By visiting our site, you agree to our privacy policy regarding cookies, tracking statistics, etc. Read more
Kabul
X
Skip to content
mehmet zeki dinçarslan
falan filan
Menu
Başlangıç
2021 Yazıları
Eski Yazılar
Hakkımda
Kitaplar (A-J)
Kitaplar (K-Z)
Teks Willer
Ziyaretçi Defteri
Search for:
×
Türk Müslümanlığı ve İslam Üzerine [Hilmi Yavuz]
Aralık 12, 2015 Leave a Comment on Türk Müslümanlığı ve İslam Üzerine [Hilmi Yavuz]
Hilmi Hocam
Bu kitabı çıktığı günden beri defalarca okudum diyebilirim. 2002 yılıydı yanlış hatırlamıyorsam, Boğaziçi Üniversitesi’nde Hilmi Yavuz’dan İslam Felsefesi dersi alıyordum. Ders Cumartesi günleri olduğu için çok sık katılmasam da konular ilgimi çektiği için ders dışında da konularla alakalı okumalar yaptım. Hocanın Zaman Gazetesi’nde yayınlanan bazı yazılarından oluşan bu incecik kitap da ilgili okumalarımdan bir tanesiydi. İslam da fikir akımları, Eş’ari, Maturidi, İbn Rüşd, İbn Sina, tasavvuf ve illa ki Muhteşem Gazali. Hoca Gazali hayranıydı ve bunu baskın bir şekilde dile getiriyordu. Geçen sene imza günü için Malatya’ya gelince Hilmi Yavuz, koşa koşa gittim. Kendimi hatırlattım ve “Muhteşem Gazali” tabirini yad ettim. Gazali’yi muhteşem bulmasam da hocamın birikimine saygım sonsuz.
Gazali’ye ait çok eser okuduğumu düşünüyorum. Bir nefeste 7-8 tanesini sayabilirim. İslam düşüncesinde Gazali’nin etkisi oldukça fazla. Tehafüt ile İbn Sina gibi İslam düşünürlerini çok fena eleştirirken Eşari kelam okulunun bayraktar ismi olarak İslam düşüncesinin bu doğrultuda ilerlemesine büyük katkılar sağlıyor. Bunu sadece Gazali ve eserlerine yormak doğru olmaz tabi ki. Dönemin siyasi konjonktürünü de doğru okumak gerekiyor. Çok çalkantılı bir İslam dünyası, değişik mezheplerin oluşma çağları, güç odakları arasında süregelen bir yarış ve hepsinin yanında varlığını sürdüren bilim. Dönemin halifesi hangi düşünce akımını destekliyor, Selçuklular kimden yana, Fatımiler ne anlatıyor, Endülüs’te geçerli olan zihniyet nedir? Tabi o zamanlara gidip bakmak lazım aslını öğrenmek için. Benim bildiğim Nizamiye medreseleri ve Nizamülmülk. Gazali bu desteği arkasına almasaydı belki zor Gazali olurdu ve biz farklı bir İslam anlayışını yaşıyorduk şimdi. Her neyse. Kitaptan bahsedeyim.
Hilmi Yavuz Osmanlı’da geçerli olan düşüncenin Eşari değil Maturidi olduğunu söylüyor ve Ebussuud Efendi, İmam Birgivi ihtilafında kazanan tarafın Ebussuud Efendi, dolayısıyla HanifiMaturidi İslam anlayışının olduğunu söylüyor.
“Orta Asya Türkleri İslamiyete geçtikleri sıralarda İslamiyetin kendi göçebe yapılarına uymayan özelliklerini kolayca kabul etmediler. Bilhassa kadın-erkek ayrılığı, şarap yasağı gibi normlar kendilerince kolay benimsenmedi. Orta Asya’dan Şamanlık’la karışık gelen inançlara en yakını “Sufilik”ti. İslamiyet’le geleneksel Türk yapısı arasındaki bu uyumsuzluk Türkler şehirlere yerleştikten sonra kurumlaşmış bir şekil aldı. Bir taraftan şehirlerdeki seçkinler İslam’ı, olduğu gibi kabul ederken, şehir medeniyetinin dışında kalan Türkmen aşiretleri ve bir dereceye kadar seçkinlerden olmayanlar İslam’ın heterodoks, sufi şeklini tercih ettiler. Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluş devirleri, İslam’ın heterodoks şeklini kabul edenlerle Sünni İslam’ı her tarafta hükümran kılmak isteyenler arasındaki çekişmelerin tarihidir bir bakıma. (Şerif Mardin yorumu)“
“Türk Müslümanlığı konusundaki Teolojik yorum Türk Müslümanlığı’nın Maturidi Kelamı üzerine inşa edilmesini öngörüyor. Bu görüşe göre, Osmanlı toplumunun belirli bir tarihsel dönemden (16. yy) sonra, Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferinden dönüşünde birlikte getirdiği ulema (ki bunlar, rivayete göre Eş’ari uleması ve İbn Teymiyye’nin öğrencileridir!) itikadda Eş’ari, Fıkıhta ise Şafii bir İslam projesini hakim kılmışlardır. İşte ne olduysa ondan sonra olmuştur. Tekkeyle medrese birbirine girmiş, bilim ve felsefe düşüncesinin yolu kapanmış….” Gazali’nin fikirleri tesirli olunca felsefe tekfir edilmiştir. Hilmi Yavuz bunun gerçeği yansıtmadığını iddia ediyor yukarıda bahsettiğim gibi. Osmanlı’da da, Türkiye Cumhuriyetinde de Maturidilik ve Hanefilik hakimmiş.
