Lise öğrencisiyken bir gün edebiyat öğretmenimiz gece tek başına sokakta yürüyen bir karakterin hikayesini yazmamızı istedi. Kız lisesinde okuyordum, sınıf mevcudu 40 civarıydı. 40 kız öğrenci iyisiyle, kötüsüyle 40 farklı hikaye denemesi yazdık. 40 farklı yazının tek ortak özelliği, hepimizin karakteri erkek düşünmesi olmuştu. Fark etmedik bile. Ne yazarken, ne diğer arkadaşlarımızın yazdıklarını dinlerken. Ta ki öğretmenimiz bu ortaklığa işaret edip, neden gece sokakta yürüyen karakter bir kadın olamıyor sorusunu aklımıza düşürene kadar.
Birçoğumuzun hava kararmadan eve döndüğü, bir kısmımızın okuldan dosdoğru eve dönmekten başka seçeneğinin dahi olmadığı hayatlarımızda, kendi deneyimlerimizden esinlenerek hayal edemezdik tabii ki. Adını duymadığımız erkek egemen sistem, 16 yıllık ömrümüzde, türlü kılıklarda karşımıza çıkarak bize kendini benimsetmiş, tahayyüllerimizi çoktan sınırlandırmıştı.
16 yıl sonra, yürüme keyfi hayatımda önemli bir yer tutmaya başlayınca bu meseleyi tekrar düşünmeye başladım. Fikri alevleyen ise Rebecca Solnit’in Yol Aşkı: Yürümeye Övgü kitabı oldu. Kitabın bir bölümünde, izini sürdüğü yürüme tarihinin ana karakterlerinin hep erkekler olmasından hareketle, kadınların neden yürümediği meselesine odaklanıyor ve şöyle diyor Solnit: “Yürüyüşe çıkmanın, yani keyif için yürümek üzere dünyaya adım atmanın üç ön şartı vardır: İnsanın boş zamanı, gidecek bir yeri ve hastalık ya da toplumsal kısıtlamalarla engellenmemiş bir bedeni olması gerekir”. Kadınların ev içi emeklerinin boş zaman olarak adlandırılarak görünmezleştirilmesi, boş zamanın erkeklere mahsus olması meselesini bir kenara bırakırsak, kadınların yürümekle olan ilişkisi engellenmiş bedenlerine takılıyor. Solnit de boş zamanın değişkenli olduğunu not düşerek kadınların yürümemesi meselesini kamusal alandan dışlanmaları ile açıklıyor. Kamusal alan ve kadınlar arasında kurulmuş olan “uygunsuz” ilişkiyi özetleyebilecek en iyi örnek ise, Solnit’in vurguladığı “sokak kadını” ifadesi. Sokakta kadınları bekleyen taciz ve tecavüzün yanı sıra, sokakta olmak kadınlar için pek çok kültürde bir aşağılama ifadesine dönüşüyor.
Solnit kadınların yürüme özgürlüklerine konulmuş kısıtlara dair geniş bir tarihsel kesitten örnekler sunuyor. Asurlulardan günümüze kadar devam eden bu kısıtların azalmaktan ziyade biçim değiştirerek zamanın ruhuna uyum sağladıkları söylenebilir. Bu kısıtları hepimiz kimi zaman üzerine düşünerek, kimi zaman sadece baş etmeye çalışarak deneyimliyoruz. Kimi zaman taciz vesilesiyle konuşuyoruz, deneyimlerimizi paylaşıyoruz. Yine de tek başına sokakta yürüyen kadın imgesinin zihnimizde ateşler yakabilmesi için bundan fazlası gerek.
Her ne kadar konuya yazmaktan girmiş olsam da imgeler beni sinemaya ve yürüyen kadınlarıyla aklımda yer etmiş filmlere götürüyor. Bir kadının sokakta yürümesinin sıradan bir eylem olmaktan çıkıverdiği filmlere. 5’ten 7’ye Cleo’da (Agnès Varda, 1962) Paris sokaklarında yürüyerek endişesini azaltmaya çalışan Cleo’ya, Tiksinti’de (Roman Polanski, 1966) üzerindeki erkek bakışlarından kurtulmak için kendini eve kapatan Carol’a. Bakışlar arasında kıstırılmış, her anları izlenen, takip edilen, tam da bu nedenlerle sokaktaki varlıkları sıradanlıktan çıkan kadınlar.
