1550nm dalgaboyundaki düz ve konik sırt dalga kılavuzlu kuantum kuyu yarıiletken lazerlerin karşılaştırılması ve modellenmesi
menu
menu
Loading...
Home
Diğer
1550nm dalgaboyundaki düz ve konik sırt dalga kılavuzlu kuantum kuyu yarıiletken lazerlerin karşılaştırılması ve modellenmesi
78 0 Download (0)
Daha Fazlasını Göster ( 77 sayfa)
Daha Fazlasını Göster ( sayfa)
Şimdi indir (78 sayfa)
Tam metin
(1)
1550nm DALGABOYUNDAKİ DÜZ VE KONİK SIRT DALGA KILAVUZLU KUANTUM KUYU
YARIİLETKEN LAZERLERİN KARŞILAŞTIRILMASI VE MODELLENMESİ
Kamer Özge ARSLAN Yüksek Lisans Tezi
Elektrik Elektronik Mühendisliği Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Bülent ÇAKMAK
2019 Her hakkı saklıdır.
(2)
YÜKSEK LİSANS TEZİ
1550nm DALGABOYUNDAKİ DÜZ VE KONİK SIRT DALGA KILAVUZLU KUANTUM KUYU YARIİLETKEN LAZERLERİN KARŞILAŞTIRILMASI VE
MODELLENMESİ
Kamer Özge ARSLAN
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Bülent ÇAKMAK
Anabilim Dalı: Elektrik Elektronik Mühendisliği
Erzurum 2019
Her hakkı saklıdır
(3)
T.C.
ERZURUM TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
TEZ ONAY FORMU
1550nm DALGABOYUNDAKİ DÜZ VE KONİK SIRT DALGA KILAVUZLU KUANTUM KUYU YARIİLETKEN LAZERLERİN KARŞILAŞTIRILMASI VE
MODELLENMESİ
Prof. Dr. Bülent ÇAKMAK danışmanlığında, Kamer Özge ARSLAN tarafından hazırlanan bu çalışma 20 / 05 / 2019 tarihinde aşağıdaki jüri tarafından Elektrik Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı’nda Yüksek Lisans tezi olarak Oy birliği ile (…/…) ile kabul edilmiştir.
Başkan : Prof. Dr. Bülent ÇAKMAK İmza : Üye : Prof. Dr. Tevhit KARACALI İmza : Üye : Dr. Öğr. Üyesi Çağlar DUMAN İmza :
Yukarıdaki sonucu onaylıyorum
Doç. Dr. Arzu GÖRMEZ Enstitü Müdürü
(4)
ETİK KURALLARA UYGUNLUK BEYANI
Erzurum Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü tez yazım kurallarına uygun olarak hazırladığım bu tez içindeki tüm bilgilerin doğru ve tam olduğunu, bilgilerin üretilmesi aşamasında bilimsel etiğe uygun davrandığımı, yararlandığım bütün kaynakları atıf yaparak belirttiğimi beyan ederim.
16 / 05 / 2019
Kamer Özge ARSLAN
(5)
ÖZET
YÜKSEK LİSANS TEZİ
1550nm DALGABOYUNDAKİ DÜZ VE KONİK SIRT DALGA KILAVUZLU KUANTUM KUYU YARIİLETKEN LAZERLERİN KARŞILAŞTIRILMASI VE
MODELLENMESİ
Kamer Özge ARSLAN
Erzurum Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü
Elektrik Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Danışman: Prof. Dr. Bülent ÇAKMAK
Bu tezde kuantum kuyu (Quantum Well-QW) düz ve konik sırt dalga kılavuzlu yarıiletken lazerlerin modellemeleri ve karşılaştırmalı sonuçları üzerine çalışılmıştır.
Haberleşme sistemlerinin daha hızlı, daha güvenilir olması ve veri iletimindeki zayıflamaların azaltılmasında başarılı olmasından dolayı optik haberleşme sistemlerinin kullanımı artmıştır.
Böylece hem verimli ve düşük maliyetli olmaları hem de yüksek performansları, güvenilirliği ve kompakt olmalarından dolayı yarıiletken lazerler optik haberleşme sistemlerinde geniş kullanım alanı bulmaktadır.
Bu çalışmada optik haberleşmede zayıflamanın en az olduğu 1550 nm dalgaboyunda yarıiletken lazerlerin güç çıkış karakteristikleri ve veriminin iyileştirilmesi üzerine yapılan dalga kılavuzu modelleri incelenmiştir. Bu sebepten İki farklı tasarım olan düz ve konik sırt dalga kılavuzları karşılaştırılmıştır. Bu amaçla MATLAB yazılımı kullanılarak düz ve konik dalga kılavuzlu yarıiletken lazerlerin karakterizasyonu, sürekli durum karakteristikleri ve boylamsal mod spektrumları, dalga kılavuzu temelli yarıiletken lazer simülasyonları ile elde edilmiştir.
2019, 65 Sayfa
Anahtar Kelimeler: Yarıiletken Lazerler, Konik Dalga Kılavuzlu Lazerler, Düz Dalga Kılavuzlu Lazerler, Lazer Diyotlar
(6)
ABSTRACT
MS. Thesis
COMPARISON AND MODELING OF STRAIGHT AND TAPERED RIDGE WAVEGUIDE QUANTUM WELL SEMİCONDUCTOR LASERS at 1550nm
WAVELENGTH
Kamer Özge ARSLAN
Erzurum Technical University
Gradute School of Natural and Applied Sciences Department of Electrical Electronic Engineering
Supervisor: Prof. Dr. Bülent ÇAKMAK
In this thesis, the modeling and comparative results of quantum well straigth and tapered ridge waveguide semiconductor lasers have been studied.
The use of optical communication systems has increased because communication systems are faster, more reliable and more successful to reduce the attenuation of data transmission. Thus, semiconductor lasers have found wide application in optical communication systems due to their compatness, high performance, reliability, power efficiency and low cost they have higher power and low cost and high performance and compactness. In this study, power output characteristics of semiconductor lasers at 1550 nm, in which attenuation is the lowest value of 0,1-0,2 dB/km, and modeling of waveguides have been investigated. Therefore, two different designs, straigth and tapered ridge waveguides, have been compared.
Consequently, the characterization of the straigth and tapered waveguide semiconductor lasers, continuous wave (CW) characteristics and longitudinal mode spectra have been obtained by waveguide based semiconductor laser simulations using MATLAB.
2019, 65 pages
Keywords: Semiconductor laser, Tapered waveguide lasers, Straigth waveguide lasers, Laser diodes
(7)
TEŞEKKÜR
Bu çalışmanın hazırlanmasında yardımını, desteğini ve hoşgörüsünü esirgemeyen, bilgisi, tecrübesi ve çalışma anlayışıyla her zaman ışık tutan değerli tez danışmanım Sayın Prof. Dr. Bülent ÇAKMAK’ a saygılarımı ve teşekkürlerimi sunarım.
Çalışmanın hazırlanması esnasında yine desteklerini esirgemeyen çok kıymetli hocalarım Prof. Dr. A. Fatih YETİM ve Doç. Dr. Tuba YETİM’ e, ayrıca bilgi ve deneyimlerinden çokça faydalandığım saygıdeğer hocam Dr. Öğr. Üyesi Çağlar DUMAN’ a, ekip arkadaşlarım Kerem TURALIOĞLU, Ahmet Serdar KOPAR’ a ve elbette Merve TAFTALI’ ya içtenlikle teşekkür ederim.
Aynı zamanda azim ve desteği ile yanımda olan çalışmalarımızı beraber sürdürdüğümüz arkadaşım Rukiye AKSAKAL’ a ve her daim yanımda olan canım aileme teşekkür ederim.
