Evrim Ağacı 11 yaşında! Evrim Ağacı'nın senin için neden önemli olduğunu paylaşmak için buraya tıkla.
Stereo Körlük: İzlediği Film, Bir Adamın Görüşünü Sonsuza Kadar Nasıl Değiştirdi?
Dünyayı 2 boyutlu gören bir adam, 3 boyutlu bir film izledikten hemen sonra her şeyi 3 boyutlu olarak görebilmeye başladı. Bu, nasıl olabilir?
BBC
Sinirbilim (Nörobiyoloji)
Oftalmoloji
Çeviri
Çeviri Nedir?
Bu yazı, BBC isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Özet
Özet
Bruce Bridgeman, sinemaya yaptığı bir yolculuk beklenmedik bir şekilde beynini üç boyutlu görmek için yeniden programlayana dek dünyayı düz görerek yaşadı. İzlediği bir filmin nasıl üç boyutlu görmeyi sağladığı ise büyük merak konusu.
Yazar Morgen Peck Çevirmen Helin Ezgi Çullu Editör Çağrı Mert Bakırcı 2. Editör Berkay Morkan
29 Kasım 2020
11 dakika
9,217
Notlarım
Reklamı Kapat
Bilimi Anlatmamıza Yardım Edin!
Her ay milyonlarca bilimsever, Evrim Ağacı olarak karmaşık bilimsel konuları basitçe anlatmamızdan ve ülkemizde bilim anlatıcılığını geliştirmeye yönelik yaptığımız kapsamlı çalışmalarımızdan faydalanıyor. Bütçenize zarar vermeden, aylık veya tek seferlik sadece 20₺ gibi miktarlarda bize destek olarak bu çabalarımızı destekleyebilir, Türkiye'de bilim okuryazarlığını güçlendirmemize katkı sağlayabilirsiniz.
Destek Ol
Neden Destek İstiyoruz? | Zaten Destekçiyim
İyi filmler, insanların hayata bakışlarını değiştirir; ama kaç kişi, izlediği bir filmin görüşünü sonsuza dek değiştirdiğini söyleyebilir? Bruce Bridgeman, bunu diyebilecek insanlardan biri. Bridgeman'ın dünyayı görüşü, "Hugo isimli filmi izlemeden önce" ve "Hugo'yu izledikten sonra" diye ikiye ayrılıyor.
Bruce Bridgeman, 16 Şubat 2012'de eşiyle birlikte Martin Scorcese'nin üç boyutlu bir aile macerası filmi olan Hugo'yu izlemeye gitti. Tamamen para israfı olacağını düşünmesine rağmen, herkes gibi bir gözlük satın aldı. Santa Cruz'daki Kaliforniya Üniversitesinde bir sinirbilimci olan, 67 yaşındaki Bridgeman, hayatını neredeyse hiçbir gerçek "derinlik algısı" olmadan, yani "stereo kör" olarak geçirdi. Bridgeman şöyle anlatıyor:
Dışarı çıktığımızda insanlar gökyüzüne bakar ve kuşlar hakkında konuşurlardı. Onlar konuşmayı bitirdiğinde ben hala kuşu arıyor olurdum. Diğer herkes için kuş öne çıkardı; ama benim için sadece arka planın bir parçasıydı.
Işıklar kapanıp, fragmanlar bittiğinde ise her şey değişti. Neredeyse Bridgeman filmi izlemeye başlar başlamaz karakterler, daha önce hiç görmediği bir şekilde ekrandan dışarı fırladılar. Bridgeman, o anları şöyle anlatıyor:
Reklamı Kapat
Tam anlamıyla görmenin yeni bir boyutu gibiydi. Çok etkileyiciydi.
Ancak bu, yalnızca filmin sihri değildi. Sinemadan dışarı çıktığında, dünya farklı görünüyordu. Bridgeman ilk defa arka plandan ayrışan bir elektrik direğini görebiliyordu. Ağaçlar, arabalar ve insanlar her zamankinden daha canlı ve kuvvetli görünüyordu. Sanki o gün bir şey oldu ve beyninde bir şey uyandı. Bridgeman, o zamandan beri dünyayı üç boyutlu görebiliyor. Tecrübe ettiği bu değişikliği şöyle anlatıyor:
Sinirbilim (Nörobiyoloji) ile ilgili diğer içerikler ›
Kedi Öpücüğü Nedir? Kediler, Sizi Gözleriyle Öpüyor!
