Minh bạch hóa thông tin.
Một trong những vấn đề cốt lõi nhằm ngăn chặn tiêu cực trong xây dựng là tăng cường minh bạch hóa công tác quy hoạch theo quy hoạch và kế hoạch. Nguyên Cục trưởng Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) ỗ Viết Chiến cho rằng, có hiện tượng các dự án làm sai lệch hoặc phá vỡ quy hoạch. Quy hoạch chung chỉ mang tính định hướng, chủ đầu tư lại dựa vào điều này để "lách", xin - cho các dự án, trong khi dù đã có đầy đủ các công cụ quản lý về quy hoạch nhưng không được triển khai đúng, đầy đủ.
Việc phân cấp, phân quyền về quy hoạch cho địa phương là cần thiết, nhưng công tác điều chỉnh quy hoạch khá tùy tiện, nhiều khi chỉ bằng một bút phê của lãnh đạo địa phương, do vậy mới có chuyện xây dựng sai phép, không phép, không đúng quy hoạch, sai kế hoạch. ể hạn chế và khắc phục bất cập này, cần đẩy nhanh công khai, minh bạch các loại quy hoạch, từ quy hoạch chung, quy hoạch phân khu đến quy hoạch chi tiết, từ đó sớm triển khai công tác cắm mốc chỉ giới quy hoạch để cả các cơ quan quản lý nhà nước và chính người dân có thể tham gia kiểm tra, giám sát được. iều này cũng giúp giảm bớt "sức nóng" từ những cơn sốt đất vừa qua như: chung quanh khu vực xây dựng sân bay Long Thành, khu phía đông TP Hồ Chí Minh... khi người dân thiếu thông tin, để các cò đất lợi dụng, ảnh hưởng đến thị trường bất động sản.
Việc tăng cường công tác xử phạt vi phạm trật tự xây dựng cũng rất quan trọng. Câu chuyện 48 căn nhà xây dựng sai phép tại huyện Bình Chánh, TP Hồ Chí Minh là một thí dụ điển hình trong việc thiếu quyết liệt và chế tài trong xử lý vi phạm về trật tự xây dựng. Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh Trần Trọng Tuấn nhận xét, tình trạng xây dựng sai phép, không phép như "quả bom nổ chậm". Những sai phạm kiểu này đáng nhẽ phải giải quyết dứt điểm, kịp thời, chứ không thể để đến nay khi người dân vào ở sẽ khó xử lý. Thành phố đã thành lập Tổ công tác liên ngành kiểm tra, làm rõ các sai phạm với quan điểm sẽ xử lý nghiêm. Sở Xây dựng và các quận, huyện, phường, xã phải kiên quyết xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, truy trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra sai phạm. Vừa qua, Sở đã kỷ luật buộc thôi việc nhiều trường hợp thanh tra xây dựng. Nơi nào đội trưởng thanh tra xây dựng gương mẫu, tình trạng vi phạm xây dựng giảm hẳn.
Qua vụ việc này cho thấy, công tác thanh tra, kiểm tra nhiều nơi còn buông lỏng. Thực tế trao thêm quyền cho lực lượng thanh tra là không hiệu quả và mới xử lý được phần ngọn. Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam Trần Ngọc Hùng cho rằng, công tác xử phạt sai phạm về trật tự xây dựng mới chỉ dừng ở mức phạt hành chính, chứ chưa mang tính hình sự và theo lẽ thông thường nếu phần xử phạt hành chính nhỏ hơn lợi ích của việc xây dựng sai phép, không phép, chắc chắn số lượng các công trình sai phạm sẽ tăng lên. Do vậy, cần thay đổi quan điểm xử phạt không chỉ gắn với lợi ích vật chất, mà cần thêm việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với chủ thể tham gia đầu tư xây dựng mới đủ sức răn đe. Thực tế vẫn có các công trình vi phạm, nhưng vẫn còn "chây ỳ" trong công tác khắc phục, mà theo quy định phải trả lại nguyên trạng như đã được cấp phép.
