İnsanın kendini başkasının yerine koyması, uygulama ya da zamanlaması doğru olmadığında geri tepebilir...
2007 yılında Tarık adlı Filistinli bir genç sıradışı bir yaz kampına katıldı. Barış Tohumları adlı bir vakıf tarafından örgütlenen kamp, Filistinli gençlerle İsrailliler arasında bir yakınlık kurulması amacıyla tasarlandı. Kampta bir hafta boyunca birlikte kürek çekme, yürüyüş gibi etkinliklere katılan gençler- daha da önemlisi- bu iki ulus arasında yıllardır yaşanmakta olan çekişmelerle ilgili deneyimlerini tartıştılar. Ne var ki Tarık hiç de beklenildiği gibi tepkiler vermedi. Bu hoş ve huzurlu ortamda İsrailli akranlarının dile getirdikleri duygu ve düşüncelere kulak veren Tarık onlara tıpkı kendi gibi insanlar gözüyle bakması gerektiğini biliyordu. Oysa, İsrailli gençlerin bakış açılarını düşündükçe onların duygularını paylaşmak yerine onlarla giderek zıtlaşmaya başladı. Sezgilerimiz ve ruhsal kuramların büyük bir çoğunluğu “perspektif almanın” ya da kendini başkalarının yerine koymanın bireyler arasındaki anlaşmazlıkları çözüme kavuşturabileceğine işaret eder.
Bir başkasının yaşadığı deneyimleri derinlemesine düşünmenin önyargıları ortadan kaldırabileceğine, farklı siyasal görüşlere sahip topluluklar arasındaki mesafeyi azaltabileceğine ve hatta şiddetli çatışmaları sona erdirebileceğine inanılır. Bu görüşün ardında topluluklar arasındaki anlaşmazlıkların çoğu zaman bir yanlış anlama sonucunda ortaya çıktığı mantığı yatmaktadır. Öyle olunca da birlikte geçirilen zaman bir yerlerde birlikte içilen bir fincan kahve, ya da birlikte gidilen bir toplantı- her iki taraftan da bireylerin birbirlerine sanıldığından çok daha fazla benzediklerinin ayırdına varmalarına, birbirleriyle ilgili yanlış ya da asılsız görüşlerin ortadan kalkmasına yol açacak ve aralarındaki bölünmeyi giderek yok etmeye başlayacaktır. Bu mantık çoğunlukla geçerli olur. On yıllar boyunca yapılan araştırmalar olaylara karşı tarafın bakış açısından yaklaşmanın genellikle insanlarda dostluk duygusunu körüklediğini, bireyler arasındaki benzerlikleri gözler önüne serdiğini, yardımlaşma ve işbirliği gibi toplumsal davranışları besleyip geliştirdiğini ortaya koyuyor. Bu tür bir yaklaşım kişinin ilk başlarda küçük gördüğü karşıt görüşlü siyasal partilerin üyelerine bile çok daha yüce gönüllü bir biçimde davranmasına neden olabilir. Gelgelelim, bu yaklaşımın kimi zaman hüsranla sonuçlandığı da olur. Nitekim, olaylara karşı tarafın bakış açısından yaklaşmanın yol açabileceği ironik ve zararlı etkilerin vurgulandığı araştırmaların sayısı son zamanlarda giderek artıyor.
TOPLULUKLAR ARASINDAKİ ANLAŞMAZLIKLAR
Kendilerini anlaşmazlıkları gidermeye adamış örgütler perspektif alma yönteminden genellikle etnik ve siyasal topluluklar arasındaki uzun süreli kin ve düşmanlığı giderici bir yöntem olarak yararlanırlar. Ne var ki, Tarık’ın yaşadıkları bu yöntemin kimi zaman yanıltıcı olabileceğini gösteriyor. Barış Tohumları kampında geçirdiği yazdan iki yıl sonra Tarık topluluklar arasında yaşanan anlaşmazlıkların ardında yatan ruhbilimsel unsurları araştıran Massachusetts Teknoloji Enstitüsü sinirbilim uzmanlarından Emile Bruneau ile birlikte çalışmaya başladı. Bruneau’ya göre çeşitli araştırmalar perspektif almanın daha baskın ya da egemen toplulukların küçük düşürülen ya da kınanan topluluklar karşısında daha olumlu bir tavır takınmalarına yardımcı olduğuna işaret ediyor. Örneğin, evsiz bir insanın kafasından neler geçiyor olabileceğini düşünmek kişinin o insana yardımcı olmasını sağlayacak çok daha sevecen duygular beslemesine yol açıyor- ancak bu yöntem birbirlerine diş bileyen gruplarda asla etkili olmuyor.