Etraflarındaki Örüntüleri Bilinçsiz Olarak Fark Etmeye Daha Meyilli Olanlar, Tanrı İnancına Daha Yatkın Olabilir!
Telepati ve Telekinezi: Dokunmadan Cisimleri Hareket Ettirmek, Uzak Mesafeden İnsanlarla Konuşmak Mümkün mü?
Bisikletimle işe giderken yolun kenarındaki ormana bakıyorum ve bir derinlik cümbüşü görüyorum. Her ağacı bir diğerinden ayırt edebiliyorum.
Bridgeman, stereo körlük ile yaşayan ve nüfusun %5-10 kadarını oluşturan kişilerin çoğu gibi, derinlik olmayan bir dünya görmeye mahkumdu. Aklıselim herkes, bu tür bir değişimin "imkansız" olacağını düşünecektir.
Ancak Bridgeman'ın sinemada yaşadığı deneyim, daha önce kliniklerde de gözlemlenmişti: Bu vakalardan en ünlüsü, nörolog ve yazar Oliver Sacks'a göre ilk defa görme terapisi alırken stereo görüşü tecrübe eden Sue Barry ya da diğer adıyla "Stereo Sue" idi. Sue Barry, görsel zaferini 40'lı yaşlarının sonlarında, aldığı profesyonel terapi sırasında kazandı. Asıl soru ise; on yıllar boyunca düz, iki boyutlu bir dünyada yaşadıktan sonra Bridgeman'ın beyni üç boyutlu görüntüleri neden aniden işlemeye başladı?
Değişmiş Görüntüler
Bilim insanları, yüzyıllardan beri iki gözle görmenin, tek gözle görmekten daha iyi olduğunu bilmektedir. Romalı Doktor Galen, Leonardo Da Vinci'nin de yüzyıllar sonra gözlemlediği gibi, iki gözden ayrı ayrı algılanan görüntülerin birbirlerinden biraz farklı olduğunu gözlemlemişti. İki gözünüzü de kapatıp önce sadece sol gözünüzü, sonra sadece sağ gözünüzü açarsanız farkı görürsünüz: İki görüntü, biraz yer değiştirmiş olmaları dışında, aynıdır.
İngiliz bilim insanı ve mucit Charles Wheatstone, 1830'lu yıllarda bu farkın nedenini buldu. Bu iki görüntü arasındaki farklılık, beynin bir derinlik algısı oluşturmasına izin veriyordu. Hatta Wheatstone, stereoskop denen usta işi bir alet bile tasarladı. Bu alet aracılığıyla aynı görüntünün birbirinden biraz farklı iki versiyonu aynı anda görüntülenip tek bir üç boyutlu çizime dönüştürülüyordu.
Evrim Ağacı'ndan Mesaj
Neden Desteğe İhtiyacımız Var?
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor. Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak... Daha fazla göster
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
Destek Ol
Neden Desteğe İhtiyacımız Var?
Her nasılsa insan beyni bu iki görüntüyü otomatik olarak birleştiriyor. Ancak insanlık olarak bizler, yalnızca son birkaç on yıldır bu stereo görüşün altında yatan sinir sinyallerini anlamaya başladık. Dildeki farklı hücrelerin, farklı tatlara (tatlı, tuzlu, ekşi, acı) cevap vermesi gibi, gözde ve beyinde de yalnızca tek bir tip sinyale (örneğin dikey ya da yatay çizgilere) cevap veren hücreler bulunur. Bu sinyal, beyinde ne kadar uzağa giderse, o kadar karmaşık hale gelir.
