Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi, Fransızca kökenli bir sözcük olan “konsey” yerine, Kaşgarlı Mahmud’un yazdığı sözlük Divan-ı Lugatit Türk’te geçen, “şura”, “konsey” anlamındaki sözcük tercih edilerek, örgüt Türk Keneşi adını almıştır.
Türk dili konuşan ülkeler arasında işbirliği süreci Sovyetler Birliği’nin dağılmasından, yeni Türk Cumhuriyetleri’nin kurulmasından hemen sonra başlamıştır. Türkiye yeni kurulan Türk Cumhuriyetlerini ilk tanıyan ülkelerden olmuştur. Bu süreçte siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda birçok ikili ve çok taraflı işbirlikleri yürütülmüştür. 1992 yılında kurulan Türk İşbirliği Koordinasyon Ajansı kalkınma alanında işbirliği mekanizmalarının yürütülmesinde rol oynamıştır. Türk Keneşi’nin temelleri de bu işbirlikleri ve 1992’den itibaren gerçekleştirilen Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları zirvelerine dayanmaktadır.
Türk Konseyi olarak da anılan Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi (Türk Keneşi), 1992 yılında başlayan ve 17 yılda on kez gerçekleştirilen Türkçe Konuşan Devletler Devlet Başkanları Zirveleri sonucunda, 3 Ekim 2009’da imzalanan ve 17 Kasım 2010’da yürürlüğe giren Nahçıvan Anlaşması’yla kurulmuştur. Türk Keneşi, bölgesel bir uluslararası çatı örgüt olarak yapılanmıştır.
Türk Keneşi’nin kuruluş anlaşması olan Nahçıvan Anlaşması dört devlet tarafından imzalanmış, böylelikle örgütün kurucu ülkeleri Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan olmuştur. 2018 yılında Macaristan'ın Gözlemci Üye statüsü kabul edilmiştir. 2019 yılında Özbekistan'ın da üye olmasıyla üye sayısı beşe yükselmiştir. Konsey'in Sekreteryası İstanbul'dadır. Günümüzde Türk Konseyi Dönem Başkanlığı Azerbaycan tarafından yürütülmektedir. Ayrıca 2019 yılından itibaren Konsey kararıyla Nursultan Nazarbayev ömür boyu Onursal Başkan unvanını almıştır.
2019 yılında Özbekistan da Türk Keneşi’ne resmen üye olmuştur. Macaristan ise 2018 ‘den bu yana gözlemci üye statüsündedir. Yakın zamanda Ukrayna’nın Kırım Tatarı olan, Dışişleri Bakan Yardımcısı Emine Ceppar Ukrayna'nın da Türk Keneşi’ne gözlemci üye olarak katılma isteğini dile getirmiştir. “Daimi tarafsızlık” ilan etmesi sebebiyle Türkmenistan, Türk Keneşi’ne hukuken dahil olamayacağını ifade etse de, örgütün birçok faaliyetlerine fiilen katılmaktadır.
Türk Keneşi kurulduğu zamandan bu yana, 11 yıl gibi kısa bir süre içerisinde oldukça ilerleme kat etmiştir. Gelecekte Türk Keneşi’nin hedefleri doğrultusunda bölgede işbirliğinin gelişmesi, diğer uluslararası örgütler ile işbirliklerinin çeşitlenmesi, örgütün Asya ve Avrupa bağlantısında stratejik konumunun pekişmesi beklenmektedir.
Türk Keneşi Bayrağı
Türk Konseyi’nin logosu ve bayrağı 22 Ağustos 2012 tarihinde Bişkek'te düzenlenen Türk Konseyi 2. Zirvesi sırasında Dışişleri Bakanları Konseyi'nin 2. Toplantısı evvelinde düzenlenen bir basın toplantısı sırasında halka sunulmuştur.
Logo ve bayrak Türk Konseyi Üye Devletlerinin ulusal bayraklarının unsurlarını içermektedir.
Buna göre; Türk Konseyi’nin logosu ve bayrağı, Azerbaycan Cumhuriyeti bayrağının yıldızı, Kazakistan Cumhuriyeti bayrağının mavi rengi, Kırgız Cumhuriyeti bayrağının güneşi ve Türkiye Cumhuriyeti bayrağının hilalinden oluşmaktadır.
