Son yıllarda artan nüfusla beraber enerji talebinde ve buna bağlı olarak doğal gaz kullanımında artış yaşanmaktadır. Artan doğal gaz talebi ile doğal gazın depolanması ve kullanımı Türkiye için büyük bir öneme sahiptir.
Ani doğal gaz çekişlerinin karşılanması, kesintisiz doğal gaz arzının sağlanması, kesintili müşteri sayısının azaltılması ve alım-satım taahhütlerinin yerine getirilmesi amacıyla gerçekleştirilen depolama faaliyetleri; doğal gazın geri üretimi, gazın talebinin düşük olduğu dönemlerde depo ortamına basılıp ihtiyacın yüksek olduğu dönemlerde ise depodan tedarikiyle sağlanmaktadır.
Doğal gazın araştırılması, üretilmesi ve taşınması zaman alır ve hedefine ulaşan doğal gaza her zaman hemen ihtiyaç duyulmaz, bu nedenle yer altı depolama tesislerine enjekte edilir. Bu depolama tesisleri, doğal gazın hazır bir şekilde tedarik edilmediği piyasa merkezlerinin yakınında bulunabilir.
Geleneksel olarak doğal gaz mevsimlik bir yakıttır. Başka bir deyişle, kışın doğal gaza olan talep genellikle konut ve ticari ortamda ısınma için kullanılmaktadır. Depolanan doğal gaz, yaz aylarında sağlanan fazla arzın kış aylarının artan talebini karşılamak için önemli bir rol oynamaktadır. Depolanan doğal gaz; öngörülemeyen kazalar, doğal felaketler ve doğal gaz üretimini veya dağıtımını etkileyebilecek diğer olaylara karşı sigorta görevi görür. Doğal gazda depolama arz güvenliğinin sağlanmasında önemli bir paya sahiptir.
Depolama tesislerinde doğal gaz için iki temel kullanım vardır:
1- Taban yük (base load) gereksinimleri
2- Tavan yük (peak load) gereksinimleri
Doğal gaz depolama iki nedenden dolayı gereklidir: mevsimsel talep gereksinimlerini karşılamak için ve öngörülmeyen arz kesintilerine karşı sigorta görevi görmek. Taban yük tesisleri, uzun vadeli mevsimsel talep gereksinimlerini karşılamak için yeterli miktarda doğal gaz bulundurabilir. Genellikle Nisan ayından Ekim ayına kadar devam eden sıcak dönem boyunca bu tesislere doğal gaz enjekte edilir ve kış aylarından mart ayına kadar olan sürede enjekte edilen doğal gaz depolama tesisinden çekilir. Bu tip tesisler uzun süreli ve düzenli bir doğal gaz arzı sağlamaktadır.
Tavan yük depolama tesisleri kısa süreler için yüksek miktarda dağıtım potansiyeline sahip olacak şekilde tasarlanmaktadır. Bu durum ihtiyaç duyulduğunda doğal gazın depolamadan hızlıca çekilebileceği anlamına gelmektedir. Tavan yük depolama tesisleri ani ve kısa vadeli talep artışlarını karşılamak için tasarlanmış olup, taban yük tesislerine göre daha az miktarda doğal gaz tutmaktadır.
Tuz mağaraları tavan yük depolama tesisinin en yaygın türüdür, ancak bu talepleri karşılamak için akiferler de kullanılabilir.
Doğal gaz genellikle büyük depolama rezervuarlarında yer altındadır. Yeraltı depolarının üç temel türü vardır:
1- Tükenmiş doğal gaz rezervuarları
2- Akiferler
3- Tuz mağaraları
Bununla birlikte, yer altı depolamaya ek olarak, doğal gaz sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), olarak depolanabilir. LNG, doğal gazın sıvı halde sevk edilmesini ve depolanmasını sağlar.
Tablo 1: Türkiye'deki Doğal gaz depolama tesisleri ve kapasiteleri
Şirket
Tesis Türü
Tesis Yeri
Depolama Kapasitesi
BOTAŞ
LNG
Marmara Ereğlisi/ Tekirdağ
255 bin m3
Ege Gaz A.Ş.
LNG
Aliağa/İzmir
280 bin m3
Etki Liman İşletmeleri A.Ş.
Yüzer LNG
Aliağa/İzmir
145 bin m3
BOTAŞ
Yer altı
Silivri/İstanbul
2,7 milyar m3
BOTAŞ
Yer altı
Tuz Gölü/Aksaray
1 milyar m3
BOTAŞ LNG İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ
LNG ithal terminali sahası olarak; Marmara denizinin kuzey kıyısında, Tekirdağ'a 35 , İstanbul'a 95 km uzaklıktaki Marmara Ereğlisi'ndeki bölgede terminal kurulmuştur. 2007 yılında 20-50 m3 kapasiteli kara tankerlerine dolum yapabilecek 6 adet dolum rampası inşa edilmiştir.
Doğal Gaz İletim Hattının henüz ulaşmadığı bölgelerdeki sanayi ve turistik tesisler ile arazi şartlarının uygun olmadığı veya iletim hattına uzak mesafede olunması nedeniyle ekonomik olmadığı bölgelerdeki sanayi ve toplu konut alanlarında Kara Tankeri ile LNG taşımacılığında 3 rampadan günde 75 adet LNG tankeri dolumu yapılmaktadır.
EGEGAZ ALİAĞA LNG TERMİNALİ
EgeGaz Aliağa LNG Terminali, Ege Denizi kıyısında Aliağa-İzmir’de kendi arazisi üzerinde kurulmuştur. Terminalin teknik özelliklerine bakıldığında:
1- Beheri 140.00 m3 kapasiteli 2 adet sızdırmaz LNG depolama tankı bulunmaktadır.
2- Tekrar gazlaştırma ve sevk kapasitesi: 6 milyar m3/yıl
3- 17 metre su derinliği ile Q-max LNG tankerlerine uygun iskele sistemine sahiptir.
ETKİ YÜZEN LNG TERMİNALİ
ETKİ Liman İşletmeleri Doğal Gaz İthalat ve Ticaret A.Ş. tarafından İzmir İli, Aliağa İlçesi, Çakmaklı Köyü, Kızılburun Mevkii'nde, yüksek güvenlik standartlarına uygun Yüzen Sıvılaştırılmış Doğal Gaz Depolama ve Gazlaştırma Terminali inşası tamamlanarak devreye alınmıştır.
Toplamda 238 metre uzunluğu, 44 metre genişliği ve 26 metre yüksekliğiyle 145 bin m3 LNG kapasitesine sahip tesis, 85 milyon m3 doğal gazı depolayabiliyor. Bu tesis, ulusal şebeke sistemine günlük 20 milyon m3 doğal gaz verilebilecek ve 50 bin konutun doğal gaz ihtiyacını karşılayabilecek kapasiteye sahiptir.
BOTAŞ SİLİVRİ KUZEY MARMARA VE DEĞİRMENKÖY İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ
2007 yılında devreye alınmış olan depolama tesisleri, İstanbul'un 65 km batısında, İstanbul İli Silivri İlçesi Alipaşa Köyü Mevkiinde kurulmuştur. Kuzey Marmara ve Değirmenköy Sahalarının toplam çalışma gazı miktarı 2.841.000.000 m3’dür. Depolama Tesisleri’nin azami geri üretim miktarı 25 Milyon m3/Gün ve azami enjeksiyon miktarı 16 Milyon m3/Gün’dür.
BOTAŞ TUZ GÖLÜ DOĞAL GAZ YER ALTI DEPOLAMA TESİSİ
Tuz Gölü Doğal Gaz Yeraltı Depolama Projesi, Tuz Gölü’nün yaklaşık 40 km. güneyinde, Aksaray ili Sultanhanı Beldesinde gerçekleştirilmektedir.
Yerin 600-700 metre altında başlayan ve kalınlığı ortalama 1.500 metre olan tuz tabakasında yaklaşık 1.100-1.500 metre arası derinliklerde açılmakta olan kuyulara tatlı su basılarak tuzun çözünmesi sağlanmakta, fiziksel hacmi 630.000-750.000 m3 arasında değişen toplam 12 suni mağara oluşturulmaktadır. 12 suni mağaranın tamamlanması ile yaklaşık toplam 1.2 milyar m3 çalışma gazı kapasitesine ulaşılacak ve günlük maksimum 40 milyon m3 doğal gaz Türkiye doğal gaz şebekesine verilebilecektir.
Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama Tesisi Genişletme Projesi ile Tuz Gölü depolama tesisinin kapasitesinin 1 .2 milyar m3’ten 5 milyar m3’e, günlük enjeksiyon kapasitesinin 30 milyon m3’ten 60 milyon m3’e ve gaz çekiş kapasitesinin de 40 milyon m3’ten 80 milyon m3’e çıkarılması planlanıyor.
KAYNAKÇA
BOTAŞ. (2016). Silivri Kuzey Marmara ve Değirmenköy İşletme Müdürlüğü. http://silivriebt.botas.gov.tr/index.php/tr/ adresinden alındı
BOTAŞ. (2017). Tuz Gölü Doğal Gaz Yeraltı Depolama Projesi. http://tuzgoluebt.botas.gov.tr/index.php/tr/ adresinden alındı
EgeGaz. (tarih yok). EgeGaz Aliağa LNG Terminali. http://www.egegaz.com.tr/tr/terminal.aspx adresinden alındı
ETKİ LİMAN İŞLETMELERİ DOĞALGAZ İTHALAT VE TİCARET A.Ş. (2017). ETKİ LNG FSRU TERMİNALİ. http://www.etkiliman.com.tr/Hakkimizda.html adresinden alındı