Sinirbilimciler; beynin görmeyi işleyen kısmı olan görsel kortekste, yalnızca her iki gözden beyne iletilen görüntülerin pozisyonlarındaki farklılıklara cevap veren hücreler keşfettiler. Binoküler nöron denen bu hücrelerin, üç boyutlu görmenin anahtarı olduğunu düşünüyorlar.
David Hubel ve Torsten Wiesel'in 1960'lardaki Nobel ödüllü araştırmasına göre; beyin, iki gözün birlikte kullanıldığı binoküler görmeyi geliştirmek için çok az fırsata sahiptir. Hubel ve Wiesel'in kedilerle yaptığı çalışmalara ve o zamandan beri yapılan diğer araştırmalara göre; gelişmekte olan iki gözden üst üste binen görüntülere maruz kalmazsa üç boyutlu bir sahneyi işlemek için ihtiyacı olan bağlantıları asla oluşturamaz ve görsel korteksteki binoküler nöronlar asla oluşmaz. Binoküler nöronların oluşumu çocukluğun sonunda biter ve beyni üst üste binen görüntülere maruz kalmayan insanlar, iki boyutlu bir dünyaya hapsolurlar.
Alan Derinliği
Bridgeman, her iki gözün birbirinden bağımsız olarak dışa doğru kayma eğilimi gösterdiği, sıklıkla "göz tembelliği" olarak da adlandırılan "değişen ekzotropik şaşılık" denen bir hastalığa sahipti. Her iki gözünü ayrı ayrı bir görüntüye odaklayabiliyordu; ancak hiçbir zaman iki gözünü tek bir noktaya sabitleyemiyor ve aynı anda iki gözünden birden bakamıyordu. Bu nedenle tüm hayatı boyunca dünyayı düz bir levha gibi gördü.
Reklamı Kapat
Beynin derinlik hakkında bilgi elde etmek için kullandığı, muhtemelen en anlık ve kesinlikle en hassas strateji, stereo görüştür. Ancak Bridgeman'ın da şiddetle güvendiği gölgeleme, perspektif ve üst üste binme (İng: "occlusion") gibi diğer ipuçları da vardır. Kafanızı hareket ettirirken bir ormana bakarsanız, en uzaktaki ağaçlar en yakındakilerin arkasından bir görünüp bir kaybolacaktır. Buna üst üste binme denir.
Monoküler derinlik ipuçları
VT Works
Bridgeman, bunlar arasından en çok, ferah ve boş bir yolda araba sürerken fark edebileceğiniz görsel bir fenomen olan "hareket paralaksı"nı kullanıyordu. Arabanın camından dışarı bakarsanız, yolun kenarındaki ağaçların hızlandığını, biraz daha uzaktaki sarp kayaların daha yavaş gittiğini ve ufuktaki yüksek dağların ise yere çakılmış gibi hareketsiz durduğunu görebilirsiniz. Nesnelerin görünür hareketlerindeki bu farklılık, beynimize her birinin bizden ne kadar uzakta olduğunu söyler. Bu fenomeni gözlemlemek için illa bir arabaya ihtiyacınız yok çünkü kafanızı sağa sola sallamak da aynı etkiyi yaratır. Hareket paralaksı, Bridgeman'ın Avrupa'daki katedralleri gezerken kullandığı bir taktikti. Koridorlarda yürürken kendi hareketini bir derinlik algısına dönüştürerek, nefin çıkıntılı kıvrımlarını görebiliyordu.
Diğer derinlik bilgisi kaynaklarını kullanma ve onlara uyum sağlama yeteneğimiz, stereo kör ya da zarar görmüş stereo görüşle doğmuş insanların genellikle yetişkin olana kadar bunun farkına varmadıkları anlamına gelir. Toronto'daki York Üniversitesinde bir görme uzmanı olan Lauire Wilcox şöyle diyor:
Göz doktorlarının yaptığı standart testlerin hiçbirine stereo görüş testleri dahil edilmemiştir. Çok yazık; çünkü stereo körlüğü bilmekte fayda var.
