Başkan bir arkadaşın toplantıyı yönetmesinin daha uygun olacağını söyledi. “Hayri arkadaş olabilir” dedi. Bu öneri kabul görence, Hayri arkadaşın yönetiminde Kuruluş Kongresi başlamış oldu. İlk sözü Başkan aldı ve açılış konuşmasını yaptı. Önce gerçekleşen toplantının tarihi önemi ve gerekliliği üzerinde durdu. Ulusal kurtuluş mücadelemizin ortaya çıkış koşullarını, ideolojik politik öncülüğünü, örgütsel yapımızı, mücadelemizin dayanaklarını, içinde bulunduğu düzeyi, kadro durumunu, yine düşmanın içinde bulunduğu durumu, yönelimlerini anlattı.
Şehit Sara (Sakine Cansız) Yoldaşın Hep Kavgaydı Yaşamım kitabının I. cildinden alınmıştır
Parti, partileşme üzerine yoğunlaşma, tartışma ve çalışmalarımız kendi içinde sürüyordu. Çıkardığımız notlara Cemil arkadaş da göz atıyor, bazı noktalarda tartışma açıyordu. Özellikle demokratik merkeziyetçilik noktasını tartışıyordu. Genelde klasik komünist partilerde demokratik merkeziyetçiliğin nasıl işlediği, bizde nasıl olması gerektiği vb konularını daha iyi anlamak istiyordu. Ona göre merkeziyetçilik daha ağır basmalıydı.
Kürdistan koşullarının farklı olduğu, genel ölçülerin ve işleyiş biçimlerinin, bizde ihtiyacı karşılamayacağını bu tartışmayla birlikte belli ölçüde bilince çıkartıyorduk. Cemil arkadaş, mücadelemizin geldiği düzeyi, toplumda yarattığı gelişmenin niteliğini değerlendiriyordu. Çeşitli sorular soruyor, yine kendi cevaplıyordu. Bu aslında bir hazırlıktı. Ama neyin hazırlığıdır tam kestiremiyorduk. Sadece örgütlenme biçiminde bazı değişikliklere gidileceğini tahmin ediyorduk. Bu yönlü herhangi bir soru da sormuyorduk. Devrimci gizlilik ve disiplin gereği bu tür konular kurcalanmazdı.
Bana son gün “Hazırlan, bir yere gidiyoruz” dedi Cemil arkadaş. Hüseyin Topgüder de bizimle geliyordu. Ali Gündüz ayrı bir grupla yola çıkmıştı. Kasım’ın sonlarıydı. Hava soğuktu. Öyle giyilebilecek doğru dürüst kıyafet de yoktu. Uzun süredir Elazığ’da giyilen kıyafetlerle çıkmak doğru olmazdı. Bunu daha çok güvenlik açısından düşünüyordum. Yol da uzaktı. Bu ima edilmişti. Hemen Cemile’nin yanına gittim. O öğretmendi, yedekleri vardı. Ceket ve ayakkabıyı ondan, pantolon ve kazağı da Semra’dan aldım. Sonra yola çıktık.
Otobüs ilk molayı Maden’de verdi. Maden evlerinin mimarisi ilginçti. Bir kayanın yamacındaydı ve sanki evler üst üste bindirilmişti. Hemen alt kısmında bir dere yatağı vardı. Yol bu yakadaydı. Lokantadan Maden’in her tarafını görebiliyorduk. Avuç içi kadar yerdi zaten, fazla büyük değildi. Akşama doğru Amed’e ulaştık. Daha önce randevu verilmiş, oraya gittik. Hüseyin orada bizden ayrıldı. Cemil arkadaşla Bağlar’a bir apartmana gittik.
O ana kadar hala nereye, kime, niçin gideceğimi bilmiyordum. Hiç sormadım da. Kapıyı Saime Aşkın açtı. Başkan da buradaydı. Tokalaştık. Oturduğu yerde birkaç kitap vardı. RSDİP tarihi, Lenin’in, Bir Adım İleri İki Adım Geri ve Örgütlenme Üzerine. Hepsini elime alıp baktım.
Başkan; “Nasıl araştırma-inceleme çalışması yapabildiniz mi? Belli bir yoğunlaşma sağlayabildiniz mi?” dedi. Bazı noktalara dikkat çekerek yoğunlaşmaya devam ediyordu Başkan. Arada farklı sorular soruyor ya da değişik konulara değiniyordu. Ama esas yoğunlaştığı nokta başkaydı. Başkan’ın o durumu karşısında biz de her davranışımıza dikkat ediyor, onun dikkatini dağıtmamaya özen gösteriyorduk. Elimizdeki kitabın sayfalarını daha sessiz açıyor, okuyorduk.
Saime de kitap okuyordu. Sadece “Hoş geldiniz” demiş, tokalaşmıştık. Onun dışında konuşmamıştık. Yalnız hemen yanında divanın üzerindeki radyoda hafif bir müzik çalıyordu. Saime, TİKKO ile ilişkiliydi. Öğretmen okulunda okuyordu. En son Dersim’de görmüştüm onu. Çok yakından tanımıyordum. Kendisi öğretmen okulunda okuyordu. Teorik birikim düzeyi hepimizden gelişkindi. Okuma-araştırma gücü iyiydi. Bu yönüyle bilinirdi. Kadınlarda teorik ideoloji gelişkinlik önemliydi. Politik bir kadın etkileyiciydi, ilgi çekiciydi. Sonraki süreçte Urfa’ya geçmişti. Hem öğretmenlik yapıyor hem de örgütsel faaliyet yürütüyordu. Kaldığı evde Kemal Pirler yakalanınca o alanda kalmayarak bu tarafa kaydırılmıştı.
Kesire ile Başkan iki ayrı dünyada gibiydiler
Peki, Kesire neredeydi? Aslında meraktan ziyade, orada olabileceğini tahmin ettiğimden arıyordum. Sonra yemek geldi. Sofra yeşillikle zenginleştirilmişti. Yemek iki çeşitti. Cemil arkadaş “Bu ziyafet bize midir yoksa?” diye hafif bir ses tonuyla espri yaptı. Saime, “Yok, bizim soframız her zaman böyle. Burada bu yönlü fazla sorun yok” dedi.
