İslam dininin hayata, eşyaya ve sanata bakışı Peygamber Efendimizin, “Allah güzeldir, güzeli sever.” (Müslim, İman, 147.) hadis-i şerifiyle şekillenir. Sanatın özü olan güzellik ilahi temellidir ve İslam medeniyetinin deruni yönünün tezahürü olarak ortaya çıkmıştır.
Cenab-ı Allah’ın mutlak güzelliği, yarattığı âleme bakılarak müşahede edilebilir. O her şeyi en güzel şekilde yaratmış ve insanoğlunun hizmetine sunmuştur. Evren bir bütün olarak Yüce Allah’ın sanatıdır. Kâinatta herhangi bir parçaya bakarak bütünün estetiği hakkında fikir sahibi olmak mümkündür. İnsanı ve kâinatı en güzel biçimde yaratan Allah (c.c.), bu güzellikleri müşahede edecek fıtratı da insanoğluna bahşetmiştir.
Hz. Âdem’den beri vahiy, insanı iyiye, güzele, doğruya ve estetiğe davet etmiştir. Sanat hayatla kesintisiz bir alışveriş hâlindedir. Ezanıyla, mescidiyle, mimarisiyle, hassasiyetleriyle, el sanatlarıyla İslam’ın Medine dönemi, daha sonra gelişecek İslam sanatlarının nüvesini teşkil etmiştir. İslam sanatları, tevhidi esas alır. Farklı alanlarda ortaya çıkan sanat ve estetik duyarlılık, tek bir ummana akan ırmaklar gibidir. O umman tevhiddir.
Mimari, minyatür, şiir, musiki, hüsn-i hat, tezyin, ebru, çini gibi daha pek çok alanda ortaya konulan sanat eserleri İslam medeniyetinin en somut hayat emareleri olmuştur. Sütunlar, kitabeler, cami, imaret ve kervansaraylar, besteler, mısralar bir bütün olarak İslam medeniyetinin tuğlalarını oluşturmuştur.
Asr-ı Saadet’ten Endülüs’e, Selçuklu’dan Osmanlı’ya bugüne kadar çok sayıda ekol, meşrep ve disiplin meydana getiren İslam sanatlarında temel gaye, insanın Yaradan’ına yönelimidir. İslam düşüncesinde güzel olan fıtrata, fıtri olan ise imana davetiye çıkarır. Bu fonksiyonuyla İslam sanatlarına dikkat çekmenin, özellikle modern dönemde o büyük birikimi yeniden hatırlamanın önemi artmıştır.
Diyanet Dergisi olarak Haziran sayımızın dosyasını İslam sanatlarına hasrettik. Dosyamıza Prof. Dr. İbrahim Coşkun, “İslam Sanatının Amacı ve Temel İlkeleri”; Dr. Mustafa Uğur Karadeniz, “İslam Sanatının Oluşumu ve Gelişimi”; Prof. Dr. Cafer Sadık Yaran, “Sanat ve Sanatçı Ahlakı”; Doç. Dr. Muhammed Fatih Kılıç, “Hayatımıza Dokunan Sanatlar”; Kaan H. Süleymanoğlu, “Peygamber Aşkının Sanata Yansıması” başlıklı yazılarıyla katkıda bulundular. Söyleşi konuğumuz Prof. Dr. M. Hüsrev Subaşı.
Bir sonraki sayımızda görüşmek üzere. İyi okumalar...
Başmakale
Prof. Dr. Ali ERBAŞ
PEYGAMBERİMİZ VE
VEFA TOPLUMU
Prof. Dr. Ali ERBAŞ
Diyanet İşleri Başkanı
Vahyin ışığında şekillenen ahlaki değerler, insanların huzurlu bir hayat sürmesini sağlamakla birlikte toplumsal birlik ve beraberliğin de temel şartlarını oluşturmaktadır. Özünde sadakat, samimiyet gibi ahlaki davranışları barındıran vefa da bu kuşatıcı değerlerden biridir ve kavram olarak sözünde durmak, sevgide bağlılık, yapılan iyilikleri unutmamak ve buna göre davranmak gibi anlamları içermektedir. İslam ahlakının temel esaslarından kabul edilen ve Allah ile kul arasındaki iman ilişkisini düzenleyen değerlerden olan vefa, müminin Rabbi ile yaptığı ahit ve bu ahdin tutum ve davranışlarla hayata ve tüm mahlûkata dair taşıdığı hassasiye...