Balasagun, Kâşgar ve Hoten’i kardeşi Tuğrul Karahan Yûsuf’un elinden alarak Doğu Karahanlılar’ın başına geçen Tamgaç Han’ın, egemenlik alanını genişlettiği adına basılan sikkelerden anlaşılıyor. Tamgaç Han dönemi, siyasal olaylardan çok bilimsel gelişmeler ve bilim adamlarının bıraktığı kıymetli eserlerle hatırlanır. Yûsuf Has Hâcib’in Hâkāniye Türkçesi ile kaleme aldığı ve Tamgaç Uluğ Buğra Han’a ithaf ettiği Kutadgu Bilig bu dönemin en meşhur eserlerindendir. Dîvânü lugāti’t-Türk’ün yazarı Kâşgarlı Mahmud da Tamgaç Han’ın yeğenidir. Ulemâ ile hânedan mensupları arasındaki çatışmalar Selçuklular’ın Mâverâünnehir’e müdahalesine yol açtı. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah, Mâverâünnehir’e gelerek Batı Karahanlılar’ı hâkimiyeti altına aldı. Tamgaç Han, Özkent’e kadar gelmiş olan Sultan Melikşah’ın huzuruna çıkıp onu metbû hükümdar olarak tanımak zorunda kaldı. Bir süre sonra Semerkant’ta Çiğiller’den Aynüddevle’nin başını çektiği bir isyan çıktı. İsyana karışanlar arasında Tamgaç Han’ın kardeşi Yâkub Tegin de vardı. Bunun üzerine Sultan Melikşah Semerkant’a geri döndü ve Özkent’e kadar âsileri takip etti.
Zor durumda kalan Yâkub Tegin, Kâşgar’a kardeşi Tamgaç Han’a sığındı. Ancak Tamgaç Han, Sultan Melikşah’a teslim etmek üzere kardeşini oğlunun nezâretinde göndermek zorunda kaldı. Yolda bir kalede Yâkub Tegin’in gözlerine mil çekileceği sırada Kâşân Kalesi hâkimi Tuğrul b. Yinal Tegin’in büyük bir ordu ile Kâşgar’da Tamgaç Han’ı mağlûp ettiği ve onu esir alıp saltanatına son verdiği haberi gelince Yâkub Tegin serbest bırakıldı. Bu gelişmeler karşısında Sultan Melikşah, emîrlerinden Tâcülmülk’ü Yâkub Tegin ile aralarındaki ilişkileri düzeltmekle görevlendirdi. Varılan anlaşmaya göre Yâkub Tegin, Tuğrul b. Yinal Tegin’in ülkeyi işgal etmesine engel olacaktı. Sonuçta Yâkub Tegin, Tuğrul b. Yinal Tegin’i Kâşgar’dan uzaklaştırmayı başardı. Tuğrul Mâverâünnehir’de hâkimiyet mücadelesini sürdürürken tekrar tahta çıkan Tamgaç Han’ın otoritesi zayıfladı. Nitekim son gelişmelerden yararlanmak isteyen Savcıoğlu adlı bir kişi, Tamgaç Han’la aralarındaki anlaşmayı bozarak Kâşgar önlerine kadar geldi. Hazırlıksız yakalanan Tamgaç Han, bu zor durumdan Keşen şehrinin hâkiminin oğlu ve Tarım hâkimi Hızır Bey’den aldığı yardımla kurtulabildi
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Hunkan, Ömer Soner, Tamgaç Uluğ Buğra Han, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010, Cilt:39, sf: 558
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
Tamgaç Uluğ Buğra Han
Balasagun, Kâşgar ve Hoten’i kardeşi Tuğrul Karahan Yûsuf’un elinden alarak Doğu Karahanlılar’ın başına geçen Tamgaç Han’ın, egemenlik alanını genişlettiği adına basılan sikkelerden anlaşılıyor. Tamgaç Han dönemi, siyasal olaylardan çok bilimsel gelişmeler ve bilim adamlarının bıraktığı kıymetli eserlerle hatırlanır. Yûsuf Has Hâcib’in Hâkāniye Türkçesi ile kaleme aldığı ve Tamgaç Uluğ Buğra Han’a ithaf ettiği Kutadgu Bilig bu dönemin en meşhur eserlerindendir. Dîvânü lugāti’t-Türk’ün yazarı Kâşgarlı Mahmud da Tamgaç Han’ın yeğenidir. Ulemâ ile hânedan mensupları arasındaki çatışmalar Selçuklular’ın Mâverâünnehir’e müdahalesine yol açtı. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah, Mâverâünnehir’e gelerek Batı Karahanlılar’ı hâkimiyeti altına aldı. Tamgaç Han, Özkent’e kadar gelmiş olan Sultan Melikşah’ın huzuruna çıkıp onu metbû hükümdar olarak tanımak zorunda kaldı. Bir süre sonra Semerkant’ta Çiğiller’den Aynüddevle’nin başını çektiği bir isyan çıktı. İsyana karışanlar arasında Tamgaç Han’ın kardeşi Yâkub Tegin de vardı. Bunun üzerine Sultan Melikşah Semerkant’a geri döndü ve Özkent’e kadar âsileri takip etti.
