ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran ile nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesinin ardından işaretini verdiği yaptırımların ilk aşaması 6 Ağustos'ta devreye girmişti. ABD, İran ile 2015 yılında varılan nükleer anlaşmayla kaldırılan tüm yaptırımları yeniden yürürlüğe koyma kararı almış ve bugün ABD Dışişleri'nden yapılan açıklamaya göre, ABD yönetimi 2015 nükleer anlaşması kapsamında kaldırılan tüm İran yaptırımlarının yeniden hayata geçirileceğini, ancak 8 ülkeye petrol ticaretinde geçici olarak muafiyet tanınacağını belirtti. Peki İran'a uygulanacak yaptırımlar nelerdi? Gelin birlikte hatırlayalım...
Trump'ın nükleer anlaşmadan çekilme kararını almasıyla, ABD Hazine Bakanlığı, İran'a yönelik yaptırımların 90 ve 180 günlük iki aşamayla yeniden uygulanmaya başlayacağını duyurmuştu. 90 günlük süre geçtiğimiz Ağustos ayında dolmuş ve ilk yaptırımlar hayata geçirilmişti.
180 günlük ikinci aşama 4 Kasım'da doluyor ve yaptırımlar 5 Kasım'da uygulanacak.
İran'a ilk aşama yaptırımlar neleri kapsadı?
ABD'nin İran'a yönelik ilk yaptırım paketinde, İran hükümetinin, ABD doları satın alması, altın ve değerli madenlerle ticaret yapması yasaklandı.
İran'ın çelik, kömür, alüminyum ticareti ile otomotiv sektörüne yaptırım uygulandı. Tahran'a sivil havacılık yaptırımları geri getirildi. Yaptırımlar kapsamında İran'ın yolcu uçakları ve uçak parçası ithalatı engellendi.
ABD'nin İran'a yönelik ambargo doğrultusunda 1 Kasım'da başlayan yasak nedeniyle Türkiye'ye uçan İranlı havayolu şirketlerine akaryakıt verilmedi.
İran'ın para birimi tümen üzerinden ülke dışında gerçekleşecek önemli işlemlere kısıtlamalar uygulandı.
ABD'ye İran tarafından yapılan el yapımı halı ve gıda ürünlerinin ihracatı yasaklandı. İran'ın dış borcuna bağış yapılması ve satın alınmasına yaptırımlar kapsamında yasak getirildi.
Üçüncü ülkelerin zararları tazmin edilmeyecek
Yaptırımlar, ABD'nin tek taraflı kararlarına uymayarak İran ile ticaretini sürdüren diğer ülkeleri kapsayacak şekilde uygulanacağı için söz konusu ambargolardan üçüncü ülkeler de etkilendi. Buna rağmen ABD Hazine Bakanlığı'na bağlı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC) yaptırımlar nedeniyle ülkelerin uğrayacağı zararların tazmin edilmeyeceğini açıklamıştı.
İran Petrol Bakan Yardımcısı Ali Kardor, İran petrolünün dünya piyasasından çıkarılmasının “imkansız” olduğunu söyledi.
Ne olmuştu?
ABD Başkanı Trump, 8 Mayıs'ta Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) olarak adlandırılan nükleer anlaşmadan ülkesini tek taraflı çekerek İran'a yaptırımları geri getireceğini açıkladı.
2015'te selefi Barack Obama döneminde imzalanan nükleer anlaşma, seçim kampanyası döneminden beri Trump'ın en çok itiraz ettiği konulardan biri olmuştu. Anlaşmayı "ABD tarihinde yapılmış en kötü anlaşmalardan biri" olarak nitelemekten geri durmayan Trump, göreve geldikten kısa süre sonra anlaşmadan ülkesini çekmişti.
Küresel şirketlerin birçoğu ülkeden çekildi
İran'da büyük yatırımlar yapan küresel şirketlerin birçoğu ABD'nin yaptırım tehditlerinin ardından birer birer İran'dan çekildi. İran'da Güney Pars doğalgaz sahasında İran hükümetiyle 4 milyar 200 milyon euroluk yatırım anlaşmasına imza atan Total, İran’a yönelik yaptırımların sona ermesi sonrasında bu ülke ile iş birliği yapan ilk Batılı şirket olmuştu.
