Sosyal Sigorta Kurumu Başkanlığı tarafından 01.04.2015 Tarihli Resmi Gazetede 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Ek 9’uncu maddesi uyarınca, Ev Hizmetlerinde Çalıştırılanların Sigortalılığının usul ve esaslarını belirleyen tebliğ yayımlanmıştır.
Konuyla ilgili özet açıklamalarımız aşağıdaki gibidir.
1.Ev Hizmetlerinde Çalışanların Sigortalılığı Genel Esasların Dışına Çıkarılmıştır
Tebliğ ile “Ev” ve “Ev Hizmetlerinden” ne anlaşılması gerektiği şöyle açıklanmıştır:
Ev: Aralarında aile bağı olup olmadığına bakılmaksızın bireylerin içinde yaşadığı yapı ile bu yapının garaj, depo, bahçe ve benzeri bölüm ve eklentileridir.
Ev Hizmeti: Ev içerisinde yaşayan aile bireyleri tarafından yapılabilecek temizlik, yemek yapma, çamaşır, ütü, alışveriş, bahçe işleri gibi gündelik işler ile çocuk, yaşlı veya özel bakıma ihtiyacı olan kişilerin bakım işlerinin aile bireyleri dışındaki kişiler tarafından yapılmasıdır.
İşte yukarıdaki şekilde tanımlanan “Evde” Ev hizmetlerini görenlerin sigortalılığı, istihdam eden kişiye göre ikiye ayrılmıştır.
Ay içinde çalışma saati süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 günden az olanlar (Bunları çalıştıranlar işveren kabul edilmeyecek; “Çalıştıran” olarak adlandırılacaktır)
Ay içinde çalışma saati süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 günden fazla olanlar (Bunları çalıştıranlar “işveren” olarak tanımlanmıştır)
2.Ev hizmetlerinde Çalıştıkları Kişi Yanında Ay içinde 10 günden az çalışanların Sigortalılığı
1.4.2015 tarihinden itibaren ev hizmetlerinde 10 günden az sigortalı olarak çalışanlar iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamında sigortalı sayılacaktır. Bu şekilde sigortalı çalıştıranlar 10 güne (10 hariç) kadar çalıştırdıkları sigortalılar nedeniyle işveren sayılmayacaklar, bu kapsamda sigortalı çalıştırdıkları her gün için sigortalı çalıştıranlar prime esas günlük kazanç alt sınırının % 2’si oranında iş kazası ve meslek hastalığı primi ödeyeceklerdir.
Yabancı uyruklular ev işlerinde 10 günden az çalıştırılamazlar.
10 günden az çalışmanın tespitinde günlük 7,5 saatin altındaki çalışmalar bir (1) gün olarak kabul edilecektir. 10 günden az çalışılan süreler birbirini takip eden günler olabileceği gibi ayın farklı günleri de olabilecektir. Örneğin günde 2 saatten 11 gün aynı evde çalışan, ay içinde 10 günden fazla çalışmış kabul edilecektir.
Bu nedenle gerçek kişinin ay içinde aynı sigortalıyı çalıştırdığı gün sayısının 9 günü geçmesi halinde bunlar hakkında 10 gün ve daha fazla sigortalı çalıştıran işverenlere yönelik işlemler başlatılacaktır.
2.1.Başvuru ve Başvuru Zamanı
Ev hizmetlerinde 10 günden az sigortalı olarak çalışanların bildirimi bu kişileri çalıştıranlar tarafından kâğıt ortamında çalışma yeri olan evin bağlı bulunduğu SGK müdürlüğüne yapılabileceği gibi internet ortamında www.turkiye.gov.tr adresinin “e-hizmetler” menüsünün altında bulunan “Ev Hizmetleri” kısmını seçerek bildirimde bulunabilecektir. Kağıt ortamında yapılacak başvurular için form örneği ektedir (Ek:1).
Formlar çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar, ay sonunun hafta sonu genel ve resmi tatil günlerine denk gelmesi halinde ise bu günleri takip eden ilk iş günü sonuna kadar ünitelere verilecektir. Örneğin Nisan 2015 ayında çalıştırılmaya başlanan hizmetliler için formun en geç 30.4.2015 tarihine kadar kuruma verilmesi gerekir.
2.2.Primlerin Ödenmesi
Kuruma “Ev Hizmetlerinde 10 Günden Az Sigortalı Çalıştırılacaklara İlişkin Başvuru Formu” ile müracaat edenlerin çalıştıran ve sigortalılar yönünden tescili yapıldıktan sonra çalıştıran kişiler % 2 oranında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası primini banka aracılığı ya da www.sgk.gov.tr adresinin “e-sgk” menüsünden “Kart ile Prim Ödeme”, “Diğer Ödemeler” seçeneğinden kredi kartları veya banka kartları aracılığıyla Kuruma ödeyebileceklerdir.
2.3.Ödenecek Primler ve Ödeme Zamanı
Ev hizmetlerinde 10 günden az sigortalı olanları çalıştıranlar; 5510 sayılı Kanunda belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının (asgari ücretin otuzda biri) % 2’si oranında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası primi ödeyecektir. Hizmetliye ödenen ücret ne olursa olsun prim asgari ücret üzerinden hesaplanacaktır.
Buna göre; 1.4.2015-30.6.2015 tarihleri arasında ay içinde çalıştırılan her gün için günlük asgari ücret üzerinden 40,05 x % 2 = 0,80 Krş. prim ödenecektir. Örneğin 8 gün çalıştırılmış bir kişi için 8*0,80 = 6,4 TL prim yatırılacaktır. Ödeme takip eden ayın sonuna kadar yapılabilecektir. Örneğin Nisan ayında işe başlayan hizmetli için prim Mayıs ayısı sonuna kadar ödenecektir. Ödeme https://onlinetahsilat.sgk.gov.tr adresinden kredi kartı ile yapılabilmektedir.
2.4.Ev Hizmetlerinde 10 günden az çalışanlarla ilgili diğer hususlar
Ev işlerinde 10 Günden Az Çalışanların Uzun Vadeli Sigorta Kolları (Malullük, Yaşlılık, Ölüm) ve Genel Sağlık Sigortası Yönünden Sigortalılığı
10 günden az sigortalı çalışanlar % 32,5 oranındaki uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primini takip eden ayın sonuna kadar ödemeleri halinde, uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası yardımlarından da yararlanabilecektir.
Yukarıdaki örneğe dönersek, Nisan ayı içinde ev işlerinde 8 gün çalışmış bir kişi, eğer isterse Mayıs ayı sonuna kadar asgari ücret üzerinden 40,05x30x%32,5= 390,49 TL prim öderse “malullük, yaşlılık, ölüm ve genel sağlık sigortası” yönünden sigortalı olacaktır. Bu tutar asgari ücretteki artışa paralel olarak artacaktır.
Uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası tescilinde sigortalılardan herhangi bir müracaat alınmayacak, tescil ve tahakkuk kaydı Kurumca elektronik ortamda oluşturulacaktır. Sigortalılığın sona ermesinde de aynı şekilde işlem yapılacaktır.
Primin izleyen ayın sonuna kadar ödenmemesi halinde uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası kaydı kapatılacak, primin ödenme hakkı düşecektir.
Ev işlerinde 10 Günden Az Çalışanların Genel sağlık Sigortasından Yararlanması
Ev hizmetlerinde 10 günden az çalışıp iş kazası ve meslek hastalığı tescili oluşturulan sigortalının takip eden ayın sonuna kadar yukarıda (a) bendinde bahsedildiği şekilde uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası yönünden tescili oluşturulacak, sigortalının bu süreye ilişkin primlerini ödemesi halinde bir aylık süre ile ayrıca genel sağlık sigortalısı sayılacaktır.
