Cảnh sát đứng gác bên ngoài cơ sở sản xuất chính của Lactalis ở Craon, Pháp.
7.000 tấn sữa bị thu hồi.
Nhưng sau đó, con trai cô, Noan, đã được chuyển tới phòng cấp cứu bệnh viện với triệu chứng sốt, tiêu chảy và chảy máu trong. Hóa ra sữa công thức mà bé sử dụng cũng nhiễm khuẩn Salmonella - và hàng loạt các sản phẩm sữa bột khác của Lactalis đang nằm trên kệ hàng cũng có rủi ro bị như vậy.
Người ta cho biết phải mất thêm 3 lần thu hồi sản phẩm cùng nhiều tuần nữa thì vụ bê bối này mới tạm thời được coi là giải quyết xong, điều làm dấy lên làn sóng phẫn nộ về cái mà người Pháp gọi là LAffaire Lactalis - Vụ bê bối Lactalis. Trong đợt thu hồi lớn nhất từ trước đến nay, tập đoàn này đã thu hơn 7.000 tấn sữa công thức nhiễm khuẩn và nhiều sản phẩm sữa bột khác đang lưu hành trên 80 quốc gia, phần lớn là ở châu Âu, châu Phi và châu Á.
Giám đốc điều hành của công ty này hôm 1-2 vừa qua nói rằng các sản phẩm sữa bột của họ có khả năng đã bị nhiễm khuẩn Salmonella trong suốt hơn một thập kỷ qua.
Việc quản lý tiến trình thu hồi này cũng có nhiều lỗ hổng, khiến cho các sản phẩm nhiễm khuẩn vẫn tiếp tục tìm đường ra các thị trường và nhiều nhà thuốc, ngay cả sau vài tuần kể từ khi vụ bê bối này được phát hiện. Vụ bê bối của Lactalis - công ty còn sản xuất cả sữa chua, bơ và phô mai - đã khiến giới phê bình chỉ ra lỗ hổng trong việc quản lý ngành thực phẩm công nghiệp và quy định về báo cáo sản phẩm chất lượng trong toàn khối EU.
Trong vụ bê bối của Lactalis, chính phủ Pháp ban đầu quy kết toàn bộ trách nhiệm cho công ty này. Nhưng trong tuần trước, khi xuất hiện làn sóng dư luận về quản lý yếu kém, Tổng thống Emmanuel Macron nói rằng chính phủ của ông sẽ rút ra những bài học từ cuộc khủng hoảng này.
Lỗ hổng cơ chế quản lý.
Được biết, chính phủ các nước châu Âu đặt ra cơ chế để cho các công ty thực phẩm tự nguyện báo cáo về các vấn đề của họ với nhà quản lý, thay vì ép họ công khai. Bởi vậy việc thực thi các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm cũng khác nhau theo từng quốc gia trong khối. Tuy nhiên, EU lại vận hành một thị trường đơn thống nhất, có nghĩa rằng các sản phẩm nhiễm bẩn ở một quốc gia sẽ tìm đường đi khắp châu Âu và phần còn lại của thế giới.
Vụ thu hồi của Lactalis cũng chỉ là một trong số chuỗi các vụ bê bối an toàn thực phẩm mà châu Âu phải đối mặt trong những năm gần đây. Năm 2017, hàng triệu quả trứng gà nhiễm bẩn đã bị thu hồi sau khi các nông trại ở Bỉ và Hà Lan bị phát hiện nhiễm độc thuốc diệt côn trùng. Năm 2013, thịt ngựa bị phát hiện làm giả thành thịt bò ở Anh và Ireland.
Trong vụ việc của Lactalis, cả phía công ty lẫn phía nhà quản lý đều mắc lỗi khi bỏ lỡ cơ hội xác định vấn đề trước khi các sản phẩm nhiễm khuẩn tìm đường ra thị trường.
