Ne oldu da, İkinci Dünya Savaşı sonrasında küresel ticaretin gelişimine önderlik eden ABD, günümüzde korumacı politikalara yöneldi?
17 Nisan Pazartesi 2017 Saat: 00:18
Geçen hafta, son G20 toplantısında iyice belirginleşen korumacılık eğilimlerinin tarihsel gelişimi ile ilgili bazı gözlemlere yer vermiştim. Korumacılığın yükselişi tartışmasını, tarihsel bağlam içinde değerlendirmenin önemine ve dünya ticaretindeki genişleme ve daralma dalgalarının dünya sistemindeki hakim devletin değişimine eşlik ettiğine işaret etmiştim. Bu yazıda, ne oldu da, İkinci Dünya Savaşı sonrasında küresel ticaretin gelişimine önderlik eden ABD, günümüzde korumacı politikalara yöneldi sorusu üzerinde duracağım.
2008 KRİZİ SONRASI DURUM
ABD, korumacı politikalara yönelirken yalnız değil, ancak başı çekiyor. Aşağıda, Kasım 2008 ile Eylül 2016 arasında, G20 üyesi ülkelerin ticaret politikası alanında yaptıkları korumacı düzenlemeleri gösteriyor. Korumacı önlemlerin sayısı giderek artıyor. Görüldüğü gibi, daha Trump iktidara gelmeden önce ABD bu yola girmiş. Trump’ın yaptığı bu yolun söylemini inşa etmek oldu.
Bu aşamada yanıt vermemiz gereken soru şu: Ne oldu da, İkinci Dünya Savaşı sonrasında küresel ticaretin gelişimine önderlik eden ABD, günümüzde korumacı politikalara yöneldi? Geçtiğimiz hafta ABD’nin hegemonik devlet olma pozisyonunun göreli olarak gerilemeye başladığına işaret etmiştim. Özellikle 2001 sonrası Çin’in agresif büyümesi ve dünya ticaretindeki ağırlığını artırması, ABD’deki korumacı önlemler için gerekçeler olarak sıralanabilir. Ancak mesele bu kadar basit değil. Zira Çin’de yatırım yapmış pek çok ABD kökenli çok uluslu firma, ABD aleyhine gelişen ticaret dengesinin bir bileşeni.
ABD NEDEN KORUMACILIĞA YÖNELİYOR?
Geçtiğimiz hafta Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası (WB) ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) ortak olarak “Ticareti Herkes İçin Büyümenin Motoru Yapmak” başlıklı bir rapor yayınladı. Raporda dış ticaretin ABD ve Avrupa’daki işçileri olumsuz etkilediğine dikkat çekiliyor. Özellikle imalat sanayinde çalışanlar için ithalat baskısının ne kadar etkili olduğu vurgulanıyor. Bu vurgularla, son yıllarda yükselen sağ popülizmin ilişkisini kurmak önemli. Zira bu hareketleri iktisadi temellerden kopuk bir şekilde ele aldığımızda, sınıfsal içeriğini göremeyebiliriz.
Her ne kadar raporda serbest ticaretin faydaları sıralansa da, somut olarak görünen tablo, serbest ticaret politikalarında ısrarın siyasi olarak sürdürülebilir olmadığı. Batı’da müesses nizamın sarsılmasının ardında sermayenin uluslararasılaşması sürecinin siyasi maliyetlerinin giderek artması yatıyor.
MEKÂNSAL ÖRTÜŞMEZLİK VE KRİZ
Sermayenin uluslararasılaşması, bu kısa yazıda tüketilemeyecek boyutta bir konu. Burada konunun sadece bir yönüne işaret ederek artan korumacılık eğilimleriyle ilişkilendireceğim. 1970’lerden sonra para, meta ve üretken sermayelerin uluslararasılaşması, malların ve paranın serbest dolaşımı ve uluslararası yatırımların artması anlamına geliyordu. Yani sermayenin mekânı giderek uluslararasılaştı, ancak sermayenin yeniden üretiminin gereklilikleri halen ulus devletlerin sınırları içinde hayata geçiriliyordu.
Dolayısıyla sermaye birikiminin mekânı ile devletlerin formüle ettikleri ekonomi politikalarının mekanı arasında bir örtüşmezlik oluştu. Bu sorun, devletlerin sermayenin uluslararasılaşmasının gereklerini içselleştirmeleri ile kısmi olarak çözüldü. Ancak özellikle 2008 krizi sonrası, yaşananın mekânsal örtüşmezlik sorunun çözümü değil, sadece ertelenmesi olduğu görüldü. Kriz sonrasında sermayenin uluslararasılaşmasının maliyetleri daha görünür hale geldi.
