襤ktidar 羹zerine yapt覺�覺 癟繹z羹mlemeleriyle 癟覺�覺r a癟an bir d羹�羹n羹r olan Michel Foucault, ��y繹nlendirici iktidar�� bi癟iminden s繹z eder. Foucault��ya g繹re y繹nlendirici iktidar覺n ba�at karakteri; y繹nettiklerini bir ya�am bi癟iminden bir ba�kas覺na d繹nd羹rmekteki kararl覺l覺�覺d覺r. H覺ristiyan Kilisesi taraf覺ndan bir zamanlar uygulanan bu iktidar bi癟iminde 繹d羹n vermeden ama癟lanan �ey, iktidar覺n temsil etti�i ve otoritesinin kayna�覺 olan ya�am tarz覺n覺n 羹st羹nl羹�羹n羹n y繹netilenlerce kabul edilmesiydi. Modern iktidar bi癟imlenmesinde yeni olan �eyin uygulanan teknikler de�il, tekniklerin kilisenin hiyerar�ik yap覺s覺ndan ba�覺ms覺zla�t覺r覺larak devletin hizmetinde kullan覺lmas覺 oldu�unu belirten Bauman ise 癟arp覺c覺 bir tespit yaparak, modern devletle birlikte bu tekniklerin ��laikle�tirildi�ini�� s繹yler. Bu durum ise ona g繹re y繹nlendirici iktidar覺n amac覺n覺 hi癟 g繹r羹lmedi�i bi癟imde iddial覺 ve kapsaml覺 h璽le getirmi�tir.
Bu tespitleri ak覺lda tutarak T羹rkiye��de epey bir s羹redir devlet-toplum ili�kisinin vesayet癟i bir yap覺 羹retti�ini s繹yleyebiliriz. S繹z konusu yap覺n覺n olu�turdu�u vasatta, toplumsal alan daralm覺� ve toplumun hareket kabiliyeti k繹relmi�tir. �te yandan kimsenin ��kendisi�� olarak konu�amad覺�覺, herkesin ��kendisi�� olarak s繹z alamay覺�覺 ile e�itlendi�i bir zeminde konu�mak; insanlar覺 ��癟ift dilli�� bir ya�ama mahk羶m etmi�tir. S繹z konusu ��癟ift dilli�� ya�am; d羹�羹nce ile ifade aras覺ndaki makas覺 iyice a癟arken, bilinci kanatm覺�t覺r. Bu durum tam da Daryush Shayegan��覺n ifadesiyle s繹ylersek ��yaral覺 bilin癟�� yaratm覺�t覺r. D羹�羹nd羹�羹 gibi konu�amamak, inand覺�覺n覺 s繹yleyememek sa�l覺kl覺 bir durum de�ildir. Son y覺llarda siyasi literat羹re de girmi� olan ��niyet okumak�� ifadesi, tam da bu sa�l覺ks覺z durumun ac覺 bir meyvesidir. Burada mesele bir sonu癟 olarak insanlar覺n niyetleriyle s繹zleri aras覺ndaki farkl覺l覺ktan ziyade; bu h璽le insanlar覺 mahk羶m eden yap覺n覺n ya da bunun 羹zerinden yap覺land覺r覺lan ili�ki bi癟iminin kendisidir.
Bug羹ne kadar T羹rkiye��de birer aidiyet ya da g繹n羹ll羹l羹k ili�kisi ile benimsenen kimlikler, di�er kimlikler ile bir e�de�erlik ili�kisi 羹zerinden yukar覺da betimlemeye 癟al覺�t覺�覺m覺z durumu a�man覺n imk璽nlar覺n覺 geli�tirmek yerine; devlete yaslanman覺n g羹vencesi 羹zerinden di�er kimliklerin hareket alan覺n覺n s覺n覺rland覺r覺lmas覺n覺 me�ru g繹rm羹�lerdir. Bu ise y繹netsel erkin bir vakum vazifesi g繹rerek toplumsal覺 i癟ine 癟ekti�i bir durumu s羹rekli k覺lm覺�t覺r.
E�itim 羹zerine yap覺lan tart覺�malar g繹stermi�tir ki bu tart覺�malar asl覺nda T羹rkiye��deki devlet-toplum ili�kisinin ortaya 癟覺kard覺�覺 patoloji ile mal羶ld羹r. Dolay覺s覺yla konu ile ilgili fikir beyan edenler ya da bir taraf olarak belirli bir konum al覺�覺 benimseyenler, bu h璽lin yaratt覺�覺 sorunlar 羹zerinden makul bir neticeye ula�man覺n m羹mk羹n olamayaca�覺n覺 g繹rmelidirler.
