ESO Teleskoplarını kullanan iki gökbilimciler grubu Samanyolu’nun merkezi kısımlarının şimdiye kadar ki en iyi üç-boyutlu haritasını çıkardı. İç bölgelerin bazı açılardan fıstık-benzeri, ya da X-şeklinde görünümler aldığı bulundu. Bu garip şekil ESO’nun VISTA tarama teleskopuyla alınan merkezi bölgedeki oldukça sönük yüzlerce yıldızın hareket ölçümlerini de içeren halka açık verileri kullanılarak oluşturuldu.
Ressam gözüyle Samanyolu’nun merkezindeki fıstık görünümlü yapı. (ESO/NASA/JPL-Caltech/M. Kornmesser/R. Hurt)
Gökadamızın en önemli ve en büyük kütleye sahip kısmı merkezi bölgesidir. Bu dev merkezi bulut yüzlerce ışık yılına kadar genişleyen bir alanda yaklaşık 10 milyar yıldız içermektediir, ancak yapısı ve kökeni halen tümüyle anlaşılmış değildir.
Malesef, gökada diski içerisindeki noktamızdan, merkezi bölgeye doğru olan görüşümüz — yaklaşık 27 000 ışık-yılı uzaklığıyla — yoğun bulut ve toz tabakalarınca önemli ölçüde örtülmektedir. Gökbilimciler daha iyi görüntüleri sadece daha uzun dalgaboylarında elde edebilmektedirler, bu yöntemde ışık ışınları toz bulutlarını aşabilmektedir.
ESO’nun La Silla’daki 3,6 metrelik teleskopu ve Samanyolu. Teleskopa takılan HARPS tayfölçeri Dünya’daki en hassas gezegen avcısıdır. (ESO/S. Brunier)
2MASS kırmızı-ötesi gökyüzü taramalarına ait önceki gözlemlerde zaten merkez bölgesinin gizmli X-şeklinde bir yapıya sahip olduğundan şüphelenilmişti. Şimdi bilimcilerden oluşan iki grup birçok ESO teleskopundan alınan çok sayıda gözlem verisini kullanarak merkezin yapısının daha ayrıntılı görüntülerini elde etti.
Almanya Garching’teki Max Planck Yer-ötesi Fiziği Enstitüsü’nden olan birinci grup ESO’nun Şili’deki Paranal Gözlemevi’nde bulunan VISTA teleskopu (önceki VISTA haberleri için tıklayınız) ile gerçekleştirilen VVV yakın kırmızı-ötesi taramasına [1] ait verileri kullandı. Bu halka açık yeni tarama daha önceki taramalara göre merkezi bölgede bulunan otuz kat daha sönük yıldızları bile içeriyor. Araştırma ekibi toplamda iyi bilinen özellikleri sayesinde uzaklıkları tespit edilebilen 22 milyon kırmızı dev yıldız türünü tespit etti [2].
Bir yığın büyük yıldızla dolu görüntü VISTA kızılötesi teleskopu ile elde edilmiştir ve Samanyolu merkezinin küçük bir parçasına aittir. (ESO/VVV Survey/D. Minniti, I. Toledo)
“VISTA’nın yıldız kataloğunun derinliği önceki çalışmaları oldukça aşıyor ve bu sayede toz tarafından yoğun bir şekilde örtülmüş olan bölgelerdeki yıldızların tüm popülasyonunu tespit edebiliyoruz,” diye açıklıyor çalışmanın ana yazarı Christopher Wegg (MPE). “Bu yıldız dağılımı ile gökada merkezinin üç-boyutlu haritasını çıkarabiliyoruz. İlk kez merkezi bölgenin şekline dair bir model kullanmadan böyle bir harita üretilmiş oldu.”
“Gökadamızın iç bölgelerinin kenardan bakınca bir fıstığa, yukardan bakınca uzatılmış bir çubuğa benzediğini bulduk,” diye ekliyor araştırma makalesinin ikinci yazarı ve MPE Dinamik Grubu’nun lideri Ortwin Gerhard [3]. “Bunu Samanyolu’nda ilk kez görüyoruz, ve grubumuzca ve diğer ekiplerce yapılan simülasyonlar başlangıçta sadece bir yıldzı diskinden oluşan bir çubuklu gökadaların karakteristik bir özelliği olduğunu ortaya çıkarmaktadır.”
