Kelime’den başlayalım isterseniz. Arapçanın kelime ve kelam sözlerindeki k-l veya sadece l seslerinin peşine düşelim. Vaktiyle Moğolcadan Türkçeye de girmiş, fakat şimdi unutulmuş keleçi diye bir söz vardı; onun da anlamı “söz” idi. Arapça nere Moğolca nere? Yahut gelin, Azerbaycanlı kardeşlerimiz gibi söyleyelim: Arapça hara, Moğolca hara; gatır gele dırnah sala. “Söz” anlamına gelen kelam da keleçi de k-l seslerini taşıyor. Sadece l sesine baksak işi daha da ileri götürebiliriz. Fransızca lang (dil), İngilizce language. Türkçedeki til/dil kelimesini de söyleyeceğim ama oradaki l sesi çok eski bir ek. Yani til sözü ti-/de- fiilinden türemiş.
O zaman biz de oradan devam edelim, yani t sesinden. Türkçede timek/demek, Fransızcada dire (demek). Arapçada uzun a ile söylenen kale (dedi) yukarıdaki k-l’ye gider. Aslında “demek, dil, söz” anlamlarına gelen kelimeler birçok dilde ya k-l, ya t/d, ya da b/p/v seslerini taşıyor. Türkçenin çok eski bir sab kelimesi vardı, sonra sav biçimine döndü. Onun da anlamı “söz”. İngilizcede speak (konuşmak), speach (konuşma, söz), Farsçada zebân (dil), Arapça lisân, luga (dil, lehçe, kelime, sözlük).
Tesadüf mü? Birinden diğerine geçme mi? Dil biliminde üçüncü bir kavram var: Ses sembolizmi. Öyle sesler vardır ki birçok dilde aynı kavramları verir. En tipik örneği r sesidir. Birçok dilde tekrar, alışkanlık, süreklilik kavramlarıyla ilgili kelimeler yapar. Arapçanın kerre’si, tekrar’ı. Latin dillerinin bir işi tekrar yapmayı ifade eden re- ön eki (reorganizasyon, rekonstrüksiyon...), Türkçenin alışkanlık ifade eden geniş zaman eki (yazar, çizer...). Ses sembolizmine göre aynı seslerin birçok dilde benzer kavramları vermesi ilgili sesin özelliğinden kaynaklanıyor. Mesela r sesi dilin arka arkaya titremesiyle oluştuğu için titrek bir özelliğe sahiptir. Mesela ş sesinde bir ortaklık özelliği vardır. Arapça şirk, şirket, Türkçe işteş çatı eki (yazışmak, koşuşmak, vuruşmak...).
Neyse bu, çok uzun bir bahis. Aslında son günlerde benim zihnimi kurcalayan kötülük, çirkinlik anlatan kelimelerdi. Çirkin, çirkef, cüruf, cürüm. Eskiler iğrenç insanlara cîfe derlerdi. İğrenç, tiksinti veren insanlar. Bazen de alçak ve aşağılık diyoruz. Bu kelimeleri öyle monoton bir şekilde de söylemezsiniz. Alçak derken ikinci heceye vurgu yaparsınız, aşağılık derken ş sesini şeddeli (iki defa) söylersiniz. Bir de iz’âç ve müz’iç kelimeleri var. Yani, sesle anlam bu kadar iç içe girebilir! Bazı geveze tipler vardır, sivrisinek vızıltısı gibi sizi iz’aç eder, rahatsız eder. Öyle adamlara, öyle seslere de eskiler müz’iç derlerdi. Televizyonu açıp da ekranda bazı sesleri duyunca dilimden “ne kadar müz’iç bir adam” sözleri dökülüveriyor. Sonra nefret sözü geliyor aklıma. Nefret, ifrit, küfür... f ile r yer değiştirince cüruf, çirkef gibi sözler ortaya çıkıyor.
Nedense televizyondaki haberleri dinlerken geliyor bu sözler aklıma. Bazen de oturduğum yerden “yalan, yalan!..” diye söylenirken buluyorum kendimi. Yalan... Aman Allahım, şu y-l seslerine bakar mısınız, ne kadar da kaygan, ne kadar da yılışık! Yılan da öyle değil mi? Kaygan mı kaygan... Kaymak fiilinde de y olması bir tesadüf mü? Türkistan Türk lehçelerinde kaymak yerine taymak fiilini buluyoruz. O kelimede de y sesi var. Yılışmak, yılışık, yalaka... Zihnime takıldı mı bu kelimeler, vallahi aziz dostlar haberleri de dinleyemiyorum. Sonra ahbaplarımdan duyuyorum ki müthiş bir nefret varmış. Kimisi haberleri hiç açmıyormuş, kimisi de, evde birisi haberleri açınca odalara kaçıp kapıları kapatıyormuş. Bense böyle kelimeler ve sesler arasında gezinip duruyorum.
