18 Nisan 2021 günü vefat eden Prof. Dr. Ali Özek Hocamıza rahmet duâ ve dileklerimizle kendisinin vasıta olduğu bir hatırayı paylaşarak dört rahmetliyi hayırla anıyoruz.
Abdulkadir Badıllı, dört rahmetlinin ikincisi ki onun İfhamnâme eserinde (2003-s. 38) geçen hatırayı nakletmek isteriz. Mustafa Sabri’nin üçüncü ve Bediüzzaman’ın dördüncü olduğu rahmetlilerin birincisi olan Ali Özek Hoca, Mısır’daki tahsil döneminde bir ara Türkiye’ye izne gelmeden önce Osmanlı’nın son Şeyhülislâmlarından Mustafa Sabri Efendiyi ziyaret eder. İstekleri arasında Bediüzzaman’dan da bazı sual ve talepleri var idi. Sabri Efendi’nin sual ve taleplerini değil, ama sadece kader konusu ile alâkalı bir hatırayı bu yazımızda paylaşacağız.
Şeyhülislâm Mustafa Sabri Efendi
Ali Özek Hoca, Bediüzzaman’ı ziyaret ederek Mısır’dan bahseder. Bunun üzerine Bediüzzaman, Mısır’da ikamet eden son Şeyhülislâm Mustafa Sabri Efendi’nin kendisine kader ile alâkalı kitabını göndererek Risale-i Nur Külliyatı içinde neşrini istediğini söyler. “Fakat bunun Risale-i Nur içinde neşrine müsaade yoktur. Çünkü kitap içinde çok ihtilâflı meseleler vardır. Risale-i Nur’un meşrebi ise ittifaktır, ihtilâf değildir.” der
İnsanlık tarihinde kader konulu tartışmalar hep ihtilâfla ola gelmiştir ki İslâm Âlemi de bundan uzak kalamamıştır.
Her ne kadar Peygamberimiz (asm) zamanında kader tartışmaları çok fazla olmasa da ikaz eden hadislerin varlığı o tartışmaların olduğunu gösterir.
İslâm’ın ilk dönemlerinde ortaya çıkan Mürcie 1; büyük günah işleyenlerin durumunun tartışılması ve Hz. Osman’ın (ra) şehadeti ardından gelişen Cemel Vak’ası, Sıffîn Savaşları, Hakem Vak’ası ve nihayet Haricî hareketlerde ihtilâf fırtınası esmektedir.
Yaşanan hâdiselerin kaderî bir mecburiyet olduğu yaklaşımını siyasî otoritesi için kullanan Emevi halifelerinin siyasî menfaat için dini kullanma anlayışı olan siyasal İslâm’ın tohumu oluşturuldu.
Hicri 2. Yüzyılda başlayan 2 Cebriye; İlâhî irade karşısında kadere zorunlu olarak uymak mecburiyetinde kalan iradeyi rüzgâra kapılmış bir tüy nitelemesiyle cüz-i ihtiyârî tartışmaları aldı başını gitti. İradeyi esir eden anlayışa tepki olarak ortaya önce Kaderiye sonra Mutezile’ye dönüşen yaklaşım, kafaları iyice karıştırdı. “Bu ümmetin Mecusîleri, kaderiyecilerdir” 3, hadisi gerçekleşti.
Hasan-ı Basrî’nin (ra) sohbetinden ayrılan (itizal eden) Vâsl bin Atâ’nın öncü olduğu Mutezile mezhebi; şerrin yaratılması konusunda Allah’ı tenzih edeyim derken günahın icadında kulu fail görerek şirkin kapısı aralandı.
Bu kafa karışıklığına bir istikrar ve istikamet verilmeli, ihtilâf ortadan kaldırılmalı idi. Eş’arî ve Maturidî öncesi İmam-ı Azam Ebu Hanife Hazretleri (699-767), cüz-i ihtiyârî hakikatini keşfeder 4 ve günahlar konusunda tercihi sebebiyle insanı sorumlu tutar. Kader, iradeyi reddetmez, aksine teyid eder.
Gelen rivayetlere göre kaderi inkâr eden Kaderiye ve kadere esir olan Cebriye anlayışlarının Sahabeler döneminde başlar ve Tabiin ve Tebe-i tâbiîn dönemlerinde tartışma hızlanır. Bu dönemlerde kendine destek için hadis uydurmaktan çekinmeyen anlayışlar vardır. Kimisi de dayanak olması için belirli konudaki hadisleri daha fazla rivayet etmişlerdir.
Bütün bu tartışmalarda Kur’ân’ın emirlerini, Peygamberimizin (asm) izahlarını nakleden o kıymetli Sahabeleri iyi ve dikkatli, ama saygılı bir şekilde anlamalıyız.
Şeyhülislâm’ın kader konulu eserini Bediüzzaman’ın kabul etmemesine gelelim: Mustafa Sabri Efendi’nin, Osmanlı’nın yıkılış döneminde yaşanan hâdiseleri kaderî bir zorunluluk görmesi kendisini Cebrî anlayışa sevk eder. 5 Bu yaklaşımı, muhtemelen söz konusu eserinde olması sebebiyle Bediüzzaman’ın Risale-i Nur Külliyatı’na dâhil etmemesinin doğruluğunu yaşanan tarih ispat etmektedir.