Kamer Özge ARSLAN Mayıs / 2019
(8)
İÇİNDEKİLER
ÖZET ... i
ABSTRACT ... ii
TEŞEKKÜR ... iii
İÇİNDEKİLER ... iv
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ ... v
ŞEKİLLER DİZİNİ ... vii
ÇİZELGELER DİZİNİ ... ix
1.GİRİŞ ... 1
2.KAYNAK ÖZETLERİ ... 12
2.1.Lazerler ... 12
2.2. Yarıiletken Lazerler ... 14
2.3. Yarıiletken Lazerlerin Çalışma Prensibi ... 16
2.4. Yarıiletken Lazerlerin Sınıflandırılması ... 19
2.4.1. Yarıiletken Lazerlerin Yapısal Sınıflandırılması ... 19
2.4.2. Yarıiletken Lazerlerin Taşıyıcı Hapsetme Mekanizmalarına Göre Sınıflandırılması ... 20
2.4.3. Yarıiletken Lazerlerin Aktif Tabaka Kalınlıklarına Göre Sınıflandırılması ... 24
3.MATERYAL ve YÖNTEM ... 29
3.1. Oran Denklemleri (Rate Equations) ... 29
3.1.1 Yarıiletken Bir Lazerin Geçici Durum Karakteristikleri ... 31
3.1.2 Yarıiletken Bir Lazerin Sürekli Durum Karakteristikleri ... 32
3.2. Konik Sırt Dalga Kılavuzu Yapısı ... 33
3.3. Uzaysal Boşluk Yanması ... 35
3.4. Sonlu Farklar Metodu ... 36
3.5. MATLAB Yazılımı ... 39
4.ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA ... 42
4.1. Düz ve Konik Sırt Dalga Kılavuzlu Yarıiletken Lazerlerin Sürekli Durum Karakteristikleri... 42
5.SONUÇ ve ÖNERİLER ... 59
KAYNAKLAR ... 61
ÖZGEÇMİŞ ... 65
(9)
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ
Simgeler Açıklama
a Kazanç sabiti
p Momentum
P Foton sayısı
𝑃̇ Foton sayısının türevi
G Uyartılmış emisyon kazancı
𝛾 Foton zayıflama oranı
𝑅𝑠𝑝 Kendiliğinden emisyon oranı
N Elektron sayısı
𝑁̇ Elektron sayısının türevi
Nth Eşik Taşıyıcı Popülasyonu
I Lazere uygulanan akım
𝛾𝑒 Taşıyıcı rekombinasyon oranı
q Elektron yükü (1,6x10-19 C)
Anr Işınımsal olmayan rekombinasyon katsayısı B Işınımsal rekombinasyon katsayısı
C Auger rekombinasyon katsayısı
𝑛0 Taşıyıcı yoğunluğu
c Işık hızı h Planck sabiti I Akım
L Kavite boyu W Şerit genişliği
d Aktif tabaka kalınlığı N Elektron sayısı n Kırılma indisi 𝑛0 Taşıyıcı yoğunluğu q Elektron yükü
r1 Işık yayan yüzey yansıtıcılığı Bsp Kendiliğinden emisyon oranı
(10)
 Mod hapsetme faktörü
θ Koniklik açısı
V Aktif tabaka hacmi 𝑔𝐺 Kazanç sabiti
𝜏e Taşıyıcı yasam süresi μg Grup kırılma indisi αint Dahili kayıplar αm Ayna kayıpları
𝜏p Foton yaşam süresi
 Etkin kırılma indisi
v
g Lazer modlarının grup hızı λ Dalgaboyu
βc Çizgi genişliği iyileştirme faktörü
Kısaltmalar
LSHB Boyuna uzaysal boşluk yanması
SHB Uzaysal boşluk yanması
QW Kuantum çukur
BPM Işın yayma yöntemi
CW Sürekli dalga
SMSR Yan mod bastırma oranı
MASER Uyartılmış ışıma ile mikrodalga yükseltici VCSEL Dik kaviteli yüzey yayılımlı lazerler
FDM Sonlu farklar metodu
(11)
ŞEKİLLER DİZİNİ
Şekil 2.1.(a) Soğurma, (b) Spontane emisyon ve (c) Uyartılmış emisyon durumları için
enerji seviyelerinin gösterimi ... 12
Şekil 2.2. Lazer rezonatör yapısı ... 13
Şekil 2.3. Fabry-Perot lazer diyotunun şematik gösterimi ... 16
Şekil 2.4. Zenginleştirilmiş bir p-n ekleminin (a) denge ve (b)ileri kutuplaşma durumu ... 17
Şekil 2.5. AlGaAs/GaAs türdeş olmayan eklem materyal yapısı ... 18
Şekil 2.6. Çift türdeş olmayan eklem yapılı lazer diyot için foton gömülümü ... 18
Şekil 2.7. Yüzey yayılımlı lazer yapısı ... 19
Şekil 2.8. Kenar yayılımlı lazer yapısı ... 20
Şekil 2.9. Geniş alan lazer yapısı ... 21
Şekil 2.10. Kazanç kılavuzlu lazer yapısı ... 22
Şekil 2.11. İndis kılavuzlu (sırt dalga kılavuzlu) lazer yapısı ... 23
Şekil 2.12. Külçe lazer geometrisi ... 24
Şekil 2.13. Kuantum çukur geometrisi ... 25
Şekil 2.14. (a) Tekli, (b) çoklu kuantum çukur yapısı ... 26
Şekil 2.15. Kuantum tel yarıiletken yapısı ... 26
Şekil 2.16. Kuantum nokta yarıiletken yapısı ... 27
Şekil 2.17. Külçe, kuantum çukur, kuantum tel ve kuantum nokta için dalgaboyu-kazanç grafiği ... 28
Şekil 3.1. (a) Kazanç kılavuzlu ve (b) indis kılavuzlu konik sırt dalga kılavuzu yapısı ... 34
Şekil 3.2. Sonlu farklar metodunun şematik diyagramı ... 37
Şekil 3.3. LSHB etkisini azaltan MATLAB algoritması ... 40
Şekil 3.4. LSHB etkisinin görüldüğü MATLAB algoritması ... 41
Şekil 4.1. L=1200µm kavite uzunluğuna sahip lazer yapıları (a) Düz sırt dalga kılavuzu yapısı (b) Konik sırt dalga kılavuzu yapısı ... 44
Şekil 4.2. Düz sırt dalga kılavuzlu lazerler için (a) taşıyıcı yoğunluğu-akım (N-I), (b) foton yoğunluğu-akım (P-I), (c) çıkış gücü- akım (L-I) grafikleri ... 45
Şekil 4.3. Konik sırt dalga kılavuzlu lazerler için (a) taşıyıcı yoğunluğu-akım (N-I), (b) foton yoğunluğu-akım (P-I), (c) çıkış gücü- akım (L-I) grafikleri ... 46
Şekil 4.4. Konik ve düz sırt dalga kılavuzları için taşıyıcı yoğunluğu-akım (N-I) grafiği ... 47
Şekil 4.5. Konik ve düz sırt dalga kılavuzları için foton yoğunluğu-akım (P-I) grafiği ... 48
(12)
Şekil 4.6 Konik ve düz sırt dalga kılavuzları için çıkış gücü-akım (L-I) grafiği ... 48 Şekil 4.7 L=2700µm kavite uzunluğuna sahip (a) düz sırt dalga kılavuzu yapısı (b)
konik sırt dalga kılavuzu yapıları ... 49 Şekil 4.8. L=2700µm konik ve düz sırt dalga kılavuzları için (a) taşıyıcı yoğunluğu-
akım (b) foton yoğunluğu-akım (c) çıkış gücü-akım grafikleri ... 50 Şekil 4.9. L=3200µm kavite uzunluğuna sahip (a) düz sırt dalga kılavuzu yapısı (b)
konik sırt dalga kılavuzu yapıları ... 51 Şekil 4.10. L=3200µm konik ve düz sırt dalga kılavuzları için (a) taşıyıcı yoğunluğu-
akım (b) foton yoğunluğu-akım (c) çıkış gücü-akım grafikleri ... 52 Şekil 4.11. L=1200µm kavite uzunluğuna sahip, 1550nm dalgaboyunda yayılım yapan
(a) Düz sırt dalga kılavuzlu lazer çıkışının spektral değişimi, (b) Konik sırt dalga
kılavuzlu lazer çıkışının spektral değişimi ... 54 Şekil 4.12. L=1200µm kavite uzunluğuna sahip, 1550nm dalgaboyunda yayılım yapan
(a) Düz sırt dalga kılavuzlu lazer için Gaussian dağılımının Fourier dönüşümü, (b)
Konik sırt dalga kılavuzlu lazer için Gaussian dağılımının Fourier dönüşümü ... 55 Şekil 4.13.1550nm dalgaboyunda yayılım yapan (a) L=2700µm kavite uzunluğuna
sahip konik sırt dalga kılavuzlu lazer çıkışının spektral değişimi, (b) L=3200µm
kavite uzunluğuna sahip konik sırt dalga kılavuzlu lazer çıkışının spektral değişimi. .... 57 Şekil 4.14. 1550nm dalgaboyunda yayılım yapan (a) L=2700µm kavite uzunluğuna
sahip konik sırt dalga kılavuzlu lazer çıkışının (b) L=3200µm kavite uzunluğuna sahip konik sırt dalga kılavuzlu lazer çıkışının Gaussian dağılımının Fourier
dönüşümü. ... 58
(13)
ÇİZELGELER DİZİNİ
Çizelge 4.1. 1550nm dalgaboyunda yayılım yapan konik ve düz sırt dalga kılavuzlu
lazerler için boyut parametreleri ... 42 Çizelge 4.2. 1550nm dalgaboyunda yayılım yapan lazerler için tipik parametreler ... 43
(14)
1. GİRİŞ
Lazerler, günümüzde çok geniş kullanım yelpazesine sahip bir ışık kaynağıdır.
İlk icadından bu güne kadar yapılan çalışmalarda görülmüştür ki lazere olan ilgi, ilerleyen teknolojik faaliyetler ile birlikte gün yüzüne çıkmış ve lazerlerin birçok alanda (sanayi, tıp, savunma, haberleşme vb.) kullanılmasıyla birlikte 21. yüzyılın vazgeçilmez teknolojileri arasında yerini almayı başarmıştır. Lazer üretimindeki amaç, yüksek güçlü ve tek bir frekansa (monokromatik) sahip olan lazer ışınları elde etmektir. Bu bağlamda lazer türleri içinde yarıiletken lazerler en yaygın kullanılan lazer türü olarak karşımıza çıkmıştır.
‘Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation’ ifadesinin baş harfleri kullanılarak oluşturulan LASER kelimesinin temelleri, ilk kez Einstein tarafından 1917 yılında bir fotonun bir elektronu uyararak üst enerji seviyesinden alt enerji seviyesine geçirebileceğinden bahsetmesi üzerine atılmıştır. Lazerin gerçekleştirilmesi için çalışmalar ise 1958 yılında Schawlow ve Townes tarafından başlatılmıştır ancak 1960 yılında yakut lazerinin keşfi ile ilk lazer üretilebilmiştir.
Uyartılmış emisyonun yarıiletkenlerde de gerçekleştirilebileceği fikrinden sonra ise ilk yarıiletken lazer 1962 yılında Basov ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir.
İlk yarıiletken lazerler oda sıcaklığında çalıştırılamayan GaAs ve GaAsP yapılarından oluşturulan lazerlerdir. 1963 yılında türdeş olmayan yapıya sahip lazerlerin bu problemi ortadan kaldıracağı düşünülmüş, 1969 yılında ise ilk türdeş olmayan yarıiletken lazer keşfedilerek oda sıcaklığında fakat darbeli modda çalıştırılabilmiştir.
Bu dönemde çift türdeş olmayan bir lazer yapısı kullanılarak oda sıcaklığında çalıştırılmış, 1970 yılında ise yine oda sıcaklığında sürekli dalga modunda çalışabilen lazerler üretilmiştir. (Agrawal and Dutta 1993). Bu gelişme, yarıiletken lazerler için bir dönüm noktası olmuş ve çift türdeş olmayan lazer yapısındaki büyük problem olan yüksek eşik akımını düşürmek üzerine çalışmalara başlanmıştır. Aktif tabaka kalınlığının azaltılması ile eşik akımının düşürülebileceği görüldükten sonra yarıiletken lazerler, birçok uygulamada kullanışlı ve kompakt ışık kaynakları durumuna gelmiştir (Agrawal and Dutta 1993).
