Küt baþlý, siyah renkli, beyaz-açýk gri desenli Capnodis tenebrionis'e sýcak ve güneþli havalarda gürültülü bir þekilde düz bir hat üzerinde uçarken rastlayabilirsiniz. Yön deðiþtirmek için büyük kavisler çizerler. Beslenmek veya yumurtalarýný býrakmak için bir aðaca yaklaþýldýðýnda etrafýnda dönerek saklanacak bir yer ararlar. Bir tehdit algýladýklarýnda ayaklarýný vücudunun altýna çekerek ölü taklidi yaparlar ve topraða düþerek kuru yapraklar ve otlar arasýnda gizlenmeye çalýþýrlar. Özellikle larva evresinde baþta kayýsý, þeftali, erik, nektarin, kiraz gibi sert kabuklu meyve aðaçlarýna önemli zararlar verebilirler.
Yeni gözlem bildir
Karaburun / Ýzmir - Temmuz 2020 © Serdar Ölez
..
Morfoloji
Ergin böcekler mat siyah renklidir;
pronotum
ve
elytra
üzerinde yer yer beyazýmsý gri lekeler bulunmaktadýr.
Anten
ler siyah renkli, sert ve seyrek kýllýdýr. Baþýn üzeri düzensiz girintilidir, girinti içlerinde yer yer beyazýmsý lekeler bulunur. Baþ ile
pronotum
arasý kirpik þeklinde sarý renkli kýllarla kaplýdýr.
Pronotum
üzerinde
scutellum
’un önünde çevresi parlak siyah renkte olan bir çukur yer alýr; 4'ü esas olmak üzere, çok sayýda düzgün veya düzgün olmayan þekilde parlak, siyah renkte kabartýlar bulunur; kabartýlý alanlarýn dýþýndaki kýsým içleri beyazýmsý gri ve bazen de kahverengimsi renkli derin düzensiz girintilerle kaplýdýr.
Elytra
serttir; uzunluðu 2/3’ünden sonra daralýr ve ucu küt olarak biter; üzerinde derin girintiler bulunmakla birlikte, bunlar birbirlerine çok yakýn olmadýðýndan kesiksiz çizgiler görünümünde deðildir; ayrýca yer yer
pronotum
’dakine benzer renk deðiþiklikleri olabilir. Vücudun ventrali de, dorsali gibi çukurcukludur. Ön ve orta
coxa
çevresi yoðun sarýmsý renkli kýllarla kaplýdýr. Arka
coxa
nýn gerisinde bir çýkýntý bulunur.
Femur
ve
tibia
çukurcukludur;
tibia
nýn üzeri kýsa dikenlerle kaplýdýr ve týrnaklarýnda diþ yoktur;
tarsus
un son segmenti öncekilerden daha uzundur.
Görseller
Gözlemler
Sýnýflandýrma
Eukarya
Animalia
Arthropoda
Insecta
Coleoptera
Buprestidae
Capnodis
Tenebrionis
Kýsa kýsa...
Yayýlýþ
Capnodis tenebrionis'in Almanya, Arnavutluk, Avusturya, Bulgaristan, Cazayir, Çekoslovakya, Fas, Fransa, Irak, Ýran, Ýspanya, Ýsrail, Ýsviçre, Ýtalya, Kýbrýs, Lübnan, Macaristan, Malta, Portekiz, Romanya, Sovyetler Birliði’nin güney kesimleri, Suriye, Ürdün, Tunus, Yugoslavya, Yunanistan ve Türkiye’de bulunduðu gözlenmiþtir; Türkiye özelinde ise Adana, Ankara, Denizli, Diyarbakýr, Edirne, Elazýð, Kýrýkkale, Ýstanbul, Ýzmir, Malatya, Sakarya, Siirt ve Þanlýurfa'da gözlemlendiði belirtilmektedir.
Konukçular
Capnodis tenebrionis'in önemli konukçularý Amygdalus communis, Armeniaca vulgaris, Cerasus avium, C. mahaleb, C. vulgaris, Cotoneaster raumiflora, Crataegus monogyna, C. oxyacantha, Cydonia oblonga, Eriobotrya japonica, Malus sylvestris mitis, Mespilus germanica, Padus avium, Persica vulgaris, Prunus cocomilia var. cocomilia, P. divaricata, P. domestica, P. domestica insititia, P. domestica syriaca, P.mariana, P. spinosa, Pyrus communis, Rubus sp., Pistacia vera, Olea europaea’dýr. Capnodis tenebrionis meyve bahçeleri dýþýnda nadiren yabani konukçu bitkilerde rastlanmýþtýr.
