Koruma Biyolojisi ve Bilinçsiz Yok Oluş İstemi: Koruma Biyologlarına Kulak Asmamaya Cesaretiniz Var mı? - Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Geri Dön
Giriş Yap
Üye Ol
Destek Ol
Evrim Ağacı 11 yaşında! Evrim Ağacı'nın senin için neden önemli olduğunu paylaşmak için buraya tıkla.
Koruma Biyolojisi ve Bilinçsiz Yok Oluş İstemi: Koruma Biyologlarına Kulak Asmamaya Cesaretiniz Var mı?
küresel ısınmayı eleştirel olarak yorumlayan görsel.
The Independent
Koruma Biyolojisi
Özgün
Özgün Nedir?
Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Özet
Özet
Son yıllarda yayınlanan raporlar ve kendi gözlemlerimizle de anlayabileceğimiz gibi çok hızlı bir şekilde tüketiyor ve tükeniyoruz. Basit görünümlü hatalar ve yanlış kararlarımızın küçük yanıtlarını ise şimdiden almaya başladık. Peki sırada ne var?
Yazar Feyza Begüm Tekmen Editör Çağrı Mert Bakırcı
13 Şubat 2021
9 dakika
1,461
Notlarım
Reklamı Kapat
Bilimi Anlatmamıza Yardım Edin!
Her ay milyonlarca bilimsever, Evrim Ağacı olarak karmaşık bilimsel konuları basitçe anlatmamızdan ve ülkemizde bilim anlatıcılığını geliştirmeye yönelik yaptığımız kapsamlı çalışmalarımızdan faydalanıyor. Bütçenize zarar vermeden, aylık veya tek seferlik sadece 20₺ gibi miktarlarda bize destek olarak bu çabalarımızı destekleyebilir, Türkiye'de bilim okuryazarlığını güçlendirmemize katkı sağlayabilirsiniz.
Destek Ol
Neden Destek İstiyoruz? | Zaten Destekçiyim
Astronomi derslerinde anlatılan ve Evren'in neden yaşamla kaynamadığını açıklamaya çalışan Büyük Filtre Hipotezi'nin bir parçası şunu der: "Organizmalar evrimleşip daha da geliştikçe, kendilerini yok etme ihtimalleri de artıyor olabilir." Tabii bu hipotezin sunulma amacı, olası uzaylıların dünyamızı neden ziyarete gelmediği yahut gelemediğine dair olası bir açıklama getirmektir; ancak görünen o ki insanlık, farklı galaksilerden kanıtlara gerek kalmadan, bu hipotezi doğrulamaya emin adımlarla ilerliyor.
Beyinlerimizin, fikirlerimizin ve buna paralel olarak hayal gücümüzün gelişmesi; evrimin türümüze özgü görünen güzel sonuçları olsa da baskılayamadığımız bencillik, kıskançlık, açgözlülük, öfke gibi limbik duygularımız bu gelişimimizi salt iyi olarak kullanmamızı engelliyor. O keskin ve kıvrak zekamızla orman arazilerini yok edip, yerine betondan oteller inşa ederken bencilliğimiz yüzünden hep daha fazlasını talep ediyoruz. Daha fazla kazanmak amacıyla yanlış ürünü, yanlış araziye ekip yanlış sulama yapıyor, kazandığımız para ölçüsünde kazandığımız saygı nedeniyle, doğru yolda olduğumuza emin oluyoruz. Sadece bu da değil, ilham verdiğimiz yüzlerce insan da aynı hatayı tekrarlıyor ve sorun, bir döngü halini alıyor. Bu örnekler her alanda defalarca kez çoğaltılabilir.
Üretiyoruz, lakin daha fazlasını tüketiyoruz. İnsan türünün sadece belirli bir kısmı bilinçli bir ilerleme kaydederken, eğitimsiz ama gelişmiş beyinlere sahip birçok birey limbik sisteminin tutsağı oluyor. Tüm bu durumların sonucunda oluşan küresel ısınma ve zarar gören biyoçeşitlilik insanlığın sonunu hazırlıyor. Gerilemeye doğru ilerleyişimizin sonunda sıfırı da tükettiğimiz zaman elimizde kalan tek şey keşkeler olacağa benziyor.
