Cuộc chiến chia bánh dự án BOT.
Dự án đầu tư nâng cấp tuyến đường Pháp Vân  Cầu Giẽ có chiều dài 29 km, khởi công vào 20/7/2014, bắt đầu triển khai thu phí từ ngày 6/10/2015, được thực hiện dưới hình thức xây dựng - vận hành - chuyển giao (BOT) và chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn 1: cải tạo, nâng cấp yếu tố bình đồ và mặt cắt dọc, kết cấu mặt đường chính tuyến đáp ứng tiêu chuẩn đường cao tốc 4 làn xe cơ giới; tận dụng đường hiện tại với bề rộng nền đường 25,0m - Giai đoạn 2: Xây dựng mở rộng hoàn chỉnh đường cao tốc thành 6 làn xe cơ giới; bề rộng nền đường 33,5m. Xây dựng đường gom song hành hai bên với quy mô đường cấp IV đồng bằng theo tiêu chuẩn TCVN 4054-2005 (bề rộng nền đường 6,50m).
Tổng mức đầu tư của dự án là 6.731,78 tỷ đồng, 100% là vốn tư nhân. Nhà đầu tư được lập trạm thu phí để tự hoàn vốn cho dự án với mức phí ban đầu từ 45.000 đồng đến 175.000 đồng. Lộ trình tăng phí 18%/ 3 năm. Thời gian thu phí dự kiến kéo dài trong 17 năm, 2 tháng, 18 ngày.
Mục tiêu của dự án là nâng cấp tuyến đường Pháp Vân - Cầu Giẽ thành đường cao tốc để hình thành đoạn đầu từ Hà Nội đến Ninh Bình thuộc đường cao tốc phía Đông theo quy hoạch và đảm bảo nhu cầu khai thác.
Công ty Minh Phát sở hữu 65% vốn dự án BOT Pháp Vân - Cầu Giẽ.
Cienco1 là một trong ba cổ đông sáng lập của MPC với số vốn góp là 148 tỷ đồng, chiếm 18% vốn điều lệ. Cổ đông lớn nhất tại dự án có số vốn điều lệ lên tới 823 tỷ đồng này là Công ty cổ phần Đầu tư phát triển xây dựng Minh Phát (nắm 65% vốn điều lệ, giữ vị trí Tổng giám đốc), cổ đông nữa là Công ty cổ phần đầu tư và xây dựng giao thông Phương Thành sở hữu 17%. trong khi dự án có tổng mức đầu tư 6.731,7 tỷ đồng (gồm cả lãi vay). Như vậy, vốn góp của các chủ đầu tư chỉ chiếm 12,23% tổng vốn dự án, còn lại là vốn vay ngân hàng lên đến 5.908 tỷ đồng, chiếm tới 87,77% tổng vốn cho dự án  một tỷ lệ đi vay quá lớn, và được vay trên cơ sở thế chấp chính quyền thu phí từ dự án.
Ba doanh nghiệp hợp tác thực hiện dự án, Phương Thành và Cienco1 là những cái tên uy tín trong lĩnh vực cầu đường. Cienco1 có truyền thống hơn nửa thế kỷ, là doanh nghiệp hàng đầu về xây dựng cơ sở hạ tầng của Bộ GTVT.
Phương Thành Tranconsin cũng là một ông lớn trong ngành với một loạt dự án lớn đã tham gia như QL37 Bắc Giang- Thái Nguyên; QL 38 Hải Dương  Cầu Tràng; Gói thầu số 2 Dự án QL1 đoạn Mỹ Thuận- Cần Thơ; Đường cao tốc Nội Bài  Lào Cai...
Tuy nhiên, Minh Phát lại là cái tên không mấy tiếng tăm trong ngành giao thông. Điều này không khỏi khiến dư luận băn khoăn tại sao một doanh nghiệp vô danh lại có thể thâu tóm tới 65% miếng bánh BOT Pháp Vân  Cầu Giẽ, trong khi hai đơn vị sở hữu tiềm lực tài chính lẫn hàng chục năm kinh nghiệm trong ngành lại phải ngồi ở chiếu dưới.
Vì thế, việc cả Cienco 1 và Phương Thành đều chịu nhì trước Công ty Minh Phát - doanh nghiệp không chút có tiếng tăm trong ngành giao thông - lại trở thành câu hỏi khó giải thích.
Lộ diện "ông lớn".
