Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.
C V
(Çeviri) Copernicus – Rheticus, Copernicusçu İlk Astronomi Metinleri, Albaraka Yayınları, Haziran 2021.
(Çeviri) Zenon – Kleanthes, Stoa Felsefesinin Kuruluş Fragmanları, çev. C. Cengiz Çevik, Albaraka Yayınları, Nisan 2021.
(Çeviri) Tyanalı Apollonios, Mektuplar, çev. C. Cengiz Çevik, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Mart 2021.
(Konuşma) “Roma tarihini en iyi anlatan filmler ve kitaplar”, Burak Tatari ile 2hafta 1gün, 9 Ocak 2020.
(Makale) “Machiavelli’nin Romulus’u”, Mesos, 2, 2020: 1-17.
(Makale) “Antik Yunan’da Felsefe ya da Politik Felsefe” Politik Felsefe Nedir? ed. M. E. Kardeş, Tekin Yayınevi, Aralık 2020: 75-110.
(Çeviri) Cicero, Kader Üzerine, çev. C. Cengiz Çevik, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Kasım 2020.
(Çeviri) Antisthenes – Diogenes, Kinik Felsefe Fragmanları, çev. C. Cengiz Çevik, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ağustos 2020.
(Çeviri) Thomas Aquinas, “Aristoteles, Politika 3.1-3’ün Özeti: Vatandaş ve Vatandaş Erdemi” Yurttaşlık ve Demokrasi, ed. A. Öztürk – D. Özsel, Nika Yayınevi, Ocak 2020: 327-342.
(Makale) “Cicero’nun Pro Archia ve Pro Balbo’sunda Vatandaşlık Sorunu” Yurttaşlık ve Demokrasi, ed. A. Öztürk – D. Özsel, Nika Yayınevi, Ocak 2020: 313-326.
(Konuşma) “Presokratik Felsefe: Yöntem ve Sorunlar”, Antik Felsefe İstanbul, Galatasaray Üniversitesi, Erdoğan Teziç Salonu, 13 Ocak 2020.
(Çeviri) Herakleitos, Fragmanlar, çev. C. Cengiz Çevik, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ocak 2020.
(Makale) “Luther’in Skolastik Teolojiye Karşı Tezleri”, Mesos, 1, 2019: 19-42
(Makale) “Herakleitos’un Doğa Üzerine Kitabıyla İlgili Kaynaklar ve Yorumlar”, Felsefi Düşün, 13, 2019: 121-133.
(Konuşma) Olgay Söyler’le birlikte: “Toplumsal Muhalefet Açısından Kinizm ve Melamilik”, İstanbul Ataşehir Belediyesi, Neşet Ertaş Kültür Evi, 16 Kasım 2019.
(Çeviri) Leukippos – Demokritos, Atomcu Felsefe Fragmanları, çev. C. Cengiz Çevik, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ekim 2019.
(Konuşma) Cengiz Çakmak’la birlikte: “Cumhuriyet ve Felsefe: Antikçağdan Günümüze Politika, Eleştirel Düşünce ve Özgür Birey”, Pazar Söyleşileri kapsamında İstanbul Ataşehir Belediyesi, Neşet Ertaş Kültür Evi, 20 Ekim 2019.
(Çeviri) Epiktetos, Enkheiridion, çev. C. Cengiz Çevik, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Temmuz 2019.
(Makale) “Seneca’nın Doğa Araştırmaları’nda Kehanet, Kader ve Tanrı İlişkisi”, Arkhe-Logos, 7, Bahar 2019: 63-78.
(Söyleşi) “John Sellars ile Roma Stoacılığı ve Seneca Üzerine Kısa Bir Söyleşi”, Arkhe-Logos, 7, Bahar 2019: 15-24.
(Kitap) Roma’da Siyaset ve Felsefe: Cumhuriyet Dönemi, İthaki Yayınları, Mayıs 2019.
(Konuşma) “Antikçağ Doğa Felsefesi: Herakleitos ve Parmenides”, Medicalpark İzmir sponsorluğunda Kent Söyleşileri, Mövenpick Hotel İzmir, 9 Mayıs 2019.
(Konuşma) “95 Tez’in Teolojisi”, Luther ve Reform Kültürü Paneli, İstanbul, Ataşehir Belediyesi, Mustafa Saffet Kültür Merkezi, 13 Nisan 2019.
(Konuşma) “Stoa Felsefesi ve İnsan”, Opus Noesis ve Komşu Kapısı Maçka Dayanışma Derneği, Opus 19, 11 Nisan 2019.
(Konuşma) “Roma’da Politika ve Felsefe”, Roma Kültürü / Cultura Romana, İstanbul, Kadıköy Belediyesi, TESAK, Çarşamba Akşamüstü Söyleşileri, 13 Mart 2019.
(Makale) “Stoacılık Açısından Seneca’nın ‘Büyük’ İskender Betimlemeleri”, Özne. Felsefe Bilim ve Sanat Yazıları, 29, Güz 2018: 117-132.
(Çeviri) “Enkheiridion, 1-23, Epiktetos”, Özne. Felsefe Bilim ve Sanat Yazıları, 29, Güz 2018: 19-260
(Konuşma) “Kinik Felsefe ve Toplumsal Kimliğin Reddi”, Opus Noesis ve Komşu Kapısı Maçka Dayanışma Derneği, Opus 19, 13 Aralık 2018.
