Ömer Seyfettin’in en iyi bilinen ve birçok hikâyesini içinde toparladığı hikâye kitabına da ismini veren Yalnız Efe[1], Türk Edebiyat’ı klasikleri arasına girmiştir. Ayrıca ‘Yalnız Efe’[2], Milli Eğitim Bakanlığı’nın ilköğretim öğrencileri için tavsiye ettiği 100 Temel Eser arasında yer alır.
Sponsor Bağlantılar
Yalnız Efe, Ömer Seyfettin’in haksızlığa karşı direnişi kahramanca anlatan ve okuyuculara hikâyeden dersler çıkartmasını sağlayan bir hikâye olması yönüyle önemli bir eserdir.
A. Olay Örgüsü:
‘Yalnız Efe’, Osmanlı Devleti’nin son yıllarında Kumdere isimli bir köyde yaşamakta olan Kezban, Yörük Hoca ve Eseoğlu isimli kişiler arasında geçen alacak-verecek sonucu gerçekleşen cinayetin sonucunda bir genç kızın dağlara çıkışını hikâye eder.
Hikâye iki avcının yolda giderken avcılardan birisinin Kezban’ın hikâyesini anlatmasıyla başlar.
Hikâyeyi genel olarak iki bölüme ayırarak inceleyebiliriz. Bu bölümler sebep-sonuç ilişkisi dâhilinde birbirini tamamlar.
Birinci bölümde Yörük Hoca’nın, Eseoğlu’nun yakın çevredeki köylerde yaşayan insanları nasıl sömürdüğünü anlattır. Buna karşı yaşından dolayı bir şey yapamadığını sık sık dile getirir Yörük Hoca. İlk kısımda en önemli noktaların başında gelen yer ise köylülerle konuştuğu bölümde kendisinin bir zamanlar Eseoğlu’na borç verdiğini söylediği ve aradan üç yıl geçmesine rağmen Eseoğlu’nun borcunu hala ödemediğini dile getirdiği bölümdür. Hoca, yakında zalim, faizci, halka eziyet eden ve hükümetin desteğini de arkasına aldığı için herkesin korktuğu bu kişiden borcunu almaya gideceğini söyler. Bütün köylüler tedirgin olup Yörük Hoca’ya engel olmaya çalışsa da Yörük Hoca’yı caydıramazlar. Yörük Hoca sabah olunca Kasabaya ineceğini söyler ve dediğini gerçekleştirir. Kasabaya indiğini duyan köylüler ve kızı Kezban merakla ve korkuyla gelecek haberi beklerler. İşte hikâyenin merak unsurun yoğunlaştığı yerlerden birisi budur.
İkinci bölümde Eseoğlu ile Yörük Hoca’nın karşılaştığı kısım olduğu gibi anlatılmaz. O anda daha çok köydeki merakla bekleyen Kezban’ın ruh halinden ve köylülerden bahsedilir. Yörük Hoca’ya olanlar daha sonra bir başkası tarafından anlatılır.
Alacağı için zalim Eseoğlu’nun yanına giden Yörük Hoca, Eseoğlu’nun emri ile çiftlikte çalışan kâhyasının kardeşi tarafından öldürülür. Hocanın ölüm haberi Kezban’a ulaştırılır fakat kimin yaptığı ve nasıl yaptığı muallâktadır. Eseoğlu cinayeti örtbas etmek istemektedir. Hükümeti de arkasına almış olan Eseoğlu bu konuda fazla endişe duymaz. Cenazeyi almaya gelen Kezban’a çiftlikte çeşitli saygısızlıklar yapılır. Cenazeyi Kezban sabah hayvan pisliklerinin içinden alır. Kezban vuranı bulmaya karalıdır. Bunun için her yere başvurur; fakat hiçbir sonuç alamaz. Eseoğlu’nun çobanlarına da hep babasının nasıl vurulduğunu sorar. Sonunda saf bir çobandan babasını kimin vurduğunu öğrenir. Tüm bu olanlara içerleyen Kezban öfkesiyle ve babasından kalan intikam duygularıyla silah kuşanır ve dağlara çıkar. Kezban babasının öcünü alacağını herkese duyurur ve neler olacağını tüm köylüler merakla bekler. Hikâyede merak unsurunun yoğunlaştığı bir diğer nokta ise burasıdır. Kezban çiftliği basar, dediğini yapar ve babasının öcünü alır. Bundan sonraki tek hedefi ise köylüyü soyan, masum insanlara eziyet eden zalimlere karşı mücadele etmek olur.
