Uzunyayla'yı bilir misiniz bilmem. Kayseri - Sivas arasındaki geniş arazi. Bu arazi bir zamanlar 19.yy 'da ormanlarla kaplıymış. Bu arazi, Avşarlar'ın yaylası durumundaymış. Avşarlar, yazları hayvanlarıyla Uzunyayla'ya çıkar. Kışları da Çukurova'da geçirirlermiş. Yıl, 1850'lerin sonuna geldiğinde, kader iki toplumu bu bölgede karşı karşıya getiriyor. Her iki toplum da yenilmiş, ezilmiş, büyük çatışmalardan, kargaşadan, savaştan çıkmış.
Bu iki toplum, Avşarlar ve Çerkezler'dir. Kısaca bu iki toplumu Uzunyayla'da karşı karşıya getiren tarihi sürece değinmek istiyorum.
Çerkezler, Kafkasya bölgesinde yaşayan bir topluluktur. Ruslara karşı bağımsızlık mücadelesi vermektedirler. (19.Yüzyılın ortaları) Şeyh Şamil ve Hacı Murat gibi savaşcıların başarıları, Çerkezlerin yenilmesini engelleyememiştir. Ruslar çok acımasız davranarak, Çerkezleri yurtlarından atmışlardır. Batılı toplumlar ve o zaman güçsüz olan Osmanlı bu olaylara seyirci kalmıştır.
Tarihin en büyük göçlerinden biri başlamıştır. Çerkezler bu göç sırasında çok acılar yaşamışlar çok kayıplar vermişlerdir. Osmanlı devleti kendine sığınan bu acılı toplumu, Anadolunu'nun ve Suriye'nin değişik bölümlerine yerleştirmiştir. Bu yerleştirme yerlerinden en önemlisi de, Avşarlar'ın yaylası olan Uzunyayla'ya yapılmıştır.
Gelelim, diğer mağdur duruma düşen Avşarlar'a: Avşarlar, Türklerin en büyük boylarından biri ve tarihte bir çok devlet kurmuş Türk Boyudur. İran'da, Azerbeycan (Karabağ), Karaman' da devlet kurmuş bir topluluk. Yerleşik düzene yavaş yavaş geçen bir topluluk.
Güney bölgemizde yaşayan Avşarlar'ın çoğunluğu göçebe yaşamını devam ettirmektedirler o zamanlar. İlkbahar ve yaz aylarında hayvanlarıyla, Uzunyayla'ya çıkmaktadırlar. Tek geçim kaynakları hayvancılıktır. Kış mevsimi gelince de Çukurova'ya inmekteler. Osmanlı, Avşarları yerleşik düzene geçirmek istemektedir.
O zamanlar Çukurova bataklık, sıtma, kolera (gecebaş) her türlü hastalığın kol gezdiği yer. Yerleşik düzene geçmek, Çukuova'ya yerleşmek, göçebe yaşama alışmış bir topluluk için ölüm fermanı gibidir.
Padişahın çıkardığı fermana karşı çıkarlar. Avşar Ozan Dadaloğolu, bu karşı çıkışı şu sözleriyle dile getirir:
" Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Hakkımızda devlet vermiş fermanı
Ferman padişahın, dağlar bizimdir."
Bu tarihlerde her cephede yenilen Osmanlı, en güçlü ordusunu Avşarlar'ın üstüne gönderir. Avşarlarla, Osmanlılar arasında çok kanlı savaşlar olur. Neticede, Avşarlar çok büyük kayıplar vererek yenilirler.
Dadaloğlu yenilgiyi şu dizleriyle anlatır.
" Derviş Paşa yıktı yıktı illeri
Soldu bütün yurdumuzun gülleri
Karalar giydikte attık alları
Altınımız geçmez akçe tunç oldu
Derviş Paşa gayri kına yakınsın
Böbürlensin dört bir yana bakınsın
Amma bizden gece gündüz sakınsın
Öç alırız ilk fırsatı bulanda"
Avşarlar yenilince, Osmanlı Avşar'ı zorla iskân (yerleştirme) yapıyor. Aynı dönemde, Kafkaslardan gelen Çerkezler de yerleştirmeye tabi tutuluyor. Avşarlar'a karşı tarih boyunca düşman olan Osmanlı, Avşarlar'ın yurtlarına, yaylalarına Çerkezler'i yerleştiriyor. Avşarlar'a kala kala kıraç dağlar tepeler kalıyor. Hayvanlarını otlatacak alan bulamıyorlar. yoksullukla başbaşa kalıyorlar.
Aynı dönem Uzunyayla'ya gelen Çerkezler için de zor günler başlıyor. Böylece, Çerkezlerle Avşarlar komşu oluyorlar. Çerkezler, tarlalardan yemek için ot - yemlik- toplayan Avşar kadınlarını gördüklerinde önce çok yadırgıyorlar. Avşarlar da şimdiye kadar o bölgede görmedikleri insan tiplerini gördükçe onlar da bir tuhaf oluyorlar. Kendilerini savaşta yenen, darmadağın eden, gelinleri dul bırakan, padişahtan medet umurak ona sesleniyorlar.
