Eki 12, 2018 Dngn3ejler, gazete sokak, Kürt dili, Mıradê kınê, Pir sultan, Ramazan Kavak, Sözlü, Şakıro, Tarih, Yazı, Yazılı tarih, Yunus emre
Dengbêj, sese nefes ve yaşam verendir.
(Mehmet Uzun )
RAMAZAN KAVAK’IN YAZISI
GAZETE SOKAK – Tarih, yazıyla değil sözle başlar. İncil’in ünlü aforizması; ‘önce söz vardı’ cümlesinin tılsımında hepimizin derinlere dalmasının eminim ki bir anlamı olmalı. İnsanlığın doğuşu, sözün kudretiyle tarihsel belleğinin kocaman bir bölümünü günümüze kadar ulaştırabilmiştir.
Tarihçiler yazının Sümerlerle başladığını söylerken, yazıya nakşedilmiş uygarlığın, tarihin küçük bir karesine denk düştüğünü de beraberinde ifade etme gereksinimi duyarlar.
Çünkü milattan önce üç binlere dayanan yazının serüveniyle yapılacak bir yolculuk sekter kalır. On binlerce yıllık bir geçmişe yaslanmış, insanlığın gizemsel tarihine yürüyüş başlarken sözün rehberliği hayati derecede önemlidir. Sözün ağırlığı yazının icadıyla sönümlenmemiş günümüze kadar yol arkadaşlığı etmiştir.
Yazıyla uygarlaştığını iddia eden insan aynı zamanda eşi benzeri görülmemiş
savaşlara, soykırımlara ve talanlara kanlı mührünü vururken, kendi elleriyle tarihe not düştüğü yazıyı hiç acımadan yok edebilmiştir. İşte bu korkunç gerçekliğin karşısında insanlık kültürünü ve onurunu geleceğe taşırma ihtiyacı duyan aydın kişilikler sözün gücüne hep dört elle sarılmışlardır.Kelamın kutsallığına tanrısal derecede önem vermişlerdir.
İlk insanın boy attığı Mezopotamya aslında ilk sözün de yankılandığı yerdir. Sözün yakıcı gerçekliği kendi sözcülerini yaratırken yaşanmışlıklar karşısındaki tavır ve sözün beyinde ve yürekteki yankısına değer biçmiştir. Söze yüreklerinin sesiyle biçim verecek olan bu şahsiyetlere dengbêj yani sesiyle söze biçim verenler denilmiştir.
Dengbêjî kültürüne beşiklik eden Mezopotamya ve Anadolu topraklarının yanında dünyanın farklı coğrafyalarında bu kültürel değer farklı metodlarla da olsa işlenmiştir. Zaten insanın dokunduğu her yer, aynı zamanda sözün filizlendiği yerlerdir. Çok eski dönemlerde ölüm ve yaşam diyalektiği karşısında ayinsel bir ritüel olan tanrısal yakarmalardan tutalım, tragedyalara oradan günümüze kadar dengbêjî farklı versiyonlarla var olmuştur.
Mezopotamya’nın kadim halklarından olan Kürtlerde sözün gücü ve kutsallığı yazılıeserlerden daha yoğun olarak işlenmiştir. Kürt tarihi ve kültüründe kelam, toplumsalmayalaşmada etkin bir yer tutar. Söz ağırlığını her alanda hissettir. Değişen sosyal sistemlerde belki de değişmeyen tek olgu sözün yani kelamın toplumsal tabakalaşmada saygınlığını hep korumasıdır. Söze sesleriyle derin bir anlam veren dengbêjler, sosyal ve siyasal yıkımlara karşı yazıdünyasında oluşan boşluğu önemli ölçüde sözün aktarımı yoluyla doldurdukları görülür. Kürtlerin tarihten süregelen devletsiz toplum oluşları, yazın dünyalarına ait büyük edebi ve tarihsel eserlerin çoğunluğu egemen güçlerce itlaf edilmiştir. İşte bu konsepte karşı dengbêjî kültürü önleyici rol üstlenmiştir. Geçmişin ağır trajedileri ve kahramanlıklarının günümüze aktarılmasında toplumu dinamize etmiştir. Aynı zamanda bilge dengbêjlerin usta anlatıları toplumsal tutkal görevi görmüştür. Tarihteki Kürt bey ve emirliklerine baktığımızda her beyin ve mirin yanında bir dengbêjin bulunduğunu, önemli tarihsel olayları ve savaşları hafızalarına kaydettiklerini ve sanatsal bir dille şevbûhêrklerde aktardıklarını görürüz. Bu özgün şahsiyetler, beyliğin tarihsel bilgi akışını ustaca atadan oğula taşıyabilmişlerdir.
Peki bu kadar önemli konumu olan dengbêjler kimdir?
Dengbêjler; aydın, araştırmacı, sorgulayan, coğrafya ve tarih bilgisine sahip kimselerdir. İyi bir retoriğin yanında muhalif karakterleri söze anlam biçmelerine ve toplumsal öncülüklerini ön plana çıkarmıştır. Dönemin siyasi gerçeklerini hafızalarına kaydedip, kitlelere muazzam ezgisel bir anlatımla aktarmaları donanımlı bir propagandist olduklarını gösterir. Kuşaklar arası yakın dönemin iyi birer analizcileri olduğu görülür. Örneğin Miradê Kinê’in yaşadığı dönem ve coğrafyaya bakalım. Mirado; 1940’lı yıllarda Dargeçit’in bir köyünde Tor diye tabir edilen bölgede doğup büyümüştür. Haliylen klamlarında Tor ve çevre bölgelerinin toplumsal ve siyasiolaylarının usta bir dille anlatıldığı görülür. Eserlerini dinleyenler hevêrkan Sultanları olarak bilinen Mala Haco, Elîkê Betê isyanını, Mala Eliyê Unîs direnişini, Bişarê Çeto, Emînê Perîxanê v.b.
