سومریان (حدود ۵۰۰۰ تا ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد) با ابداع خط میخی دوره‌ای را آغاز کردند که به عنوان آغاز خط‌نویسی و تاریخ‌نگاری شهرت دارد و همچنین اولین مدارک نگارشی بشر که به شکل کتیبه‌های (کتاب یا دفترچه یادداشت) گلی یا سنگی بر جای مانده متعلق به تمدن‌های آریایی‌ها، مادها، پارت‌ها است .
sˌumerˈiɑn hˈoduːd pandʒ hˈezɑr tɑː jˌek hezˌɑro pˈɑnsad sˈɑl q1ˈabl az milˈɑd bɑ ˈebdɑʔ xˈat mˈixi dˈoreːiː rɑ ˈɑq1ˈɑz kˈardand kˈeː beː ˈonvɑn ˈɑq1ˈɑz xˈatnevˈisi vˈa tˈɑrixneɡˈɑri ʃˈohrat dˈɑrad vˈa hamtʃˈenin avvˈalin madˈɑrek nˌeɡɑrˈeʃi bˈaʃar kˈeː beː ʃˈekl katˈibeːhˈɑje kˈetɑb jɑː daftˈartʃe jˈɑddɑʃt ɡˈoli jɑː sˈanɡi bar dʒɑj mˈɑndeː mˌoteʔˈalleq1 beː tamˈaddonhˈɑje ˈɑriˈɑiːhˈɑ mˈɑdhɑ pˈɑrthɑ ˈast .