Evrim Ağacı 11 yaşında! Evrim Ağacı'nın senin için neden önemli olduğunu paylaşmak için buraya tıkla.
Evrimin Fiziği: Doğadaki Evrim Yasasının Altında Yatan Fiziği Görebilmek...
Mikroevrim
Yoğun Hal Fiziği
Çeviri
Çeviri Nedir?
Bu yazı, Quanta Magazine isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Özet
Özet
Nigel Goldenfeld yoğun madde fiziğini kullanarak evrimin neden en erken yaşam evresinde çok hızlı olduğunu; ama daha sonra yavaşladığını anlamaya çalışıyor.
Yazar Jordana Cepelewicz Çevirmen Saygın Güleç Editör Defne Kartal
30 Kasım 2017
10 dakika
1,514
Notlarım
Reklamı Kapat
Bilimi Anlatmamıza Yardım Edin!
Her ay milyonlarca bilimsever, Evrim Ağacı olarak karmaşık bilimsel konuları basitçe anlatmamızdan ve ülkemizde bilim anlatıcılığını geliştirmeye yönelik yaptığımız kapsamlı çalışmalarımızdan faydalanıyor. Bütçenize zarar vermeden, aylık veya tek seferlik sadece 20₺ gibi miktarlarda bize destek olarak bu çabalarımızı destekleyebilir, Türkiye'de bilim okuryazarlığını güçlendirmemize katkı sağlayabilirsiniz.
Destek Ol
Neden Destek İstiyoruz? | Zaten Destekçiyim
Fizikçi Nigel Goldenfeld, okul günlerinde biyolojinin ona bir araya getirilmiş alakasız bir dizi bilgi gibi geldiğinden ve çok az nicellik barındırdığından bahsederek, okul zamanlarında biyolojiden nefret ettiğini ifade ediyor. Bu düşüncesi, Goldenfeld’in laboratuvarından çıkan sayısız projeye göz atmış olan herkese garip gelecektir. O ve meslektaşları, arıların bireysel ve sürü halindeki davranışlarını takip ediyor, biyofilm analizi yapıyor, genlerin atlamasını izliyor, ekosistemlerdeki çeşitliliği belirliyor ve mikrobiyomların ekolojilerini derinlemesine inceliyorlar. Goldenfeld, NASA Evrensel Biyoloji için Astrobiyoloji Enstitüsü'nün direktörü olmasına rağmen, vaktinin çoğunu Illinois Üniversitesi’nin fizik bölümündeki ofisi yerine Urbana-Champaigne kampüsündeki biyoloji laboratuvarında geçiriyor.
Goldenfeld, biyolojinin sorularına cevap arayan fizikçilerden oluşan uzun listedeki isimlerden biri: 1930’larda Maz Delbrück, virüs anlayışımızı değiştirdi; daha sonra Erwin Schrödinger, “What is Life? The Pyhsical Aspect of the Living Cell”i ("Yaşam nedir? Yaşayan Hücrenin Fiziksel Yönü") yayımladı; X ışını kristalografisinin öncülerinden olan Francis Crick, DNA’nın yapısının keşfedilmesine yardımcı oldu.
Goldenfeld, uzmanlığını, aralarında türbülans, hal değişimi jeolojik oluşumlar ve finansal piyasaların da bulunduğu birçok olguyu daha iyi anlayabilmek için kullanmak istiyor. Bunu yaparken de yoğun madde teorisini kapsamında, dinamik fiziksel sistemlerin zaman içinde değişen düzeninin modellemesini yapıyor. Maddenin belirme hallerine olan ilgisi, onu biyolojinin en büyük gizemlerinden biri olan yaşamın başlangıcını araştırmaya itmiş. Daha sonra bu noktadan yola çıkarak farklı alanlara yönelmiş. Goldenfeld:
Reklamı Kapat
Fizikçiler soruları daha farklı şekillerde sorabiliyorlar. Ben biyolojide hep bu tarz bir yaklaşımın değer göreceği alanı bulmak istedim. Ancak, başarılı olabilmek için biyologlarla çalışmanız ve aslında sizin de bir biyolog gibi düşünmeye başlamanız gerekiyor çünkü hem fiziğe hem de biyolojiye ihtiyaç duyacaksınız.