1900’lü yılların Tor ve Xerzan bölgelerindeki önemli olayları ve şahsiyetleri sanatsal ve muhalif bir dille aktardığını görürüz. Keza Agirîli Şakiro’nin klamları Serhat bölgesinin iyi bir belleğidir. Homeros İlyada ve Odysseia ile Antik Yunan’ı tarihsel ve toplumsal gerçeklikleriyle günümüze ulaşmasındaki ustalığı o dönemin söylencelerini şairane bir üslupla yazmıştır.
Anadolu’nun halk ozanları olan Pir Sultanlar ,Yunus Emreler ,Köroğlular dönemin yoziktidarlarına karşı mazlum Anadolu halkının yoksulluğunu ,sazı söze katan deyişleriyle ifadeetmişlerdir.
Sonuç olarak sözün ağırlığında kaybolan ve hücrelerine kadar hisseden dengbêjler, tarihin tozlu sayfalarında her zaman toplumsal özgürleşmeye derin bir soluk katanlar olarak yer almiştir. Sözün kutsallığında paklanmış yürekleri, her türlü sapkınlığa karşı durmalarını emretmiştir.
Günümüzde her ne kadar popüler kültürün cenderesinde acı çekse de dünden bugüne hakikat taşıyıcılığı yaptığı gibi bugünden yarınlara aynı onurlu yürüyüşü yapacaktır.
Sesleriyle söze biçim veren ustaların unutulmadığı günler umuduyla…
Gazete sokak
See author's posts
Yazı dolaşımı
‘Çirkin Kral’ın Efsanesi’ gösterimde
Van Tiyatro Festivali: ‘Bir hayal, bir oyun ve özgürlük’
By Gazete sokak
Related Post
KÜLTÜR SANAT
Mersin Uluslararası Tiyatro Festivali’ne katılım çağrısı
Kas 22, 2021 Gazete sokak
KÜLTÜR SANAT
İmgeleri yüreklerle buluşturan dünya: İzmir Uluslararası Edebiyat Festivali
Kas 2, 2021 Gazete sokak
KÜLTÜR SANAT
Ma Music’ten İzmir’de çocuklarla muhteşem buluşma (VİDEO)
Eki 31, 2021 Gazete sokak
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Captcha loading...
In order to pass the CAPTCHA please enable JavaScript.
Δ
KORONAVİRÜS
Koronavirüs’ten korunma
10 yaşındaki Amara Binevş Değer isimli çocuk Koronavirüs’ten nasıl korunmamız gerektiğini anlatıyor.
Korononavirüsten nasıl koruyabiliriz? Amara anlatıyor..!
Amara Koronovirusün belirtilerini ve nasıl korunmamız gerektiğini anlatıyor..!
Publiée par GAZETE SOKAK sur Mardi 17 mars 2020
Kategoriler
ÇEVRE
DOĞA
DOSYA
DÜNYA
EĞİTİM
EKONOMİ
EMEK
FOTO HABER
GÜNCEL
HAK – ADALET
KADIN
KÜLTÜR SANAT
ÖZEL HABER
POLİTİKA
RÖPORTAJ
SAĞLIK
SEKTÖR
SON DAKİKA HABERLERİ
SPOR
TANITIM
TARİH
VİDEO GALERİ
YAZI
YAZI DİZİSİ
YEMEK TARİFLERİ
Etiketler
ABD Aday Akp Batman Başkan Belediye Ceza CHP Cumhurbaşkanı Dava Demirtaş Diyarbakır Ekonomi Erdoğan Eylem Gazeteci Gözaltı Halk Hapis HDP Kadın Kayyum KORONAVİRÜS Kriz Kürt Kürtler Mahkeme Mardin Para Polis Rusya Saldırı Savaş Selahattin Demirtaş Seçim Suriye Türkiye Van Çocuk Ölü Ölüm İran İstanbul İZMİR İŞİD
Kaçırdıkların
GÜNCEL
“Asgari ücret en az 5 bin 200 olmalı”
Ara 3, 2021 Gazete sokak
GÜNCEL
SES’ten iş bırakma kararı
Ara 3, 2021 Gazete sokak
GÜNCEL
Kilise duvarında oynayanlar için hapis istendi
Ara 3, 2021 Gazete sokak
GÜNCEL
AKP’li başkan bir gün arayla çark etti: Dün ‘yer yok’ demişti, bugün Cemevi yaptırmak istiyor
Ara 3, 2021 Gazete sokak
Son Yazılar
“Asgari ücret en az 5 bin 200 olmalı”
SES’ten iş bırakma kararı
Kilise duvarında oynayanlar için hapis istendi
AKP’li başkan bir gün arayla çark etti: Dün ‘yer yok’ demişti, bugün Cemevi yaptırmak istiyor
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Demirtaş ve Kavalı’nın serbest bırakılmasını istedi
Etiketler
ABD Aday Akp Batman Başkan Belediye Ceza CHP Cumhurbaşkanı Dava Demirtaş Diyarbakır Ekonomi Erdoğan Eylem Gazeteci Gözaltı Halk Hapis HDP Kadın Kayyum KORONAVİRÜS Kriz Kürt Kürtler Mahkeme Mardin Para Polis Rusya Saldırı Savaş Selahattin Demirtaş Seçim Suriye Türkiye Van Çocuk Ölü Ölüm İran İstanbul İZMİR İŞİD