“Yalan, yalan!...” diye bağırmak veya yüzümü buruşturup “yalaka!” diye söylenmek yetmiyor bazen; “yalan, fahiş bir yalan!” diye yerimden fırlayıveriyorum. Bir zamanlar Atsız birine kızmıştı da “Bir profesörün fahiş hataları” diye bir yazı yazmıştı. “Hata, yanlış, yalan” demenin yetmediği yerde ağzınızı doldura doldura ve a sesini de uzatarak fahişşş dersiniz. Fuhuş kelimesi de bununla ilgili. Çağrışımlar, çağrışımlar... Sonra ş sesine bastıra bastıra takılıp gidersiniz; dehşet, tedhiş... Kızınca, ş’sini şeddeli söylediğimiz bir hayvan da aklıma geliyor ama yazık değil mi mübarek hayvana?
Facebook'ta paylaşPaylaş
Twitter'ta paylaşPaylaş
DİĞER YAZILARI
TÜM YAZILARI
DİĞER YAZARLAR
﻿Öğretemediklerimiz
﻿A. Yağmur TUNALI
﻿Öğretemediklerimiz
﻿MHP neyin kavgasını yapıyor?
﻿Ahmet GÜRSOY
﻿MHP neyin kavgasını yapıyor?
﻿Eğitim dâvâmız…
﻿Ahmet SEVGİ
﻿Eğitim dâvâmız…
﻿Millî parayı pul etmek millî güvenlik sorunu değil mi?
﻿Arslan BULUT
﻿Millî parayı pul etmek millî güvenlik sorunu değil mi?
﻿Omurga eğriliği ve tedavisi üzerine...
﻿Arslan BULUT
﻿Omurga eğriliği ve tedavisi üzerine...
﻿Türk'ün yeni vizyonu
﻿Arslan TEKİN
﻿Türk'ün yeni vizyonu
﻿'Rektörümüz Öcalan!'
﻿Arslan TEKİN
﻿'Rektörümüz Öcalan!'
﻿İktisadın sustuğu yer
﻿Esfender KORKMAZ
﻿İktisadın sustuğu yer
﻿Dış güçler belli
﻿Esfender KORKMAZ
﻿Dış güçler belli
﻿Rakamsal veriden ötesi
﻿Fatma ÇELİK
﻿Rakamsal veriden ötesi
﻿Gelen tehlikenin farkında mısınız
﻿Murat AĞIREL
﻿Gelen tehlikenin farkında mısınız
﻿''Kirlenmek güzeldir''
﻿Murat İDE
﻿''Kirlenmek güzeldir''
﻿Tehdit, öfke ve siyasi saldırılar
﻿Orhan UĞUROĞLU
﻿Tehdit, öfke ve siyasi saldırılar
﻿Kemal Kılıçdaroğlu sürpriz yapar mı?
﻿Orhan UĞUROĞLU
﻿Kemal Kılıçdaroğlu sürpriz yapar mı?
﻿Tek adam sisteminin iflası!
﻿Özcan YENİÇERİ
﻿Tek adam sisteminin iflası!
﻿Cumhura karşı suç işleme özgürlüğü
﻿Selcan TAŞÇI
﻿Cumhura karşı suç işleme özgürlüğü
﻿Hocaların hocası Kemalpaşazade(!)
﻿Selcan TAŞÇI
﻿Hocaların hocası Kemalpaşazade(!)
﻿Sebep ne?
﻿Vedat BAYRAM
﻿Sebep ne?
﻿AKP bakın kimleri zengin etti!
﻿Evren Devrim ZELYUT
﻿AKP bakın kimleri zengin etti!
﻿Hakemin sahadaki yeri
﻿Ertuğrul DİLEK
﻿Hakemin sahadaki yeri
﻿Kredi notu düşecek dolar yeni rekorlara gidecek!
﻿Evren Devrim ZELYUT
﻿Kredi notu düşecek dolar yeni rekorlara gidecek!
﻿O sezonun bu haftası…
﻿Murat TAŞKIN
﻿O sezonun bu haftası…
Yeniçağ Anasayfa
Ana Sayfa
Künye
Gizlilik İlkeleri
Aydınlatma Metni
Çerez Politikası
YAZARLAR
Konuk Kalem
SİYASET
EKONOMİ
Döviz
Altın
Borsa
SPOR
DÜNYA
GÜNCEL
Yaşam
Nesi Meşhur
Astroloji
Magazin
İpucu
Kültür & Sanat
Asayiş
Basın İlan
SAĞLIK
Covid-19
TEKNOLOJİ
Otomotiv
Bilim
KİTAP
Copyright 2021 | Tüm Hakları Saklıdır.
Doviz.cc
Altin.cc
Yeniçağ TV
Hava Durumu
Namaz Vakitleri
Günün Karikatürü
android app
ios app
Sitemizde yayınlanan haberlerin telif hakları gazete ve haber kaynaklarına aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.