Fas makamlarının Gülen hareketiyle bağlantılı bazı Türkleri tutuklaması Fas’ın ne kadar bağımsız hareket ettiği konusunda soru işaretleri doğuruyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Fethullah Gülen Saylorsburg, Pennsylvania’daki evinde, 10 Temmuz 2017 - REUTERS/Charles Mostoller
Imad Stitou
Eylül 6, 2017
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Hizmet hareketi mensuplarının peşine düştüğü ülkeler arasında Fas da yerini almış durumda. Başka birçok ülke gibi Fas da Ankara’nın baskısına boyun eğiyor ve 1970’te Fethullah Gülen tarafından kurulan hareketle bağlantılı kişileri tutukluyor.
Fas hükümeti, ocak ayında Hizmet’le bağlantılı Türk müteahhitlerince kurulan ve 1994’ten beri faaliyette olan bazı okulların kapatıldığını duyurmuştu. Kapatma kararı, Gülencileri “terörist” örgüt addeden ve temmuz 2016’daki darbe girişiminden sorumlu tutan Ankara’nın resmi talebi doğrultusunda alındı. İçişleri Bakanlığı’na göre söz konusu kurumlar, eğitim alanını “Gülen’in ideolojisini teşvik etme ve Fas’ın dini ve eğitimsel ilkelerine aykırı bir anlayışı yayma alanına” dönüştürmüştü.
Fas’ta Gülenci çevrelere yakın bir kaynağın Al-Monitor’a verdiği bilgiye göre dört Türk vatandaşı marttan bu yana tutuklu. Kimliğinin gizli kalması kaydıyla konuşan kaynak, Fas Temyiz Mahkemesi’nin bu kişilerden ikisinin Türkiye’ye iadesi yönünde karar aldığını ancak kararın uygulanması için Fas hükümetinden onay beklendiğini belirtti. Söz konusu kişiler, Kazablanka’da perakende giysi satan bir şirketin sahibi olan İsmet Bakay ve 2011’den beri Fas’ta yaşayan Ferhat Erdoğan.
Kaynak şöyle devam etti: “BM İşkenceyi Önleme Komitesi araya girdi ve kararın yeniden incelemesi için Fas makamlarından kararın geçici olarak askıya alınmasını istedi. Komite, Türk vatandaşlarının Ankara’ya iade edilmesi halinde işkence görebileceği endişesini taşıyor.”
Fas’ta tutuklu bulunan diğer iki Türk, Gülen bağlantılı bir okulda öğretmenlik yapmış olan Mustafa Önder ve pastane işleten Aydın Elmez. İnsan hakları savunucularının Al-Monitor’a aktardığına göre Fas Temyiz Mahkemesi’nin bu kişilerle ilgili kararı 9 Eylül’de bekleniyordu. Kaynaklar, Önder ve Elmez’in meselenin siyasi olması nedeniyle umutlu olmadıklarını, benzer bir iade kararı beklediğini aktardılar.
Al-Monitor’un resmi makamlardan bilgi edinme çabaları sonuçsuz kaldı. İsminin açıklanmaması kaydıyla konuşan bir hükümet yetkilisi konuyla ilgili bilgi sahibi olmadığını söyledi.
Fas’taki Gülenci çevrelerle bağlantılı kaynak şu yorumda bulundu: “Fas Temyiz Mahkemesi karar vermeden önce kişilerle ilgili delil ve iddiaları doğrulamak zorunda. Ancak mahkeme Türk makamları lehine tavır alıyor ve tüm iddialar doğruymuş gibi davranıyor. Fas’ta böyle bir şeyin yaşanması bizi şoke etti. Çünkü biz asla Fas makamlarını rahatsız edecek bir şey yapmadık ve Fas’ın bu kavganın dışında kalmasını bekliyorduk.”
Türk makamları dört Türkü terör örgütüyle bağlantılı olmak ve bu örgütü finanse etmekle suçluyor. Fas’la Türkiye arasında 1989’da imzalanan suçluların iadesi anlaşması gereğince Fas yargısı sadece iddiaları doğrulamak ve zanlıları Türkiye’ye iade etmekle yetkili.
Peki, Fas niçin Erdoğan’ın baskısına boyun eğiyor ve Türkiye dışındaki Gülencileri yok etme savaşına katılıyor? İslamcı gruplar üzerine çalışan bağımsız araştırmacı İdris El Kanaburi’ye göre Fas Türkiye ile ticari ve ekonomik ilişkilerini tehlikeye atmak istemiyor.
Al-Monitor’a değerlendirme yapan Kanaburi şöyle diyor: “Gülen bağlantılı Fatih okullarının kapatılmasının ardından bu gelişmeler sürpriz olmadı. Erdoğan, ülkelerle iş birliği ve dostluk ilişkilerini okulların kapatılmasına ve bunların mensuplarının takibine bağlıyor. ABD’de bulunan Gülen’in iadesi için de ABD’ye baskı uygulamaya çalışıyor ama başarılı olamıyor.”