Böylece Cemil arkadaş bizim bulgur pilavı ve makarnamızı deşifre etti. Elazığ’da imkanlar daha sınırlıydı. Ama biraz da harcamalara ‘aşırı’ dikkat ettiğimizdendi. Bu nedenle adımız ‘cimri’ye çıkmıştı. Fakat Numan arkadaşın bodrum katta Başkan’la birlikte yediği patlıcan, biber kızartmasının tadını unutamadığı gerçeği de vardı. Sarımsak, maydanoz tadıydı herhalde damağında kalan!
Başkan, her zamanki gibi çok seri yiyordu. Yiyişi de kendine özgüydü. İlk kez Elazığ’dayken beyaz evden çıkıp lokantada yemek yerken izlemiştim. Yürüyüşü de başkaydı. Çok sert ve hakimdi. Biz tam yemek yerken, içeriye Kesire girdi ve “merhaba” dedi sadece.
Ben tokalaşacağını düşünerek hafifçe yerimden doğruldum. Ama o geçip divana oturdu. Biraz bozulmuş olarak kendisine baktım. Banyodan çıkmıştı. Bizimle yemek yemedi. Tekrar başka odaya geçti. Başkan, “Yemekten hemen sonra çıkacağız” dedi.
Bu, başka bir yere gideceğiz anlamına geliyordu. ‘Acaba başka bir eve mi gideceğiz güvenlik sebebiyle’, diye düşünüyordum. Evde bir soğukluk vardı. Bunu önce Saime’yi görünce hissettim, ardından Kesire’yi görünce netleştim. Ortamdaki sessizlik Başkan olduğu ve sessizlik gerektiği için değildi. İzliyordum, bazı davranışları kendimce yorumlasam bile, her şeyi anlamak, anlamlandırmak zordu. O noktada da fazla düşünmek istemedim. Başkan yemek yerken bile arada kitaplara göz atıyordu. Soru soruyor, bazı konularda değerlendirme yapıyordu. Yani birçok işi bir arada hallediyordu. O sırada kapının zili çaldı. “Araba geldi, hazır” denildi. Başkan ani bir hareketle kalktı: “Haydi gidelim!” dedi.
Başkan, Cemil arkadaş, Kesire ve ben bir taksiye bindik. Cemil arkadaş önde, arka tarafta Başkan, ortada Kesire ve sol tarafında da ben oturdum. Şoför bazı yerlerde arabanın iç lambasını söndürüyor ve arabayı çok dikkatli sürüyordu. Başkan zaman zaman geçilen yerleşim yerlerinin adını soruyor, konuşuyordu ama Kesire hiç konuşmuyordu.
Kesire ile Başkan iki ayrı dünyada gibiydiler. Sezgilerimde yanılıyor olabilir miydim? Başkan’la Kesire birbirleriyle neden konuşmuyorlardı? Ben hep ‘Demek ki öyle gerekiyor’ diyordum evdeki davranışları için. Yani ‘Resmi olmak gerekli! Çok yoğunluktan dolayı mı öyle davranılıyor?’ gibi şeylerle durumu açıklamaya çalışıyordum. Ama hisslerim aralarında bir şeylerin olduğunu söylüyordu. Bunları hiçbir ortamda dile getirmedim tabii ki. Dile getirmek günah işlemek gibiydi. Bir anlık aklımdan geçirmede bile zorlanıyor, mahcup oluyordum. ‘Bir şey var!’ Bu da nereden çıkmıştı? Kesire zaten fazla konuşan biri değildi ki. Yanıldığıma kendimi inandırmaya çalışıyordum ama olmuyordu.
Sonunda Licê’nin Fîs köyüne geldik. Dört yolun hemen yan kısmında, ana caddenin sağında, bol bahçeli bir köydü. Gittiğimiz ev dıştan büyük görünüyordu. Zengin ya da varlıklı birinin konağını andırıyordu. Çok dikkatli gidiyorduk.
Etraf son kez kontrol edildi. Bir sorun yoktu. Ev tenha bir yerdeydi. Diğer köylüler fazla fark etmezdi gelip gidenleri. Havanın karanlık oluşu da avantaj sağlıyordu. Hep birlikte toprak eve girdik. Bir salon, iki odası olan bir evdi. Salonda kuzine yanıyordu. Ev gayet sıcaktı. Ev sahipleri evi boşaltmış, geçici olarak başka evlerde kalıyorlardı. Sadece yemek getiriyorlardı. Babaları uzun boylu, kırlaşmış saçlarıyla herkese tebessüm ediyordu. Ana daha ufak boylu, biraz da dolgundu. Tülbentini derli toplu bağlamıştı. Arada ufak çocuklar gelip gidiyordu fakat ayakta ve sürekli dışarıya gidip gelen Seyfettin arkadaş onları hemen geri gönderiyordu. Misafirleri rahatsız etmemelerini tembihliyordu. Eve bizden önce gelenler de vardı.
Bizden önce ve hemen sonra gelenlerle de tokalaştık. Belli aralıklarla bu gelişler devam etti. Müthiş heyecan verici bir olaydı.Tüm tanınmış kadrolar, deyim yerindeyse hareketin beyin takımı buradaydı. “Herhalde önemli bir toplantı olacak, bu kadar arkadaş toplanmazdı yoksa” diyerek seviniyordum.
Gelenlerin birçoğu tanıdık, daha önce gördüğüm arkadaşlardı. M. Hayri Durmuş, Mazlum Doğan, Duran Kalkan, Ali Haydar Kaytan, Baki Karer, Resul Altınok, Şahin Dönmez, Ali Gündüz ve daha birçok tanıdık vardı. Bazılarını ise tanımıyordum. Karasungur yoktu. Onun neden gelmediğini sordum arkadaşlara. Resul; “Güvenlik açısından gelmedi, dikkat çekmesin diye kaldı” dedi.