Reklamı Kapat
Ancak limbik sistemimizi kontrol edebilirsek, bu kötücül duyguları iyi amaçlar için de kullanabiliriz. Küresel ısınmayı yavaşlatmak, biyoçeşitiliğin korunması gibi iyi ve yararlı amaçlar güden koruma biyolojisi bu duruma örnek olarak verilebilir[1] ; çünkü olası felaket senaryolarında yok olan hiçbir zaman gezegen değildir; en azından bugüne kadar hiç olmamıştır. Dünya'nın geçmişine baktığımızda gördüğümüz, doğanın bir şekilde yeniden canlandığıdır ve bu, fosil kayıtları ve diğer jeolojik kayıtlar ile de tekrar tekrar belgelenmiştir. Mevzu bahis olan bu küresel iklim değişikliğinde yok olacak şey, milyonlarca yıl içerisinde inşa edilmiş ekosistemler ve bu ekosistemlere muhtaç bir tür olan Homo sapiens türüdür. Biz onu harap edip, kendimizi yok ettikten çok sonra, gezegen belki de şu andakinden bile daha geniş bir çeşitlilikle tekrardan ayağa kalktığında, üzerinde insanlığın olmama ihtimalinin bilincinde olan koruma biyologları ve diğer bilimseverler, Evren'in bize tanıdığı belki de yegâne var olma şansını yitirmemek adına, yok olmama savaşında olanca güçleriyle savaşıyorlar.
Koruma Biyolojisi ile ilgili diğer içerikler ›
Doğayı Nasıl Kurtaracağız: Ülkeler Tarafından Alınan Önlemler ve Koyulan Hedefler, Gezegendeki Azalan Biyoçeşitliliği Korumak İçin Yeterli mi?
Yuva Belgeseli: Karamsar Olmak İçin Çok Geç!
Przewalski Atı (Takhi) Nedir? Günümüzde Var Olan ve Soyu Tükenme Tehdidi Altında Olan Son Antik Atlar, Klonlama Projesi ile Kurtarabilir miyiz?
Koruma Biyolojisi Nedir? Biyoçeşitliliği Nasıl Kurtarırız?
Türümüzü yok edebilecek kadar güçlü ve aynı zamanda sağlıklı bir gezegen için bir o kadar da vazgeçilmez olan biyoçeşitlilik, bir bölgedeki genlerin, türlerin, ekosistemlerin ve ekolojik olayların oluşturduğu bütün olarak tanımlanmaktadır. Küresel iklim değişikliği sebebiyle, bu bütünü oluşturan organik ve inorganik oluşumlara gelecek olan zarardan, biyoçeşitlilik de negatif olarak etkilenecektir.
Türkiye, dünyadaki yedi adet biyocoğrafi bölgeden üçü olan Akdeniz, Avrupa-Sibirya ve İran-Turan bölgesinde yer almakla beraber bunların geçiş zonlarına da sahiptir.[2] Diğer bilim alanlarından farklı bir niteliğe sahip olan koruma biyolojisi, bu bölgelerin beraberinde getirmiş olduğu biyoçeşitliliği korumayı amaçlar. Yok olmakla karşı karşıya olan türleri ve yaşamı bu türlere bağlı olan insan hayatının sürdürülebilmesi bu bilim dalının hedeflerinden biridir.
1980’li yıllarda geliştirilmiş olan, yekpare ve çoklu bilim alanlarına dayanan koruma biyolojisi; canlılığın birey, popülasyon, tür ve yaşam birliği düzeyinde nitelikleri, doğal ortamlarda özgün devinimi, tehdit altındaki yaşam ortamları ve bunların korunması için neler yapılabileceği araştırır ve aynı zamanda ekonomik etkenleri ikinci sırada ekolojik kaygıları ise ön planda tutacak şekilde ürettiği önerilerle ekosistemlerin uzun vadeli korunmasını hedefler.[1] Biyolojinin bu dalı, hızla artan nüfus baskısıyla ortaya çıkan plansız ve kontrolsüz şehirleşme, endüstrileşme, orman arazisi tahribiyle tarla açma ve aşırı otlatma, bilinçsiz ağaçlandırma gibi etmenlerle baş etmeye çalışır.
