วชิราวุธวิทยาลัย
พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดี ศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานกำเนิดโรงเรียนมหาดเล็กหลวงขึ้น เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2453 เพื่อให้โรงเรียนแห่งนี้เป็นสถาบันที่ให้การศึกษาอย่างแท้จริงแก่กุลบุตรชาวไทย และเป็นเสมือนพระอารามหลวงประจำรัชกาล ซึ่งมิได้โปรดฯ ให้สร้างขึ้น เพราะมีพระราชดำริว่า ในรัชสมัยของพระองค์พระอารามหลวงต่างๆ มีอยู่มากแล้ว หากจะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาพระอารามหลวงขึ้นอีกก็จะเป็นพระราชภาระในการปฏิสังขรณ์อีกโดยมิควร ประกอบกับในรัชสมัยของพระองค์นั้นการศึกษาได้เปลี่ยนแปลงไป มิได้อยู่กับวัดดังเช่นกาลก่อน นักเรียนต้องการครูบาอาจารย์ที่เป็นคฤหัสถ์ เพื่อทำการอบรมสั่งสอน ดังนั้น จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาโรงเรียนขึ้นตามแบบโรงเรียนรัฐบาลของประเทศอังกฤษ และพระราชทานนามโรงเรียนแห่งนี้ว่า "โรงเรียนมหาดเล็กหลวง"
คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร มีความเป็นมาตั้งแต่ วันที่ 18 มกราคม พ.ศ. 2510 สภาวิทยาลัยวิชาการศึกษาได้มีมติให้เปิดวิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลกขึ้น กระทรวงศึกษาธิการได้ประกาศจัดตั้งเป็นทางการเมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2510 คณะศึกษาศาสตร์จึงจัดตั้งขึ้น พร้อมๆ กับการเป็น วิทยาลัยการศึกษา พิษณุโลก เนื่องจากวิทยาลัยวิชาการศึกษาเป็นสถาบันอุดมศึกษาที่ผลิตวิชาชีพครู ในระดับปริญญาเพียงสาขาเดียวเท่านั้น จนกระทั่งวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2517 ได้มีประกาศในราชกิจจานุเบกษา ให้ยกฐานะวิทยาลัยวิชาการศึกษา ขึ้นเป็นมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาลัยวิชาการศึกษา ที่เป็นสาขาก็ได้รับการ ยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒใหม่ด้วย แต่ยังคงเป็นสาขาของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาลัยการศึกษา พิษณุโลก ได้เปลี่ยนเป็น มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตพิษณุโลก และได้เปิดสอน 4 คณะ คือ คณะศึกษาศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ และคณะสังคมศาสตร์ ต่อมาได้ยกฐานะเป็น คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร เมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533