(15)
Lazer ışığının çok dar bir spot genişliğine sahip olması, tek renkli ve faz uyumlu olması lazerin en önemli özellikleridir. Lazerin dar spot genişliğine sahip olması, metallerin kesim işlemlerinde, lazer yazıcıların çok ince desenler oluştururken bile yüksek hızlı ve kaliteli baskılar ortaya çıkarmasında, barkod ve CD okumada çok önemli yere sahiptir. Lazerlerin tek renkli ışığa sahip olması, tıpta cerrahi alanlardaki kullanımı ile ilişkilendirilir ki bu durumda kullanılan lazerin dalgaboyu ayarlanarak sadece istenilen dokuya etki edilebilmektedir. Kanserli dokulara müdahale edilirken sağlıklı dokulara zarar verilmemesi bunun için iyi bir örnektir (Hitz et al. 1994). Farklı malzemelerden oluşturulabilen lazerler aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir.
Katı hal lazerleri: İlk üretilen yakut lazeri buna örnektir. Kristal yapıya sahip katkılandırılmış bir aktif ortamdan oluşur. Yüksek güçlere sahip lazer çeşididir.
Günümüzde sıklıkla kullanılan Nd:YAG lazeri, hem darbeli hem de sürekli dalga modunda çalışan ve çok modlu çıkış üretebilen lazer çeşididir (Okur 2000).
Gaz lazerler: Aktif ortamı çeşitli gazlarla sağlanan lazer çeşididir. Helyum- Neon, argon, karbondioksit ve azot lazerleri bu tür lazerlere örnek teşkil etmektedir. Bu tür lazerler geniş dalgaboyu aralıklarında çalışırlar. Ayrıca hem darbeli modda hem de sürekli dalga modunda ışık çıkışı sağlarlar (Okur 2000).
Sıvı (boya) lazerler: Aktif ortamları sıvı malzemeden oluşan bu lazerlerin en çok kullanılan türü boya lazerleridir ve aktif ortamı, organik bir çözücü içindeki organik boyanın seyreltilmiş bir çözeltisinden oluşturulmuştur. Bunlar mor ötesi ve kızılötesi aralıklarında ışık yayan lazerlerdir. Geniş alandaki dalgaboyları hassas şekilde ayarlanabilmiştir (Okur 2000).
Kimyasal lazerler: Aktif ortamında bir gaz meydana getirilerek kimyasal reaksiyonlar sayesinde pompalanması sağlanmıştır. Bu kimyasal pompalama ekzotermik bir kimyasal reaksiyon sonucu elde edilmiştir. HF/DF lazerleri kimyasal lazerler için bir örnektir (Bloembergen et al. 1987).
(16)
Biyolojik lazerler: İlk biyolojik lazer 2011 yılında, yeşil floresant kullanılarak elde edilmiştir. Hücreler nanosaniyeler mertebesindeki ışınlarla uyarılarak mikro kavite olarak görev yaptığı görülmüştür. Bu sayede lazer çıkışı meydana getirilebilmiştir (Gather and Yun 2011).
Serbest Elektron Lazerleri: Elektromanyetik radyasyonu enine bir manyetik alandan geçen elektron demetleri ile yükselten bu lazerler, kısa dalgaboylarında ve yüksek enerji seviyelerinde çalışabilmektedir. Yayılan radyasyonun dalgaboyunun elektron enerjileri ile değiştirilmesi amaçlanarak lazer dalgaboyunun ayarlanabilirliği sağlanmıştır (Robertson and Sprangle 1989).
Fiber Lazerler: İlk olarak 1960’lı yıllarda geliştirilen fiber lazerler, birkaç miliwattlardan kilowattlar seviyesine kadar enerjiye sahip -nadir toprak elementleriyle katkılandırılmış- lazerlerdir (Limpert et al. 2007).
Yarıiletken Lazerler: Yarıiletken lazerler, bir p-n ekleminin ileri yönde kutuplanması ile oluşturulmuştur. Bu kutuplama ile tersinir popülasyonun artması sağlanmıştır ve kristal düzlem boyunca kırılarak geri beslenmesi yoluyla, tek renkli ve aynı fazdaki ışık çıkışı elde edilmiştir.
Yarıiletken lazerler yüksek verimlilik özelliklerinden, küçük boyutlara sahip, uzun ömürlü ve ucuz olmalarından dolayı sıklıkla tercih edilirler. Ayrıca uygulanan enjeksiyon akımı ile doğrudan modüle edilebilmeleri lazerin kullanımı açısından büyük bir avantaj sağlamaktadır. Bu üstünlüklerinden dolayı yarıiletken lazerler, tıp alanında birçok hastalığın tanı ve tedavisinde, savunma sanayisinde lazer silahların üretimi, imha etme, hedef saptama ve mesafe ölçme gibi amaçlarla kullanılırlar. Bunun yanı sıra, iletişim ve haberleşmede fiber optik kablolarla uzak mesafelere veri taşınmasını sağlayarak aynı frekansta birden fazla kişinin birbiriyle bağlantı kurmasına olanak sağlamışlardır.
Yarıiletken lazerler günümüzde optik haberleşme için 1300nm ve 1550nm dalgaboylarında kullanılırlar. Bu dalgaboyları, fiber optik kabloda ışınların zayıflamasının en az olduğu dalgaboylarıdır. Bilginin ışık vasıtası ile taşındığı fiber
(17)
optik kablo sistemlerinde lazer bant genişliğinin yüksek olması ve spektral saflığının fazla olması önemli ve istenen bir durumdur (Çakmak 2000).
Yarıiletken lazerler kendi aralarında da sınıflandırılarak çeşitli iyileştirmeler üzerine çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar üzerine birçok üstün özelliğe sahip olan çift türdeş olmayan yarıiletken lazerler üzerine yoğunlaşılmıştır. Bu yapıda farklı tabakalar arasında kalan aktif bölgenin yasak enerji aralığı daha yüksek seçilmiştir.
Böylece aktif bölgedeki elektron ve boşlukların burada hapsolarak taşıyıcı gömülümü sağlanmış olur. Ayrıca kullanılan yarıiletken malzemenin kırılma indisi dış tabakalardan daha büyük seçilmiştir. Bu durumda oluşan fotonlar aktif tabaka dışına çıkamaz ve foton gömülümü de sağlanmış olur. Böylece uyartılmış emisyon oranı da artırılmış olur(Okur 2000).
Lazerin aktif tabaka kalınlığının azaltılması ile düşük eşik akımına sahip lazer çıkışı elde edilebilir. Aktif tabaka kalınlığı çok küçük değerler aldığında kuantum boyutlar ortaya çıkar ve taşıyıcılar kuantum çukur diye adlandırılan küçük boyutlarda hapsedilirler. Bu tür lazerler sayesinde hem küçük boyutlu hem de düşük eşik akımına sahip lazerler üretilebilmiştir. Tekli kuantum çukur lazerler nüfus tersinmesini daha kolay bir şekilde sağlarlar. Kuantum çukurlar birden fazla kullanıldığında çoklu kuantum çukur olarak adlandırılır ve kuantum çukur lazerlerin kazanç katsayısını oldukça artırdığından tekli kuantum çukur lazerlere oranla tercih sebebi olmuştur (Çakmak 2000).
Dalga kılavuzu geometrisinde değişiklikler yapılarak daha düşük eşik akımına sahip ve yüksek güçlü lazerler elde etmek için çalışmalar yapılmıştır. Başlangıçta yoğunlukla sırt dalga kılavuzlu lazerler üzerine çalışmalar yapılmış olsa da dalga kılavuzu geometrisi değiştirilerek konik sırt dalga kılavuzlu lazerlerde beklenen performansa yaklaşıldığı görülmüştür. Bu lazerlerin teorisi ve modellenmesi üzerine yapılan bazı çalışmalar aşağıda özetlenmektedir.
Mikulla et al. (1998), konik lazer osilatörlerinin ve amplifikatörlerin ışın kalitesinin modal optik kazanç üzerine olan bağımlılığını ilk kez deneysel ve teorik olarak göstererek yüksek ve düşük modlu kazanç yapılarına sahip konik cihazları çıkış
(18)
gücü ve ışın kalitesi açısından karşılaştırmışlardır. Yüksek çıkış güçlerinde düşük modlu kazanç yapılı konik cihazların ışın kalitesinin yüksek modal kazançlı cihazların ışın kalitesinden daha iyi olduğunu göstermişlerdir. Işın kalitesi, konik lazer osilatörleri ve konik kuvvetlendiriciler için hem M2 < 3 ışın kalite faktörünün hem de 2W sürekli dalgadan (CW) daha yüksek güç seviyelerine kadar neredeyse değişmeden kaldığını göstermişlerdir.
Wiliams et al. (1999), yüksek güçte düşük sapmalı, ve odak noktasındaki kaymanın en az olduğu konik dalga kılavuzu lazer dizisinin tasarımını göstermişlerdir.
İki boyutlu ışın yayılma modelini ilk kez, çıkış ışını üzerindeki ana dalga kılavuzu etkilerinin detaylı bir değerlendirmesini yapmak amacıyla tam termal ve uzaysal açıklamaları içeren bir konik dalga kılavuzu lazeri optimize etmek için kullanmışlardır.
Bu sayede uzak alan performansının sınırlarının ele alınması ve deneysel verilerle karşılaştırılması sağlanmıştır. Elde edilen simülasyonları, yerel sıcaklığın yükselişinin uzaysal boşluk yanmasının rolünü izole etmek ve darbeli koşullar altında uzak alan evriminin deneysel olarak doğrulanmasını sağlamak için kullanılmışlardır. Yerel indisi, yerel taşıyıcı yoğunluğu ile tanımlayarak, herhangi bir yerel sıcaklık artışı ile doğrudan etkilenmesinin yanı sıra uzaysal boşluk yanmasına da eğilimli olduğunu gözlemlemişlerdir. Bu durumun, simülasyonların uzak alan modelinde daralmaya olanak sağladığını göstermişlerdir.