Türkiye'de Koruma Biyolojisi
Ancak ne yazık ki koruma biyolojisi çatısı altında gerçekleşen bu çabalar, Türkiye ve dünyada ekonomik ve siyasi koşullar nedeniyle gereken önemi görememektedir. Bu görmezden gelinişin ve alınacak önlemlerin en az ekonomi kadar kıymetli oluşu, siyasilerin kendi kısa vadeli çıkarları arasında kayboluyor ve görünüşe göre bu durumun yanıtı çok yakın tarihlerde sert bir şekilde alınacağa benziyor.
Evrim Ağacı'ndan Mesaj
Reklamsız Deneyim
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır. Kreosus Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik... Daha fazla göster
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Destek Ol
Su Politikaları Derneği’nin "Doğal Göller ve Sulak Alanlardaki Su Yönetimi Sorunlarımız ve Çözüm Önerileri" başlıklı raporunda "Türkiye’de bulunan 300’e yakın irili ufaklı doğal gölün yüzde 60’ı kurudu." ifadesi, durumun vahametini gözler önüne seriyor.[3] Raporda, Türkiye’nin neredeyse tüm göl alanlarının doğal dokusunu kirlilik nedeniyle kaybettiği, su kalitesinin günden güne azaldığı da belirtiliyor. Tescilli 76 sulak alanın sadece 24’ünün su yönetim planlamasına sahip olduğu bilgisi ise yasal düzenlemelerin bu alandaki yetersizliğini ortaya koyuyor.
Elimizde olan tüm bu sonuçların yanı sıra, devletin elinde olan ve kamuoyu ile sağlıklı bir biçimde paylaşılmayan Türkiye’nin su varlığına dair veriler, geleceğe yönelik sağlıklı tahminler üretilmesini engelliyor. Devlet Su İşlerinin (DSİ) bildi paylaşımı konusunda kapılarını 10 yıl önce kapatmış olması ise endişe vericidir.[3] Tüm bu denetim ve eğitim eksikliği ise, kaçak su kuyularının açılmasını ve yanlış tarımsal sulama gibi hataların yapılmasını beraberinde getiriyor.
Suyun bu derece fazla kullanılması ve kirletilmesi de biyoçeşitlilik açısından tam bir felakete sebep oluyor. Tatlı su balıkları, göçmen kuşlar, bitki örtüsü ve bölgenin iklim yapısı bu sebeplerle tahrip oluyor. Göllerin yeraltı sularına olan domino etkisi de düşünüldüğünde, karışılacağımız sorun tahmin ettiğimizden çok daha büyük olacağa benziyor.
Beşerî etkilerin yanı sıra, küresel iklim değişikliğinin arttırdığı buharlaşma da göl sularının azalmasındaki en önemli faktörlerden biridir. Hidrolojik kuraklık ve su miktarının giderek azalıyor oluşu, ortamdaki nemi azaltıyor bu durumda da ağaçlar önem kazanıyor - lakin ne yazık ki ağaçlar konusunda pek şanslı değiliz: Tarım arazisi açma yahut yapılaşma maksadıyla katledilen ormanlar ve dolayısıyla kaybolan toprak zemin, troposferdeki nem dengesinin ve ısının bozulmasının yanı sıra bir anda gelen ve bu yüzden depolanamayan yağmur suyunun, toprak tarafından emilmesini de engelliyor. İçme suyu ve sulama sorunlarına çözüm olarak yapay göller ve barajlar oluşturulması da sorun çözmek yerine yeni sorunların oluşmasına sebep oluyor. Yağmur suyunun göller yerine barajlara dolması, bozulan habitatlar ve doğal döngü, bu alanda yaşayan organizmaları da gölleri de yok olmanın kıyısına getiriyor yahut yok ediyor.
