En Popüler Anahtar Kelimeler kuantum evrim sinirbilim uzay kütleçekim sicim teorisi büyük patlama şempanze makro Telomer
Biyoloji
Genetik Hayvanlar Bitkiler Mantarlar Mikroskobik Yaşam Medikal
Evrim
İnsan Evrimi Canlıların Evrimi Evrimsel Psikoloji Paleontoloji
Doğa Bilimleri
Fizik Kimya Yerbilim Çevrebilim
Diğer Bilimler
Sinirbilim Psikoloji Arkeoloji Eğitim Dilbilim Teknoloji
Uzay Bilimleri
Gökbilim Evrenbilim Uzay Keşifleri Uzay Teknolojisi
Keşfet
Bilimin Doğası Yazı Dizileri Soru-Cevap İnfografik Liste Podcast
Patreon ile Bağış Yap
Hepsi
Sadece Başlıklarda Ara
Sadece Yazı İçinde Ara
Arama yapmak istediğiniz kelimeyi giriniz.
En Popüler Anahtar Kelimeler kuantum evrim sinirbilim uzay kütleçekim sicim teorisi büyük patlama şempanze makro Telomer
Üye Girişi
Üye Ol
E-Posta Adresiniz:
Şifreniz:
Twitter ile Giriş Yap
Facebook ile Giriş Yap
İsim:
Soyisim:
E-Posta Adresiniz:
Şifreniz:
Twitter ile Üye Ol
Facebook ile Üye Ol
E-Posta Adresiniz:
Twitter ile Giriş Yap
Facebook ile Giriş Yap
Evrim 10 Nisan 2021
İnsan Zekâsı ve Kültürel Evrim
Beynin, onu içinde saklayan kutu kadar modern olduğunu varsayarsak, Afrikalı atalarımız teorik olarak göreliliği keşfedebilir, romanlar, oyunlar ve aşk şarkıları yazabilirdi.
Beğen Kaydet
0
Arnaud Frich. Centre National de Préhistoire. Ministère de la Culture et de la Communication
Gürkan Akçay
Boğaziçi Üniversitesi - Yazar / Editör
Takip Et
Arnaud Frich. Centre National de Préhistoire. Ministère de la Culture et de la Communication
Gürkan Akçay
Boğaziçi Üniversitesi - Yazar / Editör
Bütün Yazılarını Gör Takip Et
Modern insanın en ilkel haliyle ilk ne zaman ortaya çıktığı sorusu her ne kadar cevaplanmış bir soru gibi gözükse de aslında üzerinde tamamen uzlaşılmış bir cevabı yoktur. Fosil ve DNA kayıtları, anatomik olarak modern Homo sapiens'in yaklaşık 300.000 yıl önce evrimleştiğine işaret ediyor. Ancak arkeolojik kazılar --araç-gereç, insan yapımı eserler, mağara resimleri vb.--, kompleks teknolojinin ve kültürün, davranışsal modernitenin çok daha yeni; 50.000 ila 65.000 yıl önce evrimleştiğini gösteriyor.
İki veriyi de dikkate aldığımızda o halde ilk Homo sapiens'in tamamen modern olmadığını söyleyebiliriz. Yine de farklı veriler farklı şeylere işaret eder. Kafatasları ve genler beyinler hakkında bilgi verirken; el yapımı eşyalar kültür hakkında bilgi verir. Görünüşe göre beyinlerimiz muhtemelen kültürlerimizden daha önce modernleşti.
"Büyük Sıçrayış"
Homo sapiens'in ilk ortaya çıkışından sonraki 200.000-300.000 yıl boyunca, araç-gereç ve el yapımı eşyalar şaşırtıcı biçimde basitti. Ancak yine de Neandertal teknolojisinden biraz daha iyi olmasına karşın bazı yerli Amerikan modern avcı-toplayıcılarınkine kıyasla daha basit kalıyordu. Yaklaşık 65.000 ila 50.000 yıl önceye kadar, yay, sapan benzeri aletler, basit oltalar, seramik malzemeler, kazmak için ucu sivri aletler gibi daha kompleks silahları içeren ileri teknoloji görünmeye başladı.
Önerilen
Fas’ta Bulunan "Erken İnsan" Fosilleri Bize Ne Anlatıyor?