Hiç sıradan olmayan bir kadın da Gece Yarısı Sokakta Tek Başına Bir Kız’da (Ana Lily Amirpour, 2014) kara çarşaflı vampir olarak geceleri sokakta yürüyor. Filmin kendisine henüz gelmeden daha adı; geceleri sokakta yürümenin kimin için “normal”, kimin için “güvenli” olduğu hakkındaki bilgilerimize güvenerek, gece yarısı tek başına sokakta olanın bir kadın olmasının yaratacağı tekinsizlikle korku-western türündeki filme hazırlıyor bizleri. Film bildiğimiz vampir filmlerinden değil; vampir kadın karakteri de bildiklerimizden farklı bir işleve sahip. Pelerin yerine siyah çarşafı sırtında, sadece taze kan bulmak için değil, yürümek için, “kötü” erkeklerin peşine düşmek için geceleri sokağa çıkan bir kadın. Gece sokakta hareketlerini taklit ettiği adamın hissettiği tekinsizlik ve endişe kadının vampirliğinden kaynaklanmıyor; gece sokakta bulunmaya cesaret etmiş olmasından, erkeğin varlığından çekinmemesinden ileri geliyor.
Peki ne kadar var bu karakterlerden? Her yıl üretilen yüzlerce filmde kadınların kendi aralarında erkekler dışında bir konu konuşamayıp, Bechdel[1] testini dahi geçemediğini göz önüne alırsak, pek yok. Bu filmler benim burada bahsini geçirdiklerimle sınırlı olmasalar da Çıplak (Mike Leigh, 1993) misali, varoluşsal arayışları içerisinde kendisini sokaklara atmış bir kadın görmek çok zor. Sokaklarda aylaklık yapmak, gece sokaklarda amaçsızca dolaşmak hâlâ erkeklerin tekelinde olsa da, son yıllarda, özellikle de Mad Max ve Star Wars serilerinin son filmleri vesilesiyle, dünyayı / gezegeni kurtarma işlerini kadınların da yapabileceği akıllara geldi. Belki açılan bu yeni kapılar bir yerlerde, genç kadınların zihinlerinde pırıltılar bırakır.
[1] Alison Bechdel tarafından oluşturulan test, filmlerde en az iki kadın karakterin birbirleriyle erkekler dışında bir konu hakkında konuşup konuşmadıklarına bakıyor. http://bechdeltest.com/ web sitesindeki listelerde de göreceğiniz üzere pek çok film bu basit testi geçemiyor.
Etiketler
Ana Lily Amirpour
feminist sinema
Gece Yarısı Sokak Tek Başına Bir Kız
kadın
Share
Facebook
Twitter
Email
WhatsApp
Pinterest
Previous articleMansplaining ne demek? Cümle içinde kullanalım: BENİM BABAM MANSPLAINING
Next articleElena Ferrante’nin çiğnenen mahremiyeti
Selime Büyükgöze
RELATED ARTICLESMORE FROM AUTHOR
“Bir kadının özünü bulma yolculuğu: Longoz” / Bahar Gökten İşcanlı ile söyleşi
6 Haziran 1950: Modern feminist sinemanın öncüsü Chantal Akerman
Feminist sanatın kolektif üretimi: KRE
Kadınlar cinsel tacizi konuştuklarında söylenmemesi gerekenler
Emine Hanım’ın Romanı: Küçücük ve kocaman hayatlar
Biyolojik cinsiyet yeniden tanımlanıyor: İkili cinsiyet düşüncesi fazlasıyla basit
LEAVE A REPLY Cancel reply
Please enter your comment!
Please enter your name here
You have entered an incorrect email address!
Please enter your email address here
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
Tarihimizden
2 Aralık 1996: Yeni bir Kürt kadın dergisi “Jujîn” çıktı!
Filiz Karakuş - 2 December 2021
Jujîn, kirpi ve kadının bir araya gelişinden doğmuş bir isim. Kürtçede Juji kirpi, Jin kadın demek. Kadınlar bir çeşit kelime oyunu yaparak kirpi ve kadını bir araya getirmiş. Hatta daha da genişletip Jîn'i (yaşam)...
Read more
Video
Vajina mektupları: cinsellik eğitiminde öğrenemedikleriniz – 4. bölüm
Genel - 3 January 2021
Mona ve Mae’nin the Guardian için çektikleri dört bölümlük Vajina Mektupları belgeselinin son bölümü olan Cinsellik Eğitiminde Öğrenemedikleriniz'i Çatlak Zemin’de sizlerle paylaşıyoruz. https://vimeo.com/496456257 Çeviri: Irmak Saraç Altyazı Düzenleme: Gizem Bayıksel