Lecţia democratică a referendumurilor francez şi olandez din 2005 şi ale multor altor popoare, dacă ar fi fost consultate, este că cetăţenii spun că nu sunt împotriva Europei, ci că au sentimentul că aceasta se construieşte fără ei, iar uneori împotriva lor.
Z przeprowadzonych we Francji i Holandii w 2005 roku referendów płynie następująca demokratyczna nauczka: obywatele mówią, że nie są przeciwni Europie, ale odnoszą wrażenie, iż jest ona budowana bez ich udziału, a czasami nawet wbrew nim. Podobny wydźwięk miałyby referenda w innych państwach, gdyby zostały przeprowadzone.