Zayıf merkezi tutarlılık teorisi, bazı insanların dikkatinin bir görüntünün ana fikrini işlemekten çok önce ayrıntılarına gittiğini ortaya koyuyor. Peki bu durumun ASD'lerle ilişkisi nedir?
Radikal Kabul: Nedir ve Nasıl Uygulanabilir?
Çoklu Zeka Kuramını Anlamak için Hikayeleri Kullanmak
Karen Horney ve Psikanaliz Teorileri
Doğal yapımız itibarıyla, çevremizdeki nesneleri, doğrudan küresel imajına dayalı bir şekilde işleme eğiliminde oluyoruz. Yani, örneğin bir nesneyi aradığımızda ve çabalarımızı onu bulmak yönünde harcamaya başladığımızda, referans olarak bu nesnenin küresel anlamdaki imajını göz önüne alarak yapıyoruz. Bu nedenle de, aradığımız şeyi tek tek parçalar bazında aramıyoruz. Sahip olduğumuz anlamsal sistemimiz, bu nesnenin bir bütünlük içindeki temsili görüntüsünü saklıyor. Bunu, merkezi tutarlılık olarak bilinen bir yürütme işlevi sayesinde yapıyoruz. Bugünkü yazımızda, zayıf merkezi tutarlılık teorisi ve konuyla ilişkili diğer teorileri açıklamaya çalışacağız.
Aynı şekilde, bir nesneyi ilk kez gözlemlediğimizde, onun temsilini de küresel ve genel bir şekilde gözlemliyoruz. Genelde onu oluşturan parçaları ayrı ayrı ve tek tek fark etmiyoruz. Örneğin, insanların yüzlerini gözlemlediğimizde, onları genellikle bir bütünün parçası olarak gözlemleriz. Genellikle, diğerlerinden izole bir biçimde doğrudan burna, ağza vb. bakmayız. Bunu merkezi tutarlılık sayesinde yapıyoruz.
Ancak bazı araştırmalar bize bunun her zaman gerçekleşmediğini söylüyor. Buradaki en önemli örnek, otizm spektrum bozukluğu (ASD – Autism Spectrum Disorder) problemi olan veya yürütme işlevlerini etkileyen diğer bazı durumlara sahip olan kişiler. Bu nedenle, nörobilim, son dönemde, zayıf merkezi tutarlılık teorisine ilgi göstermekte.
Zayıf merkezi tutarlılık teorisi
Bu teori, 1989’da Uta Frith ve 1999’da da Joliffe ve Baron Cohen tarafından formüle edildi. Bu formül, ASD’li kişilerin bilgiyi tek bir tutarlı “bütün” içinde entegre etmek konusunda yaşadıkları zorluğu açıklamaya çalışıyor. Otizmli veya otizm spektrum bozukluğuna sahip olan insanlar, parçalar halinde işlem yapma şekilleriyle karakterize ediliyorlar. Bu nedenle, bu tür insanlar, küçük ayrıntılara odaklanma ve dikkatlerini bu yönde yoğunlaştırma eğiliminde oluyorlar.
Dr. Frith’e göre, ASD’li kişiler, karşılarındakilerin niyetlerini göz hareketlerinden, el hareketlerinden ve diğer bağlamsal ipuçlarından okuyarak durumları yorumlamakta güçlük çekiyorlar.
Bu onlar için açık bir dezavantaj yaratıyor. İzole parçalara odaklanmak için zaman harcıyorlar ve sonuç olarak resmin tamamını görmeleri daha uzun sürüyor. Genelden özele gitmek yerine, bu işleri tam da ters istikamette yapıyorlar.
Nöropsikolojik değerlendirme
Merkezi uyum sisteminde bir değişiklik olup olmadığını tespit edebilecek bir şekilde icra edilen nöropsikolojik değerlendirme, konulacak tanıya da yardımcı oluyor. Uzmanlar, bu yöntemi kullanarak, ASD’li kişilerin, merkezi tutarlılık konusunda genel veya küresel bir biçimde bir imajı algılama kapasitelerine zarar verecek şekilde ayrıntılara odaklanmalarına sebep olan özel yeteneklerine odaklanabilir.
Ayrıntılara odaklanma konusundaki bu özel yetenek, “maskelenmiş figürler” adı verilen görevler verilerek veya Wechsler Zeka Ölçeklerinin Küp Alt Testi kullanılarak değerlendiriliyor. Bu konuda ortaya konulmuş olan Savant becerileri, çok özel bir bilişsel tarzı temsil ediyor.
Uzmanlar, bu durumu, çizim becerilerinin nöropsikolojik değerlendirmesinde de gözlemlediler. Bu insanlar, çizimlerine de, tüm ayrıntılara odaklanarak başlama eğiliminde oluyorlar. Küresel fikrin bir taslağıyla başlamak yerine, parçaları tek tek ayrıntılı olarak çiziyorlar.
