Minh họa của Đan.
Năm học 2017 - 2018 chỉ vừa mới trải qua tuần học đầu tiên, thế nhưng, đã xuất hiện nhiều câu chuyện về lạm thu dưới mác các khoản thu tự nguyện theo kiểu không có sự lựa chọn khiến dư luận vô cùng bức xúc. Câu hỏi được đặt ra là tại sao vấn đề lạm thu được đề cập đến nhiều năm nay, có nhiều văn bản chỉ đạo mà vẫn là câu chuyện nhức nhối. Hướng giải quyết như thế nào và ai sẽ phải là người chịu trách nhiệm cho sự việc này?
Bắt buộc chỉ 2 - thực tế thu gấp 10 lần.
Theo quy định, các khoản thu bắt buộc đối với học sinh, sinh viên gồm hai khoản duy nhất là học phí và bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, thực tế, hầu hết các trường đều thu gấp 5-10 lần so với quy định. Sự việc lùm xùm mới đây tại Trường THCS Minh Tân (Thuỷ Nguyên, Hải Phòng) là một ví dụ.
Cụ thể, trong tổng số 20 khoản thu được phụ huynh kê khai với tổng số tiền hơn 9,1 triệu đồng thì có tới 18 khoản là trùng với bản kế hoạch thu của trường. Trong đó, nhiều khoản thu được ông Bùi Đức Hiệp - Trưởng phòng GDĐT huyện Thủy Nguyên - khẳng định là không có cơ sở, không có căn cứ. Sự việc chưa kịp lắng xuống thì ngay sau đó, cũng tại Hải Phòng, các khoản thu tại Trường Tiểu học Đặng Cương (huyện An Dương) tiếp tục gây sốc.
Mức đóng góp đầu năm lên tới 10.131.000 đồng/học sinh khối 1; 5.966.000 đồng/học sinh khối 4; 6.191.400 đồng/học sinh khối 5. Trong đó, nhiều khoản thu sai quy định như: Hồ sơ nhập học 100.000 đồng; ủng hộ cơ sở vật chất + câu lạc bộ hè 2.650.000 đồng; đồng phục 400.000 đồng; kỹ năng sống 1.000.000 đồng/1 năm; tiếng Anh theo đề án ngoại ngữ 2.000.000 đồng; trải nghiệm sáng tạo + hoạt động ngoài giờ 1.200.000 đồng/1năm; tạp phí, lao động, bảo vệ hỗ trợ chuyên môn, tăng giờ 500.000 đồng/1 năm; quỹ đại diện cha mẹ học sinh dự kiến 500.000 đồng/1 năm...
Cũng trong danh mục các khoản thu đầu năm , hầu hết các trường học hiện nay đều đưa vào mức đóng bảo hiểm thân thể như một mục đóng góp hiển nhiên giống như bảo hiểm y tế. Thực tế, bảo hiểm thân thể chỉ là mục tự nguyện do các trường chủ động phối hợp với các công ty bảo hiểm bán. Và điều đặt ra là khoản hoa hồng sẽ như thế nào khi được thông báo lập lờ để phụ huynh dễ nhầm tưởng bảo hiểm thân thể cũng là khoản bắt buộc.
Đây chỉ là hai trong số nhiều trường hợp về lạm thu đầu năm gây bức xúc trong xã hội. Nhiều phụ huynh bày tỏ sự mất niềm tin trong cơ chế quản lý bởi: Người cấm thì cứ cấm, người thu thì cứ thu. Hệ thống văn bản, quy định thì đã có nhưng các trường có nghe không. Nhà trường phát giấy xin ý kiến phụ huynh thì mấy ai dám ghi không đồng ý bởi sợ con cái bị trù dập, phụ huynh P.T.N. (có con học lớp 2, Thuỷ Nguyên, Hải Phòng) - chia sẻ.
Ông Nguyễn Hữu Đạt - Hiệu trưởng Trường THCS Minh Tân giải thích về các khoản thu và việc giữ quỹ không đúng của nhà trường. Ảnh: V.T.
Núp bóng tự nguyện.
Thực tế, để hợp thức hoá các khoản tận thu này, nhiều trường đã sử dụng chiêu trò trên danh nghĩa tự nguyện. Ông Nguyễn Viết Cẩn - Trưởng phòng Kế hoạch Tài chính - Sở GDĐT Hà Nội cho hay: Hình thức đóng góp tự nguyện đang bị biến tướng rất nhiều khoản thu.