O gece henüz ulaşmayanlar vardı. Gece yarısına doğru gelenler olmuştu. Genelde yol yorgunluğu hissediliyordu. Toplantı ertesi güne bırakılmıştı. “Yarın sabah başlar” deniliyordu. Ayrıca ‘dışarıya fazla gidip gelinmeyecek’ uyarısı yapılmıştı. Ve dışarıya ihtiyaç için arkadaşlar gece karanlığında gitmişlerdi. Ben ve Kesire köyde hiç görünmeyecektik. Bu nedenle çıkmadık. Saatler epeyce ilerlemişti, birkaç saatliğine de olsa uyumak gerekiyordu. Bir odayı benle Kesire almıştık. İç kısıma düşen odaydı, salonda kuzinenin yanması oraya da ısı veriyordu. Ayrıca bitişiğinde ahır vardı, bu nedenle biraz daha sıcaktı. Fakat diğer oda buz gibiydi, altı da beton olduğundan daha soğuk oluyordu. Salon ve diğer odaya da erkek arkadaşlar yerleşti. Bir ara Resul:
“Bu oda tek başına size fazladır, hiç olmazsa Abdullah arkadaş gelsin, kalsın!” dedi.
Kesire:
“Hayır! Buraya kimse gelmeyecek!” diyerek azarlar bir ses tonuyla yanıtladı.
İlk anda şaşırmıştım. Aslında olabilirdi tabii, iki kişiye çoktu oda. Başkan kalabilirdi, ‘neden reddetti ki’ diye düşündüm. Acaba Resul’e karşı mı öyle yapmıştı, çünkü çok lakayt bir şekilde söylemişti. Kesire ona bozulmuş olabilir miydi? Sonra ben de hak verdim, böyle daha iyi, ev sahibi açısından da böylesi daha iyi diyerek kendimi ikna ettim. Ama bir ara Amed’deki ev, yolculuğumuz aklıma geldi. Kesire sanki küskün, kızgın gibiydi. Eskiden de az konuşurdu fakat bu kadar değildi. Yüz ifadesi, genel olarak ruh hali rahat olmadığını gösteriyordu. İkimiz aynı sedirde yattık. Boydan boya, tahtadan sedirdi. Kesire:
“Sıcak olur, birlikte yatalım’’ dedi ve odada başka kimsenin olmayışının daha iyi olduğunu tekrar söyledi.
İlk sözü Başkan aldı ve açılış konuşmasına yaptı
Sabah Kuruluş Kongresi resmi olarak başladı. Odanın dört tarafı tahta sedirdendi. Yerleştiği kadar arkadaşlar oturmuş, kalanlar da yerde oturmuşlardı. Hayri arkadaş ve Başkan’ın oturduğu yere küçük bir masa da konulmuştu. Daha önce kaldığımız alanlarda okuduğumuz program taslağı olan “Doğru Yolu Kavrayalım” ile bazı notlar ve kağıtlar vardı. Yine küçük bir teyp ve kaset vardı. Konuşulanlar banda kaydedilecekti. Fakat daha sonra güvenlik acısından kasete her şey alınmadı ve ayrıntılı not tutmalar olmadı. Buna dikkat ediliyordu. Başkan bir arkadaşın toplantıyı yönetmesinin daha uygun olacağını söyledi. “Hayri arkadaş olabilir” dedi. Bu öneri kabul görence, Hayri arkadaşın yönetiminde Kuruluş Kongresi başlamış oldu.
İlk sözü Başkan aldı ve açılış konuşmasını yaptı. Önce gerçekleşen toplantının tarihi önemi ve gerekliliği üzerinde durdu. Ulusal kurtuluş mücadelemizin ortaya çıkış koşullarını, ideolojik politik öncülüğünü, örgütsel yapımızı, mücadelemizin dayanaklarını, içinde bulunduğu düzeyi, kadro durumunu, yine düşmanın içinde bulunduğu durumu, yönelimlerini anlattı. Bölge ve uluslararası durumu, sistemlerin içinde bulundukları durumu, hepsini çok net, çok anlaşılır ve kesin bir dille, arada duraksayarak, zaman zaman başını kaldırıp tavanda bir noktaya gözlerini dikerek anlatıyordu.
Çoğunlukla da, işaret parmağıyla sık sık kayan gözlüklerini yerine yerleştiriyordu. Daha önce de sinüzit rahatsızlığı vardı. Elazığ’da da dikkatimi çekmişti. Sürekli burun akıntısı ve hapşırma rahatsızlık veriyor, baş ağrısı yapıyordu. Belli ki hava koşulları etkilemişti ve sinüsler tıkanmıştı. Nefes alış verişi, burun çekişi dikkat çekiyordu. Ama resmi toplantıydı, konsantrasyonunu bozucu şeyler olmuyordu. Kendisi de bu konuda duyarlı ve dikkatli, normal zamanlarda yaptığı gibi burun silme ve benzer olmuyordu.
Kavratıcı, ufuk açıcı, rahatlatıcı konuşmalar, değerlendirmeler toplantıya çok daha ciddi hava veriyordu. Başkan önceki toplantılarında, Kürdistan seferi sürecindeki toplantılarda da siyasal gelişmeleri anlatırdı. Ama buradaki anlatımlar hepsinin toplamını ifade eden bir derinliğe sahipti. Örgütlemede nitelik değişikliğine, kadroları, görev ve sorumluluklarını daha güçlü bir şekilde yerine getirmeye, döneme denk bir çalışmanın yoğunluğu içine girmeye motive edecek bir özelliğe sahipti.