Daha sonraki makalelerde yine bolca Gazali’nin kulaklarını çınlatıyor Yavuz. Gazali’nin felsefenin yolunu kapattığı iddialarına cevaplar veriyor. Aslında onun yaptığının, felsefecilerin iman ve metafiziği birbirinden ayırmalarını reddetmek olduğunu söylüyor. İbn Sina gibi düşünürlerin düşüncelerinin Panteizm’e ve dolayısı ile Ateizme kaydığını söylüyor ki beni tatmin etmedi bu bağlantılar.
İbn Rüşd’ü çok sevmiyor hocam. Mutezile’yi de pek tutmuyor. Özet bir şekilde Mutezile alimlerinin Abbasi devrinde bir dönem halifeler tarafından tutulduğu (meşhur Kuran mahluk mudur meselesi) daha sonra ise tam tersi şekilde Sünni alimleri tutulduğunu anlatıyor. Bu meseleleri çok özet anlatmış hocam. Bu kitabı anlayabilmek için biraz İslam tarihi ve felsefesi bilmek gerekebilir. En azından Mutezile, Eş’ari, Maturidi, Cebriyye ve Kaderiyye fikirlerinin ne anlattıklarını bilmek gerekir diye düşünüyorum.
“Felasefe, vahiy ile akıl arasında tastamam bir uyum olduğunu bildirir; kelamcılarsa vahyin akıldan üstün olduğunu öne sürerler.”
“Daha 14. yüzyıldan itibaren batı, kendisini İslam’ın tam karşıtındaki zihinsel mekanda konumlandırmış, arayı alabildiğine açmış ve bu tek yanlı, dahası peşin hükümlü tavırla varılabilecek en aşırı kerteye ulaşmıştır: Oryantalizm. Kısaca oryantalizm, bir “hayali İslam” tasarısıdır.”
112 sayfalık bu kitap sanırım bir gazete tarafından kupon biriktirme ya da abonelik yoluyla verilmiş. Fikirleri benimle çok uyuşmuyor, önce de söyledim fakat gerçekten değerli bilgiler içeriyor. Sağolsun Hilmi Yavuz.
Author: mehmet
Mehmet Zeki Dinçarslan
Yazı dolaşımı
Artizler Kahvesi [Mesut Kara] →
← Şeytan Yıldızı [Jo Nesbo]
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Bir dahaki sefere yorum yaptığımda kullanılmak üzere adımı, e-posta adresimi ve web site adresimi bu tarayıcıya kaydet.
