Ngôi nhà cũ của anh Tặng, dưới gầm sàn là nơi nhốt gia súc. Ảnh: Bích Nguyên.
Dễ thở hơn khi sống xa gia súc.
Chúng tôi tới nhà anh Hoàng Văn Tặng, xóm bản Khoòng, xã Lý Quốc, huyện Hạ Lang khi gia đình anh vừa chuyển về nhà ở mới khoảng 1 tháng. Hiện tại bố mẹ anh vẫn ở ngôi nhà sàn cũ, phía dưới sàn vẫn đang nuôi nhốt 6 con bò. Còn ngôi nhà hiện tại anh ở được xây bằng gạch như kiểu nhà của người dưới xuôi. Anh chia sẻ: "Trước đây ở nhà cũ nuôi nhốt gia súc dưới gầm nên gây ô nhiễm môi trường, rất nhiều muỗi, dĩn, phải phun thuốc thường xuyên. Hằng ngày chất thải từ gầm sàn bốc mùi rất hôi thối, thậm chí còn cảm thấy ngạt thở, khó chịu".
Được sự vận động của BĐBP, anh làm nhà mới tách biệt hẳn đàn gia súc của gia đình. "Các chú Biên phòng nói rất hợp lý, hợp tình nên bà con trong bản chúng tôi thuận tình nghe theo. Nhiều hộ đã di dời gia súc ra khỏi gầm sàn. Còn gia đình tôi, đến năm nay mới có tiền xây dựng nhà mới để ở. Từ lúc sinh hoạt xa con trâu, con bò, mọi người trong gia đình tôi đều thấy dễ chịu hơn khi ở nhà mới. Cảm giác trong người rất khoan khoái, con cái ít ốm đau hơn" - anh Tặng chia sẻ.
Giống như anh Tặng, gia đình ông Bế Văn Thạch, xóm Niếng Noọc, xã Quang Hán, huyện Trà Lĩnh nhận được sự giúp đỡ của BĐBP đã làm chuồng trại xa khu nhà ở. Tháng 7 vừa rồi, ông di dời toàn bộ số trâu, bò, lợn ra khỏi gầm sàn. Ông chia sẻ: "Theo tập quán của các cụ để lại, gia đình tôi cũng như nhiều hộ gia đình khác trong thôn đều ở chung với con trâu, con bò, con lợn. Tôi cứ nghĩ là sẽ không có khác biệt gì khi sống xa chúng. Thế nhưng, khi di chuyển trâu, bò ra chỗ khác, gầm sàn được láng xi măng sạch sẽ, tôi nhận thấy không khí khác hẳn, nhà cửa thoáng mát hơn, không còn mùi hôi thối. Con dĩn, con muỗi cũng ít đi, không còn quấy rầy mình nữa. Ăn cơm cũng thấy ngon miệng hơn".
Gia đình ông Thạch là một trong số 5 hộ cuối cùng của xóm Niếng Noọc di dời gia súc ra khỏi gầm sàn, giúp cho bản này cán đích 100% hộ gia đình không nuôi nhốt gia súc dưới gầm sàn. Điều này giúp Niếng Noọc tiệm cận tới gần hơn tới việc hoàn thành tiêu chí vệ sinh môi trường trong xây dựng nông thôn mới. Trò chuyện với chúng tôi, ông Thạch chia sẻ, nếu sớm biết lợi ích của việc sống xa con trâu, con bò, gia đình ông đã tự giác di chuyển gia súc ra khỏi gầm sàn từ lâu rồi chứ không phải để đến bây giờ.
Vẫn còn nhiều rào cản.
Có thể khẳng định, việc di dời gia súc ra khỏi gầm sàn, xa nơi ở là việc làm đúng đắn, đảm bảo vệ sinh môi trường và sức khỏe cho con người. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn rất nhiều hộ gia đình ở Cao Bằng nuôi nhốt gia súc dưới gầm sàn nhà, thậm chí nuôi, nhốt cả gia cầm trên sàn nhà, chỉ cách chỗ ngủ một bức vách. Gia đình ông Ngô Văn Ích, ở xóm Nà Pô, xã Quang Hán là một trong số đó. Dưới gầm sàn nhà, ông nhốt trâu bò, còn trên sàn là một đàn ngan, chỉ cách chỗ ngủ của các thành viên trong gia đình một bức vách. Ngồi trong nhà ông khoảng 5 phút, mùi hôi thối xộc thẳng vào mũi khiến tôi không thể thở được phải xin phép ra ngoài.
