Orta Asya EBRD için çok önemli bir bölge konumundadır. Geçen yıl, EBRD tarihindeki en büyük proje de dâhil olmak üzere, bölgeye 1.4 milyar Euro tutarında yatırım yaparak bir rekora imza attık. EBRD Orta Asya bölgesinde muazzam bir tecrübe elde etmiş bulunuyor. Bu tecrübemizi 18 Şubatta İstanbul’da yapılacak EBRD-Financial Times Orta Asya Yatırım Forumunda yatırımcılarla paylaşacağız.
Orta Asya dünyadaki en hızlı büyüme oranlarından birine sahiptir. 2013’te, dünyada en hızlı büyüme oranını sergileyen ekonomi Moğolistan olmuştur!
Yüksek emtia fiyatlarına dayanan bu büyüme, emtia fiyat döngüsündeki artışın sonun gelinmiş olması nedeniyle, bugün artık yavaşlamıştır. Çin’deki yavaşlama ve Rusya’daki resesyon büyümeyi olumuz etkilemiştir ve para devalüasyonları ekonomik sıkıntıya neden olmaktadır.
Ama iyi haberler de var. Orta Asya yeni yatırımcılara açılıyor; reform süreçleri başlatıldı ve dünya artık Orta Asya hakkında daha fazla şey öğreniyor.
YENİ BAĞLANTILAR: İpek Yolunun kalbindeki Orta Asya dünyaya açılıyor ve yeni ekonomik ilişkiler kuruyor. Batı Avrupa’dan tutun da en yeni hissedarımız olan Çin’e kadar, yeni yatırımcılar Orta Asya’ya yöneliyor.
REFORM: Ekonominin çeşitlendirilmesi ve yüksek büyümenin tekrar yakalanması için reformlara ihtiyaç olduğu hükümetler tarafından gittikçe daha fazla fark ediliyor. EBRD olarak, yatırım ortamının iyileştirilmesine dönük yatırım konseylerini destekleyerek, Kazakistan’da kamu özel ortaklığı, Tacikistan’da enerji sektörü reformu, Moğolistan’da madencilik sektöründe şeffaflık, Kırgız Cumhuriyeti’nde kamu hizmetleri reformu, Türkmenistan’da finans sektörü ve bunun gibi daha birçok alanda hükümetlerle doğrudan çalışıyoruz. Reformlara yönelik desteğimizi arttırmaya hazırız.
BİLGİLENDİRME: 25 yıl evvel bağımsızlıktan hemen önce, gelişme ihtimali olan bir pazar olarak bile değerlendirilmeyen Orta Asya, bugün küresel ekonominin bir parçası haline geldi. Şimdi kendini yatırımcılara daha iyi tanıtması gerekiyor.
Hem en küçük hem de en büyük projelerimiz Orta Asya’da bulunuyor.
Geçen yıl sunduğumuz finansman imkanları, Tacik dağlarındaki küçük çiftçilerin iklim değişikliğinin sonuçlarıyla mücadele etmesine yardımcı olan mikro kredilerden, Moğolistan’daki Oyu Tolgoi bakır yatağına aktarılan ve EBRD tarihindeki en büyük finansman paketi olan 1.2 milyar ABD doları tutarındaki Sendikasyon kredisine kadar uzanan geniş bir yelpaze sergiledi.
En son yayınlanan EBRD-Dünya Bankası anketinde belirtildiği üzere, iş yapmanın önündeki başlıca engeller arasında yer alan finansmana yetersiz erişim ve istikrarsız elektrik arzı nedeniyle, Orta Asya zorluklar barındırabilmekte, ancak buna rağmen büyük umutlar da vadetmektedir. Orta Asya’nın büyük boyutlardaki yatırım ihtiyaçları büyük fırsatlara çevrilebilir.
Bu fırsatların birçoğu bölgesel bağlantılardan ve – doğudan batıya, kuzeyden güneye– her yönde ilerleyen ekonomik bütünleşmeden kaynaklanmaktadır.