İnsanlar, mağara duvarlarına çizilmiş at resimleri, tanrıça resimleri, aslan kafası şeklinde putlar gibi sanatsal yetenek ve hayal gücünü ortaya koyan kavramsal sanat anlatımları sergilediler. Kuş kemiğinden yapılmış bir flüt müziğe işaret ederken; 65.000 yıl önce insanların Avustralya'ya varması atalarımızın deniz yolculuklarında ustalaştıklarını gösteriyor.
Teknolojideki bu ani gelişme, tamamen modern bir insan beyninin evrimini yansıtan "ileriye doğru büyük sıçrayış" olarak isimlendiriliyor. Fakat fosil ve DNA kayıtları, insan zekâsının çok daha önce modern hâle geldiğini gösteriyor.
Brassempouy Venüsü, 25.000 yaşında. Görsel Kaynak: Wikipedia
Anatomik Modernite
İlkel Homo sapiens'in 300.000 yıl yaşındaki kemikleri ilk kez Afrika'da görüldü ve bu ilkel atalarımızın beyinleri bizim beynimizle aynı boyutlarda ya da daha büyüktü. Onları en az 200.000 yıl önce anatomik anlamda modern diyebileceğimiz Homo sapiens takip etti ve onların da beyin şekli en az 100.000 yılda modern hâle geldi. Bu noktada, insanların beyinleri bizimkine benzer boyut ve şekle sahipti.
Beynin onu içinde saklayan kutu kadar modern olduğunu varsayarsak, Afrikalı atalarımız teorik olarak göreliliği keşfedebilir, uzay teleskopları inşa edebilir, romanlar, oyunlar ve aşk şarkıları yazabilirdi. Çünkü kemikleri en az bizim kadar insan olduklarını gösteriyor.
Fosil kayıtları çok parçalı olduğu için, fosiller yalnızca minimum tarih verir. İnsan DNA'sı modernite için daha da eski kökenlere işaret ediyor. Modern insanlardaki DNA ile antik Afrikalılar arasındaki genetik farklılıklar karşılaştırılarak, atalarımızın 260.000 ila 350.000 yıl önce yaşadığı tahmin ediliyor. Yaşayan tüm insanların bu insanların soyundan gelmesi, türümüzün temel ortak noktalarını ve insanlığımızı onlardan miras aldığımızı gösteriyor.
Bantu, Berberi, Aztek, Aborijin, Tamil, San, Han, Maori, Eskimo, İrlandalı olmak üzere tüm alt soylar diğer büyük kuyruksuz maymunlarda bulunmayan bazı tuhaf davranışları paylaşır. Bütün insan kültürleri, çocukların bakımı için erkek ve kadınlar arasında uzun süreli bağlar kuruyor. Şarkılar söylüyor, dans ediyor, sanat üretiyoruz, saçımızı tarıyor, vücudumuza takılar takıyor, makyaj yapıyoruz.
Önerilen
Evrimsel Süreçte İnsanlar, Diğer İnsansı Primatlardan Ne Zaman Ayrıldı?
Barınaklar inşa ediyor; ateşi kullanıyor, kompleks aletler üreterek tüm bunları ustalıkla kullanıyoruz. Düzinelerce insandan binlercesine kadar ulaşan geniş çok kuşaklı sosyal gruplar oluşturuyoruz. Savaşmak ve birbirimize yardım etmek için iş birliği yapıyoruz. Öğretiyor, hikâyeler anlatıyor ve ticaret yapıyoruz. Ahlâki yargılar ve yasalar geliştiriyoruz. Yıldızları, evrendeki yerimizi, hayatın anlamını, ölümün ardından ne olduğunu düşünüyoruz.
Aletlerimizin, modamızın, ailemizin, ahlâkımızın ve mitolojilerimizin ayrıntıları kabileden kabileye ve kültürden kültüre değişkenlik gösteriyor, ancak yaşayan tüm insanlar bu davranışları gösterir. Bu da, tüm bu davranışların ya da en azından bu davranışlar için gerekli olan kapasitenin doğuştan olduğunu gösteriyor. Ortak bu davranışlar tüm insanları birleştirir. Tüm bunlar insana dairdir ve ortak bir atasal geçmişi vardır.
İnsanlığımızı, yaklaşık 300.000 yıl önce Güney Afrika'daki insanlardan miras aldık. Herkesin, her yerde tesadüfen, aynı zamanda, 65.000 yıl önce başlayarak "tam insan" haline gelmesi imkansız değildir, ancak tek bir köken çok daha olasıdır.