Gerçekten de Bruneau kısa bir süre önce yaptığı bir araştırmada çelişki sırasında perspektif almanın yaratacağı etkilerin kendini başkasının yerine koyanın kim olduğu ve kendini kimin yerine koyduğuna göre çarpıcı farklılıklar gösterdiğini ortaya koydu. İki anakarada sürdürülen araştırmada Bruneau görece daha egemen olan çatışma gruplarının (çalışmalarında İsrailliler ile Amerikalılar) kendilerini karşı tarafın yerine koyduklarında (sırasıyla Filistinliler ve Meksikalı göçmenler) egemen olmayan karşı gruplarla ilgili olarak daha olumlu düşünceler beslediklerine, ancak zihinsel açıdan yer değiştirmenin daha alt konumdaki topluluklarda bu tür yararlı etkilere yol açmadığına tanık oldu. Nitekim, olaylara beyaz Amerikalıların bakış açısından yaklaşmak Meksikalı göçmenlerin söz konusu topluluğa karşı besledikleri olumsuz duyguların daha da kötüye gitmesine neden oldu. Bu başarısızlığın olası bir nedeni, daha güçsüz bireylerin kendilerini zaten sıklıkla başkalarının yerine koyuyor olmaları ve bu yüzden daha yoğun bir duygudaşlığın tavırlarında herhangi bir etki yaratmamasından kaynaklanabilir. Şimdilerde Illinois Üniversitesi’nde görevli olan ruhbilimci Michael Kraus ve arkadaşları 2011 yılında yayımlanan bir araştırmada, toplumsal konumu daha düşük olan bireylerin huzur ve esenliğinin genellikle başkalarının sürekli değişime uğrayan geçici isteklerinin etkisinde olduğunu ve bu yüzden de söz konusu bireylerin güçlü bireylere kıyasla başkalarının kafalarından geçenlerle çok daha yakından ilgilendiklerini ortaya koydular. Bir başka olasılık da egemen olmayan topluluk ya da bireylerin- söz gelimi, öğrenciler ve alt kıdemli işçiler- kendi bakış açılarının genellikle göz ardı edildiğini düşünüp egemen olan tarafın bakış açısına kulak verme konusunda zorlanmaları olabilir. Nitekim, Bruneau egemen olmayan toplulukların tavırlarında bir değişikliğin, olaylara karşı tarafın bakış açısından bakarak değil de daha üst konumdaki topluluklara kendi görüş ve deneyimlerini anlatarak sağlandığına tanık oldu. Bruneau’nun da belirttiği gibi, “egemen olmayan gruplar kendilerine kulak verilmesine, duygu ve düşüncelerinin dinlenmesine can atıyorlar.”
İŞ DÜNYASI
İş dünyasındaki ilişkiler de uluslararasındaki ilişkiler denli kanlı olmasa bile, karşılıklı çekişmelere neden olabiliyor. Northwestern Üniversitesi ruhbilim uzmanlarından Adam Galinsky sahte iş görüşmecilerinden masanın karşı tarafında oturan kişinin yararlanmak isteyebileceği taktikleri düşünmelerini istediği araştırmasında dehşet verici bir duruma tanık oldu. Karşı taraftaki kişi düşünüldüğünde etik dışı davranma eğilimi çok daha ağır basıyordu.
