Geçen ay yazmış olduğum bu yazı dizisini, konunun önemi nedeniyle ve aramıza yeni katılanların bu yazıyı okumamış olduğunu düşünerek tekrar yayınlıyorum.
Sigara, şişmanlık, işkoliklik acaba bunların hepsi aynı mekanizma sonucu mu oluşuyor? Sorunun cevabı ise muhtemelen evet. Bahsi geçen bağımlılıklar (ve bahsi geçmeyen alkol, madde, kumar, seks, bağımlılıkları, risk alıcı davranışlar, ADHD, Tourette Sendromu) eskiden bilindiği gibi sadece kötü seçimler-kötü arkadaş grubu-kötü çocukluk çağının sonuçları olmadığı yavaş yavaş ortaya çıkıyor.
Nasıl mı? O zaman beynimizin içine bakıp, nasıl çalıştığını anlamamız gerekiyor. Önce arkanıza yaslanın ve rahatlayın… Derin nefesler alın…
Beynimizin Zevkleri ve Ödüllleri
Ödül yolunun temel görevi sağkalmamız için gerekli davranışları yaparken iyi hissetmemizi sağlamaktır. Bu faydalı davranışlar yemek yemek, içmek ve seks yapmaktır.
Ödül yolu aynı zamanda beynin diğer önemli bölgeleriyle de bağlantılıdır. Bu bağlantılar ödül yolunun vücudumuzun dışında neler olup bittiği hakkında bilgi toplamasını sağlamaktadır (bilim kurgu filmleri gibi değil mi?…). Bu bağlantılar, aynı zamanda istenilen davranışların yapılmasını da güçlendirmektedir.
Ödül yolu nasıl mı çalışıyor? Bütün gün aç kaldığınızı ve bir arkadaşınızın size harika bir hamburger getirdiğini düşünün. Beş duyunuz etrafınızdaki bilgileri alır ve beyninize önünüzde mis gibi kokan, yumuşacık bir hamburgerin olduğunu iletir.
Beyninizin diğer bölümünde, eğer hamburgeri yerseniz artık aç olmayacağınız ve iyi hissedeceğiniz anısı depolanmıştır. Bu bilgi sonucunda beyniniz, vücudunuza hamburgeri alıp yemesini emreder.
Beş duyu, vücudun lezzetli yemek yediğini ve midenin dolduğunu beyne bildirdiğinde, ödül yolundaki özel nöronlar dopamin adlı kimyasalı salgılar. Dopaminin salgılanması kısa süreli haz şoku verir. Bu haz, hamburgerin ödülüdür.
Ek olarak, ödül yolu, yararlı davranışla sizi iyi hissettirmesi yanında, bu davranışı her ne zaman mümkünse tekrar etmenizi sağlamaktadır. Bunu beynin anı ve davranışını kontrol eden bölgelerine bağlanarak yapmaktadır.
Ödül yolu anıları saklayan beyin bölgesine sinyal gönderdiğinde, beyin yemek yemenin sizi iyi hissettirdiği anısı yaratır. Bu anı da tekrar yeme olasılığınızı arttıracaktır.
Ödül yolu beynin motor merkezine sinyal gönderdiğinde, ödülü almak için gerekli davranışları size yaptıracaktır. Hamburger örneğinde gerekli davranılar ise, masadan hamburgeri almak, ısırmak ve yutmaktır.
Ödül yolunun şok şeklinde haz vermesinin nedeni sağkalım için gerekli davranışların tekrarını sağlamaktır.
Beynimizin ödül bölgesi nasıl yemek yiyince haz şoku veriyorsa, sosyal etkileşimlerimiz ve çevresel durumumuz da benzer etki göstermektedir. Eğer iyi bir işiniz, iş arkadaşlarınızla güzel ilişkileriniz varsa ve size saygı duyuluyorsa iyi hissediyorsunuzdur. Diğer yandan, işinizde sıkılıyor ve iş arkadaşlarınız tarfından saygı görmüyorsanız, ödül yolu uyarılmıyor demektir.
Bireyler sosyal çevrelerinden yeterli miktarda doğal ödül alamıyorlarsa, ilgilenilmeyen ödül yolunu ilaçlar ve diğer şeylerle uyarmaya daha yatkınlardır.
Bağımlılığa Giden Yol
Bağımlılığa giden yolda genetik yatkınlığın yanı sıra, bağımlılığa neden olan olayların (ödül yolunun ilgisiz-uyarısız kalarak doğal olmayan başka şeylerle kendini beslemesi gibi) çocukluk, gençlik çağında başlaması da önemlidir. Bunun nedeni çocukların ve gençlerin risk almaktaki hevesleri ve beynin tam olarak gelişmemesidir. Örneğin, alkol alımı 13 yaşında başlarsa alkolik olma olasılığı %43 iken, 21 yaşından sonra başlarsa %10 civarındadır. Ancak tek bağımlılık alkol veya madde değildir; toplum ve birey sağlığını en fazla tehdit eden iki bağımlılık çok iyi bilinen sigara ve bağımlılık olduğu çoğu zaman farkedilmeyen yeme bağımlılığıdır.
Yeme Bağımlılığı ve Şişmanlık
Yemek yemek doğal bir ödüldür, ancak doğal olan bu ödül, kullanımına bağlı olarak normal dışı bir ödül olarak da kullanılabilir.
Yazının başında hatırlarsanız, ödül yolu, istediği davranış olduğu zaman kısa süreli dopamin salgılayıp şok hazzı ödülü vermekteydi. Bu noktada unutulmaması gereken şey, ödül yolunun verdiği hazzın “şok”, yani ani ve kısa süreli olmasıdır.