Yedikleri darı
Giydikleri deri
Gözü gö, benzi sarı
El- aman padşahım
Sür gitsin geri.
Zaman içinde Avşarlar yeterli otlak bulamadıklarından, hayvancılığı bırakıyorlar. Tarımdan da anlamadıklarından, verimsiz arazilerde yoksullukla başbaşa kalıyorlar. İlk başlarda Çerkezlerle bir çok kavgaları oluyor. Zamanın yönetimleri de Çerkezlerden yana tavır alıyor. "Sefalet, asaleti bozar." Avşar sözü, o zamanlardan kalma. Durumu anlatması bakımından önemli bir söz.
Çerkezlerle, zaman içinde kavgalar biter, az da olsa bir yakınlaşma olur. Birbirlerinin gelenek ve göreneklerini de öğrenirler.
Avşarların düğünleri dernekleri cirit oyunları, yumruk (yumsuk) oyunları, halayları çok ünlüdür. Avşarların önemli bir geleneği de ağıtlardır. Ölülerin arkasından doğaçlama olarak söylenen uyaklı sözlerdir. Ağıt konusunda, Avşarların şu sözü ünlüdür. "Ölümden değil, ağıtsız ölmekten korkarım" Özellikle Avşar kadınları çok güzel ağıtlar yakarlar. Bunlardan, Sindelli Kara Zala, Paşalılı Cemile, Kurtlar köyünde Mehdi nine, Hassa köyünden Kamer Karı...
Günün birinde, köyün birinde bir Çerkez Beyi ölür. Çerkezlerin ağıt geleneği yoktur. Avşarlar'ın çok iyi ağıt yaktıklarını bilirler. Kendi beylerine ağıt yakması için, yakın köyün ünlü ağıtçısı, Kamer Karı'yı çağırırlar. Kamer Karı, ölü evine gelir. Sağa döner, sola döner bir türlü doğaçlama yapamaz. Biraz duygulanması ağlaması gereklidir. En sonunda dayanamaz ve dilinden şu sözcükler dökülür:
"Ne diyeyim de ne söyleyem,
Ölü bizim olmayınca
Birer birer tükenir mi
Kırkı birden ölmeyince"
Avşarlar, her acıda, her savaşta ağıtlar yakmışlar.
"Sarıkamış Altınbulak
Soğanlı'yı biz ne bilek
Bizim uşak böyle gezer
Ağlı zıbın, kara yelek
İbrişimin kozaları
Battı Avşar kazaları
Sarıkamışta kırıldı
Gonca gülün tazeleri
Yüzbaşılar yüzbaşılar
Tabur taburu karşılar
Yağmur yağıp gün değince
Yatan şehitler ışıldar."
Yazımızın başında, kader iki toplumu karşı karşıya getirdi demiştim. Yıllar geçti şimdi bu bölgelerin nüfusu azaldı. Çerkezler göçtüler, Avşarlar göçtüler. Hayvancılık kalmadı, Çerkez atları da. Bir zamanlar yılkı atlarıyla dolu olan Binboğalar şimdi bomboş.
İki toplum da eğitime çok önem verdi. Eğitimli insanlar ülke kalkınmasında çok önemli görevler aldılar almaya devam ettiler. Avşarlarla, zaman içinde kırgınlıklar kalmadı. Avşarlar erkek çocuklarının adını " Çerkez" bile koydular. Bir Çerkezle, Avşar bir araya geldiğinde anlatacakları çok şey vardır. Çerkez hemen Avşar'ın biri derken, arkasından Avşar da Çerkez'in biri diye başlar.
Bu konuda anlatılacak yazılacak çok şey var. Acılar, yoksulluklar, başta birbirini sevmeyen toplumu birbirine dost yapmıştır. Zaten kader onları bir araya getirmişti.
Erdoğan Şahin
Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.
Bu blog Editör'den Öneriler alanında yayınlanmıştır
Yorum Yaz
Gönder
Yazdır
Hata Bildir
yazarın önceki bloğu
yazarın sonraki bloğu
bu kategorideki önceki blog
bu kategorideki sonraki blog
kategoriden rastgele blog getir
Yorumlar (9)
dün gece bir rüya gördüm eskisinden beter derdim uzunyayla baba yurdum çerkez kazık çaktım'ola
yasin kara
13.12.2014 10:36
Çok etkilendim adeta o bölgede dağlarda gezdim yazıyı okurken. keşke tüm düşünürler ve yazarlara sizin kadar barışık ve ülkesini seven yazılarla anlatabilseler tarihimizi. Bu yazıyı okuyunca hem Avşar hem de Çerkez oldum. BU metinleri mutlaka bir kitap halinde toplamalasınız Erdoğan Bey. Böylesi güzel ve olumlu duygularla yazılan geçmiş geleceğe iletilmeli. Selam sevgi ve saygılar...
Ezgi Umut
06.02.2009 16:10
Cevap :
Ezgi Hanım Merhaba, Ne kadar güzel söylemişsiniz. "Bu yazıyı okuyunca hem "Avşar" hem de "Çerkez" oldum demeniz, sanırım bu yazının özetiydi. Çok teşekkür eder, sevgi ve saygılarımla esenlikler dilerim. 06.02.2009 18:02
Bir Uzunyaylalı ve bağımsız Abhazyalı olarak saygılarımı sunarım. Yazınız gözel olmuş saglıcakla...
