Bu madde, Vikipedi biçem el kitabına uygun değildir. Sayfayı Vikipedi standartlarına uygun biçimde düzenleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. Gerekli düzenleme yapılmadan bu şablon kaldırılmamalıdır. (Haziran 2020)
Ölüm cezası
Ülkelere göre ölüm cezasının kullanımı
Amerika Birleşik Devletleri
Birleşik Krallık
Türkiye
Halen kullanılan infaz yöntemleri
Asma
Baş kesme
Elektrik verme
Gaz odası
Kurşuna dizme
Recm
Silahla vurmak
Zehirli iğne
Geçmişte kullanılan infaz yöntemleri
Boğma
Canlı gömme
Çarmıh
Derisini yüzme
Duvarla çevreleme
Düşürme
Ezme
Fil
Hanged, drawn and quartered
İç organlarını çıkarma
Kaynatma
Kazığa oturtma
Külde boğma
Parçalama
Pirinç boğa
Testereyle kesme
Topla patlatma
Yakma
Yavaş dilimleme
İlgili konular
Kısas
Ölüm sırası
Penoloji
Son yemek
Suç
Uyuşturucu ticareti suçu için ölüm cezası
Hayvan itlafı
g
t
d
Ölüm cezası, bir devletin bir suçun karşılığı olarak bir mahkûmun hayatına son vermesidir. Ölüm cezasına çarptırılan kişinin cezasının infaz edilmesine idam denir.
Ölüm cezası suçu cezalandırmak ve siyasi ve dinî ihtilafları bastırmak amacıyla geçmişte çoğu toplum tarafından kullanılmıştır. Tarihsel olarak, ölüm cezaları sıklıkla işkence eşliğinde infaz edilmiş ve halka açık olarak yapılmıştır.
Şu anda, 55 ülkede hâlen ölüm cezası kullanılmaktadır. 109 ülke ölüm cezasını hukuken (de jure) tamamen kaldırmış, 6'sı savaş suçları ve istisnai durumlar dışında kaldırmış, 28'i ise fiilen (de facto) ölüm cezasını uygulamadan kaldırmıştır.[1] Uluslararası Af Örgütü, 140 ülkeyi hukuken ya da fiilen idam karşıtı, 58 ülkeyi idam taraftarı olarak sınıflandırmaktadır.[1] Ölüm cezası en yaygın olarak Asya'da kullanılmaktadır, infazların % 90'ı Asya kıtasında gerçekleşmektedir.[2]
Ölüm cezası tartışmalı bir konudur. Ölüm cezasını destekleyenler, kişiyi suç işlemeden caydırdığını ve cinayet gibi bazı suçlarda hak edilen cezanın verildiğini iddia etmektedirler. Ölüm cezası karşıtları, ömür boyu hapis cezası ile caydırıcılık konusunda hiçbir farkı olmadığını, insan haklarını çiğnediğini, yanlış infazlara yol açtığını, ömür boyu hapis cezasının yeterli olduğunu iddia etmektedirler.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2007, 2008 ve 2010'da ölüm cezalarını uygulamama çağrısı yapan kararlar almıştır.[3] Avrupa Birliği'nde, Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi'nin 2. maddesi gereği ölüm cezası kullanımı yasaktır.[4] Avrupa Birliği'ne ek olarak, Türkiye ve Rusya'nın da üyesi olduğu Avrupa Konseyi de üyelerinin ölüm cezasını kullanmasını yasaklamaktadır. Bu doğrultuda Türkiye'de ölüm cezası 1984'ten beri uygulanmamakta, 2004'ten beri hukuk sisteminde mevcut bulunmamaktadır.
