Đó chính là cơ sở cho sự bứt phá trong năm 2018. Bàn tròn Chào năm mới 2018 của Báo ĐĐK cùng các chuyên gia kinh tế sẽ tập trung vào vấn đề tìm động lực để tăng trưởng bền vững.
* Chính phủ có những bước dài cải cách, rút bớt các điều kiện, rào cản kinh doanh.
Ông Lê Đăng Doanh.
PV: Thưa các vị chuyên gia, thời gian qua nổi lên một vấn đề: Làm cách nào để kết nối được hai khu vực doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài và DN nội địa, liên kết lại với nhau, tạo sức lan tỏa để cùng phát triển. Dường như tạo ra được môi trường kinh doanh bình đẳng cho mọi thành phần kinh tế nói dễ nhưng làm không dễ?
Ông Lê Đăng Doanh: Dù đầu tư nước ngoài đóng vai trò tích cực, chiếm 50% sản lượng công nghiệp, chiếm 70% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, song các yếu kém từ khu vực kinh tế này cũng bộc lộ khá nhiều, qua tình trạng ô nhiễm môi trường, chuyển giá, trốn thuế...
Để thu hút đầu tư nước ngoài, cạnh tranh với các tỉnh khác kéo đầu tư nước ngoài vào, các tỉnh đua nhau miễn tiền thuê đất, chi phí tài nguyên rừng thấp.
Các nhà đầu tư nước ngoài xuất khẩu ô nhiễm vào Việt Nam, đưa sang Việt Nam công nghiệp luyện kim, xi măng, dệt nhuộm.
Trong khi đó, nhiều nước không có nhà máy xi măng thì núi vẫn còn y nguyên, núi tại Việt Nam không những bị cạo trọc, lâu lâu còn biến mất do khai thác đá, sản xuất xi măng.
Cái này là do một phần chúng ta đang quá ưu ái, trải thảm đỏ cho khu vực DN này.
Bà Phạm Chi Lan.
Bà Phạm Chi Lan: Hiện nhiều chính sách của Việt Nam đang thay đổi, trong đó rất nhiều chính sách liên quan đến đầu tư và trực tiếp đến DN.
Tôi nghĩ đó là điểm tích cực. Một thời gian dài, việc chúng ta ưu ái quá cho khu vực kinh tế FDI và chính điều này đã tạo ra sự phát triển chênh lệch giữa hai khu vực.
Một môi trường kinh doanh tốt không phải là chỉ phục vụ cho mỗi một loại hình DN như FDI, trong khi đó môi trường kinh doanh cho các DN nhỏ và vừa hoạt động lại luôn vướng nhiều rào cản, điều kiện kinh doanh.
DN nhỏ và vừa luôn phải đối diện với nhiều thách thức từ khả năng tài chính hay thách thức đến từ rủi ro chính sách, rủi ro thị trường, cạnh tranh xấu.
Các khung chính sách về phát triển kinh tế ngày càng cụ thể. Nếu trước đây, chỉ có các thông tư, nghị định, luật điều chỉnh chính sách phát triển kinh tế, cải cách kinh tế thì hiện nay chúng ta có thêm các Nghị quyết của Trung ương Đảng như về phát triển kinh tế tư nhân, tinh giản biên chế; cải cách thủ tục hành chính địa phương, bộ ngành...
Nhưng nhiều ghi nhận cho thấy cộng đồng DN tư nhân vẫn gặp rất nhiều khó khăn?
Ông Lê Đăng Doanh: Nhìn lại thời gian qua có thể thấy chúng ta đang nỗ lực đổi mới chính sách, tạo môi trường để cho kinh tế tư nhân phát triển.
Khu vực kinh tế này đã có những đóng góp lớn cho nền kinh tế, tạo nhiều công ăn việc làm cho người lao động và trở thành động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận kinh tế tư nhân phát triển vẫn còn chậm và thiếu những DN đầu tàu, có thương hiệu, có năng lực cạnh tranh quốc tế.
Tôi đã gặp nhiều DN, họ than phiền rằng còn khoảng cách rất lớn từ chính sách cho đến việc thực thi chính sách. Nhiều sếp DN còn e ngại việc thực hiện đầu tư.
Chúng ta cần cải cách hành chính, giảm bớt chi phí thời gian và tiền bạc cho DN.
Bà Phạm Chi Lan: Theo quan điểm của tôi, các chính sách này hiện nay đã có sự thống nhất, thống nhất về suy nghĩ, ý tưởng, khiến cho điều hành chính sách tốt hơn.
Hiện Chính phủ ngoài các chỉ thị, quyết định còn tiếp tục duy trì Nghị quyết 19 và Nghị quyết 35 về cải cách bộ máy, cải cách khu vực tư nhân, DN nhỏ và vừa từ nay đến năm 2030.
Điều đó có nghĩa là Chính phủ đang bước những bước dài hơn về cải cách, rút bớt các điều kiện, rào cản kinh doanh chứ không giật cục, chạy theo giải quyết vấn đề khi có bất cập phát sinh như trước đây.