Kürdistan koşullarında Leninist örgütlenmeyi yaratmak, sağlamlaştırmak ve onu tüm diğer araçlarla tamamlamak önemliydi, hayatiydi. Örgüt birliği her şeyiyle bilimsel, net ve kesin ideolojik belirlemeler temeline oturtulmaktaydı. Ortak irade, somut mücadele gerçekliği içinde, onun gereklilikleri yerine getirilerek bileniyordu. Önderlik gerçeği, özellikleri, yaşamın her alanına yansıyan yanları daha iyi görülebiliyordu. Öncüye, örgütlülüğe, kadroya, halka, bir bütün olarak mücadeleye yaklaşım ölçüleri somutluk kazanıyordu. İçte bunu yaşamsallaştıran koşullar ve olumsuzluklara zemin sunan yanlar bu şekilde açığa çıkıyordu.
Başkan oldukça duyarlı, herkesi ilgi ile izliyor, konuşulan her şeyi büyük bir ciddiyetle dinliyordu. Böyle önemli, tarihi bir çalışma, tarihi bir eylem, tarihi bir karar ortamının ağırlığını bilmek ve tüm davranışlarını ona göre ayarlamak yoldaşlık gereğiydi, devrimcilik gereğiydi, yurtseverlik gereğiydi.
Kemal Pir arkadaş zindanda olması nedeniyle toplantının fahri delegesi olarak kabul edildi
Toplantının ilerleyen saatlerinde Hayri arkadaş program taslağını okudu. Belli maddeleri içeren tüzük de okundu. Önerilerle bazı küçük değişiklikler oldu. Bu konuyu en dikkatli izleyen Mazlum arkadaştı. Program ve tüzük bu değişikliklerle birlikte kabul edildikten sonra oturuma ara verildi. Toplantıya saygı duruşu ile başlamamıştık. Unutulmuştu. Bunu bazı arkadaşlar eleştiriyordu. Aradan sonra toplantı kaldığı yerden devam etti. Zaman önemliydi. Güvenlik açısından bu kadar arkadaşın bir arada olması riskli olabilirdi. Bu nedenle gündem maddeleri hızla ele alınıp tartışılıyordu. Hayri arkadaş bazı arkadaşların gelmediğini, gelemeyecek durumda olduğunu belirtti konuşmasında. Kemal Pir ve Karasungur arkadaşların adlarını verdi. Kemal Pir arkadaş zindanda olması nedeniyle toplantının fahri delegesi olarak kabul edildi, manevi varlığının önemi belirtildi.
Gündem maddeleri sırasıyla tartışmaya sunuldu. En çok ilgimi çeken bölge raporları oldu. Bölgeleri temsilen gelen temsilciler ve diğer delege arkadaşlar bölge raporlarını sözlü olarak aktardı. Eksik kalan yanları da aynı bölgede çalışma yürüten diğer arkadaşlar tamamladı. Söz alan arkadaşlar hem gündeme ilişkin hem de değerlendirme yapanların değerlendirmelerine ilişkin konuşuyordu aynı zamanda. Bazı konuşmalara katılırken bazılarını da eleştiriyorlardı. Şahin hemen her gündemde konuşuyor, uzun uzun değerlendirmeler yapıyordu. Çok tekrara giriyordu. Başkan’dan daha çok o konuşuyordu. Artık öyle bir noktaya geliyordu ki bıktırıcı oluyordu. O söz hakkı istediğinde herkesin rahatsızlığı gözlerinden fark ediliyordu. Bazı bölgelerin raporlarında çalışma biçiminden de söz edilmişti. Bunun üzerine ben de Elazığ’daki çalışmalarımıza ilişkin bazı sınırlı düşüncelerimi belirttim. Bununla birlikte kadına yaklaşımdaki yetersizliğe dikkat çektim. Arkadaşların en yakınlarını, eşlerini, kardeşlerini bile devrimcileştirmede gerekli çabayı göstermediklerini, illahi bir kadın yoldaşın gelip onları örgütlemesini beklediklerini ve özellikle bunun öncü kadro arkadaşlarda yaşanmasının şaşırtıcı ve yanlış olduğunu vurguladım.
Resul benim konuşmalarıma gülüyordu. Buna anlam veremiyordum. Ya hoşuna gitmişti ya da alay ediyordu. Ben o haline bozulmuştum tabii. Acaba yanlış bir şey mi söylemiştim? Zaten öyle önceden planladığım, tasarladığım bir konuşma değildi. Ben hep Kesire’yi bekliyordum aslında. O, düzey olarak, birikim, bilinç olarak benden daha ileriydi. Benden önce o konuşmalıydı ama hiç konuşmadı. Ona duyduğum saygıdan dolayı bekledikçe konular tartışılıp gidiyordu. Onun bu hali benim cesaretimi de kırıyordu. Kendimle tartışıyordum.
İlk kez Başkan’ın bu şekilde kızdığını görüyorduk
Gelen arkadaşların çoğu önder, öncü kadrolardı. Tartışmalara daha hakimlerdi. Kendimi onlarla kıyaslamıyorum ama her defasında, ‘o arkadaşlar önemli sorumluluklar almışlar, genel sorunların hepsini biliyorlar, değerlendirmeleri de ona göre geniş ve boyutlu olur. Benim söyleyeceklerim belirleyici olmaz, o halde konuşmanın gereği yok’ diyordum. Fakat burada anlatılan her şey hepimizi ilgilendiriyordu. Bu yüzden ‘Resul ister gülsün ister alay etsin, aldırmayacağım’ diyerek konuşma kararı aldım.
Aslında yolda üşütmüştüm. Kafam zonkluyor, kulaklarım uğulduyordu. Hava değişikliği de etkilemişti tabii. Bu da düşüncelerimi toparlamamı, her şeyi çok dikkatli izlememi etkiliyordu. Buna bir de toplantının yoğunluğu eklenmişti.
Toplantının ilerleyen saatlerinde Başkan’ın gözleri aniden, oturduğu yerde uyuklayan, hatta horlayan Resul Altınok’a takıldı. Şimşek gibi bir bakış fırlatmıştı Başkan. Bir anda hepimizin bakışları o tarafa kaymıştı. Rahatsızlık yaratan, öfke uyandıran bir durumdu. Başkan konuşmasını kesip, bakışlarını birkaç sözle dillendirdi.