(Çeviri) Seneca, Mutlu Yaşam Üzerine ve Yaşamın Kısalığı Üzerine, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Kasım 2018.
(Konuşma) “Cicero, Hukuk ve Felsefe”, İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi İdeal Hukuk Kulübü, Tea & Talk, 3 Aralık 2018.
(Konuşma) “Seneca’nın Filozof ve Avam Ayrımı Üzerine”, İstanbul Edebiyat Derneği Seminerleri (“Filozofun Politika ile İmtihanı: Niçin Filozoflar Yönetemezler?”): Kasım 2018.
(Bildiri) “Antik Yunan’da Felsefe ya da Politik Felsefe”, Politik Felsefe Nedir?, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi: 23 Ekim 2018.
(Makale) “Birinci Triumviri ve İç Savaş Sırasında Cicero ve Felsefe” Felsefe Açısından Savaş ve Toplum, ed. M. Ertan Kardeş – Özgüç Güven, HiperYayın, 2018: 109-122.
(Bildiri) “Birinci Triumviri ve İç Savaş Sırasında Cicero ve Felsefe”, Birinci Dünya Savaşının 100. Yılında Savaş ve Toplum ‘Eve Dönen Asker’, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi: 12 Eylül 2018.
(Bildiri) “Seneca ve Bilge”, İstanbul Üniversitesi, Felsefe Bölümü, Seminer Kitaplığı: 22 Mayıs 2018.
(Makale) “Seneca’ya Göre Filozofun Avama ve Aktif Politikaya Karşı İdeal Tutumu”, Uluslararası İstanbul Felsefe Kongresi Bildiri Kitabı, 4. Cilt: Çağdaş Etik ve Politik Felsefe. İstanbul: Mantık Derneği Yayınları, Aralık 2018: 71-88.
(Bildiri) “Seneca’ya Göre Filozofun Avama ve Aktif Politikaya Karşı İdeal Tutumu”, Uluslararası İstanbul Felsefe Kongresi, İstanbul Üniversitesi, Felsefe Bölümü: 2 Mayıs 2018.
(Makale) “Policraticus’ta Yasanın Efendisi ve Kölesi Olarak Kral”, Felsefi Düşün Akademik Felsefe Dergisi, 10, Nisan 2018: 1-21.
(Çeviri) Cicero, Dostluk Üzerine, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Nisan 2018.
(Çeviri) Martin Luther, Doksan Beş Tez, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ocak 2018.
(Çeviri) “Cicero’nun De Optimo Genere Oratorum Adlı Eserinin Çevirisi”, Kutadgubilig, 36, Aralık 2017: 571-586.
(Söyleşi) “Gareth Williams ile Seneca’nın Eserleri ve Roma’da Felsefe Üzerine Kısa Bir Söyleşi”, Kutadgubilig, 35, Eylül 2017: 239-244. (İngilizcesi: 235-237)
(Çeviri) Francis Bacon, Denemeler: Güvenilir Öğütler ya da Meselelerin Özü, çev. C. Cengiz Çevik, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ekim 2017.
(Çeviri) Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine – İnziva Üzerine, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Eylül 2017.
(Çeviri) “Sallustius Külliyatına Ek: Marcus Tullius Cicero’ya Hakaret – Giriş ve Çeviri”, Kutadgubilig, 34, Haziran 2017: 947-960
(Makale) “Kinik Diogenes’in Toplumsal ve Politik Karşıtlığının Ana Hatları”, Arkhe-Logos, 3, Nisan 2017: 21-44.
(Çeviri) Nicolaus Copernicus, “Werner’e Karşı Mektup (De Octava Sphaera, Contra Wernerum)”, Kutadgubilig, 33, Mart 2017: 151-170.
(Kitap) Cicero’nun Devleti: De Re Publica Yazıları, Yapı Kredi Yayınları, Nisan 2017.
(Çeviri) Cicero, Yaşlı Cato veya Yaşlılık Üzerine, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Nisan 2017.
(Makale) “Kronolojik Olarak Türkçede Cicero Bibliyografyası”, Kutadgubilig, 32, Aralık 2016: 205-212.
(Çeviri) Cicero, Yasalar Üzerine, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Aralık 2016 [ikinci basım: Haziran 2017]..
(Çeviri) “Johann Peter von Ludewig, Türklerde Rasyonel Felsefenin Tarihi (Historia Rationalis Philosophiae Apud Turcas)”, Arkhe-Logos, 2, Güz 2016: 37-60.
(Makale) “Seneca’nın Mektuplarında Bilgenin Toplumsal Karakteri”, Akron: Eskiçağ Yazıları, 10, Kasım 2016: 191-218.
(Çeviri) Horatius, Ars Poetica – Şiir Sanatı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Haziran 2016.
(Makale) “Aquinas’ın De Regno’sunda ‘Tiran’ ve ‘Tiranlık’ Anlayışı”, Arkhe-Logos, 1, Bahar 2016: 133-143.
(Söyleşi) “Sean Mcconnell ile Cicero’nun Mektuplarında Felsefe Yaşamı Üzerine Bir Söyleşi”, Kutadgubilig, 29, Mart 2016: 357-361.
(Çeviri) Cicero, Her Şey Bitmek İçin Başlar, Aylak Adam Yayınları, 2016.
(Çeviri) Marcus Aurelius, Hayat Kısa, Mutlu Olmayı İhmal Etme, Aylak Adam Yayınları, 2016.