Quanta Magazine, yakın zamanda Goldenfeld ile kolektif olgular, evrimin Modern Sentez modelinin genişletilmesi ve Dünya üzerindeki erken yaşamın ve siyanobakteriler ile avcı virüsler arasındaki etkileşimin iç yüzünün anlaşılması için fiziğin nicel ve teorik araçlarının kullanılması üzerine konuştu. Metnin bu kısımdan sonrası konuşmanın içerik için kısaltılmış halidir.
Mikroevrim ile ilgili diğer içerikler ›
Evrim Nedir: Genlerden Fiziksel Özelliklere Evrimsel Değişimler
Zararlı Mutasyonlar, Yararlı Mutasyonların Popülasyonda Yayılma Hızını Artırıyor!
Antibiyotik Direncinin Nedeni Belirlendi: Bakteriler Şekil Değiştiriyor!
Fiziğin temelinde bir kavramsal çerçeve var ama biyolojide yok. Biyoloji için evrensel bir teori mi bulmaya çalışıyorsunuz?
Tanrım, hayır. Birleşik bir biyoloji teorisi yok. Buna en çok yaklaşabilen şey evrim. Biyoloji, evrimin bir sonucudur. Hayatın ve çeşitliliğinin evrimden geldiği gerçeğine karşı sunulabilecek bir istisna yok. Biyolojiyi anlayabilmek için aslında evrimi bir süreç olarak anlamanız gerekiyor.
Öyleyse fizikteki kolektif etkiler evrim anlayışımızı nasıl etkiliyor?
Evrim deyince insanların aklına popülasyon genetiği yani genlerin bir popülasyondaki frekansı geliyor. Fakat eğer evrimsel ilişkileri araştıran bir bilim dalı olan filogenetikle bulabildiğimiz, diğer tüm organizmaların atası olan Son Evrensel Ortak Ata’ya bakacak olursanız yaşamın başlangıcının bu olmadığını görebilirsiniz. Ondan önce kesinlikle daha basit düzeyde bir yaşam vardı: Henüz türlerin var olmadığı bir zamanda genleri bile olmayan bir yaşam türü. İşte bu yüzden biliyoruz ki evrim, popülasyon genetiğinden çok daha kapsamlı bir olgu.
Son Evrensel Ortak Ata yaklaşık olarak 3.8 milyar yıl önce yaşamış gözüküyor. Dünya 4.6 milyar yaşında. Yani yaşam bir milyar yıldan kısa bir sürede sıfırdan, modern hücrenin karmaşıklığına ulaştı. Aslına bakarsanız bu muhtemelen çok daha kısa bir sürede gerçekleşti. O andan itibaren hücresel yapının evriminde çok az şey oldu. Yani evrim son 3.5 milyar boyunca çok yavaş ilerledi ama başlangıçta çok hızlıydı. Yaşam neden bu kadar çabuk evrimleşti?
Erken yaşam gen aktarımı yoluyla iletişim kuruyordu.
Artık aramızda olmayan Carl Woese ile ben daha farklı bir şekilde evrimleştiği için böyle olduğunu düşünmüştük. Bu devirde yaşam, dikey aktarım yoluyla evrimleşiyor: Siz genlerinizi çocuklarınıza aktarıyorsunuz, onlar da torunlarınıza aktarıyor ve bu şekilde devam ediyor. Yatay gen aktarımı ise sizinle bağı olmayan bir organizmaya gen aktarmanız anlamına geliyor. Bu olay günümüzde bakterilerde ve diğer organizmanın yapısı için çok da önemli olmayan hücrelerde, örneğin antibiyotiklere karşı direnç kazandıran genlerle gerçekleşiyor. Bu yüzden bakteriler antibiyotiklere karşı bu kadar çabuk direnç kazanabiliyor. Yaşamın daha erken aşamalarında hücrenin temel mekanizmaları bile yatay olarak aktarılıyordu. Başlangıçta yaşamın, basit bir birey topluluğundan ziyade gen aktarımıyla birbirine bağlanmış bir komün halinde olduğunu düşünüyoruz. İyi bilinen daha birçok kolektif hal örneği var: Mesela bir arı kolonisi veya bir kuş sürüsünde kolektif, bir bütünün bileşenlerinden ve o bileşenlerin birbiriyle iletişim kurmak ve cevap vermek için kullandığı yöntemlerden oluşan bir kimliğe ve davranışlara sahipmiş gibi gözüküyor. Erken yaşam, gen aktarımı yoluyla iletişim kuruyordu.
