MUSKİ Mumcular İçme Suyu Arıtma Tesisi Bodrum İlçesi Mumcular Mahallesinin yaklaşık 4 km batısında yer almaktadır. Tesisin ham su kaynağı Mumcular barajıdır. Mumcular Barajından alınarak arıtılan ve tesise ait 12 sondaj kuyusundan desteklenen su ile Bodrum İlçesine içme ve kullanma suyu sağlanmaktadır. 35000 m2 alana sahip tesis 1999 yılında faaliyete geçmiş ve halen çalışmaktadır. Tesis maksimum 325 L/sn su arıtım kapasitesine sahiptir. Mumcular Barajından Ø700 çapında, (5000 mt.) uzunluğunda çelik boru ile alınan ham su havalandırma, ön dezenfeksiyon (ozon ile), durultucular (koagülasyon ve flokülasyon), hızlı kum filtreleri bölümlerinde kimyasal ve fiziksel yöntemlerle arıtılarak bünyemizde bulunan laboratuvarda haftalık, günlük ve ikişer saatte bir yapılan kimyasal ve mikrobiyolojik analizlerle incelenmekte ve denetim altında tutulmaktadır.
Mumcular İAT Havalandırma Sistemi
Barajdan gelen ham su ilk olarak kaskad havalandırıcılara gelmekte ve buradan dozlama kanalına sonrasın da durultuculara geçmektedir. Havalandırma yapısına geçen suyun üç basamaktan oluşan kaskad sisteminde yüzeyinin genişleyerek oksijen ile daha rahat teması sağlanır. Böylelikle su oksijence zenginleşerek tadı iyileşir ve istenmeyen kötü kokular giderilmiş olur. Aynı zamanda Demir ve Mangan gibi iyonlar oksijenle reaksiyona girerek oksidasyona uğrarlar ve çökeltme havuzlarında tutulabilecek duruma gelmiş olurlar.
Mumcular İAT Ozon Jeneratörleri
Tesisin bünyesine 2011 yılında ozon (o3) jeneratörleri eklenerek tesisin su arıtma kalitesi arttırılmıştır. Ozon jeneratörü eklendikten sonra ön dezenfeksiyon klor ile değil ozon ile yapılmaya başlamıştır. Ozon üretimi yapan ozon jeneratörleri ürettiği ozonu ozon temas tankına difizörler ile vererek havalandırma yapısından sonra ozon temas tankına gelen ham suyun parametrelerini oksitlemek ve klorlamadan kaynaklanan Trihalometan oluşumunu engellemektedir. Tesis ozon jeneratörlerinin aktif olarak devreye alınmasından itibaren ön klorlama yapmamaktadır.
Mumcular İAT Durultucu Sistemi
Tesiste iki adet durultucu bulunmakta olup bunlar ihtiyaca göre biri veya ikisi birlikte çalıştırılmaktadır. Bu bölümün öncesinde ham suyun arıtılma ihtiyacına göre uygun kimyasallar uygun dozajlarda belirlenen dozlama kanalından suya verilmektedir. Durultucularda koagülasyon ve flokülasyon sağlanarak oluşturulan floklar çöktürülerek üst sudan uzaklaştırılmaktadır. Durultucu yapısında üst suyu almak için tasarlanmış savaklarca alınan su hızlı kum filtrelerine geçmektedir.
Mumcular İAT Filtre Sistemi
Bu bölümde durultuculardan gelen üst su kum filitrelerinden süzülerek fiziksel bir arıtma sağlanmaktadır. Daha sonra filtrelenen su son klor temasa ve oradan da temiz su deposuna dökülmektedir.
>
Mumcular İAT Terfi Pompaları
Arıtılmış su temiz su deposuna döküldükten sonra terfi binasındaki pompalar ile Bodrum isale hattına basılmaktadır. Burada 6 adet terfi pompamız bulunmakta olup bu pompalar ihtiyaç olan su miktarına göre çalıştırılmaktadır. Pompaların 4’ü büyük, 2’si küçüktür. Büyük pompalar max 75 L/sn , küçük pompalar max 45 L/sn su basabilmektedir.Arıtılmış su kalitesi için 17 Şubat 2005 tarih ve 25730 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik” gereği verilen kriterlere göre belirlenmiş şartlar dikkate alınarak analizleri yapılmakta ve buna göre arıtılmış su “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik Nisan 2005” de verilen standartlara uygun şekilde terfi pompalarınca dağıtım depolarına gönderilmektedir.