W. M. Wong et al. (2000), iletim hattı lazer modellemesine dayalı hem konik lazer osilatör hem de lazer amplifikatör yapıları için yeni bir dinamik model önermişlerdir. Bu modeli hesaplama verimliliğini artırmak için yarı-analitik şekilde tasarlamışlardır. Konik yapıyı, etkili indis metodu kullanarak bir boyuta indirgemiş ve yanal boşluk yanması denklemlerinin, şekilden bağımsız olan model için verimi artırdığını gözlemlemişlerdir. Bu nedenle modeli, fotonik sistem tasarımcıları için çekici bir araç olan yarı-analitik bir model olarak ortaya çıkarmışlardır. Yanal taşıyıcı difüzyon ve kazanma doygunluğu etkilerini oran denklemlerine dahil etmiş ve temel moddan yüksek dereceli modlara güç aktarımını hesaba katmak için mod dönüşümünü de hesaplamışlardır. Bu modeli kullanarak darbe enerjisinin ve yansıtıcılığın, konik amplifikatör yapılarında pikosaniye darbe amplifikasyonunun dinamikleri üzerindeki etkisini incelemişlerdir.
(19)
Kelemen et al. (2002), kolay ve düşük maliyetli üretim için, konik kazanç bölümlerine dayalı cihazların en umut verici adaylar olduğunu belirtmişlerdir. Düşük modal kazança sahip 940nm'de ışık yayan tek kuantum kuyulu, yanal tasarımı konik bir kazanç kılavuzu ve toplam uzunluğu 2mm ila 3mm arasında olan bir sırt-dalga kılavuzu bölümünden oluşan InGaAs / AlGaAs çoklu tabaka yapısını, moleküler ışın epitaksi ile büyütmüşlerdir. Konik yapının uzunluğu yüksek çıkış gücünü belirlerken, yüksek parlaklık için yeterli uzunlukta bir sırt-dalga kılavuzu yapısının gerekliliğinden bahsetmiş ve bu sebeple sırt dalga kılavuzunu 500 mikron uzunluğunda seçmişlerdir.
Sürekli dalga modunda ve oda sıcaklığında 5,3W'a kadar optik çıkış gücü elde etmiş, eşik akım yoğunluğunun, 200A/cm2 ve 650A/cm2 arasındaki değerlerle konik uzunluğa bağlı olduğunu gözlemlemişlerdir. M2=1,3 olarak elde etmiş, bu değerin yaklaşık 2,2W'a kadar sabit kaldığını ve daha yüksek optik çıkış gücünde, M2 değerinin hızlı bir şekilde arttığını göstermişlerdir. Bu tür cihazların ömrünün oda sıcaklığında saatten fazla olabileceğini öngörmüşlerdir.
Sumpf et al. (2003), farklı rezonatör geometrilerine sahip yüksek parlaklıkta konik lazer diyotlar üreterek analiz etmişlerdir. Cihazlar indis kılavuzlu düz bir bölüm ve kazanç kılavuzlu konik bölümden oluşan, düz bölümün uzunluğunun uzaysal mod filtrelemesi üzerindeki etkisini incelemek üzere, toplam lazer uzunlukları L= 2 ve 4 mm ve sırt dalga kılavuzu uzunlukları LRW = 750 ve 1000µm, konik açıları θTR = 4̊ ve şerit genişliği W= 3µm olan lazerler üzerinde karşılaştırma yapmışlardır. Güç-voltaj- akım özelliklerini, uzak alan ve M2 ölçümlerini gerçekleştirmişlerdir. Deneylerden, küçük bir sırt dalga kılavuzu uzunluğuna sahip olan lazerlerin, büyük olana kıyasla daha yüksek çıkış gücüne ulaştığını gözlemlemişlerdir. Işın kalitesiyle ilgili olarak, LRW uzunluğunun verimli uzaysal mod filtrelemesini sağlamak için minimum bir değeri aşması gerektiğini göstermişlerdir. Maksimum çıkış gücü ve mükemmel ışın kalitesi için optimize edilmiş cihazların P = 2W çıkış gücüne ve M2 ölçümü 2,1'den küçük bir ışın yayma faktörüne ulaştığını gözlemlemişlerdir.
Sujecki et al. (2003), 732nm’de ışık yayan yüksek güçlü konik yarıiletken lazerlerde ışık üretme işlemine eşlik eden doğrusal olmayan olguları, simülasyon ve deney kombinasyonunu kullanarak incelemişlerdir. Optik pompalama, elektriksel aşırı pompalama, filamantasyon ve uzaysal boşluk yanmasının konik lazerlerin yüksek çıkış
(20)
güçlerinde çalışmasını etkileyen doğrusal olmayan durumlar olduğunu göstermişlerdir.
Çalıştığı konik lazerin simülasyon modelinde, kavite içindeki optik yayılımın analizi için geniş açılı sonlu fark ışın yayma yöntemini kullanarak optik pompalama etkisinin, çıkış ışını kalitesi üzerindeki en büyük etkiye sahip olduğunu elde etmişlerdir.
Hettrick et al. (2004), 250µm'ye varan genişliklerdeki lineer ve parabolik konik dalga kılavuzlu lazerlerin performanslarını deneysel olarak karşılaştırmıştır. Doğrusal dalga kılavuzları, incelenen maksimum konik genişlik aralığı için dalga kılavuzunun yayılım kaybına karşı yaklaşık olarak 1dB kadar küçük bir ek kayıp gösterirken, aynı uzunluktaki parabolik dalga kılavuzlarının performansta önemli bir azalma gösterdiğini elde etmişlerdir.
Kallenbach et al. (2005), 1,4 – 1,5µm dalgaboyundaki yüksek güçlü uzaysal tek modlu diyot lazerler, Raman ve nadir toprak katkılı fiber amplifikatörlerin yanı sıra malzeme işleme ve göz emniyetli dalgaboylarında Işık Algılama ve Mesafelendirme (LIDAR) cihazları için pompa lazerleri olarak kullanımı açısından ilgi odağı olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca yüksek güçlü cihazları gerçekleştirmenin en uygun maliyetli yolunun, konik rezonatör konsepti olduğunu da belirtmişlerdir. Kuantum kuyu sayısındaki ve dalga kılavuzu katman kalınlığındaki değişikliklerle geniş alan lazerlerinden, logaritmik kazanç modeli için parametreler elde etmişlerdir. 2 boyutlu ışın yayma yöntemi (BPM) simülasyonlarının uygulanmasıyla optimize edilmiş bir rezonatör geometrisi elde etmişlerdir. 500µm sırt kısım ardından 6̊ açıya sahip 2000µm konik kısımdan oluşan bir cihaz için ölçüm ve simülasyon sonuçlarını karşılaştırmış ve sürekli dalga (CW) çıkış gücünün 1,5W'tan fazla olduğunu belirtmişlerdir. 0,7W tek mod gücü ve 42dB'lik bir yan mod bastırma oranı (SMSR) elde etmişlerdir. Darbeli ölçümlerde, 5MW / cm2'den daha fazla bir güç kararlılığı ortaya koyduğunu ve 1W çıkış gücündeki sürekli akım yaşlandırma testlerinden, yaklaşık 6000 saatlik bir ömre sahip olduğunu göstermişlerdir.
Dittmar et al. (2006), indis kılavuzlu bir sırt dalga kılavuzu bölümü ve kazanç kılavuzlu bir konik kısımdan oluşan 808nm dalgaboyuna sahip konik lazerler üreterek karakterize etmişlerdir. Işın yayılma oranını 4,4W'ta M2= 1,9 olarak elde etmişlerdir.
Ayrıca, 3,9W'ta çok düşük bir ışın yayılma oranı olan M2= 1,3’e ulaşmıştır. 808nm'de,
(21)
daha önce hiç bildirilmeyen 460MW.cm-2sr-1 gibi yüksek bir parlaklık düzeyine ulaşarak konik lazer diyotların yeni uygulamalarına doğru bir adım olabileceğini belirtmişlerdir.
Borruel et al. (2008), kazanç kılavuzlu konik lazerlerin temel çalışma prensiplerini simülasyonlarla detaylı olarak incelemişlerdir. Uzaysal boşluk yanmasından kaynaklanan taşıyıcı kaynaklı lens etkisini cihazın performansını sınırlayan ana mekanizma olarak tanımlamışlardır. Sırt dalga kılavuzu bölümünün kırılma indisi, konik bölümün açısı ve uzunluğu, ışın filtresinin kullanımı gibi tasarım parametrelerinin maksimum çıkış gücü ve ışın parlaklığı üzerindeki etkisini analiz etmişlerdir.
Buna göre:
 Etkin modal filtreleme sağlamak için ışın deflektörü kullanılması şiddetle önerilmektedir. Işın deflektörünün bulunmaması durumunda, sırt dalga kılavuzu bölümünün uzunluğu çok daha uzun olmalıdır ki bu da cihazın toplam uzunluğunu artırmaktadır.
 Konik kesit uzunluğu, çıkış gücünü artırmak için pratik nedenlerle verilen sınırlama göz ardı edilmeden mümkün olduğu kadar uzun olmalıdır.
 Belirli bir sırt dalga kılavuzu tasarımı için elektrot açısının seçimi, optimize edilecek çıkış parametresine bağlıdır:
(a) çıkış gücünü en üst düzeye çıkarmak için, elektrot açısının 1/e2 deki serbest kırılma açısından biraz daha yüksek olması gerekir.
(b) parlaklığı en üst düzeye çıkarmak ve ışın kalitesini artırmak için, elektrot açısının 1/e2 deki serbest kırılma açısından daha düşük olması gerekir. Gibi sonuçlara ulaşmışlardır.
(22)
Odriozola et al. (2008), 1060nm'de yayılan yüksek parlaklık kazançlı kılavuzlu konik lazerlerin gelişmiş tasarımlarını üretmek için, ayrı kontaklara ve düşük ön yüzey yansımasına sahip cihazlarda yüksek modülasyon etkinliğini öngören sayısal simülasyonlar kullanmışlardır. Bu şekilde üretilen geniş alan lazerlerinde yüksek dahili kuantum verimi, ortak kontaklı konik lazerlerde iyi ışık kalitesi ile 3W çıkış gücü ve ayrı kontaklı konik lazerlerde 20W/A'ya kadar modülasyon verimliliği göstermiştir.