Evrim Ağacı'ndan Mesaj
Reklamsız Deneyim
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır. Kreosus Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik... Daha fazla göster
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Destek Ol
Bunu nasıl biliyorsunuz?
Yaşam ancak bu ağ etkisiyle bu kadar hızlı ve ideal biçimde evrimleşebilmiş olabilir. 2007 dolaylarında, genetik kodumuz için bu durumun geçerli olduğunu keşfettik (Genetik Kod: Protein üretmek için kullanılması gereken aminoasitleri hücreye ileten kurallar kümesi.). Proteinleri üretmek için hangi aminoasitlerin kullanılması gerektiğini hücreye söyleyen kurallar, yani genetik kodumuz için bu durumun geçerli olduğunu keşfettik. Gezegendeki her organizma çok küçük istisnalar dışında aynı genetik koda sahip. Sahip olduğumuz genetik kodun hata payını en aza indirmek için olabilecek en iyi durumda olduğu düşüncesi, 1960’larda ilk kez Carl Woese'nin aklına geldi. Bir mutasyondan ya da hücrenin kendi mekanizmasının yaptığı bir hatadan dolayı yanlış aminoasidi alsanız bile genetik kod genellikle almış olmanız gerekene yakın bir amino asit seçiyor. Böylece, ürettiğiniz proteinin hala işleme şansı oluyor ve bu sayede organizma ölmeyebiliyor. Harvard Üniversitesi’nden David Haig ve Bath Üniversitesi’nden Laurence Hurst, Monte Carlo simülasyonuyla bu fikrin veriye dökülebileceğini gösteren ilk kişiler oldu. Bu tarz hatalara karşı hangi genetik kodun daha dayanıklı olduğuna baktılar ve cevap; bizim genetik kodumuz. Bu, gerçekten inanılmaz bir durum ve yeterince iyi bilinmiyor.
Daha sonra Carl Woese ve ben, Wisconsin-Madison Üniversitesi’nden Kalin Vetsgian’la birlikte bir çok sentetik, varsayımsal genetik kod ile bir komünitelere ait bir dijital yaşam simülasyonu oluşturduk. Yaşayan sistemleri taklit eden bilgisayar virüsü modelleri yaptık. Bir genomları vardı, protein üretiyorlardı, eşlenebiliyorlardı, seçime uğruyorlardı ve seçilim değerleri, sahip oldukları proteinlerin bir fonksiyonuydu. Evrimleşen tek şeyin genomlarının olmadığını bulduk. Genetik kodları da evrim geçiriyordu. Sadece dikey evrimin olduğu durumda genetik kod eşsiz ve optimal hale gelmiyor. Ama bu kolektif iletişim ağı etkisine sahip olunca genetik kod hızla evrimleşiyor ve bugün gözlemleyebildiğimiz eşsiz, optimal haline ulaşıyor.
Sonuç olarak bu bulgular ve yaşamın hata seviyesini en aza indiren genetik koda bu kadar çabuk ulaşmasından doğan sorular, yatay gen aktarımının örneğin Son Evrensel Ortak Ata’dan daha önce gerçekleşmiş olduğunu gösteriyor. Sahiden de hücrenin kalıt okuma mekanizmalarıyla ve gen ifadesiyle ilgili bazı enzimler erken dönemde yatay gen aktarımı olduğuna dair sağlam kanıtlar ortaya koyuyor.
Bu bulguların üzerine nasıl eklemeler yapabildiniz?
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden Tommaso Biancalani ile yaşamın yeterli karmaşıklığa ulaşacak kadar evrimleştiğinde yatay gen aktarımını kendiliğinden durdurduğunu keşfettik. Bunu simüle ettiğimizde tam anlamıyla gen aktarımının kendi kendini kapattığını gözlemledik. Hücre hala yatay gen aktarımı yapmaya çalışıyor ama hiçbir şey kalıcı olamıyor. Yani baskın kalan tek evrim mekanizması dikey evrim oluyor ki o da en başından beri vardı. Şimdi, bütün temel hücresel mekanizmaların bu yataydan dikey aktarıma geçişi yaşayıp yaşamadığını görmek için deneyler yapmaya çalışıyoruz. Bu arada, konu hakkındaki makalemiz yayımlanmak üzere kabul aldı.
Reklamı Kapat
Biyoloji hakkında konuşmanın yeni bir yolunu bulmamız gerektiğini söylediniz. Bunun sebebi erken evrim anlayışı mı?
