Şubat 2020, Berlin Maxim Gorki Theatre’de sahnelenecek Pekin Liyuan Theatre’ın oyunu korona riski nedeniyle iptal edilmiş, yerine Türkiye’den davet edilen kurumsal bir tiyatro, bu son anda gelen çağrıya zaman darlığı nedeniyle olumlu yanıt verememişti. Küresel salgının Avrupa’daki sanat ortamına etkisiyle ilk karşılaşmam bu bilgiyle oldu. Almanya’daki oyun iptalini şubat başında yaptıran korona salgını, sonraki aydan itibaren peyderpey gelen önlemlerle Türkiye’de de hayatı yavaşlattı.
‘Her şey çok hızlı gerçekleştiğinde kimse hiçbir şeyden emin olamaz, kendisinden bile.’ Kundera,‘Yavaşlık’ adlı romanında hızın bizi uyuşturduğundan bahseder. İçinde bulunduğumuz bu karantina döneminde de, her yerde olmaya çalışırken hiçbir yerde olamama durumunun, farkında olan ya da olamayanlarına, mecburi bir fren, mecburi bir yavaşlama getirdiğini görüyoruz. Hız eksenli hayata eklemlenmek durumunda kalanların birdenbire yavaşlaması zor ama durum kendimiz ve yakınlarımız için ölümcül bir risk taşıyınca, toplumun evde kalma bilincine ve elbette şansına sahipleri olarak kendimizi tecrit ettik. #HayatEvde… Ve fark ettik ki çoğu yaşam pratiğimiz evden çıkmadan da yönetilebiliyor. Sistem çoktan alt yapısını kurmuş. Bunu kullanamayan yaşlılarımız ise salgının en büyük risk grubunda. Yoksa hedef grubundalar mı aslında.
Beden sağlığımız için ne zaman biteceğini bilemediğimiz bu süreçte ruh sağlığımızın en büyük dayanağı ise yine sanat. Dünya gözüyle izlenmesi imkansız sayıda tiyatro, konser, opera, bale gösterimlerinin kayıtlarına ya da online yayınına gelişen birçok teknolojik kanaldan kolayca ulaşma imkanına sahibiz. Üstelik bu yayınları Zoom gibi toplantı programları indirdiğimiz ekran karelerinde arkadaşlarımızla aynı anda değerlendirebiliyoruz. İnsanın ‘birlikte eylem ihtiyacı’ na yönelik geliştirilen dijital çözümleri keşfediyoruz ardı ardına.
Yirminci yüzyıl başlarında fütürizm akımının doğduğu yer İtalya, 2020 korona salgınının çok ağır yaşandığı ve dikkatlerin üzerine toplandığı yer oldu. Tecrit balkonlarından yükselen aryalar performatif bir eylem biçimi olarak tarihe geçti. Andrea Bocelli’nin Milano Duomo Katedrali’nden canlı yayınlanan konseri ağıt niteliğindeydi ve YouTube üzerinden 2.6 milyon kişi aynı anda izledi.
Peki, bugünlerde yani en yavaşladığımız bir dönemde sürati hedefleyen Neo-Fütürizmin etkisine girmiş olabilir miyiz? Sanatın makine çağına uygun özellikler taşıması ilkesiyle ortaya çıkan İtalyan fütüristlerin öne sürdüğü belli başlı manifestolardan bugüne bakarak bir kırılma noktasında olduğumuzu düşünebilir miyiz?
Nisan 1915, Savaş atmosferinde İtalya. E.Prampolini; ‘Sahne artık renkli bir fon değil, parlak bir kaynaktan yayılan rengârenk akımların kuvvetle yaşam verdiği, her bir sahne eyleminin sallanan aynası (swing-mirror) ile düzenlenen ve analojik olarak koordine edilen çok renkli cam levhalarla elektrik reflektörlerinin ürettiği bir elektromekanik mimari olacaktır. Bu renkli ışık demetleri ve düzlemlerin parlak ışımasıyla dinamik birleşimleri, karşılıklı geçişimin olağanüstü sonuçlarını verir. Esasen yeni çağcıl gürültü arasında metalik kolları serbest bırakarak plastik çerçeveyi devirerek hareket edecek dinamik sahne ile birleşen bu takım, bu şoklar, sahne eyleminin yaşamsal yoğunluğunu arttıracaktır. Gelin sahnede yenilik yapalım. Yeniliğimizin sahneye vereceği tümüyle yeni çehre, sahnenin ortadan kaldırılmasıdır.’
Filippo T. Marinetti, Emilio Settimelli, Bruno Corba; ‘Çevrenin ve farklı zaman aralıklarının iç içe işlemesiyle mutlak bir dinamizm elde ediyoruz. Bu dinamik atılımı tüm keşfedilmiş alanların dışında yer alan bütünsel yaratımın boşluğuna almayı reddetmek aptallıktır.’ (Mimesis Dergisi, Fütürizm ve Tiyatro)
1997 yılında Netmarble EMEA CEO’su Barış Özistek, Türkiye’de her ay aktif olarak dijital oyun oynayanların sayısını 30 milyon olarak açıklıyor. Bundan tam 23 yıl önce. Cybernetik (İnsanı makine ile birleştirme) yaklaşımın özellikleri fütürizmin ortaya koyduğu düşüncenin bir yansıması gibi. Cyberpunk ya da Neo Fütürist manifestolar bugünü tanımlıyor. Üç boyutlu gözlüklerle sanal performans odamızın içine alınabilir. İsteyen herkes evinde tercihlerini derleyip, fütürist bir senografi (sahne düzeni) oluşturabilir. Evet, tecrit döneminde birdenbire yüzleştik bu bildiğimiz ama ne kadar yaklaştığını göremediğimiz dijital çağ ile.
