Nhà sưu tập tranh Nguyễn Mạnh Phúc: Bộ VH-TT &DL; cần tiếp thu thông tin và cho kiểm tra.
Thưa ông, là nhà sưu tập tranh uy tín, chuyên về tranh Bùi Xuân Phái, một trong bộ tứ Sáng - Nghiêm - Liên - Phái, ông bình luận ra sao trước nghi vấn sử dụng tranh giả của Nguyễn Sáng tại Cục Mỹ thuật (Bộ VH-TT &DL;)?
Chuyện tranh thật, tranh giả thì ở thế giới có lâu rồi, kinh tế thị trường thì ở đâu cũng có hàng thật và hàng giả, chứ không phải riêng gì Việt Nam. Nhưng những cơ quan quản lý Nhà nước về nghệ thuật mà làm hàng giả như Bảo tàng Mỹ thuật, rồi Cục Mỹ thuật, cái đó là phải lên án. Còn cá nhân là chuyện khác.
Nghi vấn tranh giả Nguyễn Sáng tại Cục Mỹ thuật gây tranh luận.
Trước đây, tôi đã nói rồi, xét lỗi tranh giả ở Việt Nam thì chính là lỗi ở Nhà nước. Thứ nhất, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã nhầm lẫn giữa tranh nguyên bản và tranh chép. Những bức tranh của các họa sĩ người ta vẽ đẹp, Bảo tàng không mua, nhưng thấy dư luận quần chúng khen rằng họa sĩ này vẽ đẹp lắm, thế là đến đặt vẽ. Khi trả tiền thì không theo giá trị tranh gốc và tranh chép, mà đánh đồng tranh gốc và tranh chép như nhau. Quan niệm thế nào là tranh gốc và tranh phiên bản thì ngay Nhà nước đã nhầm lẫn trong chuyện đó rồi. Đây là khuyết điểm của những người lãnh đạo về văn hóa.
Thưa ông, qua ý kiến của ông Quang Việt nêu nghi vấn về 2 bức tranh Cục Mỹ thuật đang lưu trữ là tranh nhái của Nguyễn Sáng. Theo ông, ý kiến này có đáng quan tâm hay không?
Nếu như là một người dân bình thường thì tôi không nói. Nhưng với tư cách của Quang Việt là một họa sĩ, một người nghiên cứu Mỹ thuật, hiện đang là Trưởng phòng ở Nhà xuất bản Mỹ thuật, thế thì là người phát ngôn có trách nhiệm chứ không phải nói là vu vơ. Bộ VH-TT&DL; cần phải tiếp thu thông tin và kiểm tra xem thật giả như thế nào? Bởi vì đây là uy tín không những của Cục Mỹ thuật mà là uy tín của cả nước về tranh thật, tranh giả trong lúc lộn xộn như thế này. Không phải Cục Mỹ thuật bây giờ, mà Bảo tàng Mỹ thuật trước đây chép rất nhiều tranh. Nhưng mà bây giờ không thể nhá nhem như trước đây, mà phải công bố đấy là tranh chép chứ không phải là tranh gốc.
Họa sĩ Thẩm Việt Hùng: Không thể dùng uy quyền để nguy tạo sự thật.
Vừa qua, Báo NNVN phản ánh ý kiến của ông Quang Việt (NXB Mỹ thuật) nêu nghi vấn Cục Mỹ thuật đang sử dụng 2 bức tranh giả danh Nguyễn Sáng. Còn tranh thật đã biến mất. Một cán bộ Cục Mỹ thuật cho rằng nghi vấn của ông Quang Việt đó là do lỗi in màu trên Tạp chí Mỹ thuật Nhiếp ảnh (2013). Theo tôi, về phần mầu thì có thể là do lỗi in. Nhưng về phần hình trong 2 bức tranh minh họa đề tên Nguyễn Sáng thì có vấn đề. Căn cứ và tạo hình và bút pháp thì đây là tranh chép. Đã là tranh chép mặc dù rất giống nhưng tinh thần vẫn khác với bản chính.
