“Tanrı olmasaydı O’nu icat etmek gerekirdi” der Voltaire. Buna karşılık Karamazov Kardeşler’in İvan’ı konunun başka bir noktasına temas eder ve der ki “asıl garip olan, hayranlık uyandıran şudur ki; insan gibi acımak bilmeyen vahşi bir hayvanın içinde Tanrı’nın var olması zorunlu bir şeydir düşüncesinin ortaya çıkışıdır.”
İyi ile kötünün, sevgi ile nefretin, merhamet ile zulmün insan suretinde tezahürünün komedi unsurlarıyla ve toplumsal sorunların irdelenmesiyle birlikte resmedildiği bir Yavuz Turgul klasiği Züğürt Ağa. Yönetmenliğini Nesli Çölgeçen’in, senaristliğini Yavuz Turgul’un üstlendiği 1985 yapımı Züğürt Ağa’nın başrollerini Şener Şen, Erdal Özyağcılar, Füsun Demirel, Nilgün Nazlı paylaşıyor. Feodalizmin hüküm sürdüğü Haraptar Köyü’nün ağasıdır Züğürt Ağa. Lakin çiftçilikle geçinen köy halkı kuraklıktan inim inim inlemektedir. Ekinler yetersiz, köylüler açlıktan kırılmaktadır. Marabaların ve köylülerin karnını doyurmaları için tek çareleri Ağa’nın hususi merakı olan güreş müsabakaları düzenlemek, Ağa’ nın yenmesini sağlayarak müsabakanın zaferi neticesinde verilen ziyafetten yararlanmaktır. Ne var ki artık bu ziyafetler de yetmemekte, marabalar gizli gizli bu köyden kurtulma planları yapmaktadır. Ağa’nın yeni sahtekar marabasının (Erdal Özyağcılar ) verdiği fikir sayesinde, Ağa’nın buğdaylarını kaçırıp satarak İstanbul’a göç eden marabalar Ağa’nın da köyü satarak şehre göç etmesine sebep olur. Bundan sonra Ağa’nın şehir hayatına uyumu/uyumsuzluğu başlamaktadır. Ağa, ne yaparsa yapsın becerememekte ve elde avuçta kalan tüm parayı da bitirmektedir. Eşi (Füsun Demirel) çocuklarını da alarak babasının evine kaçmıştır ve Ağa, annesi ile her daim onun yanında olan Kiraz’la ( Nilgün Nazlı) baş başa kalmıştır. Bakkal açmış batırmış, domates satmış batırmıştır. Nihayetinde ayağında ağalığın sembolü çizmeleri satarak çiğ köfte malzemeleri almış ve çiğ köfte yaparak satmaya başlamıştır. Final sahnesinde de elinde çiğ köfte tepsisi sabaha karşı İstanbul sokaklarında çiğ köfte satarken, kendisine bir şey beceremediği için gülen, kahvehane açarak İstanbul’da dikiş tutturmaya çalışan eski marabalarını ellerinde çiğ köfte tepsileriyle gören Ağa, istifini bozmadan arkasını dönerek “çiğ köfte” diye seslenmeye devam ederek uzaklaşır kameralardan.
Yavuz Turgul “bu filmin ilginç yanı o zamana kadar belli bir biçimde kullanılmış olan bir kurumun farklı bir biçimde ele alınmasıydı. “Karikatür Ağa” olarak nitelendirebileceğimiz ve Şener Şen’in geçmişteki ağa modelleriyle taban tabana zıt bir karakterdir Züğürt Ağa’daki. Buradaki ağa da kötüydü, ama Şener Şen artık başrollere yaklaşan biri olduğundan o kadar da kötü değildi. Çoğunlukla da komik, kötülükleri bile komiklik içinde ele alınmış bir karakter oldu.” Sözleriyle filmin farklılığını ve Şener Şen’in filme kattığı zenginliği ifade etmektedir. Züğürt Ağa, adil, merhametli, esprili, utangaçtır. Babasının “ben karı isterem” sözlerinden utanmakta, babasının evlerine sığınan marabanın kız kardeşi Kiraz’a tacizlerine engel olmaya çalışmakta ve bunu kimsenin duymaması için çabalamaktadır.
