Ay ve Dünya iki kez mi oluştu? Hayır, medyatik başlık değil. Yeni kanıtlar Ay’ı oluşturan büyük çarpışmanın yeryüzünü neredeyse tamamen yok ettiğini ve Dünya’nın baştan yaratıldığını gösteriyor. Ay, hayatın ortaya çıkması için gerekliydi. Peki bir gezegenin nasıl bu kadar büyük uydusu olabilir? Görelim.
Dev uydu
Bilim insanları 1700’lerden bu yana Ay ve Dünya’nın nasıl oluştuğunu merak ettiler; çünkü Dünya’nın neredeyse 4’te bir büyüklüğü ve 88’de bir kütlesiyle uydumuz aslında yeryüzünün sahip olamayacağı kadar büyük bir aydı. Ay büyüklüğüyle Jüpiter’e yakışırdı, ama Dünya’nın boyunu aşardı. Öyleyse Dünya Ay’a nasıl sahip olmuştu?
İlgili yazı: Dünyamızın uydusu Ay hakkında en şaşırtıcı gerçekler
Ay ve Dünya: İmkansız ikili?
Her şey 1898 yılında George Darwin’le başladı. İngiliz astronom Darwin, Newton mekaniğinden yola çıkarak Dünya’nın yerçekimi etkisiyle Ay’ı sonradan yakalayıp yörüngesine alamayacağını söyledi.
Haklıydı. Ay o kadar büyük ve ağırdı ki Dünya’ya yaklaşsaydı ya sapan taşı gibi uzaya savrulur ya da Dünya’ya çarpardı. Böylece Darwin, Ay’ın Dünya’dan koparak oluştuğunu söyledi. Buna göre Ay ve Dünya birlikte oluşmuştu.
Daha doğrusu Dünya gençlik yıllarında o kadar hızlı dönüyordu ki yüzeyinden büyük bir kütle merkezkaç etkisiyle uzaya fırlayıp Ay’ı oluşturdu. Buraya kadar güzel bir senaryo; ama bir sorun var. Ay’ın Dünya’dan kopması için Dünya’nın kendini bile parçalayacak kadar hızlı dönmesi gerekiyor!
Dünya’nın kendini bile parçalayacak kadar hızlı dönmediğini biliyoruz; çünkü bugün Dünya’da yaşıyoruz. Star Wars filminde İmparatorluk’un Ölüm Yıldızı adlı yapay uydusunun süper lazeriyle yok ettiği Alderaan gezegeninden geri kalan asteroit kuşağında değil. 🙂 Ancak, bu durum Dünya’nın geçmişte parçalanmadığı anlamına gelmiyor.
İlgili yazı: NASA Burçlar kuşağını Güncelledi mi?
Çarpışma Dünya’nın kendi etrafında dönmesini hızlandırdı. 4,5 milyar yıl önce 8 saatte bir kendi çevresinde dönüyordu. Zamanla yavaşladı ve günler uzayıp 24 saat oldu.
Büyük çarpışma varsayımı
1946 yılında Harvard Üniversitesi’nden Reginald Aldworth Daly tam da bu noktaya dikkat çekerek Ay’ın 4,5 milyar yıl önce Dünya’ya çarpan küçük bir gezegenimsinin yeryüzünden kopardığı parçalarla oluştuğunu söyledi.
Bugün de hayal gücünü zorlayan bu varsayım tutucu bilim çevrelerince 1974 yılına kadar dikkate alınmadı. Ancak, 1975 yılında William K. Hartmann ve Donald R. Davis ilk bilgisayar modellerini kullanarak Güneş Sistemi’nin bebekliğinde Dünya’ya Mars büyüklüğünde bir gezegenimsinin çarpmış olabileceğini gösterdiler.
Hatta Icarus kitabında yayınladıkları teoriye göre, kayalık gezegenler küçük cüce gezegenlerin birbiriyle çarpışmasıyla oluşuyordu.
İlgili yazı: İnternetinizi uçuracak en iyi 10 modem
Ay, Dünya’nın kendi çevresinde dönerken aşırı yalpalayıp yan yatmasını önlüyor. Yoksa ekvator buz tutardı. Bu da hayatı yok ederdi. Dünya’nın “dengeli” mevsimini Ay’a borçluyuz. Büyütmek için tıklayın.
