هم تفاوت‌های گویش و هم ویژگی‌های فرهنگی-اجتماعی، گیلک‌ها را به سه دسته تقسیم می‌کند: گیلک‌های رشتی و لاهیجانی، به ترتیب در بخش غربی و شرقی دشت، تفاوت‌های جزئی نشان می‌دهند، اما گیلک‌های گالش یا دیلمی در جنوب غربی کوه‌ها زبان کاملاً متفاوتی دارند و همچنین شیوه زندگی آنان در تقابل با شالیکاران گیلک در دشت است .
hˈam tafˈɑvothˈɑje ɡˈujeʃ vˈa hˈam viʒˈeɡihˈɑje farhˈanɡiˌedʒtemˈɑʔˈi ɡˈilakhɑ rɑ beː sˈeː dˈasteː tˈaq1sim mikˈonad: ɡˈilakhˈɑje rˈaʃti vˈa lˈɑhidʒˌɑni beː tˈartib dˈar bˈaxʃ q1ˈarbi vˈa ʃˈarq1i dˈaʃt tafˈɑvothˈɑje dʒozˈii nˈeʃɑn midˈahand ˈammˌɑ ɡˈilakhˈɑje ɡˈɑleʃ jɑː dejlˈami dˈar dʒˈonuːb q1ˈarbi kˈuːhhɑ zabˈɑn kˈɑmelˌan mˌotafˈɑvetˌi dˈɑrand vˈa hamtʃˈenin ʃˈiveː zˈendeɡˌi ˈɑnˈɑn dˈar taq1ˈɑbol bɑ ʃˈɑlikˌɑrɑn ɡˈilak dˈar dˈaʃt ˈast .