Uzun vadeli sigorta kollarının ödenmemesi halinde Genel Sağlık Sigortalılığı yönünden mevcut durumu devam edecektir. Örneğin, Genel Sağlık Sigortasından bakmakla yükümlü olunan kişi sıfatıyla eşinden yararlanıyorsa ya da isteğe bağlı sigortalılığı varsa bu statüler devam edecektir.
Ev işlerinde 10 Günden Az Çalışanların İş Kazası veya Meslek Hastalığı Bildirimi
Ev işlerinde 10 Günden Az Çalışanların iş kazasına uğramaları veya meslek hastalığına tutulmaları halinde çalıştıran tarafından; kağıt ortamında veya www.turkiye.gov.tr adresinde e-hizmetler menüsü altında yer alan “ev hizmetleri” kısmından, kazadan sonraki 3 işgünü içerisinde bildirim yapılacaktır.
3.Ev Hizmetlerinde İşveren Yanında 10 Gün ve Daha Fazla Süre İle Çalışanların Sigortalılığı
Ev hizmetlerinde işveren yanında 10 gün ve daha fazla süreyle çalışanlar, 1.4.2015 tarihinden itibaren 5510 Sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalılara sağlanan haklardan aynı şekilde yararlanacaktır. Bu sigortalılar hakkında Kanunun uzun ve kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası ve işsizlik sigortası hükümleri de uygulanacaktır.
3.1.Sigortalılığın Başlangıcı, Bildirimi, Prime Esas Kazançlar ve Ödeme
Ev hizmetlerinde 10 gün ve daha fazla süre ile çalışanların bildirimi “Ev Hizmetlerinde 10 Gün ve Daha Fazla Çalıştırılacaklara İlişkin Bildirge” (Ek 1) ile yapılır. Bildirgedeki işe giriş tarihi sigortalılık başlangıç tarihidir. İşverenlerin bu bildirgeyi çalışmanın başladığı ayın sonuna kadar ikamet ettikleri yere en yakın SGK ünitesine vermeleri zorunludur. Bildirge hem işveren hem de sigortalı tarafından imzalanacaktır.
Ev hizmetlerinde birden fazla kişi çalıştırılıyorsa her biri için ayrı bildirge verilecektir.
Bildirgedeki çalışma gün sayısı ve prime esas günlük kazanç beyanına göre prim tahakkukları gerçekleştirilecek olup, aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenmeyecektir.
Prime esas kazanç beyanı 5510 sayılı kanunda gösterilen şekilde prime esas kazancın alt ve üst sınırı arasında olmak üzere işverenin sigortalıya ödediği brüt ücrete göre belirlenecektir.
İşverenler sigortalı ile ilgili herhangi bir değişiklik olmadığı sürece, sigortalı için yaptıkları bildirime göre adlarına tahakkuk edecek sigorta primlerini sigortalı çalıştırdıkları ayı takip eden ayın sonuna kadar Kuruma ödeyecektir.
3.2.Ev hizmetlerinde 10 Gün ve Daha Fazla Çalışanlar İçin Ödenecek prim
Ev hizmetlerinde Ayda 10 gün ve daha fazla süre ile sigortalılığı olanların % 34,5 oranındaki primleri gerçek kişi işverenler tarafından ödenecektir. Bu primin % 20’si uzun vadeli sigorta kolları, % 12,5’i genel sağlık sigortası, % 2’si iş kazası ve meslek hastalıkları sigortası primidir. İşverenler ayrıca sigortalı ve işveren hissesi ile birlikte % 3 oranında işsizlik sigortası primi de ödeyeceklerdir. Böylece toplam yük %34,5+%3= %37,5’e ulaşmaktadır.
Ancak prim hesaplanırken aşağıdaki mevcut sigorta prim teşviklerinden yararlanmak mümkündür.
