Şimdilik evet. Görünen o ki ne İran, ne de Amerika savaş istiyor. İkisi de güç tehdidinde bulunmaya, zaman zaman da güç kullanmaya yatkın ama ikisi de topyekûn bir savaşa hevesli değil. İran etkin olmasa da orantısal bir mukabelede bulundu, Amerika da orantısallığı en yetkili ağızlarından kabul edip, askeri tepki vermemeyi tercih etti. Hatta oturup konuşalım, sorunlarımızı çözelim bile dedi.
İran da müzakere seçeneğini dışlamıyor. Nükleer zenginleştirme programını yeniden başlatırken şartlı olduğunu açıklıyor. 2015’te varılan mutabakatın koşullarını ABD yerine getirirse nükleer zenginleştirmeden, yani nükleer silah edinme arzusundan feragat edeceğini söylüyor. AB temkinli fakat hala umutlu, diplomasiye öncelik vermek gereğini vurguluyor. Türkiye de krizin yatışması için temaslar yapıyor, ziyaretler gerçekleştiriyor.
Amerika sanki sokak hareketlerinden, İran’da olabilecek rejim değişikliğinden ümitli gibi. Ekonomik olarak boğarsak, daha fazla yaptırım uygularsak günün birinde işbaşına bize müzahir bir iktidar gelir diye bakıyor. Sorunu zamana yaymak eğiliminde. Bu da kapsamlı bir müdahalede bulunma olasılığını, bölgenin daha da fazla istikrarsızlaşmasına yol açacak savaş ihtimalini azaltıyor.
* * *
Türkiye açısından bakıldığında bunlar olumlu gelişmeler. Enerji fiyatlarındaki artıştan doların değer kazanmasına, Irak’ın parçalanmasından ABD’nin Suriye’deki varlığının kalıcılaşmasına kadar pek çok alanda bizi rahatsız edecek, istemediğimiz bir çatışmanın içine sürüklenme riskini yükseltecek bir savaş şimdilik gündemde değil. Ancak sadece şimdilik. Tırmanma her an, her zaman mümkün.
Kaldı ki gündemde olmayan sadece bildiğimiz, alışkın olduğumuz, kimi zaman deklarasyonuna, kimi zaman ölen insan sayısına bakarak tanımladığımız büyük çaplı savaş. İki ülkenin kara, hava ve deniz kuvvetlerinin çatıştığı cinsten olanı. Küçük çaplı olanı, vekiller, dronlar, troller, siber korsanlar tarafından yapılanı değil. Çünkü o var ve sürecek, iki ülke farklı mecralarda birbirine meydan okuyacak.
Zaten savaş ile barış arasındaki sınır da kalkıyor. Teknolojinin gelişmesi, paradoksal bir şekilde karşılıklı bağımlılığın artmasıyla Hobbes’un metaforik doğa hali daha fazla gerçeklik kazanıyor. Eskiden devletlerin çıkabilecek bir savaşa hazır olmaları beklenirken şimdi her an savaş içinde olduklarını düşünmeleri gerekiyor. Dronlar, siber askerler, zemindeki milisler sınır, kural, aslında hukuk tanımıyor.
Müttefiklik ilişkisinin niteliği de değişti. ABD müttefiki Almanya’ya ya da Türkiye’ye yaptırım uygulayabiliyor. Kurucusu ve koruyucusu olduğu NATO ittifakını yok sayabiliyor. Ya da 1946’dan bu yana fiilen, 1952’den bu yana hukuken müttefiki olan bir ülkenin hasmı olan bir terör örgütünü destekleyebiliyor. Buna karşılık da eskiden hiç akla gelmeyecek şeyler yapılabiliyor. Türkiye gibi bir ülke hava savunmasının ana unsurunu Rusya’dan temin edebiliyor.
Giderek daha çok boyutlu, daha çok değişkenli, daha çok bilinmezli hale gelen bir dünyada yaşıyoruz. Soğuk Savaş’ın parametreleri belliydi, önümüzü görebiliyor, geleceğimizi kestirebiliyorduk. Soğuk Savaş sonrasını, 1990’lı yılları da az çok anladık, okuduk. Her ikisinde de bir düzen, sözde de olsa uyulması beklenen normlar vardı. Artık bunların çoğu bitti, tükendi, anlamını yitirdi.
