Menemen, Türkiye'nin İzmir ilinin bir ilçesidir. İlçenin kuzeyinde Aliağa ve Foça, güneyinde Çiğli, Karşıyaka ve Bornova ilçeleri, doğusunda Manisa ili, batısında İzmir Körfezi bulunmaktadır. Nüfusu 2020 yılı itibarıyla 186.182 kişidir. Menemen yemeği, çileği, testileri ve diğer çömlekçilik ürünleri ile ünlüdür. Cumhuriyet tarihinin en önemli olaylarından biri olan ve laik devlet düzenine karşı çıkan Menemen İsyanı burada yaşanmıştır.
Menemen
İlçe
Menemen Cumhuriyet Meydanı
İzmir'deki yeri
Ülke
Türkiye
İl
İzmir
Coğrafi bölge
Ege Bölgesi
İdare
• Kaymakam
Fatih Yılmaz
• Belediye başkanı
Aydın Pehlivan (AKP) (vekâleten)[1]
Yüzölçümü
• Toplam
573 km² (221 mil²)
Rakım
30 m (90 ft)
Nüfus
(2018, 2020)
• Toplam
174,564, 186,182
• Kır
-
• Şehir
186.182
Zaman dilimi
UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu
35660
İl alan kodu
0232
İl plaka kodu
35
Resmî site
http://www.menemen.bel.tr
İçindekiler
1 Tarihçe
2 Coğrafya
3 Nüfus
4 Kültür
4.1 Mutfak
5 Yönetim
6 Eğitim
7 Altyapı
8 Kaynakça
9 Dış bağlantılar
TarihçeDüzenle
16 Haziran 1919 günü, işgal esnasında halka itidal telkin etmiş bulunan Menemen Kaymakamı Kemal Bey ve maiyetindeki 6 jandarma şehit edilmiştir. 17 Haziran 1919 günü Bergama baskınında hezimete uğrayarak dönmüş bulunan Yunan birliklerinin Menemen'de gerçekleştirdikleri, muhtemelen 1000'e yakın kişinin bir gün içinde öldürüldüğü katliam Ege Bölgesi'de işgal döneminin en kara sayfalarından birini oluşturmuştur.[4]
İşgale rağmen Menemenli hiçbir zaman Yunan buyruğu altına girmemiş zaman zaman dağlara çıkarak Yunan askeri birliklerine baskınlar yaparak zayiatlar verdirmişlerdir.
Menemen, Türk Kurtuluş Savaşı sonrasında zafer kazanan Türk Ordusu'nun 9 Eylül 1922'de şehre girmesiyle tekrar bağımsızlığına kavuşmuştur. 9 Eylül günü Menemen'in kurtuluş günü kabul edilmiştir.
25 Aralık 1930 günü Derviş Mehmet isminde şeriatçı ve kendini Mehdi ilan eden bir kişi ve yandaşları hükûmet konağına gelerek irticai isyan çıkarmıştır ve bu isyan sonucunda Kubilay isimli bir öğretmen, bir bekçi ve bir jandarma ölmüştür. Bu olayın haberi Mustafa Kemal Paşa'ya ulaştıktan sonra Menemen ilçesi için Vilmodit ilan edilmiştir ama Paşanın emri hemen yerine getirilmediği için zamanla unutulup iptal edilmiştir. Bu isyan tarihe "Menemen Olayı" olarak geçmiştir. İsyanın sorumluları idam cezasına çarptırılmıştır.
CoğrafyaDüzenle
İzmir'in kuzeyinde yer alan Menemen, il merkezine 33 km uzaklıktadır. İlçenin kuzeyinde Aliağa ve Foça, güneyinde Çiğli, Karşıyaka ve Bornova ilçeleri, doğusunda Manisa ilinin Yunusemre ilçesi, batısında İzmir Körfezi bulunmaktadır. Yüzölçümü 573 km2'dir.[2] Kıyı bölgesinde Gediz Deltası yer almaktadır.
NüfusDüzenle
Yıl
Toplam
Şehir
Kır
1965[5] 68.523 16.588 51.935
1970[6] 66.739 16.734 50.005
1975[7] 68.476 18.464 50.012
1980[8] 79.623 21.832 57.791
1985[9] 62.915 24.998 37.917
1990[10] 76.043 29.006 47.037
2000[11] 114.457 46.079 68.378
2007[12] 126.934 53.940 72.994
2008[13] 125.478 113.870 11.608
2009[14] 128.113 116.147 11.966
2010[15] 131.394 119.230 12.164
2011[16] 134.889 122.722 12.167
2012[17] 138.143 125.984 12.159
2013[18] 142.836 142.836 veri yok
2014[19] 148.662 148.662 veri yok
2015[20] 156.974 156.974 veri yok
2016[20] 163.565 163.565 veri yok
2017[20] 170.090 170.090 veri yok
2018[20] 174.564 174.564 veri yok
2019[20] 179.881 179.881 veri yok
2020[20] 186.182 186.182 veri yok
Not 1: 1982 yılında Aliağa ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.