Önerilen
Modern İnsanın Evrimi ve Afrika'dan Yayılan Göç Dalgası
Ağ Etkisi
Arkeoloji ve biyoloji uzlaşı sağlayamamış gibi görünebilir ancak bu iki disiplin aslında insan hikâyesinin farklı parçalarını ele alıyor. Kemikler ve DNA beynimizin evrimine ışık tutarak sahip olduğumuz donanım hakkında bilgi verirken; aletler, beynin kompleksliğini, kültürü, yazılımı yansıtır.
Tıpkı bilgisayarınızın işletim sistemini geliştirmek gibi, kültür de zekâ olmasa da gelişebilir. Antik dönemlerdeki insanların akıllı telefonları yoktu veya uzay uçuşları gerçekleştiremiyorlardı ancak Aristo, Plato gibi filozofları incelediğimizde pek çok konuda oldukça zekice yaklaşımlar sergilediklerini görebiliyoruz. Bu durum bir puzzle oluşturur. Eğer Pleistosen avcı-toplayıcıları da bizim kadar zekiyse, kültür neden bu kadar uzun süre bu kadar ilkel kaldı? Yayları, dikiş iğnelerini, tekneleri icat etmek için neden yüzbinlerce yıla ihtiyacımız vardı? Ve ne değişti?
Orta Taş Devri teknolojisi. Görsel Kaynak: The Conversation
Muhtemelen birden fazla şey değişti. İlk olarak atalarımız Afrika dışına göç ederek, gezegenimizin daha fazlasını işgal etmeye başladı. Bununla birlikte Orta Doğu, Kutuplar, Hindistan, Endonezya ve bu bölgelere özgü iklimler, yiyecekler, tehlikeler ve diğer insan türleriyle karşılaştık. Hayatta kalmak için yenilik gerekiyordu.
Bu yeni bölgelerin çoğu yaşamaya Kalahari veya Kongo'dan çok daha uygundu. İklimler daha ılımandı ve göç eden Homo sapiens aynı zamanda Afrika'ya özgü hastalık ve parazitleri de arkada bıraktı. Tüm bunlar, kabilelerin büyümesine olanak tanıdı. Daha büyük kabileler de, yenilikçi fikirler üretmek ve hatırlamak için daha fazla kafa, daha fazla insan gücü ve daha iyi uzmanlaşma yeteneği anlamına geliyordu. Populasyonlar inovasyona sürüklendi.
Bu da geri besleme döngülerini tetikledi. Yeni teknolojiler ortaya çıktıkça ve yayıldıkça; insan sayısı daha da artabilir ve bu da yine kültürel evrimin hızlanması anlamına gelir.
Önerilen
Atalarımız Ne Kadar Zekiydi? Beyin Büyüklüğü Doğru Belirteç mi?
Sayılar kültürü harekete geçirdi; kültür, sayıları artırdı, kültürel evrimi hızlandırdı, nihayetinde insan popülasyonlarını ekosistemlerini geride bırakmaya itti, megafaunayı mahvetti ve tarımın evrimini zorladı. Son olarak, tarım, milyonlarca insanın medeniyetlerinde doruğa ulaşan patlayıcı bir nüfus artışına neden oldu. Artık kültürel evrim hiper bir baskıya dönüştü.
El yapımı eserler, kültürü yansıtır ve kültürel karmaşıklık da gelişmeye devam ediyor. Yani, kültürleri kompleks yapan; sadece bireysel düzeydeki zekâ değil, aynı zamanda grupları oluşturan bireyler ve gruplar arasındaki etkileşimlerdir. Bir süper bilgisayar yapmak için milyonlarca işlemciyi ağa bağlamak gibi, insanların sayısını ve aralarındaki bağlantıları artırarak kültürel karmaşıklığı artırdık.
Böylece son 300.000 yılda toplumlarımız ve dünyamız hızla evrimleşirken, beynimiz yavaş yavaş evrimleşti. Sayımızı neredeyse 8 milyara çıkardık, tüm dünyaya yayıldık, gezegeni yeniden şekillendirdik. Bunu bireysel düzeyde beynimizi adapte ederek değil, kültürlerimizi değiştirerek yaptık. Ve eski, basit avcı-toplayıcı toplumlarımız ile modern toplumlarımız arasındaki farkın çoğu, aramızdaki bağlantının daha fazla olduğu gerçeğini yansıtıyor.