İnsanlar, evrimi popülasyon genetiğiyle eş anlamlı gibi düşünüyor. Bence bu tamamıyla kötü bir düşünce değil. Ama belli noktalarda yetersiz kalıyor. Evrim, genler var olmadan önce de vardı ve bu durum sadece popülasyon genetiğinin istatistiki modellerini kullanarak açıklanamaz. İnsanlar yatay gen aktarımı süreçleri gibi kolektif evrim modlarını da ciddiye almalı.
Bu bağlamda, dinamik sistemlerin, evrimleşebilen ve çoğalabilien bir sistemin en başta nasıl var olabildiği üzerine düşünerek, evrimin bir süreç olarak genişletilmesi gerektiğini düşünüyorum. Neden bir gezegenin yaşamı destekleme kapasitesi var? Yaşam neden ortaya çıkıyor ki? Evrim dinamikleri bu soruya cevap verebiliyor olmalı. Şaşırtıcı bir şekilde, bu soruyla nasıl uğraşacağımız hakkında prensip olarak bile bir fikrimiz yok. Eğer yaşam biyolojik değil fiziksel bir olgu olarak başladıysa, bu temelde bir fizik sorusudur.
Siyanobakteriler üzerine yaptığınız çalışmanın yoğun madde teorisinin bu uygulamalarıyla bağlantısı nedir?
Lisansüstü öğrencim Hong-Yan Shih ile birlikte fotosentez sayesinde okyanusta yaşayan bir siyanobakteri tipi olan Prochlorococcus adlı organizmanın ekosistemini modelledik. Sanırım gezegende en çok sayıda bulunan hücresel organizma olabilir. Bakterilere saldıran, faj denen virüsler var. On yıl önce bu fajlarda da fotosentez genleri olduğu keşfedildi. Normalde bir virüsün fotosentez yapmaya ihtiyaç duyacağını düşünmezsiniz. Öyleyse neden bu genleri taşıyorlar?
Görünen o ki bakteri ve fajlar pek de av-avcı ekosisteminin dinamiklerinin öngördüğü gibi davranmıyor. Aslına bakılırsa bakteriler fajlardan faydalanıyor. Bakteriler birçok şekilde fajların kendilerine saldırmasını önleyebilir ama bunu yapmıyorlar. Fajların fotosentez genleri köken olarak bakterilerden geliyor ve inanılmaz bir şekilde, fajlar da daha sonra onları bakterilere geri aktarıyor. Fotosentez genleri son 150 milyon yıl içinde bu şekilde bakterilerle fajlar arasında defalarca ileri geri hareket etti.
Reklamı Kapat
Genler virüslerde bakterilerden çok daha hızlı evrimleşiyor, çünkü virüslerdeki eşlenme süreci çok daha kısa sürüyor ve hata oluşma ihtimali daha yüksek. Fajların bakteriler üzerinde avlanmasının bir yan etkisi olarak, bakteri genleri bazen virüslere aktarılıyor. Genler orada yayılıp daha çabuk evrimleşiyor ve bakterilere geri dönüyor, bakteriler de bu durumdan yararlanıyor. Böylece fajlar, bakteriler için faydalı olmuş oluyor. Mesela Prochlorococcus’un farklı derinliklerde yaşayan iki suşu var. Bu ekotiplerden biri, yüzeye, yani ışığın çok daha yoğun ve farklı bir frekansta olduğu bölgede yaşamaya uyum sağlamış. Bu adaptasyon da virüsler hızlı evrimi erişilir kıldığı için ortaya çıkıyor.
Ayrıca virüsler de genlerden fayda görüyor. Bir virüs ev sahibini enfekte edip eşlendiğinde, ürettiği yeni virüs sayısı ele geçirdiği hücrenin ne kadar uzun süre hayatta kalabildiğine göre değişiyor. Eğer virüs yanında bir yaşam destek sistemi, yani fotosentez genleri, taşıyorsa hücreyi daha uzun süre hayatta tutup daha fazla virüs kopyası üretebilir. Fotosentez genlerini taşıyan virüs, taşımayan virüs karşısında üstünlüğe sahip. Virüslerin ev sahibine fayda sağlayacak genler taşımasına yönelik bir seçilim baskısı var. Virüslerin mutasyon sıklığı çok yüksek olduğu için genlerin çabuk bozulmasını bekliyorsunuz. Ama biz, yaptığımız hesaplamalarda bakterilerin iyi genleri ayıklayıp virüslere aktardığını bulduk.
