IŞİD’in elinde bulunan Irak’ın ikinci büyük kenti Musul’a yönelik operasyonun hazırlıkları sürüyor. Bağdat ile Ankara arasında krize yol açan Musul harekâtının Ekim ayının sonunda düzenlenmesi planlanıyor. Operasyon tarihi yaklaşırken harekâta katılacak taraflar konusunda tartışmalar da alevlendi. Musul özelinde koparılan fırtınanın nedeni kentin IŞİD’den kurtarılması değil. Temel mesele Musul’un IŞİD’den kurtarıldıktan sonra kaderinin ne olacağına dair. Yani nasıl paylaşılacağıdır. Paylaşımdan pay kapmak isteyen ve bu nedenle operasyona katılmak isteyen güçler arasında kıyasıya bir mücadele var.
Bağdat yönetimi Ankara’nın mezhepçi söyleminden ve Musul üzerindeki hak iddialarından duyduğu rahatsızlık nedeniyle Türkiye’yi devre dışında tutmak istiyor. Ankara her ne pahasına olursa olsun Musul masasında yer alma niyetinde. Mesele de burada düğümleniyor. Bu aşırı mezhepçi yaklaşım diğer aktörlerde rahatsızlık yaratıyor.
Washington iki ülke arasında krizde Irak’tan yana. Erbil ise Bağdat merkezi yönetimi ile yaşadığı krizlerden dolayı bir taraftan AKP hükümetine yanaşırken, öte yandan Irak ile ABD’yi karşısına almamaya çalışıyor. İran da Bağdat hükümeti ve Şii milisler üzerinden Musul denkleminde başat güç konumunda.
Tartışma ve kriz alevleniyor
ABD, Irak, Türkiye ve Irak Kürt Bölgesel Yönetimi arasında yaşanan restleşmeden nasıl bir sonuç çıkacağını tarafların pazarlık ve ikna gücüyle ittifak yapıları belirleyecek. Bir buçuk yıldır aktörler arasındaki anlaşmazlıklardan dolayı ertelenen Musul operasyonu için pazarlıklar devam ediyor. Musul özelinde kopan fırtınanın nedenlerini üç maddede toparlayabiliriz; “Musul’a kim girecek?”, “IŞİD sonrası kentin statüsü ne olacak?”, “Musul’dan çıkarılacak IŞİD’liler nereye gidecek?”
1-) Musul’a kim girecek?
Musul’a yönelik askeri operasyonda hangi güçlerin, ne oranda katılacağına dair büyük bir belirsizlik ve anlaşmazlık var. 11 Haziran 2014 tarihinde IŞİD tarafından ele geçirilen dört milyonluk kente düzenlenecek operasyonda bölge ülkeleri ve yerel aktörler söz sahibi olmak istiyor. Irak ordusu, Şii milisler ve Kürt güçleri Peşmergeler kentin alınması için büyük bir operasyon hazırlığında. Operasyon kapsamında koalisyon güçleri, hava ve lojistik desteği verecek. ABD ile birlikte Fransa ve İngiltere savaş uçakları da operasyonda aktif olarak hava desteğinde bulunacak. Türkiye de operasyona dahil olmak istiyor. Musul’un 13 kilometre kuzeyindeki Başika’daki üste yerel güçlere eğitim veren Türkiye, operasyona katılmak için hazır olduğunu açıkladı. Ancak Irak hükümeti ve ABD’den yapılan açıklamalar, Türkiye’nin Musul operasyonuna katılmaması yönünde. Irak, Türkiye’nin Musul’a müdahil olmasına şiddetle karşı çıkıyor.
2-) IŞİD sonrası Musul nasıl bölüşülecek?
IŞİD’in kentten çıkarılmasının ardından Musul’un statüsünün nasıl olacağına dair büyük bir anlaşmazlık söz konusu. Kent, zengin petrol yatakları ve doğusu ile batısındaki petrol boru hatlarının yanı sıra coğrafi konumu nedeniyle stratejik bir noktada. Demografik yapısı nedeniyle tarih boyunca hep sorunlu bir bölge oldu. Nüfusu Arap, Kürt, Türkmen, Ezidi ve Süryanilerden oluşan kentte nüfusun yarısından fazlasını Sünni Araplar oluşturuyor. Bağdat, kentin yeniden kendi denetiminde kalmasını istiyor. Türkiye ise kentte tarihsel bir hak iddiasında, Sünni Araplar üzerinden kente müdahil olma arayışında. Meclis açılışında Lozan tartışmasıyla birlikte Musul’un tartışmaya açılması bu hamlenin ürünü. Mesut Barzani'nin lideri olduğu Irak Kürdistan Demokrat Partisi (IKDP) Yönetim kurulu üyesi Ali Awni, Bağdat yönetiminin idaresinde olan, ancak fiili olarak Peşmergenin bulunduğu Kürt bölgeleri için Bağdat ile anlaştıklarını söyledi. Awni, Bağdat yönetimi ile Musul operasyonu konusunda yaptıkları görüşmelerde, Kürt yönetimi idaresi dışında kalan Kürt bölgelerinin Kürt bölgesel yönetimine devri konusunda anlaştıklarını söyledi.
3-) IŞİD’liler nereye gidecek?
Asıl büyük sorunlardan bir tanesi de kentten çıkarılacak olan IŞİD’lilere ne olacağına dair. IŞİD’in elinde düştükten sonra nüfusunun 2 milyona düştüğü tahmin edilen kentte yaklaşık 7 bin cihatçının bulunduğu tahmin ediliyor. Bu militanlara ne olacağına yönelik belirsizlik sürüyor. Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Musul sözcüsü Said Mamuzini, operasyonun yakında başlayacağını ve IŞİD'in Suriye'ye kaçması için de bir yolun açık bırakılacağını söyledi. Hizbullah lideri Hasan Nasrallah ise Musul operasyonu başladığında bu kentteki IŞİD mensuplarının Suriye’nin doğusuna kaçabileceği konusunda uyardı. Musul’dan bir kaçış yolunun olmaması gerektiğini savunan Şii lider, Iraklı yetkililere seslendi, 'ABD’nin oyununa gelmeyin' dedi. Yandaş Yeni Şafak gazetesi ise IŞİD’lilerin Musul’dan Türkmen kenti Telafer’e sürülerek orada yoğun bir bombardımana tabi tutulacağını iddia etti.
Üç aşamalı operasyon
Operasyon üç aşamalı olacak. İlk aşamada Musul’un çevresinin tamamının alınması hedeflenecek. Diğer aşama ise kentin kenar mahallelerinin alınması ve son aşama ise kent merkezinin alınması olacak. Peşmerge ile Irak ordusu ortak operasyon yapacak. Musul’un kuzeyi, doğusu, güneydoğusu ve batısı peşmergenin kontrolünde. Bu cepheler Musul kent merkezinden sadece 25 kilometre uzaklıkta. Musul'un güneyi ise Irak ordusunun elinde bulunuyor.
(BirGün)
Gündem | RedHaber E-Dergi | Emek | Ekonomi | Dünya | Ekoloji | Gençlik | Kadın | Söyleşiler | Kültür-Sanat | MuhalifSpor | Haziran Haberleri | Yerel Seçim 2014 | Direniş Haberleri