Ölüm cezası, uygulandığı çoğu yerde, önceden tasarlanmış cinayet, casusluk, vatana ihanet veya askeri adalet kapsamında kullanılır. Birçok ülkede, uyuşturucu kaçakçılığı da kişiyi ölüm cezasına çarptırmaya yetecek bir suç sayılır. Çin'de, insan kaçakçılığı ve ciddi yolsuzluk davaları ölüm cezası ile sonuçlanabilir. Dünya çapındaki askeriyeler de, askeri mahkemeler korkaklık, firar, asilik ve ayaklanma gibi suçlarda ölüm cezasını uygulamıştır.
İçindekiler
1 Küresel dağılım
2 Tartışma
2.1 Ölüm cezası karşıtlığı
2.1.1 Ünlü karşıtlar
2.2 Ölüm cezası destekçiliği
2.2.1 Ünlü destekçiler
3 İdam yöntemleri
4 Galeri
5 Ayrıca bakınız
6 Kaynakça
7 Dış bağlantılar
7.1 Ölüm cezasına karşı bağlantılar
7.2 Ölüm cezasını destekleyen bağlantılar
Küresel dağılım[değiştir | kaynağı değiştir]
Ülke
İdam sayısı
(2018)[5]
Çin &İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.İfade hatası: Beklenmedik / operatörü.0.0000001.000+
İran &0000000000000253.000000253+
Suudi Arabistan &0000000000000149.000000149
Vietnam &0000000000000085.00000085+
Irak &0000000000000052.00000052+
Mısır &0000000000000043.00000043+
ABD &0000000000000025.00000025
Japonya &0000000000000015.00000015
Pakistan &0000000000000014.00000014+
Singapur &0000000000000013.00000013
Somali &0000000000000013.00000013
Güney Sudan &0000000000000007.0000007+
Belarus &0000000000000004.0000004+
Yemen &0000000000000004.0000004+
Afganistan &0000000000000003.0000003
Botsvana &0000000000000002.0000002
Sudan &0000000000000002.0000002
Tayvan &0000000000000001.0000001
Tayland &0000000000000001.0000001
Kuzey Kore Bilinmiyor
Gelişmiş ülkeler arasında yalnızca Amerika Birleşik Devletleri ve Japonya'da ölüm cezası hâlen yürürlüktedir. Avrupa ve Latin Amerika devletlerinde ölüm cezasını yürürlükten kaldırmıştır. Avrupa kıtasında sadece Belarus ve Kazakistan'da ölüm cezası vardır. Bunlardan Kazakistan'da ölüm cezası sadece özel durumlar için yürürlüktedir, Belarus'da ise cezalar infaz edilmektedir. Avrupa ve Latin Amerika haricinde, gelişmemiş ve demokratik olmayan ülkelerde ise ölüm cezasının kullanımı yaygındır.
Ölüm cezasının küresel dağılımı (2005/06 itibarıyla).
Bütün suçlar için kaldırılmıştır (98)
Özel durumlar hariç bütün suçlar için kaldırılmıştır (7)
Yürürlüktedir, ama son 10 yıl içinde kullanılmamıştır (35)
Ölüm cezası yürürlüktedir (58)
Tartışma[değiştir | kaynağı değiştir]
Ölüm cezası karşıtlığı[değiştir | kaynağı değiştir]
Zarmeena adındaki bir kadının Taliban tarafından Kâbil'de Ghazi Stadyumu'nda halka açık şekilde infazı (16 Kasım 1999)[6]
Ölüm cezası karşıtları, idam cezasının Evrensel İnsan Hakları'nın 5. maddesini ihlal ettiğini savunur. 5. maddeye göre "Hiç kimseye işkence yapılamaz ya da zalimce, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele uygulanamaz." Karşıtlar ayrıca suçluları suç işlemekten caydırmadığını öne sürer. Örneğin, ölüm cezasını destekleyen ABD ölüm cezasına karşıt Avrupa ülkelerine göre daha yüksek bir suç oranına sahiptir. Ölüm cezası, bazı kişiler infazlarına dakikalar kala ortaya çıkan yeni deliller sebebiyle affedilmiş, beraat etmiş veya yeni dava açmalarına izin verilmiş olması bakımından eleştirilmiştir. Amerika'da ölüm cezasının 1976 yılında yeniden yürürlüğe girmesinden bu yana yaklaşık 100 kişi idamdan kurtulmuştur. DNA kanıtları idam davalarının çok azında mevcut olmasına rağmen, Amerika'da 1992 yılından bu yana, senede birden fazla kişinin beraat etmesine sebep olmuştur.[7] Birleşik Krallık'ta yakın zamanda yeniden gözden geçirilen davalar, 1950 ve 1953 yıllarında idam edilenler arasında, bir kişinin af edilmesi ve üç kişinin de beraati ile sonuçlanmıştır.
Hindistan'da idam yöntemi olarak suçluların fillerin ayakları altında ezilerek parçalanması
Şiddetle yanıt verilince, ölüm cezasının kaldırılmasını destekleyen bazı kişiler toplumun daha şiddetli bir hale geleceğine inanmakta olup, ölüm cezasının devlet tarafından uygulanan bir şiddet haline geldiğini savunurlar. Suç işlemiş insanların doğru yolu bulup toplumun yeniden bir parçası olmalarının engellenmesi, idam mahkûmlarının duygusal nedenlerle ölmek istememeleri ve bunun insan haklarını ihlal etmesi, bir yerlerde birilerinin idam edildiğini bilmenin toplum için bir vicdan azabı yaratması, vahşice idam yöntemleri insanlarda psikolojik zarara yol açması, idam mahkûmlarının kaybedecek hiçbir şeyleri olmadığı için isyan edip gardiyanlara zarar verebilmeleri ve müebbet hapis gibi bir seçenek varken idamın "insanlık dışı" olması idam karşıtı bireylerce öne sürülen ve savunulan diğer nedenlerdir.[kaynak belirtilmeli]
Ünlü karşıtlar[değiştir | kaynağı değiştir]
Fransa
Victor Hugo
Robert Badinter
Jacques Chirac
François Mitterrand
Maximilien de Robespierre
Philippe Séguin
İtalya
Cesare Beccaria
ABD
John Kerry
George Ryan
Michael Dukakis
Clarence Darrow
Güney Afrika
Nelson Mandela
Desmond Tutu
Ölüm cezası destekçiliği[değiştir | kaynağı değiştir]
Alman Köylü Savaşı'nda köylülerin lideri Jakob Rohrbach'ın yakılışı
İdam destekçileri, ölüm cezasının ileride cinayet işlenmesine karşı caydırıcı olduğunu savunur. Bazı ölüm cezası destekçileri; esas olan suçluları veya suç işlemeye niyetleri olanları caydırmak değil, insanların vicdanındaki adaleti ve adalete olan güveni sağlamak olduğunu öne sürmektedir.[kaynak belirtilmeli] Suçlu, cinayet işlediğinde kendi yaşama hakkını kaybetmiştir ve bu nedenle yaşamaya layık değildir. Suçlunun yaşamasına izin verilmediği takdirde mağdur aile, adaletin yerine geldiğine inanır.[kaynak belirtilmeli]
Ünlü destekçiler[değiştir | kaynağı değiştir]
Fransa
Charles de Gaulle
Valery Giscard d'Estaing
Voltaire
Jean-Jacques Rousseau
Jean-Marie Le Pen
ABD
George W. Bush
Bill Clinton
Hillary Clinton
Ronald Reagan
Donald Trump
İdam yöntemleri[değiştir | kaynağı değiştir]
ABD'de kullanılan elektrikli sandalye
Aç bırakma
Asarak idam (Mısır, Afganistan, Irak, İran, Japonya, Güney Kore, Ürdün, Pakistan, Singapur ve diğer ülkelerde hâlen uygulanıyor[8])
Kurşuna dizerek infaz (Mısır, İran, Endonezya, Libya, Çin, ABD ve diğer ülkelerde uygulanıyor.)