Mặc dù số lượng và kiểu vi phạm trật tự xây dựng tại hai thành phố lớn khác nhau, nhưng về tổng thể cũng có nhiều điểm chung và hướng giải quyết thống nhất. Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh Trần Vĩnh Tuyến, cần có quy hoạch tổng thể, mang tính khoa học, xuất phát từ định hướng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của thành phố nói riêng, vùng và cả nước nói chung. Phải tính toán, điều chỉnh quy hoạch cho phù hợp với tầm nhìn dài hạn. ồng thời, các đơn vị hành chính phải cải tiến thủ tục cấp phép theo hướng nhanh gọn, hiệu quả, ít phiền hà, nhũng nhiễu, góp phần hạn chế tình trạng xây dựng không phép, sai phép. ồng thời, xem xét lại cơ chế quản lý cán bộ và có giải pháp tuyển chọn người tốt, giỏi, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án quy hoạch đã phê duyệt. Cần nghiên cứu tăng cường giải pháp xử lý răn đe, nếu cần có thể khởi tố hình sự đối với trường hợp lợi dụng kẽ hở của pháp luật để trục lợi...
Cần chính sách linh hoạt.
Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới trong phát triển đô thị, hạn chế vi phạm về trật tự xây dựng là không nên quá cứng nhắc khống chế bằng quy định "cứng", cần nhìn nhận một cách tổng thể, đề cao việc công khai, minh bạch. Chẳng hạn, theo quy hoạch đã được phê duyệt tại một khu vực, nếu tính toán không ảnh hưởng đến hạ tầng kỹ thuật, không vi phạm các quy định về xây dựng hoặc các khu vực cấm phát triển, khu vực bảo tồn văn hóa..., có thể cho phép xây dựng nhà cao tầng. Ngoài việc phải chịu những khoản đóng góp lớn hơn cho Nhà nước, chủ đầu tư các dự án này phải xây dựng những công trình hạ tầng chung quanh như: đường sá, vườn hoa, trường học, khu vực vui chơi giải trí... như là một hình thức bù lại việc xây dựng "vượt ngưỡng". iều này phải được ràng buộc bằng văn bản pháp lý rõ ràng. ây cũng là cơ sở để các cơ quan chức năng "vào cuộc" nếu chủ đầu tư không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ vì trước đây theo kiểu phạt hành chính, các chủ đầu tư sẽ "nhãng" ngay.
Theo TS Phạm Sỹ Liêm, Phó Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam, thực tế hiện nay đô thị hóa đất đai đi trước đô thị hóa dân số. Do vậy, khi quy mô dân số tăng nhanh, các yếu tố khác, như: hạ tầng kỹ thuật đô thị, nhà ở... không theo kịp, hiệu quả sử dụng đất đô thị còn thấp và tất yếu nảy sinh vấn đề vi phạm trật tự xây dựng. ã đến lúc cần đánh giá đúng thực trạng thu hồi đất để có giải pháp xử lý thỏa đáng, theo hướng thu hẹp phạm vi áp dụng và thêm khâu tổ chức thẩm định mục đích thu hồi đất xem có thật sự "vì lợi ích quốc gia, lợi ích cộng đồng" hay không. Cần bắt buộc giao cho tổ chức chuyên nghiệp làm dịch vụ điều tra xã hội học và thu hồi đất, đồng thời khi thu hồi nhà ở cần xem xét thêm vấn đề thu nhập của hộ dân gắn với nơi ở. Như vậy mới thật sự công bằng, tạo đồng thuận với người dân. "Không nên xem người có đất thu hồi chỉ là bên bị thiệt hại được bồi thường "đúng giá", mà cần xem xét họ là bên đóng góp cho phát triển, vì vậy ngoài việc lấy lại "đủ vốn", họ còn có quyền chia sẻ lợi ích mà phát triển đem lại", TS Phạm Sỹ Liêm nhấn mạnh.