Burada güzel bir hikaye var. Bakteriler ve yoğun madde sistemlerinde olanları taklit eden virüsler arasında modelleyebileceğimiz ve bu sayede özelliklerini tahmin edebileceğimiz kolektif bir davranış görülüyor.
Biyolojiye fizik temelli bir yaklaşımdan bahsettik. Tersiyle yani biyolojinin fiziğe yardımcı olduğu bir durumla karşılaştınız mı?
Evet. Ben türbülans üzerinde çalışıyorum. Gece eve döndüğümde üzerine düşündüğüm, uykularımı kaçıran mesele bu. Geçen sene Nature Physics’te yayınlanan makalede Hong-Yan Shih ve Tsung-Lin Hsieh ile birlikte boru içindeki bir akışkanın düzenli ve öngörülebilir bir şekilde aktığı laminer akıştan, davranışının öngörülemez, düzensiz ve rasgele olduğu türbülanslı akışa nasıl geçtiğini daha iyi anlamak istedik. Türbülansın, geçiş anına doğru bir ekosistem gibi davrandığını gördük. Akışkanın akışının bir avcıyı andıran, belirli bir dinamik modu var. Türbülansı “yemeye” çalışıyor ve oluşan türbülansla bu mod arasındaki karşılıklı etkileşim, akışkan türbülanslı hale gelirken gördüğümüz bazı olaylara sebep oluyor. Sonuç olarak, çalışmamız akışkanlarda bir tür hal değişimi olduğunu öngörüyor ve deneyler de bunu gösteriyor. Bu fizik probleminin av-avcı ekolojisi olarak bilinen biyoloji problemine uyarlanabilirliği ortaya çıktığı için, Hong-Yan ile sistemi nasıl simüle edip modelleyeceğimizi ve insanların deneylerde gördüklerini nasıl çoğaltacağımızı biliyorduk. İşin biyolojisi gerçekten fiziği anlamamızda yardımcı oldu.
Biyolojiye karşı fizik temelli bir yaklaşımın limitleri nelerdir?
Bir yandan, sadece halihazırda bilenen şeyleri çoğaltıyor olma tehlikesi var, yani yeni tahminlerde bulunamayabilirsiniz. Öte yandan çıkarımınız veya oluşturduğunuz model aşırı basitleştirilmiş oluyor ve siz de bu süreçte bir şeyleri göz ardı etmiş oluyorsunuz.
Fazla teorik düşünme şansınız yok. Kolları sıvayıp işin biyolojisini öğrenmeniz, gerçek deneysel olgulara ve gerçek verilere hakim olmanız gerekiyor. Bu yüzden çalışmamız deneyselcilerle iş birliği içinde yapılıyor. Şimdiye kadar deneyselci meslektaşlarımla Yellowstone Ulusal Parkı’nın kaplıcalarında mikrop topladım, yaşayan hücrelerdeki genlerin zıplamasını gerçek zamanlı olarak izledim ve omurgalıların sindirim sisteminin mikrobiyomunun sekansını çıkarttım. Asıl bölümüm fizik olsa bile, beni her gün Genomik Biyoloji Enstitisü’nde çalışırken bulabilirsiniz.
Okundu Olarak İşaretle
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evren'in merkezi neresi?
Zeka kapasitesi düşük olan bir insan için sizce takviye edici gıda(vitamin,balıkyağı,neotropil) ne kadar etkilidir?
karanlık ışıktan hızlı mıdır? karanlığın hızı nedir? var mıdır?
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
2
1
1
1
0
0
0
0
0
0
0
0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Çeviri Kaynağı: Quanta Magazine | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/12/2021 00:29:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5269
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Evrimsel Biyoloji> Mikroevrim
Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Fizik> Yoğun Hal Fiziği
Türleşme Evrim Evrimsel Biyoloji Biyoloji Ara Geçiş Türleri Hücre Yatay Gen Transferi Ara Tür Bilim Evrim Teorisi Evrim Kuramı Seçilim Evrimleşme
Tümünü Göster
Copyright Information
This work is an exact translation of the article originally published in Quanta Magazine. Evrim Ağacı is a popular science organization which seeks to increase scientific awareness and knowledge in Turkey, and this translation is a part of those efforts. If you are the author/owner of this article and if you choose it to be taken down, please contact us and we will immediately remove your content. Thank you for your cooperation and understanding.