Bir rakibin konumunu düşünmek bile iş görüşmecilerinin başka kişilere etik olmayan biçimlerde davranmalarına yol açıyordu. Galinsky iş görüşmelerinin yarışmacı doğasının bir tür korkutma duygusu uyandırdığına ve bunun da karşı tarafın bakış açısını anlamaya çalışan kişinin rakibin hile ve aldatma amaçlı hain tasarılarına abartılı bir biçimde odaklanmasına neden olduğuna inanıyor. Başkalarının kötücül niyetine yapılan bu vurgu, özellikle de gözdağı veren bir ses tonu algılandığında, iki tarafı da kirli dolaplar çevirmeye itebilir. Galinsky, “Olaylara daha soğukkanlı bir biçimde yaklaştığınızda kendinizi başkasının yerine koymak işbirliğine gitmenizi kolaylaştırabilir. Ancak karşı tarafa öfke beslediğinizde kendinizi onun yerine koymaya çalışmak yangına körükle gitmek gibi bir etki yaratabilir,” diyor. Bu durum gündelik yaşamın çeşitli yönlerinde de kendini belli edebilir: kişilerin kırgın ya da kızgın oldukları durumlar (evlilikte çiftlerin ağız dalaşlarını düşünün) kendini başkasının yerine koymak için hiç de uygun bir zemin olmayabilir.
DÜŞÜNEREK ADIM ATMAK
Bruneau ve Galinsky’nin bulguları ilk bakışta insana pek hoş gelmeyebilir. Kendini başkasının yerine koymak, tarafların zaten buna istekli olmaları durumunda, dostlar ve iş arkadaşlarının birbirlerine yardımcı olmalarını sağlayabilir. Gelgelelim, kendini başkasının yerine koymanın en gerekli olduğu durumlarda-tarafların karşılıklı anlayıştan en çok yoksun oldukları kavgalı durumlarda- bu yöntem geri teper. Ne var ki haberler tümden kötü değil. Bruneau’nun araştırması çatışma durumundaki tarafları yatıştırmanın oldukça basit bir yolu olduğuna, perspektif alma konusunda daha az egemen olan grubun üyelerine öncelik tanımanın işe yarayacağına işaret ediyor. Bu da sözgelimi öğrenci ile öğretmen ya da çalışan ile işveren arasında yaşanan çok daha sıradan çatışmalarda gücü elinde tutan tarafın öteki tarafın duygu ve düşüncelerini dile getirmesine izin vermesini gerektiriyor. İş anlaşmalarında da benzer taktikler işe yarayabilir.
Bu tür anlaşmaların genellikle sıfır toplamlı oldukları düşünülür: bir tarafın kazancı öteki tarafa yitim olarak yansır. Bu tür bir düşünce kendini başkasının yerine koymanın en zararlı olabileceği “öfke” durumlarının ortaya çıkmasına yol açabilir. Oysa, iş anlaşmaları her iki tarafın da kazançlı çıkabileceği bir durum olarak da algılanabilir. Örneğin, bir araba satıcısı ile alıcı arasında bir hedef çatışması olabilir-satıcı arabayı en yüksek fiyattan satmaya, alıcı ise en düşük fiyattan almaya çalışır. Oysa, asıl hedef arabanın alım-satımıdır. Bu durumda tarafların ortak, olumlu hedeflere odaklanmaları anlaşmaya varmalarını kolaylaştırabilir. Kendini başkasının yerine koymak insana özgü en önemli özelliklerden biridir. Bu özellik insanların çok daha geniş ölçekte birbirleriyle yardımlaşmalarına olanak tanıdığı gibi, çoğu zaman da başkalarının esenliğini gözetme duygusunu körükler. Ancak olaylara farklı bir bakış açısından yaklaşmayı her derde deva bir çözüm olarak değerlendirmek yerine, bunun olumsuz yönleri olabileceğini de kavramak toplumsal ilişkilere bir pencere açıp, kendini başkasının yerine koymanın bizlere ne zaman ve nasıl yararlı olabileceği konusunda ışık tutabilir.
CUMHURİYET BİLİM TEKNOLOJİ EKİ
Paylaş:
Zeynep Güçlücan
Bu yazı 7434 kez okundu
Yayınlanma Tarihi : 06 Aralık 2019 Cuma, 20:45
Güncelleme Tarihi : 06 Ağustos 2013 Salı, 10:48
İlginizi Çekebilcek Diğer Yazılar
Sahtekarlık sendromu hayatı alt üst edebilir
Capgras Sendromu, sahtekarlık sendromu veya Capgras sanrısı olarak da biliniyor.
