Australia Azərbaycan Bǎlgariya Belgium Bolivia Bosnia & Herzegovina Brasil Canada Chile Colombia Cuba Deutschland Danmark España Ελλάδα France Hrvatska India Ireland Italia لبنان Lëtzebuerg México Nederland New Zealand Norge Österreich Pakistan Pakistan Perú Россия Portugal Singapore Srbija Suomi Sverige Swiss Türkiye United Kingdom U.S.A Venezuela World
Categories
Sources
AAeon Al JazeeraAEAmérica Economía Deutsche Welle DnevnikDEDuvar English E-International Haaretz Il Manifesto Global Japan TodayKPKhaama Press Middle East Monitor New Eastern Outlook Nikkei Asian ReviewOCOped Column Pravda.sk Project Syndicate Psychology Today qolumnist RT.com SME.skSCSouth China Morning Post The Asahi Shimbun The Diplomat The Japan News The Japan Times The Korea Times The Times of Israel The Times of Israel (Blogs) Večer
login who are we? contact us qosheapp
Popular
Toi Staff Judah Ari Gross Lazar Berman Agencies Nathan Jeffay Gideon Levy Ricky Ben-David Jacob Magid Stuart Winer Amy Spiro Haaretz Editorial Andrew Mitrovica Cnaan Liphshiz Marwan Bishara Shira Hanau Tom Fowdy Aaron Boxerman Brahma Chellaney Matt Lebovic Yonatan Touval Hamid Dabashi Haidar Eid Aeon Video Motasem A Dalloul Sue Surkes Michael Bachner Jessica Steinberg Scott Ritter Ron Kampeas Paul Nuttall Robert Bridge Helen Buyniski Emanuel Fabian Noa Landau Chris Sweeney Charlie Stone Amira Hass Tal Schneider Brendan Heard Ahmed Soliman Vanessa Beeley Debasish Roy Chowdhury Mikael Nilsson Asa Winstanley Ramona Wadi Andrew Lapin Damian Wilson Joshua Davidovich Mendy Chitrik Nebojsa Malic
favourites archive
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE
More information . Close
Aa Aa Aa
- A +
​İbn Haldun, Şehir ve Adalet
Altan Çetin
Yeni Söz
1 0 0
21.09.2021
Şehir medeniyetin maddesi, devlet formu ise İbn Haldun’un umran olarak izah ettiği süreçte gelişen bir gaye ve amaç olup kendi değerleri bağlamında hayat içerisinde aşikâr olur. Mekâna zaman içinde vurulan insani mühür olarak medeniyet; bir üslup ile nevi şahsına münhasırlık kazanır. Ki Turgut Cansever, İslam’da Şehir ve Mimari adlı eserinde üslûp, gerçekliğin iki organize edici ilkesi olan bir zaman ve mekân anlayışıdır. Bu iki kategori sayesinde insan kendi ürününü geliştirir. Bu sebeple sanat, mekân bilincidir ve içinde mekânın kavrandığı zaman vasıtasıyla organize edilmelidir, der.
İbn Haldun, umran yahut medeniyet nazariyesinin merkezine, insanın makul hareketlerini koyar. Buradaki izah, yöntem içeriğini Aristoteles’in sebepler ilkesinden alarak varlıkta oluşan insani yapıyı izah eder. İnsanın aileden başlayarak oluşturduğu toplu hayatın içinde kademeli olarak bir gaye peşinde hayat teşekkül eder. Bedavet/göçer hayatındaki insan hadari/şehirli/konak bir hayatı ararken insan asabiye denilen kavram ile devleti amaçlar. Hülasa medeniyeti var eden toplum-devlet-şehir üçlüsü bu yönde teşekkül eder. “Mülk ve hanedanlık asabiyetin ulaşmak istediği bir gayedir. Hadaret de bedeviliğin ulaşmak istediği bir gayedir. Hanedanlık ve mülk, alemin ve umranın sureti (formu)dir. Tebaa, şehirler ve sair ahval (itibariyle alem ve umran) da tümü ile o suretin maddesini teşkil eder.” Şehir burada izah edilen manasıyla bir asabiyenin- bir toplumun- devlet yapısı içinde hadaret teşekkül ettirmesi sırasında umran içindeki tezahürüdür. Şehrin bir gayesi olduğu gibi şehir bizzat hadari dönüşümün gayesi oluyor. Böylece biz şehrin sureti olan ikinci teşekkül aşamasının İbn Haldun nazariyesindeki yerini belirlemiş oluyor. Şehir bu bakımdan medeniyet için merkezi bir kavramdır. Ok-yay teorisinde izaha çalıştığımız üzere bu üç unsur belirli değerleri muhtevi olarak bir biçim ve üslup içerisinde hayatı kurarken şehir bu yapının gerçekleşmesinin ana zemini olarak ortaya çıkar.
Şehir, İbn Haldun’un ifade ettiği üzere bir barınma, korunma ve ötesinde savunma mekânıdır. İbn Haldun’a göre “Mülk iki esas üzerine bina kılınmıştır. Bir mülkte bu iki esasın mevcudiyeti zaruridir. Birincisi asker ve ordu tabir edilen şevket ve asabiyettir. İkincisi, bu ordunun ayakta durabilmesi ve mülkün ihtiyaç duyduğu ahvalin (ve devletin temel masraflarının) görülebilmesi için lüzumlu olan mal ve paradır.” Burada İbn Haldun mülk yani devletin dayandığı esaslar........