การทุจริตทางการเมือง
การทุจริตทางการเมือง (, ภาษาปากในภาษาไทยเรียกทับศัพท์ว่า "คอร์รัปชัน") คือการใช้ตำแหน่งหรืออำนาจทางราชการและการเมือง หรือในองค์กรของเอกชน เพื่อให้ได้มาซึ่งรายได้ หรือการฉ้อโกงเอาเงินสาธารณะมาเป็นของตนและพรรคพวก หรือหาประโยชน์อื่นๆ ซึ่งการทุจริตนี้อาจมิใช่เป็นตัวเงิน วิธีการที่ใช้อาจจะผิดกฎหมายหรือไม่ผิดก็ได้ แต่เป็นพฤติกรรมซึ่งสาธารณชนจะไม่พอใจหรือผิดจากจารีตประเพณีนิยม เนื่องจากเป็นการกระทำที่ขัดกับความคาดหวังของสาธารณชน เรื่องมาตรฐานจริยธรรมและพฤติกรรมที่ดีของบุคคลสาธารณะ (ข้าราชการและนักการเมืองหรือองค์กรเอกชน) คำจำกัดความส่วนหลังนี้ เขียนไว้เพื่อเปิดช่องให้มีการตีความพฤติกรรมการทุจริตที่อาจจะแตกต่างกันในแต่ละสังคม หรือแม้แต่ในสังคมเดียวกันบุคคลในทางการเมืองระดับประเทศของไทยที่ถูกกล่าวหา และถูกศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงค์ตำแหน่งทางการเมืองพิพากษาให้มีความผิดและรับโทษจำคุกคนแรกคือ นายรักเกียรติ สุขธนะ และยังมีนักการเมืองในระดับประเทศอีกหลายคนที่ถูกกล่าวหาและถูกศาลพิพากษาถึงที่สุดว่ามีความผิด เช่น พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี นายวัฒนา อัศวเหม อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม โดยที่ทั้ง พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร และ นายวัฒนา อัศวเหม ต่างก็อยู่ระหว่างการหลบหนีโทษจำคุก
การทุจริต
มีการตั้งราคารับจำนำข้าวที่สูงกว่าท้องตลาดมากนัก ทั้งนี้เมื่อมาถึงยุครัฐบาลอภิสิทธ์ เวชชาชีวะ ก็ได้มีการเปลี่ยนแปลงนโยบายจากการจำนำข้าวโดยมีการยกเลิกเปลี่ยนมาเป็นโครงการการประกันราคาข้าวแทน เนื่องจากปัญหาของการทุจริตที่เกิดขึ้นในอดีตและการไม่สามารถแก้ไขปัญหาราคาข้าวตกต่ำได้อย่างแท้จริง แต่เมื่อได้มีการเปลี่ยนรัฐบาลมาเป็นยุคของนางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ในช่วงปีพ.ศ.2554 ด้วยนโยบายที่พรรคเพื่อไทยได้มีการหาเสียงไว้ ในการที่จะดำเนินโครงการรับจำนำข้าวทุกเมล็ดในราคาเกวียนละ 15,000 บาท ซึ่งได้เริ่มต้นดำเนินการในวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ.2554 แต่หลังจากที่มีการเปิดโครงการรับจำนำข้าวไปเพียง 2 วัน ก็ได้มีหนังสือจากคณะกรรมการ ป.ป.ช.ส่งถึงนายกรัฐมนตรีเรื่องข้อเสนอการแก้ปัญหา ทุจริตและยุติโครงการรับจำนำข้าว รวมทั้งได้มีเสียงคัดค้านจากนักวิชาการหลายฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยกับนโยบายดังกล่าวโครงการรับจำนำข้าวเป็นโครงการดำเนินการของรัฐขนาดใหญ่ทั้งในแง่ของปริมาณเงินที่ใช้จำนวนประชาชนที่เกี่ยวข้อง จำนวนเจ้าหน้าที่ที่ใช้ในการดำเนินการ เขตพื้นที่ดำเนินการ และที่น่าจะมีความสำคัญนั่นคือเดิมพันในทางการเมือง เพราะหากสามารถดำเนินการไปได้ด้วยการประสบความสำเร็จอย่างสูง ความนิยมของประชาชนที่มีต่อฝ่ายการเมืองที่นำเสนอการโครงการนี้ย่อมได้รับการสนับสนุนจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง (ส่วนใหญ่จะได้แก่ประชาชนที่ได้รับประโยชน์จากโครงการ รวมไปถึงเจ้าหน้าที่ เอกชนผู้เข้าร่วมดำเนินการ ฯลฯ) อันเสมือนเป็นความชอบธรรมทางพฤตินัยแก่การคงอยู่ดำรงอยู่อย่างต่อเนื่องของโครงการนี้ไปตลอดจนกว่าจะมีทางเลือกอื่นที่ดีกว่า93แต่ทว่า ด้วยข้อเท็จจริงและข้อถกเถียงทางวิชาการที่ตั้งข้อสงสัยต่อการดำเนินโครงการนี้ถึงความไม่ชอบมาพากลของการดำเนินการต่างๆ จนท้ายที่สุดมีการตั้งข้อกล่าวหาให้ดำเนินคดีทุจริตและประพฤติมิชอบแก่ผู้เกี่ยวข้องในระดับสูงโดยเฉพาะกับนักการเมืองระดับชาติ ข้าราชการประจำระดับสูง และปัจเจกชนอื่นที่มีส่วนเกี่ยวข้อง จึงทำให้ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการดำเนินการในโครงการรับจำนำข้าวค่อยๆ ปรากฏต่อสาธารณชนอย่างเป็นกิจจะลักษณะและชัดเจนว่ามีใครเกี่ยวข้องบ้างเกี่ยวข้องอย่างไร ใครทำอะไรบ้างในโครงการ ทำไปทำไม ทำที่ไหน และทำอย่างไร ต่างไปจากที่ผ่านมาเพราะเหตุว่าในเวลาใดที่มีการท้วงติง การคัดค้าน หรือการโต้แย้งใดๆ ต่อโครงการจำนำข้าวก็จะถูกเจ้าของนโยบายจำนำข้าวโต้แย้งเสมอๆ ว่า เป็นการกระทำของนักการเมืองฝ่ายตรงข้าม เป็นการกล่าวหาของนักวิชาการที่มีอคติต่อรัฐบาล เป็นการกระทำทุจริตประพฤติมิชอบของฝ่ายปฏิบัติการระดับเจ้าหน้าที่ไม่เกี่ยวข้องกับฝ่ายนโยบาย ฝ่ายนโยบายไม่เคยสั่งให้กระทำแต่ได้สร้างกลไกให้มีการควบคุมตรวจสอบอย่างดีมีการดำเนินคดีให้เห็นปรากฏ ฯลฯในที่นี้ คณะผู้วิจัยจึงขอนำเสนอข้อเท็จจริงและการวิเคราะห์ในข้อเท็จจริงของโครงการรับจำนำข้าวทุกเมล็ดที่ดำเนินการโดยรัฐบาลยิ่งลักษณ์ (พ.ศ. 2554 – 2556) แม้คดีนี้จะยังไม่มีข้อยุติจากคำพิพากษาของศาล แต่จากคำวินิจฉัยของป.ป.ช.ในการชี้มูลความผิด พยานหลักฐานต่างๆที่ปรากฏทั้งในสำนวนการสอบสวน การนำเสนอข่าวของสื่อมวลชน การขุดคุ้ยข้อมูลของพรรคการเมืองฝ่ายค้าน ก็นับเป็นกรณีศึกษาสำหรับการทุจริตเชิงนโยบายที่น่าสนใจและน่าตื่นตื่นใจมากที่สุดโครงการหนึ่งในบรรดาการทุจริตคอร์ปชั่นเท่าที่เกิดขึ้นมาจวบจนถึงปัจจุบันในสังคมของเรา และอาจกล่าวได้ว่านี้คือตัวอย่างของการกำหนดนโยบายที่นำไปสู่การทุจริตเชิงนโยบายที่ชัดเจนมากที่สุดทั้งนี้ข้อมูลหลายส่วนที่คณะผู้วิจัยได้สรุปมา เป็นข้อมูลที่ปรากฏในสื่อสารมวลชนที่มีการนำเสนอโดยพรรคฝ่ายค้าน ซึ่งคณะผู้วิจัยเห็นว่าแม้จะเป็นข้อมูลของฝ่ายตรงข้ามรัฐบาล แต่หากพิจารณาด้วยใจที่เป็นธรรมก็จะปรากฏว่าข้อมูลหลายเรื่อง เป็นสิ่งที่รัฐบาลไม่สามารถตอบข้อสงสัยของพรรคฝ่ายค้านได้เลย และจากการสอบสวนของป.ช.ช.ก็เห็นความพิรุธอีกหลายประการ เช่นปัญหาการขายข้าวแบบรัฐบาลต่อรัฐบาล (G to G) ระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐวิสาหกิจจีน ซึ่งผลปรากฏว่าไม่ได้มีซื้อขายระหว่างรัฐบาลเกิดขึ้นจริง โดยเฉพาะฝ่ายการเมืองที่เป็นรัฐบาลที่ยังคงยืนยันว่าเป็นการทำตามนโยบายที่หาเสียงไว้ ดังนั้นจึงไม่มีความผิด แม้จะมีการทุจริตขึ้นจริงก็เป็นเรื่องที่ต้องดำเนินการกับผู้กระทำทุจริตไม่ใช่รัฐบาลที่วางนโยบาย ซึ่งนับเป็นประเด็นที่จะนำไปสู่การสร้างบรรทัดฐานในเรื่องความรับผิดจากการทุจริตที่เกิดจากนโยบายในระบบกฎหมายไทยต่อไปหากศาลได้