Züğürt Ağa her ne kadar komedi unsurları ağır bassa da birçok açıdan toplumsal bir eleştiri filmi olma özelliğini korumaktadır. Marabaların kendilerine cenneti garantileyen şeyhe inanan cahilliği, şeyhin siyasetçilerle anlaşarak dini nüfuzunu köylüler üzerinde kullanarak köylülerin iyi niyetini suistimal etmesi, köylülerin yağmur duası etmesi için yalvardığı, evliya yerine koyduğu şeyhin şehvet düşkünlüğü ve sahtekarlığı gibi birçok ayrıntı mizah öğeleriyle işlenerek toplumsal mesaj verme eğretiliğine düşmeden ifade edilmiştir.
İbn-i Sina’ya göre kötülük üçe ayrılır: Birincisi cehalet, yaratılıştaki noksanlık, zayıflık gibi noksanlık bildiren kötü. İkincisi elem ve gam gibi kötülük. Üçüncüsü ise günahlar gibi kötülenmiş fiiller.* Leibniz de bu kötülükleri maddi (fiziki) , manevi (ahlaki ) ve metafizik kötülük olarak nitelendirir.**İnsanın özünde mündemiç kötülüğün tezahürünün sadece fiiliyattaki kötülük olmadığını, kıskançlığın, cahilliğin, sevgisizliğin, güvensizliğin de kötülüğün suretleri olduğunu gösterir bize Züğürt Ağa. Marabaların, kendilerine her yoklukta el uzatan ağalarını çok sevdiklerini her fırsatta ifade etmelerine rağmen, en küçük bir fırsatta onu arkasından vurmaları, şeyhin cennet vaatlerine inanarak, ağalarını yalnız bırakmaları cehaletin de kötülüğün kılıçlarından biri olduğunu sergiler. Marabaları ise onun yüzüne gülüp arkasından işler çevirerek, onu dolandırarak, İstanbul’daki kan kardeşim dediği arkadaşı ise iş bulma konusunda “her koyun kendi bacağından asılır” diyerek onu yalnız bırakarak kendi kötülüklerini gösterirler.
Yalnız iki kişi vardır ki hep yanındadır Züğürt Ağa’nın. Ağasının çizmesini boyamaya varıncaya kadar her türlü emrini yerine getiren, onunla beraber İstanbul’a gelip, hayal kırıklığıyla neticelenen her iş girişiminde onun yanında olan kahyası. Nitekim Züğürt Ağa, kendisiyle birlikte kahyasının da sefil olmasına dayanamaz ve onu azad ederek köyüne geri gönderir. Diğeri ise marabasının ağanın babasına sattığı kız kardeşi Kiraz. Ağanın babasının ölümüne rağmen ağabeyiyle gitmemiş, ağanın yanından ayrılmamıştır. Yokluğu paylaşmış, ağanın sessiz çığlıklarını göğsünde bastırmıştır. Vurgundur ağaya Kiraz. Kendisini ağabeyine geri göndermek isteyen Ağa’ya gitmek istemediğini söylerken ne de güzel ifade etmektedir sevgisini:
Kiraz: “Hala anlamadın mı ben sana vurulmuşum”
Züğürt Ağa: Kız vurulacak başka adam bulamadın mı ?
-Her genç kızın gönlünde bir ağa vardır.
-Kız bu ağa züğürt ağadır.
-Olsun. Senin insanlığın güzeldir. Belki de bu yüzden ağalığı beceremiyorsun.