Kaynak ve İleri Okuma
Southern African ancient genomes estimate modern human divergence to 350,000 to 260,000 years ago. Science, 2017. https://science.sciencemag.org/content/358/6363/652.abstract
New flutes document the earliest musical tradition in southwestern Germany. Nature, 2009. https://www.nature.com/articles/nature08169
Climate and the peopling of the world. Nature, 2016. https://www.nature.com/articles/nature19471
How the extinction of ice age mammals may have forced us to invent civilisation. TheConversation/Nicholas R. Longrich (accessed April 9, 2021). https://theconversation.com/how-the-extinction-of-ice-age-mammals-may-have-forced-us-to-invent-civilisation-128799
Were other humans the first victims of the sixth mass extinction? TheConversation/Nicholas R. Longrich (accessed April 9, 2021) https://theconversation.com/were-other-humans-the-first-victims-of-the-sixth-mass-extinction-126638
When did we become fully human? What fossils and DNA tell us about the evolution of modern intelligence. TheConversation/Nicholas R. Longrich (accessed April 9, 2021) https://theconversation.com/when-did-we-become-fully-human-what-fossils-and-dna-tell-us-about-the-evolution-of-modern-intelligence-143717
Etiket
evrim insan evrimi kültürel evrim davranışsal modernite modern insan zekânın evrimi
Projelerimizde bize destek olmak ister misiniz?
Dilediğiniz miktarda aylık veya tek seferlik bağış yapabilirsiniz.
Destek Ol
Yorum Yap (0)
Bunlar da İlginizi Çekebilir
Arkeoloji
02 Aralık 2014
Diş Plağında Süt Tüketimi İzleri
Evrim
23 Aralık 2015
Saç Renginin Evrimi
Evrim
29 Mayıs 2018
Yalnızca İnsana Özgü Olduğu Düşünülen Kaslar Apelerde de Bulundu
Evrim
07 Mayıs 2017
"Homo naledi"nin 250.000 Yıl Önce Yaşamış Olması Ne Anlama Gelir?
Evrimsel Psikoloji
12 Mayıs 2016
Evrimsel Açıdan, Dinler Hangi Noktada Duruyor?
Evrim
05 Temmuz 2017
Modern İnsanın Atası, Neandertallerle 219.000 Yıl Önce Çiftleşmiş Olabilir
Biyoloji
13 Eylül 2017
İlk Primatlar Uzun Atlama Yeteneğine Sahipti
Evrim
17 Kasım 2020
Tüm Avantajlarına Rağmen Türümüz Tamamen Yok Olacak mı?
Biyoloji
29 Aralık 2014
Eller ve Yüzgeçler Aynı Genetik Kökene Sahip
Bağış Yap, Destek Ol!
Projelerimizde bize destek olmak istersen Patreon üzerinden aylık veya tek seferlik bağışta bulunabilirsin.
Destek Ol
En Çok Okunan
1
Psikoloji
Pedofili Nedir? Pedofil Beyni Nasıldır? Pedofili Tedavi Edilebilir mi?
Yazar: Gürkan Akçay
2
Evrim
Çıplak Gerçek: İnsanların Neden Kürkü Yoktur?
Yazar: Editör
3
Bilimin Doğası
Bilimsel Temeli Olmayan Bir Etiket: Irk
Yazar: Gürkan Akçay
4
Biyoloji
Evrimsel Süreçte Devrim Yaratan Ortaklıklar: Endosimbiyotik İlişkiler
Yazar: Sevkan Uzel
5
Biyoloji
Omurgalılara Genel Bir Bakış
Yazar: Editör
Bu Ay Öne Çıkanlar
1
Katalin Kariko: mRNA Aşısının Arkasındaki Bilim İnsanı
Zeynep Senis Çevirmen/Yazar
2
İnsanlık Uygarlığı Neden Bu Kadar Geç Keşfetti?
Gürkan Akçay Boğaziçi Üniversitesi - Yazar / Editör
3
Erkekler Ne Zaman Karın Kaslarına Takıntılı Olmaya Başladı?
Zeynep Senis Çevirmen/Yazar
E-Bülten Üyeliği
Duyurulardan e-posta ile haberdar olmak istiyorum.
Abone Ol
Arşiv
Yıl Seçiniz 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Ay Seçiniz Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık