[Jacques Ellul’un Teknoloji Toplumu adlı eserinin kısımlarını peyderpey yayınlamaya başlıyoruz. Ekoloji hareketi ve düşüncesinde silinmesi mümkün olmayan bir iz bırakan bu eserin dikkatlice okunması ve değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Kısacası bir klasik olan bu eseri burada yayınlamak önemli bir tercihtir düşüncesindeyiz. İyi okumalar.
İtaatsiz.org]
Teknoloji Toplumu adlı çalışmasında Jacques Ellul, teknik medeniyetimize dair kapsamlı ve güçlü bir sosyal felsefe formüle ediyor. Thorstein Veblen’in Mühendisler ve Fiyat Sisteminden daha az keskin olsa da elinizdeki kitap, yine de teknisyenlerin istila ettiği bir topluma sahip olmanın sonuçlarına ilişkin araştırmaların ölçeğini genişletiyor. Ellul’un kitabı, Oswald Spengler’in İnsan ve Tekniğinden daha renkli ve keskin; Lewis Mumford’un üçlü eserinden de daha analitiktir -her ne kadar Ellul, tarihsel kanıtlan Mumford’dan daha ihtiyatlı ve daha az güvenle ele alıyorsa da. Bu kitap, Siegfried Giedion’un Mekanizasyon Egemenliği Ele Alıyor başlıklı çalışmasından da daha geniş kapsamlı, daha sistematiktir. Ellul’un konusunu ele alan kitaplar içinde, tekniğin egemenliğinin insanın bugünü ve geleceği için anlamının ne olabileceğine dair okuyucuya bir fikir vermeye en fazla yaklaşanı Giedion’un kitabıdır. Kısacası, arasıra görülen eksiklikleri ne olursa olsun. Teknoloji Toplumu, yazarın giderek teknik tarafından domine edilen bir medeniyetin asli trajedisi dediği şeyi yeni baştan incelememizi gerektiriyor.
Teknisizmin getirdiği moral değerler erozyonuna yaptığı vurguya rağmen, Ellul, ne çağa uygun makine düşmanı bir yazı yazmış ne de sosyolojik bir vahiy kaleme almıştır. Teknofobiyanın süreklileştirdiği boş laflarla tamamen aşina olduğunu, çoğunlukla da onların klişelerinden kaçınmayı başarabildiğini gösteriyor. Gerçekten, bu klişeleri ustaca parçalara ayırarak, tipik olarak boş iddialarını gösteriyor. Sarsılmaz zihniyetli analizlerin yerine basit bir moral ton veya patırtılı şikayetler koyuyor da değil. Katkısı çok daha önemlidir. Modem toplumda tekniğin rolünü inceliyor ve kendine özgü biçimde bizim olan teknik medeniyetinin gelişimini kimi kritik değişikliklerle anlamamıza yardım eden bir düşünce sistemi sunuyor.
Bize düşen, Ellul’un kendine özgü temel kavramlarına onun atfettiği özel anlamları kaydetmek. Teknik kavramıyla, mesela, makine teknolojisinin ötesini kastediyor. Teknik, önceden belirlenmiş bir sonucu elde etmek için her standartlaşmış araç kompleksine gönderme yapıyor. Bu nedenle, spontane ve düşünülmemiş davranışı, düşünülmüş ve rasyonelleştirilmiş davranışa dönüştürür. Teknik insan sonuçlara, standartlaşmış araçları harekete geçirmenin yakın sonuçlarına kendini kaptırır. Nükleer savaş silahlarının muazzam etkinliğine hayran kalmadan edemez. Her şeyden önce, belirlenmiş herhangi bir hedefi başarabilmek için hiç bitmeyen “en iyi tek yol” arayışına adamıştır kendini.
Bizim medeniyetimiz, giderek teknik bir medeniyettir. Bununla Ellul, tekniğin durmadan genişleyen ve geri döndürülemez yönetiminin hayatın tüm alanlarına yayılmasını kastediyor. Dikkatsizce incelenen amaçlara sürekli geliştirilen araçlar bulma arayışına bağlanmış bir medeniyettir bu. Gerçekten, teknik, amaçlan araçlara dönüştürür. Bir zamanlar kendi başına değer verilen şey, ancak başka bir şeyi elde etmeye yaradığı için değerlidir”. Tam tersine, teknik, araçları amaca da dönüştürür. “Know-how”, zirve bir değer kazanır. Tekniğin hayati etkisi, kuşkusuz en fazla ekonomide belirgindir. Artan bir sermaye birikimine yol açar – Marks tarafından ileri görüşlülükle gözlemlendiği gibi. Büyük sermaye birikimleri, devletin artan kontrolünü gerektirir. Bir zamanlar büyük ölçüde işletmelerle sınırlı olan planlama, ekonominin bütünü için gündelik iş haline gelir. Tekniğin hakimiyeti, ekonomiye merkeziyetçilik dayatır (bireysel sanayi firmalarım desantralize etmek için görünüşte karşılaştırmalı olarak sonuçsuz çabaya rağmen), çünkü teknik belli bir derecenin ötesinde bir kere gelişince, planlamaya etkin bir alternatif yoktur. Ancak bu kaçınılmaz süreç gayri şahsidir. Merkeziyetçilik yönünde tüm dünyadaki hareketin kötü devlet adamlarının entrikalarından kaynaklandığına sadece safdiller gerçekten inanabilir.
Entelektüel iktisat disiplininin kendisi de teknikleşmektedir. İçinde ekonomik faaliyetin moral yapışma büyük bir ilginin olduğu eski politik ekonominin yerini teknik ekonomik analiz alıyor. Sonuçta, doktrin yönteme dönüşüyor. Diğer altınlarda olduğu gibi bu alanda da, teknisyenler gruba özgü kendi kavramlarıyla kapalı bir kardeşlik oluşturur. Bundan başka, ne olması gerektiğinden farklı olarak, sadece olanla ilgilidirler.
Siyaset de rakip teknikler arasında bir yarış alanına dönüşür. Teknisyen, ulusu siyasal insandan hayli farklı görür. Teknisyen için geliştirdiği araçları uygulayacağı bir başka alan olmanın ötesinde bir şey değildir ulus. Devlet, onun için, insanların iradesinin bir ifadesi, ilahi bir yaratık ya da sınıf çatışmasının bir ürünü değildir. Hizmetler sağlayan ve etkili biçimde çalıştırılması gereken bir işletmedir. Devletleri göreli adaletleri bakımından değil, teknik araçları etkili biçimde kullanma kapasiteleri açısından değerlendirir. Siyasal doktrin, neyin iyi olduğundan çok, neyin faydalı olduğu etrafında döner. Amaçlar kaybolur, verimlilik temel kaygı olur. Tekniğin yoğun ve ilkesiz kullanımına en uygun siyasal biçim olarak diktatörlük güç kazanır. Bu da demokrasiler için tercih seçeneğini daraltır. Ya onlar da etkili tekniğin bir versiyonunu (merkezi kontrol ve propaganda) kullanırlar ya da geriye düşerler. Tekniğin egemenliği üzerindeki sınırlamalar giderek belirsizleşir. Kamuoyu bir kontrol sağlamaz, çünkü o da büyük ölçüde “performansa” yöneliktir ve ister ekonomi veya politikada isterse sanat veya sporda olsun teknik, performansın temel aracı sayılır. Tekniğin egemenliğinin kendisine ve dünyasına ne yaptığını anlamayan modern insan, endişe ve güvensizlik duygusuna kapılır. Anlayamadığı değişimlere uyum sağlamaya çalışır. Propaganda çatışması, fikirler tartışmasının yerini alır. Teknik, egemenliğini sorgulayan fikirleri boğar, kamuoyu tartışmaları için yalnızca bir teknik medeniyetin yarattığı değerlerle büyük ölçüde uyum içinde olan fikirlere açar. Toplumsal eleştiri boşa çıkarılır, çünkü çok sayıda insana ulaşmak için gerekli teknik araçlara ancak küçük bir erişim vardır.
