Hangi okula giderseniz gidin, eğer psikoloji okuyorsanız, muhtemelen “Kişilik Psikolojisi” adlı bir ders alacaksınız. Şüphesiz ki, bu kulağa çok ilginç bir konu gibi geliyor. Ancak, bunun kolay olmadığını söylememiz gerekiyor.
Bunun ne kadar karmaşık hale gelebileceğinden korkmanıza gerek yok. Mesele şu ki, öğrenmeniz gereken pek çok model ve bunlara karşılık gelen güncellemeler, revizyonlar ve ilgili eleştiriler var. Bunu sanki kimya çalışmaya başlamışsınız ve birkaç farklı periyodik tablo varmış gibi düşünebilirsiniz. Bahsettiğimiz karmaşık şey bu türde bir şey.
Gerçek Paradoks: Kişiliğin Varlığı
Bununla birlikte, ilgili tüm modellerin ve tanımların ötesine geçen başka bir karmaşa daha var. Bunu göz ardı etmek imkansız. Burada, kişiliğin varlığından bahsediyoruz. İster inanın ister inanmayın, kişilik gerçekten var mı? sorusu pek çok insanın aklına geliyor. Bir düşünün. Birinin uzun ya da kısa olduğunu söyleyebildiğimiz gibi iyi olduklarını söyleyebilir miyiz?
Eysenck ya da McCrae ve Costa buna muhtemelen evet derdi. Bu iki kişi, en ünlü ve en iyi bilinen periyodik kişilik tablolarını yaratmıştır. Aslında, kişilik psikolojisini inceleme zamanı geldiğinde, kitaplarınızda ve çalışma kılavuzlarınızda her zaman bu kişilerin isimlerini göreceksiniz. Buna ek olarak; faktör analizi, ana bileşenler ve istatistiksel süreçler yolu ile yapılan diğer bilgi sentezi tekniklerini sevenler de aynı fikirde olacaktır.
Bununla birlikte, bir bağlamda dışa dönük ve başka bir bağlamda içe dönük olan birini muhtemelen tanıdığınızdan eminiz. Bazen bağlamı değiştirmek bile gerekli değildir. Bir kural olarak, insanlar aynı sosyal toplantıda bile bu boyutta dalgalanabilir.
Görebileceğiniz üzere, bir kişilik hakkında konuşmak karmaşık bir şeydir ve biraz kafa karıştırıcı olabilir. İnsanları, objeleri yaptığımız gibi sınıflandırmak çok daha kolay olmaz mıydı? Herkes çok daha tahmin edilebilir olurdu. Ne yazık ki, her bireyin bireyselliği düşünüldüğünde bu oldukça mantıksızdır.
Kişilik Gerçekten Var Mıdır?
Ya kişilik özelliklerine olan inancımız, tıpkı Noel Baba gibi, aslında bir yanılsama ise? Sonuçta, çoğu insan bir durum ile diğeri arasında gerçekten tutarlı değildir. Bu olasılık, 1960’ların sonunda Walter Mischel Kişilik ve Değerlendirme adlı bir kitap yayınladığında kişilik psikolojisinin temellerini sarsmıştır.
Bu psikolog ne önermiştir? Belki de bu olasılığı düşünmüştür, ama bununla devam etmemiştir. En azından Cain’in Abel’ı öldürdüğü ya da Nietzsche’nin Tanrı’nın kafasını kestiği şekilde değil. Bu durumda Mischel, bağlama duyarlı bir kişilik değerlendirmesi tercih etmiştir.
Bu yazar, insanların kendiliğinden dürüst olmadıklarını, ancak belirli durumlarda dürüst olma eğilimlerini belirlemenin mümkün olduğunu belirtmiştir. Hadi bir örneğe bakalım. Carlos, yalan söyleyerek kâr etmediğinde dürüst olabilir ama ettiğinde de dürüst olmayabilir. Bu bilgiler ile onun dürüstlüğü hakkında ne söylenebilir?
Bu düşünceyi genişletecek olursak, Carlos sevdiklerini korumak konusunda dürüst olmayabilir, ancak bunun için çok para alırsa olabilir. Carlos, bütün bir dünyayı temsil eder. Her bir kişi, bütün bir evrendir.
Hadi Mischel’e geri dönelim. Ona göre, bir kişinin davranışının duyarlı olduğu beş farklı değişken vardır:
Yeterlilikler. Her seviyede: fiziksel, entelektüel, sosyal vb.
Bilişsel stratejiler. Başa çıkma stratejileri ve bireyin bunlarla olan deneyimleri.
Beklentiler. Bir kişinin dikkate alınan her seçenek için beklediği sonuçlar.
