ANAYASA MAHKEMESİNİN TEMEL HAKLAR ALANINDAKİ KARARLARININ ETKİLİ ŞEKİLDE UYGULANMASININ DESTEKLENMESİ
ENGLISH PORTAL
Mahkeme
Görev ve Yetkileri Yapısı Tarihi Uluslararası İlişkiler Genel Sekreterlik Raportörler Stratejik Plan Mali Tablolar AYAM
Başkan
Özgeçmiş Konuşmalar Mülakatlar Eski Başkanların Konuşmaları
Başkanvekilleri ve Üyeler
Başkanvekilleri Üyeler Emekli Üyeler
Mevzuat
Anayasa Önceki Anayasalar Kanun İçtüzük Yönetmelikler AİHS
Kararlar
Norm Denetimi Bireysel Başvuru Diğer Kararlar
Yayınlar
Anayasa Yargısı Dergisi Kararlar Dergisi Gerekçeli Anayasa Seçme Kararlar Kararlar Bülteni Bireysel Başvuru El Kitapları İnsan Hakları Bilgi Bankası Yıllık Raporlar Diğer Yayınlar Fiyat Listesi İstatistikler
Kurumsal İletişim
İletişim Bilgi Edinme Kurumsal Kimlik Tanıtım Filmi Sıkça Sorulan Sorular
Görev ve Yetkileri
Norm Denetimi
Bireysel Başvuru
Yüce Divan Yargılamaları
Siyasi Parti Kapatma Davaları
Siyasi Partilerin Mali Denetimi
Yasama Dokunulmazlığı İşleri
Milletvekilliğinin Düşmesi İşleri
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı Seçimi
Norm Denetimi
Görev ve Yetkileri
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasa’ya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler ve denetler.
Ancak, olağanüstü hallerde ve savaş hallerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla, Anayasa Mahkemesine dava açılamaz. Ayrıca usulüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası antlaşmalar hakkında da Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.
Norm denetiminde “iptal davası” ve “itiraz yolu” olmak üzere iki tür başvuru usulü vardır. İptal davası yoluna “soyut norm denetimi” itiraz yoluyla denetime ise “somut norm denetimi” de denilmektedir. Çünkü itiraz yolunda, başvuru konusu normun anayasaya uygunluğunun denetimi, görülmekte olan bir dava aracılığıyla gerçekleşmektedir.
Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli madde ve hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilme hakkı, Cumhurbaşkanına, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere aittir. Bu yolda dava açma süresi genel olarak iptali istenen normun Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altmış gündür. Ancak kanunlara ve Anayasa değişikliklerine karşı şekil bozukluğuna dayalı iptal davası açma süresi on gündür. Şekil bakımından denetleme sadece Cumhurbaşkanınca veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir.
İtiraz yoluna ise ancak kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri konu olabilir. Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil bakımından Anayasaya aykırılığı da itiraz yolunun konusu olamaz. Bu yolda, bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır.
Bu çerçevede itiraz yolunun koşulları şunlardır:
- Bakılmakta Olan Bir Dava Olmalıdır,
- Davaya Bakmakta Olan Bir “Mahkeme” Olmalıdır,
- Davada Uygulanacak bir Kanun ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesi Hükmü Olmalıdır,
- Mahkeme Uygulanacak Hükmü Anayasa'ya Aykırı Görmeli veya Aykırılık İddiasının Ciddi Olduğu Kanısına Varmalıdır.
Anayasa Mahkemesi iptal ve itiraz yolunda “ret” ya da “iptal” kararı verebilir. Ret kararı ilk ya da esas inceleme aşamasında verilebilir.