Etoloji
Sýcak ve güneþli havalarda gürültü ile düz bir hat üzerinde uçar ve yön deðiþtirmek için büyük kavis çizerler. Yaklaþýldýðýnda aðacýn veya dalýn ekseni etrafýnda dönerek saklanmaya çalýþýrlar, yakalanacaðý anda ayaklarýný vücudunun altýna çekerek ölü taklidi yapar ve kendini topraða atarak kuru yapraklar ve otlar arasýnda gizlenmeye çalýþýr.
Yaþam döngüsü
Yumurtadan çýkan larvalar 2 mm boyunda ve çok tüylüdür. Capnodis cinsi için larva boyu türe, geliþme dönemine ve beslenme durumuna göre 80 mm’ye kadar ulaþabilir. Larva genellikle sarýmsý renkte olup 13 segmentli ve yassýdýr. Baþ protoraksa derince sokulmuþtur; protoraks yassý ve diðer segmentlerden çok daha geniþtir. Genç larva çok tüylüdür; birinci gömlekten sonra tüyler kaybolur. Larva geliþimi 6-18 ay sürer. Köke giren larva kök kabuðunun altýnda kambiyum tabakasý ile beslenip büyür. Köklerde beslenerek olgunlaþan larvalar, kök içerisinde veya kök boðazýnda pupa oluþturur.
Pupa dönemi bir ay kadardýr. Pupalardan yumurtlama dönemine baðlý olarak ilki Temmuz-Aðustos aylarýnda, ikincisi Ekim-Kasým aylarýnda olmak üzere iki ayrý dönemde ergin çýkýþý görülür. Ýkinci batým erginler kýþý aðaç kovuklarýnda, yaprak altýnda ve toprakta hareketsiz olarak geçirirler.
Erginler ilkbaharda aþý gözü ve taze sürgünlerde oburca beslenip, sýcaklýk 25-26°C’ nin üstüne çýktýðýnda çiftleþir ve yumurta býrakýrlar. Yumurtlama dönemi ilk batým erginler için Eylül-Ekim aylarýnda, ikinci batým için Haziran-Temmuz aylarýnda gerçekleþir. Diþi yumurtalarýný tek tek veya 5-10 ve daha büyük gruplar halinde sýklýkla kök boðazý civarýndaki kuru topraða býrakýr. Diþiler ömürleri boyunca (ortalama 3-4 ay) ortalama 1000'in üzerinde yumurta býrakýrlar. Yumurtalar ilk býrakýldýklarýnda yumuþak ve sarý renktedir; kýsa sürede sertleþerek süt beyazý rengini alýr. Yumurtalar 28°C’de 7-12 günde olgunlaþýr ve açýlýr.
Predatör ve Doðal Düþmanlarý
Hindiler, Tavuklar, Bataklýk serçesi (Passer hispaniolensis), Þehir kargasý (Corvus monedula), Þehir serçesi (Passer domesticus), diðer bazý böcek türleri (Melanotus spp.), bazi biyolojik kontrol unsurlarý (Steinernema carpocapsea, Beauveria bassiana).
