Dünyaca ünlü İtalyan yönetmen Bernardo Bertolucci 77 yaşında hayatını kaybetti. Paris’te Son Tango, Çalınmış Güzellik, Konformist, Düşler, Tutkular ve Suçlar ve daha pek çok filmi yöneten Bertolucci yapımcı, senarist ve belgeselci olarak da tanınıyordu. Beykent Üniversitesi’nden Kamer İncedursun İtalyan sinemasının “son büyük maestrosu” Bernardo Bertolucci’yi yazdı.
Esasında sanatın -İnsanlık tarihinin başından beri- insanın karşısında hep var olagelen ölüm ve kıtlık yani bir bakıma yaşamsal gerçeklik yazgısına karşı bir meydan okuma faaliyeti olduğuna dair pek de yabana atılamayacak bir yorum mevcuttur. Ancak elbette ilkeller yaptıklarının sanat olduğunun farkında değillerdi.
Söz gelimi mağara duvarına çizilen av sahnesinin nedeni daha çok gündelik yaşamlarını belirleyen kozmolojik içsel bağların bir gereği olduğuna dair olan inançlarından kaynaklıydı. Duvara çizilen figürler ve sahnelemeler tanrıların geyik avı için izin vermesini sağlayan bir büyü ritüeli; yani geyiğin aleyhinde tezgâhlanan tanrı ve insan arasındaki gizlilik sözleşmesiydi.
Kozmolojiye göre tanrılara verilen daima tanrılar tarafından çoğuyla iade edilirdi. Çünkü insan ve tanrı arasındaki karşılıklı yükümlülük düzeni kozmolojinin sacayağıydı. İnanç olgusu bu anlamda belki de tarihin başından beri yaşamın ve doğanın nesnel gerçekliği karşısında ezilen âdemoğlu için yine âdemoğlu tarafından yaratılmış bir kaçış perspektifiydi. Çünkü örneğin kabilenin yetenekli avcılarından çok daha hassas duyulara ve üstün hıza sahip olan bir geyik yakalamak için yapılan “Büyü”, kabile üyelerine göre ellerindeki en etkili silahtı. Ayrıca en nihayetinde Tanrıların ve Ataların onayından geçmiş olan bir av başarılı bir şekilde sonuçlanmak zorundaydı! Anlaşılan o ki “büyü” gerçekliğin acımasızlığı karşısında yaşamın devamını sağlıyordu!
Sinemanın da modern toplumlar için anlamı büyünün ilkel toplumlardaki anlamından çok da farklı değildi. İlk ortaya çıktığı zamanlardan (1895) itibaren vahşi kapitalist endüstri çarklarının arasında günde 15-16 saat boyunca preslenen işçi sınıfına birkaç cent’lik bir kaçış perspektifi sunuyor ve bu ucuz, lümpen filmlerle işçiler yaşamın çölleşmiş gerçekliğine karşı hayallerle büyüleniyorlardı.
Sinemayı modern bir mitoloji olarak tanımlayan Ömer Tecimer: “Günümüzde sinema salonlarında film izleme deneyimi, kabile ateşinin etrafında toplanarak anlatıcıyı dinleme ritüelinin yerini almıştır. (…) Sinema salonları, insanların mitolojik öyküleri, masalları, çeşitli klasik anlatıları öğrendikleri modern çağ tapınakları haline gelmiştir. Kültürel mirası mitoslar biçiminde aktarmak artık Şaman’ın ya da kabile ihtiyarlarının görevi değildir.
Film yönetmenleri yeni mitos yaratıcıları ve öykü anlatıcıları olmuşlardır” (Tecimer, 2005: 12) demektedir. Dolayısıyla buradan hareketle sinemayı bir büyüleme ve baştan çıkarma aracı olarak görebiliriz. Sinema tarihinin büyük yönetmenleri de (Orson Welles, Bresson, Fellini, Godard, Bergman, Antonioni, Ozu, Murnau, Passolini, Bertolucci vd.) gerçekliği olduğu gibi yansıtmak yerine yansımanın gerçekliğini gösterme yoluna giderek imgenin kendisine yönelik yeni bir yaklaşımda bulunmuşlardır.
