Với diễn biến này, Olympic Pyeongchang có thể mang nhiều ý nghĩa chứ không chỉ đơn thuần là một sự kiện thể thao.
Triều Tiên đang câu giờ?
Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un chọn thời điểm một tháng trước khi Olimpic Pyeongchang bắt đầu để nhất trí đàm phán liên Triều và làm dịu căng thẳng với Hàn Quốc bởi đúng như ông tuyên bố trong bài phát biểu năm mới, ông muốn thấy Hàn Quốc tổ chức thành công Thế vận hội Mùa Đông. Ông Kim Jong-un coi sự kiện này là niềm kiêu hãnh đối với tất cả người Triều Tiên. Hơn thế nữa, theo giới chuyên gia, việc tham gia Olympic sẽ mang lại cho Triều Tiên 2 lợi ích lớn:
Thứ nhất là giảm căng thẳng đáng kể trong giai đoạn chuẩn bị và trong suốt Olympic. Sau tốc độ quá nhanh của các vụ thử tên lửa đạn đạo và hạt nhân trong năm 2017, sự tạm ngừng này là dịp câu giờ trước điều mà nhiều nhà phân tích dự đoán là Triều Tiên sẽ tiếp tục nối lại các vụ thử sau sự kiện thể thao này.
Thứ hai là tạo ra một bước đệm. Bằng việc cải thiện - cho dù là tạm thời - quan hệ với Hàn Quốc, Triều Tiên có thể có một bước đệm giữa họ và Mỹ. Vẫn còn quá sớm để nói liệu các cuộc đàm phán liên Triều vừa qua có phải là tiền đề cho những can dự quy mô lớn hơn hay không, nhưng trong khi chúng diễn ra, Seoul có thể tận dụng trường hợp lần này để tạo sự tín nhiệm đối với Washington nhằm nới lỏng áp lực quân sự và tạo một cơ hội cho hoạt động ngoại giao.
Theo giới phân tích, các cựu quan chức cấp cao chính quyền Mỹ lo ngại rằng việc cho phép một phái đoàn Triều Tiên tham gia Olympic sẽ tạo cho Triều Tiên một vũ đài thế giới để tự thể hiện là một nhà nước sở hữu vũ khí hạt nhân chính thức.
Rõ ràng, ở đây có một mối lo ngại là Bình Nhưỡng có thể tận dụng danh tiếng của Olympic nhằm phô trương chương trình vũ khí hạt nhân bất hợp pháp của nước này và tự công nhận là một cường quốc thế giới hợp pháp. Sau đó, Triều Tiên chắc sẽ trở lại xây dựng kho chứa vũ khí hạt nhân của nước này tới mức độ mà họ cho rằng đủ để ngăn chặn vũ khí hạt nhân tối thiểu.
Trong khi đó, nhiều nhà quan sát Triều Tiên hy vọng rằng ngoại giao thể thao sẽ là cách giữ thể diện để hai miền Triều Tiên mở một kênh đối thoại thực sự. Điều này có thể bắt đầu với các vấn đề thiết thực, như kế hoạch hậu cần cho việc đưa một phái đoàn Triều Tiên đến Pyeongchang. Kênh này sẽ bao gồm các cuộc đàm phán quân sự và tái đoàn tụ các gia đình ly tán từ thời Chiến tranh Triều Tiên.
Đà ngoại giao này sau đó sẽ được áp dụng nhằm triển khai cuộc gặp Mỹ-Triều Tiên nhằm vạch ra những chi tiết của một thỏa thuận trọn gói, ban đầu tập trung vào việc đóng băng chương trình hạt nhân trên phạm vi rộng hơn.
Tuy nhiên, thách thức trước mắt đối với chính quyền của Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in là trả chi phí đã được nhất trí cho việc đi lại và chỗ ở của phái đoàn Triều Tiên. Một số trong những khoản tiền trả này có thể vi phạm các lệnh trừng phạt đang được áp đặt đối với Triều Tiên, cụ thể, các biện pháp cấm việc cung cấp tiền mặt hoặc các tài sản tài chính cho Bình Nhưỡng. Chính quyền Moon Jae-in đang tìm kiếm một sự dàn xếp tạm thời nhằm giải quyết vấn đề này.
Việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt là một vấn đề khác khi điều đó đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ), đặc biệt là Mỹ. Lập trường của Washington có thể là bất kỳ sự nới lỏng trừng phạt nào sẽ chỉ được tiến hành với điều kiện Bình Nhưỡng cam kết phi hạt nhân hóa trên bán đảo Triều Tiên.
Giới chuyên gia nhận định, mặc dù các cuộc đàm phán liên Triều ban đầu là một tín hiệu đáng hoan nghênh sau những căng thẳng leo thang trong năm 2017, song bài thử nghiệm thực sự chính là những gì sẽ diễn ra sau Olympic. Có thể người ta sẽ được chứng kiến các cuộc đàm phán liên Triều được tiếp tục dưới hình thức nào đó, hoặc cũng có thể là việc Triều Tiên tiếp tục thực hiện các giai đoạn cuối của tiến trình chứng tỏ năng lực vũ khí hạt nhân có khả năng phóng tới Mỹ của nước này như các chuyên gia kỹ thuật vẫn đề cập đến.
Một cuộc đàm phán liên Triều bước đầu là một tín hiệu đáng mừng. ẢNH TƯ LIỆU.
Nhân tố Donald Trump.
Trong bối cảnh quan hệ liên Triều ấm lên, giới phân tích cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể dễ dàng thổi bay cơ hội này bằng những tuyên bố khiêu khích và sự ủng hộ không nhất quán đối với Chính phủ Hàn Quốc.