* * *
Devletler yakın zamana kadar gizli gizli yaptıkları şeyleri artık açıktan yapıyor. Bir devlet diğerini çok üst düzey bir yetkilisini bir başka devletin havaalanında insansız hava aracından attığı füzelerle vurup, yanındakilerle birlikte öldürebiliyor. Dahası görüntülerini paylaşıp, düzenledikleri suikastın ne kadar doğru ve yerinde olduğunu kameralar önünde anlatabiliyor. Kimse de hukuktan, BM Şartındaki egemenlik ilkesinden, Cenevre Sözleşmelerinden söz etmiyor.
Buna karşılık savaş da çıkmıyor. Yeminler ediliyor, intikam alınacağı söyleniyor, izdihamdan insanlar ölüyor, bilerek ya da bilmeyerek yolcu uçağı düşürülüyor ama orantısal mukabele yine egemenlik ihlali yoluyla veriliyor. İran füzeleri Irak’taki Amerikan üslerini vuruyor. Eminim bir takım hukukçular durumdan vazife çıkartıp Grotius’tan bu yana olduğu gibi fiili duruma hukuki kılıf uydurmaya çalışacaklardır. Belki de bu tür kural tanımazlık yakında gelenekselleşerek hukukun parçası haline gelecektir.
Ancak hukukçular ne derse desin Türkiye gibi ülkelerin İran ile Amerika savaşmasa da bu krizden dersler çıkartmaları, değişimi önyargısız okumaları, her alandaki güçlerini arttırmak için çalışmaları, caydırıcılıklarını güçlendirmeleri, cazibelerini arttırmaları, muhataplarını etkilemek için yeni ve yaratıcı yöntemler bulmaları, ileride kendilerine ayak bağı olabilecek sorunlarını çözmek, çözemediklerini de yönetmek için daha fazla çaba harcamaları gerekiyor. Olabildiğince huzurlu bir tatil günü dileğiyle…
YORUMLAR (1)
YORUM YAZ
UYARI: Hakaret, küfür, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. (!) işaretine tıklayarak yorumla ilgili şikayetinizi editöre bildirebilirsiniz.
1 Yorum
SON YAZILAR
Mozart ne işimize yarayacak
Ali Barskanmay
Kaf Dağı’nın ardı…
Bülent Tuncay
Klan yerine cemaat, aşiret yerine parti
İskender Öksüz
Baba Adı: Adem Ana Adı: Havva
Bekir Fuat
Medine’de üç gün üç gece fasıl
Yusuf Ziya Cömert
Alengirli ulaştırma projeleri
Uğur Emek
İktidarın model arayışları
Taha Akyol
Tuzak
Ahmet Taşgetiren
Caz’la hayatı ya yaşarsınız ya da yaşarsınız…
Mehmet Ocaktan
Az sorunlu bir Kıbrıs yazısı
Mensur Akgün
©Copyright 2019
Tüm Hakları Saklıdır
KARAR SON DAKİKA
İLETİŞİM
KÜNYE
KULLANIM ŞARTLARI
GIZLILIK BİLDİRİMİ
VERİ POLİTİKASI
HUKUK AYKIRILIK BİLDİRİMİ
KATEGORİLER
Güncel
Politika
Üçüncü Syfa
Türkiye
Çevre
Eğitim
Dünya
Orta Doğu
Amerika
Avrupa
Asya
Afrika
Ekonomi
Piyasa
Emlak
Otomotiv
Enerji
Sosyal Güvenlik
Şirketler
Spor
Futbol
Basketbol
Voleybol
Atletizm
Motor Sporları
Diğer
Hayat
Diziler
Magazin
Sağlık
Kültür Sanat
Eğlence
Teknoloji
Mobil
İnternet
Sosyal Medya
Yazılım
Bilim
Karar TV
Gündem
Dizi
Sinema
Komik
İlginç
Teknoloji
Spor
Foto Galeri
Hayat
Capsler
Spor
Teknoloji
Kültür ve Sanat
Gündem
Ekonomi
Görüşler
Yazarlar
SERVİSLER
Hava Durumu
Namaz Vakitleri
Puan Tablosu
Dolar Kaç TL
Şehir Haberleri
Ramazan İmsakiyesi
Google Play Uygulamamız
Apple Store Uygulamamız
Dünyadan en son haberler, Türkiye'den son dakika gelişmeleri, günün öne çıkan gündem haberleri, dünya ekonomi piyasalarından flaş haberler, en yeni spor haberleri ve magazin dünyasından son olaylar Karar.com’da