Tàn lửa bắn tung tóe trong mồm nhưng ông Dầu không bị bỏng. Ảnh: Đ.THƯƠNG.
Văn hóa cổ xưa.
Năm 1956, khi lần đầu tiên người Arem (được xếp là một nhánh của dân tộc Chứt) được phát hiện ở Quảng Bình, họ chỉ có trên dưới 100 người. Cuộc sống người Arem nguyên thủy trong những hang đá hoặc dưới rèm đá ở rừng già Phong Nha - Kẻ Bàng (huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình).
Thời điểm đó, người ta cho rằng người Arem ngoài cuộc sống ăn lông ở lỗ ra, họ không có bất cứ tài sản nào về tinh thần. Thế nhưng mới đây, họ bắt đầu hồi sinh mạnh mẽ. Cách thể hiện này đã gây sự chú ý mạnh với các nhà ngôn ngữ học. Trong một nghiên cứu của mình, nhà ngôn ngữ học Trần Trí Dõi đã nhấn mạnh rằng: Ngôn ngữ và văn hóa người Arem hấp dẫn đến kỳ lạ. Đó là hình ảnh của tiếng Việt thời cổ xưa, như một nhà bảo tàng lưu giữ các giai đoạn phát triển của tiếng Việt, là di chỉ cần khảo cổ để tìm hiểu lịch sử tiếng Việt.
Trước khi về bản mới, người Arem xã Tân Trạch (huyện Bố Trạch) cư trú tại một địa danh có tên là Rục, cũng có làm rẫy nhưng chủ yếu là hái lượm và sống phụ thuộc vào tự nhiên. Họ có làm nhà chòi nhưng nhiều hộ vẫn chọn hang đá làm nơi cư trú. Sinh hoạt của họ cũng lạ. Sáng dậy, họ kiếm cái gì đó có thể ăn được là củi lửa chụm vào, ngồi với nhau, ăn bốc là chủ yếu. Bữa sáng của họ kết thúc lúc 9 - 10h, sau đó tỏa lên rẫy, lên rừng. Khoảng 4h chiều, không ai bảo ai, họ lại quần tụ về Rục. Phụ nữ và trẻ em hái rau, hái măng. Đàn ông đổ xuống hai khe suối là Cà Roong, Cà Tum để bắt ốc, bắt cá. Rồi họ lại chụm lửa, lại nấu nướng, uống rượu.
Cộng đồng người Arem sống hết sức tự nhiên dẫn đến tình trạng tỷ lệ tử vong cao hơn tỷ lệ sinh. Có lúc, số hộ người Arem ở đây tụt xuống còn 7 hộ. Trước nguy cơ này, với sự quan tâm của các cấp ngành, Tân Trạch được chọn làm chỗ định cư, dựng nhà và đón người Arem về. Hiện số hộ người Arem đã tăng lên được 49 hộ, trên 200 nhân khẩu.
Kỳ nhân của tộc người Arem.
Ông Đinh Dầu vào bếp, nhóm lửa và nung dao.
Cho đến bây giờ, trong cộng đồng người Arem còn xuất hiện những người có khả năng hết sức kỳ lạ, được coi như những kỳ nhân. Những người này biết dùng công lực của bản thân do truyền dạy và rèn luyện để chữa một số bệnh cho cộng đồng.
Người có khả năng thổi lửa trừ bệnh trong cộng đồng người Arem là ông Đinh Dầu. Ông Dầu chữa bệnh bằng việc ngậm dao nung đỏ trong than củi, hà hơi, thổi khí nóng và đọc thần chú.
Chúng tôi đã có mặt để chứng kiến một lần ông Dầu thổi lửa trừ bệnh. Thủ tục gồm 7 miếng trầu, 7 miếng cau, 7 cây nến làm từ sáp ong rừng và 7 điếu thuốc do người nhà ông Dầu làm.
Ông Dầu là người duy nhất của tộc Arem được ông ngoại có tên Đinh Ma Coong (vốn là người có bí quyết này) truyền dạy cho từ năm 13 tuổi, học trong vòng 6 năm liên tục. Trong khi học, ông phải kiêng rất nhiều thứ, trong đó có những điều nghiêm ngặt như: Không được gần phụ nữ, bị người ta đánh chửi cũng không được phản ứng lại, không được xin xỏ bất cứ ai một thứ gì, không được ăn thức ăn có vị chua, mắm, ruốc và chỉ uống nước sương đọng lại trên các tàu lá. Sau 6 năm thì sinh hoạt của ông lại trở về như một người bình thường.
Sau khi hoàn tất nghi lễ, ông Dầu vào bếp, nhóm lửa và nung dao. Chiếc dao đỏ đã được ông đưa vào miệng ngậm, người ta nghe rõ những tiếng kêu xèo xèo... Thậm chí, tàn lửa còn bắn tung tóe nhưng ông không bị bỏng. Ông cứ ngậm rồi thổi hơi nóng vào chỗ đau của người bệnh cùng những câu chú chỉ mình ông biết, mỗi buổi làm như vậy 3 lần. Làm đến khi nào khỏi thì thôi.
Hiện ông Dầu được coi là người duy nhất nắm giữ những bí truyền về việc thổi lửa trừ bệnh này trong cộng đồng người Arem. Ông bảo, sẽ truyền bí quyết này cho một người nào đó, có thể là con cháu hoặc một người Arem khác trong cộng đồng.
Tuy nhiên, dưới ánh sáng của khoa học ngày nay, cũng chỉ nên coi phương pháp chữa bệnh của ông Đinh Dầu như một nét văn hóa của dân tộc này, từ đó các nhà nghiên cứu có thể giải mã các quan niệm về thiên nhiên, con người của tộc người Arem từ xa xưa.
Theo một số nhà nghiên cứu văn hóa, trong thăm thẳm mênh mông núi rừng, người Arem như hiện thân của nhiều bí ẩn nguyên sơ. Trong gia tài bản sắc của họ có những vỉa tầng đáng để các nhà nghiên cứu quan tâm và cũng có những điều còn mang tính hủ tục cần từ bỏ để vươn tới con đường hòa nhập cộng đồng...
Đơn Thương.