Bu yaklaşım aynı zamanda gerçekliği kurgulayan ve dolaşıma sokan sistemden ya da Marc Ferro’nin dediği gibi “toplum üzerine söz söyleme sermayesini elinde tutan otoritelerden”(Ferro, 2017: 14) kendini özerk kılmaya çalışmıştır. Yukarıda bahsi geçen yönetmenlerin arayışlarıyla birlikte izleyiciler de entertaiment sinemasının alışılagelmiş olan imajları ve hikâye kalıplarından yani büyüleme metotlarından farklı olarak karşı-imge ve karşı-büyüleme metotlarına şahit olmuşlardır. Jaqcues Ranciere’in kavramıyla söyleyecek olursak seyirci özgürleşmiştir.
Avrupa Auteur Sinemasının dâhilerinden olan Bernardo Bertolucci geride bıraktığı müthiş büyüleyici filmlerle bu dünyadan ayrıldı… Sinemayla geçen yaşamı boyunca 20 civarında film çekti. 7. Sanat olarak sayılan sinemayı kendi filmlerinde diğer sanat dallarından da (özellikle resim sanatı tarihinden) fazlasıyla yararlanarak daha da geliştirdi. Aynı zamanda sinemasında politik görüşünü de kuvvetli bir şekilde vermeyi ihmal etmedi.
Romantik-Freudyen diyebileceğimiz sinemasında karakterleri daima travmalarıyla birlikte var oldu ve nevrozları ile birlikte yaşamayı öğrendiler. Özellikle yaklaşık 5 saatlik muazzam bir başyapıt olan “1900” filminde rafine bir sinemasal anlatım diline ulaştı. Dostoyevski ve Jean Luc Godard’ın yoğun etkisi altında “Partner” filmini çekti. Bu filmde toplumsal norm ve kurallara ayak uydurma/ uydurmama ikilemi arasında kalmış olan bir delikanlının çelişkilerini anlattı. Conformist (1970) filminde 1938-1943 yılları arasında İtalya’da faşizm gemiyi azıya almışken yaşananları genç bir karakter üzerinden ve faşizmin iktidara gelmesindeki toplum-bilimsel nedenleri irdeler. Bireyselliğin tasfiye edildiği ve sorgusuz sualsiz gündelik çıkarlar adına tek bir öndere boyun eğildiği bu süreçte konformist Marcello karakteri de bu akıma katılarak muhalif olan eski bir hocasını öldürmek amacıyla gizli servise katılır.
Marcello karakterinin Freudyen bir çözümlemesini de sunan yönetmen onun zayıf ve iradesiz kişiliğinin kökeninde aslında küçükken yaşadığı bir cinsel istismarın etkisi olduğunu gösterir. Bertolucci en sert eleştiriyi filmin sonunda Marcello karakterinin üzerinden -Mussolini’nin devrilmesinden sonra yaşadığı dönüşümle ilişkilendirerek- kitlelere yani Avrupa’da faşizmin yönetime gelmesine gündelik çıkarları uğruna göz yuman sıradan vatandaşlara yöneltir.
68 kuşağı ve dönemin Paris’ine saygı duruşu niteliğinde olan The Dreamers (2003) filminde ise üç karakterin birbirlerini ve cinselliklerini dönemin politik atmosferi eşliğinde yine Freudyen olarak keşfettikleri hikâyeyle karşımıza çıkıyor Bertolucci. Filmde yerleşik ahlaka, anne-baba-evlat rollerine, aile kurumuna yönelik sert bir tutum alan devrimci gençliğin kendi içlerinde yaşadıkları hezeyanlar, travmalar ve isyanı ele alan yönetmen; kurallardan ve sorumluluklardan uzak hoş sohbetlerin ve sınırların aşıldığı zevklerin deneyimlenmesini anlatıyor.
Aynı zamanda filmin geçtiği tarihsel dönemin baskıcı ve tutucu aktörü De Gaulle yönetiminin esasında başına buyruk Fransız gençliği üzerinden hiçbir etkisi olmadığı sonucunu da bizlere gösteriyor.