(Makale) “Cicero’nun Siyaset Anlayışında ‘Tiran’ Kavramı Üzerine Bir İnceleme”, Felsefi Düşün Akademik Felsefe Dergisi, 5, Ekim 2015: 45-62.
(Makale) “De Re Publica’da Devlet Adamının Erdemi ve Scipio’nun Düşü”, Kutadgubilig, 27, Mart 2015: 215-240.
(Makale) “Newton Elyazmaları”, Mürekkepbalığı, 4, 2015: 22-25.
(Makale) “Cicero’nun De Re Publica’sındaki Krallık Dönemi Anlatımının Analizi”, Kutadgubilig, 26, Ekim 2014: 185-229.
(Makale) “Kökensel Bir İnceleme: De Re Publica’da İktidarın Adalet Sorunu!”, Doğu Batı, 69, Mayıs, Haziran, Temmuz, 2014: 63-105.
(Çeviri) Cicero, Devlet Üzerine, İthaki, Eylül 2014 [ikinci basım: 2018].
(Yazı) “Dünyaya karşı tanrı devleti”, Birgün Kitap, 152, 5 Eylül – 2 Ekim 2014: 8-9.
(Çeviri) Seneca, Doğa Araştırmaları, Jaguar Kitap, Mayıs 2014 [ikinci basım: 2018].
(Makale) “Cicero’nun ‘De Re Publica’sındaki Devlet Tanımı ve Türleri”, Kutadgubilig, 25, Mart 2014: 319-354.
(Çeviri ve Giriş) Cicero, Kader Üzerine, Aylak Adam Yayınları, Ocak 2014.
(Çeviri) Cicero, “Yükümlülükler Üzerine”, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Mayıs 2013 [ikinci basım: 2014, üçüncü basım: 2015, dördüncü basım: 2017; beşinci basım: 2018].
(Redaksiyon) Sören Kierkegaard, “Baştan Çıkarıcının Günlüğü”, Çev. Nur Beiber, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Haziran 2013.
(Çeviri) “Cicero’nun De Fato Adlı Eserinin Çevirisi”, Kutadgubilig, 23, Mart 2013: 107-144.
(Makale) “Cicero’nun De Fato Adlı Eserinin Teşrihi”, Kutadgubilig, 23, Mart 2013: 157-171
(Çeviri) Kepler, “Somnium” Popüler Bilim, [1. Bölüm] s.216, Ağustos – Eylül 2012: 28-34. ve [2. Bölüm] 217, Ekim – Kasım 2012: 44-49
(Çeviri – İngilizce) Jerome Neu, Gözyaşı Entelektüel Bir Şeydir: Duygunun Anlamları, çev. C. Cengiz Çevik, Kabalcı Yayınevi, Nisan 2012.
(Makale) “Hermetik Aydınlanmanın İzinde Thoth, Hermes ya da Mercurius”, Kutadgubilig, 21, Mart 2012: 289-331.
(Telif) Copernicusçu İlk Bildirim. Rheticus’un “Narratio Prima” Adlı Eserinin Çevirisi ve Copernicus Astronomisine Giriş, Dergâh Yayınları, Ocak 2012.
(Söyleşi) “Prof. Harry M. Hine ile Roma’da Felsefe Faaliyetleri ve Seneca Üzerine Kısa Bir Söyleşi”, Kutadgubilig, 19, Mart 2011: 517-524.
(Çeviri) Lucius Annaeus Seneca, “Naturales Quaestiones IV. Cp.I-II: Nil Nehri Üzerine”, Kutadgubilig, 18, Ekim 2010: 423-444.
(Çeviri) Sextus Empiricus, Kuşkunun Felsefesi, Kırk Gece Yayınları, Ekim 2010.
(Çeviri) Nicolaus Copernicus, Göksel Kürelerin Devinimleri Üzerine, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Nisan 2010 [ikinci basım: 2017].
(Makale) “Cicero, De Finibus III’te ‘Latincede Felsefi Terminoloji’ Üzerine Bir İnceleme”, Felsefe Arkivi, 33, 2008: 43-86.
(Çeviri & Analiz) “Naturales Quaestiones’in 1. ve 3. Önsözünün Çevirisi ve Analizi”, Kutadgubilig, 17, Mart 2010: 27-64.
(Makale) “Epicurusçu Felsefede Özgürlük ve Mutluluk Anlayışı Üzerine”, Kutadgubilig, 16, Ekim 2009: 47-62.
(Çeviri & Yorum) Nicolaus Copernicus, Nicolaus Copernicus’un Göksel Hareketlere İlişkin, Kendisi Tarafından Geliştirilen Hipotezlere Dair Kısa Açıklaması, Kutadgubilig, 16, Ekim 2009: 227-252.
(Makale) “Vergilius, Aeneis II-III’de Aeneas’ın Bilançosu”, Lucerna: Yaşamöyküsü, Eylül 2009: 60-73.
(Makale) “Roma’ya Bakmak”, Memlekent, 2, Ağustos-Eylül 2009: 10-16.
(Redaksiyon) Seneca, Troialı Kadınlar, Çev. Çiğdem Dürüşken, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2009.
(Makale) “Francis Bacon’da Bilgi Anlayışı Üzerine”, Kutadgubilig, 15, Mart 2009: 87-112.