Một vấn đề cũng gây nhiều dư luận trái chiều là việc sử dụng quỹ đất "vàng" trong các đô thị. Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam Nguyễn Trần Nam cho rằng, không có điều gì khiến giá đất sát với giá thị trường bằng việc đấu giá và càng công khai, minh bạch bao nhiêu, đối tượng được hưởng lợi lớn nhất sẽ là Nhà nước. Có thể linh hoạt đấu giá bằng phương án tài chính hoặc bằng những cam kết trong phát triển đô thị, hạ tầng, nhưng phải có tính pháp lý chặt chẽ. Cần xóa bỏ tư duy xin - cho "ngầm", doanh nghiệp được đầu tư khu đất "ngon", phải đầu tư thêm phần "khó nhằn" một cách minh bạch, bảo đảm công bằng lợi ích giữa các nhà đầu tư, cũng như sự cân bằng trong phát triển của thị trường bất động sản.
Trong tình trạng giá bất động sản liên tục leo thang, các dự án nhà ở phục vụ cho người có thu nhập thấp quá ít ỏi, không đáp ứng được yêu cầu, người dân đành chấp nhận rủi ro xây nhà không phép, sai phép để đáp ứng chỗ ở. Do vậy, giải pháp căn cơ và bền vững là thực hiện tốt chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp. Bộ trưởng Xây dựng Phạm Hồng Hà cho rằng, thời gian qua, gói hỗ trợ nhà ở 30 nghìn tỷ đồng đã phát huy tác dụng tích cực, tuy nhiên khi gói hỗ trợ dừng lại, phân khúc nhà thu nhập thấp cũng "chìm" theo.
Chính vì thế, việc quán triệt, thực hiện tốt Chiến lược phát triển nhà ở quốc gia đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt rất quan trọng, trong đó cần có thêm những giải pháp tháo gỡ cho phân khúc nhà thu nhập thấp, nhà ở xã hội, nhất là nguồn vốn ưu đãi thường xuyên và quỹ đất sạch. Bộ đang tiếp tục tham mưu trình Chính phủ các chính sách liên quan đến lĩnh vực xây dựng theo hướng tăng cường phân cấp, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả trong quản lý, đồng thời hoàn thiện các bộ công cụ quản lý ngành, xây dựng hệ thống thông tin đánh giá hiệu quả thị trường bất động sản.
Hiện nay, so với các nước đang phát triển, tính minh bạch của thị trường bất động sản Việt Nam còn thấp và các địa phương chưa làm tốt công tác này. Bên cạnh đó, từng bước thay đổi tư duy trong một số vấn đề, như phát triển đô thị, nhà ở xã hội..., đẩy mạnh nghiên cứu để áp dụng các quỹ phát triển nhà ở một cách hiệu quả nhằm thu hút mạnh mẽ hơn nguồn lực xã hội tham gia.
Nhằm hạn chế những vi phạm trong trật tự xây dựng, vừa qua, Nghị định 139/2017/N-CP về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động đầu tư xây dựng; khai thác, chế biến, kinh doanh khoáng sản làm vật liệu xây dựng, sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng; quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật; kinh doanh bất động sản, phát triển nhà ở, quản lý nhà và công sở có hiệu lực từ ngày 15-1-2018. Theo đó, ngoài việc tăng mức xử phạt hành chính, sẽ không còn chuyện "phạt cho tồn tại". Do vậy, các bộ, ngành, địa phương cần nhanh chóng tổ chức, triển khai Nghị định này một cách nhanh chóng, nghiêm túc, công khai, minh bạch.
* Bài 1: Đa dạng các kiểu vi phạm.
(*) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 30-1-2018.
Nhằm hạn chế những vi phạm trong trật tự xây dựng, vừa qua, Nghị định 139/2017/N-CP về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động đầu tư xây dựng; khai thác, chế biến, kinh doanh khoáng sản làm vật liệu xây dựng, sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng; quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật; kinh doanh bất động sản, phát triển nhà ở, quản lý nhà và công sở có hiệu lực từ ngày 15-1-2018. Theo đó, ngoài việc tăng mức xử phạt hành chính, sẽ không còn chuyện "phạt cho tồn tại". Do vậy, các bộ, ngành, địa phương cần nhanh chóng tổ chức, triển khai Nghị định này một cách nhanh chóng, nghiêm túc, công khai, minh bạch.
XUÂN THỦY và TÙNG QUANG.
