Vücudun en büyük organı olan cilt, sağlığımız üzerinde önemli bir etkiye sahiptir ve diğer organlarda olduğu gibi bireyleri zihinsel olarak yıpratabilecek birtakım koşullardan etkilenebilir. Toplumumuzda kronik cilt rahatsızlıklarının özgüven ve benlik saygısı üzerinde etkisi olduğu su götürmez bir gerçektir. Buna bağlı olarak gözle görülür cilt rahatsızlıklarına sahip olan bireyler, toplumsal alanda kendilerini soyutlayabilirler.
Cilt ve ruh sağlığı arasında doğrudan bir bağlantı bulunması, psikodermatoloji adı verilen bilimsel çalışma alanını meydana getirmiştir. ‘’Psikodermatolojik bozukluklar; zihin ve cilt arasındaki etkileşimi içeren durumlardır. Psikiyatrik ve dermatolojik bozukluklar arasındaki ilişki; etiyoloji (neden bilimi), tanı yöntemleri ve tedavi açısından oldukça karmaşık bir ilişkidir. (1)
‘’Psikodermatolojik bozuklukların üç ana grubu vardır: psikosomatik (psikofizyolojik) bozukluklar, birincil psikiyatrik bozukluklar ve ikincil psikiyatrik bozukluklar.’’ (1)
Psikosomatik ( Psikofizyolojik ) Bozukluk
Psikosomatik bozukluk, zihinsel ve bedensel sağlığı birbiriyle ilişkilendiren bir rahatsızlıktır. Diğer bir deyişle ise; zihinsel kaynaklı bedensel rahatsızlıkları kapsayan bir alandır. Bu rahatsızlık sonucunda vücudun sahip olduğu fizyolojik denge, psikolojik değişimlerden etkilenir.
Araştırmalar, psikosomatik bozukluğun nedenini şu şekilde açıklar: Psikolojik stresle ilişkili durumlar beyinden vücudun bölgelerine sinir uyarılarının gönderilmesini sağlar. Sinir uyarılarının hiperaktivitesine (çok çalışması) bağlı olarak kana adrenalin salınır ve endişe durumunu meydana getirir. ‘’ Stresten kaynaklanan psikosomatik bozukluklar; hipertansiyon, solunum rahatsızlıkları, gastrointestinal rahatsızlıklar, migren, gerilim kaynaklı baş ağrıları ve dermatiti (cilt iltihabı) içerebilir. (2)
Duygusal stres beraberinde alevlenebilen cilt bozuklukları şunları içerir:
Akne
Atopik dermatit
Sedef hastalığı
Kurdeşen
Gül hastalığı
Seboreik dermatit
Alopesi areata
Psikojenik purpura
Birincil Psikiyatrik Bozukluklar
Birincil psikiyatrik bozukluklar; bipolar, travma sonrası stres bozukluğu, obsesif kompulsif ve şizforeni gibi bozuklukları içeren bir alandır ve çeşitli cilt rahatsızlıklarının tetiklenmesine sebebiyet verebilir. Bu cilt rahatsızlıkları şunları içerir:
Faktisyel dermatit: Deride bulunan acı verici lezyonlar
Faktistel dermatit harici deri ile ilişkilendirilebilecek etkiler şu şekildedir:
Parazitoz sanrıları: Bireylerin parazit ve diğer görünmez zararlı organizmalar kaynaklı enfeksiyon barındırdığına dair inancı olan psikiyatrik bir bozukluktur.
Nevrotik ekskoriasyonlar (Deri yolma bozukluğu)
Trikotilomani (Dürtüsel olarak saç ve tüy yolma)
İkincil Psikiyatrik Bozukluklar
Cilt rahatsızlıkları çoğu zaman hayatı tehdit edici özellikte olmasa da, görünüş itibariyle yaşam kalitesini ve insan psikolojisini olumsuz yönde etkileyen faktörlerin başında gelir. Bu doğrultuda kimi zaman cilt rahatsızlıklarının şiddetlenmesinde rol oynayan faktörler incelenirken, bu incelemeye birey psikolojisi de dahil edilebilir. Depresyon, sosyal fobi ve ikincil psikiyatrik bozukluk yaşayan bireyler stres ve duygusal değişim kaynaklı cilt problemleriyle karşı karşıya kalabilirler.
İkincil psikiyatrik bozukluklar ile ilişkilendirilebilecek bazı cilt rahatsızlıkları şu şekildedir:
Kistik akne
Saçkıran (Alopesi areata)
Sedef hastalığı
Hemanjiyom (Damar tümörü)
İktiyozis (Balık cildi /Balık pulu hastalığı)
Kaposi sarkomu: Herpes virüsünün (KSHV) neden olduğu damar tümörü
Vitiligo: Ciltte beyaz lekeler ile seyreden bir deri hastalığıdır.
Duygusal Stresin Cilt Üzerine Etkileri Nelerdir ?
Duygusal stres veya kötü bir psikoloji ileri vadede cilt başta olmak üzere birçok organda rahatsızlıklar meydana getirir. Bağışıklık sistemi rahatsızlıkları, zihinsel problemler, sindirim sistemi rahatsızlıkları ve kilo değişimleri bu etkilerden bazılarıdır. Duygusal stresin cilt üzerine etkileri ise şu şekildedir:
Cilt yağlanması veya kuruması: Duygusal stres adrenalin ve hormon sentezini destekleyerek cildin nem kaybetmesine neden olur. Bu gibi dönemlerde ayrıca hyaluronik asit ve kollajen sentezi de azalış gösterir.
Saç dökülmesi
Hızlı yaşlanma
Tırnak kırılması /zayıflığı
Akne, uçuk, cilt döküntüleri, egzama, sedef hastalığı vb. dermatolojik rahatsızlıklar
Kaynakça
Šitum M, Kolic M, Buljan M. [PSYCHODERMATOLOGY]. Acta Med Croatica. 2016;70 Suppl 1:35-8. Croatian. PMID: 29087669.
Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "Psychosomatic disorder". Encyclopedia Britannica, 22 May. 2019, https://www.britannica.com/science/psychosomatic-disorder. Accessed 23 August 2021.