Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K. Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak Kıbrıs Famagusta Girne Güzelyurt Lefkoşa
11°
ANA SAYFA
GALERİLER
VİDEOLAR
YAZARLAR
ÜYE OL
GİRİŞ YAP
BAĞLAN
GÜNDEM
TEKNOLOJİ
ÖZEL HABER
SPOR
DÜNYA
EKONOMİ
POLİTİKA
SAĞLIK
YAŞAM
EĞİTİM
MAGAZİN
BİLİM
KÜLTÜR-SANAT
ÇEVRE
KORONAVİRÜS
ANALIZ
Ara
Faiz indirimi büyüme getirecek mi?
Merkez Bankası'nın dünkü faiz indirimi döviz kurlarının yeni rekorlar kırmasına yol açtı. Peki faiz indirimi, hedeflendiği gibi ekonomik büyüme getirecek mi? Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selva Demiralp inceledi.
EKONOMİ
22 Ekim 2021 Cuma 10:02
© AA
TCMB'nin 20 Ekim toplantısı hem içeride hem de dışarıda tedirginlikle beklenen bir toplantıydı.
Eylül ayında faiz indiren TCMB'nin bu hatayı Ekim'de de devam ettirmesi uluslararası risk algısını tetikleyebilecek kritik bir adımdı.
Maalesef korkulan oldu ve Merkez Bankası politika faizini beklentilerin de üzerinde bir kararla 200 baz puan indirdi.
Dış konjonktür
Normal şartlarda gelişmekte olan bir ülkedeki rutin bir merkez bankası toplantısı gelişmiş ülkelerin radarına pek girmez. Çünkü gelişmekte olan ülkeler genellikle defansif bir tutum izlerler. Büyük gelişmiş ülke merkez bankalarından gelecek sinyallere bağlı olarak kendi duruşlarını belirlerler.
Fed'in sıkı para politikası konusunda net sinyaller verdiği 22 Eylül toplantısından bir gün sonra TCMB toplandı. Gelişmekte olan ülkeler Fed'in sinyallerine ağırlıklı olarak faiz artırarak cevap verdiler. Çünkü eğer Fed para musluklarını kısmaya başlar ve risk iştahı azalırsa yabancı sermaye çekebilmek ve azalan risk iştahını bertaraf edebilmek için daha yüksek bir faiz gerekir.
Eğer makroekonomik temelleriniz sağlam, riskleriniz az ve ülkenize duyulan güven yüksekse faizleri fazla artırmanıza gerek kalmaz. Ama kırılganlıklar ne kadar fazla ise Fed sıkılaşmaya giderken önce o ülkeler sermaye çıkışı yaşarlar.
Fed kararına faiz artırarak cevap veren diğer gelişmekte olan ülkelerin aksine TCMB faiz indirimine gitti. Türkiye'nin kırılganlıkları ise zaten 2018 sonrası dönemde giderek artmış, enflasyon pahasına büyüme tercihleri aşırı ısınma, yüksek enflasyon ve yüksek kur olarak geri dönmüştü.
Oluşan tablo merkez bankasının döviz rezervleri satılarak giderilmeye çalışılınca kırılganlıklar daha da artarken yabancı sermaye büyük ölçüde yurdu terk etmişti.
İşte böyle bir ortamda, dış konjonktür tersine işaret ederken TCMB faiz indirim döngüsünü başlattı. İktisadi temellere ters düşen bu adım gözleri TCMB'ye çevirdi.
İç konjonktür
Gelişmekte olan ülke merkez bankası bir yandan dışarıdaki dengeleri gözetirken bir yandan da elbette içerideki dengeleri gözetmek zorundadır. Kimi zaman iç dengeler ve dış dengeler birbiri ile çelişir. Böyle durumlarda merkez bankacılığı bu iki etkiden hangisinin ağır basacağını öngörebilecek bir ustalık ve tecrübe ister.
Reuters
Ancak 20 Ekim kararında böyle bir çelişki yoktu. Zira nasıl ki dış dinamikler faiz indirimlerine izin vermiyorsa iç dinamikler de aynı şeyi söylüyordu.
İçeride yüzde 20 eşiğine dayanmış bir enflasyon, yükselen risk primi, zayıflayan TL, kredibilitesi kalmamış bir Merkez Bankası vardı. Bu şartlar, neresinden bakılırsa bakılsın bir faiz indiriminin söz konusu bile edilemeyeceği şartlardır.
Ne yapılmaya çalışılıyor ve ne sonuç elde ediliyor?
İktisada giriş dersinde düşük faizin borçlanma maliyetini düşüreceği, dolayısı ile "diğer bütün değişkenler sabit kaldığında" faiz indiriminin ekonomi üzerinde genişletici etki yapacağı anlatılır.
Ancak ekonomi oldukça karmaşıktır. Faiz indiği zaman diğer bütün değişkenleri sabit tutmak her zaman mümkün olmaz. O değişkenlerden en önemlilerinden birisi kredibilitedir.
Eğer merkez bankası faizi indirir ve bu kararın enflasyonu artırmayacağına piyasaları ikna ederse, yani kredibilitesi yüksekse, uzun vadeli faizler de düşer. Borçlanma maliyeti azalır, ve ekonomide arzu edilen genişleme sağlanır.
Öte yandan kredibilitesi zayıf bir merkez bankası, hele de enflasyonun yüzde 20'ye dayandığı bir ortamda faiz indirirse, enflasyon beklentilerini tutamaz. Kredibilite daha da yıpranır. Bunun sonucunda risk primi, uzun vadeli faizler ve kur artar.