Reklamı Kapat
2019 yılında Şanlıurfa’nın Halfeti ilçesine yapmış olduğum bir gezide, bölge halkı ile konuşma fırsatı bulduk. 2000 yılında yapılan barajın hayatlarına ne gibi etkileri olduğunu sorduğumuzda aldığımız cevaplar, değişen iklimin ve biyoçeşitliliğin, ne kadar bariz hissedildiğini ve insan yaşamını ne denli etkilediğini gözler önüne seriyordu: Bölge halkı, Halfeti’nin eskiden de sıcak olduğunu ama bu sıcaklığın terletip rahatsız etmediğini söylüyor, eskiden görülen kuş türlerine de artık pek rastlanılmadığından dem vuruyorlardı. Tüm bu etkenlerin yanında yapılan barajın, Halfeti’nin tarihi dokusunu yok etmesi cabasıydı. İşinde uzman ve tecrübeli kişilerin tüm bu olası olumsuzluklara karşı gerekli kurumları uyarmış olmasına rağmen, baraj yapıldı.
Koruma biyolojisi alanında çalışan biyologların 30 yıldır yapmış olduğu çalışmalar ve açıklamalar ne yazık ki gereken önemi görmüyor ve bu bilinçsizliğin sonuçları yakın bir tarihte kuruyan ve bu sebeple çevresindeki popülasyonların da kaybına sebep olunan Meke Gölü, Karapınar bölgesinde, büyümek içinde fazla miktarda suya ihtiyaç duyan şeker pancarı ekimi sonucu oluşan su ihtiyacının bilinçsizce açılan kuyulardan giderilmesi nedeniyle son zamanlarda rastlanan obruk oluşumları şeklinde kendini gösteriyor.[3]
Koruma biyolojisi uzmanlarının çalışmaları ve fikirlerinin dinlendiği ve yasama süreciyle resmi hale getirilen avlanma yasakları gibi durumlarda ise yaptırımlar yeteri kadar caydırıcı olmamış gözüküyor ki insanlar nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan hayvanları avlıyor ve bunu umarsızca topumla paylaşıyor. Bu durama örnek ise, son olarak 17 Ocak 1974'te Ankara'nın Beypazarı ilçesine bağlı Bağözü Köyü yakınlarında görülen leoparın, köylülerce vurularak öldürülmesi, son zamanlarda haberlerde de gördüğümüz üzere vaşakların avlanıyor oluşu verilebilir.
Dünya'da Koruma Biyolojisi
Türkiye'deki durum bariz bir şekilde ortada, her geçen gün bilgi seviyemiz ve elimizdeki imkanların daha da artıyor oluşuna rağmen çok hızlı bir şekilde geriliyor oluşumuz ise tüm dünya için ortak bir sorun.
Reklamı Kapat
2019'da yayımlanan Birleşmiş Milletler raporuna göre, yaklaşık 1 milyon hayvan ve bitki türünün on yıl içinde, insanlık tarihinde hiç olmadığı kadar hızlı tükendiği yahut tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olduğundan bahsediliyor. Bu rapora göre, kara tabanlı habitatlar başta olmak üzere yerli türler 1900'den beri en az %20 azalmış durumda. Amfibi türlerin %40'ından fazlası, resif oluşturan mercanların neredeyse %33'ü ve tüm deniz memelilerinin üçte birinden fazlası ise yok olma tehlikesi altında. 16. yüzyıldan bu yana en az 680 omurgalı türünün nesli de tükenmiş durumda. Raporda Prof. Settele’ın şu sözlerine de yer veriliyor:
Dünya üzerindeki temel, birbirine bağlı yaşam ağı küçülüyor ve giderek yıpranıyor. Bu kayıp, doğrudan insan faaliyetinin bir sonucudur ve dünyanın tüm bölgelerinde insan refahına doğrudan bir tehdit oluşturmaktadır.
Raporda; tüm bu yok oluşa karşı alınan önlemlerin yetersizliği, ekonomik ve siyasi durumlar nedeniyle yeterli çalışmaların yapılamadığına da değinilmiştir.[4]
Sonuç
Kutup ayılarından kelebeklere, otsu bitkilerden yüzyıllık ağaçlara, balıklardan kuşlara kadar bütün dünyayı elimizle teslim ettiğimiz küresel iklim değişikliği, yaşamak için muhtaç olduğumuz tüm biyoçeşitlilikleri günden güne hızlanarak yok etmekte. Siyasiler hala tüm kaynak ve enerjilerini petrol, silahlanma ve güç yarışına yatıradursun ileride, kazanılan bu gücü kullanabilmek, düşünebilmek ve hatta yaşayabilmek için muhtaç olacağımız su ve besinleri bulamayacağız. Siyasi otoritelerin altında, günlük ekonomik kaygılarıyla yaşayan halkın ise bu durumda yapabilecekleri sınırlı. İstenildiği kadar eğitim verilsin ve bilinçlendirme çalışmaları yapılsın, insanların ekonomik kaygıları yok edilmedikçe biyoçeşitliliğin önemini ve küresel iklim değişikliği önem sırasında sonlarda yer almaya devam edecektir.