Theo quy định, các bậc phụ huynh không phải tham gia đóng góp cho các hạng mục như mua sắm, sửa chữa trong nhà trường mà đó là trách nhiệm của nhà nước và người đứng đầu cơ sở giáo dục. Các hoạt động như bán trú, ăn trưa thì được thoả thuận. Trong trường hợp cần sửa chữa cấp thiết trong khi ngân sách chưa kịp thời thì nhà trường phải thực hiện đúng 4 bước quy trình về thoả thuận. Tự nguyện là công tác xã hội hoá theo đúng nghĩa là sự đóng góp của nhân dân cả về nhân lực, nguồn lực chứ không riêng về tài chính. Tự nguyện là ai có bao nhiêu đóng góp bấy nhiêu.
Ông Cẩn cho biết thêm, các khoản thu của nhà trường phải được cấp trên phê duyệt, tức là UBND quận/huyện đối với các trường mầm non, tiểu học, THCS và Sở GDĐT đối với THPT. Cho nên, việc kiểm tra các khoản thu cũng là trách nhiệm của cơ quan quản lý cấp. Bên cạnh thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý, phụ huynh cần có sự chia sẻ và hiểu đúng những khoản đóng góp mình phải thực hiện và không phải thực hiện, đồng thời nêu cao vai trò giám sát cộng đồng, khi có hiện tượng sai cần lên tiếng phản ánh ngay.
Trả lời về lo ngại của phụ huynh khi phản đối nhà trường thì con sẽ bị trù dập, ông Cẩn cho hay: Sở GDĐT đã đưa ra các đường dây nóng tiếp nhận ý kiến của các bậc phụ huynh từ cấp phòng đến Sở. Khi tiếp nhận chúng tôi cho kiểm tra ngay những chủ trương không đúng kiên quyết phải dừng và trả lại tiền cho cha mẹ học sinh. Đồng thời, thông tin của phụ huynh cũng sẽ được giữ kín.
Đưa ra các giải pháp hạn chế tình hình lạm thu, ông Nguyễn Viết Cẩn cho hay: Trước hết, ngân sách nhà nước cần đảm bảo điều kiện hoạt động thường xuyên cho nhà trường, vì thế, các địa phương tạo điều kiện về quỹ ngân sách chi cho hoạt động giáo dục. Bên cạnh đó, tăng cường kiểm tra và quy trách nhiệm cho người đứng đầu. Khi phát hiện sai phạm cần xử lý nghiêm minh. Các nhà trường cần thực hiện công khai minh bạch các khoản thu.
Theo Điều 10 Thông tư 55 của Bộ GDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh quy định kinh phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh lớp có được từ sự ủng hộ tự nguyện của cha mẹ học sinh và nguồn tài trợ hợp pháp khác cho ban đại diện cha mẹ học sinh lớp.
Ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu các khoản ủng hộ không phục vụ trực tiếp cho hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh như: Bảo vệ cơ sở vật chất của nhà trường, bảo đảm an ninh nhà trường; trông coi phương tiện tham gia giao thông của học sinh; vệ sinh lớp học, vệ sinh trường; khen thưởng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên nhà trường; mua sắm máy móc, trang thiết bị, đồ dùng dạy học cho trường, lớp học hoặc cho cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên nhà trường; hỗ trợ công tác quản lý, tổ chức dạy học và các hoạt động giáo dục; sửa chữa, nâng cấp, xây dựng mới các công trình của nhà trường.
Sau thông tin của LĐ, Bạc Liêu kiên quyết xử lý tình trạng lạm thu đầu năm học.
Sau khi LĐ phản ánh tại TP.Bạc Liêu có tình trạng phụ huynh phải đóng góp nhiều khoản đầu năm học thông qua hội phí, Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu ban hành Chỉ thị số 02/CT-UBND về thực hiện nhiệm vụ đầu năm học 2017-2018. Theo đó, Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu yêu cầu Sở GDĐT tăng cường thanh tra, kiểm tra công tác tổ chức, quản lý, chỉ đạo, điều hành việc triển khai thực hiện nhiệm vụ năm học của các đơn vị trường học; nâng cao vai trò hiệu quả hoạt động tự kiểm tra của thủ trưởng đơn vị nhằm kịp thời chấn chỉnh các hạn chế, thiếu sót; xử lý nghiêm các trường hợp sai phạm trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
Tiến hành thanh, kiểm tra việc thực hiện các khoản thu đầu năm học, nhất là các khoản thu ngoài quy định theo tinh thần tự nguyện (xã hội hóa, hội phí,); kiên quyết xử lý nghiêm tình trạng lạm thu dưới mọi hình thức trong các cơ sở giáo dục; kiểm tra, rà soát việc thực hiện công tác tuyển sinh, xếp lớp để kịp thời chấn chỉnh tình trạng chạy trường, chạy lớp. N.Hồ.
Huyên Nguyễn.