Kişisel değerler ve benlik kavramının ölçeği. Kişinin değerler ölçeğine uygun eylemler kesinlikle daha olasıdır.
Öz denetim sistemleri. Bu, insanların davranışlarını düzenlemek için benimsedikleri kurallar ve normlar kümesini ifade eder.
Son Yansımalar
Bu nedenle, biri diğer kariyerleri incelemenin gerektirebileceği zorluklardan bahsettiğinde, psikolojinin en karmaşık araştırma nesnesini sunduğunu anlamaz: insanın kendisi. Bu, ortak bilgi ile bilimsel bilgi arasındaki farkı açıklar. İkincisi, amacının zorluğunun farkındadır, ya da genellikle farkındadır.
Mischel, her davranışın bir etkileşim ürünü olduğuna inanıyordu. Bunlar durum sırasında ortaya çıkanlar, durumu algılama yolları ve durumla baş etmek için kaynaklardır. Temel olarak, kişilik özelliklerinden bahsederken, belirli durumlarla sınırlı olan benzer özelliklere atıfta bulunuruz.
Bugün itibariyle kişilik psikolojisi, özellikle de kişilik özellikleri teorileri, hala çok fazla eleştiri almaktadır.
Örneğin, Juan’ı dürüstlüğünü test eden yüz duruma sokarsak, dürüst olduğu zamanların bir yüzdesini elde edebilir ve özelliğine bir puan verebiliriz. Juan, %65 dürüst.
Peki, Juan’ın somut bir durumdaki davranışını sadece bu bilgiden hareket ederek tahmin etmek mümkün olabilir mi? Birisi Juan’a bir şey hakkında yalan söylemesi için çok para verebilir. Ancak Juan, paranın samimi olmaktan daha önemli olduğunu düşünmediği için teklifi reddedebilir ve dürüst olmayı seçebilir.
Sorun şu ki, gerçekte etrafımızdaki insanlar hakkında çok sınırlı bilgiye sahibiz. Örneğin, onların banka hesaplarının bakiyesini biliyor olabiliriz, ancak paraya ihtiyacı olan kardeşlerinin hesap bakiyesini bilmiyoruz.
Dahası, kişilik psikolojisinin teorik modellerin ötesine geçip bunları gerçek hayatta uygulamaya bakarken büyük ölçüde zorlandığını söylemek de isabetli olacaktır.
Ayrıca, girişte bahsedilen modellerin PowerPoint slaytlarında harika göründüğünü de rahatça söyleyebiliriz. Yine de, bunların çevrelerinde hala çok sayıda farklı sorun var. Bu noktada, teori tükenmiş görünüyor; hayatta kalmasının en büyük nedeni pozitif psikolojinin yükselişi.
Er ya da geç, bizi çözüme doğru yönlendirmeye başlayacak olan şey veriler olacaktır. O anda IRT gibi paradigmalar, kuyudan çıkmamıza yardımcı olan ip haline gelebilir. Kişilik psikolojisi hakkındaki bu yazımızın biraz ciddi ve hazmetmesi zor olduğunun farkındayız. Bu nedenle, daha sakin bir notla bitirelim. İşte sizin için bir şarkı:
Kişilik, Mizaç ve Karakter Arasındaki Farklılıklar
Kişilik, mizaç ve karakter psikolojide farklı duygu ve düşünce biçimleri hakkında konuşmak için kullanılan 3 farklı konsepttir. Daha fazla oku »
Kaynakça
Eysenck, HJ (1981). Un modelo para la personalidad. Nueva York: Springer Verlag.
McCrae, RR y Costa, PT (1987). Validación del modelo de personalidad de cinco factores a través de instrumentos y observadores. Revista de Personalidad y Psicología Social, 52 , 81-90.
J. Novella, E. (2009). El joven Foucault y la crítica de la razón psicológica: en torno a los orígenes de la Historia de la locura. Isegoría, 0(40), 93-113. doi:http://dx.doi.org/10.3989/isegoria.2009.i40.647
İlginç Başlıklar
Kişilik psikolojisi
Sevilmeye Layık Olmadığını Hisseden İnsanların Beş Özelliği
Sevilmeye layık olmadıklarını hisseden insanlar genellikle hayatlarını performanslarını ciddi şekilde sınırlayacak şekilde yapılandırırlar. Bununla birlikte, bu özgüven eksikliği, kişisel gelişimleri…
Kişilik psikolojisi
Fikirlerini Söyleyen İnsanları Seviyorum
Fikirlerini söyleyen ve samimi olan insanları seviyorum. Bir kelime söylemeden önce akıllarında her şeyi tekrar tekrar çevirip durmak için saatler…
Kişilik psikolojisi
Kendi Kendine Yeten İnsanların Temel Özellikleri
Kendi kendine yeten insanlar, sağlıklı benlik saygısı ve bağımsızlığın bir karışımıdır. Kendi kararlarını verirler ve başkalarına bağımlı değildirler. Aslında yalnızlıktan…
Kişilik psikolojisi
Kişilik Çalışmasına Üç Yaklaşım
Kişiliğin ne olduğunu herkes bilir ama kimse bunu kelimelerle açıklayamaz. Bu, kişilik çalışmasındaki ana sorunlardan biridir. Her yazarın kavramın kendi…
Kişilik psikolojisi
Entelektüel Zorbalar: Onlarla Nasıl Başa Çıkılır?