Ateş saçarak infaz (tek kişilik, mahkûmun ensesinden ve/veya kalbinden tek vuruş ile yapılan idam çeşididir.)(Belarus, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri, Çin ve diğer ülkelerde uygulanıyor.)
Boğazlayarak infaz
Çarmıha germe
Ezerek infaz (Asya ülkelerinde çoğunlukla görülmekle beraber genellikle fillerle yapılır.)
Elektrikli sandalye'de infaz (ABD'de hâlen uygulanıyor[8])
Gaz odası
Giyotin ile baş kesme
Kılıç, bıçak, balta gibi kesici bir aletle infaz (Suudi Arabistan'da hâlen uygulanıyor.[8])
Öldürücü iğne ile infaz (ABD, Çin, Guatemala, Tayland'da hâlen uygulanıyor[8])
Recm (taş atarak idam) (Suudi Arabistan, Afganistan ve İran'da hâlen uygulanıyor.[8])
Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]
Francisco de Goya'nın 3 Mayıs İnfazları
Zina yapan bir Azteklinin taşlanarak öldürülmesi
Osmanlı Ordusu tarafından asılan Suriyeli direnişçiler (1916-1918)
Alman General Anton Dostler kurşuna dizilmeden önce direğe bağlanıyor (1 Aralık 1945, İtalya)
Fransa'da Anarşistler giyotine götürülürken
Britanya yönetiminin Hindistan'da 1857 isyancılarını caydırmak amacıyla top namlusuna bağlayarak gerçekleştirdiği idam yöntemi
Meksika Devrimi'nde kurşuna dizilerek idam edilen Arcadio Jiménez, Hilario Silva ve Marcelino Martínez (28 Nisan 1900)
Lingchi (cropped).jpg
Ling che yöntemiyle, yavaş yavaş dilimlenerek idam edilen bir Çinli
Cesare Beccaria, Dei delitti e delle pene
Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]
Türkiye'de ölüm cezası
Ülkelerin ölüm cezasına göre konumu
Ülkelerin son infazları
Avrupa'da ölüm cezası
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
^ a b "Death Penalty". Amnesty International. 23 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2021.
^ "University of Oslo Calls World Universities against Death Penalty - The Nordic Page - Panorama". Tnp.no. 5 Aralık 2011. 24 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Şubat 2014.
^ "moratorium on the death penalty". United Nations. 15 Kasım 2007. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2010.
^ "Charter of Fundamental Rights of the European Union" (PDF). 28 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Ağustos 2010.
^ Death sentences and executions 2018 (PDF). Londra: Amnesty International. 2019.
^ "Who Was the Afghan Mom Executed by Taliban?". ABC News. 2 Ekim 2002. 17 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Şubat 2015.
^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Nisan 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2006.