Zararlarý ve Mücadele Yöntemleri
Özellikle sert çekirdekli meyve aðaçlarýnýn kök boðazý veya kök boðazý civarýnda toprakta oval þekilde deliklerin görülmesi, aðaç altlarýnda sap dibinden yenmiþ taze yapraklarýn bulunmasý, aþý gözlerinin veya taze sürgünlerin kemirilmiþ olmasý Capnodis türlerinin varlýðýna iþaret edebilir. Capnodis türlerinin hem erginleri hem de larvalarý aðaçlara zarar verir. Erginler konukçusu olduklarý bitkilerin yapraklarýný çok ender olarak ve az miktarda yer fakat genç sürgünleri, aþý gözlerini, yaprak saplarýný (özellikle strese girmiþ aðaçlarda) oburca yiyerek tahrip eder ve büyük zarar verir. Esas zararý larvalar meydana getirir. Genç larva toprak yüzeyinden aþaðýda, kök kabuðunun altýnda bulunur ve kambiyum tabakasýný kemirir. Larva kök kabuðu altýnda galeriler açar, bitkinin beslenmesine engel olur, galerilerin içi pislik ve talaþ ile doludur. Olgun larva kök boðazýnda kabuk altýnda beslenerek zarar oluþturur, beslenme sonucu aðaçlar kurur. Fidan dip kurtlarý herhangi bir nedenle strese girmiþ, bakýmsýz ve susuzluk çeken meyve aðaçlarýna ve kavaklara büyük ölçüde zarar verir. Aðaçlarda önce büyüme durur, sonra larva sayýsýnýn çoðalmasý ile gittikçe artan bir zayýflýk ve sonunda ölüm görülür. Fidanlar ayný yýl, diðer aðaçlar ise 3-5 yýl içinde kururlar.
Ticari meyve bahçelerinde dipkurtlarý ile mücadele önemlidir; 1970’li yýllarda C. tenebrionis Ýspanya’daçok büyük zararlara yol açmýþ, özellikle kayýsý bahçelerinin büyük alanlarda sökülmesine neden olmuþtur. Capnodis türleri ile kültürel, mekanik ve biyolojik mücadeleler olumlu sonuçlar vermektedir. Aðaç altlarýnda erginlerin kolayca saklanabileceði yüksek boylu ot çalý gibi bitkilerin temizlenmesi; topraðýn nemli tutulmasý; gübrelemeye önem verilerek aðaçlarýn güçlü tutulmasý; sürüm yapýlýrken köklere zarar verilmemesi gibi yöntemler Capnodis türlerinin aðaca yerleþmesine büyük ölçüde engel olacaktýr. Sabah erken saatlerde ve akþamüzeri gövde ve kök boðazýndan erginlerin toplanmasý; aðaç dibine dökülmüþ olan sap dibi veya yenik yapraklarýn bulunduðu fidanlarýn sarsýlmasý ve yere düþürülen erginlerin toplanmasý gibi mekanik yöntemler de Capnodis türlerinin aðaca daha fazla zara vermesine engel olacaktýr. Biyolojik kontrol unsurlarý da Capnodis türleri ile mücadelede etkin olarak kullanýlmaktadýr; biyolojik mücadele de kullanýlacak nematod veya mantar seçimi kullanýlacaðý aðaç gözetilerek yapýlmalýdýr, aksi takdirde aðaç ikincil nedenlerle enfekte olabilir. Ne yazýk ki Capnodis türleri ile mücadelede kimyasal yöntemler en etkin olanlardýr. Kimyasal mücadele mutlaka reçetelere uygun þekilde ve ölçülü yapýlmalýdýr! Yanlýþ yapýlan kimyasal mücadelenin uygulamalarý kýsa dönemde yapýldýðý aðaç ve bahçeye, uzun dönemde ise tüm dünyaya olumsuz etkileri olacaktýr.
Adlandýrmalar
Bilimsel adlandýrma
Capnodis tenebrionis Linnaeus, 1761
Sinonimler
- Buprestis moluccensis Voet, 1806
- Buprestis naevia Gmelin, 1790
- Capnodis deglabrata Obenberger, 1917
- Capnodis undulata Fleischer, 1917
- Capnodis variegata Goeze, 1777
- diðer sinonimler...
Ýngilizce
Flatheaded woodborers
Kaynaklar
Karaca, Z. (2012). Malatya ili kayýsý bahçelerinde bulunan Capnodis türleri, yoðunluklarý ve zarar oranlarýnýn belirlenmesi [Master's thesis]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=rcbWnuqW6HxCZ_98ARapgvt5K_JYmmLACaWpkcFYfeH7Mw-_mffCRfdnCEMvk-Qj
Bitki Zararlýlarý Zirai Mücadele Teknik Talimatlarý. (n.d.). T.C. Tarým ve Orman Bakanlýðý - Bitki Saðlýðý Araþtýrmalarý Daire Baþkanlýðý. https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/Bitki%20Zararl%C4%B1