Not 2: 2008 yılında bazı belde ve köyler mahalle statüsüne geçtiğinden şehir nüfusu artıp kır nüfusu azalmıştır. 2013 yılında ise Büyükşehir yasası nedeniyle köylerin tamamı mahalle statüsüne geçtiğinden kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
KültürDüzenle
MutfakDüzenle
Yumurta, biber, domates ve bazen soğan kullanılarak yapılan bir yemek olan menemen, ilk kez mübadele ile ilçeye gelen Girit Türkleri tarafından yapılmıştır ve adını ilçeden almaktadır.[21][22]
YönetimDüzenle
Belediye başkanları[23]
Belediye başkanları, partileri ve aldıkları oy oranları
Yıllar Belediye Başkanı Parti Oy oranı (%)
2021 Aydın Pehlivan Adalet ve Kalkınma Partisi Meclis Oylaması İle Vekâleten[24]
2019 Serdar Aksoy Cumhuriyet Halk Partisi 53,29
2014 Tahir Şahin Cumhuriyet Halk Partisi 42,97
2009 40,80
2004 42,70
1999 22,97
1994 İlhami Gürsoy Doğru Yol Partisi 39,50
1989 Kadir Yıldırım Sosyaldemokrat Halkçı Parti 41,96
1984 İlhami Gürsoy Doğru Yol Partisi 45,59
1977 İlhami Gürsoy Adalet Partisi 59,45
1963 Yücel Dirik Bilinmiyor Bilinmiyor
1950 Bedri Onat Demokrat Parti Bilinmiyor
1946 İdris Tınaz Bilinmiyor Bilinmiyor
1946 Hüsnü Evlioğlu Bilinmiyor Bilinmiyor
1943 Muhittin Çiftçi Bilinmiyor Bilinmiyor
1932 İdris Tınaz Bilinmiyor Bilinmiyor
1931 Fadıl Arat Bilinmiyor Bilinmiyor
1930 Akif Uluözen Bilinmiyor Bilinmiyor
1927 Kenan Ali Gemicigil Bilinmiyor Bilinmiyor
1925 Aziz Bey Bilinmiyor Bilinmiyor
1923 Ahmet Kemal Bey Bilinmiyor Bilinmiyor
1919 Süleyman Bey Bilinmiyor Bilinmiyor
EğitimDüzenle
Bakırçay Üniversitesi ilçede yer almaktadır.
AltyapıDüzenle
Menemen-Çandarlı Otoyolu ilçeden geçmektedir. İlçede ulaşım İZBAN trenleri ve ESHOT otobüsleri ile sağlanmaktadır. İlçede bir Bisim istasyonu bulunmaktadır.[25]
KaynakçaDüzenle
^ https://tr.sputniknews.com/turkiye/202101131043569749-menemen-belediye-baskan-vekili-kura-cekimiyle-ak-partinin-adayi-aydin-pehlivan-oldu/
^ a b "İl ve İlçe Yüz Ölçümleri" (PDF). Harita Genel Müdürlüğü. 24 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ekim 2019.
^ http://www.yerelnet.org.tr/ilceler/ilce_belediye_koordinat.php?ilceid=198683
^ Celâl Bayar hatıralarında (Ben de yazdım) Menemen'de yaşanan zor günler yöre tüccarından Çerkes Sefer Efendi'nin ağzından şu şekilde aktarır: Çarşı kahvesinde eşraftan birkaç kişi oturuyorduk. Öğleye doğru Rum mahallesinden silah sesleri gelmeye, herkes dükkânlarını kapayıp evlere doğru koşmaya başladı. Ben de derhal kendimi evime attım. Şehrin üzerine mermi yağıyordu. Saat yarımda başlayan bu ateş öğleden sonra dörde kadar sürdü. Ne olup bittiğini anlamak üzere kendimi dışarıya attım. Sokağa adımımı atar atmaz önümde üç kadının cansız yattığını gördüm. Bir iki adım ilerledim. Bir yanda on yaşında bir erkek çocuk yatıyordu. Biraz daha ilerledim. Dizinden vurulmuş bir kız çocuğu kapı önünde yuvarlanmış, korkudan rengi uçmuş, imdat bekliyordu. Artık daha ileriye gitmeye cesaret edemedim. Komşum İshak Efendi de evinin önünde öldürülmüştü. Tekrar eve döndüm. Bir süre sonra kasaba yakınındaki çiftlik bahçemde çalışan hizmetçim Todori geldi, ağlayarak yardımcısı Ahmet'in öldürüldüğünü, sığırların da Yunanlar tarafından alındığını anlattı. 18 Haziran Çarşamba gününe kadar evimden çıkmadım. O gün asayiş sağlandı. İzmir'den İngiliz ve Fransız mümessilleri geldi dediler. Biraz cesaret alarak çıktım. Mahallemizin İslam mezarlığı yönünde arabalarla Türk ölülerinin götürülerek gömüldüğünü gördüm.
^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 22 Mart 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2015.
^ a b c d e f
"Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
"Menemen Nüfusu - İzmir". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
"İzmir Menemen Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ "Menemen denince ilk akla gelen lezzet; Menemen Yemeği". İzmir Kültür ve Turizm Dergisi. 3 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2018.
^ Yaşin, Mehmet (9 Temmuz 2016). "Yaz sofralarının kraliçesi menemen". Hürriyet. Erişim tarihi: 3 Eylül 2018.
^ Menemen Tarihi Albümü.
^ "Menemen Belediye Başkan Vekili, kura çekimiyle AK Parti'nin adayı Aydın Pehlivan oldu". tr.sputniknews.com. 15 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ocak 2021.
^ "İstasyonlar". Bisim. 24 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2021.