Entelektüel zorbalara karşı dikkatli olun. İnsanlar bu konudan nadiren bahseder ama bu insanlar etraflarına gizlice zarar verirler. Bu tür bir…
Kişilik psikolojisi
Kendinizi Sandığınız Kadar İyi Tanıyor Musunuz?
Kendinizi sandığınız kadar iyi tanıyor musunuz? Şaşırtıcı bir şekilde, tanımıyor olabilirsiniz. Bunun nedeni, sizi gerçekten tanımlamayan bazı kısımlarınızı hafife alıyor…
Kişilik psikolojisi
Sorun Üstlenici İnsanlar
Bazı insanlar diğerlerinin sorunlarını kendilerine çeken, yani sorun üstlenici bir karaktere sahiptirler. Bu insanlar “sıcak patatesle” oynarken ellerini yakan ve sonuçta bunları kendi sorunu haline getiren kişilerdir. Farkında olmasalar da böyle insanlar doğal birer arabulucudurlar. Uzlaşı ararlar, ihtiyacı olanlara kulak…
Kişilik psikolojisi
Sorunlu Bir Kişiliği Besleyen 3 Faktör
Kimi zaman sürekli olarak sorunlu bir kişiyle uğraşmanız gerekir. Elbette hiçbir insan bilerek sorunlu bir kişiliği olsun istemez. Genellikle bu…
İlginç makaleler
Adli psikoloji
Beyaz Yakalı Suçlu: Özellikleri ve Psikolojik Nitelikleri
Beyaz yakalı suç kavramını ilk kez 1939’da ortaya atan sosyolog Edwin Sutherland’dı . O, bunu “saygınlık ve sosyal statü sahibi…
Hastalıklar
Çocuklarda Yaygın Anksiyete Bozukluğu
Çocuklarda yaygın anksiyete bozukluğu en yaygın klinik çocukluk bozukluklarından biridir. Gerçekten de, küçüklerde korku ve endişelerin ortaya çıkması oldukça yaygındır.…
İlginç bilgiler
Duyularınız Hakkında Yedi İlginç ve Büyüleyici Gerçek
Duyularınız ile ilgili ilk merak uyandıran gerçek, onların temelde dünyayla olan bağlantınız olmasıdır. Aslında bunlar, beyninizle doğrudan bağlantısı olan vücudunuzun…
Partner
Neden Yanlış İnsanlara Aşıksınız?
Neden yanlış insanlara aşık oluyorsunuz? Bu, duygusal olarak hayal kırıklığı yaratan başka bir ilişkinin sonuna geldiğinizde kendinize sorabileceğiniz bir sorudur.…
Biz Kimiz
Kullanım hüküm ve koşulları
GİZLİLİK POLİTİKASI
Çerez (Cookie) yasası
Facebook Pinterest
Bu yayındaki içerik sadece bilgilendirme amaçlı sunulmuştur. Bu bilgiler hiçbir şekilde teşhis koymayı veya kalifiye bir profesyonelin çalışmasının yerine geçmeyi amaçlamamaktadır. Bunun için güvenilir bir uzmana başvurmanızı öneririz.
Biz Kimiz
Kullanım hüküm ve koşulları
GİZLİLİK POLİTİKASI
Çerez (Cookie) yasası
Facebook Pinterest
© 2021 Aklınızı Keşfedin | Psikoloji, filozofi ve sanat ile ilgili konulardaki fikir ve eğlence blogu.
International: Português | English | Deutsch | 日本語 | Italiano | Español | Suomi | Français | Polski | Dansk | Norsk bokmål | Svenska | Nederlands | 한국어
Bu yayındaki içerik sadece bilgilendirme amaçlı sunulmuştur. Bu bilgiler hiçbir şekilde teşhis koymayı veya kalifiye bir profesyonelin çalışmasının yerine geçmeyi amaçlamamaktadır. Bunun için güvenilir bir uzmana başvurmanızı öneririz.