เทวนิยม
คำว่า Theism มาจาก "theos" ในภาษากรีกที่แปลว่า เทพ นักปรัชญาชื่อ Ralph Cudworth ใช้คำนี้เป็นคนแรก ส่วนอเทวนิยมเป็นการปฏิเสธความเชื่อแบบเทวนิยมในความหมายกว้าง คือไม่เชื่อว่ามีพระเจ้าองค์เดียว ถ้าปฏิเสธพระเจ้าในความหมายแคบ จะเรียกว่า เทวัสนิยม สรรพเทวนิยม พหุเทวนิยม ตามแต่ลักษณะของความเชื่อ ถ้าเห็นว่าพระเจ้าหรือเทวดาจะมีอยู่หรือไม่เราก็รู้ไม่ได้เรียกว่าอไญยนิยม ถ้าเชื่อว่ารู้ได้ (ว่ามีหรือไม่มี) ก็ถือว่าเป็นเทวนิยมหรืออเทวนิยม (ตามแต่ลักษณะความเชื่อ) เทวนิยมและอเทวนิยมจึงเป็นยืนยันหรือปฏิเสธการดำรงอยู่ของพระเจ้า แต่อไญยนิยมปฏิเสธการรับรู้ ผู้ที่ไม่มีศาสนาจะไม่เชื่อในเรื่องการมีสิ่งศักดิ์สิทธื์ใด ๆ เลย ศาสนาพุทธอาจจัดว่าเป็นทั้งเทวนิยมและอเทวนิยม นิกายเถรวาทและนิกายเซน เชื่อในกฎธรรมชาติ สร้างสรรพสิ่ง จัดเป็นอเทวนิยม นิกายสุขาวดีและวัชรยาน เชื่อว่ามีพระอาทิพุทธะเป็นผู้สร้างโลกและสรรพสิ่งเฉกเช่นพระเจ้า จึงอาจจัดนิกายเหล่านี้เป็นเทวนิยมได้
เอกเทวนิยมอิสลาม
คัมภีร์อัลกุรอานมีทัศนะว่า แท้จริงแล้วมนุษย์เป็นผู้ยอมรับในความเอกของพระเจ้ามาแต่แรกเริ่ม:มีรายงานไว้ว่ามีประชาชนกลุ่มหนึ่งมาขอให้ท่านศาสดา(ส)อธิบายเกี่ยวกับความหมายของเตาฮีด จึงมีการประธานลงมาของวิวรซึ่งพระองค์ทรงตรัสว่า:
ความหมายของเตาฮีดซาตี(ความเป็นเอกะในแก่นแก่นแท้ของพรองค์) คือ พระองคืเป็นหนึ่งเดียวในตัวของพระองค์โดยไม่สามารถมมโนภาพถึงส่วนที่สองของพระองค์ได้เลย,กล่างอีกในหนึ่งคือ พระองค์ทรงเป็นหนึ่งเดียวบริบูรณ์และบริสุทธิ์จากสิ่งเทียบเคียงใดๆทั้งสิ้น,ในอิสลามศึกษาได้นิยมและขยายความคำว่าเตาฮีดโยอ้างอิงคำกล่าวของท่านอิมาม อลี (อ)ไว้ว่า: