Azerbaycan’da M.Ö. 9.-7. yüzyıllarda şehirler ortaya çıkmış; savunma yapıları ve görkemli kale duvarları inşa edilmişti. M.Ö. 4. yüzyıl - M.S. 7. yüzyılda şehircilik alanında önemli adımlar atılan Azerbaycan'da İslam dininin yayılmasıyla mimarlıkta cami, medrese, türbe, kervansaray gibi yeni tarz binaların inşası öncelikli oldu ve Azerbaycan mimarisi, Ortaçağ'da İslam Dünyası'nın mimarisinin gelişmesinde önemli bir rol oynadı.[1]
Azerbaycan'da farklı mimarlık ekollerinin meydana geldiği 10-12. yüzyıllardan günümüze depremler ve Moğol saldırıları nedeniyle yalnız içkale, kale duvarı, minare gibi yapılara ait çok sayıda harabe ulaşabildi. Nahçıvan mimarlık okulunun kurucusu Ecemi Nahçıvani'nin eseri Yusuf bin Kuseyr ve Mümine Hatun Türbeleri; Bakü'nün Şirvanşahlar Devleti'nin başkenti olmasından sonra inşa edilen Şirvanşahlar Sarayı ortaçağ Azerbaycan mimarisinin, günümüze gelebilmiş önemli eserlerindendir.[2]
Rus hakimiyeti dönemindeki 19. yüzyılda Azerbaycan'da okul, hastane, tiyatro gibi yeni yapılar inşa edilmiştir. Özellikle 19. yüzyılın ikinci yarısında yapılmaya başlanan tiyatro binaları, Azerbaycan mimarisinde önemli bir yeniliktir. Sovyet dönemi Azerbaycan mimarlığının ilk aşaması Bakü çevresinde işçi kasabalarının kurulması ile başladı; bunları fabrika, liman, köprü gibi endüstri ve ulaşım tesisleri takip etti. 1940'ların sonunda dünyanın ilk petrol platformu olarak inşa edilen Petrol Taşları, II. Dünya Savaşı sonrası mimarlık tarihi açısından önemlidir. Bağımsızlık sonrasına Bakü'de Haydar Aliyev Kültür Merkezi, Uni Plaza gibi modern yapılar inşa edilmiştir.[3]
İçindekiler
1 Mimarî ekolleri
1.1 Arran mimarî ekolü
1.2 Nahçivan-Marağa mimarî ekolü
1.3 Şirvan-Abşeron mimarî ekolü
2 Yapılar
2.1 Camiler
2.2 Kaleler
2.3 Saraylar
3 Galeri
4 Kaynakça
5 Ayrıca bakınız
Mimarî ekolleri[değiştir | kaynağı değiştir]
Bugünkü Azerbaycan topraklarında, İslâm öncesi mimari yapılara daha çok bölgede hâkim Urartular, Medler ve Persler'in mimari özellikleri yansımıştır.[4] 7. yüzyılda müslümanların bölgeyi fethetmeleriyle bu alanda yeni bir döneme girildi; cami, medrese ve minare gibi İslâmî mimari eserler inşa edildi. Abbasiler Devleti'nin zayıflamaya yüz tuttuğu 9. yüzyılın sonları ve 10. yüzyılın başlarında ise Azerbaycan topraklarında Şirvanşahlar, Saciler, Salariler, Şeddadiler, Revvadiler gibi pek küçük feodal devletler ortaya çıkıp güçlendi ve bu devletlerde mimarî alanında gelişmeler görüldü.[5] 11-12. yüzyıllardaki Selçuklu seferlerinde bazı önemli şehirler zarar görmüş olsa da Azerbaycan şehir mimarîsi gelişmeye devam etmiş ve bugünkü Azerbaycan topraklarında üç mimarî ekol ortaya çıkmıştır: Kuzey doğuda Şirvan, kuzey batıda Arran, merkezî hissede Nahçivan-Marağa mimarî ekolü.[5]
Arran mimarî ekolü[değiştir | kaynağı değiştir]
Azerbaycan mimarîsi tarihinde bir ekol olarak ilk kez "Arran Mimarî Ekolü" ortaya çıkmış ve yaklaşık olarak 9. yüzyıldan itibaren şekillenmeye başlamıştır. Bu mimarî ekol Berde, Gence ve Beylegan mimarlarının üslup özelliklerini kendinde toplar.[5]
Eski mimarî geleneklerle İslamiyet'in getirdiği tipik özelliklerin bir araya gelmesi sonucunda ortaya çıkan Orta Çağ Azerbaycan mimarîsinin ilk belirtileri, daha hilafet tarafından yönetilmeye başladığı zamanlardan beri büyük ve meşhur bir şehir olarak öne çıkan Berde'de kendini göstermiş ve Arran Mimarî Ekolü'nün ortaya çıkmasına neden olmuştur. Berde'deki inşaat tekniği ve şehirleşme geleneği sonradan dönemin meşhur şehirlerinden olan Gence'de devam etti. Şeddadiler Devleti'nin başkent olarak seçtiği Gence, 10. yüzyılda Kuzey Azerbaycan'ın en büyük mimarî merkezlerinden birine dönüşürken Berde'de ortaya çıkmaya başlamış olan üslup özellikleri Gencede daha bariz biçimde şekillendi. 11. yüzyıldan itibaren Beylegan, daha sonra ise Şemkir şehri dönemin mimarî merkezlerine çevrilmiş, böylece Arran Mimarî Ekolü oldukça geniş bir alanı etkisi altına almıştır. Moğol işgalleri sonucunda Gence ve Beylegan'ın tahrip edilmesi, Berde'nin de ikinci dereceli şehir konumuna düşmesi Arran Mimarî Ekolü'nün 14. yüzyıldan itibaren önemini kaybetmesine neden oldu.[5]
Nahçivan-Marağa mimarî ekolü[değiştir | kaynağı değiştir]
13. yüzyılda önemi artan Nahçıvan şehrinde yerli gelenekler Azerbaycan mimarîsinin birleşmesi sonucu yeni bir ekol ortaya çıkmıştır. Nahçivan mimarî ekolünün kurucusu Nahçivanlı meşhur mimar Ecemi Nahçıvani'dir. Mimar Ecemi’nin ortaya koyduğu mimarî üslup 13.-14. yüzyıllarda Nahçivan'a yakın bölgelerde inşa edilen yapıları da etkilemiştir. Güney Azerbaycan'ın Merend şehri Nahçivan mimarî ekolünün önemli merkezlerindendir; bu şehirdeki Cuma Mescidi, Nahçivan ekolünden günümüze ulaşmış dini yapılardandır.[5]
Şirvan-Abşeron mimarî ekolü[değiştir | kaynağı değiştir]
Şirvaniler Devleti'nde Kesraniler sülalesi döneminde (1027-1382) ortaya çıkan Şirvan Abşeron mimarî ekolünün başlıca merkezini Bakü ve Şamahı çevreleri ile Derbent şehri oluşturur. Ancak depremler nedeniyle Şamahı ve Derbent'te 11. yüzyılla 13. yüzyılın ortalarına ait hiçbir eser bulunmamaktadır. Bakü'de bulunan Sınıggala Minaresi, Kız Kalesi, Merdekan Kaleleri, Nardaran Kalesi, Ramana Kalesi bu ekolün en seçkin abidelerindendir.[5]
Yapılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Camiler[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Azerbaycan'daki camiler listesi
Kaleler[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Azerbaycan'daki kaleler
Saraylar[değiştir | kaynağı değiştir]
Şirvanşahlar Sarayı, Bakü
Şeki Hanları Sarayı, Şeki
Nahçivan Hanları Sarayı, Nahçıvan
Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]
Bakü Kız Kulesi.
Şirvanşahlar Sarayı.
Dörtköşeli kale
Askeran Kalesi
Mümine Hatun Türbesi
Şeki Hanları Sarayı
Nahçivan Hanları Sarayı
Kelbecerde Gandzasar Manastırı.
Dadivank manastırı.
Bakü'de Saint Michael Başmelek Ortodoks Kilisesi.
Ortodoks Holy Myrrhbearers Katedrali.
Şuşa'da Ermeni Apostolik Kilisesi Ghazanchetsots Katedrali.
Tuzsuz Kavram Kilisesi, Bakü
Lüteran Kurtarıcı Kilisesi, Bakü
Juma Camisi, Şamahı
Muhammed Camii
Taza Pir Camii
Bibiheybet Camii Kubbesi
Hacı Sultanali Camii
Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi (De Bur's Sarayı).
Ismailiyya Sarayı.
Seyid Mirbabayev'nin Sarayı.
Azerbaycan Devlet Filarmonisi.
