Dünya Kadınlar Günü 110 yıldır kutlanıyor. Kadınların görünür olması, sosyal haklarına ulaşması, çalışma hayatında yer alması için başlatılan mücadelenin tarihi 110 yıldan eski olsa da, karşılık bulması yeni. Kadınlar ne istiyor, 8 Mart onlar için ne ifade ediyor, ilerleyen yaşlarda beklentiler değişiyor mu? Kadınlara sorduk.
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 2019 sonu itibariyle, 15-24 yaş arası kadınlarda işsizlik oranı yüzde 15. Ne eğitimde, ne istihdamda olan genç kadınların oranı yüzde 32,8.
Erkeklerde işgücüne katılma oranı yüzde 73,5, kadınlarda bu oran yüzde 34,3.
Türkiye Dünya Kadınlar Günü’nü bu rakamlarla karşılıyor. Peki kadınların gözünden bu gün ne ifade ediyor?
Talep etme heyecan değişmedi
“Talepler bile değişti ama talep etmek heyecanı değişmedi” diyor Ayşe. 41 yaşında. Üniversite hayatında Pazartesi dergisini düzenli takip edip, çalışma hayatında ayrımcılığa uğrama kaygısı yaşayan bir gençmiş.
Bugün 41 yaşında, geçen yıllar içinde iş hayatında haksızlığa uğradığını düşündüğü de olmuş, hakkının tam karşılığını aldığını da. En çok “Bilim insanı” denilmeye başlanmasının yaygınlaşmasına şaşırıyor:
“Üniversitedeyken ‘Bilim insanı’ desek garip karşılanırdı, bugün o kadar doğal hale geldi ki, şaşırıyorum. Güzel bir şey bu. Değişim hakikaten dilden başlıyor.”
Şiddet bulaşıcı
Çiğdem kadın hakları üzerine de çalışan bir akademisyen. Kadına yönelik şiddetin görünür hale gelmesinden endişeli:
“Sosyal medya sayesinde kadına yönelik şiddet vakalarında gösterilen tepki arttı ama bu olaylar örnek de teşkil ediyor. Bazı erkekler bu vakaları görerek ilham alıyor. Kapsamlı tedbirlerin alınması zorunlu. Buna karşın toplumda oluşan bilinç de umut verici. Artık insanlar ‘Böyle’ deyip geçmiyor, ‘Bu niye böyle’ diye hesap soruyor.”
Çalışma normalleşti, yaygınlaşmadı
Temizlik görevlisi olarak çalıştığı şirketteki mesaisini “Özgürlük” olarak niteleyen Şenay için, çalışmak güzel:
“Ben 46 yaşındayım. 18 yaşımdayken, çevremde çalışan kadın yoktu. Kadınların çalışması ayıp karşılanırdı. Sonra ekonomik güçlükler nedeniyle ama bence en çok kadınların talebiyle çalışmak normal hale geldi. Kendi paramı kazanıyor olmaktan mutluyum.”
Kadınlar güçlendi
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) raporuna göre, Türkiye’de 20 milyondan fazla kadın çalışma hayatı dışında, her 10 kadından 4’ü kayıt dışı çalıştırılıyor, her 10 kadından 7’si istihdam edilmiyor, anne olan kadınlar olmayanlara göre yüzde 29,6 daha az kazanıyor, 3 milyon kadın haftalık 45 saatten fazla çalışıyor.
Tıp Fakültesi öğrencisi Özlem, doktor olmayı hedeflemesinde kadınlara yönelik sağlık hizmetlerinde yer almak idealinin rol oynadığını söylüyor. Ailesinde halen doktora gitmekte zorlanan kadınlar olduğunu anlatan Özlem, “Fakat hedefler farklılaştı, ben doktor olmak çalışmaya başladığımda çok destek aldım” diyor.
80 yaşındaki Nebahat Hanım “Biz oy alma hakkına sahip olarak büyüdük, çocukluğumuzdan beri kadınların var olma mücadelesini izliyoruz. Dünyada da Türkiye’de de bazen yaşananlar insanı umutsuzluğa düşürse de, benim çocukluğumla bir asla olamaz. Tabii ki kadınlar ilerledi, güçlendi ve artık haklarını savunmayı biliyor.”