Theo Tuyên bố ngày 25/1 của Nhà Trắng, khi điện đàm với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan hôm 24/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo người đồng cấp cần tránh mọi biện pháp "có thể gây xung đột" giữa hai nước ở Syria.
Người đứng đầu Nhà Trắng kêu gọi Ankara "ngưng leo thang, hạn chế hoạt động quân sự, tránh thương vong, hạn chế số người sơ tán và người tị nạn, cần thận trọng để tránh nguy cơ gây xung đột giữa quân sự Mỹ -Thổ".
"Ông Trump bày tỏ quan ngại về những tuyên bố tiêu cực, sai sự thật của Thổ Nhĩ Kỳ cũng như lo ngại về công dân Mỹ và những nhân viên địa phương bị giam giữ khi tình trạng khẩn cấp kéo dài ở Thổ Nhĩ Kỳ", thông tin từ Nhà Trắng cho biết thêm.
Chiến dịch Nhành Olive của Thổ Nhĩ Kỳ trên lãnh thổ Syria.
Về phần mình, Tổng thống Tayyip Erdogan khẳng định lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ ở Syria đang tiến hành Chiến dịch "Nhành Olive" nhằm loại bỏ "các phần tử khủng bố" và bảo vệ an ninh quốc gia.
Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ có các hoạt động trên không và trên mặt đất, tấn công vào khu vực Afrin nhằm loại bỏ các đơn vị Bảo vệ Nhân dân Kurd (YPG), bị Ankara coi như cánh tay nối dài của của Đảng Lao động người Kurd (PKK).
Hoạt động quân sự của Ankara đã mở ra một mặt trận mới trong cuộc xung đột ở Syria và với cảnh báo mới nhất của Washington thì nguy cơ đụng độ giữa hai quân đội Mỹ - Thổ trên chiến trường Syria dường như là khó tránh khỏi.
Như vậy, lần đâu tiên nguy cơ quân đội hai thành viên NATO đụng độ với nhau liên quan tới "quân cờ người Kurd" có thể xảy ra. Tuy nhiên, theo giới phân tích, dù cảnh báo Ankara nhưng thực ra Washington muốn gửi thông điệp cứng rắn tới Moscow.
Thứ nhất , quân đội Mỹ và quân đội Thổ Nhĩ Kỳ không thể đụng độ trực diện với nhau trên chiến trường Syria - dù Mỹ bảo trợ người Kurd, còn Thổ Nhĩ Kỳ tấn công người Kurd - chừng nào hai quốc gia này vẫn còn nằm trong NATO.
Nhận định đó dựa trên nguyên tắc phòng vệ tập thể của NATO. Nói một cách đơn giản, tình thế phòng vệ tập thể có thể hiểu là một cuộc tấn công vào một trong 29 nước thành viên NATO chính là cuộc tấn công vào toàn bộ khối.
Nếu Mỹ tấn công Thổ Nhĩ Kỳ hay ngược lại đều vi phạm nguyên tắc phòng vệ tập thể của NATO. Do vậy, nếu nguy cơ xung đột Mỹ - Thổ xảy ra trên chiến trường Syria thì vấn đề sẽ được giải quyết theo cơ chế nội bộ của liên minh quân sự này.
Như vậy, bất luận thế nào thì sự dụng độ giữa hai vị khách không mời tại Syria sẽ không thể xảy ra, nên lời cảnh báo của Tổng thống Trump gửi tới người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ ở đầu dây bên kia gần như không có giá trị thực tế.
Nguyên tắc phòng vệ tập thể của NATO khiến cảnh báo của Mỹ với Thổ là nhằm tới Nga.
Khi một lời cảnh báo không mang giá trị thực tế được gửi tới đối thủ trực diện thì rõ ràng Washington nhắm tới đối thủ khác trên bàn cờ Syria và trong trường hợp này là Moscow - thực thể đạo diễn ván cờ Syria thời chống IS.
Người Kurd là quân cờ chiến lược của Mỹ, song lại là rào cản với tiến trình hòa hợp của Syria và có thể tước bỏ vai trò của Nga tại Syria thời hậu IS, nên buộc quân cờ người Kurd phải di động hoàn toàn nằm trong kế hoạch của liên minh Nga - Syria.
Do vậy, Mỹ cần cảnh báo trước để đối thủ không thể buộc quân cờ chiến lược phải di động theo những thế đã sắp đặt sẵn của đối phương, trong đó đề phòng cả thỏa thuận chính trị hay tấn công quân sự.
Thứ hai , Mỹ quyết phá đến cùng Hội nghị Đối thoại Quốc gia Syria mà Nga đang ráo riết chuẩn bị và dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 29/1/2018, bởi nếu sự kiện chính trị đặc biệt này thành công thì Washington sẽ phải nhận thất bại kép trong ván cờ Syria.
Sau khi vòng đàm phán thứ 8 Hội nghị Geneva về Syria thất bại, khiến cho Hội nghị Đối thoại Quốc gia Syria trở thành nơi kỳ vọng nhất cho tiến trình hòa bình và chính trị cho Syria, thì Mỹ liên tục có những động thái nhằm phá hoại sự kiện chính trị này.
Đầu tiên là Mỹ không cho rút quân tại Syria, như Nga đã làm và theo Đại diện thường trực của Nga tại Văn phòng các tổ chức của LHQ ở Geneva, Alexei Borodavkin thì Mỹ có ý đồ cho quân đội hiện diện dài lâu ở Syria sau khi IS đại bại.
Chúng tôi tin rằng sau khi chiến thắng IS, liên minh quân sự do Mỹ dẫn đầu không cần có mặt ở Syria. Họ không được mời để hiện diện tại đây. Mỹ hãy rút quân khỏi Syria, song dường như họ không có kế hoạch đó, ông Borodavkin cho biết.
Tiếp theo là Lầu Năm Góc cảnh báo hậu quả với chính quyền Tổng thống Bashar Al-Assad nếu tấn công lực lượng người Kurd, sau khi nhà lãnh đạo Syria lên án người Kurd là "kẻ phản bội".
Tổng thống Trump quyết không chịu lép về trước Tổng thống Putin trogn ván cờ Syria.
Theo trang thông tin điện tử lớn nhất của thế giới Ả-rập Alaraby, ngày 29/12/2017 Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis tuyên bố "sẽ là một sai lầm" nếu chính quyền Syria vượt quá ranh giới mà người Mỹ đã tự mình xác lập tại quốc gia này.
Khi chỉ còn hơn 10 ngày là diễn ra Hội nghị Đối thoại Quốc gia Syria, Mỹ đã thông báo ý định tái cung cấp vũ khí cho người Kurd ở Syria, khiến Thổ Nhĩ Kỳ đã đề nghị Nga không để đại diện người Kurd đến Sochi vào ngày 29/1/2018.
Và nay, khi chỉ còn 5 ngày nữa là diễn ra Hội nghị Đối thoại Quốc gia Syria, thì Mỹ cảnh báo Thổ về nguy cơ đụng độ quân sự, khiến sự kiện chính trị mà Nga được cho sẽ tận dụng để xác lập vị thế của mình tại Syria thời hậu IS, gần như mất hết ý nghĩa.
Ngọc Việt.