“Böyle önemli bir platformda bu kadar gayri ciddilik olmaz. Bu kadar önemli şeyler tartışılırken serseri gibi uyumak kabul edilmez! Kendine gel ve ciddi ol!” dedi.
Belki de ilk kez Başkan’ın bu şekilde kızdığını görüyorduk. Sorun ‘basit bir uyuklama’ olarak ele alınamazdı. Bir yaklaşımdı kuşkusuz. Ama yine de “Keşke Başkan o ‘serseri’ sözcüğünü kullanmasaydı” dedim içimden. Tabii bir anda olmuştu bunlar. Ve kısa bir sessizlik, suskunluk olmuştu. Başkan konuşmasına başlamadan Mazlum arkadaş söz istedi. Herkes şaşkın ve merakla bakıyordu. Mazlum: “Toplantıya sorumlulukla, ciddiyetle katılmak tabii çok önemli, hepimizin buna çok dikkat etmesi gerekir. Bu anlamda uyarı yerindedir yalnız Abdullah arkadaşı da üslubuna ilişkin eleştiriyorum. O bazı sözcükleri kullanmasaydı iyi olurdu” dedi.
Bu da şaşırtıcıydı. Mazlum arkadaşınki de bir duyarlılıktı. Sorumluluk gereği ve Başkan’a saygı gereği bunu yapmıştı. Yine de bir tuhaf olmuştum. Tam olarak rahat değildim. “Tamam, gerekliydi” ama bu Başkan’a yöneltilen bir eleştiriydi. Bunları daha sonra Elazığ’a dönüşte Cemil arkadaşa açtım. Uzun uzun konuştuk meseleyi. Çelişki gibi görünen ama aslında Mazlum arkadaşın nerede olursa olsun, kim olursa olsun, devrimci sorumluluk çerçevesinde yoldaşça yaptığı eleştiri önemliydi. Bu onun bir özelliğiydi aynı zamanda. Bu özgünlükler onu, onları Başkan’la çok daha sıkı kopmaz bağlar içine koyuyordu. Başkan’ın özgünlüğüyle uyuşan, birbirini çeken, bütünleyen yanlardı.
Başkan dikkatle, olgunlukla dinlemişti Mazlum’u. Sonra da mütevazice: “Tamam, uyarı yerindedir, dikkat edilir” dedi ve esas konuya geçti.
Kadının ulusal kurtuluş mücadelesindeki yeri ve önemi’ başlıklı bir yazı da yazmıştık
Daha Elazığ’dayken bir toplantı olasılığını da düşünerek bazı düşüncelerimi not almıştım. Biraz da Vietnam deneyiminden esinlenmiştim. Orada kadın birliklerinden söz ediliyordu. Yine Bulgaristan’da kadın birlikleri oluşturulmuştu. Meral’le de çoğu zaman genelde kadın hareketi üzerine tartışıyorduk. “Kadın birlikleri bizde daha çabuk oluşur, katılım düzeyi daha fazladır” diyorduk. Hatta bu konuda ‘Kadının ulusal kurtuluş mücadelesindeki yeri ve önemi’ başlıklı bir yazı da yazmıştık. Bu konudaki tartışmalar bizi bir taslak hazırlamaya kadar götürmüştü. Bunun içinde tepkisellik de vardı.
Meral’in günlük yaşam ve ilişkilerde erkek arkadaşlardan kaynaklanan yetersizliklere tepkisi, bazı çıkışlar yapması ya da sert eleştirmesi belki bir yönüyle olumluydu, doğaldı. Fakat yaklaşımın özü daha farklıydı. Erkek egemenlikli anlayışın etkileriyle gösterilen bu yaklaşıma karşı, uç noktada ‘kadın savunuculuğu’ fazla gerçekçi değildi. Kendi özgünlüğünü bu noktada en çok unutan kendisiydi! Kendi cinsine yaklaşımının özünde de sekterlik vardı. Tartışmalarımız bazen ortak yanları pekiştirmeye götürüyordu, bazen de bu yanı ile ikna edici gelmediği için sonuca götürmeden kesiyorduk. Elazığ’da nicelik olarak epeyce bir çevre oluşmuştu. Direkt ilişkide olduğumuz, ilgilendiğimiz taraftar, sempatizan çevreyi aşağı yukarı hesaplarsak yüzü geçiyordu. Onun dışında da etkilenen çok sayıda kadın vardı. Elazığ’ın kadınları da genel olarak kavgacıydı, isyancıydı.
“Bunları çok rahat harekete geçirebiliriz” diyorduk. Ama şaka yollu da olsa Meral elindeki ‘Kadınlar Birliği Taslağı’nın son kısmına, ‘Kahrolsun erkek emperyalizmi!’ yazmıştı. Bu bir tepkiydi tabii. O yazıyı Cemil arkadaş okuduğunda şaşırmıştı. “Yorgunuz hele bir çay yapın içelim!” dediğinde ‘Kalkın kendiniz yapın!’ın anlamını da bu vesileyle anlayabiliyordu sanırım. Uç yaklaşımlardı fakat bir arayış da vardı bu tartışmalarımızda. Kendi çıkardığım notlarda, propaganda ajitasyon birlikleri, eylem birlikleri şeklinde bir açımlama da yapmıştım. “Kendi içinde giderek daha geniş bir çalışma ortaklığına kavuşturulabilir” demiştim. Tartışmalar ilerliyor fakat ben bir türlü o noktayı açamıyor, önerilerimi genişletip sunamıyordum. Ara verildiğinde diğer odaya geçtim. Kesire’yi de çağırdım, kağıdı uzatarak:
“Elazığ’da yazılı hale getirdiğim bir taslak, önerilerim vardı, bir türlü açamadım, konuşamadım. Alın, siz uygun görüyorsanız açayım’’ dedim.