Dukakinzâde Ahmed Paşa
Arnavutluk’un nüfuzlu bir ailesine mensup olan Osmanlı vezîriâzamı Ahmed Paşa, dedesinin “duka” unvanını sebebiyle “Dukakinzâde” olarak bilinir. Arnavutluk’un fethinden sonra Müslüman olup saraya alınarak Enderun’da yetişti ve tımarlı sipahi oldu. II. Bayezid döneminde Osmanlı-Memlük savaşına Ankara sancak beyi olarak katıldı. 1511’de Anadolu beylerbeyiliğine getirildi. II. Bayezid’in oğulları arasında meydana gelen olaylarda Selim’in yanında yer aldı ve Şehzade Ahmed’e gönderilen öncü kuvvetlere kumanda etti. Dukakinzâde Ahmed Paşa, Yavuz Sultan Selim’in Şah İsmâil’e karşı düzenlediği İran seferinde de önemli hizmetlerde bulundu. Zaferin ardından Defterdar Pîrî Mehmed Çelebi ve İdrîs-i Bitlisî ile birlikte Tebriz’e gönderildi. Başlıca görevleri Şah İsmâil’in hazinesini muhafaza etmek ve halkı yatıştırmaktı. Fakat bir an önce geri dönmek isteyen yeniçeriler Amasya’ya girilirken ayaklanarak halkın mallarını yağmaladılar. Bunun üzerine Vezîriâzam Hersekzâde Ahmed Paşa ile ikinci vezir Dukakinzâde Ahmed Paşa çadırları başlarına yıkılarak görevlerinden azledildiler. Ancak Yavuz çok geçmeden Dukakinzâde’yi vezîriâzamlığa getirdi. Amasya’da yeniçeriler tekrar ayaklanınca Yavuz’un araştırmaları sonucu tahrikçiler içinde Dukakinzâde’nin de bulunduğu anlaşıldı. Önce görevinden alınan vezîriâzam, muhakeme sırasında suçunun sabit olması üzerine bizzat padişah tarafından dövüldü ve kılıçla yaralandı, sonra da öldürüldü.
Ebû Dücâne
Çok güçlü ve cesur bir insan olan Ebû Dücâne bununla gururlanırdı. Hz. Peygamber onunla Utbe b. Gazvân arasında kardeşlik bağı kurmuştu. Bedir, Uhud gazvelerine ve diğer gazvelere katıldı. Bu savaşlarda Kureyş’in ileri gelen silâhşorlarını öldürdü. Uhud Gazvesi’nin en çetin safhalarında Hz. Peygamber’in yanında bulundu. Zor durumda kalanların yardımına koştu. Müslümanların büyük sıkıntılara düştüğü bu savaşta paniğe kapılmayıp Hz. Peygamber’in etrafında toplanan otuz sahâbîden biri de Ebû Dücâne idi. Savaşın başında Hz. Peygamber’in elindeki kılıcı alarak “Onun hakkını ben veririm yâ Resûlellah!” dedi ve bundan duyduğu sevinci dile getiren irticâlî şiirler söyleyerek düşman saflarına daldı. Bu olaydan sonra kendisine “iki kılıçlı” anlamında “zü’s-seyfeyn” lakabı verildi. Bu gazvede Hz. Peygamber’in dişinin kırıldığı ve etrafının sarıldığı bir sırada Ebû Dücâne vücuduyla bir kalkan gibi onu korudu. Kendisini öldürmeye ant içen Abdullah b. Humeyd’i karşılayıp öldürdü. Hz Peygamber ona, “Allahım! Hareşe’nin oğlundan ben nasıl razı isem sen de razı ol” diye dua etti.
Kara (Emir) Ali
Kara (Emir) Ali, II. Osmanlı amiralidir. Osmanlı topraklarının sınırlarının genişlemesinde büyük rol oynadı. Osmanlı denizciliğinin hareketlenmesini sağladı.
Lütfi Kırdar
Lütfi Kırdar, Türk siyaset adamı ve hekimdir. Harbiye’deki Spor ve Sergi Sarayı, Açıkhava Tiyatrosu, İnönü Stadyumu, Taksim Alanı düzenlemesi onun zamanında yapılmıştır 27 Mayıs İhtilali'nden sonra tutuklanarak yargılanmıştır. Lütfi Kırdar Uluslararası Kongre ve Sergi Sarayı'na ismi verilmiştir.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun
ANASAYFA
HABERLER
ANSİKLOPEDİ
MAKALELER
RESİMLERLE TARİH
RÖPORTAJLAR
ARŞİV
GİZLİLİK
HAKKIMIZDA
KÜNYE
İLETİŞİM
REKLAM
TARİH
İLETİŞİM FORMU
'Bilge Ansiklopedi' parolası ile yayın hayatına başlayan Beyaz Tarih bilgiye ulaşabileceğiniz en hızlı ve en güvenli internet adresidir. Tarihi ve güncel konular üzerine özel hazırlanmış dosyalar, makaleler, haberler, kültür-sanat yayınları ve ansiklopedi maddeleri ile akademisyenlerin yazıları eşliğinde yaşanmış tarihi öğrenmek adına gerçeğe vakıf olacağınız bir tarih platformudur.'