Bu bağlamda günümüzde ABD’de yükselen korumacı eğilimler, sermayenin uluslarasılaşması sürecinde bir geri çekilmeden çok, bunun maliyetlerinin mekânsal olarak nasıl bölüştürüleceği ve bu maliyetin hangi ülkelerdeki, hangi sınıflar tarafından üstlenileceği konularındaki belirsizlikten kaynaklanıyor.
Konuyu farklı boyutlarıyla tartışmayı sürdüreceğim.
Ümit Akçay Kimdir?
Doç. Dr. Ümit Akçay, Berlin School of Economics and Law'da (HWR Berlin) ders vermektedir. Daha önce İstanbul Bilgi Üniversitesi, ODTÜ, Atılım Üniversitesi, New York Üniversitesi ve Ordu Üniversitesi’nde çalıştı. Akçay, Finansallaşma, Borç Krizi ve Çöküş: Küresel Kapitalizmin Geleceği (Ankara: Notabene, 2016) kitabının ortak yazarı; Para, Banka, Devlet: Merkez Bankası Bağımsızlaşmasının Ekonomi Politiği (İstanbul: SAV, 2009) ile Kapitalizmi Planlamak: Türkiye’de Planlamanın ve Devlet Planlama Teşkilatının Dönüşümü (İstanbul: SAV, 2007) kitaplarının yazarıdır. Akçay, güncel olarak uluslararası siyasal iktisat, merkez bankacılığı ve finansallaşma alanlarıyla ilgilenmektedir.
YAZARIN DİĞER YAZILARI
İktidarın piyasa disiplini ile imtihanı 23 Şubat 2021
Normale dönüşün ağırlığı 16 Şubat 2021
Öğrencilerin demokrasi mücadelesinden öğreneceklerimiz var 09 Şubat 2021
IMF’den Erdoğan yönetimine destek 02 Şubat 2021
Sert bir süreç geliyor 26 Ocak 2021 YAZARIN TÜM YAZILARI
GÜNÜN YAZARLARI
Suat Başar Çağlan Taraftar da porsiyonları küçülttü Rıza Oylum 8. Duhok Film Festivali: Kentleşen Kürt sinemasına doğru Can Sertoğlu Beklenmeyenin sihri ve albümlerin gücü: Teşekkürler Adele Berrin Sönmez Tanrılara kurban edilen bebek: Müslüme
ÇOK OKUNANLAR
Gencebay'dan Kurtoğlu'na 'teşekkür': Atalarımızın yolundan devam
İmamoğlu, AK Partili Bağcılar Belediye Başkanı'nı örnek gösterdi
Manken ve oyuncu Kaya Olgar toprağa verildi
Van Gölü kıyısında nesli tehlikede olan vaşak görüntülendi
PODCAST
Haklar Raporu... 'Cinsel şiddetten hayatta kalanlar desteğe erişemiyor
Eşitsiz Denklem... Glasgow Zirvesi istenen başarıya ulaşamadı
Eşitsiz Denklem... 'Elektriğin depolanması hâlâ sorun'
'Dijital eşitsizlik, mevcut eşitsizlikleri pekiştiriyor'
Evindar Aydın: Dengesiz ve sınırsız büyüme arzusu felakete yol açıyor
Gazete Duvar mobil uygulamasını indirin, haber cebinize gelsin
© Tüm hakları saklıdır Gazete Duvar’da yayımlanan yazı, haber ve fotoğrafların her türlü telif hakkı AND Gazetecilik ve Yayıncılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilmeden ve link verilmeden iktibas edilemez.
Çerez Politikası Gizlilik İlkeleri İletişim Kullanım Şartları Künye Yayın İlkeleri
Bilim Dünya Dünya forum Ekonomi Gündem Hayat İnsan hakları Kadın
Konuk yazar Kültür-sanat Politika Sağlık Sinema Spor Teknoloji Yerel haber
Duvar English Galeri Video Kitap Dergi Podcast Yazarlar
Bu site deneyimlerinizi kişiselleştirmek amacıyla KVKK ve GDPR uyarınca çerez(cookie) kullanmaktadır. Bu konu hakkında detaylı bilgi almak için tıklayın.