Kanaburi, Fas’ın egemen bir ülke olduğunu ve kendini Erdoğan’ın politikalarına kaptırmaması gerektiğini vurguladı.
Hizmet hareketine yakın Zaman Fransa gazetesinin eski genel yayın yönetmeni Emre Demir’e göre Erdoğan yanlısı, taraflı duruş Fas’ın ekonomik menfaatlerine ve yaklaşık bir yıldır izlediği yeni dış politikasına hizmet ediyor.
Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Demir şöyle diyor: “Erdoğan daha 2015’te Fas kralından Hizmet’le bağlantılı okulların kapatılmasını istemişti ama kral bu isteği yerine getirmedi. Fas’taki tavır değişikliği, farklı eksenler arasında dengeli bir dış politika izleme ve ortaklarını çeşitlendirme çabası olarak görülebilir. Ekonomik anlamda Erdoğan’ın Fas’a sunabileceği büyük bir yatırım mükâfatı söz konusu, özellikle de kendisine yakın sanayi grupları üzerinden.”
Gülenci çevrelere yakın kaynağa göre Fas’ta yaşayan Gülen grubuyla bağlantılı onlarca Türk adli takip korkusuyla haftalar önce Fas’ı terk etti. Kaynak şöyle devam etti: “Türk makamları birilerinin iadesini ister istemez o kişiler Fas’ta tutuklanıyor. Türk Büyükelçiliği Gülenci zanlılarla ilgili raporlar sunuyor. Bu nedenle Avrupa vizesi olanlar ilk fırsatta Fas’tan gitti, geri kalanlar da kaçma fırsatı bekliyor.”
Fas’ta Hizmet hareketine açıkça sempati duyan dini isimlere yakın kaynaklardan edinilen bilgiye göre güvenlik birimleri bu isimlerden Gülencilerle temaslarını kesmesini, onlardan uzak durmasını istedi. Resmi bir dini kurum olan Muhammediye Âlimler Birliği’nin Genel Sekreteri Ahmed Abadi Fas’ta Gülen ideolojisinin güçlü bir savunucusu. Abadi, Hizmet hareketinin finanse ettiği ve Fas’ta yıllardır dağıtımı yapılan Hira dergisine düzenli olarak katkıda bulunuyor.
Demir bu konuda şöyle diyor: “Gülen ılımlılık vurgusu olan klasik bir Sünni İslam anlayışını savunuyor. Bu, Fas’ın dini normlarını tehdit etmeyen, aksine onlara yakın olan bir anlayış. Yoksa Fas makamları Gülen’in etkinlikler düzenlemesine, Fas’ın resmi din adamlarının ve Gülen’den etkilenen isimlerin defalarca bunlara katılmasına izin vermezdi.”
Demir’e göre Fas, Gülencilere uyguladığı baskıda fazla ileri giderek benzer dini vizyonu olan bir müttefikini kaybediyor ve Müslüman Kardeşler çizgisinde olan Erdoğan’la birlik oluyor.
More from Imad Stitou
الإسلاميّون في المغرب يقدّمون تنازلات قاسية ويقبلون بحكومة القصر
Imad Stitou | Morocco | Nis 10, 2017
Morocco finally gets new government, but at what cost?
Imad Stitou | Morocco | Nis 10, 2017
تشكيل الحكومة في المغرب يصطدم بشروط تعجيزيّة للربع المعطّل المدعوم من القصر
Imad Stitou | Morocco | Kas 10, 2016
Read in İngilizce
Read in Arabic
Subscribe to Our Newsletters
Sign Me Up!
Popular Articles
Netflix series awakens ghosts of past for Turkey's Jews
Nazlan Ertan | Turkey | Kas 16, 2021
Egypt weighs impact of Ethiopia's civil war
Baher al-Kady | Egypt | Kas 20, 2021
Oman invests in ports with eye to becoming Gulf gateway
Sebastian Castelier | Gulf | Kas 19, 2021
AI played 'big role' in approach to pandemic, says UAE artificial intelligence minister
Week in Review | Gulf | Kas 19, 2021
Turkey's war of attrition against Syria's Kurds
Amberin Zaman | Syria | Kas 17, 2021
Recommended Articles
Erdogan doubles down on economic policy amid currency volatility
Diego Cupolo | Turkey | Kas 29, 2021
Erdogan says Turkey will move to improve ties with Egypt, Israel
Al-Monitor Staff | Turkey | Kas 29, 2021
Turkish police detain opposition figure
Al-Monitor Staff | Turkey | Kas 26, 2021
Erdogan, MBZ meet for first time in nearly a decade
Al-Monitor Staff | Turkey | Kas 24, 2021
Recent Podcasts
Digital entrepreneur Yonatan Adiri: Israel could double GDP with startup advancement
Don’t rule out eventual Erdogan-Assad reconciliation over shared fear of Kurds, says Amberin Zaman
Israeli environment minister: Country at high risk over climate change
Trump administration’s former Syria envoy Jim Jeffrey says Turkey unlikely to invade northeastern Syria in immediate future
Martin Indyk discusses his book, Master of the Game, and reflects on Kissinger’s diplomatic legacy in the Middle East