Öyleyse;
Sosyal mesafe sürecinin uzaması kriz öncesi düzenli tiyatroya giden seyirci alışkanlıklarını değiştirir, konvansiyonel sahne araçları için bir gelecek endişesi taşır mı?
Ya da tam tersi bugünün sosyo-psikolojik okumaları yavaşlayan bireyi tiyatronun özüne, en sade biçimde ve yerinde sunumunu talep etmeye mi yönlendirir?
Salgın dinamikleri yaz aylarında yavaşlar, yeni sezona salonlarımız açılarak girersek, uyum için biraz daha zaman kazanılır diye düşünüyorum.
Umalım bu yavaşlamak hem seyircinin binlerce yıllık canlı, yerinde performans talep etme gereçlerini korumamıza, hem de dijital çağa uygun nitelikli üretimler için hazırlamamıza yardım eder. #Evdekal, düşünsel ve deneysel bir süreç içerir. Ruhunu kaybetmemiş bir tiyatro için.
1 Bu yazı, Tiyatro… Tiyatro Dergisi’nde yayımlanmıştır.
Etiketler
korona	
senografi	
Facebook Twitter Whatsapp Linkedin Pinterest
Tuba Aksu Şener
Benzer Icerikler
BU SESE KULAK VERMEK İSTER MİSİNİZ?	
TİYATRO ELEŞTİRMENLİĞİ ÜZERİNE AYRIKSI DÜŞÜNCELER	
“UYUYAN GÜZEL” TÜM İHTİŞAMIYLA YENİDEN SAHNEDE	
En çok okunanlar
KORONA SALGININDA YAVAŞLAMA VE FÜTÜRİST SENOGRAFİ
Tuba Aksu Şener Nisan 18, 2020 1576
GIDION’UN DÜĞÜMÜ
Pınar Şenel Nisan 15, 2020 1311
‘KADINLAR FİLLER VE SAİRELER’ ÜZERİNE
Fatma Tuğcu Ekim 2, 2017 1179
OYSA HEPSİNİN SAÇI VARDI! VE ŞARKI DA SÖYLEMİYORLARDI!
Ragıp Ertuğrul Subat 3, 2020 1162
İNGİLİZ KRALİYET AİLESİNE AİT YARI BELGESEL BİR OYUN: ‘MAVİ...
Tuba Aksu Şener Mart 18, 2020 1112
Kategoriler
YAZI(145)
HABER(25)
SÖYLEŞİ(22)
Gözden Kaçanlar
YAZI	
BİR KÜÇÜK TANRI: FAUSTUS	
YAZI	
ROBERT WILSON’IN FAUST’U: “ŞEYTAN’IN MÜZİĞİ”	
YAZI	
DOT TİYATRO, ‘GERGEDANLAR’ VE ÖDÜLLER	
YAZI	
OYSA HEPSİNİN SAÇI VARDI! VE ŞARKI DA SÖYLEMİYORLARDI!	
YAZI	
22. İSTANBUL TİYATRO FESTİVALİ’NİN ARDINDAN	
Etiketler
avrupa tiyatro ödülleri
444
tiyatro kartela
dans
yıldız kenter
metin and
gökhan yücesal
eskişehir büyükşehir belediyesi
taminonun rüyası
sadri alışık
zeynep erkekli
talimane tiyatrosu
medya
transfobik şiddet
ortaoyuncular
Hakkinda
Tiyatro Eleştirmenleri Birliği, 1990 yılında 35 üyenin katılımıyla merkezi Fransa’da bulunan Association Internationale Des Critiques De Theatre (AICT)’nin resmi üyesi sıfatıyla kurulmuştur. Türkiye’de sanatta eleştiri kavramını ve algısını güçlendirmek, tiyatro eleştirisi alanındaki çalışmaları ve araştırmaları görünür kılmak, dünyada tiyatro eleştirisi ve tiyatro kuramları konusundaki tartışmaları yakından takip etmek, konferans, kolokyum, sempozyum ve festivaller gibi uluslararası etkinliklere Türkiye’den katılımı ve katkıyı sağlamak misyonuyla kayıtlı 76 üyesiyle faaliyetlerini yürütmektedir.	
Gözden Kaçanlar
MÜNİR ÖZKUL VE SONSUZLUK...
'GENCO': BİR SİHİRBAZIN ÖYKÜSÜ
HER DEVRİN ÜBÜ’SÜ
Sosyal Medya
Yeni eklenen yazılardan ve eleştiri alanındaki gelişmelerden haberdar olmak için abone olabilirsiniz!