Đó là nhận định của các chuyên gia khi bàn về dự án BT "đổi đất lấy hạ tầng" được triển khai trong thời gian qua.
"Vạch trần" sai phạm tại dự án BT do Tasco thực hiện.
Thực tế mà nói, trong thời gian qua, việc đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng đã tạo bước tiến nhanh, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, bên cạnh các dự án sử dụng bằng nguồn vốn ngân sách Nhà nước thì nhiều dự án được triển khai theo hình thức hợp đồng BT, song trong quá trình thực hiện đầu tư, một số dự án đã mắc phải những sai phạm nhất định.
Một trong những dự án đầu tư theo hình thức BT được nhắc đến là đường BT Lê Đức Thọ - Xuân Phương. Cụ thể, mới đây vào ngày 19/7/2017, Thanh tra Chính phủ đã công bố kết luận thanh tra việc chấp hành quy định pháp luật trong quá trình thực hiện một số dự án theo hình thức hợp đồng theo hình thức Xây dựng  Chuyển giao (BT) và hợp đồng Xây dựng  Kinh doanh  Chuyển giao (BOT) trong lĩnh vực giao thông, môi trường trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
Theo đó , kết luận Thanh tra Chính phủ nêu rõ: Một số nhà đầu tư tại thời điểm được thẩm định, đánh giá và lựa chọn để thực hiện dự án trong khi năng lực về tài chính hạn chế, không đảm bảo năng lực, cụ thể Công ty CP Tasco đối với dự án đường BT Lê Đức Thọ - Xuân Phương; Công ty Bitexco đối với dự án đường bao quanh khu tưởng niệm danh nhân Chu Văn An.
Hầu hết các dự án đều bị chậm tiến độ so với yêu cầu, một phần do nguyên nhân năng lực về huy động vốn, bố trí vốn chủ sở hữu tham gia vào dự án của nhà đầu tư kém không đảm bảo tiến độ giải ngân như cam kết- Kết luận Thanh tra nêu.
Thanh tra Chính phủ đã công bố kết luận một số dự án theo hình thức hợp đồng theo hình thức Xây dựng  Chuyển giao (BT).
Trong đó, TTCP đề nghị UBND TP Hà Nội chỉ đạo UBND quận Nam Từ Liêm và nhà đầu tư giảm trừ giá trị tổng mức đầu tư số tiền là 19 tỷ 561 triệu 900 nghìn đồng.
Đáng chú ý, đối với dự án đường Lê Đức Thọ - Xuân Phương thì công tác lập, thẩm định và phê duyệt tổng vốn đầu tư không chính xác do áp dụng định mức, đơn giá và tính toán khối lượng không đúng làm tăng giá trị hợp đồng BT là 19.561,9 triệu đồng.
Ngoài ra kết luận Thanh tra Chính phủ chỉ rõ, dự án đường Lê Đức Thọ - Xuân Phương chậm tiến độ theo điều khoản hợp đồng BT đã ký, không đáp ứng được yêu cầu sự cần thiết của dự án; Nhà đầu tư vi phạm trong việc liên doanh đầu tư để phân chia đất tại dự án đối ứng khi chưa được UBND TP. HN phê duyệt.
Trên cơ sở đó, TTCP kiến nghị UBND TP Hà Nội chỉ đạo UBND quận Nam Từ Liêm và nhà đầu tư giảm trừ giá trị tổng mức đầu tư số tiền là 19 tỷ 561 triệu 900 nghìn đồng;
Yêu cầu thanh toán hợp đồng đầu tư BT, nhà đầu tư phải tính thêm giá trị tiền sử dụng đất để nộp vào ngân sách nhà nước số tiền sử dụng đất 11 tỷ 275 triệu 960 nghìn đồng do áp sai suất vốn đầu tư.