Aslında toplum da üç boyutlu görmemizi şart koşmaz. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki çoğu eyalet, ehliyet verirken zayıf stereo görüşü tespit edebilecek göz testleri yapmaz. Tespit edildiği zaman ise insanlar bir yol testiyle yetkinliklerini ispatlama fırsatına sahiplerdir. Bridgeman, o araba kullanırken aile üyelerinin biraz gerildiğinin farkında olduğunu söylese de bütün yetişkinliği boyunca araba kullandı.
Reklamı Kapat
Bir stereo görüş testinin monoküler ön izlemesi
Science Direct
2011 yılında, San Francisco'daki Smith-Kettlewell Göz Araştırma Enstitüsü'nden bir görme uzmanı olan Suzanne McKee'nin bu fikre karşı çıkan bir konuşmasına gidene kadar Bridgeman yıllar boyunca hareket paralaksı, gölge ve perspektiften gelen derinlik ipuçlarının stereo görüş için yeterli ikameler olduğuna inandı.
Ani İçgörü
Normal stereo görüşe sahip insanlardan, bir gözlerini kapatarak nesnelerin görüş alanlarındaki konumlarını tahmin etmelerini istediğinizde, hareket paralaksı yaratmak için kafalarını sallasalar bile tahminlerinin son derece belirsiz olduğunu görürsünüz. McKee şöyle diyor:
Dünyaya tek gözle bakmanın yanıltıcı olduğu ortaya çıktı. İnsanların nesnelerin yerleri hakkında tek gözle yaptıkları tahminleri iki gözle yaptıklarıyla kıyasladığımda, iki gözle yaptıkları tahminlerin 5 ila 10 kat daha doğru olduğunu buldum.
Çalışma Bridgeman'ı çok etkilemişti. McKee'ye göre Bridgeman, bir şeyler kaçırıyordu. Belki derinlik, daha da derin olacak şekilde deneyimlenebilirdi.
Aynı şey, Stereo Sue vakasında da geçerliydi. Sue, şaşı doğmuştu ve bir akşam yemeğinde Oliver Sacks ile tanıştığında, Oliver'a, üç boyutlu göremediği için fazla bir şey kaybetmediğini söyledi. Ancak birkaç yıl sonra hikaye değişti.
Sue, görme problemlerinden dolayı bazı yan etkiler yaşadıktan sonra, terapi almaya başladı. Terapinin çoğunluğu, stereoskopik görüntüler oluşturmanın ilk ve en önemli adımı olan gözleri tek bir noktada birleştirmek için çalıştırmaktan oluşuyordu. Sonrası ise polarize gözlüklerle üç boyutlu hedeflere bakıp, şekil almalarını umarak alıştırma yapmaktı. Fair Lawn, New Jersey'den bir görme terapisti olan Leonard Press, şöyle diyor:
Beyniniz bir seçim yapmak zorunda. Ya çok fazla göz yorgunluğu veya dengesizliği yaşayıp izlemeyi bırakırsınız ya da izlemeye devam ederek bir gözünüzü baskılamaz veya devre dışı bırakmazsınız. Böylece üç boyut algısı oluşmaya başlar.
Stereo Sue'nun vakasında üç boyutlu görüş, birden ortaya çıktı. İlk kez üç boyutlu görmeye başladığında, arabasıyla klinikten eve dönüyordu. Sanki uzay yarılmış da direksiyon önünde dışarı fırlamış gibiydi.
Agora Bilim Pazarı
Mikroorganizma Biyolojisi (Brock)
Mikroorganizma biyolojisi denince akla tek bir eser gelir: Brock’un Biyolojisi. Bu kitabı edinerek, gözle görünmeyen dünyanın kapılarını sonuna kadar aralamanız mümkün!
Notlar:
Bu kampanya, Palme Yayıncılık tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺250.00 ₺299.00
Satın Al Tüm Ürünler
Kısa Karşılaşma
Görsel gelişimdeki kritik bir döneme ilişkin kanıtlar göz önüne alındığında, çoğu uzman Sue ve Bridgeman'ın gençken en azından bir an için binoküler görüşe sahip olduklarını varsaymaktadır. Binoküler görüşe sahip oldukları bu deneyim, gerekli nöronal büyümeyi başlatarak daha sonraki hayatlarında tam bir stereo görüşe sahip olmalarını sağladı.
