Semih Gümüş yazdı: Robbet-Grillet’nin bu kitabı, Barthes’ın unutulmazlığına renkli bir tuğla yerine konmuştur uçuk kitaplar hazinedir.
Barthes, hem bir edebiyat düşünürüdür hem de yazınsal metin tadı veren yazılar yazmış bir yaratıcı olarak onaylanmıştır. Robbet-Grillet’nin bu kitabı, Barthes’ın unutulmazlığına renkli bir tuğla yerine konmuştur uçuk kitaplar hazinedir.
Her kitabı bir de tasarımına bakarak eline alan tutkulu ı yayma için, kitabın aynı zamanda estetik bir nesne olduğunu da düşünürsek. Hem bu tür kitapların ayrıksı örneklerini biriktirip onlar gibi kitaplar yayımlamayı hayal eder bu yayına, hem de kendi bulunduğu dünyada, başkalarının yapmadığını yapmayı. Ne ki bu değil şimdiki derdim.
Alain Robbe-Grillet’nin ‘Barthes’ı Niçin Seviyorum’ kitabının yol açtığı çağrışımlardan; küçük bir kitabın, yapraklan açıldıkça sırlan çoğalan dünyasının taşkınlığını kucaklamaktan söz etmek istiyorum. İki yazarın dostluğu, Roland Barthes’ın, Silgiler romanı için RobbeGrillet’ye yazdığı hayranlık mektubundan sonra başlamış ve yirmi beş yıl kesilmeden sürmüş. Robbe-Grillet, Barthes’ı hem ateşli bir dostu olarak görmüş, hem de değerli bir entelektüel. Barthes’ın yazdıklarının geleceğe kalacağı düşüncesi, Robbe-Grillet’nin edebiyatın düşünsel niteliğine ve yazının derinliğine tutkusunu da gösteriyor.
Roland Barthes, hem yazınsal yazının görünenin ötesindeki sırlarını, tamamıyla kendine özgü, benzeri yapılmamış biçimde keşfedip çözümlemeye çalışmıştı, hem de yazı dediğimiz, yüzeye yayıldıkça çoğalan sözcüklerle yapılan anlam göstergelerine öteki yazarlarda rastlamadığımız bir derinlik kazandırmıştı. Edebiyat metnini, her şeyden önce yazınsal yazıdan yapılmış bir yaratım ürünü olarak gören Barthes, kılı kırk yaran titizlikle sözcüklerin işlevine kadar dayanan yeni bir anlamlandırma biçimi yarattı. Metni bütüncül bir yapı olarak görürken, bir tümceyi bütün metinle özdeşleyecek kertede almayı öneren öyle bir yaklaşım biçimi kurdu ki, yazınsal metni okuma biçimini değiştirdi.
Dil su gibi akıp gider Roland Barthes’ı elimden geldiğince okumaya çalıştım. ‘Roman Kitabinin (1991) hemen başında onun dünyama girişinin geç olmakla birlikte etkileyici oluşundan söz ederken, “Şimdilerde kendi duruşumu Roland Barthes’ın tuttuğu ışığın renklerine göre ayarladığım’ ‘ı da eklemişim. İyi bildiğimden değil elbette; 1990lardan önce Barthes’ı adamakıllı okumuş değildim, ama okuduğum kadan, kendime özgü bir eleştiri anlayışı ve biçimi oluşturma derdime bütün kalıpların dışında, hem çok yakın, hem de çok nitelikli bir karşılık veriyordu. Sonra da bugüne dek ulaşabildiğim her şeyini okumayı sürdürdüm ve bu ilişkiden, yazınsal yazının olanaklarını ve nasıl kullanılması gerektiğini adamakıllı öğrendim.
Robbe-Grillet de Barthes’ın yapıtlarından kimi bölümleri ezberlediğinden söz ediyor, Bir eleştiri ya da kuram metninin ezberlenmesi! Sıra dışı bir durum. Arkadaşlığın inceliğinden mi bu söz, yoksa Barthes’ın yazdıklarının unutulmaması gereken yanlarından ya da dilinin su gibi akıp gidişinden mi?
Akıp gittiği söylenebilir mi Barthes’ın yazdıklarının? Bir ikileme düşürüyor: Güzel ve kusursuz yazılmış olması dile hızını kendiliğinden verirken anlamı çözme çabası ikide bir duraklamaya neden oluyor. Robbe-Grillet Yazının Sıfır Derecesini bile ezbere okuyabileceğini söylüyor ki, ilk unutulmaz derslerim arasında bu küçük kitap da vardı.