Özgüvenli insanlar, duygu tasarrufu yapmıyor
Bazı insanların özgüven eksikliği ya da geçmişte yaşadığı güven sarsıcı ilişkiler nedeniyle diğer insanlarla kurduğu ilişkilerde duygusunu paylaşmakta
Evde bakım ihtiyacı artıyor
Evde bakım h.izmeti, bireylerin daha mutlu olmasını sağlıyor
Her konuda görüş belirtiyorsa temkinli olunmalı
Pandeminin getirdiği gündem yoğunluğu ile birlikte kendilerini her şeyi bilen olarak ortaya koyan kişilerle sürekli karşılaşma durumu ortaya çıktı.
Anksiyete Belirtileri
Anksiyete (kaygı) Bozukluğu Nedir? Anksiyete (kaygı) Bozukluğu Belirtileri Nelerdir= Anksiyete (kaygı) Bozukluğu tedavisi Nasıl Yapılır? Anksiyete (k
Sevginin dilini biliyor musunuz?
Sevginin de dili var. Çok basit davranışlarla evliliğinizi kalıcı, mutlu ve daha huzurlu kılabilirsiniz. Rektör Tarhan sevgi dilinin sırlarını anlatıy
Çocuk Psikiyatrisi
Çocuk psikolojisi
Çocuklarda depresyon
0-6 Yaş Gelişimi ve Eğitimi
Çocuk - Aile İletişimi
Çocuk Hakları ve Tıbbi Etik
Çocuk ve Okul
Çocuklarda İlaç Tedavisi
Çocuklarda Müzikterapi
Çocuklarda Tikler Takıntılar
Çocuklarda Zeka
Çocukluk Depresyonu
Çocukta Davranış Sorunları
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
Kekemelik ve Diğer Konuşma Bozuklukları
Özel Öğrenme Güçlükleri (Disleksi)
AFAZİ
Dil Ve Konuşma Terapisi
Otizm
Sanal Bağımlılık
Sınav Kaygısı - Sınav Stresi
Stres
Bebek Gelişimi
Genç - Ergen Psikiyatrisi
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
Genç - Aile İletişimi
Genç Gelişimi
Genç ve Okul
Gençlerde Alkol ve Madde Kullanımı
Gençlerde İntihar
Gençlerde Yeme Bozuklukları
Kekemelik ve Diğer Konuşma Bozuklukları
Özel Öğrenme Güçlükleri (Disleksi)
Sanal Bağımlılık
Sınav Kaygısı - Sınav Stresi
Stres
Obsesif Kompülsif Bozukluk Takıntı Hastalığı
Uyum Bozuklukları
Erişkin Psikiyatrisi
Alkol Bağımlılığı ve Madde Bağımlılığı
Baş Ağrısı
Bipolar Bozukluk
Deprem Psikolojisi
Deprem Korkusu
Depresyon
Dürtü Kontrol Bozuklukları
Erişkinlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu
Epilepsi (Sara)
Kaygı Bozuklukları
Kişilik Bozuklukları
Korkular
Kronik Yorgunluklar
Obsesif Kompülsif Bozukluk Takıntı Hastalığı
Panik Atak - Panik Bozukluk
Saç ve Kıl Koparma Hastalığı (Trikotillomani)
Sosyal Fobi
Stres
Şizofreni
Travma Sonrası Stres Bozukluğu
Tıbbi Hipnoz Birimi
Uyku Bozuklukları
Horlama
Uykusuzluk
Uyum Bozuklukları
Yeme Bozuklukları
Ağız Kokusu
Kıskançlık
Tırnak Yeme
Aile Ruh Sağlığı
Aile Ruh Sağlığı
Mutlu Evlilik
Aldatan Erkekler
Aile İçi Sağlıklı İletişim
Çocuk - Aile İletişimi
Genç - Aile İletişimi
Evlilik Terapileri
Nöroloji
Afazi
Alzheimer
Baş Ağrıları
Demans
EMG (Elektronöromyografi)
Epilepsi (Sara)
Kas ve Sinir Hastalıkları (Nöromusküler Hastalıklar)
Migren
Parkinson
Uyku Bozuklukları
Cinsel Sağlık
Cinsel Sağlık
Cinsel İşlev Bozuklukları
Cinsel Sorunlar
Vajinismus
Psikiyatrik Teşhiste Beyin Görüntüleme
Beyin Haritalaması - Kantitatif EEG/QEEG
Psikiyatri'de MRI Kullanımı - Türkiye'de Bir İlk!