Yapılması gereken, devletin sağlam bir politika ile uzun vadeli yatırımlarda bulunmasıdır. Koruma biyologlarını multidisipliner ekiplerle birlikte çalıştırarak akılcı ve kalıcı çözümler üretilmesine olanak sağlanmalıdır. Ne yazık ki ülkemiz hala savaş psikolojisinden çıkamamış durumda ve çoğu kişi günü kurtarmak için yaşıyor. Medya, kitap ve gazetelerin de insanları bu psikolojiden çıkarak biçimde tekrardan düzenlenmesi gerekir. Özellikle ilkokul çağındaki eğitimin daha yoğun ve uygulamaya önem verilecek biçimde yapılması gerekmektedir. Çocukların, doğayı, hayvanları hatta makineleri ve gerçek teknolojiyi hissederek büyümesi limbik sistemlerini eğitebilmeleri açısından çok daha faydalı olacaktır. Ülke vatandaşlarının ekonomik sıkıntılardan uzaklaştırılması, politikaların bu mevzulara öncelik verecek şekilde yeniden düzenlenmesi geleceğimiz adına alınan füzelerden daha çok önem taşımaktadır.
Her şey çok farklı bir yöne doğru ilerleyebilir. Önemli olan bu treni kullanan kişilerin doğru kararlar almasıdır lakin aksi bir durumda yolun sonundaki uçurumu görenler seslerini yeterince yüksek çıkarmazlarsa istikameti değiştirmek için geç kalabiliriz.
Okundu Olarak İşaretle
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
Peygamber Mezarları Neden Açılmıyor ?
Neden insanlar astroloji, din gibi konularda karşılarına bilimsel kanıtlar sunmamıza rağmen kendi bildiklerini canları pahasına korur?
Dağlar yeryüzünü dengelermi? Dağlar yeryüzüne faydalı mıdır? Neden?
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
6
5
4
2
2
1
1
1
1
0
0
0
Kaynaklar ve İleri Okuma
^ a b R. Primack, et al. Koruma Biyolojisi. (01 Ocak 2020). Alındığı Yer: ResearchGate | Arşiv Bağlantısı
^ M. Yağmur. Academia.edu. Alındığı Tarih: 10 Şubat 2021. Alındığı Yer: Academia | Arşiv Bağlantısı
^ a b c S. Ocak. Domino Etkisi: Türkiye'nin Kuruyan Gölleri. (27 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 10 Şubat 2021. Alındığı Yer: Atlas | Arşiv Bağlantısı
^ United Nations Sustainable Development, et al. Un Report: Nature's Dangerous Decline 'Unprecedented'; Species Extinction Rates 'Accelerating'. Alındığı Tarih: 10 Şubat 2021. Alındığı Yer: United Nations Sustainable Development | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/11/2021 06:04:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10102
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Yer Bilimleri> Jeoloji> Paleontoloji> Paleozooloji> Koruma Biyolojisi
Biyoloji İnsan Türkiye Ekosistem Ekoloji İklim Biyoçeşitlilik Küresel Isınma İklim Değişikliği Kuraklık Biyocoğrafya Koruma Ekonomik
Tümünü Göster
Anasayfa
Ara
Uygulamayı İndir
Son İçerikler
EA Akademi
Nedir?
Yazı Dizileri
Bilim Ağacı
Makale Arşivi
Kategoriler
Soru & Cevap
Pazar
Video
Podcast
Gerçek Mi?
