Devletin kurucusu Batu Han’ın ak otağının üst kısmının altın yaldızlı olması sebebiyle bu devlete Altın Orda veya Ak Orda denir. Çağatay Han ve Ögedey Kağan’ın 1241 yılında birbiri ardınca ölmeleri üzerine Cengiz’in torunları arasında en yaşlı ve itibarlı kişi durumuna geçen Batu Han, daha rahat hareket etme imkânına sahip oldu. Böylece geniş bir sahada, merkezi Saray şehri olan Altın Orda Devleti kuruldu. Altın Orda’nın idarî teşkilâtı eski Türk idare sistemine göre düzenlendi, ayrıca bozkır gelenek ve teşkilâtı da devam ettirildi. Altın Orda Hanlığı’nda en önemli devlet organı, kurultay olup han bu meclisin başkanıydı. Kurultay hanların seçimi, büyük savaşların ilânı ve önemli devlet meselelerinin konuşulması gibi hallerde toplanırdı. Batu Han’ın ölümünden sonra yerine geçen oğulları Sartak ve Ulakçı’nın da aynı yıl içinde ölmeleri üzerine Batu Han’ın kardeşi Berke, han oldu. Daha önce Müslümanlığı kabul eden Berke Han’ın en büyük başarısı, Altın Orda’ya karşı başlayan isyanları büyümeden kısa zamanda bastırmasıydı. Berke’den sonra Altın Orda’nın başına geçen Mengü Timur devletin bütünlüğünü ve istiklâlini bir müddet daha korumayı başardı. Fakat Mengü’nün yerine geçen Tuda Mengü Han zamanında devletin bütünlüğü tehlikeye düştü ve bundan sonraki yirmi beş yıllık süre, Altın Orda’nın ilk fetret devri oldu. Bu ilk fetret devri 15. yüzyılın başlarında sona erdi.
Özbek Han ile Canıbeg Han’ın saltanatları döneminde Altın Orda’nın bütünlüğü yeniden sağlandı ve devlet eski kudretli günlerine kavuştu. Timur Devleti kurulduktan sonra Timur Altın Orda’ya karşı sefere çıkarak Toktamış Han’ı büyük bir yenilgiye uğrattı. Bu yenilgilerden sonra Altın Orda Hanlığı hızla parçalanmaya başladı. Timur Kutluk Timur tarafından Altın Orda hükümdarı ilân edildi. Uluğ Muhammed 1427’de Altın Orda tahtını yeniden ele geçirdi ise de bir müddet sonra Kırım’da hanlığını ilân etmiş olan Hacı Giray’ın yanına sığınmak zorunda kaldı. Altın Orda Hanlığı’nı ele geçiren Küçük Muhammed Han tamamen Altın Orda’nın hâkimi oldu. Küçük Muhammed Han’ın ölümünden sonra yerine geçen Seyyid Ahmed Han Hacı Altın Orda’yı eski parlak günlerine döndürmek maksadıyla giriştiği bu mücadelede oldukça başarılı sonuçlar aldı. Seyyid Ahmed’in yerine Altın Orda’nın başına geçen Ahmed Han da mücadeleyi sürdürdü. Ahmed Han’ın ölümünden sonra yerine geçen oğlu Şeyh Ahmed Han dirayetsiz bir hükümdar olduğu için memleketi içine düştüğü buhrandan kurtaramadı. Taht mücadelesine giren prenslerin artması devletin parçalanmasına yol açtı. Böylece Altın Orda toprakları üzerinde daha önce kurulan Kırım, Kazan ve Nogay hanlıklarından başka Astrahan ve Sibir hanlıkları da ortaya çıktı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Saray, Mehmet, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 2, 1989, s: 538-540
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
Altın Orda Hanlığı