Odriozola et al. (2009), 980nm konik lazerlerin sırt dalga kılavuzu ve konik kısımlar için ışın özelliklerini simülasyonlar ve deneysel sonuçlar arasındaki bir karşılaştırma ile analiz etmişlerdir. Işın kalitesinde, konik kısma göre sırt dalga kılavuzu bölümünün daha güçlü bir şekilde pompalanmasıyla gözlenen gelişmenin yani iyileşmenin genel bir kural olmaktan çok cihazın geometrisinin detaylarına bağlı olduğunu göstermiştir.
Esquivias et al. (2010), konik yarıiletken lazerlerin hem yüksek güç hem de iyi ışın kalitesi gösterdiğini ve yüksek parlaklıkta optik kaynaklar talep eden uygulamalar için birincil öneme sahip olduğunu belirtmişlerdir. 1060nm'lik konik lazerlerdeki deney sonuçları simetrik cihazlarla karşılaştırıldığında, kendi kendine odaklanma eğilimindeki azalma nedeniyle ışın kalitesinde bir iyileşme olduğunu simülasyonlar ile doğrulamış, termal etkilerin, taşıyıcıların neden olduğu olumsuz etkileri azalttığını göstermiştir.
Sonuçların analizi, radyal olmayan rekombinasyonun neden olduğu lokal ısının, negatif termal mercek etkisinden sorumlu olduğunu ve asimetrik epitaksiyel tasarıma dayalı cihazların yüksek modülasyon verimliliği elde etmek için daha uygun olduğunu göstermiştir.
Jensen et al. (2011), bir InGaAs tek kuantum kuyulu 1060nm dış kaviteli konik diyot lazerinden 1018nm-1093nm arasında geniş bir ayar aralığı ve 2,5W’tan daha fazla bir çıkış gücü elde etmişlerdir. Bu 75nm'lik geniş ayar aralığının, kullanılan dalga boyu aralığındaki bir dış kaviteli konik diyot lazer sisteminden elde edilen en geniş ayar aralığı olduğunu rapor etmişlerdir.
(23)
Tijero et al. (2015), konik açının 1,57µm dalgaboyuna sahip konik yarıiletken optik amplifikatörlerin performansındaki rolünü, kendinden tutarlı bir sabit durum elektro optik ve termal simülatörlü simülasyonlarla analiz etmişlerdir. Taşıyıcı merceklemenin neden olduğu kendi kendine odaklamanın serbest kırınım açısından biraz daha yüksek konik açılı cihazlar için daha yüksek çıkış gücüne sahip olduğunu ve böylece bu cihazlarla ışın kalitesinde daha yüksek bir güce erişilebileceğini göstermişlerdir. Bu durumun, taşıyıcı cihazın geometrisine ve eşit enjeksiyon koşullarında termal merceklenme etkilerine bağlı olmasından kaynaklandığını rapor etmişlerdir.
Swertfeger et al. (2017), iki boyutlu kazanç profilinin yüksek güçlü konik yarıiletken optik amplifikatörlerde ve entegre MOPA cihazlarında doğrudan gözlenmesini sağlayan yeni bir deneysel yaklaşımı rapor etmişlerdir. Foton, taşıyıcı ve konik amplifikatör içindeki kazanç dağılımlarını, kavitenin içindeki kendiliğinden emisyon profiline doğrudan bakarak ölçülebilen doyma etkilerini iki boyutlu bir simülasyon ile göstermişlerdir. Cihazın arkasında yerleşik bir pencereye sahip olan konik lazerler üreterek ve değişen enjeksiyon seviyelerinde işlem gören kendiliğinden emisyon profilini ölçmek için bir SWIR mikroskop kamera kullanarak uyartılmış emisyona bağlı kazanç doygunluğunun etkisini açıkça gözlemlemişlerdir. Bu çalışma ile ilk kez, yarıiletken bir optik amplifikatörde kazanç doyma etkisinin doğrudan gözlemlenmesi ve haritalandırılması sağlanmıştır.
Li et al. (2018), lazer ışını kalitesini iyileştirmek ve yüksek parlaklıkta bir optik çıkış üretmek için kullanılabilecek bir konik lazerin optik özelliklerini simüle etmişlerdir. Bir konik lazer üreterek sırt dalga kılavuzunun ve konik dalga kılavuzunun birleşiminden dolayı yüksek parlaklıkta bir güç elde edildiğini deneysel olarak da göstermişleridir. Dikey ve yanal doğrultuda ışın kalite faktörünü (M2), sırasıyla 1,42 ve 2,21 olarak ölçülmüşlerdir. Konik dalga kılavuzu için 8 µm genişlik ve 6◦ açı seçerek 1000µm sırt kısmı ve 3000µm'lik konik kısım ile 976nm'de 8W'lık bir konik lazer kaynağı elde etmişlerdir.
(24)
Meinecke et al. (2019), üç bölümlü konik bir yarıiletken kuantum nokta lazerin darbeli emisyon dinamiklerini deneysel ve teorik olarak araştırmışlardır. Lazer çıkışı, tepe gücü, darbe genişliği, zamanlama titreşimi ve genlik kararlılığı açısından karakterize ederek bir dizi darbe performansı elde etmişlerdir. Darbe üretme mekanizmasının yanı sıra, geometrik tasarımın darbeli emisyon üzerindeki etkisinin incelenmesi için de bir model üretmişlerdir. Cihazın performansından sorumlu olan ve cihazın geometrisine özgü olan bir darbe kısaltma mekanizması tespit etmişlerdir.
Yüksek güçlü pasif mod kilitli kuantum nokta yarıiletken lazerlerin tasarımı için konik dalga kılavuzlarının, gelecekteki kılavuzlar olarak görev yapabileceğini rapor etmişlerdir.
Daha önce yapılan çalışmalardan elde edilen bilgilere göre, konik dalga kılavuzlu lazer yapıları, yüksek güç ve yüksek verim elde etmek amacıyla çeşitli lazer yapıları için önemli bir seçenek olmuştur. Bu çalışmada konik sırt dalga kılavuzlu lazer yapıları ile düz sırt dalga kılavuzlu lazer yapıları karşılaştırılmıştır. MATLAB yazılımı ile modellenerek taşıyıcı yoğunluğu-akım (N-I), foton yoğunluğu-akım (P-I) ve çıkış gücü-akım (L-I) grafikleri ve lazerlerin spektral özellikleri simüle edilmiştir. Elde edilen sonuçlar ile lazerin çeşitli fiziksel özelliklerinin lazerlerin çalışması üzerine etkileri incelenmiştir.
(25)
2. KAYNAK ÖZETLERİ
2.1.Lazerler
Elektromanyetik dalgalar, foton diye adlandırılan enerji paketleri sayesinde ilerlerler. Foton, ışığı oluşturan en küçük parçacıktır ve durgun kütlesi sıfırdır. Fiziksel hiç bir büyüklüğü yoktur ve parçalardan oluşan bir içyapıya sahip olmadığından parçalarına ayrılamaz. Işık hızıyla ilerler, etkileşime parçacık olarak girer ancak dalga olarak yayılırlar. Kütlesi sıfır olduğu halde diğer parçacıklar gibi kütle çekiminden etkilenebilirler ve polarizasyonu belirleyen bir açısal momentuma sahiptirler (Çetinkaya 2006).
Bir atomun yörüngesinde bulunan elektronlar, ortama dahil edilen bir foton ile uyarılırsa, fotonun enerjisi elektrona aktarılarak ilgili elektron daha üst bir enerji düzeyine çıkarılabilir ve böylece soğurma olayı gerçekleşmiş olur (Şekil 2.1 a). Bu foton enerjisine sahip elektron, tekrar eski enerji seviyesine atlamak isteyecek ve enerjisini ortama geri vermek suretiyle bir adet foton ortaya çıkararak bir alt seviyeye geri dönecektir ki bu da emisyon (ışıma) olarak adlandırılır (Şekil 2.1 b). Bu emisyon sırasında, aynı enerji seviyesine sahip başka bir foton da elektron ile etkileşime girerse ortaya çıkan fotonlar birbirleriyle aynı fazda ve aynı frekansta olurlar. Bu emisyon türüne ise uyartılmış emisyon denir (Şekil 2.1 c) (Çetinkaya 2006). Lazer ışığı meydana getirmek için istenen durum uyartılmış emisyon durumudur.
Şekil 2.1. (a) Soğurma, (b) spontane emisyon ve (c) uyartılmış emisyon durumları için enerji seviyelerinin gösterimi (Çetinkaya,2006).
(26)
Uyartılmış emisyonun varlığından ilk kez Albert Einstein tarafından 1917 yılında bahsedilmiş, 1928 yılında ise Landenburg tarafından negatif soğurma ile birlikte kanıtlanmıştır. Başlangıçta gaz lazerleri üzerine yapılan çalışmalardan sonra 1953 yılında MASER (uyartılmış ışıma ile mikrodalga yükseltici) keşfedilmiştir. Devam eden süreçte uyarım darbesinin kullanımı ile tersinir popülasyon teorisi Dicke tarafından 1954 yılında ve Fabry-Perot lazer kavitesi ise 1957 yılında Gould tarafından ortaya atılmıştır. 1960 yılında ise uyartılmış radyasyon salınımıyla ışığın güçlendirilmesi anlamına gelen LASER (Light Amplification of Stimulated Emission by Radiation) kelimesi kullanılmaya başlanmış ve ilk yakut lazerinin temelleri atılarak varlığı ispat edilmiştir (Sağlam 2017).
Lazerin çalışması için gerekli tasarım, biri tam yansıtıcılıkta diğeri ise kısmi yansıtıcılıkta olan iki ayna arasındaki bir aktif kavite ortamı ile oluşturulur. Kavite ortamına dışardan bir enerji verilerek başlangıç tetiklemesi meydana getirilir ve foton yayılımı sağlanır. Açığa çıkan fotonlar kavitede yer alan iki ayna arasında geri beslenerek yükseltilir ve birbirleriyle aynı faza geçerler. Yükseltilen fotonlar belirli bir eşik şiddetine eriştikten sonra kısmi yansıtıcılı aynadan dış ortama çıkarak lazer ışınımı oluşturulur (Şekil 2.2).