Anasayfa
Ara
Uygulamayı İndir
Son İçerikler
EA Akademi
Nedir?
Yazı Dizileri
Bilim Ağacı
Makale Arşivi
Kategoriler
Soru & Cevap
Pazar
Video
Podcast
Gerçek Mi?
Gözlem
Yaşam Ağacı
Doğa Gözlemleri
Evren Gözlemleri
Etkinlik & İlan
Söz & Aforizma
Projeler
Kreosus
COVID-19
Bilim Sözlüğü
Hastalık Kataloğu
Mobil & Masaüstü Uygulama
Darvin
Darvin (Eklenti)
Gelincik Evrim Algoritması
BOUN Evrim Ağacı
Azərbaycan Dilində Məqalələr
PhD² (İngilizce)
Tree of Evolution (İngilizce)
Size Özel
İçerikler
Instagram
Deri
Aşı
Astrobiyoloji
Ateş
Modern
Stres
Ecza
Karadelik
Maske Takmak
Haber
Koku
Sinir Hücresi
İnternet
Uydu
Kuyruk
Sağlık Personeli
Irk
İklim Değişimi
Beyaz
Manyetik
Covıd-19
Bilim İnsanı
Örümcek
Orman
Evrim
Süre Tümü < 5 dakika 5-10 dakika 10-20 dakika 20-30 dakika > 30 dakika Tip Tümü Özgün Türev Çeviri Sözlük Taksonomi Basın Bildirisi Gerçeklik Analizi English Azərbaycan Dili Hastalık Kataloğu Eş Baskı Sponsorlu İçerik Yazar Görüşü Editör Görüşü Duyuru Periyodik Tablo Makaleni Açıkla Sırala En Yeni En Eski En Çok Okunan En Popüler En Tepkisel En Uzun En Kısa Rastgele
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
En Sıcak ve En Soğuk!
Paraşütsüz Atlama: Kurtulabilir miydiniz?
Nefesin Ne Kadar Güçlü?
Beyin Ne Renk?
Ölüleri Dirilten Yapay Zeka!
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Anasayfa
Uygulamayı İndir
Ara
EA Akademi
Soru & Cevap
Pazar
Video
Podcast
Gerçek Mi?
Etkinlik & İlan
Söz & Aforizma
Yükleniyor...
Terime Git
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım
Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]
Filtrele
Görüntülendi Okundu Göz Atıldı Kaldığım Yer Not Eklendi/Kaldırıldı Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı Tepki Verildi/Kaldırıldı
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Görüntülendi Okundu Göz Atıldı Kaldığım Yer Not Eklendi/Kaldırıldı Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı Tepki Verildi/Kaldırıldı
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Not Ekle
İptal
Otomatik
Otomatik
26/12/2020, Perşembe
Düzenle
Sil
0/10000
Kaydet
İptal
© Evrim Ağacı, Tree of Evolution LLC'nin tescilli markasıdır. 2010-2021. Gizlilik Politikası.
Tüm içeriklerimiz, İçerik Kullanım İzinleri'ne uyulduğu müddetçe kullanıma, dağıtıma ve paylaşıma açıktır.
Bu siteyi kullanan kişilerin sitedeki bütün işlemleri Kullanıcı Sözleşmesi'nin şartlarına tabidir.
Giriş Yap | Kayıt Ol
“Hayatta korkulacak hiçbir şey yoktur. Sadece anlaşılacak şeyler vardır. Şimdi, anlamak zamanıdır. Böylelikle daha az sayıda şeyden korkabiliriz.”