Những tháng qua, ông Trump đã nhấn chìm các giải pháp ngoại giao trên bán đảo Triều Tiên khi liên tục đưa ra những lời lẽ hiếu chiến. Ông cho rằng việc đàm phán với Triều Tiên chỉ làm lãng phí thời gian. Mới tháng trước, Nhà Trắng còn bác bỏ cam kết của Ngoại trưởng Rex Tillerson về việc đàm phán mà không kèm theo điều kiện tiên quyết.
Sau đó, vào đầu năm mới, Trump đột nhiên thay đổi thái độ khi nói rằng đàm phán là điều tốt. Trong một cuộc điện đàm với Tổng thống Moon Jae-in, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ tiến hành đàm phán vào thời điểm thích hợp, trong hoàn cảnh phù hợp. Mặc dù đây là sự thay đổi giọng điệu đáng hoan nghênh, song nhiều người vẫn lo ngại rằng sự thay đổi đó không kéo dài.
Cho dù ông Trump có ủng hộ đàm phán hay không thì hầu như bất kỳ cuộc đàm phán nào giữa hai miền Triều Tiên cũng tốt hơn là không có. Ít nhất, đàm phán có khả năng giảm bớt nguy cơ xảy ra xung đột ngẫu nhiên hoặc leo thang quân sự. Các cuộc thương lượng như vậy là bước đầu tiên hướng tới việc giải quyết hòa bình những bất đồng giữa các bên.
Các cuộc đàm phán liên Triều vừa qua đã gặt hái được thành công bước đầu, mặc dù vẫn còn một chặng đường dài để có thể phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên hoặc đạt được bất kỳ mục tiêu chiến lược dài hạn nào khác, song những kết quả nói trên sẽ giúp giảm bớt tình trạng căng thẳng trong ngắn hạn và mở đường cho những bước tiếp theo.
Câu hỏi được đặt ra hiện nay là liệu những dòng tweet sắp tới của ông Trump có hủy hoại tiến trình này hay không? Mặc dù sự ủng hộ công khai của ông đối với vòng đàm phán này là một thay đổi đáng hoan nghênh, song thái độ thất thường và giọng điệu hiếu chiến của nhà lãnh đạo này đang đe dọa sự thành công của các cuộc đàm phán đó.
Nếu Trump định trở lại chiến thuật đe dọa trút tên lửa và sự thịnh nộ  vào Triều Tiên, ông có thể làm trệch hướng các cuộc đàm phán mong manh nhưng tối cần thiết này, khiến Hàn Quốc - một đồng minh quan trọng của Washington - xa lánh.
Những thông điệp không chuẩn bị trước và khác thường của ông Trump cũng làm suy yếu nền tảng của liên minh minh Mỹ-Hàn. Mặc dù ê kíp của ông đã cố gắng tái đảm bảo với Hàn Quốc và thế giới rằng mối quan hệ đối tác này là vững chắc, nhưng những phát biểu không nhất quán của Trump về chiến lược của Hàn Quốc và thúc đẩy các cuộc tái thương lượng Hiệp định Thương mại Tự do với Mỹ (KORUS) trong bối cảnh khủng hoảng cho thấy sự thiếu phối hợp đầy nguy hiểm. Để các cuộc đàm phán liên Triều này đạt được kết quả khả quan nhất, Hàn Quốc cần hiểu rằng họ phải có được sự ủng hộ hoàn toàn của Mỹ.
Chính sự mâu thuẫn của ông Trump có thể làm lợi cho chiến lược của Bình Nhưỡng, khiến họ mạnh tay hơn. Tại Mỹ, nhiều người lo ngại rằng Triều Tiên sẽ tận dụng các cuộc đàm phán với Hàn Quốc để đạt được mục tiêu là chia rẽ liên minh Mỹ-Hàn, đưa ra những yêu cầu như giảm sự hiện diện quân sự của Mỹ hoặc nới lỏng các biện pháp trừng phạt của LHQ. Mỹ có thể hạn chế hiệu quả của cách tiếp cận như vậy bằng việc làm cho các nhà thương lượng của Hàn Quốc có thêm lòng tin đối với Washington.
Hàn Quốc, cũng như các đồng minh của Mỹ, đang phải đối mặt với một câu hỏi hóc búa, đó là: Làm thế nào để giải quyết thách thức đối với lợi ích chung của Mỹ và các nước đồng minh trong bối cảnh Mỹ hành động như một đồng đội không đáng tin cậy hoặc thậm chí còn bị coi là kẻ phá bĩnh? Có thể ông Trump cho rằng việc bảo vệ quyền lợi của các đồng minh không mang lại lợi ích cho nước Mỹ, song việc đảm bảo an ninh quốc gia của Mỹ trước mối đe dọa đến từ Triều Tiên sẽ không thể thực hiện được nếu không có sự ủng hộ của các đồng minh như Hàn Quốc và Nhật Bản.
Dưới thời một tổng thống bất thường như Trump, nước Mỹ có thể được tin tưởng là sẽ ủng hộ các nỗ lực của Tổng thống Moon Jae-in và một dự án đa phương rộng lớn hơn nhằm đảm bảo sự ổn định cho khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, khó có thể nói chắc chắn liệu lập trường ủng hộ đàm phán liên Triều mới đây của Trump có được duy trì lâu dài hay không, hoặc liệu ông có củng cố lập trường đó bằng những hành động ủng hộ Chính phủ Hàn Quốc hay không.
Hồng Phúc.
