En Popüler Anahtar Kelimeler kuantum evrim sinirbilim uzay kütleçekim sicim teorisi büyük patlama şempanze makro Telomer
Biyoloji
Genetik Hayvanlar Bitkiler Mantarlar Mikroskobik Yaşam Medikal
Evrim
İnsan Evrimi Canlıların Evrimi Evrimsel Psikoloji Paleontoloji
Doğa Bilimleri
Fizik Kimya Yerbilim Çevrebilim
Diğer Bilimler
Sinirbilim Psikoloji Arkeoloji Eğitim Dilbilim Teknoloji
Uzay Bilimleri
Gökbilim Evrenbilim Uzay Keşifleri Uzay Teknolojisi
Keşfet
Bilimin Doğası Yazı Dizileri Soru-Cevap İnfografik Liste Podcast
Patreon ile Bağış Yap
Hepsi
Sadece Başlıklarda Ara
Sadece Yazı İçinde Ara
Arama yapmak istediğiniz kelimeyi giriniz.
En Popüler Anahtar Kelimeler kuantum evrim sinirbilim uzay kütleçekim sicim teorisi büyük patlama şempanze makro Telomer
Üye Girişi
Üye Ol
E-Posta Adresiniz:
Şifreniz:
Twitter ile Giriş Yap
Facebook ile Giriş Yap
İsim:
Soyisim:
E-Posta Adresiniz:
Şifreniz:
Twitter ile Üye Ol
Facebook ile Üye Ol
E-Posta Adresiniz:
Twitter ile Giriş Yap
Facebook ile Giriş Yap
Doğa BilimleriFizik 09 Haziran 2015
Bildiğimiz Anlamda Parçacık Fiziği Sona mı Eriyor?
Dünyanın her yanındaki fizikçiler, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın (LHC) yeniden çalıştırılmasıyla birlikte yeni bir "keşifler çağı"na giriyor olduğumuzu umuyor. Bazılarının kor...
Beğen Kaydet
0
Bilinmiyor
Sevkan Uzel
Yıldız Teknik Üniversitesi - Çevirmen/Editör
Takip Et
Bilinmiyor
Sevkan Uzel
Yıldız Teknik Üniversitesi - Çevirmen/Editör
Bütün Yazılarını Gör Takip Et
Dünyanın her yanındaki fizikçiler, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın (LHC) yeniden çalıştırılmasıyla birlikte yeni bir "keşifler çağı"na giriyor olduğumuzu umuyor. Bazılarının korktuğu gibi parçacık fiziğinin tamamlanarak bitmeye yaklaştığını düşünen fizikçi sayısı ise oldukça az.
Belki de LHC ikinci sezonda manyetik monopol, karanlık madde, mikro kara delik, ekstra boyutlu uyarılmış durumlar, graviton ya da bütünüyle farklı bir şeyler bulacak.
27 aylık bir dinlenme ve yenilenme döneminin ardından, çarpıştırıcının dört gözle beklenen "2.Sezon"açılışı yapıldı. Fransa-İsviçre sınırında, yerin derinliklerinde bulunan LHC şu anda güçlendirilen dedektörleri ile veri topluyor. Bu kez çarpışma enerjisi 13 Tev (tera-elektronvolt) gibi rekor düzeylere çıkıyor. Hızlandırıcının yenileme çalışmasına, deneylere ve yeni enerji sınırından gelecek verinin işlenebilmesi için gerekli yazılım/donanım altyapısına ilişkin çok şey yazılıp çizildi. Tabi ilk sezonun büyük başarısı, yani Higgs bozonunun keşfi de çok ses getirdi. Ancak çarpıştırıcı ile ilgili en önemli konu olduğu hâlde gündeme getirilmekten kaçınılan, dolayısıyla bir nevi "çarpıştırıcıdaki fil" şu: İlk çalıştırmada Higgs bozonunun ya da ona benzer bir şeyin bulunması gerektiği biliniyordu ve bulundu; fakat bu ikinci çalıştırmada ne bulunabileceği bilinmiyor.
Aslında biraz fazla basite indirgemiş olabiliriz. Elbette Standart Model ötesi fiziğin nasıl olabileceği hakkında bir fikrimiz var. Örneğin süpersimetri, evrenin %23 kadarını oluşturduğu düşünülen karanlık maddeye bir aday gösteriyor. İlk çalıştırmada süpersimetriye ilişkin bir kanıt elde edilememişti. Higgs bozonu için durum daha farklıydı. O elimizdeki yapbozun eksik kalmış son parçasıydı. Süpersimetri ise yepyeni bir yapbozumuz olması anlamına geliyor.
Yoksa ikinci çalıştırma zaman kaybı mı?
Boyutlar arası bir kovalamacaya mı bu kadar para dökülüyor? İşin aslı, çarpıştırıcıya dayanan parçacık fiziği araştırmaları sona mı yaklaşıyor? Eğer aklınızdan bu sorular geçiyorsa suç sizde değil; parçacık fiziğinin tarihçesini ve daha geniş ölçekte bilimin ilerleyişini biraz daha anlatmamız gerek. Sonuçta bilimin en sıkıcı olduğu zamanlar, kesinlikle ne aradığınızı bildiğiniz ve onu bulduğunuz zamanlardır.