Theia’nın gelişi
Zamanla bilim insanları büyük çarpışma teorisini rafine ettiler ve bu cüce gezegene (veya gezeginimsiye) Theia adını verdiler. Sonuçta Ay ve Dünya için ellerinde ciddi kanıtlar vardı:
Dünya’nın kendi çevresinde dönüş yönü, Ay’ın Dünya çevresinde dönüş yönü ve Ay’ın kendi çevresindeki dönüş yönü aynı (saatin ters yönünde).
Apollo astronotlarının getirdiği Ay kayaları uydumuzun yüzeyinin eskiden tümüyle erimiş bir lav denizi olduğunu gösteriyor (Ay’ın tümüyle erimiş kayalardan oluştuğunun kanıtı).
Ay’ın boyuna göre küçük bir demir çekirdeği var (Büyük çarpışma sırasında uzaya kaçan hafif Dünya kabuğundan oluştuğunun kanıtı).
Aynı sebeple Ay’ın özgül ağırlığı (yoğunluğu) Dünya’dan düşük.
Teleskoplar diğer yıldız sistemlerinde dış gezegenlerin birbiriyle çarpıştığını gösteren asteroit kuşakları ve gezegen halkaları buldu (uzayda varsa biz de olabilir).
Ay ve Dünya toprağındaki stabil izotop (radyoaktif atom) oranları aynı. Demek ki Ay ve Dünya aynı malzemeden yapılmış.
Astronomik bilmece
Astronomik rakam derken fahiş fiyatı kast ediyoruz. İşte bu da uçuk bilmece: Yukarıdaki kanıtlara rağmen büyük çarpışma teorisinin çözülmemiş yanları vardı. Şimdi Theia varsayımının eksikliklerine bakalım:
1) Öncelikle Mars büyüklüğünde olduğu tahmin edilen Theia, Dünya’ya kafadan çarpsaydı gezegenimiz tümüyle parçalanırdı ve çekirdeği de parçalanacağı için bugün atmosferimizi koruyan manyetik alanı üretemezdi. Sıvı dış çekirdek ve katı iç çekirdeğin büyüklüğü Dünya’nın parçalanmadığını gösteriyor.
Çözüm: Ay 100 milyon yıl genç çıktı yazımda anlattığım gibi, Theia’nın Dünya ile kafa kafaya çarpışmasına gerek yok. Eğer gezegenimize yandan çarptıysa çekirdeği derine çöküp Dünyamızın çekirdeğiyle birleşmiş olabilir ve Theia ile yerkabuğundan kopan parçalar da nispeten hafif Ay’ı oluşturmuştur.
2) Bugüne dek çözülemeyen ikinci sorun şu: Bilgisayar modellerine baktığımız zaman Ay kabuğunun Theia kabuğundan oluşmuş olması gerektiğini görüyoruz. Oysa Ay kayaları uydumuzun kabuğunun yerkabuğundan oluştuğunu gösteriyor! Theia ve Dünya iki ayrı gezegen olduğuna göre kabuklarının da farklı olması gerekiyor. Bunu nasıl çözeriz?
Çözüm: Theia kabuğu ve yerkabuğu çarpışma sırasında uzaya birlikte savruldu. Böylece gezegenimizi Satürn halkaları gibi saran bir halka oluştu ve iki kabuğu oluşturan farklı maddeler birbirine iyice karıştı. Bu halka kısa sürede biri nispeten büyük olan İKİ AY oluşturdu. Bunlar 20 milyon içinde çarpışarak bugünkü Ay’ı oluşturdular.
İlgili yazı: Özgür ve Ücretsiz İnternet Meshnet
İkinci senaryoda çok daha güçlü bir çarpışma yaşanıyor. Dünya’nın büyük kısmı eriyor ve hafifleyen Dünya çarpışmanın etkisiyle öyle hızlı dönüyor ki yumurta şeklini alıyor. Daha hızlı dönse parçalanırdı. Sarı çekirdek. Koyu kırmızı alt manto tabakası. Uzayda çarpışan cisimler dönerek parçalanır. Dönmeden parçalanmaları gereken enerjiyi çarpışan gezegenler bile üretemez. Büyütmek için tıklayın.