Türk Konseyi bayrağı, Üye Devletlerin bayrakları ile birlikte 12 Ekim 2012 tarihinde İstanbul’da kain Türk Konseyi Sekreterya binasında düzenlenen bir törenle, Kazakistan Cumhuriyeti Kurucu Cumhurbaşkanı Sayın Nursultan Nazarbayev ve Türkiye Cumhuriyeti 11. Cumhurbaşkanı Sayın Abdullah Gül tarafından göndere çekilmiştir.
Türk Keneşi’nin Amaç ve Görevleri
- Taraflar arasında karşılıklı güvenin, dostluk ve iyi komşuluğun güçlendirilmesi,
- Bölge ve bölge dışında barışın sağlanması, güvenlik ve emniyetin güçlendirilmesi,
- Ortak çıkarların söz konusu olduğu dış politika konularında ortak tutumlar benimsenmesi,
- Uluslararası terörizm, ayrılıkçılık, aşırılık ve sınır ötesi suçlarla uluslararası mücadelede eşgüdüm sağlanması,
- Ortak amaçlarla ilgili her alanda etkin bölgesel ve ikili işbirliğinin geliştirilmesi,
- Ticaret ve yatırım için uygun koşulların yaratılması, gümrük işleyişinin, mali ve bankacılık işlerinin kolaylaştırılması,
- Ortak faaliyetlerle kapsamlı ve dengeli bir ekonomik büyüme, sosyal ve kültürel gelişimin amaçlanması,
- Hukukun üstünlüğünün sağlanması, iyi yönetim ve insan haklarının korunması konularının ele alınması,
- Bilim, teknoloji, eğitim ve kültür alanlarında etkileşimin genişletilmesi,
- Kitle iletişim araçlarıyla taraf ülkeler arasında etkileşimin ve daha yoğun bir iletişimin özendirilmesi,
- Hukuki konularda bilgi değişimi ve adli işbirliğinin sağlanması.
Türk Keneşi- İlişkili Kurumlar
Adı – Kuruluş Yılı
Kuruluş Amacı
TÜRKSOY
(Türk Kültürü Teşkilatı)
Kuruluş: 1993
Taraflar arasında bilim, eğitim, kültür ve sanat alanlarında işbirliğinin geliştirilmesini, Türk dünyasının ortak değerlerinin uluslararası seviyede tanıtılarak kitlelere yayılmasını, Türk Dili Konuşan Ülkeler arasındaki kültürel bağların derinleştirilmesini amaçlamaktadır. Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanları tarafından imzalanan anlaşmayla kurulmuştur.
“Türk Dünyası’nın UNESCO'su”
Merkezi Ankara’dadır.
TÜRKPA
(Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi)
Kuruluş: 2008
Türk Dili Konuşan Ülkelerin Parlamentoları arasındaki işbirliğini derinleştirmek amacıyla faaliyet göstermektedir. 21 Kasım 2008 tarihinde İstanbul’da Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye Cumhuriyeti Parlamento Başkanları’nın imzalamış olduğu Anlaşma ile kurulmuştur.
Merkezi Bakü’dedir.
TÜRK KÜLTÜR VE MİRAS VAKFI
Kuruluş: 2012
Türk Kültürü ve Mirası’nın gerçekleştirilmekte olan faaliyet, proje ve programların desteklenmesi ve finansman katkısı sağlanması yoluyla korunması ve bu alanda gerekli çalışmaların yapılması amaçlanmaktadır. Türk Kültür ve Miras Vakfı, çalışmalarını TÜRKSOY ve Türk Akademisi’yle işbirliği içinde yürütmektedir.
Merkezi Bakü’dedir.
ULUSLARARASI TÜRK AKADEMİSİ
Kuruluş: 2012
Türk dili, edebiyatı, kültür, tarih ve etnografyası alanında gerçekleştirilen bilimsel araştırmaların eşgüdümünü ve desteklenmesini amaçlamaktadır. Türk Akademisi bünyesinde ayrıca, Türk halklarının kültürel ve manevi mirasına ilişkin araştırmalar gerçekleştirerek, Türklerin dünya medeniyetine olan katkılarını görünür kılmak hedeflenmektedir.
Merkezi Astana’dadır.
Bu yazıyı paylaş Sayfayı yazdır
YORUMUNUZU YAZIN
Isminiz
Yorumunuz
Güvenlik Kodu
Açiklama :
Yorum yazarken lütfen küfür, hakaret ve suç unsuru teskil edecek ifadeler kullanmayiniz. Bu tür yorumlar editörlerimiz tarafindan onaylanmamaktadir.