Hikâyenin sonu ise doğaüstü bir olayla biter. Askerle çatışmaya girmek istemeyen Yalnız Efe nur olup kaybolur. Doğaüstü bu olayla Ömer Seyfettin, kahramansı özellikler taşıyan hikâyesine mistik bir hava da katmış olur.
B. Kişiler
Hikâye genel olarak Kezban yani Yalnız Efe üzerine kurgulanmıştır. Olay örgüsünün şekillenmesinde Kezban, Yörük Hoca ve Eseoğlu rol oynar. Hasım olan kişi Eseoğlu; yönlendirici ise Yörük Hoca’dır. Saydığımız üç şahıs dışındaki kişi kadrosu ayrıntılı olarak kişilik yapılarıyla karşımıza çıkmazlar. Hasım güç olarak nitelendirdiğimiz Eseoğlu hikâyenin başlangıcında özetlenen tipik özellikleri bir vaka içerisinde çok ayrıntılı olarak geçmemesi bu tipin yansıtılması hususunda kısmen de olsa zayıf kalır. Çünkü başta sadece zalim, faizci vs.. birisi olduğundan bahsedilir.
Kezban: Hikâyenin başkişisi olan Kezban daha sonraları dağa çıkarak ‘Yalnız Efe’ ismiyle halk içerisinde anılır. Başlangıçta çok güzel bir köylü kızı olarak tanıtılan Kezban, babasının tek mirasıdır. Kız olmasına rağmen çok kuvvetli, cesur ve merttir. Erkek gibi duruşu vardır ve evlenmemiştir. Köylülerin ısrarına rağmen evlenme taraftarı değildir ve evlenmez de. Babasının öldürülmesinin ardından sorumluları arar. Eseoğlu’nun aptal çobanlarından birinden asıl katili ve kimin yaptığımı öğrenir. Eseoğlu’ndan korkan köylüler ona karşı cephe almak istemezler. Kezban her türlü resmi yolu denese de sonuç çıkmaz. Bunun üzerine Kezban kararını verip dağlara çıkar.
İntikam duygularıyla dağlara çıkıp silah kuşanan yiğit kız öcünü alır. Bundan sonra kendisini zalimlere karşı halkı koruyan biri olmaya adar. Bunun üzerine halk ona Yalnız Efe ismini verir. Kız olduğu için hiçbir erkeğe kendini göstermemesi dikkat çeken bir başka noktadır.
Her ne kadar hükümet adamı olarak tanınan Eseoğlu’na karşı mücadele eden Kezban, Hükümete karşı değildir. Eseoğlu hükümeti de emniyeti elinde bulundurduğunu ve bölgenin asayişini sağladığını söylemesiyle yanına çeker ve göz boyar. Dolayısıyla Kezban hükümete hizmet eden askere karşı değildir. Onun sıkıntısı sadece Eseoğlu gibi zalimlerdir. Hikâyenin sonunda da askerlerin kendisine teslim olmasını söylediğinden onlarla çatışmaya girmek istemediğini söyler Kezban. Askerler isteklerinde ısrar edince Kezban orada nur olup kaybolur. Bu yönüyle Kezban’a diğer adıyla Yalnız Efe’ye mistik ve dini bir şahsiyet de yüklenmiştir.
Eseoğlu: Eseoğlu; imansız, dinsiz, merhametsiz bir faizcidir. İnsanları borç altına alarak onları dilediği gibi sömüren ve hükümeti de sözde bölgenin güvenliğini sağladığı için arkasına alan Eseoğlu hikâyenin ilerleyen bölümlerinde Yörük Efe’nin cinayetini işlettiren kişi olarak da karşımıza çıkar. Hikâyedeki kötü kişiyi temsil eden Eseoğlu, hikâye boyunca direk olarak konuşturulmaz. Her zaman bir başka ağızdan yaptıkları anlatılır. Hikâye sonunda Eseoğlu, Kezban tarafından öldürülür.
Yörük Hoca: Hikâyenin şekillenmesinde ve olay örgüsünde neden-sonuç ilişkisinin kurulmasında etkili olan kişidir. Köydeki saygı duyulan bilgili birisidir. Birçok savaşa katılmış olması da ona ayrı bir misyon yükler. Kezban’ın babası olduğu için, o öldürüldükten sonra Kezban, Yörük Efe’nin intikamını almak için dağlara çıkar. Hep haksızlığa karşı koyan ve halkı da bu doğrultuda öğütleyen Yörük Efe, Eseoğlu’nun emriyle kâhyası tarafından öldürülür.