(Çeviri & Derleme) Francis Bacon, Seçme Aforizmalar, İş Bankası Kültür Yayınları, 2008 [ikinci basım: 2012].
Kozmik Yumurta
Kozmik yumurta inanışı aslında çoğul-kökenden ziyade tekil-köken fikrini destekler.(1) Zira insanlık tek bir kaynaktan çıkıp, farklı kültürlerde benzer bir inanç sistemine sahip olduysa, ondaki bu kökensel niteliğin teklikten başka açıklaması olamaz.
Kozmik yumurta düşüncesine Mısır’da, Çin’de, ilk dönem Japonya’sında, Pelasglarda yani Yunanlarda, Afrika’da vs. birçok yerde rastlıyoruz. Yoksa İslamcıların bir dönem mottosu olan “hakikat tekti, cahiller onu çoğalttı” sözü gerçeği mi yansıtıyor? Yeri gelmişken söylemeden olmaz, felsefe cahilce çoğaltma işidir, bu İslamcı söz nazarında.(2)
Örneğin Mısırlılar evrende her şeyden önce, Nun adıyla tanrılaşmış/kişileştirilmiş engin bir okyanus bulunduğuna inanıyordu, evren yani bu engin okyanus bir yumurtanın içindeydi (bu yüzden ona kozmik yumurta diyoruz). Nasıl ki, Nil Nehri, sulayıp verimli kıldığı Mısır topraklarından çekildiğinde geriye -doğal olarak- salt toprağı bırakıyorsa, Mısır inanışına göre, bu engin okyanus da bir şekilde çekildi ve geride bir uçurum bıraktı. Mısır’da güneş tanrısı yani hanedan-öncesi dönemdeki (predynasty) adıyla Atun, daha sonraki adıyla Ra bu uçurumdan/derinlikten doğdu.(3) Havanın ve rüzgârın tanrısı olan oğlu Shu‘yu ve yaşam-veren şebnemi yani kızı Tefnut‘u yarattı/doğurdu.(4)
Bu iki kardeşin ensest ilişkisinden ikizler yani yer-tanrısı Geb ve gök-tanrıçası Nut doğdu. Mısırlılara göre, gök de yerdeki kutsal Nil Nehri gibiydi, bu yüzden Ra‘nın yelkenli gemisi her gün gökte doğudan batıya doğuya yüzerdi [keza onlara göre, Güneş tutulması da büyük bir yılanın bu yelkenli gemiye saldırmasıydı]. Aşağıda ise yer-tanrısı Geb, daire şeklindeki okyanusa yüzükoyun uzanmıştı ve Nil Nehri Mısır topraklarını beslemediği dönemlerde fazlasını yer-altına alırdı, inanışa göre, Güneş tanrısı Ra da gece gemisiyle ölümün sığındığı bu yer-altına geçerdi.
Görüldüğü gibi, sonsuz boşluktan/kaostan sonraki evrenin yaratılışı fikri Mısır’da tümüyle suyla ilişkilendirilmiştir. Bunu Mezopotamya’daki esaslı bir tema olarak düşünmek mümkün, zira Sümer/Babil kültüründeki Enuma Elish hikâyesi de bize evrenin en eski aşamasını sulu kaos (watery chaos) olarak anlatır. Bu kaos Irak kıyısında betimlenir ve bu betimlemeye göre, buradaki tatlı sular, Basra Körfezinin tuzlu suyuyla birleşir.
Burada Apsu yani suyu tatlı olan okyanus ve karısı Tiamat yani suyu tuzlu olan okyanus belirir. bu çiftin birleşmesinden oğulları Mummu yani bulut dizisi ve sis doğar. Yine bu kaostan pantheonun diğer tanrısal güçleri doğar, örneğin yeryüzü ve gökyüzü. bunlardan biri de Ea. Apsu ve Mummu, aynı zamanda Marduk’un babası olan Ea‘yı bertaraf edince, marduk buna kızar ve Apsu‘nun karısı Tiamat‘ın kalbini okla vurup kafatasını gürzle parçalayarak, tanrıçanın bedeninin yarısını göğe fırlatırken, yarısını da yer altına gömer.(5)
Böylece Marduk evrene bir ayar/şekil verip takvimi düzenlemiş olur. Takvimin düzenlenişinde haliyle gündüz/gece değişimi de unutulmaz, gece ve gündüz düzenli olarak birbirinin yerini alır, başka deyişle ışık ve karanlık (ışıksızlık) Marduk‘un elinden hayat bulur, yaşam belki de erillik/dişilikten sonra görüp görebileceği en büyük zıtlığı edinir, ya da şöyle sormalı, erillik ve dişillik de ışık ile karanlık gibi birbirini var etmez mi?