Kendinizi iyi hissetmediğinizde, saygı duyulmadığınızı, sevilmediğinizi, değersiz hissettiğiniz ve mutsuz olduğunuz bir zamanda, eğer bu duygularınızı bastırmak ve iyi hissetmek için yemek yerseniz, ödül yolu size şok şeklinde hazzı verecek, bu anı belleğe kaydedecek ve aynı davranışı yinelemeniz için sizi zorlayacaktır. Bu yolu birkaç kez kullandıktan sonra, ödül yolunun verdiği şok hazzı, kısa süreli olduğu ve bu sürenin uzamasını istediğiniz için, ödül dozunu arttırmanız gerekecektir.
Başa dönecek olursak, AÇ kaldığınızda sizi yemek yiyince mutlu olacağınızı hatırlatan ve yemenizi emreden ödül yolu, artık MUTSUZ olduğunuzda, haz şokunun daha uzun süreli olması için AŞIRI yemek yemenizi sağlayacaktır. Bu kısa devre, bilince uğramadan uygulandığı için, kişinin aşırı yemekten sonra buzdolabının kapısında ben ne yaptım pişmanlığıyla son bulması kaçınılmazdır.
Bu kısır döngü, yani mutlu olmak için yemek yemek, aşırı yemekten sonra pişmanlık ve suçluluk hissi ile mutsuz olmak, mutsuz olduğu için yine aşırı yemek, sürekli devam edecek, vücut şişmanlayacak, kişinin bedenine sevgisi azalacak, bu da mutsuzluğu daha da arttıracaktır.
0.000000 0.000000
Paylaşmalısın:
Tweet
Yazdır
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
İlgili
Ödül Yoksunluğu Sendromu – Bağımlılığa Giden Yol için yorumlar kapalı
Filed under Depresyon, Akıl ve Ruh
Tagged as ödül, bağımlılık, bağımlılığa giden yol, beden, doğru yol, hayat, kendini sevmek, kendini sevmemek, kilolu, nefret, yeme, yeme güdüsü, yemek, yiyecek, şişman
← Zehirlenmeden Korunma Haftası
NAVIGATOR Çalışması →
Yorumlar kapatıldı.
Uzm.Dr.Burak UZEL
Arşiv
Nisan 2020 (3)
Temmuz 2019 (4)
Haziran 2019 (1)
Mayıs 2019 (3)
Mart 2019 (1)
Şubat 2019 (1)
Aralık 2018 (1)
Kasım 2018 (5)
Ekim 2018 (10)
Eylül 2018 (7)
Ağustos 2018 (2)
Nisan 2018 (2)
Mart 2018 (2)
Ocak 2018 (3)
Ağustos 2017 (1)
Temmuz 2017 (1)
Haziran 2017 (3)
Nisan 2017 (1)
Şubat 2017 (1)
Ocak 2017 (1)
Ekim 2016 (2)
Eylül 2016 (1)
Mayıs 2016 (2)
Nisan 2016 (3)
Mart 2016 (1)
Ocak 2016 (1)
Aralık 2015 (2)
Kasım 2015 (5)
Ekim 2015 (8)
Eylül 2015 (4)
Ağustos 2015 (5)
Temmuz 2015 (5)
Haziran 2015 (10)
Mayıs 2015 (2)
Mart 2015 (4)
Şubat 2015 (3)
Ocak 2015 (10)
Aralık 2014 (8)
Kasım 2014 (1)
Ekim 2014 (1)
Eylül 2014 (1)
Ağustos 2014 (3)
Temmuz 2014 (1)
Haziran 2014 (2)
Nisan 2014 (1)
Şubat 2014 (3)
Ocak 2014 (4)
Kasım 2013 (3)
Ekim 2013 (2)
Eylül 2013 (5)
Ağustos 2013 (6)
Temmuz 2013 (4)
Haziran 2013 (1)
Mayıs 2013 (14)
Nisan 2013 (5)
Mart 2013 (8)
Şubat 2013 (4)
Ocak 2013 (5)
Aralık 2012 (3)
Kasım 2012 (8)
Ekim 2012 (5)
Eylül 2012 (4)
Ağustos 2012 (2)
Temmuz 2012 (4)
Haziran 2012 (3)
Mayıs 2012 (6)
Nisan 2012 (5)
Mart 2012 (5)
Şubat 2012 (5)
Ocak 2012 (2)
Aralık 2011 (5)
Kasım 2011 (8)
Ekim 2011 (6)
Eylül 2011 (9)
Ağustos 2011 (5)
Temmuz 2011 (7)
Haziran 2011 (6)
Mayıs 2011 (6)
Nisan 2011 (9)
Mart 2011 (8)
Şubat 2011 (9)
Ocak 2011 (9)
Aralık 2010 (10)
Kasım 2010 (8)
Ekim 2010 (12)
Eylül 2010 (7)
Ağustos 2010 (12)
Temmuz 2010 (14)
Haziran 2010 (21)
Mayıs 2010 (23)
Nisan 2010 (61)
Şubat 2010 (7)
Ocak 2010 (5)
Aradığın belki buradadır?
Arama:
İstatistikler
635.080 hits
Uzm. Dr. Burak Uzel’in Kişisel Blogudur :)
Uzm. Dr. Burak Uzel · Dahiliye Uzmanı	
WordPress.com'da ücretsiz bir web sitesi ya da blog oluşturun.	
Gizlilik ve Çerezler: Bu sitede çerez kullanılmaktadır. Bu web sitesini kullanmaya devam ederek bunların kullanımını kabul edersiniz.
Çerezlerin nasıl kontrol edileceği dahil, daha fazla bilgi edinmek için buraya bakın: Çerez Politikası	