GÜVERCİNLİK
Bodrum İlçesi; Bodrum Yarımadası üzerinde yer alan toplam 10 adet (Bodrum, Bitez, Konacık, Ortakent, Turgutreis, Yalıkavak, Gündoğan, Göltürkbükü, Gümüşlük ve Yalı) yerleşim yerinin içme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyacını temin eden Güvercinlik İçmesuyu Arıtma Tesisi Nisan 2012’de devreye alınmıştır. Arıtma Tesisi I. Kademe de 40.000 m3/gün kapasiteli arıtım yapabilmektedir. Sonra eklenecek II. Kademe ile kapasite 80.000 m3/gün’e çıkabilecek şekilde dizayn edilmiştir.Arıtma Tesisi’ne hamsu; Geyik Barajı ile Çamköy Yeraltı (YAS) sularının toplandığı toplama deposundan Ø 1100 çapında çelik boru cazibe hattıyla gelmektedir. Arıtma birimleri havalandırma, koagülasyon, flokülasyon, çökeltme, filtreleme ve dezenfeksiyondan oluşmaktadır. Tesiste ön dezenfeksiyon ozon ile son dezenfeksiyon klor ile yapılmaktadır. Ayrıca filtreleme işlemi de kum ile gerçekleştirilmektedir. Kullanılan ana kuagülant Fe3Cl ve polielektrolittir. Ayrıca potasyum permanganat, kostik soda gibi kimyasal maddelerin kullanılabileceği dozlama hatları mevcuttur. Seçilen proses üniteleri sayesinde ;harmanlanmış hamsuda ki bulanıklık ve renk giderilmekte, pH ayarlanmakta, azot bileşikleri ve organik maddeler yok edilmekte, demir, manganez ve kalsiyum değerleri standart değerlere indirilerek ve bakteriyolojik kirlilik tamamen önlenmektedir. Tesiste çamur arıtımı için çamur yoğunlaştırma ve çamur susuzlaştırma işlemleri de yapılmaktadır.
PROSES AÇIKLAMASI
GİRİŞ HAVALANDIRMA YAPISI
Suyun havalandırılması esnasında aynı anda birçok su arıtma prosesi meydana gelmektedir.
• Serbest karbon dioksit ve hidrojen sülfürün ayrılması gerçekleşmektedir.
• Çözünmüş oksijen miktarı arttırılarak demir ve manganın bertarafı için oksitlenmesi sağlanmaktadır.
• Tat ve kokuda iyileşme olmaktadır.
ÖN OZONLAMA YAPISI
• Kirlilik parametrelerini oksitlemek ve klorlamadan kaynaklanan Trihalometan oluşumunu engellemek için; ön klorlama yerine ön ozonlama yapısı yapılmıştır.
HIZLI- YAVAŞ KARIŞTIRICI YAPISI;
• Hızlı karıştırma yapısının amacı, bu yapıda suya karıştırılan, flokülasyon için gerekli pıhtılaşmayı sağlayacak olan FeCl3‘ün homojen ve efektif karışımını sağlamaktır.
• Yavaş karıştırma yapısında gerçekleşen flokülasyon işlemi elektrik yüklü kolloidal partiküllerin yüklerinin boşaltılarak nötrleştirilmesi ve bunu takiben bir araya gelerek kümeler teşkil etmesidir. Bu yapıda hızlı karıştırma ünitesinde kimyasal maddelerin ilavesiyle oluşan ince flokların suya verilecek uygun hız gradyanı ile birbirlerine çarparak yapışıp daha kolay çökelen kalın floklar haline getirilmesi sağlanır.
DURULTUCU YAPISI
• Durultucu yapısında, yavaş karıştırma yapısından dane boyutları büyümüş ve çökebilme yeteneğini sahip flokların çökelmesi için gerekli olan süre sağlanmaktadır.
• Lamella tipli eğimli plakalar ile yüzey alanı genişletilerek çökeltme sağlanmaktadır.
KUM FİLTRELERİ
• Hızlı kum filtreleri, hızlı ve yavaş karıştırma yapılarında yumaklaşmayıp, durultma tanklarında çökelmeyen çok küçük parça¬cıkların tutulmasında etkin olduğu gibi, mikroorganizmaların nisbeten sudan uzaklaştırılmasında, demir ve manganı oksitlemede de etkili olmaktadır.
KLOR TEMAS TANKI
• Kimyasal arıtılması tamamlanmış suya klor temas tankı başlangıcında klor dozlaması yapılmaktadır. Dozlanan klorlu su, tank içindeki şaşırtmalı perdeler yardımıyla karışımını ve kimyasal reaksiyonunu tamamlanmaktadır. Klor temas tankında bulanıklık, bakiye klor ve pH ölçümü yapılmaktadır.