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, Washington yönetimini dört aşamalı uyguladığı planla İran'da rejim değişikliği yapmaya çalışmakla suçlamıştı.
"Yaptırımlar nedeniyle 1 milyon kişi işsiz kalabilir"
Yaptırımlar İran'da petrolden sonra gelen ikinci büyük sektör olan otomotiv sektörünü de etkileyecek.
Sektörde çalışanların sayısı 1 milyonun üzerinde. Buna işaret eden İran Çalışma Bakanı Ali Rebii, önceki gün yaptığı açıklamada, "Yaptırımlar nedeniyle yaklaşık 1 milyon kişi işsiz kalabilir ancak bunun olmaması için önlem alacağız." açıklaması yapmıştı.
İranla nükleer anlaşmanın ardından gözünü İran pazarına diken Avrupalı otomobil üreticileri Peugeot, Renault ve Citroen gibi şirketler ABD yaptırımları nedeniyle Tahran'la ticareti durdurduklarını açıkladılar.
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, ABD yönetiminin 5 Kasım’da getireceği İran petrolünü hedef alan tek taraflı yaptırımlarla ilgili başkent Tahran'da Bakanlar Kurulu toplantısında konuşma yapmıştı.
Almanya'nın Siemens şirketi de AB'nin nükleer anlaşmayı yürürlükte tutabilmek için Tahran'la sürdürdüğü "olağanüstü" çabalara rağmen İran'la ilişkilerini sonlandıran büyük firmalar arasında yerini aldı.
İran'ın nükleer programına destek veren Rusya'dan bazı şirketler de İran'la ticareti askıya aldı. Bunlardan en dikkati çekeni ise Rusya’nın demir çelik üreticileri MMK ile Severstal şirketlerinin İran'a çelik ihracatını durduklarını açıklamasıydı.
Dünyanın en büyük üçüncü konteyner işletmecisi CMA CGM şirketi de ABD yaptırımlarından korunmak amacıyla İran piyasasından çekildiğini duyurdu. CMA CGM ile İran Denizcilik Kurumu arasında, 2016'da, ortak hatların işletimi, faaliyet alanları değişimi veya kiralanması ile terminallerin kullanımı konularını içeren bir iş birliği anlaşması imzalanmıştı.
ABD'li Boeing ile Fransız Airbus, İran'ın uçak siparişlerini iptal ettiğini duyurmuştu.
Boeing ve Airbus anlaşmaları iptal
Nükleer anlaşmanın ardından Obama yönetimi, İran'a 1979'daki devrimden bu yana uygulanan sivil havacılık ambargosunu kaldırdı.
İran, ABD'li uçak üreticisi Boeing şirketiyle 2016'da ülkenin ulusal havayolu şirketi İran Air için 80 uçak, 2017'de de Aseman Havayolları için 30 uçak almak için toplamda yaklaşık 20 milyar dolarlık anlaşma imzalamıştı.
Tahran yönetimi ayrıca Fransız Airbus ile de 2016'da 100 uçak için 19 milyar dolarlık anlaşma imzalamıştı ancak, Trump'ın çekilme açıklamasının ardından ABD Hazine Bakanı Steven Mnuchin, Boeing ile Airbus'ın, İranlı şirketlere yolcu uçağı satma lisanslarının iptal edildiğini duyurdu.
ABD 5 Kasım'da "İran petrolüne ambargo"
ABD'nin İran'a yönelik ikinci yaptırım paketi 4 Kasım'da 180 günlük sürenin dolmasının ardından 5 Kasım'da devreye girecek.
Bu tarihten itibaren İran Ulusal Petrol Şirketi, İran Petrol Ticaret Şirketi ve Ulusal Tanker Şirketi'ne uluslararası kısıtlamalar getirilirken, ekonomisi büyük ölçüde petrole dayalı İran'dan petrol ve ürünlerinin satışına yaptırımlar uygulanacak.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez ABD'nin, İran yaptırımlarına ilişkin, "Şu anda bize gelen bilgiler Türkiye'nin muafiyet içerisinde olduğu şeklinde ama detayları henüz bize ulaşmadı." dedi.