C. Zaman:
İlk olarak zaman iki avcının sohbetinden açılıp birinin diğerine Yalnız Efe’nin hikâyesini anlatmasıyla başlar. Bu
noktadan sonra hikâye başlar ve geçmişe yönelik bir hikâye ortaya çıkar. Hikâye içindeki zamanı şu şekilde inceleyebiliriz:
‘Yalnız Efe’de tarihi olarak zaman hikâye içerisinde verilen ipuçlarıyla tahmin edilebilir. Osmanlı Devleti’nin son zamanları diyebileceğimiz bir dönemde geçen zamandan bahsedilmektedir. Bunu hikâye içerisindeki ülkenin içerisindeki sosyal karmaşadan, emniyetsiz ortamdan anlayabiliriz.
Hikâyenin ferdî zamanı kısa bir süre içerisinde gerçekleşir. Her ne kadar Kezban’ın dağlara çıkmasından sonraki süre net bir şekilde verilmediyse de olayların geçtiği süre çok kısa tutulur. Bunu hikâyedeki olayların gerçekleştiği zamandan görebiliriz. Köylüleri evinde toplayan Yörük Hoca, yarına Eseoğlu’ndan alacağı için yanına gideceğini söyler. Diğer gün gider ve orada öldürülür. Kezban haberi alır almaz Eseoğlu’nun çiftliğine gider, cenazeyi alır, hakkını arar fakat sonuç alamaz ve dağlara çıkıp intikamını alır.’ İşte bu kısa sürede gerçekleşen olaylar zaman kavramının hikâyede kısa tutulmasına sebep olmuştur.
Hikâyenin sonunda avcılara dönülünce tekrar gerçek zamana dönülmüş olur. Temelde zaman, hikâyenin bir avcıya başka bir avcıya hikâye edilmesi kadardır.
D. Mekân:
Hikâyedeki geniş zaman avcıların birbirlerine hikâyeyi anlatması kadardır; ancak anlatılan hikâye içerisindeki geniş zaman ise Kezban’ın yaşadığı köy ile Eseoğlu’nun kaldığı kasabadır. Olaylar bu iki mekân arasında sık olarak yaşanmıştır. Daha sonraları Kezban’ın dağlara çıkmasıyla mekân kavramında genişleme olmuştur. Tasvirlerde fazla ayrıntıya girmeyen Ömer Seyfettin bu noktada kısmen de olsa mekânların tanıtılmasında yetersiz kalmıştır. Zaten Ömer Seyfettin, genel anlamda hikâyelerinde ayrıntılı tasvirlere yer vermez. Bunun yerine olaylara yoğunlaşır. Hikâyede en fazla tasvirde bulunulan yer ise Yörük Hoca’nın köylüleri misafir ettiği gece evin içerisindeki insanları ve eşyaları tasvir ettiği bölümdür.
E. Bakış Açısı ve Anlatıcı:
Hikâyenin anlatıcısını incelerken değinmemiz gereken en önemli nokta hikâye içinde hikâye olmasıdır. Ana hikâye iki avcının ava çıkmasıdır. İki avcının yoldaki sohbetleri direkt kahramanların ağzından ben diliyle verilmiştir. Çerçeve hikâye ise avcılardan birinin diğerine Yalnız Efe’nin hikâyesini anlatmasıdır. Avcı hikâyesini anlatmaya başlarken her şeyi daha önceden bildiği için geçmişe ve geleceğe hâkim bakış açısına sahip bir anlatıcıdır. Bu noktada tanrısal (ilâhi) bakış açısı olduğunu görüyoruz. Anlatıcı hikâyede olayları direkt olduğu gibi aktarmıştır. Nadirde olsa olaylara kişisel görüşünü belirtse de genel olarak olaylara müdahale etmemiştir. Kendi düşüncelerinden ziyade Kezban’ın ve diğer kişilerin duygularını iç çözümleme yöntemiyle dile getirmiştir. Örneğin Kezban’ın babasının öldürülmesinden sonra Eseoğlu’na duymuş olduğu nefret duygusunu veya hakkını arayıp adaletin yerini bulacağına inancı bu yöntemle dile getirilmiştir.
Hikâyede çoğul bakış açısı olduğunu da görmekteyiz. Ömer Seyfettin’in hikâyelerinin birçoğunda kullandığı bu bakış açısını Yalnız Efe’de de görüyoruz. Örneğin hikâyeyi önce ilahi bakış açısıyla anlatır, ardından hikâyenin başkişisinin ağzından anlatır. En sonda ise tekrar ilâhi bakış açısına döner.