Betimledi�imiz h璽lin 癟arp覺c覺 sonu癟lar覺n覺 g繹stermesi bak覺m覺ndan genelde e�itim, 繹zelde ise din e�itimi ile ilgili yakla�覺mlar 繹nemlidir. E�itimin arzulanan politik toplumu yaratma hususundaki ara癟sal konumunun T羹rkiye��de siyasal alan覺n farkl覺 cephelerine d羹�en taraflarca 癟ok fazla sorgulanmamas覺 manidard覺r. Tart覺�ma, arzulanan politik toplumun kimin ideolojisi 羹zerinden yarat覺laca�覺 noktas覺nda yap覺lmaktad覺r. Kar�覺tl覺k/yanda�l覺k sarkac覺 son kertede muteber bir konum ortaya 癟覺kartmamaktad覺r. E�itim alan覺nda bir uygulaman覺n kimin i�ine yarayaca�覺 羹zerinden kar�覺tl覺k/yanda�l覺k rol羹n羹 benimsemek, asl覺nda mevcut olan覺n tahkim edilmesinden 繹te bir sonu癟 vermeyecektir. �te yandan bu durum t羹m taraflar i癟in mukadder bir kaybedi�tir. Zira e�itimin mevcut durumundan kimse memnun de�ildir. Oysaki toplumun t羹m kesimlerinin ihtiya癟 duydu�u �ey, bu 羹lkede rahat bir nefes alabilmektir. Birbirinin nefesini saymak yerine, havay覺 temizlemek i癟in 癟abalamak herkesin hayr覺nad覺r.
Cumhuriyetin kurulu�undan g羹n羹m羹ze kadar ge癟en s羹rede din e�itimi talebi hi癟bir zaman ger癟ek anlamda kar�覺l覺�覺n覺 bulmam覺�t覺r. Bu kar�覺l覺ks覺z talep, sonunda kendisine bir 癟覺k覺� yolu bulmu�tur. Ba�lang覺癟ta, farkl覺 bir ama癟la kurulmu� olan az say覺daki 襤mam Hatip Okulu, din e�itiminin en az覺ndan verildi�i kadar覺yla temin edilebilece�i mek璽nlar olarak; 癟ocuklar覺na din e�itimi vermek isteyen vatanda�lar i癟in bir can simidi olarak g繹r羹lm羹�t羹r. Bug羹ne kadar i� ba�覺na gelmi� olan h羹k羹metler ise din e�itimini 繹zg羹rle�tirmek yerine 襤mam Hatip Okullar覺n覺n say覺s覺n覺 artt覺rmay覺 kendileri a癟覺s覺ndan daha kolay g繹rd羹ler. Lakin bu durum bir 癟are olmaktan ziyade; hakl覺 bir talebin tehiri i癟in uygun bir 癟繹z羹m olarak g繹r羹lm羹�t羹r. Oysaki bu durum bir k覺s覺tlaman覺n ku�atmas覺ndan 癟覺kmak ad覺na vatanda� i癟in tek se癟enek olmas覺 sebebiyle bir k覺ymet arz etmekteydi; yoksa ideal durumun bir neticesi de�ildi. Tam da bu 癟arp覺kl覺k y羹z羹nden bir hakk覺n b羹t羹n羹 elde yokken, ele ge癟irilen bu k羹癟羹k imk璽n覺n da elden 癟覺kma korkusuyla bug羹ne kadar devletin tekeli ve g繹zetiminde bu okullarda verilen din e�itiminin de niteli�i tart覺�覺lamam覺�t覺r. 28 �ubat��ta ise korkulan olmu� ve bu kadar覺na bile m羹saade edilmeyece�i ortaya 癟覺km覺�t覺r. �imdiki kavgan覺n 繹z羹nde ise 28 �ubat��覺n e�itimdeki bu izd羹�羹m羹n羹n silinmesi ya da muhafaza edilmesi y繹n羹ndeki kampla�ma vard覺r.
Din e�itimi talebi, farkl覺 din ve mezhebe mensup vatanda�lar覺n da hakl覺 bir talebi olarak varl覺�覺n覺 s羹rd羹rmektedir. Dolay覺s覺yla meselenin b羹t羹nc羹l bir hak ve 繹zg羹rl羹k perspektifi i癟erisinde de�erlendirilmesi gerekiyor. Temel mesele toplumun 癟o�ulcu yap覺s覺n覺 da esas alarak t羹m bu tart覺�ma alanlar覺n覺n 繹zg羹rl羹kler lehine ne �ekilde 癟繹z羹mlenece�idir. ��Din e�itimi�� konusunda mevcudu korumak demek; bu 羹lkede farkl覺 din ve mezhebe mensup vatanda�lar覺m覺z i癟in de 癟ok ciddi bir problemdir. �羹nk羹 din e�itiminin 繹zg羹rle�memesi, farkl覺 inan癟lara mensup insanlar覺n bu konu ile ilgili s覺k覺nt覺lar覺n覺n da aynen s羹rmesi anlam覺na gelecektir. Belki de art覺k anlamam覺z gereken �ey, kendi hak ve 繹zg羹rl羹�羹m羹z羹n en b羹y羹k teminat覺n覺n ba�kas覺n覺n hak ve 繹zg羹rl羹�羹 oldu�u ger癟e�idir.