NeuroBiofeedback (Nöroterapi)
Beyin Uyarım Teknikleri
Mikrouyarım Tedavileri
Manyetik Uyarım Tedavisi (TMU - rTMS)
Derin TMU (Deep TMS)
Obezite Tedavisinde Derin TMU
EKT (Elektro Konvülsif Tedavi) Nedir?
Transkraniyel Doğru Akım Uyarımı (tDCS)
Kişiye Özel Tedaviler
NPAMATEM
Bağımlılık Tedavisi
Alkol Bağımlılığı
Esrar Bağımlılığı
Gençlerde Alkol / Madde Kullanımı ve Bağımlılığı
Kokain Bağımlılığı
Kumar Bağımlılığı
İnternet Bağımlılığı
Opiat Bağımlılığı
Sigara Bağımlılığı
Beyin ve Davranış
Beyin ameliyatları
Beyin Check-Up'ı (Nöropsikolojik Tarama)
Düşünce Teknolojisi ve Psikoterapi Türleri
Geriatrik Psikiyatri
Geriatrik Psikiyatri Nedir
Geriatrik Populasyonda (Yaşlılarda) Psikiyatrik Hastalıklar
Geriatrik Hastalarda (Yaşlılarda) Zihinsel İşlevler
Geriatrik Hastalarda (Yaşlılarda) Psikiyatrik Muayene
Yaşlanma Psikolojisi
Sigara Bırakma Polikliniği
Endüstri Psikolojisi
Şiddet ve Taciz
Pozitif İlkyardım
Online Terapi
Tiroid kanseri
Genel Sağlık
Genel Sağlık
Ortopedi ve Travmatoloji
İç Hastalıkları Dahiliye Servisi
Kulak Burun Boğaz
Kardioloji
Alerji
Kadın Hastalıkları
Obezite
Cilt Bakımı
Tüp Bebek
Saç Dökülmesi
Üsküdar Üniversitesi'nden Haberler
Diğer Haberler
Sizden Gelenler
KÖŞE YAZARLARI
Evlenirken doğru kişiyi seçmek zor değil
Prof. Dr. Nevzat TARHAN
06 Ekim 2021
Dördüncü doz aşı muamması
Prof.Dr. Mehmet BALTALI
27 Ağustos 2021
Z kuşağına çok yakışıyor
Prof. Dr. Nazife Güngör
02 Ağustos 2021
Milli Eğitim Sağlık Hizmetlerine Fayda Üretiyor mu
Dr. Öğr. Üyesi​ Ayhan Özşahin
13 Temmuz 2021
Modern teknoloji dünyadaki ekosistemi tahrip etti
Prof. Dr. İbrahim Özdemir
19 Nisan 2021
Tüm köşe yazıları
BEYİN UYARIM TEDAVİLERİ
GEN TEMELLİ TEDAVİLER
Online Randevu Talebi
HIZLI ERİŞİM
Psikiyatri
AFAZİ
Tüp Bebek
Alkol Bağımlılığı
Otizm
Saç Dökülmesi
Esrar Bağımlılığı
Alzheimer
Bebek Gelişimi
Kokain Bağımlılığı
Baş Ağrıları
Stres
Kumar Bağımlılığı
Demans
Depresyon
Sanal Bağımlılık
Migren
Alerji
Opiat Bağımlılığı
Parkinson
Kadın Hastalıkları
Sigara Bağımlılığı
Şizofreni
Obezite
Psikolojik Testler
Kardioloji
Bipolar Bozukluk
Cilt Bakımı
BİLGİLENDİRME
e-Psikiyatri.com bir NPGRUP sitesidir. Bu sitede verilen bilgiler, site ziyaretçilerinin/hastaların hekimleriyle mevcut ilişkilerini ikame etmek değil, desteklemek için tasarlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler bir hekime danışmanın yerine geçmez. Tüm hakları saklıdır.
© 2021
NPGRUP BT
SOSYAL SORUMLULUK ÇALIŞMALARI
‹ ›
Hakkımızda Veri Yayın Politikamız KVKK Künye Bize Ulaşın
×
E-BÜLTEN
Hizmet, duyuru ve etkinliklerimizden haberdar olmak için aşağıdaki kutucuğa e-posta adresinizi yazıp gönder tuşuna basarak e-Bültenimize abone olabilirsiniz.