Gözlem
Yaşam Ağacı
Doğa Gözlemleri
Evren Gözlemleri
Etkinlik & İlan
Söz & Aforizma
Projeler
Kreosus
COVID-19
Bilim Sözlüğü
Hastalık Kataloğu
Mobil & Masaüstü Uygulama
Darvin
Darvin (Eklenti)
Gelincik Evrim Algoritması
BOUN Evrim Ağacı
Azərbaycan Dilində Məqalələr
PhD² (İngilizce)
Tree of Evolution (İngilizce)
Size Özel
İçerikler
Instagram
Covıd-19
Kuşlar
Nörobilim
Habercilik
İnsanlık
Robot
Ara Tür
Salgın
İstatistik
Viral
Cinsiyet Araştırmaları
Antropoloji
Evrimsel Biyoloji
Köpek
Arı
Depresyon
Bitkiler
Kimyasal Evrim
Kuş
Dünya
Genetik Mühendisliği
2019-Ncov
Taksonomi
Alkol
Öğrenme Teorileri
Süre Tümü < 5 dakika 5-10 dakika 10-20 dakika 20-30 dakika > 30 dakika Tip Tümü Özgün Türev Çeviri Sözlük Taksonomi Basın Bildirisi Gerçeklik Analizi English Azərbaycan Dili Hastalık Kataloğu Eş Baskı Sponsorlu İçerik Yazar Görüşü Editör Görüşü Duyuru Periyodik Tablo Makaleni Açıkla Sırala En Yeni En Eski En Çok Okunan En Popüler En Tepkisel En Uzun En Kısa Rastgele
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Bir Müzik Aletinin 800 Yıllık Evrimi!
Isaac Newton: Yaşamış Son Büyücü!
İnsan Avlayan Otonom Silahlar, Hedef Vurmak İçin İzin İstemiyor!
3 Gezegenin Hikayesi: Merkür, Uranüs, Neptün ve... Vulcan? X Gezegeni?
Evrim Ağacı Mobil Uygulamasını (App) Hep Birlikte Kodluyoruz! | Mobil App Dev Marathon
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Anasayfa
Uygulamayı İndir
Ara
EA Akademi
Soru & Cevap
Pazar
Video
Podcast
Gerçek Mi?
Etkinlik & İlan
Söz & Aforizma
Yükleniyor...
Terime Git
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım
Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]
Filtrele
Görüntülendi Okundu Göz Atıldı Kaldığım Yer Not Eklendi/Kaldırıldı Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı Tepki Verildi/Kaldırıldı
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Görüntülendi Okundu Göz Atıldı Kaldığım Yer Not Eklendi/Kaldırıldı Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı Tepki Verildi/Kaldırıldı
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Not Ekle
İptal
Otomatik
Otomatik
26/12/2020, Perşembe
Düzenle
Sil
0/10000
Kaydet
İptal
© Evrim Ağacı, Tree of Evolution LLC'nin tescilli markasıdır. 2010-2021. Gizlilik Politikası.
Tüm içeriklerimiz, İçerik Kullanım İzinleri'ne uyulduğu müddetçe kullanıma, dağıtıma ve paylaşıma açıktır.
Bu siteyi kullanan kişilerin sitedeki bütün işlemleri Kullanıcı Sözleşmesi'nin şartlarına tabidir.
Giriş Yap | Kayıt Ol
“Zihnim, doğadan topladığım gerçekleri genel geçer yasalara dönüştüren bir çeşit makinaya dönüştü.”