O halde Ellul’un anlayışında hayat, tekniğin egemen olduğu bir medeniyette mutlu bir hayat değildir. Dışa dönük mutluluk gösterisi bile topyekün teslimiyet pahasına elde edilir. Teknoloji toplumu, insandan, sevmesi istenilen şeylerle hoşnut olmasını ister. Hoşnut olmayanlar içinse oyalayıcı şeyler sunar: tekniğin hakim olduğu popüler kültür ve iletişim medyası tarafından içine alınma. Ve bu süreç doğal bir süreçtir. Bir teknik medeniyetin her parçası bizzat tekniğin yarattığı toplumsal ihtiyaçlara cevap verir. O halde gelişme, tedrici bir gayri insanileşmedir – meşgul, anlamsız ve sonunda da tekniğe ölümüne teslimiyet.
Burada önemli nokta, Ellul’a göre, tekniğin tüm bunları plan olmaksızın meydana getirmesidir. Hiç kimse bunun böyle olmasını istemiyor veya bunu düzenlemiyor. Teknik medeniyetimiz, Makyaveliyen bir plandan kaynaklanmıyor. Tekniğin “gelişme yasalarına” bir tepkidir. Bu tezi öne sürüp yayarken, Ellul, modern çağda tekniğin sosyal, politik, ekonomik ve felsefi anlamına ilişkin büyük tartışmayı yeniden açıyor. Ellul ile hemfikir olmak veya ondan öğrenmek zorunda değiliz. Varsayımlarınızı yeniden gözden geçirmeye ve kendi kasvetli kestirimlerindeki hataları araştırmaya teşvik etmesi anlamında bize kışkırtıcı bir kitap sunmuştur o. Bunu yaparak da, bizim toplumumuzun bir kitle toplumu haline geldiği şeklindeki sıradan iddianın ötesini görmemize katkıda bulunuyor, o toplumu daha iyi anlamamızı sağlıyor.
ROBERT & MERTON Ocak 1964 Columbia Üniversitesi
Devam
TagsdesaantralizasyonEgemenlikJacques Ellulknow-howmerkeziyetçilikteknikTeknofobiateknoloji
Previous Article
Hüsnü Kuruntumun Hikayesi ya da “Gel Gör ...
Next Article
Hüsnü Kuruntumun Hikayesi ya da “Gel Gör ...
itaatsiz
2012 yılından başlayarak bugüne, anti-otoriter ve özgürlükçü bir çizgide teorik makale ve çevirilerin yayınladığı bir sitenin adıdır itaatsiz.org. Hakikati arayış için yolda ve daima yolda olan bir kısım insanın iflah olmaz arayış çabasıdır itaatsiz.org.