Okudu sonra:
“İyi, bunları düşünmen iyi, yalnız erken değil mi bu birlikler için? Bu nitelikte güç var mı?” dedi. “Var, gelişir. Her yerde olmasa da, kadın katılımının olduğu bir Dersim’de, Elazığ’da hatta Bingöl’de olabilir, ben diğer yerleri bilmiyorum. Herhalde Amed’de de var” diye cevap verdim.
Toplantı başladığında ben kararsız kaldım. ‘Henüz erken değil mi?’ cümlesine takılıp kalmıştım. Bir türlü cesaret edip konuşamadım. Yalnız ‘düşünülebilir de’ demişti Kesire. ‘Kalkıp kendisi konuşsa ne iyi olur’ diyordum. Ama hayır, ağzını bıçak açmıyordu. Hiçbir konuda konuşmuyordu. Arada arkadaşlarla konuşuyordu. Zaman zaman Mazlum arkadaşla, Duran arkadaşla ama en çok da Baki Karer’le konuşuyordu. Tabii yine az, çok az!
Başkan’ın Genel Sekreterliği, tüm arkadaşların oybirliği ile onaylanmıştı
Şahin, bir şeye ulaşmak için fırsatı kaçırmak istemeyen birinin ruh haliyle ha bire konuşuyor, değerlendirme yapıyordu. Toplantı boyu yanımda oturan Kesire’ye, “Bu ne kadar çok konuşuyor, uyarmak gerekmiyor mu?” dedim çok hafif bir ses tonuyla. Genelde de yer yer kendi aralarında mırıldanmalar oluyordu. Aslında sesli, resmi bir şekilde denilmese de herkes “Yeter artık, seni dinlemek istemiyoruz” diyordu. Şahin’in her defasında söz alıp uzun uzun konuşması, Başkan’ın söylediklerini değişik anlatımlarla tekrarlaması, konuşmayı dallandırıp budaklandırması hepimizde açıkça rahatsızlık yaratmıştı. Ama Başkan bu konudaki tepkilerini bizler gibi yansıtmıyordu. Çok sakin bir şekilde dinliyordu. Onun bu hırsını, hararetli tartışmasını anlamaya, anlam vermeye çalışıyorduk. Aslında çok açık bir yarış vardı: Kariyerizm! Bu ruh hali adeta onda bir telaş, onunla içiçe bir kaygı tutumuna yol açıyordu.
Sıra Merkez seçimine geldi. Başkan’ın Genel Sekreterliği, tüm arkadaşların oybirliği ile onaylanmıştı. Sonra birçok arkadaş Merkez Komite üyeliğine önerildi. Birçoğu mütevazilik gereği öneriyi reddetti. Ama ‘arkadaşların önerilerine ve kararlarına saygılı olacağız’ diye eklemeyi ihmal etmediler. Başkan bir ara:
“Hüseyin Topgüder arkadaş sen ne diyorsun, yapabilir misin?” dedi. Hüseyin biraz da mahcup olmuş bir biçimde: “Hayır, ben bu harekette yeniyim, diğer arkadaşlar önerilmeli” diye cevap verdi.
Cemil arkadaş Antep’teki gelişmelerden kendisini sorumlu tutuyor, kendisini layık görmediğini belirtiyordu. Alçakgönüllülük vardı, bu kesin ama bu kadarı da olmamalı, öncü, güvenilir, bilinçli kadro yoldaşlardı bunlar ve hiçbiri de Merkez’e gelmeyi kabul etmiyor, kendilerini layık görmüyor ya da başkasına öncelik veriyorlardı. Bu durum biraz durgun bir hava yaratıyor ve bir süre suskunluk oluyordu. Sonuçta Şahin önerildi, Karasungur zaten toplantıda değildi. Böylece belirlenen bu isimler yürütmeye seçildi. Daha da genişletilmesi önerisi vardı, bu da sonraki Merkez toplantısına ertelendi.
Partinin ismi üzerine de tartışmalar oldu. Önerilenler arasında PKK (Partiya Karkerên Kurdistan) önerisi tüm arkadaşlarca uygun bulundu. Artık bir ismimiz olmuştu. Bu büyük bir sevinç yaratmıştı bizde. O sevinç ve heyecan ister istemez toplantıda hoş bir dalgalanma yaratıyordu. Bunların yanı sıra bayrağın kompozisyonu gibi şeyler çok ayrıntılı olmamakla birlikte tartışıldı. Kuruluş Bildirgesi ile Parti ilanının yapılması kararlaştırıldı.
Toplantı iki gün sürdü. Bittikten sonra tüm arkadaşlar yine gruplar halinde hızla dağıldı. Biz de yine Başkan ile geri döndük. Aynı eve gidip, o gece orada kaldık. Başkan, Cemil arkadaşla diğer odaya geçti. Yorgunluk vardı. Kimse çok fazla konuşmuyordu. Şenay da oradaydı. Ankara’dan sonra ilk kez görüyordum. Biraz sohbet ettik. Çok çökmüştü. Bazı sorunlar yaşadığı belliydi. Bir süre konumunu gizlemek amacıyla Bingöllü İsmet arkadaşla nikah yapmışlar. TC yasalarına göre resmi ama fiiliyatta öyle bir durum yoktu. Başta böyleyken, sonra birbirlerini zorlayan bir biçim almış bu durum. O arkadaş sırf bu durumdan dolayı çıkıp gitmiş, hareketi bırakmıştı. Yani çalışmada bir araç olarak başvurulan böyle bir formalite, belki bir süre Yugoslav olan Şenay’a Türkiye’de kalma konusunda yarar sağlamış ancak onu hiç de hazır olmadığı bir ilişki düzenine çektiği için olumsuz bir rol de oynamıştı. Çünkü bu ilişkinin temelinde sevgi ve bunun gerekli kıldığı gönüllü birlik yoktu. Çalışma koşullarının zorunlu olarak geliştirdiği bir birliktelikti ama her iki tarafın da bunu doğru kullanma gücünü göstermedikleri sonucu ortaya çıkmıştı.
Kesire divanda sessiz ve düşünceli bir şekilde oturuyordu. Yerde yatak sermişlerdi. Şenay, Saime ve ben uzandık, en son da Kesire geldi, yanımdaki yere uzandı. Ellerini başının altında kavuşturarak düşünmeye devam etti. “Neden uyumuyorsunuz?” diye sorduğumda, “Uykum yok” dedi sadece. Başkaları olsa belki fazla dikkatimi çekmez ya da o denli etkilenmezdim. Fakat Başkan’ın yakın arkadaşı olan bir kadının ruh hali ister istemez insanı etkiliyordu.
“Bir örgüt adamı tüm sorunlara hakim olmak zorunda”
Ertesi gün Cemil arkadaşla Elazığ’a doğru yola çıktık. Bu defa daha canlı geçti yolculuğumuz. Şahin’in tavrını, toplantıda düşünüp de sesli söyleyemediklerimi Cemil arkadaşa anlattım. Haydar ağabeyimin onun hakkındaki düşüncelerinden, İzmir İnciraltı ve Bingöl’e gelirken içine girdiği tutumu ekledim konuşmama. ‘Kariyeristlik’ olarak değerlendiriyordu Şahin’in yaklaşımlarını. Ağabeyimin karakoldaki gözlemini de ‘Öyle mi?’ deyip birkaç dakika suskunlaşarak anlamaya çalışıyordu. “Ben sizin tavrınızı da doğru bulmadım, hiçbiriniz Merkez’e önerilmeyi istemediniz, kendinizi geri çektiniz” dedim. Ayrıca, Antep’teki durumu da daha ayrıntılı öğrenmek istediğimi vurguladım.
“Aslında direkt benimle ilgili bir şey yoktu. Yalnız benim sorumluluğum altındaki bir alandı. Haki’nin şehadetinde parmağı olan o iki unsurun, daha sonra bilinçli bir şekilde ‘Apocular, Hakiciler’ şeklinde iki ayrı grup, öncülük varmış gibi söylentiler yaymaları, bu dedikoduya birçok dürüst arkadaşın alet olması gibi durumlar ve birçok şey yaşandı. Gerçi çok kısa sürede durum anlaşıldı ama tahribat da yarattı. Sonuçta zaten o iki unsur cezalandırıldı, etkiledikleri arkadaşlar da kazanıldı. Antep en çok gelişme sağlayabileceğimiz bir alandı. Haki arkadaşın muazzam etkisi vardı, zaten boşuna hedeflemediler. Şehadeti de büyük gelişmeler yarattı. Şimdi tüm bunlar, zamanında tedbir alınsaydı daha çabuk önlenebilirdi. Bir örgüt adamı tüm sorunlara hakim olmak zorunda, yoksa örgütün güvenliği böyle birkaç serserinin çabasıyla bozulabilir. Bundan sonra da bu tür durumlar çıkar, aslında onların etkiledikleri unsurlar hala var. Dersim’e, Elazığ’a da el atabilirler. Bazı tipler var, onlar rahatlıkla yönlendirilebilir” dedi.
Cemil arkadaşın anlatımlarını dinlerken, Bingöl’deyken Ayten’in, Zekilerin evinde konuştukları aklıma geldi. Herkesi şüpheli göstermişlerdi. Dersim’de olaylar daha karmaşıktı. O dönemde birçok kişi bulaştırılmıştı. Ayten, Resul de öyle. “Bir tek Başkan var, bir de Dersim’de Ali Haydar Kaytan arkadaş. Onlara güvenmek lazım. Bazı şeyler var” diyor, kendisini oldukça zorluyor, anlatmak istemiyordu.
“Ne diyorsun, açık konuş, ne oldu? Bunlar arkadaşların resmi görüşü mü, nerden çıktı tüm bunlar? Resul’u ben de fazla sevmiyorum ama partinin alanda görevlendirdiği biri. Öyle bir şey olsa hareket müdahale eder. Bir şey varsa ve bana da söylenmesi gerekiyorsa söyle, yoksa kendini zorlamana gerek yok” demiştim kızarak. Çünkü Ayten iyi biliyordu ki herkesi ilgilendirmeyen şeyler, hareketin sırları her yerde konuşulmazdı. Kendisi biliyorsa ya da kendisi dışında herkes biliyorsa, bana söylemesinin de hiçbir sakıncası yoktu, olamazdı. Konuşmalarını kesik kesik yapmıştı.
“Belki Sevim Kaya Ankara’ya gidecek. Hamili ile görüşecek. Biliyorsun o cezaevinde. Ona da durumu söyleyecek, tavrını öğrenecek. Türkan da Ali Gündüz onların yanına gitmiş, onlar da Dersim’deki cezaevinde. Belirledikleri noktalarda bu arkadaşlarla konuşup düşüncelerini alacaklar ve kendilerince örgütü ajanlardan, şüphelilerden kurtaracaklar! Yardım arıyorlar. Tam bir aptallık! Kimse ne kadar tehlikeli, örgüt dışı davrandığının farkında değil. En önemlisi de kullanıldıklarını bilmiyor. Doğru yanlış birçok şeyi birbirine bağlayarak, bireyler, olaylar hakkında değerlendirme, tanım ortaya atıyorlar. Kafaları bu şekilde bulandırılmış, kendileri de aynı şeylerle kafa bulandırıyorlar.
Demek ki tedbir, salt dışa karşı örgütün ilkelerine bağlı kalma, ideolojisini savunma değildi
Cemile’den şüpheleniliyor. Ali Haydar arkadaşın yakalanmasında parmağı var diyorlar. Hatta Cemile’yi karakola giderken görenlerin olduğunu söylüyorlar. Yine Haki arkadaşın vuruluş olayını gizemlileştiriyorlar. Sterka Sor değil de iç çelişki nedeniyle vurulmuş olduğu söylentisini araştıracaklarını belirtiyorlar. Yalnız sana güvendiğim için söylüyorum. Sana söyleyeceğimden kimsenin haberi yok, dar tutuluyor” gibi bir sürü saçma sapan şey anlatmıştı.