Theo tìm hiểu của PV, Công ty CP Đầu tư phát triển xây dựng Minh Phát được thành lập năm 2008, có trụ sở tại phường Suối Hoa, TP. Bắc Ninh.
Đầu năm 2014, Minh Phát thực hiện tăng vốn điều lệ từ 369 tỷ đồng lên 568 tỷ đồng, trong đó ông Đỗ Ngọc Minh trú tại Láng Hạ, Đống Đa, Hà Nội góp 312,4 tỷ đồng, tương đương 55%; ông Đỗ Minh Đức và bà Nguyễn Thị Cẩm Tú (cùng trú tại 19 Thái Phiên, Hai Bà Trưng, Hà Nội) góp lần lượt 39% và 6% vốn (bà Nguyễn Thị Cẩm Tú cũng đồng thời là tổng giám đốc của MPC, nơi Minh Phát góp 65% vốn).
Tuy nhiên ngay sau đó, cơ cấu cổ đông đã được thay đổi, khi ông Nguyễn Văn Quân trú tại Mỹ Đình, Hà Nội bất ngờ nắm giữ 23% vốn cổ phần của Minh Phát, tỷ lệ sở hữu của ông Đỗ Minh Đức giảm về 0%.
Nhóm các thể nhân này cũng sở hữu một doanh nghiệp khác có quy mô vốn khá lớn trong ngành cầu đường  là Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Công Thành.
Công ty Công Thành được thành lập vào tháng 6/2014. Đến giữa năm 2015, doanh nghiệp này có vốn điều lệ 1.556 tỷ đồng, với các cổ đông sáng lập là ông Đỗ Minh Đức góp 52% vốn, bà Nguyễn Thị Cẩm Tú  33% và ông Nguyễn Văn Quân góp 15%.
Bởi vậy, có thể thấy Minh Phát hay Công Thành chỉ khác nhau ở tên gọi cùng tư cách pháp nhân, còn thực tế thuộc sở hữu của một nhóm người.
Tương tự trường hợp của Minh Phát, dù chỉ mới hoạt động và không có tên tuổi trong ngành xây dựng, song Công ty Công Thành tháng 5/2015 đã được cấp giấy chứng nhận đầu tư dự án Dự án Đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn và cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 đoạn Hạ Long - Mông Dương theo hình thức hợp đồng BOT, có tổng mức đầu tư gần 14.000 tỷ đồng.
Liên danh đầu tư với Công Thành là một cái tên quen thuộc  Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Phương Thành.
Quay trở lại dự án BOT Pháp Vân  Cầu Giẽ, với tỷ lệ sở hữu chỉ 18%, Cienco1 gần như không có tiếng nói trong liên danh MPC.
Cách nhìn khác từ hai thực tế này, là quan hệ Phương Thành  Minh Phát trong dự án Pháp Vân  Cầu Giẽ, cũng như cao tốc Hạ Long  Vân Đồn không hẳn vì công ăn việc làm của người lao động, mà vì những lợi ích thực sự từ những dự án này. Nhưng nếu Phương Thành còn có thể vừa là chủ đầu tư, vừa là thầu thi công trong dự án, thì Minh Phát thuần túy chỉ cần giành được hợp đồng BOT, là coi như đã nắm chắc phần lợi nhuận.
Không phải doanh nghiệp thi công, cũng không phải doanh nghiệp dư tiền để đầu tư, sự xuất hiện mô hình đầu tư từ liên danh CIENCO 1  Phương Thành  Minh Phát, hay liên danh Phương Thành  Công Thànhchỉ cho thấy việc chỉ định chủ đầu tư những dự án BOT giao thông dường như đang bị điều chỉnh bởi những quan hệ khác, bên ngoài yếu tố hiệu quả kinh tế - kỹ thuật.
Giữa năm 2016, Cienco1 đăng đàn tố MPC gian lận và cản trở minh bạch hóa hoạt động thu phí. Ban lãnh đạo MPC khi đó gồm các đại diện từ Minh Phát và Phương Thành đã nhanh chóng phủ nhận cáo buộc và cho rằng Cienco1 không có quyền can thiệp trực tiếp vào hoạt động của doanh nghiệp dự án.
Không những không đòi được quyền lợi, mà Cienco1 sau đó còn bị đá khỏi dự án béo bở này. Hội đồng quản trị Cienco1 tháng 1/2017 đã phải quyết định rút khỏi dự án thông qua chuyển nhượng toàn bộ phần vốn góp cho Công ty Phương Thành.
Mai An (t/h).
