Geçen gün marketten makarna alacaktım. Yaklaşık 35-40 çeşit makarna vardı. Karar vermem dakikalarca sürdü. Çok basit bir şey için bir sürü zaman harcadım. İçindekileri okudum. Fiyatlarına baktım. Hepsi 500 gramdı ama farklı farklı ebatlardaydı.
Neden böyle olduklarını düşündüm. Kimisi karton kutunun içindeydi, kimisi plastik poşetlerde satılıyordu. Karton kutuda olanların içine toz girdi mi acaba diye düşündüm. Poşette olanlar daha sağlıksız gözüktü. Burgu makarna var, spagetti makarna var, üstünde yumurtalı olduğu yazıyordu bir tanesinde. Acaba dedim, normalde makarna yumurtasız mı oluyor?
1 paket makarna yerine 10 paket makarna ile çıktım marketten. Çıkarken acaba insanlar, sokağa çıkma yasaklarından dolayı böyle bir sürü makarna aldığımı düşünüp onlarda bir sürü makarna almış mıdır diye düşündüm. Sonra kendi kendime söylendim. Bir makarna diğer bir makarnadan ne kadar farklı olabilirdi ki? Bu basit seçim neden bu kadar zamanımı almıştı?
Bugün ise gözüme bir yazı çarptı. 1950’lerin başında, psikologlar William Hick ve Ray Hyman, verilen seçeneklerin sayısı ile karar vermenin ne kadar sürdüğü arasındaki matematiksel ilişkiyi ölçmek için ayrı ayrı bir dizi deney yapmışlar. Artık Hick yasası olarak bilinen bu logaritmik formülasyonda, daha fazla sayıda seçeneğin karar süresini artırdığını bulmuşlar. Bu formül kısaca bize bir insanın önüne çıkan seçenek sayısı ile seçim zamanı arasında bir ilişki olduğunu söylüyor.
Seçenek sayısı arttıkça, karar verme süresi de artıyor.
Yazar John Calvin Maxwell, “Hayat, bir seçim meselesidir ve yaptığınız her seçim, sizi siz yapar.” diyor. Yapılan araştırmalara göre bir yetişkinin gün içerisinde karar vermesi gereken 35bin irili ufaklı konu var. Bu da demek oluyor ki, her 2-3 saniyede bir kez bir şeye karar veriyoruz. Bazılarınız buna itiraz edebilir. Ama ilk cümleden sonra okumaya devam edip etmeme konusunda hızlı bir karar vermediniz mi? Bir akıllı telefon bildirimini görmezden gelmeye, dışarıdan gelen bir fren sesine tepki vermemeye, bir yudum su, çay ya da kahve almaya veya oturduğunuz yeri değiştirmeye, kolunuzu kaşımaya, ayaklarınızı sallamamaya, burnunuzu çekmeye, saçınızı düzeltmeye karar vermediniz mi?
Tüm bunlar bir yana, sabah yataktan sürünerek çıktığımız andan itibaren hiç bitmeyen bir karar akışıyla karşı karşıya kaldığımızı nasıl inkar ederiz? Düşünsenize, bu sabah alarmımı kapattığımda, karşımda 2 seçenek vardı. Erteleme düğmesine basmak veya yataktan kalkmak. Ben yataktan kalmayı seçtim. Banyoya giderek elimi yüzümü yıkamak ya da yıkamamak seçeneğinde yıkamayı seçtim. Sıcak su ile ya da soğuk su ile mi yıkamalıyım diye düşündüm. Soğuk suyu seçtim. Yüzümü kurulayıp kurulamamak ya da ıslak devam etmek arasında kurulamayı seçtim. Havluyu elime alarak mı kurulanmalıydım yoksa kafamı havluya uzatarak mı? Havluyu elime almayı seçtim. Sonra havluyu yerine asmak ya da kirli sepetine atmak arasında kaldım. Kirli sepetine attım. Kahvaltı etsem mi etmesem mi derken. Kahvaltı etmeyi seçtim. Kahvaltıda bir şey içsem mi? İçmesem mi? İçmeyi seçtim. Sonra ne içeceğime karar vermem gerekti. Çay, kahve, bitki çayı, meyve suyu, su arasından kahveyi seçtim. Kahve makinesinde ya da french pres arasında french presi seçtim. Kolombiya ve Tanzanya çekirdekleri arasından Kolombiya olanı seçtim. Seçtiğim kahvenin hem öğütülmüş hem de çekirdek hali vardı. Öğütülmüş halini seçtim. Kahvenin yanında ne yiyeceğimi seçmek için ya abur cuburlara ya da buzdolabına yönelmem gerekiyordu. Buzdolabını seçtim. Reçel yiyeyim mi? Evet ya da hayır. Evet ise hangi reçeli? Çilek. Vişne. Patlıcan. Peynir yiyeyim mi? Evet ya da hayır. Evet ise hangisi? Kaşar mı? Ezine mi? Zeytin yiyeyim mi? Evet ya da hayır. Evet ise hangisi? Yeşil mi? Siyah mı?…
Bu ne stres yaaa, daha kalkalı 5 dakika olmadı ama karar vermem gereken seçenekler hızla artıyor.. Buna can mı dayanır, hadi bir el atında hayatta ki asıl amacımız seçimlerimizin sayısını azaltmak olsun. Ne dersiniz? İşe de okullardan başlarız. Tek seçenek Parmak İzi Koleji olur :)