Nihat Bayrak
31.08.2008 21:18
Cevap :
Nihat Bey Merhaba, Yorumunuz ve beğeniniz için içtenlikle teşekkür eder, esenlikler dilerim. 01.09.2008 10:43
Akıcı ve bilgi verici yazınızı bir solukta okudum. Faydalandım. Teşekkür ediyorum. Selamlar.
Mehmet Arda
06.05.2008 20:49
Cevap :
Mehmet Bey merhaba, Yazımı beğenmiş olmanıza sevindim. Esenlikler dileğimle teşekkür ederim. 06.05.2008 21:33
Önceki Yorumlar
Sonraki Yorumlar
Sayfa: 123
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Diğer Yazarlarımızdan
Yazarın Önerdiği Bloglar
Başı Kesilmiş Tavuk
Yaptığım işi anlatan en güzel başlık. Ya da yapamadığım işi, işleri. boynumdan kanlar akarken ordan oraya koşturup aslında çok da uzun sürmeden birazdan, hemencecik hatta belki bir duvara çarparak .. 01 Aralık 2021 - 09:04
Morning Pages
Yeni Yıl ve Zaman Heba Etmek
Düşündüm de bir yılın bitmesiyle ilgili olumsuz hisler neredeyse yılın ilk yarısı bitince başlıyor, “Bu yılda böyle geçti, yıl bitiyor” gibi sitemkar sözlerimiz akıyor dilimizden. Başlangıçların .. 01 Aralık 2021 - 09:05
BETÜL YERGÖK
Dünya düzeni
Dünya düzeni Son gelişmeler gösterdi ki artık dünya bir kasabadan ibarettir, korona ekonomi vb. konularda bunu rahatlıkla görebiliriz, Sınırların anlam kaybettiği günümüz dünyasınd..... 01 Aralık 2021 - 09:05
candari uyum
Zeytinyağı mucizesi
Zeytinyağı nedir, zeytinyağı neye iyi gelir, zeytinyağından neler yapılır zeytin yağı hangi hastalıklara iyi gelir, zeytinyağının vücuda etkileri nelerdir gibi soruların cevaplarını aşağıdaki .. 24 Ağustos 2011 - 16:19
izmirli doksanyedi
Eğitimde iflâsın eşiğindeyiz!..
Sanat evimizin değişik sanat dallarında aktif olması bizleri yoruyor; ancak gençliğin eğitiminde bir tutam tuzumuzun olması, bana değişik hazlar veriyor... Ebru sanatı, özellikle, çocuklar .. 08 Şubat 2015 - 22:29
Mesut Selek
Editörler, "mesai" saatinden fazla çalışmayacak. Yayınlar gecikecek
Blog’cularımız, Hanya’yı, Konya’yı görmediler ama, Roma’yı gördüler gari. Bu nasıl görmek, bu nasıl sevmek. Derim ki, Blog idaresi, dünden beri ilan eyledi ki, “Her yol Roma’ya çıkacak” .. 06 Temmuz 2017 - 17:41
Muzaffer Cellek
Toplam blog
: 1408
Toplam yorum
: 1907
Toplam mesaj
: 0
Ort. okunma sayısı
: 1040
Kayıt tarihi
: 04.11.06
Emekli öğretmenim ve emeklemeye devam ediyorum. Emeklilik yaşamın sonu değil, yaşama yeni amaçl..
http://www.facebook.com/erdogan.sahin.566 http://www.twitter.com/erdidim
Blog habercisi
Blog yazarına mesaj yaz
Yazarı paylaş
Bloglarda Yazarlarda Galerilerde
Sadece bu yazarın bloglarında ara
Galerilerim
Ayyıldız Grubuyla Heraklia - Yediler Manastırı
Ayyıldız Doğa Sporları Kulubüyle; Nysa Antik Kenti...
Aydın Arapapıştı Kanyonu (Teşekkürler Özlem Çerçio...
Tüm Galerilerim »
Ne yapıyor?
Facebook'ta paylaşılanlar
Twitter'da paylaşılanlar
Milliyet Blog
@Milliyet_Blog tarafından gönderilen tweetler
Anasayfa|
Bize Ulaşın|
Yardım|
Açılış Sayfam Yap|
Kullanım Koşulları
Yukarı
© Milliyet Blog Copyright İnternet baskısında yer alan tüm metin, resim ve içeriğin hakları milliyet.com.tr'ye aittir. Milliyet Blog kullanıcıları ve üyeleri, üçüncü kişilerin telif hakkı sahibi bulunduğu her türlü fikri eser, fotoğraf, resim vb. materyal ve ürünleri kullanamazlar. Blog kullanıcı ve yazarlarının, üçüncü kişilerin telif hakkı sahibi olduğu yazı, resim vb. ürünleri kullanması durumunda, her türlü hukuki ve cezai sorumluluk kendilerine aittir.