Bu noktada J.-L. Tassoul ile M. Tassoul (karı-koca olabilirler) Eski Ahit ile Kuran’daki yer/gök yaratımına ilişkin aktarımları yukarıda kısaca sunduğum Mısır ve Sümer inanışlarına eklemler,(6) hatırlayalım:
Eski Ahit, Yaratılış 1: “1. Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı. 2. Yer boştu, yeryüzü şekilleri yoktu; engin karanlıklarla kaplıydı. Tanrı’nın ruhu suların üzerinde dalgalanıyordu. 3. Tanrı, ‘ışık olsun’ diye buyurdu ve ışık oldu. 4. Tanrı ışığın iyi olduğunu gördü ve onu karanlıktan ayırdı. 5. Işığa ‘gündüz’, karanlığa ‘gece’ adını verdi. Akşam oldu, sabah oldu ve ilk gün oluştu. 6. Tanrı, ‘suların ortasında bir kubbe olsun, suları birbirinden ayırsın’ diye buyurdu. 7. Ve öyle oldu. Tanrı gökkubbeyi yarattı. Kubbenin altındaki suları üstündeki sulardan ayırdı. 8. Kubbeye ‘gök’ adını verdi. Akşam oldu, sabah oldu ve ikinci gün oluştu…”
Kuran, Enbiya Suresi: “30. O küfre sapanlar görmediler mi ki gökler ve yer bitişik idi, biz onları ayırdık. Her canlı şeyi sudan oluşturduk. Hâlâ iman etmeyecekler mi? 31. Yerküreye, onları çalkalamasın diye bir takım dağlar diktik. Ve orada geniş geniş yollar açtık ki, doğru gidebilsinler. 32. Göğü, korunmuş bir tavan yaptık. Ama onlar göğün ayetlerinden hâlâ yüz çeviriyorlar. 33. O odur ki, geceyi, gündüzü, Güneş’i ve Ay’ı yarattı. Her biri bir yörüngede yüzmektedir.”
Görüldüğü gibi önce su var, sonra suyun üzerinde inşa. D. A. Leeming’in eserinden (7) özetlersek, bu, Eski Hint düşüncesinde de böyledir, kutsal Satapatha Brahmana‘da da ilkin sular yaratıma katılıyor. Su uzun bir süreçle/ritüellerle birlikte öylesine ısınıyor ki, sonunda altın bir yumurta çıkarıyor. Bu yumurtadan da daha sonraki her şeyin yaratıcısı olan tanrı Prajapati çıkıyor.
En eski Çin yaratım mitinde ise, her şeyden önce büyük bir “kozmik yumurta” vardır, bu yumurta içinde her şeyin atası olan Pangu‘yu barındırır. Yumurta çatlar ve kaostan birçok zıtlığı yani yin ile yang‘ı meydana getirecek olan Pangu bir dev şeklinde doğar.
Bu Çin mitinin Japon versiyonunda ise yer ile gök ilkin birdir, in (yin) ile yo (yang) henüz ayrılmamıştır, yaratımın nüvesini oluşturan yumurta şeklindeki kaosta bulunur.
Yunanistan’daki Pelasgların inanışında ise kozmik yumurta miti şu şekilde gelişir: Yer tanrıçası Gaia‘nın farklı bir görünümü olan tanrıça Eurynome bir evren yumurtası hazırlar ve Ophion‘a, evrendeki her farklı şeyi barındıran bu yumurtaya, çatlayana dek göz kulak olmasını (kuluçkaya yatmak?) buyurur. Daha sonraki Yunan orfik kültü ise bu kozmik yumurta fikrini geliştirir, buna göre her şeyden önce gümüş renkli kozmik bir yumurta vardır. Bu yumurtayı yaratan zamandır (peki, yumurtadan önce zaman varsa, “her şeyden önce olan” zaman olmuyor mu? Hayır, olmuyor), Phanes-Dionysos yumurtadan ilk doğumu gerçekleştirir (protogonos), yani yaratımın nüvesi olan yaratıcı androgynous‘u.(8) Çift-cinsiyetli bu nüve, evrendeki eril ve dişil güçlerin tohumudur, başka deyişle onu yin ile yang olarak da okumak mümkündür.
Her şeyden önce kozmik yumurtanın olduğuna inanılan yerlerden biri de Afrika’dır, dahası buradaki birçok eski kabilenin birçok kozmik yumurta miti vardır. Bunlardan birine yani Dogon mitine göre, her şeyden önce bulunan kozmik yumurta yedi gürlemeyle sarsılır ve iki keseye ayrılır. Her bir kesede yaratıcı tanrı Amma‘nın doğurduğu ikizler bulunur. Bazılarına göreyse Amma kozmik yumurtanın kendisidir ve kendi kendini döllemiştir. Neticede her bir plasentada bir eril, bir de dişil kardeş bulunur, ancak her ikisi de bünyesinde eril ve dişil nüveyi barındırır. Bu ikizler Nummo olarak da bilinir Dogon inanışında.(9)
Birçok Polinezya kabilesinin de kozmik yumurta miti bulunur. Mesela Tahitililer büyük tanrı Taaroa‘nın bir yumurtadan doğduğunu ve doğmazdan evvel uzunca bir süre o yumurtanın içinde yaşamış olduğunu anlatır. Bu mite göre bu büyük tanrı yumurtanın bir kısmından göğü yaratırken, kendisini de yeryüzü kılmıştır.(10)
Tibet’teki Bon dini mensupları da iki ölümsüz kudretin birleşimini kutladıkları ilahide üç yumurtadan bahsederler. Altın yumurta altından eril ve turkuaz tüylü bir yaşam oku, turkuaz yumurta altın tüylü turkuaz yaşam oku ve beyaz yumurta ise altından bir eğirmen doğurur. Ve her şeyden önce var olan gökyüzünden ve okyanus sisinden Bon doğar.(11)
Peki, bütün bunların açıklaması nedir, neden insanlar farklı coğrafyalarda ve farklı zaman dilimlerinde hep yaratımı yumurtayla ilişkilendirmiştir? İnsan ilk düşündüğünde, “ne var ki yani, yumurta insan zihninde her daim meydana gelmeyi çağrıştıran bir imgedir, civcivin yumurtadan çıkışı çok bildik bir hikâyedir” diyebiliyor ancak bu yüzeysel düşünceyle sınırlı kalmayanlar da var. Yazar D. A. Leeming, psikolog Marie Louise von Franz’ın açıklamasına sığınıyor:
“Bu yumurta mitindeki bilinç öncesine ait bütünlük motifini (motif of preconscious totality) kolayca görebiliriz. Egoya ait bilinçliliğin ya da herhangi bir türdeki belirleyici bilinçliliğin meydana gelmesinden önceki psişik bütünlüktür bu.” Yukarıda alıntıladığım eserinde D. A. Leeming, Franz’ın uykulu kafayla hiç çekilmeyecek olan bu açıklamasını açımlamaya çalışır, ona göre yumurta “farksızlığın sembolüdür” (symbol of nondifferentiation).
Başka deyişle, (bu da benim açımlamam olsun) yaratımdan önce (“insanın doğumundan önce” insandaki bilinç-öncesini düşünün, “henüz” bilinçlenmediğiniz anda sizde ne vardır? Bunu düşünmenizi istiyorum) henüz şeyler öylesine bütünlük içindedir ki, ne yin vardır ne yang; ne in vardır, ne yo; ne gece vardır, ne gündüz; ne dişil vardır, ne eril. Her şey “ancak” bir yumurtada olabileceği ölçüde birlik içindedir. Bu kendinde (in se) kusursuz bir entropidir. Yaşamın gizilliği gizli veya değil, bir şekilde yumurtada barınır, başka deyişle, yaratıcı güç onda saklıdır. O yaratıcı değildir (“o insanın bilinçlenmiş hali değildir” diyebilir miyiz? Siz henüz bilinçlenmeden önce, siz değilsinizdir, ama ne olduğunuz da tam belli değildir, başka deyişle “henüz sizin yaratıldığınız söylenemez bu durumda”), o yaratıcıyı besleyen ve doğuracak olandır, keza yukarıda özet geçtiğim mitlere bakarsanız, yaratıcıların genelde ondan doğduğunu görebilirsiniz.
“Tanrı” düşüncesiyle sarsılan ilk insanların zihnini düşünün, onların zihni de adeta bir yumurta gibiydi belki de, gizil tanrısallığı besleyip büyütmüşler ve kafayı kırarak (yumurtanın çatlaması) Tanrı’yı düşünceye doğurmuşlardı. Tanrı düşüncesini doğurmak, o insanlar için “doğmak” gibiydi. Bu analojiyi küçümsemeyin, kastım sadece “insanın tanrı düşüncesiyle kendisini doğmuş hissettiğini” değil, kozmik yumurta mitinin insanın insan oluşunu muştulayan geçmişe dönük/flashback bir kurgu olduğu düşüncesini vurgulamak. Önemli olan kozmik yumurtanın ontolojik ya da tarihsel varlığına inanmak değil, önemli olan bu mitin kurgulanma gereğidir, farklı coğrafyalarda farklı kültürler farklı zaman dilimlerinde bu inanışa neden sığındı? Kendi sığıntılıklarımızı göz önünde bulundurursak, tam ya da kutsal bir cevap bulamasak da, en azından sığıntı öncesine dönüp kendimize “neden terapisi”ni uygulayabiliriz.
Neden vapurlar İstanbul’da hâlâ kalın halatlarla traktör tekerleklerine yanaşıyor mesela, neden insanlık bu ilkel yöntemi aşamadı? Bazen cevap çooook basittir ama onu önemsememeniz [o sanki yokmuş, onunla hiç karşılaşmamışsınız ya da tümüyle unutmuşsunuz gibi düşünmeniz] gerekir, aksi halde simit olur martılara yem edilir ürkek bilinciniz. Öyle de kırılgan bir kapanışa sığınırım sabaha karşı.
Notlardan yumurta!
1. Bu konuda bkz. http://www.jimithekewl.com/2010/10/
2. Şu “İslamcı” lafına kıl olanlar buyrunuz: http://www.jimithekewl.com/2010/10/
3. G. Massey, Ancient Egypt – The Light of the World: A Work of Reclamation and Restitution in Twelve Books, NuVision Publications, LLC, 2008, s.470.
4. M. Gadalla, Egyptian Divinities: The All Who Are the One, Tehuti Research Foundation, 2001, s.53.
5. Bkz. G. W. Bromiley, The International Standard Bible Encyclopedia: Q-Z, Wm. B. Eerdmans Publishing, 1995, s.93.
6. J.-L. Tassoul – M. Tassoul, A Concise History of Solar and Stellar Physics, Princeton University Press, 2004, s.4.
7. D. A. Leeming, Creation Myths of the World: An Encyclopedia, vol.1, Abc-Clio, 2009, s.313-314
8. D. A. Leeming, A.e.
9. P. A. Lynch – J. Roberts, African Mythology A to Z. second edition, Infobase Publishing, 2010, s.28.
10. A. P. Torney, The Guide to the All-Embracing Realm of the Ultimate, Austin Patrick Torney, 2009, s.129.
11. D. A. Leeming, A.g.e.
C. Cengiz Çevik
Share |
Paylaş
Facebook
Twitter
E-posta
Yazdır
Daha fazla
Pinterest
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
Bir Cevap Yazın Cevabı iptal et
Yorumunuzu buraya yazın...
Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:
E-posta (Adres hiçbir zaman paylaşılmayacaktır)
İsim
Web sitesi
WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Vazgeç
Connecting to %s
Yeni yorumları bana e-posta ile bildir.
Eposta yoluyla yeni yazıları bana bildir.
Δ
Bilgi
This entry was posted on 01/11/2010 by C. Cengiz Çevik in Eskiçağ üzerine, Felsefe - bilim, Genel and tagged Afrika, Amma, androgynos, Apsu, Çin mitolojisi, çin, Bon, c. cengiz çevik, cosmic egg, D. A. Leeming, din, Dogon, Ea, Enuma Elish, Eurynome, Gaia, Geb, Hint mitolojisi, islam, J.-L. Tassoul, jimithekewl, kozmik yumurta, M. Tassoul, Marduk, Marie Louise von Franz, mitoloji, Mummu, mısır, Mısır mitolojisi, nil nehri, Nummo, Nun, Nut, Ophion, Pangu, Pelasg, Phanes-Dionysos, Polinezya, predynasty, protogonos, Ra, Satapatha Brahmana, Shu, Tefnut, Tiamat, tibet, yin yang, yunan.	
Kısa Bağlantı
https://wp.me/p1sDsN-aF
Dolaşım
Previous post
Next post
De Auctore
Sosyal medya hesaplarım:
Jengiz [at] gmail . com
Arama:
Arşiv
Arşiv Ay Seçin Kasım 2021 (4) Ekim 2021 (3) Eylül 2021 (4) Ağustos 2021 (4) Temmuz 2021 (5) Haziran 2021 (5) Mayıs 2021 (4) Nisan 2021 (4) Mart 2021 (9) Şubat 2021 (4) Ocak 2021 (5) Aralık 2020 (2) Kasım 2020 (1) Ekim 2020 (4) Eylül 2020 (1) Ağustos 2020 (1) Mayıs 2020 (2) Nisan 2020 (9) Mart 2020 (1) Ocak 2020 (5) Aralık 2019 (7) Kasım 2019 (4) Ekim 2019 (3) Ağustos 2019 (8) Temmuz 2019 (3) Mayıs 2019 (3) Nisan 2019 (3) Mart 2019 (1) Şubat 2019 (2) Ocak 2019 (3) Aralık 2018 (6) Kasım 2018 (2) Ekim 2018 (7) Eylül 2018 (2) Haziran 2018 (2) Mayıs 2018 (4) Mart 2018 (3) Şubat 2018 (4) Kasım 2017 (1) Ekim 2017 (1) Eylül 2017 (3) Ağustos 2017 (3) Temmuz 2017 (2) Haziran 2017 (3) Mayıs 2017 (3) Nisan 2017 (6) Mart 2017 (7) Şubat 2017 (4) Ocak 2017 (5) Aralık 2016 (11) Kasım 2016 (6) Ekim 2016 (2) Eylül 2016 (7) Ağustos 2016 (5) Temmuz 2016 (3) Haziran 2016 (8) Mayıs 2016 (8) Nisan 2016 (5) Mart 2016 (7) Şubat 2016 (8) Ocak 2016 (14) Aralık 2015 (8) Kasım 2015 (3) Ekim 2015 (6) Eylül 2015 (7) Ağustos 2015 (1) Temmuz 2015 (9) Haziran 2015 (7) Mayıs 2015 (10) Nisan 2015 (4) Mart 2015 (4) Şubat 2015 (5) Ocak 2015 (9) Aralık 2014 (6) Kasım 2014 (3) Ekim 2014 (4) Eylül 2014 (8) Ağustos 2014 (4) Temmuz 2014 (4) Haziran 2014 (2) Mayıs 2014 (6) Nisan 2014 (3) Mart 2014 (4) Şubat 2014 (5) Ocak 2014 (5) Aralık 2013 (7) Kasım 2013 (7) Ekim 2013 (13) Eylül 2013 (6) Ağustos 2013 (9) Temmuz 2013 (10) Haziran 2013 (13) Mayıs 2013 (6) Nisan 2013 (11) Mart 2013 (12) Şubat 2013 (9) Ocak 2013 (19) Aralık 2012 (11) Kasım 2012 (8) Ekim 2012 (8) Eylül 2012 (7) Ağustos 2012 (12) Temmuz 2012 (8) Haziran 2012 (15) Mayıs 2012 (11) Nisan 2012 (7) Mart 2012 (9) Şubat 2012 (7) Ocak 2012 (7) Aralık 2011 (6) Kasım 2011 (7) Ekim 2011 (8) Eylül 2011 (9) Ağustos 2011 (16) Temmuz 2011 (18) Haziran 2011 (25) Mayıs 2011 (20) Nisan 2011 (12) Mart 2011 (12) Şubat 2011 (11) Ocak 2011 (20) Aralık 2010 (16) Kasım 2010 (13) Ekim 2010 (14) Eylül 2010 (17) Ağustos 2010 (14) Temmuz 2010 (26) Haziran 2010 (25) Mayıs 2010 (30) Nisan 2010 (27) Mart 2010 (29) Şubat 2010 (10) Ocak 2010 (18) Aralık 2009 (14) Kasım 2009 (15) Ekim 2009 (18) Eylül 2009 (12) Ağustos 2009 (18) Temmuz 2009 (18) Haziran 2009 (13) Mayıs 2009 (6) Nisan 2009 (16) Mart 2009 (17) Şubat 2009 (33) Ocak 2009 (11) Aralık 2008 (8) Kasım 2008 (18) Ekim 2008 (12) Eylül 2008 (31) Ağustos 2008 (13) Temmuz 2008 (69) Aralık 2007 (41)
Podcast: ses ve görüntülü yayınlar
Epicurus, Temel Görüşler
Stoacılık Üzerine
Okumaların okuması: Vergilius ve Aeneis
