Cú ngã trước thềm hội nghị EU.
Đề xuất sửa đổi dự luật Brexit, theo đó yêu cầu bổ sung một sự đảm bảo pháp lý để các nghị sĩ được quyền bỏ phiếu đối với mọi thỏa thuận cuối cùng giữa Anh và EU, được nhà lập pháp đảng Bảo thủ Dominic Grieve thúc đẩy, đã được Quốc hội Anh thông qua với tỷ lệ 309 phiếu thuận và 305 phiếu chống. Dự luật rút khỏi EU có mục tiêu là chính thức chấm dứt tư cách thành viên của Anh, cũng như khiến quá trình ra đi bớt gập ghềnh hơn với việc sao chép nhiều nội dung luật pháp châu Âu vào bộ luật Anh. Dự luật này cũng cho phép các bộ trưởng có quyền sửa đổi luật nếu có những điều bất hợp lý.
Trong một tuyên bố đệ trình nghị viện vào ngày 13-12 trước đó, Bộ trưởng Brexit David Davis cam kết sẽ không có bất kỳ thỏa thuận ra đi nào được triển khai mà chưa được lưỡng viện thông qua. Cơ quan lập pháp Anh sau đó sẽ tiến hành bỏ phiếu về điều luật cho phép thực hiện thỏa thuận. Tuy nhiên, các bộ trưởng muốn bảo toàn quyền hạn đặc biệt của mình trong trường hợp dự luật không được thông qua đúng hạn.
Bộ phụ trách Brexit tuyên bố thất vọng với kết quả này và khẳng định sẽ quyết định xem liệu có nên bổ sung thêm các thay đổi vào dự luật để nó đảm bảo đúng mục tiêu cần thiết hay không. Đây thực sự là cú đánh trời giáng đối với Thủ tướng May ngay trước khi bà chuẩn bị dự cuộc họp cấp cao quan trọng tại Brussels, nơi các nhà lãnh đạo EU dự kiến thông qua các điều khoản trong thỏa thuận chuyển tiếp Brexit, vừa mới được đồng thuận hồi tuần trước sau nhiều tháng đàm phán phức tạp.
Nghị sỹ đảng Bảo thủ Iain Duncan Smith, một nhân vật cứng rắn và ủng hộ Brexit, chỉ trích ông Grieve đang tìm cách khiến dự luật đi chệch hướng, và cho rằng đề xuất sửa đổi sẽ hạn chế khả năng của chính phủ trong các cuộc đàm phán với EU. Tuy nhiên, một thành viên khác cũng của đảng Bảo thủ, Antoinette Sandbach, lại cảnh báo: Chính phủ đang đảm nhiệm một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng đối với tương lai của đất nước. Những thay đổi này là để đảm bảo nghị viện giám sát và quản lý chặt chẽ tiến trình ấy.
Cuộc bỏ phiếu về sửa đổi dự luật Brexit càng làm nổi bật những thách thức trong nước mà Thủ tướng May phải đối mặt trong bối cảnh Quốc hội và Chính phủ Anh chia rẽ sâu sắc trong quan điểm về mối quan hệ tương lai với EU. Thất bại của Chính phủ May càng khiến giới lãnh đạo Brussels hoài nghi về khả năng bà có thể hoàn tất thỏa thuận và tránh một Brexit đau đớn, điều mà Chủ tịch Hội đồng châu Âu Donald Tusk cho rằng phải chạy đua với thời gian để có thể tránh được.
Không chỉ có những bất ngờ tại nghị viện Anh, trước thềm hội nghị cấp cao tại Brussels, lo ngại lại nảy sinh sau đề xuất của Bộ trưởng Brexit David Davis rằng thỏa thuận chuyển tiếp sẽ không có giá trị về mặt pháp lý và Anh cũng sẽ không chi trả hóa đơn ra đi nếu chưa đạt thỏa thuận về thương mại. Nguyên tắc của EU là hai bên sẽ khởi động tiến trình đàm phán về giai đoạn chuyển tiếp trong tháng 1 song sẽ không nói về vấn đề thương mại trước tháng 3-2018, do cần nhiều thông tin minh bạch và rõ ràng hơn về các mục tiêu của Anh, trong khi các vấn đề an ninh và quốc phòng dự kiến sẽ được đưa ra thảo luận vào cuối năm.
Trước thềm hội nghị cấp cao, ông Tusk nhấn mạnh thống nhất là chìa khóa trong các cuộc đàm phán về Brexit, nhất là khi EU vẫn chưa hết bàng hoàng với kết quả cuộc trưng cầu ý dân tháng 6-2016. Tuy nhiên, sự đoàn kết này sẽ đối diện với một phép thử lớn khác vào tối 14-12 khi giới lãnh đạo EU thảo luận về các đề xuất nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng di cư.
Căng thẳng đã nảy sinh sau khi Chủ tịch EC Donald Tusk viết trong bức thư trước thềm hội nghị rằng hạn mức chia sẻ số người tị nạn của EU, được đề ra nhằm giảm gánh nặng cho các quốc gia tiền tuyến, là thiếu hiệu quả và gây chia rẽ lớn.
Thủ tướng Hy Lạp Alexis Tsipras cho rằng những bình luận của ông Tusk rất vô nghĩa và phí thời gian. Đức, Thụy Điển và Italy là những nước ủng hộ việc chia sẻ số lượng người tị nạn, song các nước Đông Âu như Ba Lan, Hungary và Séc lại từ chối tiếp nhận theo hạn mức đề ra.
Thủ tướng Theresa May vừa bị giáng một đòn đau ở trong nước. ẢNH TƯ LIỆU.