Lactalis ban đầu phát hiện dấu vết khuẩn Samonella tại nhà máy chính của họ hồi tháng 8 và sau đó là tháng 11/2017, nhưng lại không báo cho nhà quản lý một lần nào. Theo quy định của Pháp, một công ty không cần phải báo với chính quyền nếu như họ nhận định rằng - thông qua các cuộc kiểm tra riêng của họ - sản phẩm của họ vẫn an toàn.
Nhà quản lý ở Pháp thực hiện các cuộc kiểm tra cứ 2 năm 1 lần. Và trong đợt kiểm tra hồi tháng 9 năm ngoái, tức sau khi Lactalis đã phát hiện nhiễm khuẩn, các thanh tra chỉ kiểm tra một phần của nhà máy này mà bỏ qua khu vực sản xuất sữa công thức cho trẻ em.
Sau đó, đến tháng 12/2017, Lactalis thông báo đợt thu hồi sản phẩm đầu tiên, nhưng lại không thu hồi đủ, khiến cho hàng loạt các báo cáo về nhiễm khuẩn Samonella cứ thế xuất hiện. Sự việc khiến chính phủ phải kiểm tra nhà máy của Lactalis - đặt tại Craon - một lần nữa và yêu cầu công ty này mở rộng quy mô thu hồi.
Thế nhưng chính phủ Pháp vẫn chưa thể phát hiện ra quy mô thực sự của vấn đề này. Chỉ vài tuần sau, Lactalis phát hiện thêm nhiều sản phẩm sữa bị nhiễm khuẩn và lại một lần nữa mở rộng quy mô thu hồi sản phẩm.
Trong khoảng thời gian đó, con trai của cô Noviant, Noan, đã phải nhập viện thêm 3 lần nữa. Tính tổng cộng, có ít nhất 38 trẻ em đã nhập viện vì sữa nhiễm khuẩn, chưa có trường hợp tử vong nào được phát hiện.
Con tôi đã suýt chết - Noviant, 29 tuổi, người đã phải bỏ công việc quản lý nhà hàng ở thành phố Toulouse để chăm sóc Noan, nói. Công ty này vẫn cứ bán ra vì lợi nhuận, trong khi chính phủ cũng thất bại.
Khách hàng, phụ huynh phẫn nộ.
Lactalis khởi đầu là một cơ sở sản xuất bơ nhỏ vào năm 1933 và bắt đầu phát triển thành tập đoàn khổng lồ đa quốc gia sau khi mua lại nhiều nhãn hiệu thực phẩm nổi tiếng như Parmalat và Stonyfield Farm, chuyên sản xuất phô mai, sữa và sữa chua. Công ty này giờ có 75.000 nhân viên trên 44 quốc gia, trở thành nhà sản xuất sữa công thức, ngũ cốc cho trẻ sơ sinh lớn nhất thế giới với các nhãn hiệu như Picot, Milumel...
Emmanuel Besnier là người thừa kế quyền lãnh đạo Lactalis từ cha và ông của mình từ năm 2000. Vị lãnh đạo doanh nghiệp này hết sức kín tiếng, gần như chưa từng chụp ảnh, tham gia phỏng vấn hay xuất hiện ở trang trại chính Craon. Sự im lặng của ông trong vụ bê bối này đã khiến cho nhiều bậc phụ huynh và khách hàng ở Pháp phẫn nộ.
Hôm 1/2 vừa qua, ông Besnier nói trong bài phỏng vấn với tờ Les Échos của Pháp rằng loại khuẩn phát hiện trong các sản phẩm sữa của Lactalis mới đây trùng với chuỗi khuẩn từng được phát hiện trong nhà máy của họ ở Craon vào năm 2005, dưới thời người chủ cũ. Thời điểm đó, vụ bê bối đã gây ảnh hưởng tới hơn 140 trẻ em ở Pháp.
Lactalis đã mua lại nhà máy này trong năm 2006 và tuyên bố rằng họ đã khử khuẩn các cơ sở. Thế nhưng trong tuần này, Viện Pasteur ở Paris thông báo rằng có ít nhất 25 trẻ sơ sinh đã bị nhiễm khuẩn Salmonella đã từng xuất hiện ở nhà máy trên trong đợt bùng phát năm 2005.