Hikâyeyi anlatım tutumu açısından değerlendirdiğimizde yaşanılan bir haksızlığa karşı çıkışla karşılaşırız. Hikâyenin tezi, ‘Haksızlıklara ve zorbalıklara karşı çıkılırken yapılan fedakârlıkların sonucunun her zaman ödüllendirileceğidir’.Bu durum hikâyenin daha çok toplumsal meseleleri ele alan bir yapıda olduğunu göstermektedir.
Yapılan fedakârlıkları iki boyutta ele almak gerekir. Birincisi, babasının öldüren zalimlere karşı koyarak ezilen halkı bu zorbalıklardan ve zalimlerden kurtarmaktır. İkincisi ise dağlara çıkararak yaşadığı çevredeki insanlar için bu insanlardan daha zor şartlarda yaşamasıdır.
F. Sonuç
‘Yalnız Efe’, genelde bir cinayetten sonraki öç alma hikâyesi gibi görülmekle beraber, özelde haksızlıklara ve zulme karşı çıkışın hikâyesidir.
DİPNOTLAR
[1] İncelememizde hikâyenin Kevser Topkar Terzioğlu tarafından yayına hazırlanan Ömer Seyfettin – Yalnız Efe adlı kitapta yer alan metni kullanılmıştır.
[2] Yalnız Efe kitabı içindeki hikâyeler şunlardır: Yalnız Efe, Vire, Üç Nasihat, Eleğimsağma, Ferman, Kurbağa Duası, Diyet, Topuz, Rüşvet [Kevser Topkar Terzioğlu, Yalnız Efe, Fide yayınları, İstanbul 2007, s. 96].
MUSA TILFARLIOĞLU tarafından “Makale Yarışması” için yazılmıştır…
Paylaş:
Beğeni Derecesi:
ÖncekiBir Ağacın Gölgesinde!…	
Sonrakiİnsan Açısından Şiir Dili	
Rastgele Makale
Dil ve Kültür Üzerine…
27 Nisan 2011
Deneme Nedir Örnekleri Yazıları ve Özellikleri?
10 Eylül 2008
Fadiş Çocuk Romanı İncelemesi
8 Ocak 2014
Kemal Tahir'in Devlet Ana Romanı
4 Ağustos 2009
131 Yorumlar
← Önceki Yorumlar
servet taha kotan	4 Mart 2017 üzerinde 11:36 de	
hele şükür nasıl sır olduğunu öğrendim
Yanıtla	
beyza	1 Mayıs 2016 üzerinde 14:53 de	
hiç cevap alamadım
Yanıtla	
remziye	16 Mart 2016 üzerinde 15:53 de	
olmadı bune ya
Yanıtla	
ceylanpınarlı mahmut	28 Şubat 2016 üzerinde 15:46 de	
vala çok güzel bir hikaye bu benim proje ödevim tşkr ederim …. 🙂
Yanıtla	
IRMAK	18 Şubat 2016 üzerinde 19:48 de	
İşme yarıycak gibi
Yanıtla	
esma	7 Şubat 2016 üzerinde 14:16 de	
kitap çok saçma ama güzelde denile bilir saolun 100 aldım
Yanıtla	
melisa	7 Şubat 2016 üzerinde 12:46 de	
cok tatlı bi sayfa 100 aldım teşekü
Yanıtla	
Duru - boşver	14 Ocak 2016 üzerinde 17:22 de	
Çok sağolun gerçekten çok teşekürler çok işime yaradı hep parça parça yeri şurda Zaman’ı burda die buluyordu M hepsini burda görünce gayet iyi bir şekilde yazdım 100 almayı bekliyorum her zaman ki gibi !!!
Yanıtla	
Emir	10 Ocak 2016 üzerinde 11:26 de	
100 aldım arkadaşlar.
Yanıtla	
cano	9 Ocak 2016 üzerinde 13:10 de	
daha düşünüyorum bence evlilik fidanını yapın
Yanıtla	
gamze	24 Aralık 2015 üzerinde 15:08 de	
hic güzel değil
Yanıtla	
apoo	20 Aralık 2015 üzerinde 14:23 de	
yanlız efenin teması ne arkadaşlar
Yanıtla	
yaren	17 Aralık 2015 üzerinde 15:24 de	
Emeğinize sağlık sonuçta uğramışsınız ama fazla uzun geldi bana.