Şili’li doktora öğrencisi Sergio Vásquez (Pontificia Şili Katolik Üniversitesi, Santiyago, Şili ve ESO, Santiyago, Şili) tarafından yönetilen ikinci bir uluslararası ekip merkezi bölgenin yapısını saptamak için farklı bir yaklaşım sergiledi. MPG/ESO 2.2 metre teleskopuyla 11 yıl süresince farklı zamanlarda alınan görüntüleri karşılaştırarak merkezi bölgedeki yıldızların gökyüzü düzlemindeki küçük kaymalarını ölçtüler. Bu veriler aynı yıldızların Dünya’ya doğru olan ve ters yöndeki hareket ölçümleri ile birleştirilerek 400’den fazla yıldızın üç boyutlu hareketi görüntülenmiş oldu.
NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile elde edilmiş NGC 4710 Gökadası’nın görüntüsü. gökadanın iç kısmından merkezine bakan biri Gökada merkezinin X ya da bir fıstık şeklini andırdığını söyleyecektir. (NASA & ESA)
“İlk defa çok sayıda yıldızın üç boyutlu hızları merkezi bölgenin her iki tarafından elde edilmiş oldu,” diye sonlandırıyor Vásquez. “Gözlediğimiz yıldızlar onları gökada düzlemi boyunca aşağıya ve yukarıya doğru taşıyan yörüngeleri nedeniyle X-şeklindeki merkez bölgesinin kolları boyunca hareket etmektedirler. Tüm bunlar son bilimsel modellerin tahminleri ile oldukça iyi bir şekilde uyuşmaktadır!”
Gökbilimciler Samanyolu’nun milyarlarca yıl önce sadece düz bir yıldızlar diskinden meydana geldiğini düşünüyorlar [5]. Bunun iç kısımları daha sonra üç boyutlu bir fıstık şeklinde bükülerek yeni gözlemlerde görülen şeklini almıştır.
Samanyolu’nun sarmal kollarını gösteren resim. VISTA ile elde edilen sonuçlar gökada merkezinde gösterilmiş. (NASA/JPL-Caltech/ESO/R. Hurt)
Notlar
[1] Via Lactea VISTA Değişkenleri (VVV) taraması beş yakın-kırmızı ötesi filtre ile Samanyolu’nun merkezi ve güney gökküresi düzlemini taramaya adanan bir ESO halka açık taramasıdır. 2010 yılında başlamıştır ve beş yıl süresince toplam 1929 gözlem zamanı almıştır. Via Lactea Samanyolu’nun Latince ismidir.
[2] Kırmızı dev küme yıldızları standart ışık kaynağı oldukları için bu çalışmada kullanılmışlardır: dev yıldızların yaşamlarının bu aşamasındaki parlaklıkları yaşları veya kimyasal yapılarından bağımsızdır. Yıldızları örten gaz ve toz miktarı doğrudan gözlenen kırmızı küme yıldızlarından hesaplanmıştır, böylece örtülme olmadan parlaklık dağılımları ölçülebilmiştir. Daha sonra, bu yıldızların gerçek parlaklıkları aynı olduğundan, bu her yıldıza olan ortalama uzaklığı vermektedir. VVV taramasının uygun uzaysal kapsamı Samanyolu’nun tüm iç bölgesinin ölçülebilmesini sağlamıştır ve bu üç boyutlu ölçümler sayesinde merkezi bölgenin yapısı inşa edilebilmiştir.
[3] Benzer fıstık yapıları başka gökadaların merkezi bölgelerinde de gözlenmiştir ve oluşumları bilgisayar simülasyonları ile tahmin edilmiştir. Fıstık şeklindeki görünümün X-şeklindeki yapı içerisindeki yıldızların yörüngeleri ile oluşturulduğu görülmüştür.
[4] Dikey hızlara ait gözlemler ESO’nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki FLAMES-GIRAFFE ve Las Campanas Gözlemevi’ndeki IMACS tayf ölçüm aleti kullanılarak yapılmıştır.
[5] Samanyolu’nun da aralarında yer aldığı çoğu gökada, merkezi bölgeleri boyunca dar yapılar sergilemektedir, bunlara da gökbilimde çubuklu sarmal gökada adı verilmektedir.
ESO-Türkiye (Arif Solmaz, Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi, Mersin)
Bunu paylaş:
Twitter üzerinde paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Facebook'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
WhatsApp'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Daha fazla
Telegram'da paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Linkedln üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Arkadaşınızla e-posta üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Skype'da paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
İlgili
çubuklu sarmalESO-TürkiyeSamanyoluSamanyolunun şeklisarmal gökadaVISTA
Yazı dolaşımı
Önceki makaleSoğuk Kahverengi Cüceler ve Sınırları
Sonraki makaleAbell 1689’un Yeni Hubble Görüntüsü
Bunlar da hoşunuza gidebilir...
M82’nin Süper Rüzgâr Kaynakları
Bu Gökada Kan Kusuyor!