Ancak bu teori, otizm spektrum bozukluğu (ASD) olan kişilerin özelliği olan tüm klinik tabloyu açıklamıyor. Sonuç olarak, araştırmacılar, bu durumu, ayrıntı odaklı bilişsel işlemenin açıklayıcı bir teorisi olarak kullanmayı öneriyorlar.
Tamamlayıcı teoriler
Bu konuda tamamlayıcı rolü olacak şekilde ortaya konulmuş bir başka teori de, “yürütücü işlev bozukluğu modeli”. Bu model, ASD semptomatolojisinin tamamını karşılamasa da, esneklik eksikliği, planlamadaki zorluklar ve yeni fikirlerin üretilmesi ve tekrarlayan davranışların varlığı gibi bazı özellikleri açıklamakta.
Bu tür kapasitelerin kullanımı, yürütme işlevlerinin yerine getirilmesiyle de doğrudan ilgili. Son zamanlarda, Rosenthal (2013) gibi araştırmacılar, yaşı nispeten daha büyük olan çocuklarda yürütme işlevlerini yerine getirme konusundaki eksikliğin ortaya çıkışında bir artış durumu tespit ettiler.
Bu nedenle, bu bozukluğun etkilerini en aza indirgemek için, bu alanlarda veya yürütücü işlev eksikliklerine yönelik olarak, erken yaşlardan itibaren nöropsikolojik müdahalenin yapılması gerekiyor.
Nörobiyolojik perspektifin ASD’lerle ilişkili geniş ve çeşitli genetik faktörlerin olduğunu ortaya koyduğu gibi, nöropsikolojik yaklaşımdan yola çıkan uzmanlar da, tespit edilen tek bir eksikliğin bozukluğun heterojenliğini açıklamadığını kabul ediyor.
Öte yandan, sosyal biliş eksikliği teorisi, ASD’li kişilerin kendilerinin ve diğer insanların zihinsel durumlarını temsil etme kapasitelerinde değişiklikler gösterdiği fikrinden yola çıkarak değerlendirmelerini yapıyor. Bu da, söz konusu teorinin açıkladığı gibi, olayları başka bir kişinin bakış açısından anlamakta yaşadıkları zorluklara ek olarak ortaya konulan bir durum oluyor.
Bu nedenle, zayıf merkezi tutarlılık teorisi, detaylara gösterilen bu tür bir dikkatin farklı bir bilişsel işlem türü olarak görülebileceğini belirtiyor. Yani, bu durumu bir eksiklik olarak görmemize gerek yok. Aslında, bu detay odaklı işlem yapma yeteneğinin birçok avantajı da bulunuyor. Sonuç olarak, bu durum, bu özelliğe sahip kişilerin, bilgileri daha normatif bir işleme yöntemine sahip insanların göremeyeceği şekilde bulundukları sisteme değerli katkılarda bulunmalarına olanak tanıyor.
Otizm İçin Psikolojik Tedavi
Otizm pek çok farklı şekilde tedavi edilebilen ve tedavi sürecinde kişinin işlevsellik seviyesinin geliştirilmesinin amaçlandığı bir bozukluktur. Daha fazla oku »
Kaynakça
Baron-Cohen, S., Leslie, A. y Frith, U. (1985). Does the autistic child have a “theory of mind”? Cognition, 21, 37-46.
Baron-Cohen, S. (1987). Autism and symbolic play. British Journal of Developmental Psycology, 5, 139-148.
Baron-Cohen, S (1990). Autismo: un trastorno cognitivo específico de “ceguera de la mente”. lnternational Review of Psychiatry, 2, 81-90.
Beatriz López y Sue R. Leekam (2007) Teoría de la coherencia central: una revisión de supuestos teóricos, Journal for the Study of Education and Development, 30: 3, 439-457, DOI: 10.1174 / 021037007781787462
İlginç Başlıklar
Teoriler
Radikal Kabul: Nedir ve Nasıl Uygulanabilir?