Hayaller Mars, gerçekler Muş
Harika bir çözüm; çünkü aynı zamanda Dünya’nın neden boyuna göre ağır bir demir çekirdeği olduğunu gösteriyor. Neden deprem oluyor, Dünya’da yeraltı okyanusu bulundu ve HAARP deprem yapar mı yazılarında belirttiğim gibi atmosferimizi koruyan güçlü manyetik alanı büyük demir-nikel çekirdeğimize borçluyuz.
Şeytan azapta gerek
Bilim insanlarının en büyük huyu özellikle teorileri ispatlayan deneyleri yıllar, hatta yüz yıllar içinde defalarca tekrarlamaktır. Bu sayede ilk deneylerde gözden kaçan ve kendilerini yanıltan, belki de yanlış teoriyi kanıtlayan noktaları ortaya çıkarabilirler.
Ay ve Dünya kayaları için de bunu yaptılar. 1970’lerde Ay’dan getirilen yedi kayayı ve eski karşılaştırmada kullanılan sekiz ideal Dünya kayasını tekrar inceleyerek bunların kimyasal bileşimiyle izotop oranlarına baktılar.
Böylece “İki Ay” varsayımının, Ay kabuğunun kimyasal bileşim açısından yerkabuğuna bu kadar çok benzemesini açıklamayacağını gördüler; çünkü kritik izotoplardan biri uyuşmuyordu.
İlgili yazı: Bayramda Dronla Dürüm Teslimatı
Aşağıdaki videoda Dünya’ya çarpan dev asteroiti izleyeceksiniz. Bu çarpışma Dünya’nın kabuğunu tümüyle eritmez ama yangınlar herkesi yakar (atmosferdeki oksijen tutuşacak) ve dev depremler her şeyi yakar; yani videoda ayakta kalan şehirler de moloz olacak. Ancak bu resimdeki kadar büyük asteroit çarparsa Dünya’nın kabuğu tümüyle erir ve hayat yok olur.
Ne demek istiyorsun?
Kafalar karışmadan neler olduğunu sakince özetleyelim: 1) Bilgisayar modellerine göre Ay kabuğu sadece yüzde 60-80 oranında yerkabuğuna benzeyebilir. Gerisi Theia kabuğuna benzemeli, Theia’dan gelmeli; yani izotoplar oranı farklı olmalı.
2) Ay kayaları Ay kabuğunun yerkabuğuna yüzde 90 oranında benzediğini gösteriyor. Theia, Dünya’ya kenardan çaptı ve önce iki Ay oluştu varsayımı bunu açıklamaya çalışıyor. 3) Ancak son veriler Ay kabuğundaki kritik ağır potasyum izotopunun yerkabuğundan farklı VE eski Theia kabuğuna ait olduğunu gösteriyor!
İlgili yazı: Evrim Hakkında Doğru Bilinen 3 Yanlış
Dinozorları yok aden asteroit Ay’ı oluşturan Theia çarpışmasının yanında hiç kalır; ama insan türünü yok etmek için resimdeki asteroit yeterli.
Yani?
Bunu açıklamanın tek bir yolu var. Theia adlı gezegen Dünya’ya kavun delen mermi gibi neredeyse tam karşıdan hızla çarptı. Öyle ki yerkabuğu ve üst manto tabakası tümüyle buharlaştı ve Dünyamızı dev bir silikat bulutu sardı.
Bu bulut aynı zamanda Theia’nın tümüyle parçalanan manto tabakası ve kabuğundan oluşuyordu. Theia’nın çekirdeği Dünya’nın derinliklerine batarak bugünkü büyük demir-nikel çekirdeği oluşturdu. Uzaydaki dev silikat bulutu da erimiş lav yağmuru olarak Dünya’ya yağdı ve yeni üst manto tabakasıyla birlikte yeni yerkabuğunu oluşturdu. Böylece eski Dünya’dan yüzde 20 büyük olan yeni Dünya oluştu.
Ay Dünya’ya çarparsa ne olur?
Yeni Dünya sadece Amerika değil
Bütün Dünya yeni! Ancak bu şaşırtıcı senaryonun etkileyici yanı başka: Silikat bulutunun bir kısmı önce uzayda lav damlaları halinde yoğuştu. Ardından Dünya’yı saran bu birikim diski katılaşıp Satürn halkalarına benzeyen, ama buz yerine kayadan oluşan bir halkaya dönüştü.