Kendisi de yazınsal metinler üstüne yazdığı için, hep içinde bulunduğumuz bir duyguyu anlatıyor Robbe-Grillet: 1 ‘Bir metni incelemeye başladığım an, metnin içini boşalttığım hissine kapılırım ve bu his inceleme boyunca beni hiç yalnız bırakmaz.”
Eleştiri günümüzde, bütün öğelerini soyutlayıp her birini ayrıntılarına varıncaya dek irdelediğimiz yazınsal metnin derin yapısına girmek ve bütüncül yapısına ulaşmak ve verilmiş anlamların ötesine geçerek metni yeniden anlamlandırmaksa, bu arada metin adım adım yadsınacaktır. Öyle ki, “Belli bir değişmezliği olduğu düşünülen bu metinleri ameliyat ediyor, yerlerinden oynatıyor, hareket ettiriyorsun.” Eleştiri bu, böyle olurken yazarın yazdıklarının, onun istediği biçimde okunması da ister istemez olanaksızlasın Yazarın yücelttiği metin, eleştiri tarafından nesneye indirgenmektedir. Bu sözler, aradaki ilişkiyi ya da bu ilişkideki bir olumsuzluğu göstermiyor elbette; olup biten, yazınsal bir ilişkidir, o kadar.
Yazarı metninden apayn bir yerde tutmak da ancak bu eleştiri anlayışıyla olası değil midir?
‘Barthes’ı Niçin Seviyorum’ kitabında yer alan Robbe-Grillet’nin konuşmasının arasına giren Barthes, kendisine sık sık,’ ‘Roman yazacak mısınız?” diye sorulduğunu anlatıyor. Kendisinin de istekli olduğunu, ama romanın gerekli kıldığı, “geniş yüzey, devamlılık, özel adlar bulma” gibi işlemlere direndiğini… Karşılaştığım kişiler arasında beni öykü yazan sanıp kitaplarını’ ‘Değerli öykücü…” sözleriyle imzalayanlar yüzünden, öyküyle bu denli ayrılmaz biçimde özdeşleşmekten tedirgin oluşumu düşündüm. Yoksa roman, hep eleştiriyle uğraşmış olanlar için daha uygun bir tür mü? Çok katmanlı, sabırla yazılan, bütüncül bir yapı gerektiren, yaratıa düşüncenin pek çok alanına kendini açık tutan bir tür oluşu, romanı eleştiri yazarlarının deneyeceği ikinci türe dönüştürüyor sanki.
Robbe-Grillet, Barthes’ı anlatırken bir yerde de, romanlarına bakarak Sartre için,’ ‘Bir tür biçimcilikle fazlasıyla lekelenmiştir, öyle ki nasıl roman yazılması gerekiyorsa öyle romanlar yazmaya zorlamıştır kendini.” diyor.
Hemen dediğimi doğruluyor bu sözler, değil mi ki Sartre da aynı zamanda bir edebiyat düşünürü ve felsefecidir, hesaplı kitaplı roman yazmaya da yatkın olacaktır. Romanın önceden yapılmış bir tasanya, kurulmuş bir iskelete göre yazılması gerektiğini, böylece yaratım sürecinin kolaylaştırılıp daha iyi denetlenebileceğini sürekli anlattığımı düşündüm. Yaratıa yazarlık derslerinde üstünde en çok durduğum yazma deneyimleri arasındadır bu. Ben olsaydım, mutlaka böyle yapardım, diye ekleyerek. Demek bu arada biçimciliğe de düşmek var, yaratıa yazının ruhundan önce olanaklarına dayanmak, nasıl yazılması gerekiyorsa öyle yazmak gibi.
Modernist dünyanın yazan Kendini yeni anlamlara büsbütün kapatmış, kapalı bir metinse, benimsediğimiz eleştiri anlayışını adamakıllı zora koşardı elbette. Belki de ilgilenmezdik öyle metinlerle. Kapalı olup çoğul anlamlarını özgürce sergileyip saklayan metinlerden söz etmiyorum.
Onlar, Barthes gibi yazarlan daha da çok ilgilendirir, Bu tür metinler, üstelik özsulanyla eleştiriyi besleyip durur.
Alain Robbe-Grillet, Roland Barthes’ı bir tür yumuşak modernizm temsilcisi sayıyor. Onu anti-modern olarak görenler de oldu. Bense, onu gerçek bir modem olarak okudum hep. Memet Rifat damodem-klasik diyordu. Modern, ama nasıl modern, karar vermek zor olsa da, sürekli duvarlarına vurarak içinde kaldığı bir modernist dünyanın yazandır Barthes. Dile getirdiği düşüncelerin, yaratıcılıktan da aktığı için, katılaşması olanaksızdır; belki esnek değildir esnek olmasına, ama zaman zaman değişir. Robbe-Grillet onun bu özelliğini bir de,’ ‘hiçbir zaman bir kuruma dönüşmez, çünkü yalnızca doğduğu anda var olur,” biçiminde açıklıyor.
Barthes’ın yazısını yaratıa bir metni, bir romanı okur gibi okuduğunu söyleyenler çok olmuştur. Bu deneyim bir eleştiri söz konusu olduğunda, az rastlanır. Ne ki, Barthes’ın metinlerinde, yazınsal metnin yapısal özelliklerini çözümlediği metinlerinde bile var olan kusursuzluk ve kesintisiz akış, düşüncenin derinliğinde, sanki dipsularmda, tadı çıkarılarak okunur.
Roland Barthes, benzersizdir: hem bir edebiyat düşünürüdür ve yakın geçmişte edebiyatı düşünsel düzeyde sorun eden herkesi bir biçimde etkilemiş ve öğretici olmuştur, hem de yazınsal metin tadı veren yazılar yazmış, bir yaratıa olarak onaylanmıştır. Alain Robbet-Grillet’nin bu küçük dostluk kitabı, Barthes’ın unutulmazlığına renkli bir tuğla yerine konmuştur.
Semih Gümüş
İZDİHAM
İzdiham Paylaş:
Facebook
Twitter
WhatsApp
LinkedIn
Pinterest
E-posta
Benzer Yazılar
Yazı dolaşımı
Önceki YazıÖnceki Müebbet Edebiyat Dergisi’nin 6. Sayısı Çıktı
Sonraki YazıSonraki Okunması Gereken Kırk Yazar
Yazar hakkında
izdiham
Hepimiz Ölecek Yaştayız.
Bir Cevap Yazın	Cevabı iptal et
Arama:
izdiham 50 çıktı
İzdiham Takip
İzdiham Yazarları
A. Schopenhauer
Adolf Hitler
Agnes Heller
Ahmet Erhan
Ahmet Hamdi Tanpınar
Ahmet Haşim
Ahmet Muhip Dıranas
Ahmet Oktay
Ahmet Telli
Ahmet Uluçay
Alain Badiou
Alain Bosquet
Albert Camus
Aldous Huxley
Alev Alatlı
Ali Ayçil
Ali Emre
Ali Şeriati
Allen Ginsberg
Alper Gencer
Amin Maalouf
Andre Breton
Andrey Platonov
Andre Gide
Andre Tarkovsky
Antoine de Saint-Exupéry
Anton Çehov
Antonin Artaud
Arabi
Arthur Rimbaud
Atakan Yavuz
Attila İlhan
Augusto Roa Bastos
Ayetullah Humeyni
Aziz Nesin
Bakunin
Berkan Ürgen
Bertolt Brecht
Bertrand Russell
Beyazıt Bestami
Bilge Karasu
Birhan Keskin
Breyten Breytenbach
Bülent Parlak
Cahit Külebi
Cahit Sıtkı Tarancı
Cahit Zarifoğlu
Can Trajedik
Can Yücel
Cemal Süreya
Cemil Meriç
Cesar Moro
Cesar Vallejo
Cesare Pavese
Charles Baudelaire
Charles Bukowski
Charlie Chaplin
Che Guevara
Chuck Palahniuk
Cogito
Comte de Lautréamont
David Kaufmann
Demir Özlü
Deniz Gezmiş
Didem Madak
Dilaver Cebeci
Dilek Kartal
Dostoyevski
Dr. Alexis Carrel
Dücane Cündioğlu
Ebû Osman Câhız
Ece Ayhan
Edgar Allan Poe
Edip Cansever
Edmond Rostand
Edward Said
Elias Canetti
Emil Michel Cioran
Emine Şimşek
Erdem Beyazıt
Esma Koç
Ezra Pound
Faruk Yücel
Fatma Şengil Süzer
Federico García Lorca
Felsefe