Δ
Meta
Giriş
Yazı beslemesi
Yorum beslemesi
WordPress.org
Rastgele
Kapitalizm ve Ölüm Dürtüsü [Byung-Chul Han]
Freud, ölüm dürtüsünü doğuştan gelen bir eğilim olarak tanımlamış. Buna göre bütün canlı maddeler ölüm gerilimini taşırken cansızlar da hayat bulma peşindeler. İnsan, doğumla birlikte ölümün peşine düşüyor bu mantığa göre. Byung-Chul Han, Kore asıllı Alman yazar bu dürtüyü kapitalizme uygulamış. “Daha önce cansız olan…
Search for:
Son Yazılar
Beyaz Kızılderili [TEX]
Fareli Lisenin Kavalcısı
Deng Xiaoping ve Çin’in Dönüşümü [Ezra Vogel]
İyi İzler Bırakmak
Navajoların Saldırısı [TEX]
Zalimlerin Ölümleri Üzerine [Lactanius]
Elimle Böldüm
Dijital Arkeoloji
Dijital Hareketlilik
Gelecek Bin Yılın Gündemi
Arşivler
Arşivler Ay seçin Kasım 2021 (7) Ekim 2021 (3) Eylül 2021 (5) Ağustos 2021 (7) Temmuz 2021 (8) Haziran 2021 (14) Mayıs 2021 (10) Nisan 2021 (12) Mart 2021 (12) Şubat 2021 (12) Ocak 2021 (14) Aralık 2020 (10) Kasım 2020 (8) Ekim 2020 (11) Eylül 2020 (8) Ağustos 2020 (9) Temmuz 2020 (6) Haziran 2020 (9) Mayıs 2020 (5) Nisan 2020 (18) Mart 2020 (12) Şubat 2020 (7) Ocak 2020 (7) Aralık 2019 (6) Kasım 2019 (11) Ekim 2019 (10) Eylül 2019 (3) Haziran 2019 (2) Mayıs 2019 (2) Nisan 2019 (3) Mart 2019 (2) Şubat 2019 (2) Ocak 2019 (7) Aralık 2018 (12) Kasım 2018 (9) Ekim 2018 (8) Eylül 2018 (4) Ağustos 2018 (3) Temmuz 2018 (4) Mayıs 2018 (9) Nisan 2018 (11) Mart 2018 (14) Şubat 2018 (11) Ocak 2018 (8) Aralık 2017 (7) Kasım 2017 (2) Ekim 2017 (1) Eylül 2017 (3) Ağustos 2017 (7) Temmuz 2017 (9) Haziran 2017 (10) Mayıs 2017 (2) Nisan 2017 (13) Mart 2017 (8) Şubat 2017 (10) Ocak 2017 (3) Aralık 2016 (13) Kasım 2016 (8) Ekim 2016 (7) Eylül 2016 (3) Ağustos 2016 (2) Temmuz 2016 (8) Haziran 2016 (9) Mayıs 2016 (6) Nisan 2016 (4) Mart 2016 (6) Şubat 2016 (7) Ocak 2016 (11) Aralık 2015 (8) Kasım 2015 (5) Ekim 2015 (3) Eylül 2015 (7) Ağustos 2015 (2) Temmuz 2015 (2) Haziran 2015 (1) Mayıs 2015 (3) Nisan 2015 (5) Mart 2015 (15) Şubat 2015 (12) Ocak 2015 (12) Aralık 2014 (14) Kasım 2014 (18) Ekim 2014 (19) Eylül 2014 (8) Ağustos 2014 (9) Temmuz 2014 (5) Haziran 2014 (9) Mayıs 2014 (7) Nisan 2014 (3) Mart 2014 (6) Şubat 2014 (5) Ocak 2014 (6) Aralık 2013 (2) Kasım 2013 (8) Ekim 2013 (9) Eylül 2013 (6) Ağustos 2013 (4) Temmuz 2013 (10) Haziran 2013 (6) Mayıs 2013 (8) Nisan 2013 (10) Mart 2013 (8) Şubat 2013 (14) Ocak 2013 (13) Aralık 2012 (11) Kasım 2012 (6) Ekim 2012 (12) Eylül 2012 (8) Ağustos 2012 (7) Temmuz 2012 (11) Haziran 2012 (8) Mayıs 2012 (9) Nisan 2012 (9) Mart 2012 (6) Şubat 2012 (2) Ocak 2012 (1) Aralık 2011 (5) Kasım 2011 (3) Ekim 2011 (2) Eylül 2011 (2) Ağustos 2011 (3) Temmuz 2011 (2) Haziran 2011 (5) Mayıs 2011 (4) Nisan 2011 (2) Mart 2011 (7) Şubat 2011 (7) Ocak 2011 (5) Aralık 2010 (6) Kasım 2010 (4) Ekim 2010 (5) Eylül 2010 (7) Ağustos 2010 (6) Temmuz 2010 (6) Haziran 2010 (6) Mayıs 2010 (7) Nisan 2010 (9) Mart 2010 (5) Şubat 2010 (4) Ocak 2010 (3) Kasım 2009 (2) Ekim 2009 (5) Eylül 2009 (1) Ağustos 2009 (2) Temmuz 2009 (1) Haziran 2009 (2) Mayıs 2009 (2) Nisan 2009 (2) Mart 2009 (1) Şubat 2009 (2) Ocak 2009 (5) Aralık 2008 (3) Kasım 2008 (3) Ekim 2008 (4) Eylül 2008 (1) Ağustos 2008 (7) Temmuz 2008 (7) Haziran 2008 (3) Mayıs 2008 (3) Mart 2008 (1) Eylül 2007 (13)