มหาวิทยาลัยเซาแทมป์ตัน
ครั้นแล้ว ณ วันที่ 29 เมษายน พ.ศ. 2495 หลังจากที่สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่สองขึ้นครองราชสมบัติแทนพระชนก (สมเด็จพระราชาธิบดีจอร์จที่หก) ซึ่งเสด็จสวรรคตไปเมื่อราวสองเดือนก่อน ก็ทรงตราพระราชบัญญัติให้วิทยาลัยอุดมศึกษาเซาท์แฮมป์ตันยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัย นับเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกในรัชกาลสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่สอง มหาวิทยาลัยประกอบด้วยคณะวิชาทั้งสิ้น 6 คณะ ได้แก่ คณะศิลปศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ คณะเศรษฐศาสตร์ คณะครุศาสตร์ และคณะนิติศาสตร์ โดยมีเจอราลด์ เวลเลสเลย์ (Gerald Wellesley) ดยุคแห่งเวลลิงตันเป็นนายกสภา ต่อมาในวันที่ 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2496 มหาวิทยาลัยจัดพิธีประสาทปริญญาบัตรแก่ผู้สอบได้ตามหลักสูตรเป็นครั้งแรก กิจการของมหาวิทยาลัยเจริญรุดหน้าขึ้นตามลำดับ มีการจัดตั้งคณะแพทยศาสตร์ คณะสมุทรศาสตร์ หอพักที่มหาวิทยาลัยมีอยู่ที่ถนนเกลนแอร์และถนนเวสเซกส์ก็ได้ขยายเพื่อรองรับจำนวนนักศึกษาที่มากขึ้นอีกด้วย
มหาวิทยาลัยโบราณของสกอตแลนด์
มหาวิทยาลัยเหล่านี้มีลักษณะร่วมกันหลายประการ แตกต่างจากมหาวิทยาลัยสมัยใหม่อื่น ๆ ในสกอตแลนด์ มหาวิทยาลัย 4 แห่งนี้ มีส่วนสำคัญอย่างมากในการผลักดันให้เกิดยุคเรืองปัญญาแห่งสกอตแลนด์ () โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยเอดินบะระ ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกที่ก่อตั้งโดยรัฐบาล แทนที่จะเริ่มต้นจากเงินอุดหนุนทางศาสนาเหมือนมหาวิทยาลัยอื่น ๆ รูปแบบเช่นนี้ทำให้การศึกษาในสกอตแลนด์เกิดการพัฒนาอย่างรวดเร็ว เกิดนักปรัชญาและนักวิทยาศาสตร์ที่ผลงานมีผลกระทบต่อโลกมหาศาล อาทิ อดัม สมิธ เจมส์ วัตต์ เดวิด ฮูม ฯลฯ ยุคนี้ก่อให้เกิดการพัฒนาทางด้านเศรษฐกิจ วรรณกรรม ศิลปะ และการแพทย์อย่างมาก และสกอตแลนด์ได้กลายเป็นผู้นำของบริเตนในการเรียนการสอนในหลายสาขาวิชา อาทิ มหาวิทยาลัยแอเบอร์ดีนเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกในประเทศที่พูดภาษาอังกฤษที่มีโรงเรียนแพทย์ เมืองเอดินบะระกลายเป็นศูนย์กลางการเรียนการสอนแพทย์ของสหราชอาณาจักร และมหาวิทยาลัยเอดินบะระยังเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกในโลกที่มีการเรียนด้านวรรณคดีอังกฤษ มหาวิทยาลัยกลาสโกว์เป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกในโลกที่มีการสอนวิชาเศรษฐศาสตร์