Devletin kurucusu Batu Han’ın ak otağının üst kısmının altın yaldızlı olması sebebiyle bu devlete Altın Orda veya Ak Orda denir. Çağatay Han ve Ögedey Kağan’ın 1241 yılında birbiri ardınca ölmeleri üzerine Cengiz’in torunları arasında en yaşlı ve itibarlı kişi durumuna geçen Batu Han, daha rahat hareket etme imkânına sahip oldu. Böylece geniş bir sahada, merkezi Saray şehri olan Altın Orda Devleti kuruldu. Altın Orda’nın idarî teşkilâtı eski Türk idare sistemine göre düzenlendi, ayrıca bozkır gelenek ve teşkilâtı da devam ettirildi. Altın Orda Hanlığı’nda en önemli devlet organı, kurultay olup han bu meclisin başkanıydı. Kurultay hanların seçimi, büyük savaşların ilânı ve önemli devlet meselelerinin konuşulması gibi hallerde toplanırdı. Batu Han’ın ölümünden sonra yerine geçen oğulları Sartak ve Ulakçı’nın da aynı yıl içinde ölmeleri üzerine Batu Han’ın kardeşi Berke, han oldu. Daha önce Müslümanlığı kabul eden Berke Han’ın en büyük başarısı, Altın Orda’ya karşı başlayan isyanları büyümeden kısa zamanda bastırmasıydı. Berke’den sonra Altın Orda’nın başına geçen Mengü Timur devletin bütünlüğünü ve istiklâlini bir müddet daha korumayı başardı. Fakat Mengü’nün yerine geçen Tuda Mengü Han zamanında devletin bütünlüğü tehlikeye düştü ve bundan sonraki yirmi beş yıllık süre, Altın Orda’nın ilk fetret devri oldu. Bu ilk fetret devri 15. yüzyılın başlarında sona erdi.
Abdülbaki Gölpınarlı
Meslek hayatı boyunca edebiyat tarihçiliği ve çevirmenlik üzerine yoğunlaşan Abdülbaki Gölpınarlı, Tasavvuf, Mevlevilik, Şiilik ve Divan Edebiyatı gibi alanlarda dikkat çekici birçok eser kaleme aldı. İlk yayımı, İstanbul Üniversitesi’nde bitirme tezi olarak yazdığı ‘Melamilik ve Melamiler’ adlı eseridir. Eğitim hayatını babasının vefatı üzerine yarıda keserek iş hayatına atılmak zorunda kalan Gölpınarlı, ilk olarak Vezneciler semtinde kitapçılıkla uğraşmış daha sonra Çorum’da idari görevini de üstlendiği okulda öğretmenlik yapmıştır. Ancak eğitimini tamamlama isteği baskın gelen Gölpınarlı, İstanbul’a döndüğünde, önce lise ardından da üniversite eğitimini tamamlayarak edebiyat öğretmeni oldu.
Refik Ahmet Sevengil
Yerli ve yabancı kaynakları, gazete koleksiyonlarını tarayarak Türk tiyatrosu tarihiyle ilgili yazıları ve eserleriyle önemli araştırmalar ortaya koyan Refik Ahmet Sevengil, Binbaşı Bekir Hıfzı Bey’in ve Zehra Hanım’ın oğluydu. Refik Ahmet Sevengil, İbtidâî mektebi ve rüşdiyeden sonra Mercan İdâdîsi’nin ikinci sınıfında iken imtihanla Dârülfünun Edebiyat Fakültesi’ne girdi. Babasının ölümü üzerine çalışmak zorunda kalınca eğitimini tamamlayamadı. İdâdîden hocası olan Hakkı Tarık’ın aracılığı ile 1919’da İfham gazetesinde başladığı yazarlığını Vakit, Kurun, Büyük Gazete, Cumhuriyet, Yeni Sabah, Yeni İstanbul gazeteleriyle çeşitli dergilerde özellikle kitap tenkidi ve tiyatroya dair yazılarıyla devam ettirdi. Kurun gazetesinin neşriyat müdürlüğüne getirildi. Bu arada Menbaulirfan Mektebi’nde, Alman Lisesi’nde, Üsküdar Amerikan Kız ve Zapyon Rum Kız liselerinde edebiyat öğretmenliği yaptı. Dârülbedâyi Edebî Heyeti ve İstanbul Şehir Meclisi üyesi oldu. İki dönem Tokat’tan milletvekili seçildi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tiyatro Enstitüsü’nde ve Devlet Konservatuvarı’nda Türk tiyatrosu tarihi dersleri verdi. Radyolar Umum Müdürlüğü, Basın Yayın ve Turizm Bakanlığı Radyo Dairesi Müdürlüğü gibi görevlerde bulunurken İstanbul ve Ankara radyolarında “Yüzyıllar Boyunca Halk Şairleri”, “Çağımızın Halk Şairleri”, “Eski Şiirimizin Ustaları” üzerine yaptığı konuşmaları daha sonra kitap halinde yayımlandı.