ARILMIŞ SU KALİTESİ
Arıtılmış su kalitesi için 17 Şubat 2005 tarih ve 25730 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik” ekinde verilen kriterlere göre belirlenmiş şartlar dikkate alınmaktadır. Buna göre; arıtılmış su kalitesi “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik Nisan 2005” de verilen standartlara uygun olmaktadır. 24 saat boyunca laboratuvardaki numune musluklarından akmakta olan su haftalık, günlük ve ikişer saatte bir yapılan kimyasal ve mikrobiyolojik analizlerle incelenmekte ve denetim altında tutulmaktadır.
MARMARİS
Marmaris İçme Suyu Arıtma Tesisi ’ne ham su Marmaris Atatürk Barajı’ndan Ham Su Pompa İstasyonu iletimini ile sağlamaktadır. İstasyonun su pompalama kapasitesi 59.000m3/gün’dür. Arıtma tesisimiz, Marmaris İlçesine (Marmaris, Armutalan, İçmeler ve Beldibi bölgelerine) içme suyu temin etmektedir. Tasarım kapasitesi 56.160m3/gün’dür. Tesis, 2030 yılında 305.000 kişiye (2030 nüfus projeksiyonu) su temin edilmek üzere tasarlanmıştır.Konvansiyonel içme suyu arıtma tesisidir.
Proses aşağıdaki aşamaları içerir;
- Debi kontrollü ham su girişi,
- Kaskadlı havalandırma,
- Ön klorlama,
- Koagülasyon için demir3 klorür enjeksiyonu,
- Hızlı karıştırıcı,
- Flokülasyon için ve polimer enjeksiyonu,
- Çökeltmeli durultucular (Pulsator),
- Aşağı akımlı hızlı filtreler aracılığıyla filtrasyon,
- Temas tankında dezenfeksiyon amaçlı son klorlama,
- pH Ayarı için kostik soda ilavesi (2015 yılı itibariyle ihtiyaç olmamıştır.)
- Arıtılmış su depolama ve pompalama tesisi,
1. Debi kontrollü ham su girişi :
Ham Su Pompa İstasyonu frekans kontrolü prensibiyle basma debisini ayarlamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede içme suyu arıtma tesisinin ihtiyaç debisi istenildiği şekilde anlık olarak ayarlanabilmektedir. Pompalar 2 esas 1 yedek olmak üzere, otomatik dönüşümlü olarak çalışmaktadır. Her bir pompa kapasitesi 1230m3/saat’tir.
2.Kaskadlı Havalandırma:
Hamsu içerisindeki oksijen miktarını arttırmak için havalandırma kademesi kullanılır.Hamsudaki oksijen miktarının arttırılması: 4 Kademeli bir havalandırma kaskadı kullanılarak, atmosferik oksijenin hamsu içerisinde çözünmesi temin edilir. Havalandırma kaskadı, maksimum 30 °C sıcaklıkta, içerisinde oksijen bulunmayan bir hamsuyun içerisindeki oksijen miktarını % 60’lık saturasyon değerine getirecek şekilde tasarlanır. Demirin arıtılarak giderilmesi prensipleri: Arıtılmış su içerisinde demir bulunması durumunda musluktan akan suda renk olması, hoş olmayan tat, dağıtım borularında korozyon ve demirin şebeke içerisinde çözünmesinden ortaya çıkan kötü kokular gibi bazı istenmeyen etkiler görülebilir. Demiri elimine etmenin yolu demiri oxide etmektir. Çözülebilen demir (Fe+2) oksijen aracılığıyla okside edilerek çözünmeyen (Fe+3) demire dönüşür ve bu demir de Fe(OH)3 olarak çökelir. Bu çözünmeyen demir durultucudan çamur olarak çekilir veya kum filtre içerisinde tutulur.
3.Ön Klorlama:
Ön klorlama, pıhtılaşmayı kolaylaştırarak filtrasyonun daha iyi olmasına yardımcı olur ve daha iyi kalitede su arıtılmasına olanak tanır.
