Doğum ve ölüm tarihi net olarak( 24 Eylül 1884- 25 Aralık 1973) bilinen liderlerden biri de İsmet Paşa’dır. O Harp Akademisi’ni birincilikle bitirmiş topçu bir kurma subaydır. Mühendistir, hesap kitap, denge adamıdır. Mesleğinin hakkını en iyi derecede yapan bir sanatkârdır. İnsanı büyüleyen gözleri ve ender bir bakışı vardır. Bakışlarında sevgi ve mutluluk okunur. Mesleğini en iyi şekilde icra ederken, iki yabancı dili Fransızca ve Almanca’yı da okulda öğrenerek Batı dünyasındaki düşünce ve siyasi hayatı da öğrenmeyi bilmiş bir entelektüeldir. 50 yaşından sonra İngilizce öğrenmeyi ihtiyaç hissetmiş yenilikçi bir devlet adamıdır. Osmanlı Devleti’nin son yıllarında aranan, beğenilen ve takdir gören,rütbesinin çok üstünde görevler alan, kendinden çok yüksek rütbedeki generaller öğretmenlik yapan her yönüyle donanımlı bir subaydır.
Çok iyi bir aile reisidir. 36 Osmanlı padişahı ve 12 Cumhurbaşkanı toplam 48 devlet başkanı içinde aile reisi olarak örnek gösterilecekler arasında ön sıralarda yer alan bir aile yapısı vardır.
Batı Cephesi Komutanlığı, Genel Kurmay Başkanlığı, Dış İşleri Bakanlığı, Başbakanlık ve Cumhurbaşkanlığı yapmış, çok partili hayatta Muhalefet Liderliği ve Başbakanlık yapmış ender bir Türk büyüğüdür.
Milli Mücadele arkadaşlarının çoğu onun hızlı yükselişini ve başarılarını sindirememiş, iç ve dış siyasette en kritik görevleri yaparken Lozan görüşmeleri dâhil zor anlar yaşatmıştır. Mudanya Mütarekesi’ni ve Lozan Barış Antlaşması’nda TBMM’yi baş temsilci olarak temsil etmiştir. Yaşamı boyunca aldığı ağır sorumluluklar ve görevler nedeniyle, siyasi rakipleri tarafından hiçbir kimseye nasip olmayan çirkin iftiralara uğramış, dağlar kadar haksız eleştirilerin hedefi olmuştur. Uzun siyaset yaşamında onun kadar ağır haksız ve hukuksuz eleştirilere ve hakaretlere uğraya ikinci bir devlet adamı yok gibidir.
İkinci Dünya Harbi’nin verdiği sıkıntılar ve ülkemize yansıyan olumsuzluklar ve zor koşullar, hiçbir muhakemeye tabi tutulmaksızın sözde aydınlarımız ve kara cahillerimiz tarafından ona fatura edilmiştir. Türk siyaset tarihinde en fazla iftira ve karalama kampanyasına maruz kalmış oylmakla birlikte, örnek bir siyaset adamı, granit kadar sağlam,sakin, vatanı ve ulusu için kendini feda etmiş bir devlet reisidir. Bugün gibi hatırlıyorum 25 Aralık 1973’te ölüm haberi duyulunca görev yaptığım okuldaki törende, hakkındaki konuşmayı ben yapmıştım.
Sonuç olarak diyebiliriz ki, küçük siyasi hesaplar yüzünden İsmet Paşa toplumumuzda yeteri kadar anlaşılıp değerlendirilmemiştir. Temennim odur ki, siyasete giren her gencin onu her yönüyle okuyup anlaması ve kendine bir ders çıkarması bir vatanseverlik görevi olacaktır. Ölümünün 47. yılında onu rahmetle anıyorum. Ruhu şad olsun!25.12.2020 Hasan ŞİMŞEK