ləs əðifikɐsjˈons ðəstˈil ɾrʊmˈanik, ˈam ələmˈens ðəstɐkˈaβləs, kˈom son ləs əsɣlˈezjəs ðə sˈan mɐɾtˈi ðə sʊɾrˈokɐ ˈɛssə. dˈodzə i ðə sˈan mɐɾtˈi ðʊɣˈasɐ, kˈɛ ðəpˈɛnjən dəl mʊnəstˈi ðə sˈan ʑʊˈan də ləs ɐβɐðˈɛsəs, i ləs ðə sˈan ʑʊljˈa ðə sɐltˈoɾ i sˈantɐ mɐɾˈiɐ ðə ʋiðɐβˈonɐ, kˈɛ ðəpˈɛnjən dəl mʊnəstˈi ðə ɾripˈoʎ, fˈan əβiðˈen ləɡzistˈɛnsiɐ ʊmˈanɐ ən ɐkˈɛʎɐ ˈɛpʊkɐ.
Les edificacions d'estil romànic, amb elements destacables, com són les esglésies de Sant Martí de Surroca (s. XII) i de Sant Martí d'Ogassa (), que depenien del monestir de Sant Joan de les Abadesses, i les de Sant Julià de Saltor i Santa Maria de Vidabona, que depenien del monestir de Ripoll, fan evident l'existència humana en aquella època.