Thị trấn Sa Pa nhìn từ trên cao. Ảnh: Bích Nguyên.
Sa Pa không còn lặng lẽ.
Sa Pa - một thị trấn nhỏ nằm trên độ cao 1.600m so với mặt nước biển của huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai được người Pháp phát hiện từ hơn 100 năm trước. Mùa Đông năm 1903, trong khi tiến hành đo đạc xây dựng bản đồ, đoàn thám hiểm của Sở địa lý Đông Dương đã khám phá ra cảnh quan mặt bằng Lồ Suối Tủng và làng Sa Pả. Sự kiện này đặt dấu ấn cho việc ra đời của thị trấn Sa Pa. Nhận thấy thời tiết Sa Pa mát mẻ, không khí trong lành, phong cảnh hoang sơ, bình yên, người Pháp sớm xây dựng các biệt thự, biến nơi đây thành khu nghỉ dưỡng hàng đầu Bắc Kỳ. Tổng cộng, người Pháp đã xây dựng ở Sa Pa gần 300 biệt thự và một số công trình khác. Dấu ấn còn lại đến ngày hôm nay là nhà thờ đá - một kiến trúc cổ của người Pháp còn khá nguyên vẹn, tu viện cổ xã Tả Phìn.
Sa Pa như thỏi nam châm khổng lồ, có sức hút kỳ lạ với du khách. Không chỉ có cảnh quan đẹp, khí hậu mát mẻ, không khí trong lành, Sa Pa còn mang trong mình sự đa dạng văn hóa dân tộc với các di sản độc đáo. Đó chính là những yếu tố khiến du khách mê mẩn với Sa Pa. Ngay cả các cộng đồng người dân tộc thiểu số - những chủ nhân của Sa Pa với lối sống mộc mạc, bình dị cũng là một yếu tố bí ẩn kích thích sự tò mò, muốn khám phá của du khách.
Những lợi thế sẵn có đó cùng với đường giao thông thuận lợi đã tạo đà cho du lịch Sa Pa phát triển mạnh mẽ. Số lượng khách nội địa và quốc tế đến Sa Pa ngày càng đông, tạo ra một thách thức và sức ép không nhỏ đối với thị trấn xinh đẹp này. Sự phát triển nóng, lượng khách tới ngày càng đông trong khi cơ sở hạ tầng, dịch vụ chưa theo kịp đang là tác nhân khiến cho Sa Pa mất dần vẻ yên bình, lặng lẽ hấp dẫn khách du lịch bao năm qua. Thị trấn nhỏ bé này dường như đang quá tải, nhất là vào những dịp nghỉ lễ dài ngày. Cảnh ách tắc diễn ra nhiều hơn. Nguyên do là đường nhỏ mà lượng xe cộ thì ngày càng nhiều lên.
Thế nhưng, cảnh đông đúc, chật chội không khiến du khách phiền lòng bằng bị chèo kéo mua hàng. Không chỉ người lớn, rất nhiều em nhỏ người dân tộc thiểu số tham gia vào đội quân bán hàng rong. Khi tôi lại gần một em nhỏ lựa một món quà kỷ niệm, lập tức 4-5 em khác chạy tới nài nỉ tôi mua cho bằng được một thứ gì đó. Những em nhỏ này chỉ chừng 6-10 tuổi, đến từ các bản làng quanh thị trấn Sa Pa. Không hiểu việc học hành của các em thế nào?
Quá trình đô thị hóa mạnh mẽ làm cho Sa Pa mất đi vẻ đẹp tự nhiên, thuần khiết. Những công trình kiến trúc, nhà nghỉ, khách sạn, cửa hàng mọc lên như nấm sau mưa, san sát nhau, không theo một quy chuẩn nào gây ảnh hưởng xấu tới cảnh quan thiên nhiên. Các dịch vụ phục vụ du khách ở Sa Pa đa dạng, phong phú nhưng giá cả thường tăng cao vào cuối tuần và dịp lễ. Dịch vụ ăn uống cũng vậy. Sa Pa cũng đang phải đối mặt với tình trạng cơ sở hạ tầng, bãi đỗ xe, hệ thống nhà nghỉ chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao. "Vào dịp cao điểm, đường từ TP Lào Cai lên Sa Pa rơi vào cảnh tắc nghẽn. Tới thị trấn, chật vật lắm mới tìm được một chỗ đỗ xe" - anh Thành, một lái xe du lịch chuyên nghiệp cho biết.