Roma'da Felsefe Üzerine
Değişik Konulu Sunumlar
Twitter anketleri
Blogdan alıntı yapma kılavuzu
Kimi Dosyalar
::: Ortaçağ Latincesi Sözlüğü (Beta) :::
::: Stoacılığın Kronolojisi :::
:::Anadolu’da Doğmuş Eskiçağ Filozofları Listesi :::
:::Eskiçağ Metinlerinden Oluşan Dijital Veritabanları :::
:::Vatikan'ın modern terimlere bulduğu Latince karşılıklar (Lexicon recentis Latinitatis):::
:::Yunan & Latin Tarihi ve Edebiyatı Kronolojisi:::
:::Klasik filoloji çalışmaları için temel bibliyografya denemesi:::
:::Hazırladığım Latince Gramer:::
:::Hellence-Latince Kökenli Ad ve Sözcüklerin Türkçede Doğru Yazımı (Prof. Dr. Bülent İplikçioğlu):::
:::Faruk Zeki Perek - Eski Çağda Dilbilgisi Araştırmaları (Gramerin Doğuşu):::
:::Faruk Zeki Perek'in Küçük Türkçe - Latince sözlüğü:::
:::Say Yayınları’ndan Çıkan Latince-Türkçe Sözlük’teki Hatalar:::
:::Roma Tarihi ve Kültürü:::
:::Roma'da Felsefe:::
:::Latince ama ne için?:::
:::Latince Sözlükler:::
:::Safsataların Latince Terminolojisi:::
:::Latinceden Çevirememe Örnekleri:::
:::Başkalarından mürekkep arşiv:::
:::Prof. Dr. Teoman Duralı Arşivi:::
:::Faideli linkler:::
:::AÇIK KAYNAKLAR:::
En çok okunanlar (Son 48 saat)
Latince öğrenmeye başlayacaklar için birkaç öneri ve tespit	
Online Latince sözlükler	
Latince Gramer	
Anadolu’da Doğmuş Eskiçağ Filozofları Listesi	
Latince öğrenmek mi, ama ne için?	
Twitter
Marsilio Ficino'ya göre: "Yöneticinin erdemi alçak gönüllü bir haşmet ve haşmetli bir alçak gönüllülüktür." "Pri… twitter.com/i/web/status/1… 7 hours ago
Osmanlı saray yaşamı ile fakir halkın yaşamı arasındaki farka ilişkin Halit Ziya Uşaklıgil’in saray anılarını anlat… twitter.com/i/web/status/1… 10 hours ago
Üç kere Hermes Trismegistus, bir kere Ficino: https://t.co/eEtXU58Wab 22 hours ago
RT @ergun_unutmaz: Herkese iyi bir hafta sonu dilerim. Güne #Latince bir şiir ekleyeyim. @jimithekewl Hocam sayesinde Horatius’un eserleri… 1 day ago
Marsilio Ficino’nun (1433-1499) eski Yunancadan çevirdiği Mercurius Trismegistus’un yazdığı varsayılan Tanrı’nın Gü… twitter.com/i/web/status/1… 1 day ago
Follow @jimithekewl
…
RT @tutubuslatinus: https://t.co/k579Dhv82M 2 days ago
aut non rem temptes aut perfice - Ovidius Bir işi ya hiç deneme, ya da bitir. Veya Yoda'nın deyişiyle: "Do or do no… twitter.com/i/web/status/1… 3 days ago
Ve şiirlerde rastlanılan özel durum için bir dipnot twitter.com/ArmandDAngour/… 3 days ago
Armand D'Angour'un yazmış olduğu İngilizce versiyon twitter.com/ArmandDAngour/… 3 days ago
Genetivus -īus ve dativus -ī alan kelimeler ile ilgili Almanca bir tekerleme :) Unus, solus, totus, ūllus, uter, al… twitter.com/i/web/status/1… 3 days ago
Email Subscription
Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.
Diğer 46.544 takipçiye katılın	
E-posta Adresi:	
Sign me up!
TAGS
Aeneis ara sıcak aristoteles astronomi bilim C. Cengiz Çevik c. cengiz çevik Cato cengiz cicero copernicus de officiis devlet din Diogenes doğa Doğa Araştırmaları doğa koleji epicurus epikuros epistulae morales Eskiçağ etimoloji felsefe francis bacon herakleitos horatius hıristiyanlık isa islam istanbul Üniversitesi jimi jimithekewl jimi the kewl kadın kewl Kinizm klasik filoloji kutadgubilig kuşkuculuk latin latince mitoloji mısır naturales quaestiones nicolaus copernicus philosophia philosophy platon Politika politik felsefe roma rome seneca Sextus Empiricus siyaset socrates sokrates stoa stoacılık stoicism tanrı tarih teoloji the tiran türkçe vergilius yunan yunanca Yunan felsefesi çevik çeviri çiğdem dürüşken şiir