Ön klorlamanın amacı :
- Tank içerisinde ve çamur örtüsü arasında üreyebilecek mikro organizmaların yok edilmesi. Bu şekilde filtreler ve durultucular temiz tutularak çamurun durultucu içerisinde yükselmesi engellenir,
- Amonyağın nihai olarak okside edilmesi,
- Tat eşiğinin düşürülmesi ve çoğunlukla, sudaki renk bozulmasının engellenmesi,
Bunlara ilave olarak ön klorlama yosun üremesini yavaşlatır. Ön klorlamanın verimli olabilmesi için, ham su içerisinde az bir miktarda serbest klor bulunması gerekir. Enjekte edilecek klor miktarı “kırılma noktası testi” ve “klor ihtiyacı” testleri ile belirlenir. Bu tesiste klor, klorlanmış su olarak enjekte edilmektedir.
4.Koagülasyon için demir3 klorür enjeksiyonu ve Hızlı karıştırıcı:
Su içerisinde, çökelmeyi ve filtre içerisinde tutulmayı kolaylaştıracak büyük ve ağır bir topak teşkil edebilecek özellikte çok ince yüzer katı partiküller bulunmaktadır. Bu yüzer maddelerin üzerindeki elektrik yükü birbirine yakın partiküllerin bir araya gelmesini engeller. Bu işlem iki kademede gerçekleşir :
- Pıhtılaştırma, partikülleri destabilize ederek çökelmelerini kolaylaştırır,
- Topaklaştırma, pıhtılaştırma ile elde edilen topakların hacmini ve yapışmasını arttırmaya yöneliktir.
Pıhtılaştırma ( Koagülasyon ): Pıhtılaştırma için demir klorür gibi bir metal tuzu kullanılır.
Kullanılacak miktar arıtılacak suyun tipine bağlıdır :
- Gerekli dozaj miktarı tesisin işletmeye alınması sırasında yapılacak Jar testleri ile belirlenir.
- Su içerisindeki bitki kaynaklı partiküllerin miktarı arttığı zaman, durultma için kullanılacak kimyasal madde miktarı da artmaktadır.
- Organik maddelerin yapısının pıhtılaşma üzerinde etkisi vardır.
- Demir klorür ile yapılan pıhtılaştırma sonunda pH değerinde büyük değişiklikler olmaktadır. Bu yüzden kostik soda kullanılarak pH değerinin ayarlanması gerekir.
5.Flokülasyon için ve polimer enjeksiyonu:
Topaklaştırma ( Flokülasyon ): Bu işlem topaklaşmaya yardımcı olacak polielektrolit gibi bir kimyasal madde kullanılarak daha da geliştirilebilir. Suyu, daha önceki arıtma kademelerinde meydana getirilmiş floklarla azami oranda temas ettirerek topaklaştırma işlemi ilerletilir. Bu çamur battaniyeli durultucularda uygulanan tekniktir.
6.Çökeltmeli durultucular (Pulsator):
Çökeltme işlemi, suyun kalitesini arttırmak amacıyla, yerçekimini kullanarak su içerisinde askıda bulunan katı maddelerin çökelmesini temin edecek şekilde tasarlanmıştır. Çökelmenin gerçekleşebilmesi için, partiküllerin çökelme hızının suyun yükselme hızı olan V a’dan daha büyük olması gerekir: Bu partiküller hamsu içerisinde mevcut olup, kimyasal maddelerin hamsu içerisine enjeksiyonuyla daha büyük (ve daha ağır) pıhtılar haline getirilir. Va= Saatteki debi m³/sa Yüzey alanı m² Kullanılan alanı küçültmek ve tesisin genel maliyetini düşürmek için Marmaris İçmesuyu Arıtma Tesisinde pulsator durultucu kullanıldı.
7.Aşağı akımlı hızlı filtreler aracılığıyla filtrasyon:
Filtrasyon kademesi, su içerisinde bulunan ve hamsuyla beraber veya daha önceki pıhtılaştırma kademesinden gelmiş olan askıdaki partiküllerin tutulması amacıyla tasarlanmıştır. Bu şekilde tutulan askıdaki katı maddeler filtre kumunun ara boşluklarını yavaş yavaş tıkar. Bu durum “Filtrenin Tıkanması” olarak adlandırılır. Tıkanma arttıkça, filtrenin içinden geçen suyun debisini etkileyen kayıplar da artar. Bu yüzden kum üzerindeki su seviyesi yükselir. Kayıplar 1.2 mSS’na ulaştığı zaman filtre yıkanmalıdır.
Tıkanma hızı şunlara bağlıdır :
- Suyun özellikleri, suyun bulanıklığı arttıkça filtre de daha hızlı tıkanır, - Pıhtılaştırmanın, topaklaştırmanın ve çökeltmenin kalitesi, bu kademelerin arıtma kalitesi düştükçe, filtre daha hızlı bir şekilde tıkanır, - Filtrenin birim yüzeyine tekabül eden debi veya filtrasyon hızı, filtrasyon hızının artmasıyla kayıplar da artar, - Filtre medyasının tane büyüklüğü, filtre medyasının tane ebadı küçüldükçe, tıkanma daha hızlı olur.