Tuy nhiên chi phí kinh doanh lại đang tăng cao và có xu hướng tăng như: Chi phí tuân thủ, dịch vụ hành chính, dịch vụ công, hạ tầng; quá nhiều loại thuế, phí, quỹ và các đóng góp khác nhau; chi phí thời gian lớn.
Và chúng ta chưa tạo ra sân chơi bình đẳng cho các khu vực DN. Đa số DN nhỏ và vừa ở vị thế bất lợi, không lớn lên được.
Vì vậy, tất cả các giải pháp cải cách thế chế, cải thiện môi trường kinh doanh phải hướng đến phát triển các loại thị trường, đảm bảo cạnh tranh công bằng nhằm tăng hiệu quả kỷ thuật, hiệu quả phân bố và là động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế.
Theo các vị, những nỗ lực của Chính phủ đã và đang thực hiện cho khu vực kinh tế tư nhân sẽ tạo sự chuyển biến ra sao cho khu vực này trong thời gian tới?
Bà Phạm Chi Lan: Quả thực, với những nỗ lực của Chính phủ, nhà quản lý, môi trường kinh doanh Việt Nam được cải thiện khá rõ nét trong 2 năm vừa qua.
Điều này bộc lộ ở việc số DN thành lập mới trong năm 2016 và 2017 tăng kỷ lục. Nhiều lĩnh vực kinh tế đạt được những con số tăng trưởng đáng khích lệ.
Tuy nhiên, khi tôi tiếp xúc với cộng đồng DN nhỏ và vừa, nhiều DN vẫn than vãn rằng, mặc dù đã có nhận thấy những cải cách trong môi trường kinh doanh song những cải cách đó vẫn chưa thực sự chuyển biến, tạo đột phá.
Vì tiếng là tháo gỡ nhưng vẫn còn khó khăn thì chưa thể nói là thuận lợi được. Điều này được minh chứng ở số lượng DN khai tử cũng không phải là con số nhỏ so với số DN đăng ký mới.
Thực tế, tiếng là cải cách, cắt giảm điều kiện kinh doanh nhưng vẫn tồn tại hàng loạt các giấy phép con, và chủ yếu đang nhằm vào khu vực DN trong nước.
Các biểu hiện nhũng nhiễu của công quyền chủ yếu nhắm vào đối tượng DN nội, còn các DN ngoại hầu như rất bình yên.
Tôi cho rằng, dù chúng ta đang nỗ lực cải thiện song, thực tình mà nói, môi trường kinh doanh vẫn có sự bất bình đẳng giữa hai khu vực DN trong và ngoài nước.
Các biện pháp cải cách được đưa ra, hướng nhiều vào DN nước ngoài hơn là DN trong nước.
Không thể phủ nhận, những nỗ lực của Chính phủ về cải cách thời gian qua là rất lớn, hàng loạt quyết định, nghị định đưa ra.
Tuy nhiên, vẫn ở tình trạng trên nóng dưới lạnh.
Theo nhìn nhận của cá nhân tôi, hình như các địa phương thì vẫn muốn neo giữ các cách thức quản lý như cũ, không muốn thay đổi hoặc nếu có thay đổi thì cũng rất chậm thay đổi.
Ông Lê Đăng Doanh: Vừa rồi Thủ tướng Chính phủ cũng đã thúc đẩy ráo riết việc cắt giảm các thủ tục hành chính, tạo sự thông thoáng trong môi trường kinh doanh và Bộ Công thương cũng có cắt giảm.
Tuy nhiên, nhiều DN than phiền với tôi rằng, liệu việc cắt giảm đó có phải là cắt giảm thật hay không? Hay lại gộp 3 giấy phép cũ thành 1 giấy phép mới.
Giấy phép mới là một điều kiện kinh doanh mới nhưng trong đó lại bao gồm 3 cái kia.
Và điểm nữa, đó là, người thực hiện ra sao? không gian thế nào để người cán bộ phải thực thay đổi, còn như hiện nay, tiếng là cắt giảm, nhưng vẫn còn tình trạng cán bộ nhũng nhiễu DN.
Kể cả đối với việc chúng ta hô hào DN phải thực sự hành động, phải nỗ lực sáng tạo, nhưng theo tôi DN chịu sáng tạo hay không còn phụ thuộc vào chính sách nữa.
Nếu như chính sách mà cứ để trình trạng phong bao là được dự án, cứ chịu chi là được đất đai thì những DN không đủ tiềm lực về vốn sẽ không thể cạnh tranh nổi.
Vì họ có dốc sức, đổ năng lực để cạnh tranh, sáng tạo cũng không bằng anh đi lobby để được dự án, nhà đất. Điều chúng ta cần bàn là phải tạo môi trường công bằng, bình đẳng để các DN cạnh tranh một cách lành mạnh.
PV: Quan điểm của các vị về những chuyển biến của môi trường kinh doanh hiện nay ra sao? Theo quý vị, khu vực kinh tế tư nhân vẫn đang gặp những khó khăn gì cần phải tháo gỡ?