Hayalinizdeki şirkette çalışmak için yıllardır kendinizi hazırladığınızı hayal edin. Bir gün zamanın geldiğini hissediyorsunuz ve bir iş görüşmesi talep ediyorsuunz.…
Teoriler
Çoklu Zeka Kuramını Anlamak için Hikayeleri Kullanmak
Howard Gardner parlak bir Harvard profesörüdür. Çoklu zeka teorisi, sekiz farklı zeka biçimi olduğunu iddia ediyor. Hikayeler, hem çocuklar hem…
Teoriler
Karen Horney ve Psikanaliz Teorileri
Karen Horney’nin psikanaliz üzerine teorileri, Freud’un çalışmasına doğrudan meydan okudu. Kayda değer bir isim, ve 20. yüzyılın birkaç kadın psikanalistinden biriydi. Horney, Freud’un cinsiyet teorisinin zihinsel gelişim için belirleyici olduğu konusunda hemfikir değildi, bunun yerine kültürün bir kişinin kişiliğini şekillendirmede…
Teoriler
Zorlayıcı İkna – Temel Örnekler, Aşamalar ve Zihin Kontrol Taktikleri
Zorlayıcı ikna teriminin, önemli davranış ve tutum değişikliği üretebilen sosyal etkilere atıfta bulunduğunu biliyor muydunuz? İster inanın ister inanmayın, kişiler…
Teoriler
Siyah Kuğu Teorisi 101 – Siyah Kuğu Olayı Nedir?
2011 terörist saldırılarından Birinci Dünya Savaşına kadar, dünya bir dizi kaotik siyah kuğu olayına maruz kaldı. Bu terimi daha önce hiç…
Teoriler
Hayati Anksiyete – Tarihi, Tanımı, Farklılıkları ve Tedavisi
1950 tarihli kitabında hayati anksiyete kavramını ilk tanımlayan kişinin İspanyol bir psikiyatrist olduğunu biliyor muydunuz? Kaygı, normal ve genellikle sağlıklı…
Teoriler
Stres Aşılama Eğitiminden Faydalanabilir Misiniz?
Donald Meichenbaum stresi azaltmaya yardımcı olmak için bilişsel-davranışçı bir prosedür olarak stres aşılamasını geliştirdi. Stres aşılama eğitimi yöntemi, başlangıçta anksiyeteyi…
Teoriler
Aktarılmış Atalardan Kalma Sessiz Travma
Atalardan kalma sessiz travma kavramı sadece birkaç yıldır önem kazanmaya başlayan bir konu. Sinirbilim aile geçmişindeki baskılamaların rolünü açığa çıkartmaya…
İlginç makaleler
Klinik psikoloji
Algofobi: Mantıksız Ağrı Korkusu
Algofobi, sınırlı bir kaygı bozukluğudur. Mantıksız, aşırı, haksız ve kontrol edilemez bir ağrı korkusunun tezahürü ile karakterize edilen spesifik fobiler kategorisine dahildir. Aslında, bu bozukluğu olan insanlar herhangi bir acı hissi hissetmekten veya deneyimlemekten korkarlar. Acı yaşamaktan korkmak tam olarak…
Kişisel gelişim
Duygusal Olgunluğa Ulaşmak İçin Edinilmesi Gereken On Üç Alışkanlık
Duygusal olgunluk, insanın duygularıyla barış içinde yaşamasını sağlayan bir kapasitedir. Eğer sahip değilseniz, hissettiklerinize kapılmanız kolaydır. O zaman işler ters…
Teoriler
Radikal Kabul: Nedir ve Nasıl Uygulanabilir?
Hayalinizdeki şirkette çalışmak için yıllardır kendinizi hazırladığınızı hayal edin. Bir gün zamanın geldiğini hissediyorsunuz ve bir iş görüşmesi talep ediyorsuunz.…
Klinik psikoloji
Çevrimiçi Kumar Bağımlılığı: Belirtileri ve Tedavisi
Çevrimiçi kumar bağımlılığı, internet üzerinden herhangi bir kumar türüne bağımlılık ile karakterize edilen bir tür psikolojik bozukluk olarak tanımlanmıştır. Bu…
Biz Kimiz
Kullanım hüküm ve koşulları
GİZLİLİK POLİTİKASI
Çerez (Cookie) yasası
Facebook Pinterest
Bu yayındaki içerik sadece bilgilendirme amaçlı sunulmuştur. Bu bilgiler hiçbir şekilde teşhis koymayı veya kalifiye bir profesyonelin çalışmasının yerine geçmeyi amaçlamamaktadır. Bunun için güvenilir bir uzmana başvurmanızı öneririz.
Biz Kimiz
Kullanım hüküm ve koşulları
GİZLİLİK POLİTİKASI
Çerez (Cookie) yasası
Facebook Pinterest
© 2021 Aklınızı Keşfedin | Psikoloji, filozofi ve sanat ile ilgili konulardaki fikir ve eğlence blogu.
International: Português | English | Deutsch | 日本語 | Italiano | Español | Suomi | Français | Polski | Dansk | Norsk bokmål | Svenska | Nederlands | 한국어
Bu yayındaki içerik sadece bilgilendirme amaçlı sunulmuştur. Bu bilgiler hiçbir şekilde teşhis koymayı veya kalifiye bir profesyonelin çalışmasının yerine geçmeyi amaçlamamaktadır. Bunun için güvenilir bir uzmana başvurmanızı öneririz.