Đồng bào từ các bản làng đổ ra Sa Pa kiếm sống. Ảnh: Bích Nguyên.
Xây dựng lại hình ảnh Sa Pa.
Rõ ràng, Sa Pa có rất nhiều lợi thế để phát triển du lịch và vẫn còn cơ hội xây dựng lại hình ảnh. Vấn đề là làm thế nào để có thể phát triển du lịch một cách bền vững, vừa mang lại thu nhập cao cho người dân, vừa giữ gìn được cảnh quan môi trường, vừa có thể bảo tồn và phát huy bản sắc của các dân tộc bản địa?
Câu hỏi này có vẻ như đã tìm được lời giải khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch quốc gia Sa Pa đến năm 2030. Theo quy hoạch, diện tích vùng lõi tập trung phát triển Khu du lịch quốc gia Sa Pa là 1.500ha. Không gian du lịch sẽ được mở rộng theo hướng hình thành một đô thị du lịch Sa Pa và 4 phân khu du lịch, gồm: Bản Khoang - Tả Giàng Phình (thuộc xã Bản Khoang và Tả Giàng Phình); Tả Phìn (thuộc xã Tả Phìn); Tả Van - Séo Mý Tỷ (thuộc xã Tả Van) và Thanh Kim (thuộc xã Thanh Kim), có sự kết nối với huyện Bát Xát.
Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch quốc gia Sa Pa cũng nêu rõ quan điểm chú trọng khai thác thế mạnh đặc trưng về cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa đặc sắc, đa dạng của đồng bào các dân tộc thiểu số để phát triển khu du lịch bền vững theo hướng chuyên nghiệp, có trọng tâm, trọng điểm; nâng cao chất lượng dịch vụ, khẳng định thương hiệu du lịch cho Sa Pa.
Theo định hướng, sản phẩm du lịch chính của Sa Pa hướng tới là: Du lịch đặc thù, du lịch tham quan, du lịch sinh thái kết hợp với nghỉ dưỡng. Trong đó, Sa Pa đẩy mạnh phát triển các sản phẩm du lịch đặc thù để tận hưởng khí hậu, cảnh sắc thiên nhiên và bản sắc văn hóa của người dân bản địa theo các chương trình du lịch "Sa Pa - xứ sở của các chương trình du lịch đi bộ dã ngoại hấp dẫn" và "Sa Pa - vùng đất của sự trải nghiệm và tìm hiểu văn hóa truyền thống"; sản phẩm du lịch "Chinh phục đỉnh cao" gắn với đỉnh Fansipan, nóc nhà Đông Dương (huyện Sa Pa), đỉnh Ky Quan San và đỉnh Nhìu Cù San, thiên đường săn mây của giới trẻ (huyện Bát Xát); du lịch nghỉ dưỡng ngắm tuyết rơi vào mùa đông. Ngoài ra, còn có các sản phẩm du lịch bổ trợ.
Mục tiêu đặt ra là đến năm 2020, khu du lịch Sa Pa đáp ứng các tiêu chí và được công nhận là Khu du lịch quốc gia. Trước năm 2030, Khu du lịch quốc gia Sa Pa trở thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng, văn hóa tầm cỡ quốc gia, quốc tế với hệ thống cơ sở vật chất đồng bộ, hiện đại; sản phẩm du lịch đa dạng, đặc sắc, chất lượng cao, có thương hiệu và khả năng cạnh tranh với các nước trong khu vực và quốc tế.
Hy vọng việc thực hiện quy hoạch này với các nhóm giải pháp cụ thể, Sa Pa sẽ xây dựng lại hình ảnh của mình là điểm nghỉ dưỡng thân thiện, đặc sắc, yên bình và văn minh.
Bích Nguyên.