8.Dezenfeksiyon: Temas tankında dezenfeksiyon amaçlı son klorlama:
Önceden herhangi bir arıtmaya tabi olsunlar olmasınlar ve görünüşte mükemmel derecede temiz görünsünler sular çoğunlukla sağlığa zararlı mikroplarla kirlenmişlerdir. Çok az miktarlarda bile uygulanmasına rağmen yüksek verimli olması ve kullanım kolaylığından dolayı dezenfeksiyon amacıyla en çok kullanılan kimyasal madde klor’dur. Çok az miktarlarda kullanılsa bile klorun antiseptik özelliği, mikropların yaşayabilmesi için gerekli olan enzimleri yok etmesiyle açıklanabilir. Klorun ayrıca organik maddelerin imhasına yardımcı olan önemli oranda oksitlenme özelliği vardır. Eğer sıcaklık 10°C’nin altındaysa, dezenfeksiyon için kullanılacak klor miktarı, gerekli klor ihtiyacından biraz fazla, eğer sıcaklık 15°C’nin üstündeyse gerekli klor ihtiyacından biraz az olacaktır. Bu tesiste klor, klorlu su olarak enjekte edilmektedir.
9.pH Ayarı için kostik soda ilavesi:
Belirlenen bir kalsiyum ve magnezyum bikarbonat değerine karşılık gelen serbest bir karbon dioksit konsantrasyonu mevcut olup, bu miktardaki karbon dioksit bikarbonatların parçalanmasını ve karşılık gelen karbonatların çökelmesini engeller. Bu miktar “Denge karbon dioksit” olarak bilinir. Eğer su içerisinde denge değerinden daha çok miktarda karbon dioksit varsa, fazla miktar “agresif karbon dioksit” olarak bilinir. Yarı-bağımlı CO2 ’lerin (bikarbonatların HCO3’ü) miktarı bağımlı CO2’lerin miktarına eşittir. İçinde agresif CO2 bulunduran sularda karbonatlar bikarbonat formunda çözünürler. Bu yüzden, temas ettikleri yüzey üzerinde koruyucu bir karbonat tabakası oluşturma imkanları ortadan kalkar. Diğer taraftan, denge CO2 miktarından daha az serbest CO2 bulunduran sularda CaCO3 kabuk şeklinde çökelir. pH şu orana bağlıdır.
Serbest CO2
Bikarbonatların CO2'si
Sonuç olarak, her alkalinite değeri için bir “doyma pH” değeri vardır. Suyun pH değeri doyma pH değerinin altına düştüğü zaman, su agresif su olarak kabul edilir. Nötralizasyon birkaç yöntemle, bu tesiste özellikle kostik soda kullanılarak yapılabilir.
10.Arıtılmış su depolama ve pompalama tesisi:
İçme suyu arıtma tesisinde 2500m3 su kapasiteli arıtılmış su deposu mevcuttur. Arıtılmış su, bu depodan beslenen ve her biri 1170m3/saat nominal kapasiteli yedekli çalışan pompalar (2+1 yedek) ile şehir şebekesi sisteminde bulunan 5000m3 su kapasiteli Beldibi Ana Su Deposuna iletilir.
11.Lagünlere deşarj edilen atık yıkama suyu ve çamur kurutma ünitesi.
Filtre geri yıkama suları tesiste bulunan her biri 300m2 kesit alanına sahip 3 adet sızdırmalı çamur göletlerine deşarj edilir. Bu göletlerde kurutma işlemine tabi tutulduktan sonra Marmaris Katı Atık Depolama Tesisi bünyesinde bulunan çamur kurutma yataklarına gönderilir.
ARILMIŞ SU KALİTESİ
Arıtılmış su kalitesi için 17 Şubat 2005 tarih ve 25730 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik” ekinde verilen kriterlere göre belirlenmiş şartlar dikkate alınmaktadır. Buna göre; arıtılmış su kalitesi “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik Nisan 2005” de verilen standartlara uygun olmaktadır. 24 saat boyunca laboratuvardaki numune musluklarından akmakta olan su haftalık, günlük ve ikişer saatte bir yapılan kimyasal ve mikrobiyolojik analizlerle incelenmekte ve denetim altında tutulmaktadır.