Charles Darwin
Gece Modu
Katkı Yap
Makale Yayınla
Soru Sor
Etkinlik / İlan Gir
Destek Ol
Reklam Ver
Agora Bilim Pazarı
Öğren & Bilgilen
Son İçerikler
Rastgele İçerik
İçerik Kategorileri
EA Akademi
Bilim Sözlüğü
Gerçeklik Analizi
Video İzle
Podcast Dinle
Yaşam Ağacı
Doğa Gözlemleri
Evren Gözlemleri
Söz & Aforizma Oku
Evrim Algoritması Oyunu
Projeler
Kreosus
COVID-19
Bilim Sözlüğü
Hastalık Kataloğu
Mobil & Masaüstü Uygulama
Darvin
Darvin (Eklenti)
Gelincik Evrim Algoritması
BOUN Evrim Ağacı
Azərbaycan Dilində Məqalələr
PhD² (İngilizce)
Tree of Evolution (İngilizce)
Evrim Ağacı'nı Tanıyın
Tarihçemiz
İlkelerimiz
Ekibimiz
Destekçilerimiz
Onaylı Kullanıcılar
Yayın Politikamız
Düzeltme Politikası
Sık Sorulan Sorular
Gelir Kaynaklarımız
Yasal Bıdılar & İletişim
İçerik Kullanım İzinleri
İçerik Tipi
Adil Kullanım Doktrini
Tıbbi Feragatname
Site Kaynakları
Kullanıcı Sözleşmesi
Gizlilik Politikası
Bize Ulaşın
Beğendim
Geçmiş
Paylaş
Bağlantıyı Kopyala
Telegram Twitter WhatsApp Facebook Linkedin
Rastgele
İçindekiler
Seçenekler
Yukarı Zıpla
Bize Ulaş
Beğenmedim
Sonra Oku
Notlarım
Çevrimdışı Oku
Gece / Gündüz Modu
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Menüyü Gizle
İçerik Ekle
Soru Sor
Etkinlik Ekle
Not Ekle
Evrim Ağacı
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!
Giriş Yap
Kayıt Ol
E-posta
Şifre Göster
Google Twitter Facebook
Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu
İsim
Soyisim
E-posta
Şifre Göster
Kullanıcı Sözleşmesi'ni ve Gizlilik Politikası'nı okuduğumu, anladığımı ve kabul ettiğimi beyan ederim.
Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.
E-posta
Geri dön
Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.
E-posta
Geri dön
Close
“ Jeolojik kayaçlar, Dünya'nın yazdığı epik bir şiir gibidir.”
Rachel Carson
Bize Ulaşın
Başlık Seç
Alt Başlık Seç
İsim
E-Posta
Mesajınız
GÖNDER
Mesajınızı aldık. İlk fırsatta değerlendirip, yanıtlamaya çalışacağız.
Paylaş
WhatsApp
Facebook
Twitter
Telegram
Bağlantıyı Kopyala
Soru Sor
×
Düzenleme Gerekçesi
Soru*
Açıklama
URL
Kategori* Seç
Gizlilik
Herkese Açık Anonim
Cevaplar İçin Kaynak Zorunluluğu
Cevaplarda kaynak göstermek zorunlu olsun. Kaynaksız cevap verilebilsin.
Kapat
Gönder
Reklamsız Deneyim
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Destek Ol
Takip Et
Sizi Takip Ediyor
Takipçi UP İçerik Soru Cevap
Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.
Daha fazla bilgi almak için tıklayın
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bilim İçin 30 Saniyeniz Var mı?
Evrim Ağacı'na üye olmak tamamen ücretsiz ve çok sayıda avantajı beraberinde getiriyor. Evrim Ağacı'nda geçirdiğiniz zamanı zenginleştirmek için, sadece 30 saniyenizi ayırarak üye olabilirsiniz (üyeyseniz, giriş yapmanızı tavsiye ederiz).
Üye Ol
Giriş Yap
Üyeliğin Avantajları
Evrim Ağacı 11 Yaşında,
Şimdi Desteğinize İhtiyacımız Var!
Lafı dolandırmayacağız: Türkiye'deki bilimseverlerin destekleri sayesinde 2010'dan beri kimsenin kontrolünde olmaksızın bugünlere gelmeyi başardık. Şimdi, daha fazlasını yapabilmek için yardımınız gerekiyor. Eğer bu mesajı gören her Evrim Ağacı okuru sadece 20₺ ile bile destek olmayı seçseydi, Evrim Ağacı olarak 1 yıl boyunca başka kimseden destek almaksızın Türkiye'de bilim anlatıcılığını sürdürebilir ve ekibimizi daha da büyütebilirdik. Bu yüzden şimdi, sizin de desteğinize ihtiyacımız var! Aşağıda, soldan sağa avantajlılık sırasına göre dizdiğimiz yöntemlerden herhangi birini seçerek bize hemen destek olabilirsiniz.
Kreosus ($) Kreosus (₺) Youtube Patreon Diğer Yöntemler
Zaten Destek Oldum
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.