Şekil 2.2. Lazer rezonatör yapısı
Bir ışık kaynağının lazer olarak çalışabilmesi için optik kazanç (tersinir popülasyon) ve optik geri besleme şartlarını sağlaması gerekir. Bir atomun, iletim bandındaki elektron sayısının valans banttaki elektron sayısından fazla olması durumuna tersinir popülasyon denir ve bu durum uyartılmış emisyon olayı ile gerçekleştirilir. Optik geri besleme ise lazer rezonatörleriyle sağlanır. Karşılıklı iki
Aktif kavite ortamı
Tetikleme enerjisi M
2
M1
Lazer çıkışı
(27)
yansıtıcı yüzey arasında hareket eden fotonların aynı fazda üst üste bindirilmesiyle ışığın yükseltilmesi durumudur.
Lazerler diğer ışık kaynaklarına göre önemli farklılıklara sahiptir. Bunlar;
 Fotonların faz uyumlu olarak hareket etmeleri sebebiyle tek bir fazda ışık çıkışının olması
 Monokromatik olarak çalışarak sadece tek renkli ışık çıkışına izin vermesi (tek bir frekansta veya dalgaboyunda ışık yayması)
 Yoğun, güçlü ve düzgün bir ışık çıkışına sahip olmasıdır.
Lazerler katı hal lazerleri, sıvı lazerler, gaz lazerleri, fiber lazerler, serbest elektron lazerleri, kimyasal lazerler, plazma lazerleri, X-ışını lazerleri ve yarıiletken lazerler olarak sınıflandırılırlar. Bu tezde optik haberleşme sistemlerinde, medikal uygulamalarda, optik yazıcı ve kaydedicilerde sıklıkla kullanılan birçok özelliği bakımından üstünlükleri bulunan yarıiletken lazerler üzerine çalışılmıştır.
2.2. Yarıiletken Lazerler
1961 yılında yarıiletkenlerde uyartılmış emisyonun bir p-n eklemi boyunca katkılanan taşıyıcıların yeniden birleşmesiyle oluşabileceği fikri Basov ve arkadaşları tarafından ortaya atılmış ve düşük sıcaklıklarda çalışan ilk p-n eklem diyot lazeri 1962 yılında üretilmiştir (Bengi 2009).
İlk p-n eklemli yarıiletken lazerler GaAs tabanlı olarak üretilmiştir ve çalışması klasik lazer prensibini barındıran Fabry-Perot rezonatörleriyle sağlanmıştır (Born and Wolf 1980). Başlangıçta tek eklemli yarıiletken lazerlerde eşik akımının yüksek olması sorunu ile karşılaşılmış, bunun nedeni olarak zayıf bir optik hapsetmeye ve kazanç bölgesinde yüksek kayıplara sebep olan GaAs tabakalarının varlığı gösterilmiştir. Bu tür lazerlerde kazanç bölümü eklemin p tarafındaki ışık yayan ince tabakadan meydana gelmektedir ve tabakalar arasındaki kırılma indisi farkı çok az olduğundan sadece zayıf kırılma indis kılavuzlaması oluşturulabilmiştir. Bu durumda yayılan ışın, kayıpların
(28)
fazla olduğu GaAs tabakası ile kaplı kazanç bölgesinde ortaya çıkarak eşik akım yoğunluğunun artmasına sebep olmuştur (Morthier and VankWikelberge 1997).
Bu durumun önlenmesi amacıyla çoklu eklem lazerlerinin geliştirilmesi üzerine çalışmalar başlatılmış, ilk çoklu yapı olan AlGaAs-GaAs lazer yapısı 1969 yılında I.
Hayashi ve M. B. Panish tarafından oluşturulmuştur. Böylece türdeş p-n eklemli lazerlere göre eşik akımı daha düşük olan çok eklemli lazerlerin kullanımına başlanmıştır.
1970’lerde lazerler üzerine iyileştirme çalışmalarına devam edilmiş bu bağlamda sırt dalga kılavuzları ve gömülü (buried) çoklu lazer yapıları ile daha yüksek yatay mod kontrolü sağlanarak daha düşük eşik akımlarına ulaşılmıştır. Ayrıca dağınık geri beslemeli diyot lazerler geliştirilmiş, böylece yatay, dikey ve boyuna modların yüksek hızlarda modüle edilebilmesine olanak sağlanmıştır (Bengi 2009).
1977 yılında ilk kez kuantum kuyuların kullanılmasıyla oluşturulan yarıiletken lazerler geliştirilmiş, elektron-boşluk çiftlerini hapsetme bölgelerinin kuantum kuyu içine çekilmesi ile eşik akımı azaltılmıştır. Ayrıca kuyuların genişliklerinin ve bariyer boyutlarının değiştirilmesi ile dalgaboyu modülasyonu sağlanabilmiştir (Tsang 1981).
Bu önemli gelişmelerden sonra yarıiletken lazerlerin üstünlükleri anlaşılmış ve birçok alanda kullanılmaya başlanmıştır. Bunlardan bazıları 800nm dalgaboyu civarındaki optik yazıcı, okuyucu ve veri kaydetme sistemleri, savunma sanayisi ve medikal uygulamalardır. Bunlara ek olarak yarıiletken lazerler, yüksek performanslı ve yüksek spektral saflıkta olduğu için yüksek bant genişliklerine sahip optik haberleşme sistemlerinde sıklıkla kullanılmaktadırlar (Çakmak 2000; Soibel et al. 2010).
Optik haberleşme için kullanılan 1300nm ile 1550nm dalga boylarındaki lazerler, dar bir bant genişliğine, yüksek güvenilirliğe, düşük gürültüye ve düşük zayıflamaya sahip olması gerektiğinden tek eklemli diyot lazerler yerine çok eklemli, kuantum kuyulu, dağınık geri beslemeli ve bragg aynalı lazerler kullanılmaktadır.
(29)
Yarıiletken lazerler başlangıçta türdeş eklem lazer yapısına sahipken sonraları türdeş olmayan eklem, kuantum kuyu, kuantum tel ve kuantum nokta lazerler, VCSEL ve DFB, DBR lazerlerin üretimine başlanmıştır. Bu gelişmeler sayesinde daha yüksek verimli lazerler ortaya çıkmıştır. Yarıiletken lazerler;
 Seri üretime uygun olmasıyla birlikte maliyetinin düşük olmasından
 Yüksek bir verim ile çalıştığından (yaklaşık %60)
 Küçük boyutlu ve entegrasyon için uyumlu olmasından
 Kayıplarının ve ışın dispersiyonunun düşük olmasından
 Düşük akımlarla pompalanabilmelerinden
 Haberleşme sistemleri için fiber optik kablo ile uyumlu olmasından dolayı sıklıkla tercih edilmektedir (Erol ve Balkan 2013).
2.3. Yarıiletken Lazerlerin Çalışma Prensibi
Yarıiletken lazer kabaca p-n eklemi arasında kalmış bir aktif tabakadan oluşan ve ileri yönde kutuplama ile çalışan bir diyot sistemidir (Şekil 2.3). İleri kutuplama durumunda elektronlar ve boşluklar ekleme doğru hareket ederler ve eklem bölgesinde birleşerek uyartılmış emisyon başlatırlar (Wilson and Hawkes 2000).
Şekil 2.3. Fabry-Perot lazer diyotun şematik gösterimi
P
P
Aktif Tabaka
n
n
Akım Metal
Kontak
Metal Kontak Lazer
Çıkışı
(30)
Başlangıçta p ve n türü maddeler denge halinde değillerdir yani Quasi-fermi seviyeleri birbiriyle uyumlu değildir. Fermi seviyesi n tipi maddelerde iletim bandında bulunurken, p tipi maddelerde valans bantta bulunur. Bu tür bir eklem için denge durumu ve ileri kutuplama durumu Şekil 2.4’ te gösterilmiştir (Wilson and Hawkes 2000).
Şekil 2.4. Zenginleştirilmiş bir p-n ekleminin (a) denge ve (b) ileri kutuplama durumu (Wilson and Hawkes 2000).
Tek bir yarıiletkenin farklı katkılanmış bölmeleri arasında kalan bir eklemden bahsediliyorsa bu tek tip eklem (homoeklem), farklı yarıiletkenlerin arasına yerleştirilmiş bir eklemden bahsediliyorsa bu da türdeş olmayan eklem olarak adlandırılır.
Türdeş eklem yapısında elektronlar p tarafına geçerek boşluklarla rekombine olurlar ve böylece eklem civarında oluşturulan boşaltılmış bölgede bir elektrik alan oluşur. Bu tip lazerlerde foton gömülümü ve taşıyıcı gömülümü yapılması, eşik akımının yüksek olmasından dolayı zordur (Kotan 2008). Çift türdeş olmayan eklem yapılarda aktif tabaka, iki tabaka arasında kalır ve bant aralıklarının farklılığından faydalanılarak taşıyıcı hapsetme durumu söz konusu olur (Şekil 2.5).
(31)
Şekil 2.5. AlGaAs/GaAs türdeş olmayan eklem materyal yapısı
Çift türdeş olmayan eklem yapılarda kaplama tabakalarının kırılma indisi, aktif tabakanın kırılma indisinden daha düşük seçilmek suretiyle dalga kılavuzu içinde foton gömülümü sağlanabilmektedir (Şekil 2.6) (Singh 1995).
Şekil 2.6. Çift türdeş olmayan eklem yapılı lazer diyot için foton gömülümü (Agrawal and Dutta 1993).
Uzun mesafeli fiber optik haberleşme için aktif bölgesi In1-xGaxAsyP1-y tabanlı sistemler kullanılır. Bu çalışmaya konu olan 1550nm dalgaboyu için In0,58Ga0,42As0,9P0,1
(32)
0,1dB/km gibi küçük zayıflamalar oluştuğu için 1550nm dalgaboyunun önemi büyüktür.
2.4. Yarıiletken Lazerlerin Sınıflandırılması
Yarıiletken lazerler, yapılarına göre ve aktif tabaka kalınlıklarına göre sınıflandırılabilirler.
2.4.1. Yarıiletken Lazerlerin Yapısal Sınıflandırılması
Yarıiletken lazerler ışın yayma bölgelerine göre kenardan ve yüzeyden yayılımlı lazerler olarak ikiye ayrılırlar.