İşte bu durum "daraltıcı genişleme" adımına örnektir. Yani kağıt üzerinde bir genişleme adımı atılsa da pratikte ekonomik maliyetler daha da arttığı için ekonomi daralır.
Peki TCMB neden halen faiz indirimlerinde ısrar ediyor?
Hükümetin ekonomik duruşunun pandemi döneminde sık sık değiştiğini gözlemledik. Önce faizler düşürülürken kur sabit tutulmaya çalışıldı. Bu şekilde kurdan gelen ekonomik maliyet baskılanmak istendi.
Şimdilerde ise kuru tamamen göz ardı edip salt faizi düşürerek ekonomiyi canlandırmayı hedefleyen bir politika benimsendi. Bu "daraltıcı genişleme" politikalarının iç talep üzerindeki ters etkisine az önce değindik.
Dış talebe gelince: Değersiz TL ile iç talebi boğup ihracatı artırmayı hedeflemek, eve aldığınız pastayı çocuklarınızın önünden çekip "misafirlere" saklamaya benziyor.
Kaldı ki yerli parayı zayıf tutmanın net ihracatı artıracağı konusunda da iktisat yazını net bir cevap vermiyor. Artan aramalı maliyetinin arzı düşürdüğü, bozulan finansal koşulların ihracatı olumsuz etkilediği örnekler mevcut.
Yapılması gereken artan kur ve enflasyon altında ezilen iç talebi koruyacak, yoksulluğun önüne geçecek, fiyat istikrarı odaklı, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir büyüme patikası olmalıdır. Yani hem pastayı büyütecek hem de adil dağılımını sağlayacak politikalar geliştirilmelidir.
Pastayı salt Merkez Bankası politikaları ile büyütebilir miyiz? İronik şekilde eğer TCMB yarın bir faiz artırımına gitse bu adım büyük ihtimalle ekonomiyi rahatlatacak bir adım olurdu. Ancak olay Merkez Bankası'nı aştı.
Kurumsal bağımsızlığın hızla eridiği bir ortamda ne Merkez Bankası sadece para politikasını temsil ediyor ne de faiz indirimleri de sadece faiz indirimi anlamına geliyor. Piyasadaki olumsuz fiyatlamanın önemli bir sebebi de bu.
Bu noktada yapılması gereken basit bir faiz kararının çok ötesinde, yeniden güven ortamının oluşturulması, kurumsal bağımsızlığın inşa edilmesi ve sonrasında liyakatla seçilmiş idarecilerin işlerini layıkıyla yerine getirmesidir.
Haber, değiştirilmeden kaynağından otomatik olarak eklenmiştir
Altın fiyatlarında son durum...
Dolar ve Euro'da son durum...
Bir sigara grubuna daha zam geldi
TÜİK, "üzerimize kalıyor" diyerek işçinin aylık asgari geçim tutarını hesaplamak istemedi
MTV indirimi Resmî Gazete'de yayımlandı
Akaryakıt fiyatlarına zam; motorinden sonra benzinin de litre fiyatı çift hanelerde
Tuvalet kağıdı ve kağıt havluya yüzde 40 zam
Altın fiyatlarında son durum...
Dolar ve Euro'da son durum...
İstanbul'da eve yarım saatte 45 bin lira zam
TİSK: Ümit ediyoruz ki bu hafta içerisinde asgari ücreti açıklarız
Sigaraya zam geldi
Ekonomist Sağlam: Faiz indirimi sürerse dolar 15 lira olur
Hazır Giyim Sanayi Meclis Başkanı Fayat: Hazır giyime yüzde 30-50 zam olmazsa iç piyasaya mal yapılamaz
Türkiye, gıdada zam şampiyonu!
Commerzbank, dolar/TL tahminini yükseltti
Motorine 66 kuruş zam
Hazine, 2 tahvilde 3,3 milyar lira borçlandı
Türkiye'de 11 ayda hava yolunu kullananların sayısı 118,4 milyonu geçti
Altın fiyatlarında son durum...
Dolar ve Euro'da son durum...
Bitcoin, 50 bin doların üzerine geri döndü
Asgari ücret için ikinci toplantı bugün
Karar yazarı Akyol: Türkiye'nin kurallı piyasa ekonomisine geçmekten başka çaresi yoktur
Cumhuriyet yazarı Sağlam: Eğer yüklü faiz artışları yapmazlarsa bu gidişatın düzelmesi artık mümkün olmayacak
Kulis: Erdoğan, Motorlu Taşıtlar Vergisi konusunda indirime gidebilir
Fitch: Küresel bankacılık düzenlemeleri 2022'de sıkılaşacak
SIRADAKİ HABERLER
1 Dolarda yeni zirve: 9.66 2 İtalya’nın eski Başbakanı Berlusconi rüşvet... 3 Uzmanlar uyardı: Kuş gribi çok daha tehlikeli bir... 4 ABD'de 18 istihbarat kurumunun ortak raporu:... 5 Hidalgo: Paris bisikletin başkenti olacak 6 İstanbul Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Tükek'ten... 7 Türkiye ve Güney Kore arasında iki yeni anlaşma 8 Ekrem İmamoğlu’ndan Galatasaray paylaşımı 9 Erdoğan: Medya ve iletişim meselesini başkalarına... 10 Süleyman Soylu, Türkiye'nin gri listeye alınmasını...