8 ülke muaf olacak
ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ve Hazine Bakanı Steven Mnuchin, konferans bağlantısı yaparak, İran yaptırımlarının, 5 Kasım’dan itibaren yeniden uygulanmaya başlanacağını bildirdi.
Buna karşın, 8 ülkeye İran'dan petrol ticareti noktasında geçici muafiyet tanınacağını kaydeden Pompeo, bu ülkelerin de 5 Kasım Pazartesi günü açıklanacağını ifade etti.
İran'ın durumu
İran Ulusal Petrol Şirketi'ne göre, ülkenin yaklaşık 150 milyar varil ham petrol rezervi ve 33,5 trilyon metreküp doğalgaz rezervi bulunuyor.
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) içinde Venezuela ve Suudi Arabistan'ın ardından en büyük üçüncü petrol rezervine sahip olan İran, dünyada da Kanada'nın ardından en büyük dördüncü petrol rezervine sahip ülke konumunda.
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani
İran'ın şu anda günlük ortalama 2 milyon 200 bin varil olan ham petrol ihracatının yarısı Çin ve Hindistan'a, yüzde 25'i Avrupa ülkelerine bir kısmı da Güney Kore ve Japonya'ya gönderiliyor.
1 milyon varile düşecek
İkinci aşama yaptırımların devreye girmesiyle petrol satışının 1 milyon varile düşmesi öngörülüyor. Bu da yaklaşık 60 milyar dolar olan İran’ın yıllık petrol gelirinin 27 milyar azalması anlamına geliyor.
Hükümet Sözcüsü Muhammed Bakır Nobaht, İran’a yılda 95 milyar dolar girdiğini, bunun büyük kısmının 2015’te varılan nükleer anlaşmanın ardından tekrar başlayan petrol ihracatından kaynaklandığını açıklamıştı.
Anlaşmaya taraf Avrupa ülkelerinin tutumu
Nükleer anlaşmaya taraf İngiltere, Almanya ve Fransa, anlaşmanın devamı noktasında kararlarını açıkladılar. İlk başta her ne kadar bazı Avrupalı liderler, Trump’ın İran’ın bölgeden askerlerini çekmesi, füze faaliyetlerini durdurması ve Hizbullah gibi örgütlere desteğini kesmesi ve yeni bir anlaşmanın yapılmasını dillendirseler de anlaşmanın devam ettirilmesi yönünde karar verdiler.
İlginizi çekebilirABD'nin İran'a uygulayacağı ambargoda Türkiye muafiyeti
İlginizi çekebilirTürkiye-ABD arasındaki yaptırım krizi bitti
Bugünün gazete manşetleri için tıklayın >
DÜNYA
İRAN
YAPTIRIM
ABD
Hikmet Yalçınkaya
+ GZT’de Gündem editörü olarak görev yapan Hikmet, GZT’de her hafta yayınlanan "Şehir Efsaneleri" programını hazırlayıp sunuyor. Model araba ve tesbih koleksiyonu yapan Hikmet'e, hikmet.yalcinkaya@gzt.com adresinden ulaşabilirsiniz.
Bize Ulaşın
Bir proje fikrim var
Sizinle çalışmak istiyorum
Basın sponsoru arıyorum
Bir şeyler söylemek istiyorum
Sosyal Medya
Bip Kanalı
Instagram
Twitter
Facebook
YouTube
Hakkımızda
Medya Kiti
Gizlilik Politikası
Kişisel Verilerin Korunması
Mobil Uygulamalar
Sosyal Medya
Kullanım Koşulları
Çerez Politikası
Künye
Site Haritası
Muhabbetle
İstanbul'da yapıldı.Tüm hakları saklıdır, Net Medya 2020GZT.com altında yayınlanan köşe yazıları ve haberlerin tüm hakları Albayrak Medya A.Ş.’ye aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazıları ve haberlerin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
YASAL UYARI: BIST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BIST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BIST'e ait olup, tekrar yayınlanamaz. Piyasa verileri DirectFN Finansal Veri ve Teknoloji Hizmetleri Ltd. Şti. tarafından sağlanmaktadır. BİST hisse verileri 15 dakika gecikmelidir.
ÇEREZ POLİTİKASI
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki amaçlar ile sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.