Bridgeman gerçekten de böyle bir anı hatırlıyor. Kahvaltılık gevrek kutusundan çıkan ve karton parçalarını katlayarak stereoskopik bir görüntü yaratmanızı sağlayan bir maketi yaptığında, üzerindeki figürlerin bir anlığına dışarı fırladığını gördüğünü söylüyor.
Bridgeman'ın üç boyutlu dünyayla yaşadığı bu kısa karşılaşma, stereo görüş için gerekli olan sinaptik bağlantıları kurmak için yeterli olabilirdi. Bu deneyim, tıpkı telefon alt yapısı kurup, hattı açmak için 30 yıl beklemek gibiydi.
Bütün bunlar, beynin bilim insanlarının en başta inandığından daha şekillendirilebilir olduğu fikrine dair daha fazla kanıt sağlıyor. York Üniversitesinden Wilcox, şöyle diyor:
Sinirbilimin büyük bir kısmının gittiği yön budur. Beynin esneklik seviyesi, bizim düşündüğümüzden çok daha fazla. Çok sınırlı bir binoküler sinirsel altyapıya sahip olup bunun üzerine ekleyebilmeniz çok etkileyici.
Bu durumda telefon hattını açmak, en zor kısım haline geliyor. Sue Berry'nin yalnızca direksiyonu ve gösterge paneli arasındaki birkaç santimi algılayabilmesi için bile, binlerce deneme yapması ve aylar süren bir çaba harcaması gerekti. Ancak Bridgeman'ın önündeki her şeyi üç boyutlu bir şekilde görebilmesi, yalnızca iki saatini aldı.
Peki neden? Wilcox'a göre kişi, ne araması gerektiğini bulduğunda, stereo görüş de bununla birlikte geliyor. Kendi araştırmasında da dönüm noktalarına şahit olan Wilcox, şöyle diyor:
Üç boyutlu görme yeteneğinin orada olması ama insanların ona ulaşamaması bence çok ilginç.
Kaliforniya Üniversitesinde bir optometri profesörü olan Dennis Levi'nin 13 Ekim 2011'de yayınladığı bir çalışma, stereo kör ya da bozuk stereo görüşe sahip bir şekilde büyüdükten sonra, üç boyutlu görmeyi öğrenmiş beş yetişkinin deneyimlerini raporladı. Deneyde; stereoskopik görüntüler, göreli boyut ve gölgeler gibi monoküler ipuçlarıyla desteklendiğinde, deneklerin bir dönüm noktası yaşama olasılıklarının çok fazla olduğu bulundu. Bu deney, Bridgeman'ın deneyiminin neden bu kadar ani olduğunu açıklayabilir.
Reklamı Kapat
Dikkat Çekme
İlk iş olarak hastayı iki gözden ayrı ayrı gelen görüntüler arasındaki farkı bulmaya zorlayan çoğu kliniğin aksine üç boyutlu filmler, her tür uyaranı kullanarak mümkün olan her şekilde derinliği iletir. Levi, yaptırdığı alıştırmalarla monoküler ipuçları birleştirdiğinde sonuç aldı. Üç boyutlu filmler de bu şekilde çalışabilir. Levi, şöyle diyor:
Monoküler ipuçları, üç boyutlu filmlerde kesinlikle bulunur. En iyi üç boyutlu filmler, derinlik algısını arttırmak için bütün derinlik ipuçlarını kullanır.
Terapi değil eğlence için de olsa, üç boyutlu filmlerin görüntü yönetmenleri bu ipuçları sürekli düşünür. Shrek ve Karayip Korsanları filmlerinin üç boyutlu efektleri üzerinde çalışmış bir stereograf olan Barry Sandrew, şöyle anlatıyor:
Kısmen stereo kör insanların her gün kullandıkları monoküler ipuçlarının, üç boyutlu görme deneyimlerinin kalitesi için de gerekli olması gayet mantıklı. Benim her zaman yaptığım şey ise mümkün olan her yerde monoküler ipuçları dahil etmek.