Sonuç olarak Bertolucci, sinemasında ahlak ve kültür kalıpları üzerinden şekillenen bu kurmaca yaşamın bizzat kendisini sorgulamış ve üzerine gitmiştir. İnsan doğasının bu kurallar ve baskı araçları arasındaki çelişkiler zincirine nasıl tepkiler verdiği ve geçmişin travmalarının insanı ileride nasıl etkileyebildiğini gözler önüne sermiştir. Ayrıca son tahlilde yaşamın gerçekliğinin ağırlığı karşısında bireylerin kendilerine nasıl bir kaçış perspektifi ve büyülenme yolu bulduklarını anlatmıştır.
Son olarak Bernardo Bertolucci hayatını adadığı sinemaya dair en etkili ve iz bırakan düşüncesini 1988 yılında “Son İmparator” filmiyle tam dokuz dalda Oscar ödülü kazandığında sahnedeki şu konuşmasıyla hafızalara kazımıştı: “Belki ben bir idealistim, ancak ben halen sinemanın hep beraber hayal kurmak için gittiğimiz bir katedral olduğunu düşünüyorum…”
Kamer İncedursun, Habertürk
İZDİHAM
İzdiham Paylaş:
Facebook
Twitter
WhatsApp
LinkedIn
Pinterest
E-posta
Benzer Yazılar
EtiketlerKamer İncedursun
Yazı dolaşımı
Önceki YazıÖnceki William Butler Yeats’ın “Dört Yıl”ı Türkçede!
Sonraki YazıSonraki Ömer Lütfi Mete ile Röportaj Yapmıştık; Yiğidin Borcu Ölüm
Yazar hakkında
izdiham
Hepimiz Ölecek Yaştayız.
Bir Cevap Yazın	Cevabı iptal et
Arama:
izdiham 50 çıktı
İzdiham Takip
İzdiham Yazarları
A. Schopenhauer
Adolf Hitler
Agnes Heller
Ahmet Erhan
Ahmet Hamdi Tanpınar
Ahmet Haşim
Ahmet Muhip Dıranas
Ahmet Oktay
Ahmet Telli
Ahmet Uluçay
Alain Badiou
Alain Bosquet
Albert Camus
Aldous Huxley
Alev Alatlı
Ali Ayçil
Ali Emre
Ali Şeriati
Allen Ginsberg
Alper Gencer
Amin Maalouf
Andre Breton
Andrey Platonov
Andre Gide
Andre Tarkovsky
Antoine de Saint-Exupéry
Anton Çehov
Antonin Artaud
Arabi
Arthur Rimbaud
Atakan Yavuz
Attila İlhan
Augusto Roa Bastos
Ayetullah Humeyni
Aziz Nesin
Bakunin
Berkan Ürgen
Bertolt Brecht
Bertrand Russell
Beyazıt Bestami
Bilge Karasu
Birhan Keskin
Breyten Breytenbach
Bülent Parlak
Cahit Külebi
Cahit Sıtkı Tarancı
Cahit Zarifoğlu
Can Trajedik
Can Yücel
Cemal Süreya
Cemil Meriç
Cesar Moro
Cesar Vallejo
Cesare Pavese
Charles Baudelaire
Charles Bukowski
Charlie Chaplin
Che Guevara
Chuck Palahniuk
Cogito
Comte de Lautréamont
David Kaufmann
Demir Özlü
Deniz Gezmiş
Didem Madak
Dilaver Cebeci
Dilek Kartal
Dostoyevski
Dr. Alexis Carrel
Dücane Cündioğlu
Ebû Osman Câhız
Ece Ayhan
Edgar Allan Poe
Edip Cansever
Edmond Rostand
Edward Said
Elias Canetti
Emil Michel Cioran
Emine Şimşek
Erdem Beyazıt
Esma Koç
Ezra Pound
Faruk Yücel
Fatma Şengil Süzer
Federico García Lorca
Felsefe
Fernando Pessoa
Feyza Özcan
Fotoğraf
Francis Bacon
Franz Kafka
Friedrich Nietzsche
Furkan Çalışkan
İzdiham
Füruğ Ferruhzad
Gabriel G. Marquez
George Orwell
Gerard de Nerval
Giovanni Papini
Gökhan Özcan
Gülten Akın
Gunter Grass
