Seksenli yıllarda "sivil toplum" tartışmalarıyla başlayan bir süreçti... Her ne kadar, birileri bu kavramı idealize ederken "ümmetten sivil topluma, kuldan bireye" altbaşlığıyla muradlarının ne olduğunu açıkça ifade ediyorlardı. Yine de, bir "söylem" arayışı içindeki ehl-i din, kolaylıkla "sivil toplum" dehlizlerine girdi.