Samanyolu’nun Gözü Komşularında
Düşünceniz	Cevabı iptal et
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
Arama:
Diğer 4.433 aboneye katılın	
E-posta Adresi
Abone ol
Son Yazılar
Koşan Adam Bulutsusunda Yıldız Jeti
Komşudaki Yıldız Kümesinde Bir Karadelik Keşfedildi
Kimyasal Analizler Okyanus Dünyalarını Ortaya Çıkarabilir
Gökbilimciler en uzak florini tespit etti
Hubble’dan Karbon Yıldız Görüntüsü
Gökada Merkezinden Gelen Tuhaf Radyo Dalgaları Saptandı
Gökadamız Dışındaki İlk Gezegen Keşfedildi
Bilinen En Genç Gezegen Keşfedildi
Venüs’te Geçmişte Okyanus Var mıydı?
Europa’nın Su Buharı Biriktirdiği Keşfedildi
Radyo Dalgalarıyla Gezegen Keşfetmek
VLT ile 42 Büyük Asteroit Görüntülendi
Görsel Gezinti
Karadelik-Yıldız	
Yıldız-Karadelik-Nötron Yıldızı-Süpernova
Araçlar	
Gözlem-Araştırma Araçları
Sistemimiz	
Güneş Sistemimiz
Ötegezegenler	
ÖTEGEZEGENLER
Bulutsu	
BULUTSULAR
Gökadalar	
GÖKADA-KUASAR-GÖKADA KÜMELERİ
Galeri	
Galeri Sayfası
Arşivler
Arşivler Ay seçin Kasım 2021 Ekim 2021 Eylül 2021 Ağustos 2021 Temmuz 2021 Haziran 2021 Mayıs 2021 Nisan 2021 Mart 2021 Şubat 2021 Ocak 2021 Aralık 2020 Kasım 2020 Ekim 2020 Eylül 2020 Ağustos 2020 Temmuz 2020 Haziran 2020 Mayıs 2020 Nisan 2020 Mart 2020 Şubat 2020 Ocak 2020 Aralık 2019 Ekim 2019 Temmuz 2019 Haziran 2019 Mayıs 2019 Nisan 2019 Mart 2019 Şubat 2019 Ocak 2019 Aralık 2018 Kasım 2018 Ekim 2018 Eylül 2018 Ağustos 2018 Temmuz 2018 Haziran 2018 Mayıs 2018 Nisan 2018 Mart 2018 Şubat 2018 Ocak 2018 Aralık 2017 Kasım 2017 Ekim 2017 Eylül 2017 Ağustos 2017 Temmuz 2017 Haziran 2017 Mayıs 2017 Nisan 2017 Mart 2017 Şubat 2017 Ocak 2017 Aralık 2016 Kasım 2016 Ekim 2016 Eylül 2016 Ağustos 2016 Temmuz 2016 Haziran 2016 Mayıs 2016 Nisan 2016 Mart 2016 Şubat 2016 Ocak 2016 Aralık 2015 Kasım 2015 Ekim 2015 Eylül 2015 Ağustos 2015 Temmuz 2015 Haziran 2015 Mayıs 2015 Nisan 2015 Mart 2015 Şubat 2015 Ocak 2015 Aralık 2014 Kasım 2014 Ekim 2014 Eylül 2014 Ağustos 2014 Temmuz 2014 Haziran 2014 Mayıs 2014 Nisan 2014 Mart 2014 Şubat 2014 Ocak 2014 Aralık 2013 Kasım 2013 Ekim 2013 Eylül 2013 Ağustos 2013 Temmuz 2013 Haziran 2013 Mayıs 2013 Nisan 2013 Mart 2013 Şubat 2013 Ocak 2013 Aralık 2012 Kasım 2012 Ekim 2012 Eylül 2012 Ağustos 2012 Haziran 2012 Mayıs 2012 Nisan 2012 Mart 2012 Şubat 2012 Ocak 2012 Aralık 2011 Kasım 2011 Ekim 2011 Eylül 2011 Ağustos 2011 Temmuz 2011 Haziran 2011 Mayıs 2011 Nisan 2011 Mart 2011 Şubat 2011 Ocak 2011 Aralık 2010 Kasım 2010 Ekim 2010 Eylül 2010 Ağustos 2010 Temmuz 2010 Haziran 2010 Mayıs 2010 Nisan 2010 Mart 2010 Şubat 2010 Ocak 2010 Aralık 2009 Kasım 2009 Ekim 2009 Eylül 2009 Nisan 2009
Arama:
Astronomi Diyarı'ndaki haber ve yazılar kaynak gösterilerek kullanılabilir. Blossom Diva | Geliştiren Blossom Themes.Altyapı WordPress.