Đối với tâm linh của người Việt, con người bao gồm hai phần: phần xác và phần hồn. Khi phần xác mất đi thì phần hồn vẫn còn tồn tại ở đâu đó mà ta không thể nhìn thấy, không sờ thấy cũng không thể ngửi thấy nhưng lại luôn tin là nó tồn tại. Ngày rằm tháng 7 hay còn được gọi là ngày lễ xá tội vong nhân, các gia đình người Việt thường chuẩn bị những mâm cơm cúng lễ đến Phật (đối với những gia đình theo đạo Phật), cúng ông bà tổ tiên, và mâm cúng chúng sinh.
Cúng ông bà tổ tiên thường là một mâm cỗ mặn bao gồm một vài món ăn, có đủ cơm canh, rượu cùng những món đồ vàng mã khác như quần áo, mũ mão, tiền vàng và những đồ dùng khác tùy theo quan niệm của từng gia đình. Đây là lễ cúng để cầu an cho gia đình, cầu phước cho người đã khuất cũng như gửi đến những người đã khuất những vật dụng để họ có cuộc sống đầy đủ như ở cõi trần.
Tuy nhiên, rất nhiều gia đình cùng cúng chúng sinh cho các vong hồn cũng vào ngày Rằm này. Đây cũng là nghi thức khác biệt nhất trong ngày xá tội vong nhân.
Cúng chúng sinh là một trong những nghi thức quan trọng và khác biệt nhất trong ngày rằm tháng 7. Theo tín ngưỡng dân gian thì đây còn gọi là ngày xá tội vong nhân. Bởi vậy, mâm cúng cô hồn vừa là để cho những vong hồn này không quay về quấy nhiễu dương gian, ảnh hưởng đến gia chủ, cũng thể hiện tấm lòng nhân văn, nhân đao của người trần, giúp đỡ và cầu phước cho những vong hồn không được người trần thờ cúng. Tuy nhiên, chỉ chú ý chuẩn bị mâm cỗ chỉn chu thôi chưa đủ, sau khi cúng, gia chủ cần phải biết cách mời cô hồn đi để tránh bị quấy nhiễu về sau.
Để cúng, người ta hay thắp hương, đèn (hoặc nến); gạo, muối, nước lã là những đồ cúng thô hầu như luôn có, kèm theo là các món như bánh kẹo, trái cây, mía, bỏng ngô. Một món đặc biệt hay gặp trong mâm cỗ cúng cô hồn là món cháo loãng, người ta tin rằng món này dành cho những linh hồn bị đày đọa phải mang một thực quản nhỏ hẹp không thể nuốt được thức ăn thông thường.
Mâm lễ cúng cô hồn nên cúng hoàn toàn bằng đồ chay để không khơi dậy tham, sân, si. Nhiều gia đình chuẩn bị mâm cỗ mặn với rất nhiều món ăn vì cho rằng như vậy là tốt. Nhưng quan niệm này không đúng. Nếu cúng cô hồn bằng những món mặn, sẽ khơi dậy lòng tham ở những vong hồn và khiến họ không thể siêu thoát, quanh quẩn ở dương gian quấy nhiễu người trần, thậm chí là quấy nhiễu chính gia chủ đã sắp mâm cơm cúng mời họ.
Một nghi thức cúng cô hồn đúng bao gồm:
- Muối gạo (1 dĩa).
- Cháo trắng nấu loãng (12 chén nhỏ), hay là cơm vắt: 3 vắt.
- 12 cục đường thẻ.
- Giấy áo, giấy tiền vàng bạc. Trong đó, tiền vàng từ 15 lễ trở lên, quần áo chúng sinh từ 20 đến 50 bộ.
- Bắp rang, khoai lang, ngô, sắn luộc...
- Mía (để nguyên vỏ và chặt tùng khúc nhỏ độ 15 cm).
- Bánh, kẹo, tiền mặt (tiền thật, các loại mệnh giá).
- Nước: 3 ly nhỏ, 3 cây nhang, 2 ngọn nến nhỏ.
Việc cúng cô hồn thể tiến hành từ mùng 1 - ngày 15 tháng 7 Âm lịch. Tuy nhiên nhiều gia đình thường tiến hành vào ngày Rằm tháng 7, trùng với lễ Vu Lan, xá tội vong nhân, với lý do hôm đó các vong hồn mới được thả ra.
Dân gian quan niệm, ban ngày có ánh sáng, ánh nắng mặt trời rất mạnh trong khi các cô hồn được thả ra rất yếu. Vì thế, nếu cúng ban ngày, các cô hồn vì sợ ánh sáng, ánh nắng sẽ không dám đến đón nhận những đồ vật phẩm cúng bố thí của các gia đình.
- Đặt lễ cúng trước cửa nhà (hay nơi đang buôn bán).
- Sau khi cúng xong, các vật phẩm cúng cô hồn không đem vào nhà. Đồ mã đốt ngay tại chỗ, còn đĩa muối, gạo rải ra tám hướng. Sau đó tiến hành đốt vàng mã.
- Theo các chuyên gia, với mâm cúng phật thì chỉ chuẩn bị đồ chay, còn với mâm cúng ông bà, tổ tiên hay cúng cô hồn tháng 7 thì có thể cúng các đồ mặn.
- Khi rải tiền vàng ra mâm cúng phải để 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc, mỗi hướng từ 3-5-7 cây hương.
Buổi cúng thường kết thúc với việc vãi gạo, muối ra sân, ra đường và đốt vàng mã. Ở vài nơi, người ta cho phép trẻ con cướp (cỗ) cô hồn khi việc cúng được tiến hành xong.
Sau đây là 2 bài văn khấn cúng cô hồn được nhiều người sử dụng:
Bài văn khấn 1.
Kính lễ mười phương tam bảo chứng mình.
Hôm nay ngày.Chúng con tên..
Ở tại số nhà.
Phát lòng thành tịnh,thiết lập đạo tràng,bày tiệc cam lồ,Kỳ an gia trạch, Kỳ an bổn mạng.Nhờ ơn tế độ,thêm sự phước duyên,nguyện xin gia đình yên ổn,thuận lợi bán buôn,dòng họ quy hướng đạo mầu,con cháu học hành tinh tiến,nguyện cầu thế giới hòa bình,nhơn sanh phước lạc.
Kính thỉnh:
Cô hồn xuất tại côn lôn.
Ở tam kì nghiệp,cô hồn vô số.
Những là mãn giả hằng hà.
Đàn ông,đàn bà,già trẻ lớn nhỏ.
Ôi! Âm linh ơi,cô hồn hỡi.
Sống đã chịu một đời phiền não.
Chết lại nhờ hớp cháo lá đa.
Thương thay cũng phận người ta.
Kiếp sinh ra thế,biết là tại đâu.
Đàn cúng thí vâng lời phật dạy.
Của có chi,bát nước nén nhang.
Cũng là manh áo thoi vàng.
Giúp cho làm của ăn đàng thăng thiên.
Ai đến đây dưới trên ngồi lại.
Của làm duyên chớ ngại bao nhiêu.
Phép thiêng biến ít thành nhiều.
Trên nhờ tôn giả chia đều chúng sanh.
Phật hữu tình từ bi tế độ.
Chớ ngại rằng có có không không.
Nam mô Phật,Nam mô Pháp,Nam mô Tăng.
Độ cho nhứt thiết siêu thăng thượng đài.
Chân ngôn biến thực: Nam mô tát phạt đát tha nga đa,phà lồ chí đế án tam bạt ra,tam bạt ra hồng ( 3 lần).
Chân ngôn cúng dường: Án nga nga nẵng tam bà phạt phiệt nhựt ra hồng (3 lần).
Bài văn khấn 2.
Kính lễ mười phương tam bảo chứng minh.
Hôm nay ngàythángnăm(Âm lịch).
Con tên là:..tuổi.Ngụ tại số nhà , đường, phường (xã) , quận (huyện ) , tỉnh (Tp):
Trân trọng kính mời các chư vị khuất mặt, khuất mày, kẻ lớn, người nhỏ, thập loại cô hồn, các Đảng, âm binh ngoài đường, ngoài xá, hửu danh vô vị, hửu vị vô danh, các chiến sĩ trận vong, đồng bào tử nạnvề nơi đây hưởng lộc thực đầy đủ.
Phát lòng thành tịnh, thiết lập đạo tràng, bày tiệc cam lồ, Kỳ an gia trạch, Kỳ an bổn mạng. Nhờ ơn tế độ, thêm sự phước duyên, nguyện xin gia đình yên ổn, thuận lợi bán buôn, phù hộ được buôn may bán đắt, mọi sự được sở cầu như ý, dòng họ quy hướng đạo mầu, con cháu học hành tinh tiến, nguyện cầu thế giới hòa bình, nhơn sanh phước lạc.
Nam mô Phật, Nam mô Pháp, Nam mô Tăng. Độ cho nhứt thiết siêu thăng thượng đài.
Chân ngôn biến thực: Nam mô tát phạt đát tha nga đa,phà lồ chí đế án tam bạt ra,tam bạt ra hồng ( 3 lần).
Chân ngôn cúng dường: Án nga nga nẵng tam bà phạt phiệt nhựt ra hồng (3 lần).
Sau khi cúng xong, các vật phẩm cúng cô hồn không đem vào nhà. Đồ mã đốt ngay tại chỗ. Đĩa muối gạo rải ra tám hướng.
Minh An (Tổng hợp).
Bài viết chỉ có tính chất tham khảo cho những ai quan tâm.