Yanıtla	
sjsjsjs	8 Aralık 2015 üzerinde 16:31 de	
Gerçekten benim de sözlüm iyi geçecek bayanlar bayanlar
Yanıtla	
ceren naz - anlayan anladı b.o	29 Kasım 2015 üzerinde 18:18 de	
o b.o.k hoca değil ben mişim bunu anladım
Yanıtla	
ceren naz - anlayan anladı b.o	29 Kasım 2015 üzerinde 18:16 de	
o b.o.k hoca değil benmişim özür dilerim…
Yanıtla	
gurbettttttt	29 Kasım 2015 üzerinde 17:44 de	
b.o.k diyen arkadaşınanlama kapasitesi yoksa öğretmenlerin suçu ne
Yanıtla	
gurbettttttt	29 Kasım 2015 üzerinde 17:40 de	
çok güzel çok işime yaradı
Yanıtla	
ayşe	25 Kasım 2015 üzerinde 19:03 de	
oldu işim gücüm yoktu
Yanıtla	
ayşe	25 Kasım 2015 üzerinde 19:01 de	
aynen
Yanıtla	
ceren naz	24 Kasım 2015 üzerinde 14:12 de	
haklısın kanka haklısın b.o.k gibi hoca bana sıfır verdi
Yanıtla	
ceren naz	24 Kasım 2015 üzerinde 14:09 de	
b.o.k gibi hoca bana sıfır verdi düşünün artık
Yanıtla	
ceren naz	24 Kasım 2015 üzerinde 14:08 de	
bence ****** hocaya anlatım bana ‘OTUR SIFIR’dedi
Yanıtla	
Duygu	22 Kasım 2015 üzerinde 18:18 de	
Nasıl bir kitap Melisa
Yanıtla	
Duygu	22 Kasım 2015 üzerinde 18:14 de	
Güzel mi
Yanıtla	
buse	16 Kasım 2015 üzerinde 07:46 de	
hiç güzel deil
Yanıtla	
nazlı	26 Ekim 2015 üzerinde 15:54 de	
işime yaradı saolun teşekürler gerçkten performsns içn işime çok yaradı lise olmama ragmen
Yanıtla	
61 merve	7 Ekim 2015 üzerinde 15:27 de	
Çok işime yaradı tsk
Yanıtla	
mehmet	15 Mayıs 2015 üzerinde 17:24 de	
çok işime yaradı süper işime çok yaradı saolun……
Yanıtla	
Mustafa Can Kıroğlu	15 Mayıs 2015 üzerinde 09:50 de	
Lise 3 olmama rağmen işime yaradı eyvalah admin .
– TRABZONDAN SELAMLAR
Yanıtla	
asdfg	5 Mayıs 2015 üzerinde 19:54 de	
çok güzel olmuş çok işime yaradı teşekürler (proje) 🙂
Yanıtla	
← Önceki Yorumlar
Buna bir cevap yaz: Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
YORUM
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Arama:
Giriş
Kullanıcı adı
Şifre
Beni hatırla
Şifreni mi unuttun?
Kayıt ol
Kayıp parola
İptal
ÜYE OL
Şifreniz Mail adresinize gönderilecektir.	 İptal
Son Eklenenler
Dünyada ve Ülkemizde Yapay Dilcilik ve Teknolojik Altyapı
Türkiye Servis Rehberi & yakinservis.com
Akika Kurbanı Nedir? Dinde Yeri Nedir?
Kum Sörfü
Kapitalizm Oyunu
YILLIK PLANLAR
2017-2018 Yıllık Planları
1. Sınıf Yıllık Planları
2. Sınıf Yıllık Planları
3. Sınıf Yıllık Planları
4. Sınıf Yıllık Planları
5. Sınıf Yıllık Planları
6. Sınıf Yıllık Planları
7. Sınıf Yıllık Planları
8. Sınıf Yıllık Planları
9. Sınıf Yıllık Planları
10. Sınıf Yıllık Planları
11. Sınıf Yıllık Planları
12. Sınıf Yıllık Planları
Âyetü’l Kürsî Dinle
Eş Anlamlı Kelimeler Sözlüğü
Zıt Anlamlı Kelimeler Sözlüğü
Sitede yer alan içeriklerin telif hakları yazarların kendilerine veya yetki verdikleri kişilere aittir. Eserlerin izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre yasaktır.
İçerik Sağlayıcı Paylaşım sitelerinden birisi olan yenimakale.com sitesinde T.C.K 20.ci Madde ve 5651 Sayılı Kanun'un 4.cü maddesinin (2).ci fıkrasına göre TÜM Kullanıcılar yaptıkları paylaşımlardan ve yorumlarından kendileri sorumludur. yenimakale.com için yapılacak tüm şikayetler için yenimakale@gmail.com e-posta adresi kullanılabilir.