Tội ác và nỗi đau là những gì để lại cho cả hai phía của cuộc xung đột ở miền Đông Ukraine.
98 ngày bị đày ải.
Hôm đó là một ngày tháng 7-2014, Rizaeva đi đưa thực phẩm cho binh sĩ Ukraine ở khu vực bất ổn miền Đông thì nhóm của cô bị những người ủng hộ phong trào ly khai bắt giữ. Ba người đồng hành của Rizaeva gồm 1 nhà báo, 1 linh mục và 1 lái xe của họ cùng bị đưa về nhốt ở nhà tạm giam. Sau đó, binh lính người Chechnya xuất hiện và tra tấn họ. Rizaeva mang thai tháng thứ tư nhưng bị đánh mạnh đến nỗi cô bị sảy thai.
Khi những người đàn ông quăng cô trong phòng, họ nhận thấy hình xăm một con sói trên lưng cô. Đây là linh vật được tôn kính ở Chechnya nên đám đàn ông đó đã ngừng tấn công cô. Họ hỏi tôi có phải đến từ Chechnya, tôi nói không nhưng họ tôn trọng tôi vì tôi có xăm hình linh vật và là một phụ nữ Hồi giáo, Rizaeva, một người Tartar ở Crimea hiện đang sống ở Ukraine nói.
Người phụ nữ khốn khổ ấy thoát khỏi cảnh bị lạm dụng nhưng cô buộc phải chứng kiến cảnh những kẻ bắt cóc đày ải 2 tù nhân nam giới khi liên tục hành hung và làm nhục họ. Tôi sợ đến ngất đi nhưng lúc tỉnh vẫn thấy cuộc tra tấn vẫn tiếp tục. Cô bị giữ trong một tầng hầm chật hẹp. Thức ăn và nước khan hiếm và nhà vệ sinh chỉ là 1 chiếc xô mỗi ngày một lần. Sau 98 ngày bị giam giữ, cô và nhóm bạn được trả tự do trong một cuộc trao đổi tù nhân.
Nỗi đau không thể câm nín.
Hiện nay, quân đội Ukraine vẫn tiếp tục đụng độ với những người ly khai ở đường ranh giới tính, trong khi lực lượng ly khai có sự hậu thuẫn của Nga cùng đồng minh là Chechnya.
Xung đột đã gây ra bạo lực tình dục ở cả hai phía và trong hầu hết mọi trường hợp, những kẻ phạm tội đều không bị trừng phạt. Chỉ có những người sống sót dũng cảm dần dần lên tiếng, đưa ra bằng chứng về tình trạng bị lạm dụng, hãm hiếp hay bị biến thành nô lệ tình dục trong các trung tâm giam giữ bí mật ở tiền tuyến. Với nhiều người, đây là nỗi đau thầm kín bởi họ không dám nói ra vì sợ bị trả thù, bị kỳ thị và nguyên nhân quan trọng khác là hệ thống công lý yếu.
Trong một phép thử đối với hệ thống tư pháp của Ukraine, Tòa án ở Kiev hồi tháng 4-2017 đã bắt giam các cựu thành viên của Tiểu đoàn Tornado ủng hộ quân đội Chính phủ về hành vi tra tấn và tấn công tình dục ở khu vực phía Đông Luhansk vào đầu năm 2015. Tuy vậy, những vụ án kiểu này thường kéo dài và kém hiệu quả. Các tài liệu của Liên hợp quốc cho thấy, cho đến cuối năm 2016, Viện Kiểm sát Quân sự Ukraine mới chỉ đưa ra 3 vụ tố tụng hình sự có liên quan đến những cáo buộc về bạo lực tình dục trong chiến tranh xung đột, nhưng cả 3 vụ kiện đều ngừng vì thiếu bằng chứng, dựa trên tin đồn không chính đáng.
Rizaeva, năm nay 35 tuổi và sống trong một căn nhà mới gần Kiev. Trong 2 năm kể từ sau khi được phóng thích, cô đã giúp điều phối việc trao đổi tù nhân. Bạn có thể phát điên khi đang tự do mà bị khóa trong 4 bức tường. Nhưng tôi có một cậu con trai lớn, vì vậy, tôi phải thật mạnh mẽ. May mắn được cứu sống, sứ mệnh của tôi bây giờ là cứu được càng nhiều người càng tốt.
Trong một báo cáo hồi đầu năm 2017, cơ quan theo dõi nhân quyền của Liên hợp quốc xác định hình thức bạo lực tình dục xảy ra ở miền Đông Ukraine bao gồm nhục mạ, trừng phạt, tra tấn. Trong lãnh thổ do nhóm ly khai kiểm soát, bạo lực tình dục còn được sử dụng để tống tiền và tài sản của người bị bắt. Dù không phải là một thứ vũ khí chiến tranh bởi không có bằng chứng nào cho thấy hai bên sử dụng nó một cách có hệ thống nhưng phải thừa nhận rằng đây là một thói quen phổ biến nhằm thiết lập sự kiểm soát cũng như đàn áp bất cứ biểu hiện chống đối nào.
Yên Vũ (Theo Newsweek).