 Yüzey yayılımlı lazerlerde, geribesleme mekanizması lazerin üst ve alt tabakasındaki aynalar ile sağlanır. VCSEL’ler (dik kaviteli yüzey yayılımlı lazerler) bu tür lazerler için örnek teşkil eder. Tipik bir VCSEL’de kavite uzunluğu 10μm dolaylarında olduğundan aynalardaki yansımalar artar ve bu yüzden ayna kayıpları yükselerek lazerin eşik akımını artırır. Bu kayıpları önlemek amacıyla bu lazerler DBR rezonatör şeklinde üretilebilir (Singh 1995). Şekil 2.7’de yüzey yayılımlı bir lazer yapısı gösterilmiştir.
Şekil 2.7 Yüzey yayılımlı lazer yapısı
(33)
 Kenar yayılımlı lazerler ise türdeş, türdeş olmayan ve çift türdeş olmayan lazerler olarak sınıflandırılırlar. Türdeş (homostructure) yarıiletken lazerler eşik akımları yüksek olduğundan pek tercih edilmez. Bu tür lazerlerde foton gömülümü ve taşıyıcı gömülümü zayıftır. Buna karşılık olarak çift türdeş olmayan (double heterostructure) lazerler, yüksek bir gömülüm kapasitesine sahip olduğundan eşik akım değeri düşük ve çıkış gücü yüksek olan lazerlerdir (Çakmak 2000).
Çoklu tip eklem yapısında kırılan yüzler aktif bölgeden daha düşük bir kırılma indisine sahip olduğundan, p-n eklemine dikey şekilde bir optik gömülüm sağlanmıştır.
Şekil 2.8’de kenar yayılımlı bir lazer yapısı gösterilmiştir.
Şekil 2.8 Kenar yayılımlı lazer yapısı
2.4.2. Yarıiletken Lazerlerin Taşıyıcı Hapsetme Mekanizmalarına Göre Sınıflandırılması
Yarıiletken lazerler, optik veya taşıyıcı hapsetme mekanizmalarına göre de sınıflandırılabilir. Yanal gömülüm sağlanarak lazer verimi artırılabilir ve ışık yayılımı kontrol altına alınabilir. Optik gömülüm için ise kırılma indisi farkı oluşturularak veya dalga kılavuzu geometrisi değiştirilerek bu durum sağlanır (Duman 2008).
Bunun için geliştirilen yarıiletken lazer çeşitleri;
 Geniş alan (broad area) lazerler,
 Kazanç Kılavuzlu (gain guided) lazerler,
 İndis Kılavuzlu (index guided) lazerlerdir (Saleh and Teich 1991).
(34)
Yanal hapsetme mekanizması;
 Sürekli modda çalışan lazerlerin düşük eşik akımına sahip olması,
 Tek mod oluşumunun sağlanması,
 Eşik akımının düşürülmesi,
 Çalışma sırasındaki soğutma ihtiyacının azaltılması ve lazerin yüksek sıcaklıklarda çalışmasına izin vermesi açısından önemlidir (Duman 2014).
Geniş alan lazerler: Herhangi bir yanal mekanizmaya sahip olmayan bu lazerler akım gömülümü sağlayamaz. Bu tür lazerlerde ışık çıkışı tüm aktif bölge boyunca olmaktadır. Geniş alan lazerlerde eşik akımı L uzunluğuna bağlıdır. Kavite uzunlukları fazladır ve bu durum eşik akımının yüksek olmasına sebep olur. Ayrıca kazancı da düşüktür. Eşik akım yoğunluğunun azaltılmasına aktif bölgedeki p katkısının artırılması ile çözüm bulunabilir. Böylece taşıyıcı yoğunluğu da artırılmış olur (Kotan 2008).
Şekil 2.9 Geniş Alan Lazer Yapısı
Yarıiletken lazerler yanal hapsetme mekanizmalarına göre kazanç kılavuzlu ve indis kılavuzlu olmak üzere ikiye ayrılır.
(35)
Kazanç kılavuzlu lazerler: Lazere uygulanan yanal akım, aktif tabakadaki küçük bir bölgede sınırlandırılır. Akımın geçeceği bölge sınırlandırıldığında ışıma yapacak olan bölge de sınırlandırılmış olur. Bu bölgede taşıyıcı sayısı fazladır ve ışığın geçtiği bölgenin kırılma indisi değişerek doğal bir dalga kılavuzu oluşur. Enine modlar eklem yüzeyinde optik kazanç dağılımının etkisiyle oluşturulur. Lazerin kılavuzlanmamış olması nedeniyle 100mA ile 150mA dolaylarında yüksek sayılabilecek bir eşik akımına sahiptir ve kuantum verimliliği de düşüktür. Ancak geniş alan lazerler ile karşılaştırıldığında eşik akım değeri düşük sayılabilir. Soğutma problemi kısmi olarak çözülmüş olup daha uzun ömürlü bir kullanıma sahiptir.
Burada lazer karakteristiğinin belirlenmesi, p-n eklemi boyunca optik mod dağılımlarının optik kazanca bağlı olmasından dolayı eklem yüzeyindeki taşıyıcı dağılımı ile belirlenir. Bu sebepten kazanç kılavuzlu lazerler diye adlandırılır (Kotan 2008). Şekil 2.10’da kazanç kılavuzlu bir lazer yapısı gösterilmiştir.
Şekil 2.10 Kazanç kılavuzlu lazer yapısı
İndis kılavuzlu lazerler: Optik gömülüm için yanal kırılma indisi farkından yararlanılarak foton çıkışını aktif bölgenin sınırlandırılmış bir kısmında tutarlar. Kazanç kılavuzlu lazerlere ek olarak yanal indis basamaklarının oluşumu sayesinde optik mod
(36)
gösterirler (Vasil’ev 1995). Eşik akımları küçüktür ve verimleri yüksektir. Zayıf ve kuvvetli indis kılavuzlu lazerler olmak üzere ikiye ayrılırlar. İndis kılavuzlu lazerler üretim açısından kazanç kılavuzlu lazerlere göre daha zor üretiliyor olsa da üstünlükleri sayesinde daha fazla tercih edilirler. Eşik akımı kazanç kılavuzlu lazerlerde 100mA- 150mA olurken, indis kılavuzlu lazerlerde bu değerler 10mA-15mA civarına kadar indirilmiştir.
Zayıf indis kılavuzlu lazerlere örnek olarak sırt dalga kılavuzlu lazerler verilebilir (Agrawal and Dutta 1993). Kuvvetli indis kılavuzlu lazerlerde ise aktif bölgenin kırılma indisi oldukça düşüktür ve yanal indis farkı 0,2 civarındadır. Şekil 2.11’de İndis kılavuzlu bir lazer yapısı gösterilmiştir.
Şekil 2.11. İndis kılavuzlu (sırt dalga kılavuzlu) lazer yapısı
Bu tez çalışmasında inceleyeceğimiz lazer türü sırt dalga kılavuzlu lazerdir.
(37)
2.4.3. Yarıiletken Lazerlerin Aktif Tabaka Kalınlıklarına Göre Sınıflandırılması Aktif tabakalarının kalınlıklarına göre lazerler, külçe (bulk), kuantum çukur (Quantum well), kuantum tel (quantum wire) ve kuantum nokta (quantum dot) lazerler olarak sınıflandırılabilirler.
Külçe (bulk) lazerler: Aktif tabaka kalınlığı külçe lazerlerde genellikle 0,1- 0,3µm civarındadır. Şekil 2.12’de bir külçe lazer geometrisi gösterilmiştir. Bu durumda d1, d2 ve d3 boyutları de Broglie dalgaboyunun üzerindedir. Aktif tabaka için herhangi bir sınırlama söz konusu değildir.
Şekil 2.12. Külçe lazer geometrisi
De Broglie dalga boyu aşağıdaki şekilde formüle edilir;
𝑝 =
ℎ
𝜆𝐵
⟹ 𝜆
𝐵
=
ℎ
𝑝
=
ℎ
𝑚.𝑣
(2.1) Momentum plank sabiti kütle hız
Kuantum çukur (quantum well) lazerler: Aktif tabaka kalınlığı de Broglie dalgaboyundan küçük olduğu zaman külçe lazerler için geçerli olan enerji-momentum ilişkisi artık geçerliliğini kaybeder. Aktif tabaka kalınlığının bir tek boyutta de Broglie dalgaboyu civarında olması durumunda kuantum çukur lazerler elde edilir. Elde edilen bu yapı ile elektronlar ve boşluklar tek yönlü olarak hapsedilir (Vasil’ev 1995).
(38)
Kuantum çukur lazerlerde bir elektronun davranışı yaklaşık olarak, sonsuz derinliğe sahip olduğu düşünülen tek boyutlu bir potansiyel çukurdaki elektron ile ifade edilebilir. Bu ortam 3 boyutlu bir sonsuz dikdörtgen kuantum çukurdur. Şekil 2.13’de bir kuantum çukur yapısı gösterilmektedir.
Şekil 2.13. Kuantum çukur geometrisi
Kuantum çukur lazerlerde aktif tabaka kalınlığı azaltılmıştır ve d1<<d2,d3
olduğundan aktif tabaka x ekseni doğrultusunda sınırlanmıştır. Bu sebeple taşıyıcılar y, z düzleminde külçe yarıiletkendeymiş gibi davranırlar. Kuantum çukur lazerler için enerji-momentum ilişkisi aşağıdaki gibi gösterilir.
𝐸 = 𝐸𝑐+ 𝐸𝑞1+ℏ2𝑘22
2𝑚𝑐 +ℏ2𝑘32
2𝑚𝑐
(2.2)
Kuantum çukur durumu Burada,
𝐸𝑞1 =
ℏ2(𝑛12𝑚 𝜋/𝑑1 )2
𝑐
(2.3)
Kuantum çukur lazerlerin külçe (bulk) olanlara göre avantajları şunlardır:
 Taşıyıcı yoğunluğunun artması ile optik kazanç da artar.
 Bir kuantum çukur lazerin kendiliğinden emisyonu külçe lazerlere göre daha az olduğundan enjeksiyon akımı ile dalgaboyunun değişim oranı daha düşüktür.
 Daha düşük eşik akımına sahiptir.