Züğürt Ağa, hem mizahi öğeleriyle, hem genel olarak toplumsal sorunlara rahatsız etmeden değinmesiyle, hem de özel olarak bireylerin ruhundaki iyiliğe ve kötülüğe değinişindeki insaniliğiyle Türk sinemasının en büyük yapımlarından biridir. Züğürt Ağa, bir ağa olmasına rağmen kalbinde merhamet, ruhunda çocukluk barındırır. Kiraz’ın ise Ağa’yı kurtarmaya yetecek maddi gücü yoktur ama her düştüğünde yanında duran gölgesi vardır. Ama bu iki insanın iyiliği kötünün muzaffer olmasına engel olamamaktadır. Çünkü insan denen varlık zatında arızi olarak bulundurduğu kötülüğü besleyip büyütüp onun kölesi haline gelmeye müsait bir yaratıktır. İvan Fyodoroviç Karamazov’un sözlerine dönersek, Dostoyevski, insanın hayvanileşme yeteneğini İvan’ın dilinden ne güzel anlatmaktadır :
Züğürt Ağa, final sahnesinde, şafak sökerken elinde çiğ köfte tepsisiyle, “çiğ köfte” diye seslenirken utanmamayı, marabasını görüp aldırış etmemeyi öğrenecek, hayata bi yerinden tutunarak asılmak için Kiraz gibi, sevgi gibi bir nedenin varolduğunu anlayacaktır.. Ve bir gün insan denen yaratık da Goethe’nin Faust’unda Mefistofeles’in dediği gibi; “Tanrı gibi olacak, iyiyi ve kötüyü bilecektir.”
*İbn-i Sina –Şifa, **Leibniz – İmanla Aklın Uygunluğu Üzerine Konuşma
Zeliha Yurdaer
İZDİHAM
İzdiham Paylaş:
Facebook
Twitter
WhatsApp
LinkedIn
Pinterest
E-posta
Benzer Yazılar
Yazı dolaşımı
Önceki YazıÖnceki Şükrü Erbaş, Ağaran Bir Suyum
Sonraki YazıSonraki Zeki Alasya Vefat Etti
Yazar hakkında
izdiham
Hepimiz Ölecek Yaştayız.
Bir Cevap Yazın	Cevabı iptal et
Arama:
izdiham 50 çıktı
İzdiham Takip
İzdiham Yazarları
A. Schopenhauer
Adolf Hitler
Agnes Heller
Ahmet Erhan
Ahmet Hamdi Tanpınar
Ahmet Haşim
Ahmet Muhip Dıranas
Ahmet Oktay
Ahmet Telli
Ahmet Uluçay
Alain Badiou
Alain Bosquet
Albert Camus
Aldous Huxley
Alev Alatlı
Ali Ayçil
Ali Emre
Ali Şeriati
Allen Ginsberg
Alper Gencer
Amin Maalouf
Andre Breton
Andrey Platonov
Andre Gide
Andre Tarkovsky
Antoine de Saint-Exupéry
Anton Çehov
Antonin Artaud
Arabi
Arthur Rimbaud
Atakan Yavuz
Attila İlhan
Augusto Roa Bastos
Ayetullah Humeyni
Aziz Nesin
Bakunin
Berkan Ürgen
Bertolt Brecht
Bertrand Russell
Beyazıt Bestami
Bilge Karasu
Birhan Keskin
Breyten Breytenbach
Bülent Parlak
Cahit Külebi
Cahit Sıtkı Tarancı
Cahit Zarifoğlu
Can Trajedik
Can Yücel
Cemal Süreya
Cemil Meriç
Cesar Moro
Cesar Vallejo
Cesare Pavese
Charles Baudelaire
Charles Bukowski
Charlie Chaplin
Che Guevara
Chuck Palahniuk
Cogito
Comte de Lautréamont
David Kaufmann
Demir Özlü
Deniz Gezmiş
Didem Madak
Dilaver Cebeci
Dilek Kartal
Dostoyevski
Dr. Alexis Carrel
Dücane Cündioğlu
Ebû Osman Câhız
Ece Ayhan
Edgar Allan Poe
Edip Cansever
Edmond Rostand
Edward Said
Elias Canetti
Emil Michel Cioran
Emine Şimşek
Erdem Beyazıt
Esma Koç
Ezra Pound
Faruk Yücel
Fatma Şengil Süzer
Federico García Lorca
Felsefe
Fernando Pessoa
Feyza Özcan
Fotoğraf
Francis Bacon
Franz Kafka
Friedrich Nietzsche