İnce Minareli Medrese
Konya’da avlusunun üzeri kubbeyle örtülü üç medreseden biri olan yapı banisinden dolayı Sahib Ata Darülhadisi adıyla da anılmaktadır. Medreseye bitişik olarak yapılan mescidin cephe üzerinde yer alan sırlı tuğlalarla süslenmiş minaresi yapıya İnce Minareli adının verilmesine sebep olmuştur. Aslında iki şerefeli olan minare binaya nisbetle oldukça yüksek ele alınmıştı. 1901 yılında yıldırım düşmesiyle önce birinci şerefeden yukarısı, daha sonra da şerefe yıkılmıştır. Bugün mescid de yıktırılmış olup sadece medreseyle ortak olan kıble duvarında mihrabı kalmıştır. Gayet güzel ve süslü taçkapı, cephenin ortasında dışa taşkın bir kütle şeklinde yer almaktadır. Klasik formların dışında oluşuyla dikkat çeken kapı, Anadolu’da Selçuklu döneminde yapılmış en ihtişamlı taçkapılardan biridir. Kapının iki yanında yer alan ince uzun nişler sivri kemerli olup geometrik geçmeli bir bordürle çevrelenmiştir. Üstte iki yanda kıvrık dallı rûmîli alan içinde yer alan iri geçmeli kaval silme yukarıda kabarık bir yaprakla sonlandırılmıştır. Yapının taçkapısından çapraz tonozlu giriş holüne, buradan da sivri kemerli bir kapıdan geçilerek üzeri kubbeyle örtülü avluya ulaşılır. Avlu kare bir alana sahip olup ortasında şadırvan bulunur. Avlunun üzerini örten kubbeye, her biri dört üçgenden oluşan yelpaze biçiminde düzenlenmiş üçgenlerle geçiş sağlanmıştır. Üçgenlerin etrafı, mavi zemin üzerine lacivert çinilerden kesilmiş palmetlerin üst üste sıralanmasından oluşan bir şeritle çevrelenmiştir. Bugün camekanla örtülmüş olan kubbenin tepesinde vaktiyle çok büyük bir aydınlık fenerinin yer aldığı eski fotoğraflardan anlaşılmaktadır.
Ahmet Ağırakça
İlahiyat profesörü olan Ahmet Ağırakça, 28 Şubat döneminde YÖK tarafından başörtüsü eylemlerine destek verdiği gerekçesiyle uzun yıllar görev yaptığı İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’ndeki görevine son verildi. 2007 yılında Danıştay bu cezanın haksızlığına hükmederek 2014 yılında Yükseköğretim Kurulu’nca Mardin Artuklu Üniversitesi Rektörü olarak görevlendirdi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun
ANASAYFA
HABERLER
ANSİKLOPEDİ
MAKALELER
RESİMLERLE TARİH
RÖPORTAJLAR
ARŞİV
GİZLİLİK
HAKKIMIZDA
KÜNYE
İLETİŞİM
REKLAM
TARİH
İLETİŞİM FORMU
'Bilge Ansiklopedi' parolası ile yayın hayatına başlayan Beyaz Tarih bilgiye ulaşabileceğiniz en hızlı ve en güvenli internet adresidir. Tarihi ve güncel konular üzerine özel hazırlanmış dosyalar, makaleler, haberler, kültür-sanat yayınları ve ansiklopedi maddeleri ile akademisyenlerin yazıları eşliğinde yaşanmış tarihi öğrenmek adına gerçeğe vakıf olacağınız bir tarih platformudur.'