Related articles More from author More from category
56 Teknoloji Toplumu – GELECEĞE BAKIŞ – Jacques Ellul
22/11/2020
55 Teknoloji Toplumu – Nihai Çözüm – Jacques Ellul
15/11/2020
54 Teknoloji Toplumu – Tam Entegrasyon – Jacques Ellul
01/11/2020
PrevNext
Leave a reply Cevabı iptal et
Δ
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
Diğer Makaleler
Sosyalizme Çağrı (Marksizm Hakkında) – Gustav Landauer – 12
05/08/2020
Modernitenin Skopik Rejimi: Görme ve Görsellik – Martin Jay
14/03/2014
Siyah Mürekkepli Yazın – Sultan Komut
13/03/2014
Hemen Yanımızda Olan Tarih Bize Ne Söyler: İstanbul’da Bir Zindan – Nurşin Altunay
29/05/2017
Ben Gurbette Değilim, Gurbet Benim İçimde – Mehmet İşten
14/03/2014
Son Yazılar
DAF (Serkan-Çiğdem Bayrak) Vakası ve Bir Dayanışma Birliği Olarak ‘Tarikat’ ve Şeyh-ül Rezalet – Numan Bey 20/11/2021
Eugène Ionesco: “Konuşmak anlamsızdır, susmak daha da anlamsızdır.” 03/10/2021
Devletin Kökeni -1- Harold Barclay 03/10/2021
Anarşizm, Anakronizm, Hermenotik, Yapıçözüm ve Tarihi Okumak – 2 – Alişan Şahin 03/10/2021
Hz. İbrahim, Nietzsche ve İbn-ül Arabi Dolayısıyla Şirk Olarak Devlet – Alişan Şahin – 4 03/10/2021
Totaliter “Muhafazakar” Devlet Toplumdan Ne İster – Numan Bey 03/10/2021
Karşılıklı Yardımlaşma’dan Karşılıksız Dayanışma’ya – Alişan Şahin (PDF Kitap) 03/10/2021
Yahya Kemal Beyatlı: Kendi Gök Kubbemiz (Tüm Şiirler) 03/10/2021
Melâmetiyye Risâlesi – Ebu Abdurrahman Es-Sülemi (PDF) 23/09/2021
Karl Popper – Tanımlar üzerine (1974)(Türkçe Altyazılı Video) 13/09/2021
Son Yorumlar
24 Teknoloji Toplumu – İktisadi İnsan – Jacques Ellul için İKTİSADİ ÇARKLAR | İktisadın Dili
50 Teknoloji Toplumu – İnsanın Çözülmesi – Jacques Ellul için Levent Akıncı
Marmaray’da Taciz Edilen Çocukların Ahını Nasıl İşiteceğiz için How will we hear the sigh of the children abused in Marmaray? – Olaydan
Marmaray’da Taciz Edilen Çocukların Ahını Nasıl İşiteceğiz için Marmaray’da taciz edilen çocukların ahını nasıl işiteceğiz - limkhub
Tristan Tzara ve Dada Manifestosu için Dada Manifestosu – Başıbozuk Yayınevi
Arşivler
Arşivler Ay seçin Kasım 2021 Ekim 2021 Eylül 2021 Ağustos 2021 Temmuz 2021 Mayıs 2021 Nisan 2021 Mart 2021 Şubat 2021 Ocak 2021 Aralık 2020 Kasım 2020 Ekim 2020 Eylül 2020 Ağustos 2020 Temmuz 2020 Haziran 2020 Mayıs 2020 Nisan 2020 Mart 2020 Şubat 2020 Ocak 2020 Aralık 2019 Kasım 2019 Ekim 2019 Eylül 2019 Ağustos 2019 Temmuz 2019 Haziran 2019 Mayıs 2019 Nisan 2019 Mart 2019 Şubat 2019 Ocak 2019 Aralık 2018 Kasım 2018 Ekim 2018 Eylül 2018 Ağustos 2018 Temmuz 2018 Haziran 2018 Mayıs 2018 Nisan 2018 Mart 2018 Şubat 2018 Ocak 2018 Aralık 2017 Kasım 2017 Ekim 2017 Eylül 2017 Ağustos 2017 Temmuz 2017 Haziran 2017 Mayıs 2017 Nisan 2017 Mart 2017 Şubat 2017 Ocak 2017 Aralık 2016 Kasım 2016 Ekim 2016 Ağustos 2016 Temmuz 2016 Haziran 2016 Mayıs 2016 Mart 2016 Şubat 2016 Ocak 2016 Aralık 2015 Kasım 2015 Eylül 2015 Ağustos 2015 Temmuz 2015 Haziran 2015 Mayıs 2015 Nisan 2015 Mart 2015 Şubat 2015 Ocak 2015 Aralık 2014 Kasım 2014 Ekim 2014 Eylül 2014 Ağustos 2014 Temmuz 2014 Haziran 2014 Mayıs 2014 Nisan 2014 Mart 2014 Mayıs 2013