Nếu các tranh minh họa trên các ấn phẩm nêu trên của Cục Mỹ thuật là tranh chép lại từ tranh Nguyễn Sáng thì sẽ làm giảm uy tín của tạp chí chuyên ngành Mỹ thuật Nhiếp ảnh. Tiếp đó, người xem sẽ hiểu lầm về tác giả, đặc biệt là những họa sĩ nổi tiếng và có uy tín. Quan trọng hơn, nó có tác hại ghê gớm, khiến tranh giả biến thành thật. Mọi người sẽ công nhận bức chép đó là thật theo yếu tố thị giác.
Trong trường hợp này, để xóa đi những nghi ngờ trong giới Mỹ thuật về tranh nhái Nguyễn Sáng thì Cục Mỹ thuật nên công bố bức tranh gốc cùng hồ sơ của nó. Ngay như Bảo tàng Mỹ thuật cũng đã chép lại rất nhiều tranh giá trị.
Đồng thời, qua cơ quan truyền thông báo chí, Cục Mỹ thuật nên có một bài báo để cải chính việc này. Vì sau khi xuất bản và phát hành Tạp chí Mỹ thuật Nhiếp ảnh (2013) số chuyên đề kỷ niệm 90 năm ngày sinh Nguyễn Sáng thì nhiều người biết cho nên cần phải cải chính. Điểm mấu chốt ở đây là Cục Mỹ thuật chỉ cần công bố được hồ sơ và chứng minh với công chúng rằng bức tranh gốc của Nguyễn Sáng hiện vẫn được lưu trữ tại cơ quan này. Còn nếu ai đó nói rằng, Nguyễn Sáng đã chép lại 2 bức tranh để tặng cho Cục Mỹ thuật thì đến trẻ con cũng không làm cái gì đến hai lần để tặng cho cùng một người, một nơi, huống hồ Nguyễn Sáng. Không thể dùng uy quyền để nguy tạo sự thật.
Nghi ngờ không phải tranh gốc là đúng.
Tranh Nguyễn Sáng tôi biết có từ những năm 1980 trong bộ sưu tập ở Vụ Mỹ thuật (nay là Cục Mỹ thuật - PV) chứ không phải mới bây giờ. Còn ngày tháng năm nào sưu tập cụ thể thì phải hỏi Cục Mỹ thuật giở sổ ra.
Theo tôi biết, đó là tranh Vụ Mỹ thuật nhờ Nguyễn Sáng vẽ lại bản thứ hai hay sao đấy. Còn bản gốc hình như được lưu ở Bảo tàng Mỹ thuật, tôi nhớ mang máng như thế.
Vào thời kỳ ấy, các giả giả còn sống, thì một số tranh, được thuê vẽ lại. Còn ông Nguyễn Sáng trực tiếp vẽ hay là qua ai nữa thì việc ấy tôi không biết nhưng chắc chắn tranh có từ lâu chứ không phải mới đây. Còn việc người ta nghi ngờ đó không phải tranh gốc là đúng rồi. Nhưng tác giả cũng có quyền vẽ bản số 2, số 3 nếu như ghi vào đấy là bản số 2, bản số 3.
Theo tôi biết, hồi nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị ở Pháp về Hà Nội, tôi có hỏi những việc chép tranh như vậy ở bên Pháp như thế nào?Bà Điềm Phùng Thị nói ở bên Pháp nếu chép đến 10 bức tranh mà ghi số từ 1 đến 10 vẫn được. Đó vẫn được coi là bản chính chứ không phải tác giả chép lại thì không được coi là bản chính đâu.
Có thể hỏi Cục Mỹ thuật xem họ sưu tầm bức tranh đó như thế nào. Ông Nguyễn Sáng chép vào năm nào? Hợp đồng như thế nào? Ông ấy vẽ trực tiếp hay thuê người vẽ.
(Họa sĩ Trần Khánh Chương - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam).
KHẢI MÔNG.
