Cha mẹ là người sinh ra ta, nuôi ta khôn lớn, trưởng thành, thầy cô là người có công dạy dỗ, việc tết cha, tết mẹ, tết thầy là chuyện đương nhiên. Trong cuốn "Việt Nam phong tục", học giả Phan Kế Bính viết, học trò mới nhập môn, phải kiếm buồng cau lạy yết kiến thầy hai lạy. Lúc học gặp khi ngày Tết thì mùa nào thức ấy, hoặc cặp gà thúng gạo, hoặc đường mứt bánh trái, tùy gia cảnh mà đem đến lễ thầy.
Như vậy có thể thấy, việc tặng quà Tết không câu nệ nhiều hay ít, sang hay hèn, mà quan trọng là thể hiện được sự tôn trọng, tri ân, trang trọng.
Nhưng cùng với sự biến đổi của xã hội, những món quà Tết ngày càng trở nên thực dụng. Người ta lợi dụng Tết nhất để biếu xén nhằm mưu lợi bản thân. Khi thì để thăng quan, tiến chức, lấy được dự án này, công trình nọ, hoặc có khi chỉ để lấy lòng thầy cô, đặng cho con mình được đứng nhất, nhì lớp, làm vẻ vang gia tộc bằng cái danh hão. Mới đây, trong một phiên tòa, dư luận bàng hoàng khi nghe bị cáo khai, chỉ sắp xếp một bữa ăn trưa, người này đã được "trả công" tới 5 tỷ đồng. Quà ngày thường đã vậy, ngày Tết không biết đến đâu?
Mà việc tặng quà giờ ngày càng tinh vi. Ngoài phong bao, phong bì, người ta còn tặng nhau cổ phần, cổ phiếu, tặng suất mua căn hộ, tặng chậu hoa, cây cảnh - tất nhiên là tiền tiền tỷ - vừa kín đáo, vừa sạch sẽ. Cũng chẳng cứ dịp lễ Tết, họ nghĩ ra đủ các ngày để tặng và được tặng: sinh nhật mẹ, thôi nôi con, ngày giỗ ông, ngày mất bà. Có người còn bật mí, họ từng đi biếu quà nhân ngày...Quốc tế lao động.
Việc tặng quà cho nhau với ý nghĩa tốt đẹp đã bị một số người làm cho biến tướng, méo mó, khiến nhiều người cứ đến dịp lễ Tết là sợ. Tốn tiền là một chuyện, họ sợ cái cảnh mệt nhoài luồn lách trên đường, chen chân nhau sắp hàng tại cổng các dinh thự hay trụ sở cơ quan chờ làm "đối ngoại". Người này "đi Tết" người kia, người kia lại "đi Tết" người khác, người khác lại "đi" người khác nữa. Người tặng quà và cả món quà cứ quay như chong chóng. Đến tặng quà, tình cảm đâu chẳng thấy, mà cứ như ca sĩ chạy sô.
Những năm trở lại đây, các cơ quan Đảng, Nhà nước đã có nhiều văn bản, chỉ thị để dẹp bỏ tình trạng này. Dịp Tết năm nay, ngày 22/12/2017, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 16-CT/TW, yêu cầu các cơ quan, đoàn thể tập trung thực hiện thật tốt các chính sách bảo đảm an sinh và phúc lợi xã hội, đặc biệt nghiêm cấm việc biếu, tặng quà Tết cho lãnh đạo cấp trên hoặc cấp trên "tranh thủ" cấp dưới với mọi hình thức, nghiêm cấm sử dụng ngân sách, phương tiện, tài sản công vào các hoạt động mang tính cá nhân trong dịp Tết, lễ hội.
Mới đây, Ban Tổ chức Trung ương đã đặt tấm biển "không tiếp khách đến chúc Tết" ngay tại cửa trụ sở. Một cán bộ Văn phòng Ban còn cho biết, lãnh đạo Ban cũng chỉ thăm hỏi những người đã về hưu và diện chính sách, tức là quán triệt "trên không chúc dưới mà dưới cũng không chúc trên". Trước đó, Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu các địa phương không chúc tết Thủ tướng, lãnh đạo Chính phủ, lãnh đạo các bộ, ngành. Người đứng đầu một số tỉnh, thành cũng chính thức có các văn bản cấm công chức, viên chức đi thăm, tặng quà cho lãnh đạo cấp trên, dành thời gian, nguồn lực chăm lo Tết cho nhân dân.
Đó là những quan điểm hết sức rõ ràng trước "vấn nạn" quà Tết. Tất nhiên, để triệt tiêu hoàn toàn việc này không thể ngày một, ngày hai. Nhưng với sự quyết liệt của cả hệ thống chính trị và sự giám sát của nhân dân, hy vọng tình hình năm nay tiếp tục có những biến chuyển tích cực hơn.
Khôi Vũ.