Liều thuốc giảm đau.
Tuy nhiên, ngày 14-12, với việc các nhà lãnh đạo của 27 nước thành viên EU tỏ ý ủng hộ việc thúc đẩy các cuộc đàm phán về Brexit sang giai đoạn hai then chốt để bàn về các mối quan hệ trong tương lai, nhà lãnh đạo Anh 61 tuổi đã được chào đón với những cử chỉ nồng nhiệt.
Điều này trái ngược hẳn so với cách đây một năm, khi người ta nhìn thấy Thủ tướng May đứng một mình tại hội nghị cấp cao EU, bồn chồn mân mê ống tay áo của mình trong khi các nhà lãnh đạo khác trò chuyện và trao nhau những cái ôm thân mật - hình ảnh phản ánh sự cô lập của bà sau khi nước Anh lựa chọn Brexit.
Bà May rất cần điều này bởi giai đoạn tiếp theo của các cuộc đàm phán có thể sẽ khó khăn hơn giai đoạn đầu rất nhiều và còn có thể làm trầm trọng hơn những bất đồng trong chính phủ của bà, trong nội bộ đảng Bảo thủ và cả trong xã hội Anh về con đường mà quốc gia này lựa chọn sau Brexit.
Tới Brussels khi bất ngờ hứng chịu thất bại nghiêm trọng nói trên tại Quốc hội, song những thay đổi trong bầu không khí tại Brussels đã làm dấy lên những kỳ vọng về một cuộc chia ly êm đẹp, giảm thiểu nguy cơ Anh phải ra đi mà không đạt được bất kỳ thỏa thuận nào.
Đây là một thay đổi được đánh giá là cần thiết bởi một Thủ tướng May bị suy yếu về vị thế chắc chắn sẽ đối diện với nguy cơ phải rời nhiệm sở và EU hoàn toàn không muốn đối diện với một đối tác mới, có thể sẽ cứng rắn hơn rất nhiều, ở phía bên kia bàn đàm phán khi họ đã đi được nửa quãng đường.
Một quan chức EU cấp cao nói: Bà ấy là người tốt nhất chúng tôi có. Bà ấy là tất cả những gì chúng tôi có. Nhiều thành viên đảng Bảo thủ cũng xem Thủ tướng May là nhà lãnh đạo có thể đủ sức đảm bảo thời hạn ra đi vào tháng 3-2019 cho nước Anh. Nhà lập pháp David Jones, ủng hộ Brexit, nói: Bà ấy đã làm rất tốt trong giai đoạn đầu của thỏa thuận, bất chấp những cản trở Thành công thực sự của bà ấy là sự thừa nhận của EU rằng chúng ta không chỉ ra đi mà còn có thể ra đi mà không gây ra rắc rối.
Sau hai thất bại của chính một bộ phận thành viên đảng Bảo thủ nhằm bãi nhiệm bà, Thủ tướng May đã cho thấy những người không đồng tình với bà là sai lầm. Nhà lập pháp đảng Bảo thủ John Baron nói: Cuộc bỏ phiếu vừa qua tại Quốc hội sẽ khiến cuộc ly hôn phức tạp hơn, và thậm chí có người còn kêu gọi EU không ưu đãi nước Anh bằng một thỏa thuận tốt đẹp Tuy nhiên, tiến trình này chưa bao giờ là dễ dàng và chúng tôi vẫn kiên định tôn trọng kết quả cuộc trưng cầu ý dân.
Thủ tướng May đã trở về London và không tham dự các cuộc thảo luận sâu hơn của lãnh đạo 27 nước thành viên EU còn lại về Brexit và khu vực đồng euro, diễn ra trong ngày 15-12. Tuy nhiên, trước khi rời đi, bà tỏ ý lạc quan: Chúng tôi đã có những cuộc thảo luận tốt đẹp. Tôi mong sớm có thể thảo luận về mối quan hệ thương mại và an ninh tương lai. Một quan chức trong Chính phủ Anh nói rằng Thủ tướng May đang bắt đầu cân nhắc bước tiếp theo của các cuộc đàm phán, tập trung vào giai đoạn chuyển tiếp cũng như các điều khoản của mối quan hệ thương mại trong tương lai với tham vọng và sáng tạo.
Thủ tướng May sau thất bại vì để mất thế đa số của đảng Bảo thủ tại cuộc bầu cử hồi tháng 6 vẫn có được sự hậu thuẫn của chính phủ và chính đảng nhiều chia rẽ này trong giai đoạn đầu tiên của các cuộc đàm phán, vốn tập trung vào các nội dung chính như hóa đơn mà Anh phải chi trả khi rời EU, biên giới với Ireland và địa vị của các công dân EU tại Anh. Tuy nhiên, bước tiếp theo của tiến trình đàm phán, giai đoạn mang tính quyết định hơn, sẽ là phép thử quan trọng đối với quyền lực và ảnh hưởng của bà bởi nó sẽ phô bày những rạn nứt sâu sắc giữa các quan chức cấp cao trong nội các về tương lai và hướng đi của nước Anh sau Brexit.
Thủ tướng Đức Angela Merkel cũng thể hiện thái độ đồng tình với nhà lãnh đạo Anh song cảnh báo thời gian đang dần cạn. Trao đổi với báo giới, bà Merkel cho biết: Chúng tôi nói rõ rằng Thủ tướng May đã đưa ra một đề xuất đủ để chúng tôi xác định rằng hai bên đã đạt đủ tiến triển Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều vấn đề phải giải quyết. Và thời gian là yếu tố quan trọng nhất.
Hồng Phúc.
