Türkiye’de sanayi faaliyetleri başta İstanbul olmak üzere Bursa ve Kocaeli’yi kapsayan Marmara Bölgesi’nde adeta merkezleşmiş durumdadır. Bu bölgeyi, İzmir, başta olmak üzere Manisa ve Denizli sanayi merkezlerinin yer aldığı Ege Bölgesi takip etmektedir. Diğer bölgelerimizde sanayi pek gelişmemiştir. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu, sanayi faaliyetleri açısından ülkemizin geride kalan bölgelerini oluşturmaktadır. Sanayi faaliyetleri, nüfusu fazla olan illerde yoğunluk göstermektedir. Örneğin; Marmara bölgesinde Bursa, İç Anadolu’da Eskişehir ve Konya, Akdeniz Bölgesi’nde Adana, Güneydoğu Anadolu bölgesinde Gaziantep gibidir.
Sanayi faaliyetlerinin ilerlemesinde ham madde kaynakları etkili olmuştur. Örneğin Akdeniz bölgesi özellikle Çukurova ve yakın çevresindeki sanayi, bölgede yetiştirilen tarım ürünlerine dayalı olarak gelişmiştir. Maden kaynaklarının varlığına bağlı olarak Zonguldak taş kömürü, Ergani ve Murgul bakır madeni tesisleri ve Sivas Divriği demir madeni tesisleri kurulmuştur.
Ulaşım, pazarlama, tüketim faktörleri sanayi kuruluşunda önemli rol oynamıştır. Örneğin; İstanbul ve İzmir’de sanayi tesislerinin kurulması ve hızla ilerlemesinde deniz ve kara ulaşımı, gerek ham madde temininde gerekse mamul maddelerin taşınmasında yılın her mevsiminde kolaylık sağlamaktadır.
Bunun yanında Doğu Anadolu’da;
Donlu kış günlerinin uzun sürmesine bağlı olarak inşaat mevsiminin yılın en fazla 4-5 ayında olması,
Kışın ulaşımın güçlükle yapılması,
Pazar imkanlarının yeterli olmaması,
Kalifiye işçi ve teknisyen teminindeki güçlükler sanayinin gelişmesini engellemektedir.
Bu nedenle, sermaye transferi güçleşmekte ve müteşebbüslerin yatırım yapmaları en azından kolaklıkla mümkün olmamaktadır. Bundan dolayı devlet öncülüğünde ve desteğinde kurulu çeşitli sanayi kolları bu bölgemizde bulunmaktadır. Bazı sanayi kuruluşları hammeye yakın yerlerde kurulur. Bunlar; şeker, çay, kağıt, sigara, ayçiçeği yağı fabrikalarıdır.
Endüstrinin kurulması ve geliştirilmesi için gerekenler;
Hammadde: Makinelerde mamul maddeye dönüşebilen işlenmemiş maddelere hammadde denir. Sanayileşme için gerekli olan temel koşullardan biri hammadde teminidir. Sanayide bitkisel, hayvansal ve madensel kökenli ham maddeler kullanılır.
Sermaye: Sanayinin özellikle kuruluş aşamasında gerekli olan en önemli koşul sermayedir. Sanayi işletmelerinin kurulabilmesi, ham madde ve enerji sağlanması, çalışan kişilere ücret ödenmesi için sermayeye ihtiyaç vardır.
Enerji: Sanayinin temel ögelerinden biri enerjidir. Sanayi kuruluşlarında makinelerin çalışabilmesi için enerjiye ihtiyaç vardır. Bu kuruluşlarda taş kömürü, linyit, petrol, doğalgaz gibi fosil yakıtlardan ve su, rüzgar, jeotermal, güneş gibi yenilebilen enerji kaynaklarından sağlanan elektrik enerjisi kullanılır.
Ulaşım: Sanayi faaliyetlerinde ham veya yarı işlenmiş maddelerin fabrikalara getirilmesi ve işlendikten sonra pazarlara ulaştırılması büyük önem taşır. Bu nedenle gelişmiş ulaşım ağına ve araçlarına ihtiyaç duyulur. Hızlı, ucuz, düzenli ve güvenilir kara, hava, deniz ve demiryolları taşımacılığının ticaretle birlikte sanayinin de gelişmesine katkısı büyüktür. Endüstride ulaşımın payı oldukça fazladır. Türkiye’de ulaşım payı en fazla olan, kara yolu taşımacılığıdır. Bunda, kara yolunun her yere ulaşması etkilidir. Önemli yol kavşaklarında bulunan merkezlerde endüstri ve ticaret daha çok gelişir.
İş Gücü: Makinelerin yapımı, kurulması ve işletilmesi için yetişmiş iş gücüne gereksinim vardır. Nitelikli iş gücü belli bir iş kolunda eğitim görmüş deneyimli elemanlardan oluşmaktadır. Modern sanayi için niteliksiz yani vasıfsız iş gücünden çok nitelikli iş gücüne ihtiyaç vardır.
Pazarlama: Üretilen sanayi ürünlerinin satışı iç ve dış pazarlarda gerçekleştirilir. Sanayi ürünlerinin pazarlanmasında ucuz ve kaliteli mal üretiminin yanı sıra tanıtımın da önemli etkisi vardır. Sanayi kuruluşlarının üretimlerinin artması ve kar oranının yükselebilmesi için sürekli ve düzenli pazarların yanı sıra yeni pazarlara ihtiyaç duyulur.
Teknoloji: sanayi dallarının üretim yöntemleri ile kullanılan araç ve gereçleri kapsayan bilgi ve donanıma teknoloji adı verilir. Teknoloji, sanayide verimi arttıran önemli bir unsurdur. Kısa zamanda ve daha kaliteli üretimin yapılabilmesi için teknolojik gelişmelerin yakından takip edilmesi gerekir.
İşletme: sanayileşme kavramı ile verimlilik kavramı yakından ilişkilidir. İşletme bir kuruluşun verimli bir şekilde çalışmasını sağlayan kazanç elde etme yöntemidir. Üretimin çeşitli yöntemlerle ve önlemlerle düzenlenmesi işletmeciliğin esasını oluşturur. Bu konuda iyi yetişmiş yöneticilerin de çalıştırılması sanayi kuruluşunun gelişmesine katkısı oldukça büyük olmaktadır.
Sanayileşme sonucu;
Dış ticaret hacmi artar,
Sanayi ürünleri ihracatı ve ham madde ithalatı artar,
Yeni iş alanları oluşturularak işsizlerin sayısı azalır,
Kişi başına düşen milli gelir artar,
Sanayide çalışan nüfus oranı artarken, tarımda çalışan nüfus oranı azalır,
Nitelikli iş gücü artar,
Şehirleşme oranı artar,
Nüfus artışı azalır,
Ortalama yaşam süresi yükselir,
Sanayide ülke ekonomisine katkısını arttırmak için;
Ulusal bir sanayi politikası düzenlenmeli ve uygulanmalıdır,
İç ve dış pazarların ihtiyaçlarına göre üretim yapılmalıdır,
Hammadde üretimi ve tüketimi arasında bir denge kurulmalıdır,
Sanayi tesislerinin kuruluşu ve çalışması arttırılmalıdır,
Sanayi kuruluşlarının modern teknoloji ile donatılması ve kullanılması,
Kalifiye eleman temininin yanı sıra bol ve ucuz enerji sağlanmalıdır,
Sanayi kuruluşlarının yerinin tespitinde ve üretim aşamasında çevreye zarar vermeyecek şekilde planlama yapılmalıdır.