Trước thực trạng nuôi nhốt gia súc dưới gầm sàn nhà gây mất mỹ quan và mất vệ sinh, chính quyền các cấp ở Cao Bằng đã rốt ráo vào cuộc, vận động bà con thay đổi thói quen. Tuy nhiên, hiệu quả đạt được vẫn chưa như mong muốn. Ông Hoàng Văn Dương, Chủ tịch xã Quang Hán cho biết: "Chính quyền xã đã vận động người dân di dời gia súc ra khỏi gầm sàn nhà nhưng gặp rất nhiều khó khăn. Nguyên nhân là do phong tục tập quán nuôi nhốt từ xưa để lại trong khi nhận thức về môi trường sống của bà con còn rất thấp cộng với điều kiện kinh tế khó khăn, không có kinh phí làm chuồng trại". Cũng theo ông Dương, xã Quang Hán có 16 xóm, chỉ có 2 xóm đồng bào Mông sinh sống không nuôi nhốt gia súc dưới gầm sàn cộng với 2 xóm vừa mới hoàn thành di dời gia súc là 4 xóm không còn gia súc ở gầm sàn nhà ở. Còn lại 12 xóm vẫn nguyên trạng người ở chung với gia súc.
Cán bộ, chiến sĩ Đồn BP Lý Vạn giúp dân xây dựng chuồng trại nhốt gia súc. Ảnh: Trung Lục.
Theo thống kê của BĐBP Cao Bằng, 46 xã, thị trấn biên giới của tỉnh có 24.594 hộ thì có tới 10.086 hộ (chiếm khoảng 41%) đang nuôi nhốt gia súc dưới gầm sàn nhà. Để góp phần tích cực vào nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, từ năm 2016, BĐBP Cao Bằng tập trung thực hiện chủ trương mang tính đột phá mỗi đơn vị Biên phòng giúp một xóm, bản di dời gia súc ra khỏi gầm sàn nhà. Đến nay, BĐBP Cao Bằng đã vận động được 51 hộ/16 xóm, bản trên tuyến biên giới di dời gia súc ra khỏi gầm sàn nhà, đạt chỉ tiêu đề ra. Tuy nhiên, so với thực tế, kết quả trên vẫn còn khá khiêm tốn. Nó cũng cho thấy việc vận động người dân thay đổi tập tục, thói quen là một chặng đường đầy gian nan.
Qua tìm hiểu tại một số thôn, bản, chúng tôi nhận thấy, bà con thường làm nhà san sát nhau. Giữa các nhà có rất ít khoảng trống, không còn diện tích để làm chuồng trại. "Có nhiều hộ muốn di dời gia súc ra khỏi gầm sàn, nhưng không còn quỹ đất để làm chuồng trại nên không thể di dời được" - ông Dương cho hay. Trong khi đó, ở một số thôn có thể bố trí quỹ đất để bà con xây dựng chuồng trại cách xa nơi ở, tuy nhiên bà con vẫn còn tâm lý e ngại. Theo lý giải của ông Ngô Văn Ích: "Nếu để gia súc xa nhà thì rất khó quản lý, dễ bị mất trộm. Tôi đã mua được một khoảnh đất xa nhà ở nhưng vẫn chưa xây dựng chuồng nhốt trâu, bò là vì thế".
Thực tế cho thấy, cách vận động, thuyết phục của BĐBP Cao Bằng kết hợp với hỗ trợ kinh phí cho các hộ gia đình nghèo di dời gia súc ra khỏi gầm sàn đã thực sự đem lại hiệu quả bước đầu rất đáng khích lệ cần được tiếp tục nhân rộng. Vấn đề then chốt còn lại hiện nay trong việc di dời gia súc ra khỏi gầm sàn nhà tại Cao Bằng là phải tạo được quỹ đất cho việc xây dựng chuồng trại với một quyết tâm chính trị rất cao.
Bích Nguyên.