Đồng thời, TTCP cũng đề nghị UBND TP Hà Nội điều chỉnh các quyết định giao đất Khu đô thị Xuân Phương đối với Công ty CP Tasco cho phù hợp quy hoạch xây dựng chi tiết 1/500 đã được điều chỉnh tại Quyết định số 1636/QD-UBND ngày 25/3/2014 và phương thức giao đất, cho thuê đất tại Quyết định số 4324/QĐ- UBND ngày 28/8/2015 của UBND TP Hà Nội; Chỉ đạo các ngành chức năng của Hà Nội, quận Nam Từ Liêm tổ chức thực hiện hoàn thành việc giải phóng mặt bằng của dự án. Trên cơ sở đó rà soát, x ác định tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và xử lý hơn 37 tỷ 648 triệu 950 nghìn đồng tiền sử dụng đất tăng thêm của dự án theo quy định của pháp luật để làm cơ sở quyết toán Hợp đồng BT đã ký kết và làm cơ sở cho Công ty CP Tasco thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước.
Được biết, Công ty Cổ phần Tasco đã khởi công dự án xây dựng tuyến đường Lê Đức Thọ đến đường 70, Huyện Từ Liêm, Thành phố Hà Nội năm từ năm 2009 với tổng mức đầu tư ban đầu là 2.300 tỷ đồng (sau giảm còn 1.543,6 tỷ đồng); thời gian xây dựng: 36 tháng, thực hiện theo hợp đồng BT (Xây dựng  Chuyển giao). Công ty được lấy đất tại khu đô thị mới Xuân Phương để hoàn vốn cho dự án.
Tuy nhiên, sau nhiều năm kể từ khi Tasco cam kết hoàn thành dự án, con đường vẫn dậm chân tại chỗ, khiến UBND TP quyết định dừng triển khai dự án vào cuối năm 2013. Hệ lụy từ việc chậm triển khai dự án của Tasco, khiến nhiều KĐT khu vực Xuân Phương, Tây Mỗ, Đại Mỗ, Vân Canh đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng, giá giảm, khách hàng thưa thớt, nhiều người quan tâm tới các dự án này tới xem thực địa xong là từ bỏ ý định bởi đường xá đi lại bất tiện, xa xôi.
Trước thực tế đó, TP Hà Nội đã ra tối hậu thư yêu cầu nhà đầu tư thực hiện đúng cam kết khánh thành dự án xây dựng tuyến đường từ đường Lê Đức Thọ đến Khu đô thị mới Xuân Phương theo hình thức hợp đồng BT trước ngày 30/4/2017. Và khi dự án mang nhiều tai tiếng này chính thức thông xe toàn tuyến, thì tiếp tục bị Thanh tra Chính phủ vạch trần nhiều sai phạm nói trên.
Tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng!
Liên quan đến dự án đầu tư theo hình thức BT, mới đây, tại Hội thảo Cơ chế đầu tư BT  Những vấn đề đặt ra và giải pháp hoàn thiện, Tổng Kiểm toán Nhà nước Hồ Đức Phớc thừa nhận, khác với dự án BOT, dự án BT ít bị phản ứng vì người dân không phải bỏ tiền túi ra thanh toán khi đi qua trạm như các dự án BOT.
Thế nhưng thay vì trả tiền từ túi người dân, BT là các dự án đầu tư công được thanh toán bằng quyền sử dụng đất. Điểm cốt yếu, theo ông Phớc là giá những khu đất dùng để thanh toán được định giá thấp hơn thị trường trong khi đây đều là quỹ đất vàng.
Dự án đường BT Lê Đức Thọ - Xuân Phương do Tasco thực hiện.
Bên cạnh đó, bà Trương Hải Yến, Phó Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, Kiểm toán nhà nước cho rằng, giá đất của các khu đất thanh toán cho các hợp đồng BT thường thấp hơn giá thị trường do không thông qua đấu giá.
Theo đó việc giao đất đã giải phóng mặt bằng không thông qua hình thức đấu giá là chưa phù hợp quy định của Luật Đất đai năm 2013 và là kẽ hở của việc xin-cho, gây thất thoát ngân sách.
