Một công nhân tại một mỏ coban ở tỉnh Katanga của Cộng hòa Dân chủ Congo. Ảnh: Reuters.
Nguyên liệu để sản xuất pin xe điện.
Coban được sử dụng trong cực âm của pin lithium-ion trong xe điện. Theo khảo sát địa chất của Mỹ, sản lượng quặng coban toàn cầu đạt 123.000 tấn vào năm 2016, tăng 80% so với 10 năm trước đó. Tuy nhiên, sản lượng không tăng trong vài năm qua.
Pin Li-ion được sử dụng trong xe điện và đồ điện gia dụng chiếm khoảng một nửa tổng nhu cầu coban. Fuji Keizai ước tính nhu cầu sử dụng coban trong các loại pin này sẽ tăng lên 75.000 tấn vào năm 2021, từ 45.900 tấn vào năm 2016.
Theo ước tính của các công ty nghiên cứu, nhu cầu coban thỏi trên toàn cầu là 96.000 tấn vào năm 2016, so với tổng cung 95.500 tấn. Các nguồn tin từ ngành công nghiệp khai thác mỏ nói rằng lượng hàng coban tồn kho hiện tại trên toàn thế giới chỉ khoảng 30.000 tấn. Sự siết chặt nguồn cung đã trở nên nghiêm trọng đến nỗi nó có thể làm chậm sự phát triển của thị trường xe điện.
Các vấn đề từ các nước sản xuất coban đang gây ra những trở ngại trong sản lượng cũng như các phương cách sản xuất đã bị nhiều chỉ trích trên thế giới. Theo các báo cáo gần đây, Cộng hòa Dân chủ Congo, nước chiếm hơn một nửa nguồn cung toàn cầu, đang xem xét tăng mức phí đặc quyền khai thác coban lên hơn 100%.
Theo George Heppel từ CRU, một công ty tư vấn ở London, coban thường là sản phẩm phụ trong khai thác đồng và nickel nên khó sản xuất nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu đang gia tăng. Sản lượng của đồng và nickel giảm khi giá của hai kim loại này thấp cho nên sản lượng coban sẽ giảm theo. Heppel dự đoán nguồn cung coban có thể sẽ tiếp tục bị thắt chặt hơn nữa, bắt đầu từ năm 2022 đến năm 2023.
Giá giao ngay tại thị trường London đã tăng hơn 35 đô la Mỹ/pound, gấp 3 lần so với mức giá 2 năm trước. Theo một số ước tính, coban chiếm khoảng 10-20% chi phí của pin li-ion, giá cả coban tăng vọt có thể làm giảm sản lượng ô tô điện toàn cầu.
Các nhà sản xuất ôtô ở Nhật than thiếu nguồn cung.
Ở một nước mà các nhà sản xuất ô tô đang tập trung phát triển xe điện thì lượng hàng coban ổn định rất quan trọng. Vào đầu tháng 12, một công ty kinh doanh ở Tokyo đã cảm thấy sức nóng của thị trường này khi mua coban với hợp đồng ngắn hạn và phản ứng từ các nhà cung cấp ở Trung Quốc và các nước phương Tây rất giống nhau: lượng hàng tồn kho năm 2017 đã hết.
"Tôi chưa bao giờ nghe họ báo rằng họ không thể cung cấp như trước kia. Có nghi ngờ từ các quản lý mua hàng của các công ty kinh doanh khác cho rằng giá cả tăng do đầu cơ, người quản lý mua hàng của công ty Nhật này nói.
Cuối năm ngoái, Toyota Motor và Panasonic thông báo kế hoạch cùng phát triển pin chủ yếu để sử dụng trong xe điện. Loại xe điện điển hình này sử dụng khoảng 10kg coban, mặc dù số lượng này phụ thuộc vào mẫu xe. Nhà nghiên cứu thị trường Tokyo, Fuji Keizai ước tính sẽ có 1.520.000 xe điện trên đường trên khắp thế giới vào năm 2021.
Trong khi đó nguồn cung cấp dự báo sẽ đạt khoảng 130.000 tấn vào năm 2021. Nếu sự tăng trưởng trong thị trường xe điện duy trì tốc độ hiện tại, không thể tránh khỏi sự thiếu hụt trong tương lai.
Ông Tony Southgate thuộc Tập đoàn Tài nguyên Á-Âu cho biết trong Hội nghị Thương mại Hàng hóa Tài chính Tokyo rằng, các nhà sản xuất ô tô cần đảm bảo 7 năm giá trị nguyên vật liệu để tiếp tục hỗ trợ và triển khai EVs (phương tiện vận tải chạy điện). Volkswagen của Đức đã chào bán hồ sơ dự thầu hợp đồng cung cấp dài hạn với các công ty khai thác mỏ để đối phó với giá cả và lượng nguồn cung.
Đối diện với vấn đề "đạo đức".
Hiện tại, nguồn cung coban cho thế giới chủ yếu là từ Cộng hòa Dân chủ Congo. Ngoài ra, một phần nữa đến từ các nước như Canada và Trung Quốc nhưng hai nước này chỉ chiếm khoảng 10% sản lượng toàn cầu.
Song có một vấn đề phát sinh liên quan đến đạo đức đó là việc sử dụng lao động trẻ em, đây là một vấn đề đang gây tranh cãi của các nước khi các mỏ khai thác coban ở Conggo đang bị chỉ trích có trẻ em làm việc.
Việc sử dụng lao động trẻ em đang bị lên án, đặc biệt là sau khi Tổ chức Ân xá Quốc tế, nhóm vận động nhân quyền, chú ý đến hoạt động tại các mỏ này. Người đứng đầu của Trung tâm Tài nguyên Châu Á Thái Bình Dương - một tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Tokyo, Shigeru Tanaka yêu cầu các doanh nghiệp phải theo dõi chặt chẽ chuỗi cung cấp coban từ những nguồn cung cấp không đạt đủ điều kiện làm việc cho các công nhân.
Mỹ Huyền.