Furkan Çalışkan
İzdiham
Füruğ Ferruhzad
Gabriel G. Marquez
George Orwell
Gerard de Nerval
Giovanni Papini
Gökhan Özcan
Gülten Akın
Gunter Grass
Güray Süngü
Gustave Flaubert
Güven Adıgüzel
H. P. Lovecraft
Haber
Haldun Taner
Halil Cibran
Halit Ziya Uşaklıgil
Hans Magnus Enzensberger
Hasan Aycın
Hasan-el Benna
Haydar Ergülen
Hayriye Ünal
Hermann Hesse
Hikaye
Hölderlin
Horacio Quiroga
Hüsrev Hatemi
İbn-i Hazm
İbrahim Tenekeci
İlhami Çiçek
İlhan Berk
İmmanuel Kant
İsmet Özel
Italo Calvino
Ivan Bunin
Ivan Gonçarov
Ivan Illich
İzdiham Kitap Okuma
J. Wolfgang Goethe
James Joyce
Jean Baudrillard
Jean-Paul Sartre
Jerzy Kosiński
John Fante
Jorge Luis Borges
Julio Cortázar
Kaan Burak Şen
Kaan İnce
Kitaplar
Müzik
Karacaoğlan
Karl Marks
Kazancakis
Kierkegaard
Knut Hamsun
Konfüçyüs
Konstantin Simonov
Konstantinos Kavafis
Kurt Cobain
Lale Müldür
Lenin
Leonard Cohen
Louis Ferdinand Celine
Ludwig Wittgenstein
Luis Bunuel
Mahmud Derviş
Marcel Proust
Martin Heidegger
Maurice Blanchot
Mayakovski
Mehmet Akif Ersoy
Mehmet Eroğlu
Mehmet Fuat
Melih Cevdet Anday
Metin Altıok
Metin Eloğlu
Michel Foucault
Miguel de Cervantes
Miguel de Unamuno
Montaigne
Muhammed İkbal
Murathan Mungan
Mustafa Akar
Mustafa Kutlu
Nazım Hikmet Ran
Necip Fazıl Kısakürek
Neyzen Tevfik
Nilgün Marmara
Nizar Kabbani
Nurdal Durmuş
Nurettin Durman
Nurettin Topçu
Octavio Paz
Oğuz Atay
Onur Bayrak
Orhan Pamuk
Osman Konuk
Ömer Hayyam
Ömer Seyfettin
Röportaj
Şiirler
Sinema
Skl Hareketi
Orhan Veli Kanık
Özer Turan
Pablo Neruda
Paul Auster
Paul Celan
Paul Eluard
Pir Sultan Abdal
Platon
Puşkin
Rabindranath Tagore
Raine Maria Rilke
Reşat Nuri Güntekin
Roberto Bolano
Roger Garaudy
Rosa Luxemburg
Sabahattin Ali
Sadık Hidayet
Said Nursi
Saint Exupery
Sait Faik Abasıyanık
Salih Mirzabeyoğlu
Samuel Beckett
Seda Nur Bilici
Sergey Nechayev
Sergey Yesenin
Sezai Karakoç
Sigmund Freud
Siz
Slovej Zizek
Sokrates
Stefan Zweig
Sujata Bhatt
Şükrü Erbaş
Sylvia Plath
T. S. Eliot
Tezer Özlü
Theodor Adorno
Tiyatro
Thomas Bernhard
Tolstoy
Tom Huhn
Trevanian
Turgut Uyar
Ufuk Akbal
Ülkü Tamer
Umberto Eco
Victor Hugo
Voltaire
W. Shakespeare
Walter Benjamin
William Faulkner
Woody Allen
Yahya Kemal Beyatlı
Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Yannis Ritsos
Yasin Kara
Yayınevleri
Yılmaz Güney
Yunus Emre
Zafer Ekin Karabay
Zeliha Yurdaer
Zeynep Arkan
Ziya Osman Saba
Arama:
izdiham.com'a abonelik
izdiham.com içeriklerine abone olmak ve e-posta ile bildirimler almak için e-posta adresinizi girin.
E-posta Adresiniz
Abone ol
Recent posts
Elif Burçak Koç, Ede
2 Aralık 2021
Hüseyin Hakan, İçimizi Vatan İlan Eden Öyküler: Sonra Konuşuruz
2 Aralık 2021
Erol Yılmaz, Artık Güneş Doğmayacak
1 Aralık 2021
Bahadır Dadak, Nar
1 Aralık 2021
izdiham 48. sayı çıktı
Bloga e-posta ile abone ol
Bu blogta yeni yayınlanan yazılardan haberdar olmak ve e-posta ile bildirimler almak için e-posta adresinizi girin.