Marie Curie
Gece Modu
Katkı Yap
Makale Yayınla
Soru Sor
Etkinlik / İlan Gir
Destek Ol
Reklam Ver
Agora Bilim Pazarı
Öğren & Bilgilen
Son İçerikler
Rastgele İçerik
İçerik Kategorileri
EA Akademi
Bilim Sözlüğü
Gerçeklik Analizi
Video İzle
Podcast Dinle
Yaşam Ağacı
Doğa Gözlemleri
Evren Gözlemleri
Söz & Aforizma Oku
Evrim Algoritması Oyunu
Projeler
Kreosus
COVID-19
Bilim Sözlüğü
Hastalık Kataloğu
Mobil & Masaüstü Uygulama
Darvin
Darvin (Eklenti)
Gelincik Evrim Algoritması
BOUN Evrim Ağacı
Azərbaycan Dilində Məqalələr
PhD² (İngilizce)
Tree of Evolution (İngilizce)
Evrim Ağacı'nı Tanıyın
Tarihçemiz
İlkelerimiz
Ekibimiz
Destekçilerimiz
Onaylı Kullanıcılar
Yayın Politikamız
Düzeltme Politikası
Sık Sorulan Sorular
Gelir Kaynaklarımız
Yasal Bıdılar & İletişim
İçerik Kullanım İzinleri
İçerik Tipi
Adil Kullanım Doktrini
Tıbbi Feragatname
Site Kaynakları
Kullanıcı Sözleşmesi
Gizlilik Politikası
Bize Ulaşın
Beğendim
Geçmiş
Paylaş
Bağlantıyı Kopyala
Telegram Twitter WhatsApp Facebook Linkedin
Rastgele
İçindekiler
Seçenekler
Yukarı Zıpla
Bize Ulaş
Beğenmedim
Sonra Oku
Notlarım
Çevrimdışı Oku
Gece / Gündüz Modu
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Menüyü Gizle
İçerik Ekle
Soru Sor
Etkinlik Ekle
Not Ekle
Evrim Ağacı
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!
Giriş Yap
Kayıt Ol
E-posta
Şifre Göster
Google Twitter Facebook
Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu
İsim
Soyisim
E-posta
Şifre Göster
Kullanıcı Sözleşmesi'ni ve Gizlilik Politikası'nı okuduğumu, anladığımı ve kabul ettiğimi beyan ederim.
Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.
E-posta
Geri dön
Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.
E-posta
Geri dön
Close
“ Varsayımlarınız, dünyaya açılan pencerelerinizdir. Arada bir tozunu alın, yoksa içeri ışık girmez.”
Isaac Asimov
Bize Ulaşın
Başlık Seç
Alt Başlık Seç
İsim
E-Posta
Mesajınız
GÖNDER
Mesajınızı aldık. İlk fırsatta değerlendirip, yanıtlamaya çalışacağız.
Paylaş
WhatsApp
Facebook
Twitter
Telegram
Bağlantıyı Kopyala
Soru Sor
×
Düzenleme Gerekçesi
Soru*
Açıklama
URL
Kategori* Seç
Gizlilik
Herkese Açık Anonim
Cevaplar İçin Kaynak Zorunluluğu
Cevaplarda kaynak göstermek zorunlu olsun. Kaynaksız cevap verilebilsin.
Kapat
Gönder
Reklamsız Deneyim
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Destek Ol
Takip Et
Sizi Takip Ediyor
Takipçi UP İçerik Soru Cevap
Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.
Daha fazla bilgi almak için tıklayın
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bilim İçin 30 Saniyeniz Var mı?
Evrim Ağacı'na üye olmak tamamen ücretsiz ve çok sayıda avantajı beraberinde getiriyor. Evrim Ağacı'nda geçirdiğiniz zamanı zenginleştirmek için, sadece 30 saniyenizi ayırarak üye olabilirsiniz (üyeyseniz, giriş yapmanızı tavsiye ederiz).
Üye Ol
Giriş Yap
Üyeliğin Avantajları
Evrim Ağacı 11 Yaşında,
Şimdi Desteğinize İhtiyacımız Var!
Lafı dolandırmayacağız: Türkiye'deki bilimseverlerin destekleri sayesinde 2010'dan beri kimsenin kontrolünde olmaksızın bugünlere gelmeyi başardık. Şimdi, daha fazlasını yapabilmek için yardımınız gerekiyor. Eğer bu mesajı gören her Evrim Ağacı okuru sadece 20₺ ile bile destek olmayı seçseydi, Evrim Ağacı olarak 1 yıl boyunca başka kimseden destek almaksızın Türkiye'de bilim anlatıcılığını sürdürebilir ve ekibimizi daha da büyütebilirdik. Bu yüzden şimdi, sizin de desteğinize ihtiyacımız var! Aşağıda, soldan sağa avantajlılık sırasına göre dizdiğimiz yöntemlerden herhangi birini seçerek bize hemen destek olabilirsiniz.
Kreosus ($) Kreosus (₺) Youtube Patreon Diğer Yöntemler
Zaten Destek Oldum
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.