Güray Süngü
Gustave Flaubert
Güven Adıgüzel
H. P. Lovecraft
Haber
Haldun Taner
Halil Cibran
Halit Ziya Uşaklıgil
Hans Magnus Enzensberger
Hasan Aycın
Hasan-el Benna
Haydar Ergülen
Hayriye Ünal
Hermann Hesse
Hikaye
Hölderlin
Horacio Quiroga
Hüsrev Hatemi
İbn-i Hazm
İbrahim Tenekeci
İlhami Çiçek
İlhan Berk
İmmanuel Kant
İsmet Özel
Italo Calvino
Ivan Bunin
Ivan Gonçarov
Ivan Illich
İzdiham Kitap Okuma
J. Wolfgang Goethe
James Joyce
Jean Baudrillard
Jean-Paul Sartre
Jerzy Kosiński
John Fante
Jorge Luis Borges
Julio Cortázar
Kaan Burak Şen
Kaan İnce
Kitaplar
Müzik
Karacaoğlan
Karl Marks
Kazancakis
Kierkegaard
Knut Hamsun
Konfüçyüs
Konstantin Simonov
Konstantinos Kavafis
Kurt Cobain
Lale Müldür
Lenin
Leonard Cohen
Louis Ferdinand Celine
Ludwig Wittgenstein
Luis Bunuel
Mahmud Derviş
Marcel Proust
Martin Heidegger
Maurice Blanchot
Mayakovski
Mehmet Akif Ersoy
Mehmet Eroğlu
Mehmet Fuat
Melih Cevdet Anday
Metin Altıok
Metin Eloğlu
Michel Foucault
Miguel de Cervantes
Miguel de Unamuno
Montaigne
Muhammed İkbal
Murathan Mungan
Mustafa Akar
Mustafa Kutlu
Nazım Hikmet Ran
Necip Fazıl Kısakürek
Neyzen Tevfik
Nilgün Marmara
Nizar Kabbani
Nurdal Durmuş
Nurettin Durman
Nurettin Topçu
Octavio Paz
Oğuz Atay
Onur Bayrak
Orhan Pamuk
Osman Konuk
Ömer Hayyam
Ömer Seyfettin
Röportaj
Şiirler
Sinema
Skl Hareketi
Orhan Veli Kanık
Özer Turan
Pablo Neruda
Paul Auster
Paul Celan
Paul Eluard
Pir Sultan Abdal
Platon
Puşkin
Rabindranath Tagore
Raine Maria Rilke
Reşat Nuri Güntekin
Roberto Bolano
Roger Garaudy
Rosa Luxemburg
Sabahattin Ali
Sadık Hidayet
Said Nursi
Saint Exupery
Sait Faik Abasıyanık
Salih Mirzabeyoğlu
Samuel Beckett
Seda Nur Bilici
Sergey Nechayev
Sergey Yesenin
Sezai Karakoç
Sigmund Freud
Siz
Slovej Zizek
Sokrates
Stefan Zweig
Sujata Bhatt
Şükrü Erbaş
Sylvia Plath
T. S. Eliot
Tezer Özlü
Theodor Adorno
Tiyatro
Thomas Bernhard
Tolstoy
Tom Huhn
Trevanian
Turgut Uyar
Ufuk Akbal
Ülkü Tamer
Umberto Eco
Victor Hugo
Voltaire
W. Shakespeare
Walter Benjamin
William Faulkner
Woody Allen
Yahya Kemal Beyatlı
Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Yannis Ritsos
Yasin Kara
Yayınevleri
Yılmaz Güney
Yunus Emre
Zafer Ekin Karabay
Zeliha Yurdaer
Zeynep Arkan
Ziya Osman Saba
Arama:
izdiham.com'a abonelik
izdiham.com içeriklerine abone olmak ve e-posta ile bildirimler almak için e-posta adresinizi girin.
E-posta Adresiniz
Abone ol
Recent posts
Rainer Maria Rilke, Budur Benim Çabam
27 Kasım 2021
Ahmet Muhip Dıranas, Kar
25 Kasım 2021
Marguerite Duras, Antiloplar
25 Kasım 2021
Joel Andreas, Çin’de Endüstriyel Yurttaşlığın Yükselişi ve Çöküşü
24 Kasım 2021
izdiham 48. sayı çıktı
Bloga e-posta ile abone ol
Bu blogta yeni yayınlanan yazılardan haberdar olmak ve e-posta ile bildirimler almak için e-posta adresinizi girin.