Kiểm tra sản phẩm thu hồi trên kệ hàng của một nhà thuốc. Nguồn: AFP.
Bê bối quy mô chưa từng có.
Vấn đề thực sự gây phẫn nộ đối với người tiêu dùng chính là vấn đề này đã được phát hiện từ nhiều tháng trước khi chính phủ và Lactalis đưa ra hành động quyết liệt.
Tháng 8/2017, Lactalis phát hiện dấu vết của khuẩn Salmonella trên một cây chổi trong nhà máy ở Craon, được cho là do điều kiện vệ sinh kém. Thanh tra chính phủ kiểm tra nhà máy này vào tháng 9, nhưng không kiểm tra khu vực sản xuất sữa công thức trẻ em. Họ không phát hiện ra gì bất thường và Lactalis cũng không báo cáo về Salmonella. Theo quy định của Pháp thì Lactalis không cần phải làm như vậy.
Lactalis phát hiện thêm khuẩn Salmonella vào tháng 11/2017. Một lần nữa, họ lại làm vệ sinh và không thông báo cho chính quyền. Thế rồi xuất hiện hàng loạt báo cáo về trẻ sơ sinh nhập viện sau khi dùng sản phẩm của họ. Ngày 1/12-2017, Bộ Nông nghiệp Pháp báo cáo về 20 trường hợp trẻ nhiễm khuẩn Salmonella. Các nhà quản lý sau đó phát hiện 2 tháp làm khô của nhà máy Craon tràn ngập khuẩn Salmonella.
Lần này, Lactalis xác nhận đợt dịch. Chính phủ yêu cầu công ty thu hồi sản phẩm sữa công thức. Một tuần sau, nhiều báo cáo trẻ nhiễm khuẩn xuất hiện khiến giới chức Pháp mở rộng lệnh thu hồi và buộc tội Lactalis không hành động nhanh chóng. Ngày 21/12/2017, Lactalis thông báo đợt thu hồi thứ ba, nâng mức thu hồi lên tới 7.000 tấn sữa bột.
Điều đáng nói ở đây là trong lúc thu hồi, hàng nghìn sản phẩm nhiễm khuẩn vẫn được bán ra ở các nhà thuốc, bệnh viện và ít nhất 7 hãng bán lẻ lớn nhất của Pháp - bao gồm Auchan, Carrefour, Casino và Leclerc. Lactalis đổ lỗi cho các nhà bán lẻ này trong khi chính phủ cũng dọa quy kết trách nhiệm. Vào thời điểm này thì Lactalis đã thiệt hại hàng trăm triệu USD vì các đợt thu hồi. Nhưng ảnh hưởng về mặt pháp lý mới chỉ bắt đầu.
Một tổ chức được thành lập bởi các gia đình có con bị ảnh hưởng bởi sản phẩm nhiễm khuẩn trong tuần này đã đâm đơn kiện Lactalis, đồng thời kiện cả các hãng bán lẻ vì không nhanh chóng loại các sản phẩm trên khỏi kệ hàng của họ. Có một gia đình còn kiện chính phủ Pháp vì quản lý yếu kém. Đây là một vụ bê bối về sức khỏe với quy mô chưa từng có tiền lệ - Quentin Guillemain, người đứng đầu nhóm gia đình đâm đơn kiện, nói.
Lactalis hiện đang cố gắng xoa dịu dư luận bằng cách đề nghị bồi thường các nạn nhân nhiễm khuẩn Salmonella. Tuy nhiên, nhóm các gia đình này tuyên bố rằng họ sẽ tiếp tục theo đuổi vụ kiện đến cùng.
Lactalis là một tập đoàn đa quốc gia khổng lồ - ông Guillemain nói. Điều đó không có nghĩa là họ được hoạt động vượt ngoài vòng pháp luật.
Linh Chi.