Orta Asya hâlihazırda, İpek Yoluyla bağlantılı - ve belki de en çok bilineni Çin’in Ekonomik Kemer ve Yol girişimi olan- değişik bölgesel programların odak noktasında bulunuyor. Bu tablo Hazar Bölgesi, Kafkaslar ve Türkiye üzerinden geçerek, Çin’den Avrupa’ya kadar fırsatlar yaratıyor.
Orta Asya’daki birçok ülkenin kilit yol projelerinden bazılarına ortak finansman sağlamak için, Pekin merkezli Asya Alt Yapı Yatırım Bankası ile müzakerelere girmiş olduğumuzu bugün sizlere duyurmaktan memnuniyet duyuyorum.
Doğudan batıya durum böyle. Bir de kuzeyden güneye bakabilirsiniz. Bu hatta Kırgız Cumhuriyeti ve Tacikistan’dan Afganistan ve Pakistan’a hidro-enerji taşıyacak olan ve CASA 1000 olarak bilinen kilit sınır ötesi bir elektrik iletim hattını zaten destekliyoruz. Geleneksel olarak Rusya ile güçlü bir ekonomik işbirliği mevcut. Hindistan ve Körfez ülkelerinden gelen yatırımcılar bölgeye girmiş durumda.
Münferit ülkeler içinde de yatırımcılar için fırsatlar bulunuyor. Orta Asya’daki ilk hipermarketleri destekliyoruz; bu kapsamda Kazakistan’da Carrefour daha geçen hafta açıldı, Tacikistan’da ise Auchan tamamlanmak üzere. Orta Asya’daki birçok ülkede, Coca-Cola İçecek ve Efes gibi Türk şirketleriyle çalışıyoruz. (Aslında, Türkiye Orta Asya’da o kadar önemli bir yatırımcı ki, bu yatırım forumu için bu yüzden İstanbul’u seçtik). Kısa süre önce, Kazakistan kamuya ait çok sayıda birinci sınıf hisse senedini de içeren ve yatırımcıların ilgisini çekmekte gecikmeyen bir özelleştirme programı ilan etti. Bu bağlamda potansiyel yatırımcılarla görüşmeye hazırız.
Doğal kaynaklar Orta Asya’daki itici güç olmayı sürdürmekle birlikte, Kırgız Cumhuriyeti’nde elbise üretimi ve Moğolistan’da kaşmir gibi ümit vadeden ikincil sektörler de bulunuyor. Bu sektörlerde Küçük İşletmeler Girişimimiz yoluyla faaliyet gösteriyoruz.
Orta Asya aynı zamanda büyük ancak henüz fark edilmemiş bir turizm potansiyeli de barındırıyor. O bölgeye gitmeyi çok seviyorum ve daha fazla insanın gitmesi gerektiğini düşünüyorum. Eğitime ve çalışkanlığa yüksek değer veren ve misafirleri sıcak karşılayan bir bölgeden bahsediyoruz.
Hal böyleyken, yeni ekonomik bağlantıların sunduğu tüm fırsatlardan Orta Asya’nın tam olarak istifade etmesi için neler yapılabilir?
Yapısal reformların sürdürülmesi, öngörülebilir iş ortamı, ekonomilerin daha fazla çeşitlendirilmesi ve özel sektörün daha büyük bir rol üstlenmesi.
Orta Asya Yatırım Forumundan önce, yönetim kurulu üyelerimizle ve Kazakistan, Kırgız Cumhuriyeti, Moğolistan, Tacikistan ve Türkmenistanlı kilit bakanlarla bir araya gelerek, iş ortamını geliştirmek ve daha fazla özel sektör yatırımı çekmek için başlatılmış son reformlar ve girişimler hakkında açık sözlü ve yapıcı bir yuvarlak masa görüşmesi yapacağız.
Yapılması gereken çok şey var, ancak büyük adımlardan bazıları atılmış durumda. Yatırımlarımızla ve politika reformuna desteğimizle katkı sağlamayı sürdüreceğiz ve 18 Şubatta İstanbul’da yaptığımız gibi, karar alıcıları, yatırımcıları ve uzmanları düzenli olarak bir araya getirerek, Orta Asya’daki zorluklara ve fırsatlara ışık tutmaya çalışacağız.