5510 Sayılı kanun uyarınca sigorta primi işveren hissesi %5 indirimli ödenebilir
4447 Sayılı Kanun geçici 10’uncu maddesi uyarınca geriye doğru altı ay adına SGK primi ödenmemiş kişilerin istihdamı halinde sağlanan işveren prim desteğinden faydalanılabilir
4447 Sayılı Kanun 50’inci maddesi uyarınca işsizlik Sigortasından Ödeme alanın istihdamı halinde 6 ay süre ile prim desteğinden faydalanılabilir
Örneğin, Aylık 1.201,50 TL Asgari ücretle ay içinde 12 gün ev işinde istihdam edilen bir kişi için ödenecek yükümlülükler şöyle olacaktır;
12 günlük ücret 1.201,50 / 30 x 12 =480,60 TL; %5 İndirimli SGK maliyeti ise 480,60 X %32,5= 72,09 TL olacaktır.
3.3.Ev hizmetlerinde 10 Gün ve Daha Fazla Ancak 30 Günden Az Çalışanların Genel Sağlık Sigortalılığı ve Yararlanma Koşulları
Genel Sağlık Sigortalısının yararlandığı sağlık hizmetlerinden faydalanabilmek için ay içinde en az 30 gün GSS Primi ödenmesi gerekiyor.
Bu nedenle, 10 gün ve daha fazla süreyle çalışması bulunanlardan ay içindeki çalışması 30 günden az olanların kalan sürelerine ait genel sağlık sigortası primlerini kendileri ödemeleri gerekiyor. Çünkü bunların varsa bakmakla yükümlü olunan statüleri ay içinde 10 günden fazla çalışma nedeniyle sona erecektir. Mesela eşi üzerinden sağlık yardımlarından faydalanan bir kişi ev hizmetlerinde 10 günden fazla çalışması sebebiyle kuruma tescil ettirilirse, eşi üzerinden yaralandığı sağlık yardımları kesilecektir. Yani bu alamda güvencesiz kalacaktır. Buna imkan olmadığından 30 günden eksik kalan günler için GSS primini %12,5 oranı ile hesaplayıp kendi ödeyecektir.
3.4.Ev hizmetlerinde 10 Gün ve Daha Fazla, Ancak 30 Günden Az Çalışanların İsteğe bağlı Sigortadan Faydalanmaları
Çalışma gün sayısı ayda 10 günden fazla 30 günden az olanlar kalan süreler için isteğe bağlı sigortalı olabileceklerdir.
3.5.1.4.2015 tarihinden önce Ev Hizmetlerinde İşveren Yanında 10 Gün ve Daha Fazla Süre İle Çalışanlar Hakkında Yapılacaklar
1.4.2015 tarihinden önce ev hizmetlerinde 10 gün ve daha fazla süre ile sigortalı çalıştıran işverenler işyeri dosyasını kapattıktan sonra yukarıda belirtilen usul ve esaslara göre ekteki bildirgeyi vererek müracaat edebileceklerdir. Teşviklerden yararlanabilmek için bu iki işlemin aynı gün yapılması gerekmektedir. Ayrıca müracaatlarda önceki işyeri tesciline esas iş kolu kodunun “9700” olması gerekmektedir. Bu nedenle mevcut kayıtlarda işyeri kodu 9700 değilse öncelikle bunun değiştirtilmesi gerekir.
4.Ev Hizmetlerinde Çalışanların İş Kanunu Karşısındaki Durumu
Ev hizmetlerinde çalışanlar İş Kanunu kapsamında olmadığından, bu kanunda belirlenen düzenlemelere tabi olmayacaklardır. Bunlar ve işverenleri hakkında Borçlar Kanunu hükümleri uygulanacaktır. Borçlar Kanununda İş Kanuna benzer şekilde yıllık izin hakkı, fazla mesai ödemesi, akdin feshinde ihbar süresi gibi düzenlemelerin yer aldığını hatırlatmak isteriz.