Bác Hồ nói chuyện với đại biểu dự Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ II năm 1956, tại Nhà hát Lớn, Hà Nội.
Người căn dặn cán bộ nhà trường phải chăm lo tốt cuộc sống của học viên suốt nửa năm học tập trung và phải nắm vững phương châm: "Tâm phục, lý phục, phát huy tự do tư tưởng, tránh lối lý luận chụp mũ, ép nhận thức". Bác dặn: "Ép dầu, ép mỡ, ai nỡ ép lòng nhau".
Khi viết vào bản thu hoạch từng bài học, học viên nào cũng ghi rõ những điều chưa thông tư tưởng, chẳng hạn như "chuyên chính vô sản và dân chủ. Đây là hai mặt đối lập nhau như "nước với lửa", đã tăng cường chuyên chính "thì đâu còn dân chủ, càng không thể có mở rộng dân chủ được". Nắm được vấn đề nhạy cảm do học viên đặt ra, trong một lần đến thăm, Bác hỏi một công chức cao cấp, nguyên là kỹ sư, Giám đốc Sở Giao thông - Công chính Hà Nội, thời tạm bị chiếm, trạc tuổi "lục tuần":
- Xin lỗi ông... nhà ông có va li không ạ!
Người học viên già sau giây phút ngỡ ngàng, bèn lúng túng thưa:
- Dạ thưa Bác... nhà cháu có va li ạ.
- Ây chết, tôi hơn tuổi ông không đáng kể, chúng ta là anh em, ông đừng xưng cháu với tôi. Hồ Chủ tịch ân cần nói và hỏi tiếp:
- Ông dùng va li để làm gì?
- Thưa Bác, cháu... tôi... dùng nó để đựng những thứ quý giá nhất của gia đình.
- Ông có khóa va li không?
Đã bình tĩnh trở lại, người học viên già nói:
- Thưa Bác, có khóa ạ!
- Vì sao phải khóa? - Hồ Chủ tịch lại hỏi.
- Thưa Bác, để đề phòng kẻ trộm ạ!
Hồ Chủ tịch cười vang, vẻ mặt hiền từ, quay xuống hội trường nói với mọi người:
- Các vị đã rõ cả rồi chứ? Vì vẫn còn có kẻ cắp, kẻ trộm rình mò, cho nên ta phải dùng va li để giữ của quý và phải khóa lại mới yên tâm khi ra khỏi nhà... Vậy thì, va li là dân chủ, cái khóa là chuyên chính. Dùng chuyên chính để bảo vệ dân chủ, mà dân chủ đây là nhân dân, ta chỉ chuyên chính với kẻ thù hiểm ác mà thôi. Không có gì đối nghịch nhau cả, đó là hai mặt của một vấn đề thống nhất, không có gì mâu thuẫn cả.
Cả hội trường vừa vỗ tay, vừa hô to: "Hồ Chủ tịch muôn năm! Một vấn đề khá nhạy cảm với học viên đã được Hồ Chủ tịch giảng giải từ một chuyện nhỏ nhất trong cuộc sống, nhưng đầy sức thuyết phục, không lý luận dài dòng, mà vẫn đạt yêu cầu "tâm phục và lý phục, không ép lòng nhau". Sự việc trên đã làm cho một vị giáo sư đại học nổi tiếng - học viên của lớp học, nói với bạn bè: "Một vĩ nhân (Bác Hồ) mà "Tiền thế vị văn, hậu thế mạc kê" (đời trước chưa có, đời sau không ai sánh kịp).
Bảo Anh.