Allah, hepsine rahmet eylesin. Âmin.
Dipnotlar:
1- https://islamansiklopedisi.org.tr/murcie
2- https://islamansiklopedisi.org.tr/cebriyye
3- Ebu Davud, Sünnet; 16; Tirmîzi, kader 13; Mektubat, s.130
4- http://www.mehmedkirkinci.com/index.php?s=article&aid=363
5- Emine Öğük, M. Sabri Efendi’nin Kader Hakkındaki Görüşlerinin Tahlili, İslâmî İlimler Dergisi, 9/2.
Benzer konuda makaleler:
Neyin sadeleştirilmesi?
Mustafa Sabri Efendi (1869-1954)
Tunus’un da Said Nursî’ye ihtiyacı var
Molla Sabri Yazar’ın ardından
Mustafa Sungur Ağabeyi duâlarla andık
Feyzi Halıcı ve Risale-i Nur
Gençler Münâzarât’ı müzakere etti
Bediüzzaman´ın Musa Carullah cevabı
Musa (Bekuf) Carullah Bigivi (1875-1949)
Kan davasını Said Nursî bitirdi
Mehmet Çetin
Bediüzzaman Said Nursi
kader
Mehmet Çetin
Mustafa Sabri Efendi (1869-1954)
Önceki
İnsanlık Manifestosu ya da İnsanlık İttifakı
Sonraki
Mümtaz vasıflar aynası ve biz
İlk yorumu siz yazın	
Makale hakkında düşüncelerinizi paylaşın: Cevabı iptal et
E-Posta adresiniz kesinlikle gizli kalacaktır.
Yorum
İsim *
E-posta *
Web sitesi
NURDAN KATRELER
Bediüzzaman Said Nursi
“Bu millet Halk Partisini iktidara getirmez”
Tüm Yazarlarımız
Select Author... Abdil Yıldırım (284) Abdülbâkî Çimiç (165) Abdullah Şahin (26) Abdurrahman Aydın (18) Adil Söylemez (3) Ahmet Battal (49) Ahmet Demirdöğmez (113) Ahmet Dursun (51) Ahmet Özdemir (89) Ahmet Said Akgül (178) Ahmet Tekiner (3) Akif Arslan (13) Ali Ataç (19) Ali Ferşadoğlu (715) Ali Hakkoymaz (28) Ali Karabiber (9) Ali Rıza Aydın (65) Ali Sarıkaya (72) Atilla Yılmaz (54) Banu Yaşar (53) Cenk Çalık (21) Cevher İlhan (186) Davut Şahin (228) Ekrem Kılıç (25) Erdoğan Akdemir (6) Faruk Çakır (332) Fatih Karagöz (17) H. Hüseyin Kemal (23) H. İbrahim Can (24) H. Muharrem Okur (5) Hacer Çayabatmaz (9) Hakan Yalman (20) Halil Akgünler (265) Halil Elitok (24) Halil Uslu (96) Hasan Güneş (38) Hasan Koç (66) Hilal Çorbacıoğlu (17) Hüseyin Eren (47) Hüseyin Gültekin (130) Hüseyin Yılmaz (3) İbrahim Ersoylu (37) İslam Yaşar (29) İsmail Tezer (43) Kazım Güleçyüz (445) Kübra Örnek Korkmaz (28) Kübra Ünüvar (5) M. Ali Kaya (54) M. Fahri Utkan (72) M. Latif Salihoğlu (332) M. Nureddin Kutan (58) Mehmet Çetin (98) Mehmet Kara (35) Mehmet Selim Mardin (26) Mehtap Yıldırım (43) Merve İriyarı (62) Mikail Yaprak (360) Misbah Eratilla (38) Muhammed Zorlu (16) Mustafa Oral (2) Mustafa Öztürkçü (232) Mustafa Usta (12) Muzaffer Karahisar (68) Nejat Eren (498) Nuray Bulut (10) Ömer Faruk Özaydın (188) Orhan Alagöz (16) Orhan Güler (18) Osman Koyuncu (19) Osman Zengin (683) Prof. Dr. Mustafa Nutku (85) Raşit Yücel (114) Rıfat Okyay (142) Risale-i Nur Enstitüsü (825) Rüstem Garzanlı (80) Sabahattin Boyacı (52) Şaban Döğen (13) Şahin Tokmak (7) Said Yüksekdağ (12) Saliha Ferşadoğlu (35) Sami Cebeci (109) Sebahattin Yaşar (239) Selim Gündüzalp (108) Şemseddin Çakır (25) Sertaç Lüser (7) Şevki Çiftçi (17) Şeyma Türkan (22) Şükrü Bulut (1070) Süleyman Kösmene (843) Suna Durmaz (30) Umut Yavuz (30) Yasemin Güleçyüz (146) Yasemin Yaşar (137) Yıldız Fırtına (20) Zinnur Mehmedoğlu (6)