Uydumuz Ay bu halkanın zamanla topaklanmasıyla ortaya çıktı. Böylece Ay kabuğu ağır potasyum izotopu hariç tümüyle yerkabuğu ve yer mantosundan oluştu.
İlgili yazı: Uzay Yolu 50 Yaşında Peki Atılgan Ne Zaman?
Theia 4,5 milyar yıl önce Dünya’ya çarptığında gezegenimizin buharlaşan kabuğu ve üst mantosu Theia kabuk ve mantosuyla birlikte Dünya’nın çevresinde bir birikim diski (halka) oluşturdu.
Sorun çözüldü, dağılın
Veya dağılmayın, çünkü anlatacaklarımız henüz bitmedi. Washington Üniversitesi’nden Kun Wang diyor ki “70’lerden kalan Apollo örneklerini ölçmeye devam ediyoruz. Silikat bulutu varsayımı şimdilik doğru gözüküyor ama bakacağız.”
“Aslında ölçüm aletlerimiz 1970’lerden bu yana çok gelişti. Artık Ay ve Dünya kabuğu arasındaki en küçük farkları bile ölçebiliyoruz. Eski büyük çarpışma modelinin yanlış olduğunu bu sayede bulduk. Ağır potasyum izotopunun Theia’nın buharlaşmış manto tabakasından geliyor olması hikayeyi değiştirdi.”
İlgili yazı: Aşkın İnsan Üstün İnsana Karşı
Satürn doğurdu yazımda belirttiğim gibi Satürn’ün halkaları zaman zaman topaklanıp yeni uydu oluşturmak istiyor. Ancak, Satürn ve uydularının yerçekiminin oluşturduğu gelgit hareketleri halkaların bir uydu halinde birleşmesini önlüyor. Resimde Satürn’ün geçici uydusu görülüyor. Eski Theia se
Dünya buharlaştı
Theia ile Dünya’nın büyük kısmı dev bir buluta dönüştü ve Efsane Avcılarının bir otomobili roket motorlu kar küreği ile nasıl parçaladığını gösteren videoya bakarak 4,5 milyar yıl önce Dünya’nın başına ne geldiğini siz de görebilirsiniz.
Ancak, bütün bunlar içinde en tüyler ürpertici olanı Wang’ın soğukkanlı sözleriydi: “İnsanların büyük çarpışma varsayımını kabul etmesi elli yıl aldı. Buna da 15-20 yılda alışırlar.” Kısacası poker yüzlü bilim insanlarıyla kağıt oynamayın. Hemen her zaman kaybedersiniz. 😮
Efsane Avcıları arabayı böyle parçaladı
Dev asteroit Dünya’ya çarparsa
1Potassium isotopic evidence for a high-energy giant impact origin of the Moon
Yorumlar
Burak	 22/11/2016 Cevapla	
https://forum.tfes.org/index.php?topic=4589.0
Linkinde yer alan görselde dünyanın gerçek şekli gösteriliyor ki çarpışma yaşandığı bariz belli
Kozan Demircan	 22/11/2016 Cevapla	
Dünya tabii ki yuvarlak ancak görseldeki yükseklikler gözle daha iyi görülsün diye abartılmıştır.
Volkan	 01/04/2018 Cevapla	
Dunyadaki suyun kuyrukluyildizlardan geldigi varsayiliyor fakat bu su theiadan gelmis olabilir mi? Bahsettiginiz verilere dayanarak theia nin dunya gibi kati degilde buz gezegeni olma ihtimali var mi? Veya yuzeyinde su bulunan kayalik bir gezegen olabilir mi?
Kozan Demircan	 04/06/2018 Cevapla	
Su çarpışma sırasında buharlaşır ve yeni gezegen soğurken kayalara nüfuz eder. Dünya’nın suyunun yüzde 20’si kuyrukluyıldızlardan geliyor. Kalanı Dünya’yı oluşturan gezegen öncesi disk gazlarından direkt geldi. Theia ne kadar su getirdi bilmiyoruz. Ancak Dünya oluştuğundan bu yana sahip olduğ suyun yüzde 25’ini kaybetti. Dünya’da Su Ne Zaman Bitecek? >> Bugüne dek okyanusların yüzde %25’ini kaybettik. Dünyanın Derinliklerinde Yeraltı Okyanusu Bulundu
Tunç Türker	 01/05/2019 Cevapla	
Birinci astroid kuşağına bakın dünyanın asıl yeri orası ..
Teorim Ay ın dünya ya birbirlerine aynı yönde ve düşük hızda dış yörüngeden çarpmış olması ….
Gezegenlerin üstündekilere bakarsanız güneşten savrulan parçacıkları nasıl tapladığını grürsünüz
Kozan Demircan	 10/05/2019 Cevapla	
Merhaba Tunç Bey. Mevcut kanıtlar bu teoriyi desteklemiyor. Yaygın kanı Dünya’ya Mars büyüklüğünde bir gezegenimsinin çarptığı yönünde. Bu cisim ve Dünya çarpışmayla buharlaştı. Çekirdekleri birleşti, Dünya’nın çevresinde döküntülerden bir halka oluştu. Ay da tek parça veya iki parça halinde bu halkada oluştu. İki Ay oluştu ise bunlar da çarpışıp birleşti.
Yorum ekle
Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum*
İsim:*
Email Adresi:*
Website:
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
Δ
Arşivler
Arşivler Ay seçin Aralık 2021 (2) Kasım 2021 (9) Ekim 2021 (13) Eylül 2021 (15) Ağustos 2021 (21) Temmuz 2021 (22) Haziran 2021 (17) Mayıs 2021 (21) Nisan 2021 (20) Mart 2021 (14) Şubat 2021 (16) Ocak 2021 (17) Aralık 2020 (16) Kasım 2020 (12) Ekim 2020 (14) Eylül 2020 (10) Ağustos 2020 (21) Temmuz 2020 (25) Haziran 2020 (16) Mayıs 2020 (9) Nisan 2020 (10) Mart 2020 (16) Şubat 2020 (7) Ocak 2020 (7) Aralık 2019 (10) Kasım 2019 (16) Ekim 2019 (15) Eylül 2019 (10) Ağustos 2019 (14) Temmuz 2019 (17) Haziran 2019 (20) Mayıs 2019 (12) Nisan 2019 (14) Mart 2019 (10) Şubat 2019 (5) Ocak 2019 (6) Aralık 2018 (4) Kasım 2018 (7) Ekim 2018 (13) Eylül 2018 (10) Ağustos 2018 (10) Temmuz 2018 (12) Haziran 2018 (20) Mayıs 2018 (18) Nisan 2018 (6) Mart 2018 (9) Şubat 2018 (7) Ocak 2018 (9) Aralık 2017 (5) Kasım 2017 (11) Ekim 2017 (8) Eylül 2017 (13) Ağustos 2017 (20) Temmuz 2017 (20) Haziran 2017 (16) Mayıs 2017 (19) Nisan 2017 (13) Mart 2017 (14) Şubat 2017 (17) Ocak 2017 (25) Aralık 2016 (17) Kasım 2016 (13) Ekim 2016 (19) Eylül 2016 (16) Ağustos 2016 (14) Temmuz 2016 (21) Haziran 2016 (21) Mayıs 2016 (17) Nisan 2016 (14) Mart 2016 (11) Şubat 2016 (17) Ocak 2016 (13) Aralık 2015 (21) Kasım 2015 (22) Ekim 2015 (22) Eylül 2015 (21) Ağustos 2015 (14) Temmuz 2015 (11) Haziran 2015 (15) Mayıs 2015 (8) Nisan 2015 (7) Mart 2015 (6) Şubat 2015 (4) Ocak 2015 (12) Aralık 2014 (8) Kasım 2014 (5) Ekim 2014 (11) Eylül 2014 (11) Ağustos 2014 (8) Temmuz 2014 (10) Haziran 2014 (14) Mayıs 2014 (8) Nisan 2014 (12) Mart 2014 (3) Şubat 2014 (12) Ocak 2014 (10) Aralık 2013 (7) Kasım 2013 (8) Ekim 2013 (11) Eylül 2013 (8) Ağustos 2013 (9) Temmuz 2013 (7) Haziran 2013 (7) Mayıs 2013 (13) Nisan 2013 (6) Mart 2013 (10) Şubat 2013 (12) Ocak 2013 (11) Aralık 2012 (17) Kasım 2012 (44) Ekim 2012 (55)