Nhìn lại những dự án BT từ khâu đề xuất, phê duyệt, bà Yến cũng cho rằng, thực tế, hầu hết các dự án đầu tư theo hình thức BT không nằm trong kế hoạch đầu tư trung hạn, không được thông qua Hội đồng Nhân dân.
Nhu cầu, mục tiêu đầu tư dự án BT không rõ ràng, không thể hiện được sự cần thiết, cấp bách, bà Yến khẳng định.
Bàn về dự án BT "đổi đất lấy hạ tầng", TS Bùi Trinh  Chuyên gia nghiên cứu kinh tế cho rằng, nếu cơ quan quản lý thực hiện tốt nhiệm vụ, doanh nghiệp thực hiện nghiêm chỉnh quy định thì những dự án BT giao thông sẽ phát huy hiệu quả lớn, giảm gánh nặng xây dựng cơ bản cho ngân sách, tạo hướng đầu tư mới cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, trên thực tế nhiều dự án BT giao thông nảy sinh bất cập khiến dư luận nghi ngại về nhóm lợi ích sau những ưu đãi quá lớn dành cho doanh nghiệp.
Dẫn chứng về việc này, Tiến sĩ Bùi Trinh cho biết, tuyến đường 3,5km thuộc dự án đường Trần Hữu Dực nối đường Lê Đức Thọ với đường 70 thuộc địa bàn phường Xuân Phương (quận Nam Từ Liêm, Hà Nội) dài 3,5km nhưng số tiền lên đến 1.500 tỷ đồng  suất đầu tư này được xem là quá cao, số đất Hà Nội phải đổi gần 70ha đất là quá nhiều.
Đặc thù dự án BT  Đổi đất lấy hạ tầng là doanh nghiệp đầu tư sau đó chuyển giao nhà nước quản lý. Cái doanh nghiệp nhận được là đất. Nói thẳng ra chúng ta đổi tài nguyên thiên nhiên (đất) lấy hạ tầng giao thông. Trong điều kiện tham nhũng, lợi ích nhóm như hiện nay nếu không quản lý chặt chẽ BT sẽ gây ảnh hưởng lớn, Tiến sĩ Trinh cho biết.
Nhiều chuyên gia thẳng thắn cho rằng, dự án đường Trần Hữu Dực nối đường Lê Đức Thọ với đường 70 số đất Hà Nội phải đổi gần 70ha là quá nhiều.
Còn TS Phạm Sỹ Liêm  Nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng thẳng thắn cho biết: Nhìn vào hình thức BT đổi đất lấy hạ tầng chúng ta thấy có hai vấn đề: Tổng mức đầu tư dự án; Giá trị của đất. Nếu tổng mức đầu tư dự án bị khai khống, thổi giá lên đồng thời giá trị đất được hạ xuống, doanh nghiệp đầu tư sẽ hưởng lợi lớn.
Trong điều kiện tham nhũng như hiện nay giả thiết trên rất dễ xảy ra. Do đó phải kiểm soát chặt vấn đề tổng mức đầu tư, phải đánh giá đúng giá trị của đất, TS Liêm nói.
TS Liêm cho rằng, muốn kiểm soát tổng mức đầu tư hay định giá đất thì không có cơ quan nào có thể làm tốt hơn thị trường.
Chúng ta xây dựng kinh tế thị trường thì phải để thị trường quyết định, có nghĩa với dự án BT phải tiến hành đấu thầu để tạo sự cạnh tranh qua đó chọn được nhà thầu có mức đầu tư thấp nhất, chất lượng tốt nhất. Tương tự muốn định giá đất chúng ta đấu giá công khai sẽ khách quan nhất, TS Liêm nêu giải pháp.
Cuối cùng theo TS Liêm chỉ có cách làm minh bạch mới hạn chế tham nhũng và lợi ích nhóm tại các dự án BT đổi đất lấy hạ tầng.
Báo Gia đình Việt Nam tiếp tục thông tin về vụ việc!
Bạn đọc có thông tin, đơn thư phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo xin vui lòng gọi qua số ĐT: 0916 950 168. Email: thubandocgdvn@gmail.com.