Bütün bunlardan çıkarılacak büyük bir ders daha var: Terapiyi eğlenceli hale getirin. New Jersey'deki görme terapisti Press, Hugo filminin Bridgeman'ın görüşünü değiştirmesindeki en büyük sebeplerden birinin, iki saat boyunca Bridgeman'ın dikkatini üzerinde tutabilmesi olduğunu düşünüyor. Klinikte bunu başarmak zor olabiliyor. Press şöyle diyor:
Görme terapisindeki problemlerden biri fiziksel terapiye benzemesi. Fiziksel terapide de tekrarlayan aktiviteler yapılır ve bir süre sonra bu aktiviteler sıkıcı hale gelir.
Doktorlar ellerinden geleni yapsa da terapi teknikleri, izleyiciyi bağlı tutan sanatsallıktan uzak, basit geometrik şekillere dayanır. Press şöyle açıklıyor:
Bir sonraki sınırın bu olacağını düşünüyorum. Nasıl öğretmenler, öğrencilerinin ilgisini canlı tutmak için teknolojiyi daha iyi kullanmayı öğrenmeye çalışıyorlarsa, biz de insanlara, onları stereoskopik olarak bağlı tutacak görsel terapi hedefleri vermekte daha iyi bir iş çıkarabiliriz.
Daha iyi görsel terapi hedefleri vermekten kasıt daha iyi görsel alıştırmalar tasarlamak veya hastaları sinemaya göndermek olabilir.
Bridgeman'a göre üç boyutlu gözlükler için ödediği ücretle beklediğinden çok daha fazlasını almış oldu. Kendisi dünyayı hala hem stereo körler hem de çok iyi üç boyutlu görüşe sahip olanlar için dersler barındıran bir film tazeliğinde görüyor. Bridgeman sözlerini şöyle bitiriyor:
Dünyaya bakıp bazı şeylerin diğerlerinin önünde olduğunu görmeyi, ormanlara ve ağaçlara bakmayı seviyorum. Ağaçlar yalnızca bir şekilden ibaret olmak yerine kocaman, üç boyutlu bir heykel haline geliyor. Bunu görebilmek bir zevk.
Okundu Olarak İşaretle
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
Beynin büyüklüğünün zeka/öğrenme kapasitesi ile ilgisi yoksa evrimde insan beyninin büyüklüğünden neden bahsediliyor? Vücut-beyin orantısına mı bağlı?
Dünyanın kütlesi nasıl hesaplanmış ?
Neden kötü karakterlere sempati duyarız?
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
8
4
2
1
1
1
0
0
0
0
0
0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Çeviri Kaynağı: BBC | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2021 18:27:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9616
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Sinirbilim (Nörobiyoloji)
Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Sağlık Bilimleri> Tıp> Oftalmoloji
Göz Algı Sinir Hücresi Sinir Sinirbilim Nöron Boyut Sinir Sistemi Nörobilim Görme Nörobiyoloji Nöron Hücresi
Tümünü Göster
Copyright Information
This work is an exact translation of the article originally published in BBC. Evrim Ağacı is a popular science organization which seeks to increase scientific awareness and knowledge in Turkey, and this translation is a part of those efforts. If you are the author/owner of this article and if you choose it to be taken down, please contact us and we will immediately remove your content. Thank you for your cooperation and understanding.
Anasayfa
Ara
Uygulamayı İndir
Son İçerikler
EA Akademi
Nedir?
Yazı Dizileri
Bilim Ağacı
Makale Arşivi
Kategoriler
Soru & Cevap
Pazar
Video
Podcast
Gerçek Mi?