20.yüzyılın ortalarında fizik çok daha eğlenceli gelişmişti. O zamanlarki verilerle bilinen fiziğin tamamını pek güzel tanımlayabiliyordunuz: Kimya, malzeme bilimi ve biyolojiyi açıklamak için elektron, proton , nötron ve foton yetiyordu. Ama parçacık dedektörü teknolojisindeki ilerlemeler (Wilson'un bulut odası, Blackett'in tetikleyicileri, Powell'in fotografik emülsiyonları) bunların dışındaki yeni parçacıkların keşfine yol açtı. O zamanlar kozmik ışınlar (dış uzaydan gelerek atmosfere giren parçacık demetleri), laboratuvarlardaki hızlandırıcılarda üretilebilen parçacıklardan çok daha yüksek enerjili oluyordu. Fizikte yeni bir enerji sınırını temsil ediyorlardı. Bu sınır 1930'ların ve 40'ların kahraman parçacık avcıları tarafından dağlara tırmanarak, yüksek irtifa balonları göndererek ve uçaklara düzenek monte ederek araştırılmıştı. Bu çabalarının ödülü garip parçacıklar oldu. O yıllarda öngörülemeyen yeni madde türleri keşfederek, atom-altı yapı taşları tablosunun tamamlanmasının yolunu açtılar.
Görsel: Daniel Dominguez, Maximilien Brice/CERN
20.yüzyılın ikinci yarısı, Atlantik'in iki yakasında daha büyük parçacık hızlandırıcılar kurma yarışlarına sahne oldu. Böylece kontrollü koşullarda yapay kozmik ışınlar üretilerek, parçacıklar evcilleştirilmeye başlandı. Bu yarışın kazananının LHC olduğu söylenebilir. İkinci sezonun rekor enerji sınırına yaklaşırken, yeni nesil parçacık avcılarına gerek var. Dedektörlerin toplayacağı verilerin her kırıntısını elden geçirecek deneysel fizikçilere büyük iş düşüyor.
Belki de LHC ikinci sezonda manyetik monopol, karanlık madde, mikro kara delik, ekstra boyutlu uyarılmış durumlar, graviton ya da bütünüyle farklı bir şeyler bulacak.
Manyetik monopoller, tekil elektrik yüklerinin manyetik eşdeğerleridir. Bunu sadece güney kutbu ya da sadece kuzey kutbu olan bir mıknatıs gibi düşünebilirsiniz. Eğer keşfedilirlerse bu gerçekten de fiziği temellerinden sarsacak bir buluş olacak.
Kesin olan tek bir şey var: Eğer herhangi bir şey bulmaya niyetimiz varsa, aklımızı çok iyi kullanmamız gerek. Eğer hiç bir şey bulamazsak, işte o zaman toprağa bağlı çarpıştırıcı bazlı fiziğin verebileceği yanıtların bittiğini düşünmeye başlayabiliriz. Yani ikinci çalıştırmadan çıkacak olası bir "hiç" sonucu da, bir sonuç olarak değer taşıyor olacak. Her halükarda parçacık fiziği için yeni bir çağ başlıyor.
Kaynak ve İleri Okuma
Phys.org - "Is this the end of particle physics as we know it?" http://phys.org/news/2015-06-particle-physics.html
Etiket
parçacık fiziği
Projelerimizde bize destek olmak ister misiniz?
Dilediğiniz miktarda aylık veya tek seferlik bağış yapabilirsiniz.
Destek Ol
Yorum Yap (0)
Bunlar da İlginizi Çekebilir
Fizik
26 Ekim 2018
Süpersicim Kuramına Genel Bir Bakış
Doğa Bilimleri
12 Nisan 2017
Yeni Bir Radyoaktif Bozunma Şekli, AntiMadde Bilmecesinin Çözümüne Yardımcı Olabilir
Fizik
25 Mayıs 2018
Lazer Güdümlü İç Patlamaya Dayanan Parçacık Hızlandırıcı Yapılabilir mi?
Doğa Bilimleri
24 Eylül 2015
Bir İsim Değişikliği ve ITER, Plazma, Tokamak ve Füzyon
Fizik
04 Nisan 2018
Higgs Bozonlarının Gizli Yaşamı
Arkeoloji
04 Haziran 2017
Parçacık Fiziği Arkeolojinin Yardımına Koşuyor
Doğa Bilimleri
17 Mart 2017
LHC’de Beş Yeni Parçacık Sistemi Keşfedildi
Doğa Bilimleri
02 Mart 2015
Antimadde Nedir?
Fizik
07 Kasım 2015
Anti-protonları Birbirine Çeken Kuvvet Ölçüldü
Bağış Yap, Destek Ol!
Projelerimizde bize destek olmak istersen Patreon üzerinden aylık veya tek seferlik bağışta bulunabilirsin.
Destek Ol
En Çok Okunan
1
Psikoloji
Pedofili Nedir? Pedofil Beyni Nasıldır? Pedofili Tedavi Edilebilir mi?
Yazar: Gürkan Akçay
2
Evrim
Çıplak Gerçek: İnsanların Neden Kürkü Yoktur?
Yazar: Editör
3
Bilimin Doğası
Bilimsel Temeli Olmayan Bir Etiket: Irk
Yazar: Gürkan Akçay
4
Biyoloji
Evrimsel Süreçte Devrim Yaratan Ortaklıklar: Endosimbiyotik İlişkiler
Yazar: Sevkan Uzel
5
Biyoloji
Omurgalılara Genel Bir Bakış
Yazar: Editör
Bu Ay Öne Çıkanlar
1
Katalin Kariko: mRNA Aşısının Arkasındaki Bilim İnsanı
Zeynep Senis Çevirmen/Yazar
2
İnsanlık Uygarlığı Neden Bu Kadar Geç Keşfetti?
Gürkan Akçay Boğaziçi Üniversitesi - Yazar / Editör
3
Erkekler Ne Zaman Karın Kaslarına Takıntılı Olmaya Başladı?
Zeynep Senis Çevirmen/Yazar
E-Bülten Üyeliği
Duyurulardan e-posta ile haberdar olmak istiyorum.
Abone Ol
Arşiv
Yıl Seçiniz 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Ay Seçiniz Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık