İyimserlik, genelde işlerin iyi gittiği inancına ve dünyayı pembe gözlüklerle görmeye, sürekli her durumdan hoş sonuçlar beklemeye dayanır. Gerçekliği esas alan, yapılması gerekeni anlamaya çalışan, gayret gerektiren bir sorumluluğu içermemesi nedeniyle umutla aynı şey değildir. Elbette iyimserliğe bir neşe, kötümserliğe ise kederli görünüm eşlik eder ama en nihayetinde ikisi de başlarına geleceklerden emin olma noktasında aynılık gösterirler. Kötümserlik, iyimserliğin ters çevrilmiş halidir.
Gabriel Marcel, iyimserliğin bir derinliği olabileceğini reddeder. Ona göre iyimserlik, en iyi ihtimalle umudun iflah olmaz bönlükteki yozlaşmış bir biçimidir. “Suratsızlığın maskeleyemediği hazdan beslenen bir kötümserlikte kendini hastalıklı bir biçimde duyuran bir konformizmin olması gibi iyimserlikte de katlanılmaz bir kırılganlık vardır. Kötümserlik gibi iyimserlik de nüanslara kör, tek renkli bir cila atar dünyaya.”
İyimserlik, emekle elde edilmiş, hayattan öğrenilmiş bir ahlaki erdem olmaktan ziyade kişinin elinde olmayan, doğuştan getirdiği bir mizaç halidir. Bardağın hep dolu tarafını görmekle temsil edilen yargı, gerçek durumla alakası olmayan tamamen keyfi bir değerlendirme olduğundan hakiki bir akıl yürütme de sayılmaz.
Umutlu kişi, iyimserden farklı olarak her şeyin ne pahasına olursa olsun mutlaka iyi neticeleneceğini varsaymaz. Gidişatın iç karartıcı olduğu hallerde bile umutlu insan, korkmadan gerçeklere bakar ve umudunu gerekçelendirir. Sahih umut, gerekçelere dayanır, niye güvenilir olduğunu açıkça ortaya koyar ve sanılanın aksine akıl ile bağlarını koparmamıştır, yanılabilir olduğunu kabul eder. Umut, akılla, iradeyle insanın nesi var nesi yoksa ortaya koyup onca problemin, engellerin, tuzakların arasından geleceğe açılan güzel bir yolu bulmak için araştırma, böyle bir yolun mutlaka olduğu azmiyle asla pes etmemedir. Umut, kederin olduğu kadar boş hayalciliğin de tam karşısında yer alır. Bizim çabamıza ihtiyaç duyar ama onu aşabilir de.
Bu demek değildir ki, umut sadece imkân dâhilinde olanı ister. Elbette yakın gelecekte olmayacağından emin olduğumuz, hatta mantıksız olduğunu bildiğimiz şeyleri de umut edebiliriz ama öyleyken dahi umut, saf iyimserlikten farklıdır. Bu yüzden insan iradesine vurgu yapan bir felsefenin sahibi olan Nietzsche, iyimserliği ‘zayıflara yakışan bir öğreti’ diye nitelerken, gerçek neşenin çaba ve titizlik gerektiren bir cesaret ve kendini aşma olduğunu vurgular. Umut, insanın kendine, inancına sadık kalması, bir azim ilkesi ve erdemidir. Oysa iyimser mizaçlı kişinin erdemli olma mecburiyeti bulunmaz.
Abartılı bir iyimserliğin ahlaken en olumsuz yanı, sonuçta bir iyiliğe vesile olacağı düşüncesiyle kötülükleri meşrulaştırmasıdır. Hayatı oyun gibi gören iyimser Polyannacılık, bu yazının hazırlanmasında çokça yararlandığımız Terry Eagleton’a göre, “karşımıza yeterince sert meydan okumalar çıkarmadığı için bize ahlaki kaslarımızı geliştirme fırsatı sunmaz… Hakiki bir umuttan bahsedebilmek için geleceğin şimdiye demirlemiş olması gerekir.” (İyimser Olmayan Umut, Ayrıntı Yayınları). Böyle bir bakışa sahip birisi olarak Eagleton, Hegel’in, Troçki’nin, Spencer’ın tarihe ilerlemeci bakışlarını komik bulur umudun biyolojik temellerini ortaya koymaya çalışan, eğer neşenin fizyolojik temelleri keşfedilirse bütün yurttaşların mütemadiyen mutluluktan mest olabileceklerini düşünen sözüm ona bilimsel anlayışlara da karşıdır. Umutlu olmanın stres dolu hayata karşı en iyi ilaç, umudun beynimizdeki aracı maddelerin, hormonların ve tüm biyokimyasal sağlıklı verilerin uygun düzeyde bulunmasını sağlayan bir hal olduğunu söyleyenleri, bir nevi umut hapı üretmeye çalışanları ‘şarlatanca’ diye değerlendirir.
İyimserliğin derinlikli olmasa da rasyonel olduğunu düşünen, yaşadığımız liberal kapitalist dünyayı tümüyle temize çıkarmaya çalışan Matt Ridley’in ‘Akılcı İyimser’ (Boğaziçi Üniversitesi Yayınları) kitabını da kalbura çevirir Eagleton. Kapitalist şirketler, başkalarının tüketimde bulunmasına yardımcı olan hayır kurumları gibidirler Ridley için. “Arabanızı çalıp kaçan hırsızın sizi yürümek zorunda bırakarak bel yağlarınızı eritmenize yardımcı olduğuna inanmanızı salık vermekten farksızdır bu… Modern insan, nefes kesici teknolojik ilerlemeye rağmen, neolitik atalarından daha yoğun çalışıyor, bunun temel nedeni Ridley’in hayranı olduğu teknoloji ve onun zorunlu kıldığı ilişki tarzı.” Eagleton’un liberal iyimserlik eleştirisi bana, “İnsana emeğinden gayrisi yoktur. Çalışmasının, gayretinin, emeğinin, halis niyetlerinin karşılığı da ileride görülecektir” (Necm/39-40) ayetini hatırlattı. Bu ayet dolayısıyla Karl Marx’ı eleştirimizi, emeğin önemini, arzu için çabanın şart olduğunu ilham eden ‘regaip’ sözünü analizimiz için şu yazımıza bakılabilir: http://www.yenisafak.com/yazar…
Kaynak: Yeni Şafak
Pay:
Puan:
Önceki Umudunu kesme!	
Bir sonraki Her bekleyiş umut taşımaz	
İlgili Mesajlar
Toplumsal psikolojimiz ve siyaset
Haziran 1, 2014
Y, Z kuşağını bırak, gençlerine iyi bak!
Ekim 1, 2015
Türkiye vardır!
Şubat 21, 2016
Siyaseti gençleştirmeli!
Ekim 27, 2012
Cevap bırakın Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
YORUM YAP
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Bir dahaki sefere yorum yaptığımda kullanılmak üzere adımı, e-posta adresimi ve web site adresimi bu tarayıcıya kaydet.
Δ
Arama:
Son eklenenler
Psikoloji, varoluş ve maneviyat üzerine
Köylü olmanın hikmetini terkettik
Erol Göka’nın yeni kitabı Psikoloji Varoluş ve Maneviyat çıktı
İnsan psikolojisi: Acemi-kötü teorisyenlerin av sahası
Küreselleşme ve ruh sağlığı
Okur yorumları
Kendini iyi hissetmek için insanlığını feda edenler için Şeyda
Babam bana bir şey söylemedi için Erol Göka
Babam bana bir şey söylemedi için Ozan
Babam bana bir şey söylemedi için Erda l baykan
Babam bana bir şey söylemedi için Nevzat kardeş
Son Videolar
Erol Göka ile Kalpten Kitabı Üzerine Söyleşi
Psikoloji, Vâroluş ve Mâneviyat – Prof. Dr. Erol Göka
İnsan ve Anlam, Dr. Can Ceylan / Konuk: Prof.Dr. Erol Göka, Konu: Merhamet
Takip et
Facebook
Youtube
heyecan
Instagram
Twitter
erolgokaFollow
psikiyatr; yazar; demokrat lakin sabrı sonsuz değil; Tüm yazıları, röportajları https://t.co/Q6YHa7sZpc te... https://t.co/s5Fc3R9pLh
Retweet on Twittererolgoka Retweeted
erolgoka@erolgoka·
5s
Hayatın engelleri karşısında, engellenme eşiğin ne kadar düşükse, sabrın ve şükrün ne kadar azsa, sadece feveran ediyorsan ve mücadele azminden haberin yoksa senin işin o kadar zordur canım kardeşim. #3AralikDunyaEngellilerGunu
Reply on Twitter 1466645673994977288Retweet on Twitter 146664567399497728813Like on Twitter 1466645673994977288106Twitter 1466645673994977288
Retweet on Twittererolgoka Retweeted
MemurlarNet@memurlarnet·
7s
Talancılar durdurulsun: Kredinin yüzde 60'ını dolar zenginleri alıyor https://memur.link/2z56
Reply on Twitter 1466614014318940164Retweet on Twitter 14666140143189401647Like on Twitter 146661401431894016445Twitter 1466614014318940164
erolgoka@erolgoka·
5s
Hayatın engelleri karşısında, engellenme eşiğin ne kadar düşükse, sabrın ve şükrün ne kadar azsa, sadece feveran ediyorsan ve mücadele azminden haberin yoksa senin işin o kadar zordur canım kardeşim. #3AralikDunyaEngellilerGunu
Reply on Twitter 1466645673994977288Retweet on Twitter 146664567399497728813Like on Twitter 1466645673994977288106Twitter 1466645673994977288
Retweet on Twittererolgoka Retweeted
erolgoka@erolgoka·
6s
“Biliyorsun, bizim her türlü yalnızlığımız yeni bir dil olacak yarın.”
Edip Cansever
Reply on Twitter 1466629365215551493Retweet on Twitter 146662936521555149310Like on Twitter 1466629365215551493155Twitter 1466629365215551493
Retweet on Twittererolgoka Retweeted
erolgoka@erolgoka·
25 Eyl
Geleneksel dünyanın alimleri ve tabipleri dünya dertlerine ve psikolojiye ahlak merkezli bakıyorlardı ve anahtar kavramları “kalp” idi. Biz ise doyum merkezli bakıyoruz, anahtar kavramlarımız “beyin”ve “bilinçdışı”…
Reply on Twitter 1441650015546613760Retweet on Twitter 144165001554661376011Like on Twitter 144165001554661376086Twitter 1441650015546613760