Trên thực tế, dù chính sách hưu trí của nước ta đã được xây dựng và thực hiện từ cách đây hơn nửa thế kỷ, nhiều nội dung liên quan đã có sự điều chỉnh phù hợp thực tiễn, nhưng quy định về tuổi nghỉ hưu (55 tuổi đối với nữ và 60 tuổi đối với nam) vẫn chưa có sự thay đổi, dù bối cảnh kinh tế, xã hội, dân số hiện nay đã khác trước rất nhiều. Trong quá trình xây dựng Luật Bình đẳng giới năm 2007, Bộ luật Lao động năm 2012 và gần đây nhất là Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi năm 2014, việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu đã được đặt ra, nhưng lại chưa trở thành quy định thực tế. Chính vì vậy, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB và XH) cho biết, trong lần sửa đổi Bộ luật Lao động sắp tới, nhiều ý kiến tiếp tục đề nghị tăng tuổi nghỉ hưu.
Tuy nhiên, tại dự thảo Tờ trình vừa được công bố để lấy ý kiến đóng góp, Bộ LĐ-TB và XH cũng đưa ra hai phương án. Theo đó, ngoài phương án giữ nguyên như hiện hành còn có phương án tăng tuổi nghỉ hưu bắt đầu thực hiện từ năm 2021 và tăng theo lộ trình (mỗi năm tăng thêm sáu tháng cho đến khi nam đủ 62 tuổi, nữ đủ 60 tuổi - đối với lao động trong điều kiện bình thường).
Khi phương án nêu trên được đưa ra, bên cạnh những ý kiến đồng tình, cũng có không ít ý kiến cho rằng việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu sẽ khiến người lao động, nhất là lao động nữ chịu thiệt thòi; đồng thời còn có thể ảnh hưởng đến cơ hội việc làm của những lao động mới gia nhập thị trường lao động.
Khác với cách đây hơn nửa thế kỷ, hiện nay tuổi thọ trung bình của nam giới nước ta là 70,8 tuổi, nữ là 76,1 tuổi. Trong khi đó, tuổi nghỉ hưu trung bình của nam là 54,2 tuổi (Luật quy định là 60 tuổi) và nữ là 52,6 tuổi (Luật quy định là 55 tuổi). Điều đó cho thấy, thời gian hưởng lương hưu là rất dài (trung bình của nam là 16,6 năm; nữ là 23,5 năm) và trên thực tế, nhiều người sau khi nghỉ hưu vẫn đủ sức khỏe tham gia lao động có nhu cầu làm việc thêm và tiếp tục tham gia lao động (theo một nghiên cứu, có tới 60% người từ 60 đến 69 tuổi tại Việt Nam vẫn đang làm việc).
Bên cạnh đó, theo đánh giá của Quỹ Dân số Liên hợp quốc, nước ta đang chuyển từ thời kỳ dân số trẻ sang già hóa dân số; trong tương lai, lực lượng lao động trẻ sẽ thiếu hụt. Việc nâng tuổi nghỉ hưu cũng là chuẩn bị cho sự thiếu hụt lao động trong tương lai, góp phần tận dụng được nguồn nhân lực cao tuổi nhưng có trình độ, kinh nghiệm trong bối cảnh sức khỏe người lao động ngày càng được quan tâm cải thiện. Để ứng phó xu hướng già hóa dân số và thiếu hụt lao động, nhiều nước trên thế giới cũng đã và đang điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu, có nước quy định lên tới 67 tuổi.
Riêng với quỹ BHXH, theo tính toán của các tổ chức quốc tế cũng như các cơ quan chức năng, nếu tiếp tục giữ nguyên các quy định hiện nay về mức đóng - mức hưởng, thời gian đóng - thời gian hưởng thì Quỹ hưu trí và tử tuất sẽ mất cân đối trong dài hạn. Muốn bảo đảm bền vững tài chính của Quỹ, nếu không tăng tuổi nghỉ hưu thì chỉ còn cách nâng mức đóng hoặc giảm mức hưởng - đều là những phương án có thể tạo thêm khó khăn đối với người lao động và đơn vị sử dụng lao động. Ngoài ra, theo Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW) mà Việt Nam đã phê chuẩn tham gia, việc quy định khác biệt về tuổi nghỉ hưu là một hình thức xâm phạm quyền bình đẳng của phụ nữ trong vấn đề làm việc, cơ hội việc làm, thăng tiến, ổn định công việc.
Chỉ cần điểm qua những yêu cầu khách quan cũng như so sánh bước đầu về những ưu điểm và hạn chế trong việc lựa chọn chính sách, hy vọng nhiều người sẽ hiểu, việc tính vấn đề điều chỉnh tuổi nghỉ hưu vào thời điểm này là phù hợp tình hình thực tế.
THẢO NGUYÊN.