Fernando Pessoa
Feyza Özcan
Fotoğraf
Francis Bacon
Franz Kafka
Friedrich Nietzsche
Furkan Çalışkan
İzdiham
Füruğ Ferruhzad
Gabriel G. Marquez
George Orwell
Gerard de Nerval
Giovanni Papini
Gökhan Özcan
Gülten Akın
Gunter Grass
Güray Süngü
Gustave Flaubert
Güven Adıgüzel
H. P. Lovecraft
Haber
Haldun Taner
Halil Cibran
Halit Ziya Uşaklıgil
Hans Magnus Enzensberger
Hasan Aycın
Hasan-el Benna
Haydar Ergülen
Hayriye Ünal
Hermann Hesse
Hikaye
Hölderlin
Horacio Quiroga
Hüsrev Hatemi
İbn-i Hazm
İbrahim Tenekeci
İlhami Çiçek
İlhan Berk
İmmanuel Kant
İsmet Özel
Italo Calvino
Ivan Bunin
Ivan Gonçarov
Ivan Illich
İzdiham Kitap Okuma
J. Wolfgang Goethe
James Joyce
Jean Baudrillard
Jean-Paul Sartre
Jerzy Kosiński
John Fante
Jorge Luis Borges
Julio Cortázar
Kaan Burak Şen
Kaan İnce
Kitaplar
Müzik
Karacaoğlan
Karl Marks
Kazancakis
Kierkegaard
Knut Hamsun
Konfüçyüs
Konstantin Simonov
Konstantinos Kavafis
Kurt Cobain
Lale Müldür
Lenin
Leonard Cohen
Louis Ferdinand Celine
Ludwig Wittgenstein
Luis Bunuel
Mahmud Derviş
Marcel Proust
Martin Heidegger
Maurice Blanchot
Mayakovski
Mehmet Akif Ersoy
Mehmet Eroğlu
Mehmet Fuat
Melih Cevdet Anday
Metin Altıok
Metin Eloğlu
Michel Foucault
Miguel de Cervantes
Miguel de Unamuno
Montaigne
Muhammed İkbal
Murathan Mungan
Mustafa Akar
Mustafa Kutlu
Nazım Hikmet Ran
Necip Fazıl Kısakürek
Neyzen Tevfik
Nilgün Marmara
Nizar Kabbani
Nurdal Durmuş
Nurettin Durman
Nurettin Topçu
Octavio Paz
Oğuz Atay
Onur Bayrak
Orhan Pamuk
Osman Konuk
Ömer Hayyam
Ömer Seyfettin
Röportaj
Şiirler
Sinema
Skl Hareketi
Orhan Veli Kanık
Özer Turan
Pablo Neruda
Paul Auster
Paul Celan
Paul Eluard
Pir Sultan Abdal
Platon
Puşkin
Rabindranath Tagore
Raine Maria Rilke
Reşat Nuri Güntekin
Roberto Bolano
Roger Garaudy
Rosa Luxemburg
Sabahattin Ali
Sadık Hidayet
Said Nursi
Saint Exupery
Sait Faik Abasıyanık
Salih Mirzabeyoğlu
Samuel Beckett
Seda Nur Bilici
Sergey Nechayev
Sergey Yesenin
Sezai Karakoç
Sigmund Freud
Siz
Slovej Zizek
Sokrates
Stefan Zweig
Sujata Bhatt
Şükrü Erbaş
Sylvia Plath
T. S. Eliot
Tezer Özlü
Theodor Adorno
Tiyatro
Thomas Bernhard
Tolstoy
Tom Huhn
Trevanian
Turgut Uyar
Ufuk Akbal
Ülkü Tamer
Umberto Eco
Victor Hugo
Voltaire
W. Shakespeare
Walter Benjamin
William Faulkner
Woody Allen
Yahya Kemal Beyatlı
Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Yannis Ritsos
Yasin Kara
Yayınevleri
Yılmaz Güney
Yunus Emre
Zafer Ekin Karabay
Zeliha Yurdaer
Zeynep Arkan
Ziya Osman Saba
Arama:
izdiham.com'a abonelik
izdiham.com içeriklerine abone olmak ve e-posta ile bildirimler almak için e-posta adresinizi girin.
E-posta Adresiniz
Abone ol
Recent posts
Selim İleri, Kimsesiz Bir Atlıkarıncadayım
27 Kasım 2021
Rainer Maria Rilke, Budur Benim Çabam
27 Kasım 2021
Ahmet Muhip Dıranas, Kar
25 Kasım 2021
Marguerite Duras, Antiloplar
25 Kasım 2021
izdiham 48. sayı çıktı
Bloga e-posta ile abone ol
Bu blogta yeni yayınlanan yazılardan haberdar olmak ve e-posta ile bildirimler almak için e-posta adresinizi girin.