(39)
Çoklu kuantum çukur yapılarda bu durum, tekli kuantum çukurlu lazerlere göre daha avantajlı hale gelir. Tekli kuantum çukur yapılardaki dar hapsetme mekanizması çoklu kuantum çukur lazerlerde olmayacağından çıkış gücü de artırılmış olur (Çakmak 2000). Şekil 2.14’de tekli ve çoklu kuantum çukur yarıiletken yapısı gösterilmektedir.
(a) (b)
Şekil 2.14. (a) Tekli (b) çoklu kuantum çukur yapısı
Kuantum tel (quantum wire) lazerler: Kuantum tel lazerler iki boyutta de Broglie dalga boyunun altındaki hapsedilme mekanizmasına sahiptir. Bu durumda aktif tabaka kalınlığı d1, d2<<d3 olduğundan aktif tabaka x ve z ekseni doğrultusunda sınırlanmıştır. Yarıiletken bir mazeme daha büyük bir yasak bant aralığına sahip bir malzeme ile çevrelenir veya ince bir dikdörtgen tel şeklini alırsa kuantum tel olarak adlandırılır. Bu tel potansiyel bir çukur gibi davranarak elektron ve boşlukları iki boyutta hapseder. Şekil 2.15’de kuantum tel yarıiletken yapısı gösterilmiştir.
Şekil 2.15. Kuantum tel yarıiletken yapısı
(40)
Bunun için kesit alanının ( d1. d2 ) enerji-momentum ilişkisi aşağıdaki gibi gösterilir.
𝐸 = 𝐸𝑐 + 𝐸𝑞1+ 𝐸𝑞2+ℏ2𝑘32
2𝑚𝑐 (2.4)
Burada,
𝐸𝑞1 =
ℏ
2(𝑛1 𝜋/𝑑1 )2
2𝑚𝑐 , 𝐸𝑞2 = ℏ
2(𝑛2 𝜋/𝑑2 )2
2𝑚𝑐
(2.5)
Kuantum nokta (quantum dot) lazerler: Kuantum nokta lazerlerde yarıiletkenler tüm boyutlarda de Broglie dalga boyunun altında olduğundan elektronlar üç yönde de dar bir bölgede hapsedilirler. Şekil 2.16. kuantum nokta yapısını göstermektedir.
Şekil 2.16. Kuantum nokta yarıiletken yapısı
Noktasal bir hacme hapsedilen elektronlar için enerji-momentum durumu aşağıdaki gibi gösterilir.
𝐸 = 𝐸𝑐 + 𝐸𝑞1+ 𝐸𝑞2+ 𝐸𝑞3 (2.6)
(41)
Burada,
𝐸𝑞1 =
ℏ
2(𝑛1 𝜋/𝑑1 )2
2𝑚𝑐
,
𝐸𝑞2 = ℏ
2(𝑛2 𝜋/𝑑2 )2
2𝑚𝑐
,
𝐸𝑞3 = ℏ
2(𝑛3 𝜋/𝑑3 )2
2𝑚𝑐
(2.7)
Külçe yarıiletkenlerden kuantum nokta yarıiletkenlere doğru gidildikçe kazançta artış görülür. Aynı şekilde kazanç bant genişliği de külçe yarıiletkenden kuantum nokta yarıiletkene doğru gidildikçe azalır. Şekil 2.17’de dalgaboyu yayılımına karşın kazanç faktörü grafiği gösterilmiştir.
Şekil 2.17 Külçe, kuantum çukur, kuantum tel ve kuantum nokta için Dalgaboyu- Kazanç grafiği (Kotan 2008).
(42)
3. MATERYAL ve YÖNTEM
3.1. Oran Denklemleri (Rate Equations)
Yarıiletken bir lazerin statik, dinamik ve spektral özellikleri oran denklemleri diye adlandırılan dalga denklemleri ile tanımlanır. Oran denklemleri kısaca elektronlar ve fotonlar arasında gerçekleşen enerji transfer oranıdır denebilir (Çakmak 2000). Foton ve elektronlar için oran denklemleri, (3.1) ve (3.3) denklemleri ile gösterilir.
𝑃̇ = (𝐺 − 𝛾)𝑃 + 𝑅𝑠𝑝 = 𝐺𝑃 − 𝑃/𝜏𝑝+ 𝑅𝑠𝑝 (3.1)
Bu eşitliğe göre;
P → Foton sayısı
𝑃̇ → Foton sayısının türevi
G → Uyartılmış emisyon kazancı
𝛾 → 1/𝜏𝑝→ Foton zayıflama oranı
𝑅𝑠𝑝 → Kendiliğinden emisyon oranı
(3.1) denklemindeki ilk terim olan GP uyartılmış emisyonu gösterirken, ikinci terim olan 𝑃/𝜏𝑝 foton yaşam süresi ile karakterize edilen kayıpları gösterir.
𝑅𝑠𝑝 ifadesi denklem (3.2)’de olduğu gibidir.
𝑅𝑠𝑝 = 𝛽𝑠𝑝𝑁2𝐵/𝑉 (3.2)
Burada 𝛽𝑠𝑝 kendiliğinden emisyon faktörüdür ve V lazerin aktif hacmini simgeler. N elektron sayısını gösterirken B değeri uyartılmış rekombinasyon katsayısını ifade eder.
Daha fazlasını oku
Daha fazlasını oku
Şekil
Updating...
Referanslar
Updating...
Download (PDF - 78 sayfa - 2.08MB)
Benzer konular :
Outline : Düz ve Konik Sırt Dalga Kılavuzlu Yarıiletken Lazerlerin Sürekli Durum
Benzer Belgeler
Konik Işınlı Bilgisayarlı Tomografi Kullanılarak Elde Edilen İki Ve Üç Boyutlu L...
KIBT görüntülerinden elde edilen 2D sefalomet- rik filmler ile 3D görüntüler üzerinde yapılan lateral sefalometrik analizlerin karşılaştırılması sonucunda; pek çok
6 0 0
Düzenli Dalgalar Üreten Bir Sayısal Dalga Tankının Sph Yöntemi İle Modellenmesi
Ayrıca Tablo 1’de dört dalga boyu için teorik olarak beklenen dalga frekansları, minimum dalga genlikleri ve birim dalga boyuna düşen toplam enerji değerlerinin SPH
19 0 0
Uzun Dalga-kısa Dalga Etkileşim Denklemleri: Yalnız Dalga Çözümlerinin Varlığı V...
İkinci olarak, iki bileşenli 2D-LSI denklemlerinin yalnız dalga çözümlerinin yörüngesel kararlılığının incelenmesi, diğer bir deyişle bir boyutlu yalnız dalgalar için Bölüm
99 0 0
Ege Denizinin Dalga Gücü Potansiyelinin Belirlenmesi
Analysis of the measured wave and wind data and comparison with model output values is taken part also in this study the wave characteristics were modeled by totally 4 different
151 0 0
İki Ve Üç Boyutlu Cisimlerin Dalga Direncinin Ve Dalga Karakteristiklerinin Sayı...
Sonra, tamamen batm &#34; denizalt benzeri ve serbest su yüzeyini y rtan gemi benzeri üç boyutlu cisimlerin olu&#34;turdu u dalga dirençlerini ve dalga karakteristiklerini
55 0 0
Düşük ve orta hızlı gemilerin dalga direnci karakteristiğinin belirlenmesi için...
Şekil 14 : Seri 60 formu için Dalga direnci katsayısı : 49 Şekil 15: Hesaplamalarda kullanılan tanker formunun endazesi : 50 Şekil 16: Tanker formuna ait panellerin endaze üzerinde
64 0 0
Karadeniz'de dalga modellemesi ve dalga gücü potansiyelinin belirlenmesi
SWAN model sonuçlarının performanslarının ölçüm verileri ile irdelenmesi Hopa ve Sinop dalga ölçüm istasyonlarında iki farklı rüzgar veri kaynağıyla uygulanan
170 0 0
Variköz ven cerrahisinde 980 nm dalga boyu endovenöz lazer ablasyon ve radyofrek...
yöntemlerinin sonuçlarını kıyasladığımızda tekniğin başarısız olduğu durumlarda her iki grup için de yanma hissi görülme riski artarken, tekniğin başarılı
5 0 0
Kardiyopulmoner baypas greft cerrahisi yapılan hastalarda termodilüsyon yöntemi...
Biz bu çalışmamızda; koroner arter baypas cerrahisi boyunca farklı dönemlerde daha az invaziv olan ikinci jenerasyon FloTrac/Vigileo sistem ve termodilüsyon
7 0 0
Kuantum enerjisi dalga boyu il etres orantılıdır . Kısa dalga boylu ışığın enerj...
Fotosistem I ‘in reaksiyon merkezindeki klorofil P700 olarak isimlendirilmektedir, bünkü bu pigmet 700 nm dalga boyundaki ışığı ( spektrumun uzak kırmızı ışık bölgesi) en
8 0 0
Erektil disfonksiyon tedavisinde düşük yoğunluklu şok dalga tedavisi
DY-ŞDT gurubunda damar sayısında, şeklinde ve yoğunluğunda, anjiyogenezis ilişkili gen ekspresyonunda (ELR-CXC, CXCL1, CXCL2, CXCL5, CCL2, CCL3, CCL4, IL-1 beta, IL-6, G-CSF,
3 0 0
Dalga Denklemi ve Düzlem Dalga Çözümü
Bu yüzden iletkenliği olan ortamlar, düzlem dalgalar için kayıplı ortamlardır ve (***) denklemi de kayıplı ortamlar için düzlem dalga denklemidir. Yani aynı
7 0 0
DALGA KILAVUZLARI
Dalgaların elektrik ve manyetik alanları daima birbirine dik olacağından, dik düzlemde kalmayan alan türünün vektörü, dikdörtgen kesitli dalga kılavuzlarında yansımalar sonucu
11 0 0
1.3 mikrometre dalga boyunda ışıma yapan GaInNAs yüzeyden yayımlı yarıiletken la...
Aktif bölgesinde, kalınlığı alt ve üst Bragg yansıtıcılarından yansıyan ışığın ışıma dalga boyunda aynı fazda olma koşuluna göre seçilmiş bir tek GaAs tabakası bulunan,