^ a b c d e Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; UAÖ isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Vikipedi'nin kardeş projelerinden
Ölüm cezası
hakkında daha fazla bilgi edinin
Commons'ta dosyalar
Vikisöz'de alıntılar
Ülkelerin ölüm cezası konumları (Encarta'dan ülke, hukuki konumu, son infaz tarihi listesi) (ing)
Ölüm cezasına karşı bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Amnesty International (Uluslararası Af Örgütü) (ing)
Avrupa Birliği3 Aralık 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (ing)
"Dünya çapında 20.000 kişi ölümü bekliyor" (Uluslararası Af Örgütü)
Death Penalty Information Center31 Aralık 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (ing)
Madde işaretli liste ögesi
Ölüm cezasını destekleyen bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Pro Death Penalty.com4 Nisan 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (ing)
g
t
d
Ölüm ve ilgili konular
Tıpta
Hücre ölümü
Nekroz (Avasküler nekroz · Fibrinoid nekroz · Kangren · Kazeöz nekroz · Koagülasyon nekrozu · Likefaksiyon nekrozu · Yağ nekrozu) · Programlanmış hücre ölümü (Anoikis · Apoptozis · Fenoptoz · Nekroptoz · Otofaji · Paraptoz · Partanatoz · Piroptoz) · Otoliz · Eskar · Piknoz · Karyoreksis · Karyoliz · İntihar geni
Beyin ölümü · Can çekişme hırıltısı · Distanazi · EoLC · Klinik ölüm · Kürtaj · Lazarus sendromu · Organ bağışı · Otopsi · Ölümcül hastalık · Ölüm şekli · Ötanazi
Ölümlülük
Anne ölümü · Bebek ölümü · Çocuk ölümü · Gompertz–Makeham yasası · Karōshi · Memento mori · Mikromort · Ölüm oranı · Ölümsüzlük · Perinatal ölüm · Yasal ölüm
Ölüm sonrası
Beden
Aşamalar
Pallor mortis · Algor mortis · Rigor mortis · Livor mortis · Ayrışma · Fosilleşme · İskeletleşme · Kokuşma
Muhafaza
Kriyoprezervasyon · Cryonics · Tahnit · Mumya · Plastinasyon
Bertaraf
Defin · Kremasyon · Parçalama · Promesyon · Alkalin hidroliz
Kadavra bağışı · Kadavra spazmı · Tabut doğumu · Canlı dondurma bilimi · Lazarus refleksi · Rezomasyon · Tabut doğumu · Ölüm sertleşmesi · Diseksiyon · Post-mortem aralık
Diğer yönler
Ahiret · Ara durumu · Cenaze töreni · Gece nöbeti · Mezarlık · Üzüntü · Ölüm gelenekleri · Ölüm ilanı · Ölümden sonra yaşam · Yas
Normal ötesi
Beden dışı deneyim · Hayalet · Nekromansi · Ölüme yakın deneyimler · Ölüme yakın incelemeler · Reenkarnasyon araştırmaları · Seans
Yasal
Cinayet · Kürtaj hukuku · Medeni ölüm · Nekropolitika · Ölme hakkı · Ölüm belgesi · Ölüm cezası · Ölüm nedeni · Ölüm sırası · Ölüm varsayımı · Ölüm yasağı · Sorgu yargıcı · Soruşturma · Trust · Vasiyet
Alanlar
Adli patoloji · Biyostratonomi · Post-mortem fotoğrafçılık · Tanatoloji · Taponomi
Diğer
Darwin ödülleri · Fan ölümü · Gülmekten ölme · Hayvan itlafı · İntihar · Kurbanlar (Hayvan · İnsan) · İmha kampı · Karanlık turizm · Kasten öldürme · Nekrofili · Nekrofobi · Ölen ve dirilen ilah · Ölüm içgüdüsü · Ölü taklidi · Ölüm kaygısı · Ölümü kişileştirmek · Ölüm mangası · Ölüm şiiri · Ölüm tehdidi · Ölüm ve kültür · Ölüm uçuşları · Ölüm yürüyüşü · Ölüme merak sarmak · Psikopomp · Savaş · Soy tükenmesi · Soykırım · Şehit · Yardımlı intihar · Devlet cenaze töreni · Ölü sayısına göre doğal afetler listesi
Otorite kontrolü
BNE: XX529849
BNF: cb126475351 (data)
GND: 4060306-4
HDS: 009617
LCCN: sh85019949
NARA: 10638012
NDL: 00570945
NKC: ph126727
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ölüm_cezası&oldid=26410678" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Ölüm cezası
Gizli kategoriler:
Sayısal olmayan formatnum bağımsız değişkenlerine sahip sayfalar
Kaynak gösterme hatası bulunan maddeler
Vikipedi düzenle Haziran 2020
Kaynaksız anlatımlar içeren maddeler
Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
BNE tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
HDS tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
NARA tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
NDL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
NKC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
Sayfa en son 17.47, 27 Ekim 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.