O gece bunları yorumlamıştım. Ayten’e de “Ben anlattıklarından bir şey anlamadım, sana göre harekette kimse kalmamış. Bunlar ciddi iddialar. Eğer şaka değilse tabii. Çünkü bana hiç inandırıcı gelmiyor. Ben hareketin resmi düşüncelerine, değerlendirmelerine tabiyim, onları dikkate alırım ama çok garip şeyler!” dedim.
Bana anlattığı için rahatsızdı. Kesin Dersim’de tembihlemişlerdi. Ayten’in babası için “İyi biri değil” diyorduk hep. Gerçeği öyleydi. Aile, çevre yapısı da farklıydı. Hatta sonradan dönme deniyordu anne tarafı için. Hayır bunlar da nereden çıktı, ailece ne olursa olsun önemli değildi. Fakat bir ton ciddi şeyler anlatmıştı. Kendisinin düşünceleri olabilir miydi?
Daha sonra Dersim’e gittiğimde Ali Haydar Kaytan arkadaşa söylemiştim bunları. Tesadüfen karşılaşmıştık. Kıymet’in evine gittiğimde gördüklerim, yine dayımın kızı Fadime Yıldırım’ın evine giderken tanık olduklarım, onun gibi birkaç arkadaşın davranışları, konuşmaları, tavırları beni oldukça şaşırtmıştı. Faşist bir kızı dövmekten arandıkları için bir süre Kıymet’in evinde kalmışlardı. Onun ilişki ve yaşam tarzı onları cezp etmişti. Daha önce çok kutsal, çok değer verilen bazı şeyleri alaya alarak anlatmaya başlıyorlardı. Kıymet’in evliliğini çok örnek, çok devrimci, çok eşsiz bir evlilik olarak ilan ediyorlardı.
Acaba ne olmuştu, örnek alınacak şeyler neydi? Eşine karşı toplumdaki ilişki düzenini, geleneksel erkek yaklaşımını tersinden işlettiği için miydi? Bir gün tanık olmuştum bazı şeylere. Eşine; “Zülfo kalk çabuk bir çay yap. O çocuk niye ağlıyor, altını değiştir” vb emirler vermesi miydi kadın özgürlüğü ya da devrimci sevgi, birlik? Hay Allah bizim kızlar akıllarını yitirmişlerdi! Fadime’ye “size ne oluyor, siz çok değişmişsiniz” demiştim. O da “doğru” demişti. Bunların hepsini arkadaşlara bildirmek lazımdı. Ali Haydar Kaytan arkadaşla görüşmeyi bu yüzden düşünüyordum. Biz bunları konuşup tartışırken bir arkadaş gelip:
“Hazırlanın gidelim, köyde düğün var, arkadaşlar da orada bir araya gelecekler” dedi. “Haydar abi de var mı?” diye sorduğumda, “Bilmiyorum!” demişti. Ben de dolmuşa binip gitmiştim. Ancak daha yolu yarılamadan dolmuşu durdurdular, Ali Haydar arkadaş da vardı. Bu seferki gidişimde ilk kez görüyordum.
“Sen de mi düğüne gelmişsin?” diye sormuştu. Evet demiş ve kendisini aradığımı, konuşmak istediğimi söylemiştim. Çok acele bir iş varmış gibi telaşlıydı. Ayrıca hem sinirli hem de sabırsızdı. “Bazı şeyler var, onun için geldik, geri gideceğiz, sen de gel! Bazı dolaplar dönüyor” deyince, ben konuyu biraz daha açtım.
Ayten’in Bingöl’deyken anlattıklarını, Fadime onların içinde bulundukları tavırları aktardım. Adeta ‘Kendilerini kaybetmişlerdi’ dedim. ‘Tamam, sonra geniş konuşuruz’ dedi. Geri döndüğümüzde Erol Değirmencilerin kaldığı eve gittik. Haki arkadaşın şehadetinin birinci yıldönümüydü. Bildiriler vardı. Onların da geniş bir çevreye dağıtılması gerekiyordu. Düşmanın bazı kolları aracılığıyla yaymaya çalıştığı anti-propagandaya karşın, Haki arkadaşı her yönüyle en layık şekilde anmak önemliydi. Ben, Kazım Kulu ve Gülistan birlikte gönderilmiştik bildirileri dağıtmak için. Birçok köyü dolaşıp, Milli’den Güleç’e kadar gitmiştik. O arada toplantı da yapılmış, her şey aydınlanmıştı.
Antep benzeri bir provokasyonunun Dersim’de de yaratılmak istenmesi kendi çapında belli olumsuzluklar yaratsa da ciddi bir hal almadan önlenmişti. Bu bir gerçeği de ortaya koymuştu. Düşman içimizde zayıf zemin buldukça çok yönlü yönelecekti. İçte sınıf mücadelesi bu anlamda önem kazanıyordu. Sadece bir sözden, bir değerlendirmeden yola çıkarak neredeyse hareketin tüm kadrolarını şüpheli, hain görebiliyor, kendilerini de kurtarıcı zannedip, bu provokasyona kolayca alet olabiliyorlardı. Bu durum aslında hareketi, kendi elemanlarını daha iyi tanıma, zayıflıklarını görme ve buna göre tedbir almaya itmişti. Bazı şeyler yaşanmadan kavranmıyor, fark edilmiyordu.
Cemil arkadaş, Antep’teki durumu anlatınca ben Dersim’de daha önce yaşanmış bu olaylarla bağ kurmaya çalıştım. Demek ki tedbir, salt dışa karşı örgütün ilkelerine bağlı kalma, ideolojisini savunma değildi. İçte kişilikleri iyi tanıma, kendimizi iyi tanıma, duyarlı olma, neyin, ne amaçla söylendiğini, yapıldığını iyi izlemekti aynı zamanda. Ne kadar saf, iyi niyetli yaklaşıyormuşuz meğer birçok soruna!...