The Bakü Belediye Başkanlığı Binası
Saadet Sarayı
Bakü Su Sporları Merkezi
Baku Crystal Hall 2014 1.jpg
Kristal Salon
Bakü Liman Kulesi ve Bakü Liman konutları
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
^ Gıyasi, Cafer. "Ortaçağ Azerbaycan Mimarisi" (PDF). http://irs-az.com. IRS Miras dergisi No:2, Yıl:2012. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2017. |website= dış bağlantı (yardım)
^ Amanzade, Rayihe. "I-XVII. Yüzyıllarda Azerbaycan'da Abidevî Yapıların Özellikleri". https://tarihtarih.com. Tarihtarih.com sitesi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2017. |website= dış bağlantı (yardım)
^ "Mimarlık hakkında". http://turkruni.com. turkruni.com sitesi. 9 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2017. |website= dış bağlantı (yardım)
^ Buniyatov, Ziya Musa. "Azerbaycan". http://www.islamansiklopedisi.info. Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt: 04, Yıl: 1991. 9 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2017. |website= dış bağlantı (yardım)
^ a b c d e f Babayeva, Nigar. "Kuzey Azerbaycan'da Gelişen Mimarî Ekoller" (PDF). http://wmww.sosyalarastirmalar.co. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 6, Sayı 25, Yıl: 2013. 25 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2017. |website= dış bağlantı (yardım)
Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]
Azerbaycan kültürü
Kız Kulesi (Bakü)
g
t
d
Avrupa'da mimarlık
Ülkelere göre
Ermeni · Avusturya · Azerbaycan · Belçika · Bosna Hersek · Bulgaristan · Hırvatistan · Kıbrıs · Danimarka · Estonya · Finlandiya · Fransa · Gürcistan · Almanya · Yunanistan · Macaristan · İzlanda · İrlanda · İtalya · Litvanya · Lüksemburg · Makedonya · Malta · Moldovya · Karabağ · Hollanda · Norveç · Polonya · Portekiz · Romanya · Rusya · Sırbistan · Slovenya · İspanya · İsveç · Türkiye · Ukrayna · Birleşik Krallık
Tarihi
Antik Yunan · Roma · Bizans · Osmanlı · Romanesk öncesi · Romanesk · Erken gotik · Gotik · Rönesans · Barok · Biedermeier · Klasisizm · Neoklasik · Tarihsicilik · Gründerzeit · Gotik uyanışı · Neo-Rönesans · Neo-Barok · Rasyonalizm · Modernisme · Art Nouveau · Ekspresyonist · Modern · Postmodern
g
t
d
Azerbaycan konuları
Tarih
Antik Çağ
Kuruçay kültürü
Karaz kültürü
Leylatepe kültürü
Aratta
Kuti
Lullubi
Turukkiler
Manna Devleti
Atropatena
Albanya
Erken Çağ
Selçuklular
Şirvanşahlar Devleti
Sâciler
Salariler
Revvadiler
Şeddadiler
Yeni Çağ
İlhanlılar
Akkoyunlular
Karakoyunlular
Safevî Devleti
Afşar Hanedanı
Kaçar Hanedanı
Azerbaycan hanlıkları
Rus İmparatorluğu
20. Yüzyıl
Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti
Bakü Komünü
Merkezi Hazar Diktatörlüğü
Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti
Aras Türk Cumhuriyeti
Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti
Transkafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti
Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
Modern
Azerbaycan Cumhuriyeti
Karabağ Savaşı
Konular
Askerî
Ekonomi
Siyaset ve yönetim
Azerbaycan
Cumhurbaşkanı
Cumhurbaşkanı yardımcısı
Bakanlar Kurulu
Başbakan
Dış ilişkiler
İnsan hakları
LGBT hakları
Meclis
Ordu
Seçimler
Yargı
Anayasa
Anayasa Mahkemesi
Kolluk kuvvetleri
Siyaset
Kuvvetler ayrılığı
Siyasi partiler
Nahçıvan ÖC
Yüksek Meclis
Bakanlar Kurulu
Başbakan
Dış ilişkiler
İnsan hakları
Ordu
Seçimler
Yargı
Anayasa
Anayasa Mahkemesi
Kolluk kuvvetleri
Coğrafya
Adalar
Akarsular
Burunlar
İdari Yapılanma
Çevre sorunları
Dağlar
Göller
Şehirler
Körfezler
Yarımadalar
Jeoloji
İklim
Koruma alanları
Dünya Mirasları
Millî parklar
Yerler
Karabağ
Aran
Nahçıvan
Ekonomi
Bankalar
Merkez Bankası
Bankacılık
Para birimi
Sanayi
Şirketler
Tarım
Turizm
Ulaşım
Demiryolları
Havayolları
Havaalanları
Bakü metrosu
Petrol-Doğalgaz
Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı
Bakü-Supsa Petrol Boru Hattı
Bakü-Novorossiysk Petrol Boru Hattı
Toplum
Eğitim
Üniversite
Azerbaycan dili
Kültür
Resmi tatiller
Edebiyat
Müzik
Mimari
Sinema
Mutfak
Din
İslam
Hristiyanlık
Yahudilik
Zerdüştlük
Dinsizlik
Din özgürlüğü
Televizyon
Liste
Radyo
Gazete
Medya
Spor
Tiyatro
Demografi
Azerbaycanlılar
Azınlıklar
Diaspora
İran
Rusya
Gürcistan
Semboller
Arma
Bayrak
Kuruluş ilkesi
Ulusal marş
Azerbaycan portalı
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Azerbaycan_mimarisi&oldid=25518192" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Azerbaycan mimarisi
Gizli kategoriler:
Bozuk dosya bağlantıları içeren sayfalar
KB1 hataları: dış bağlantılar
Sayfa en son 17.44, 25 Mayıs 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.