Ông Mạc Quốc Anh.
Ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa Hà Nội: 2 năm trở lại đây, cái quan trọng nhất là tư duy của các cấp nhà quản lý từ Trung ương đến địa phương đã có những thay đổi, cải thiện tích cực và đã có nhiều hành động, ban hành nhiều Nghị quyết, hướng dẫn cụ thể cho các cấp.
Đặc biệt TP Hà Nội đã ban hành quy chế văn hóa ứng xử cho công chức viên chức khi tiếp cận các DN, các tổ chức cá nhân, đặc biệt là người dân khi đến làm các thủ tục liên quan đến hành chính.
Tôi cho rằng, với những nỗ lực cải cách của Chính phủ, môi trường kinh doanh thực sự đã có nhiều nét thay đổi. Tuy nhiên, những thay đổi đó vẫn chưa được như kỳ vọng.
Có nghĩa chúng ta đã có công cụ xuyên xuốt để làm sao môi trường kinh doanh trở nên minh bạch, công khai hơn. Nhưng yếu tố quan trọng nhất quyết định sự thay đổi vẫn là yếu tố con người.
Phải có con người có năng lực, có tầm vóc thực sự để hành động.
Tôi nghĩ, công nghệ cao đến đâu, nguồn vốn mạnh đến cỡ nào, cơ sở vật chất hoành tráng ra sao... nhưng cái quyết định vẫn là con người.
Bài toán ở đây chính là con người. Khi có con người có đầy đủ chuyên môn có cả đức và tài rồi thì tất cả các việc được thực thi rất đơn giản.
Bởi vậy, việc nhà quản lý tạo ra những cơ chế, chính sách tốt chưa đủ, bản thân các DN cần phải chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để tạo nên những nhân tố đủ khả năng vận hành bộ máy hoạt động sản xuất của DN đó. Kể cả rô-bốt cũng phải có sự điều khiển của con người.
Do đó, một DN có mạnh hay không, một nền kinh tế phát triển bền vững hay không, quyết định nằm ở nguồn nhân lực.
Về phía nhà quản lý, cũng cần có những hành động hết sức cụ thể để tạo động lực cho DN.
Tôi đơn cử, các điều kiện kinh doanh chúng ta hô hào là cắt giảm thì hãy cắt giảm ngay lập tức đi.
Như 675 điều kiện kinh doanh mà Bộ Công thương nói sẽ cắt giảm, nhưng đến giờ vẫn chưa cắt giảm hoàn toàn.
Chúng ta đưa ra chủ trương cần phải hành động sớm. Nếu không DN sẽ lại vấp phải khó khăn.
Tôi đồng tình với ý kiến của chuyên gia Lê Đăng Doanh, cắt giảm không khéo lại thành gộp 3 thành 1. Từ đó lại tiếp tục xuất hiện những chi phí không chính thức, rồi hàng loạt các giấy phép lại tòi ra.
Bà Phạm Chi Lan: Tôi muốn bổ sung thêm vào vấn đề chi phí không chính thức đang làm khó DN mà vị Phó Chủ tịch Hiệp hội DN nhỏ và vừa Hà Nội nêu ra.
Năm 2017 được coi là năm giảm chi phí cho DN, nhưng đã có thống kê nào về việc chi phí đã giảm được bao nhiêu chưa? Trong khi đó, các chi phí đầu vào, chi phí vốn, hạ tầng, chi phí thuế.... lại đang tăng hoặc dự kiến tăng.
Như vậy mục tiêu cơ bản, thước đo giảm chi phí cho DN là chưa làm được.
Điều mà các DN mong muốn nhất hiện nay không phải là việc Chính phủ ra liên tiếp các Nghị quyết như Nghị quyết 19 hay Nghị quyết 35 về cải thiện môi trường kinh doanh mà phải hành động thế nào để DN yên tâm làm ăn.
Theo tôi, nhiệm vụ thời gian tới nên gói gọn trong các chủ đề: Cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, DN.
Tạo dựng môi trường thuận lợi cho các DN sáng tạo và khởi nghiệp (thuế, đất đai; xuất nhập khẩu, quản lý thị trường, cạnh tranh, công nghiệp hỗ trợ, thương mại hóa sản phẩm).
Bảo đảm quyền kinh doanh, quyền bình đẳng tiếp cận nguồn lực và cơ hội kinh doanh của DN (vốn; đổi mới công nghệ; rà soát các quy hoạch phát triển; hỗ trợ kết nối DN).
Giảm chi phí kinh doanh, các loại chi phí như tiền thuê đất, phí đường bộ, logistic đều cần phải giảm đi để DN dễ thở hơn.
Chính phủ cần phải tiếp tục thực hiện các giải pháp thiết thực để hỗ trợ cho khu vực DN tư nhân phát triển, vì khu vực này mới chính là xương sống của nền kinh tế.
Trân trọng cảm ơn quý vị đã tham gia bàn tròn kinh tế Chào năm mới 2018 của Đại Đoàn Kết!
Thúy Hằng - Duy Phương (thực hiện).