Gözlem
Yaşam Ağacı
Doğa Gözlemleri
Evren Gözlemleri
Etkinlik & İlan
Söz & Aforizma
Projeler
Kreosus
COVID-19
Bilim Sözlüğü
Hastalık Kataloğu
Mobil & Masaüstü Uygulama
Darvin
Darvin (Eklenti)
Gelincik Evrim Algoritması
BOUN Evrim Ağacı
Azərbaycan Dilində Məqalələr
PhD² (İngilizce)
Tree of Evolution (İngilizce)
Size Özel
İçerikler
Instagram
Bakteriler
Ornitoloji
Evrenin Genişlemesi
Gazetecilik
Hipotez
Özellikler
Ay Görevleri
Mitler Ve Gerçekler
Evrimsel Tarih
Hukuk
Gözlem
Mantık
Kuşlar
İnsanın Evrimi
Kamuflaj
Primatlar
Eşey
Tedavi
Çiftleşme
Türkiye
Sağlık Personeli
Kedi
Epistemik
Spor
İklim
Süre Tümü < 5 dakika 5-10 dakika 10-20 dakika 20-30 dakika > 30 dakika Tip Tümü Özgün Türev Çeviri Sözlük Taksonomi Basın Bildirisi Gerçeklik Analizi English Azərbaycan Dili Hastalık Kataloğu Eş Baskı Sponsorlu İçerik Yazar Görüşü Editör Görüşü Duyuru Periyodik Tablo Makaleni Açıkla Sırala En Yeni En Eski En Çok Okunan En Popüler En Tepkisel En Uzun En Kısa Rastgele
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Dirsek Çarpması Hissi Neden Bu Kadar İğrenç?
Kim Dost, Kim Düşman? Siz, Kimlerdensiniz? | Sosyal Kimlik Teorisi ve Tribalizm
"Asit", Beyinde Mutluluk Hissini Nasıl Yaratıyor?
Yemeklerde Bulunan Demir Elementi!
Evolution of Biomolecular Sequence, Structure, and Dynamics - İvet Bahar (University of Pittsburgh)
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Anasayfa
Uygulamayı İndir
Ara
EA Akademi
Soru & Cevap
Pazar
Video
Podcast
Gerçek Mi?
Etkinlik & İlan
Söz & Aforizma
Yükleniyor...
Terime Git
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım
Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]
Filtrele
Görüntülendi Okundu Göz Atıldı Kaldığım Yer Not Eklendi/Kaldırıldı Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı Tepki Verildi/Kaldırıldı
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Görüntülendi Okundu Göz Atıldı Kaldığım Yer Not Eklendi/Kaldırıldı Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı Tepki Verildi/Kaldırıldı
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Not Ekle
İptal
Otomatik
Otomatik
26/12/2020, Perşembe
Düzenle
Sil
0/10000
Kaydet
İptal
© Evrim Ağacı, Tree of Evolution LLC'nin tescilli markasıdır. 2010-2021. Gizlilik Politikası.
Tüm içeriklerimiz, İçerik Kullanım İzinleri'ne uyulduğu müddetçe kullanıma, dağıtıma ve paylaşıma açıktır.
Bu siteyi kullanan kişilerin sitedeki bütün işlemleri Kullanıcı Sözleşmesi'nin şartlarına tabidir.
Giriş Yap | Kayıt Ol
“İspat sunulmaksızın iddia edilen bir şeyi çürütmek için ispata ihtiyaç yoktur!”
Christopher Hitchens
Gece Modu
Katkı Yap
Makale Yayınla
Soru Sor
Etkinlik / İlan Gir
Destek Ol
Reklam Ver
Agora Bilim Pazarı
Öğren & Bilgilen
Son İçerikler
Rastgele İçerik
İçerik Kategorileri
EA Akademi
Bilim Sözlüğü
Gerçeklik Analizi
Video İzle
Podcast Dinle
Yaşam Ağacı
Doğa Gözlemleri
Evren Gözlemleri
Söz & Aforizma Oku
Evrim Algoritması Oyunu
Projeler
Kreosus
COVID-19
Bilim Sözlüğü
Hastalık Kataloğu
Mobil & Masaüstü Uygulama
Darvin
Darvin (Eklenti)
Gelincik Evrim Algoritması
BOUN Evrim Ağacı
Azərbaycan Dilində Məqalələr
PhD² (İngilizce)
Tree of Evolution (İngilizce)
Evrim Ağacı'nı Tanıyın
Tarihçemiz
İlkelerimiz
Ekibimiz
Destekçilerimiz
Onaylı Kullanıcılar
Yayın Politikamız
Düzeltme Politikası
Sık Sorulan Sorular
Gelir Kaynaklarımız
Yasal Bıdılar & İletişim
İçerik Kullanım İzinleri
İçerik Tipi
Adil Kullanım Doktrini
Tıbbi Feragatname
Site Kaynakları
Kullanıcı Sözleşmesi
Gizlilik Politikası
Bize Ulaşın
Beğendim
Geçmiş
Paylaş
Bağlantıyı Kopyala
Telegram Twitter WhatsApp Facebook Linkedin
Rastgele
İçindekiler
Seçenekler
Yukarı Zıpla
Bize Ulaş
Beğenmedim
Sonra Oku
Notlarım
Çevrimdışı Oku
Gece / Gündüz Modu
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Menüyü Gizle
İçerik Ekle
Soru Sor
Etkinlik Ekle
Not Ekle
Evrim Ağacı
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!
Giriş Yap
Kayıt Ol
E-posta
Şifre Göster
Google Twitter Facebook
Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu
İsim
Soyisim
E-posta
Şifre Göster
Kullanıcı Sözleşmesi'ni ve Gizlilik Politikası'nı okuduğumu, anladığımı ve kabul ettiğimi beyan ederim.
Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.
E-posta
Geri dön
Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.
E-posta
Geri dön
Close
“ Bilimde duyduğumuz en heyecan verici olan ve bir keşfe en çok kapı aralayan laf, 'Evreka!' değil, 'Hmm, bu çok tuhaf.' lafıdır.”
Isaac Asimov
Bize Ulaşın
Başlık Seç
Alt Başlık Seç
İsim
E-Posta
Mesajınız
GÖNDER
Mesajınızı aldık. İlk fırsatta değerlendirip, yanıtlamaya çalışacağız.
Paylaş
WhatsApp
Facebook
Twitter
Telegram
Bağlantıyı Kopyala
Soru Sor
×
Düzenleme Gerekçesi
Soru*
Açıklama
URL
Kategori* Seç
Gizlilik
Herkese Açık Anonim
Cevaplar İçin Kaynak Zorunluluğu
Cevaplarda kaynak göstermek zorunlu olsun. Kaynaksız cevap verilebilsin.
Kapat
Gönder
Reklamsız Deneyim
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Destek Ol
Takip Et
Sizi Takip Ediyor
Takipçi UP İçerik Soru Cevap
Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.
Daha fazla bilgi almak için tıklayın
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bilim İçin 30 Saniyeniz Var mı?
Evrim Ağacı'na üye olmak tamamen ücretsiz ve çok sayıda avantajı beraberinde getiriyor. Evrim Ağacı'nda geçirdiğiniz zamanı zenginleştirmek için, sadece 30 saniyenizi ayırarak üye olabilirsiniz (üyeyseniz, giriş yapmanızı tavsiye ederiz).
Üye Ol
Giriş Yap
Üyeliğin Avantajları
Evrim Ağacı 11 Yaşında,
Şimdi Desteğinize İhtiyacımız Var!
Lafı dolandırmayacağız: Türkiye'deki bilimseverlerin destekleri sayesinde 2010'dan beri kimsenin kontrolünde olmaksızın bugünlere gelmeyi başardık. Şimdi, daha fazlasını yapabilmek için yardımınız gerekiyor. Eğer bu mesajı gören her Evrim Ağacı okuru sadece 20₺ ile bile destek olmayı seçseydi, Evrim Ağacı olarak 1 yıl boyunca başka kimseden destek almaksızın Türkiye'de bilim anlatıcılığını sürdürebilir ve ekibimizi daha da büyütebilirdik. Bu yüzden şimdi, sizin de desteğinize ihtiyacımız var! Aşağıda, soldan sağa avantajlılık sırasına göre dizdiğimiz yöntemlerden herhangi birini seçerek bize hemen destek olabilirsiniz.
Kreosus ($) Kreosus (₺) Youtube Patreon Diğer Yöntemler
Zaten Destek Oldum
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.