Phóng viên: Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã nhấn mạnh định hướng phát triển kinh tế tư nhân lành mạnh và cạnh tranh bình đẳng và tiếp tục tăng tốc với các thành phần khác. Bà đánh giá thế nào về chủ trương này?
TS Phan Thanh Hà: Giống như một con người, doanh nghiệp tư nhân có mặt mạnh, mặt yếu; Để phát triển thì cần phát huy mặt mạnh, hạn chế mặt yếu. Điểm mạnh cơ bản của doanh nghiệp tư nhân là luôn nhằm tới hiệu quả. Dù hoạt động vì mục tiêu của bản thân là lợi nhuận, nhưng doanh nghiệp tư nhân luôn tự nguyện phục vụ xã hội một cách tốt nhất. Dưới sức ép cạnh tranh, khách hàng luôn được doanh nghiệp tư nhân phục vụ như thượng đế. Đó là khác biệt căn bản so với doanh nghiệp nhà nước (trên thực tế khác hẳn kỳ vọng tồn tại để phục vụ lợi ích xã hội).
Doanh nghiệp tư nhân cũng có mặt trái, khi sử dụng mọi cách để đạt được mục tiêu hàng đầu là lợi nhuận. Cạnh tranh đẩy giá mua lên cao, đẩy giá bán xuống thấp là quy luật thị trường nhưng doanh nghiệp tư nhân có thể cạnh tranh bằng những hành vi không lành mạnh như quảng cáo không trung thực, bôi nhọ đối thủ cạnh tranh... Luôn đặt lợi ích của riêng mình lên trên lợi ích của xã hội (dù không trái với tự nhiên), nhưng doanh nghiệp tư nhân có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới lợi ích chung của xã hội như gây ô nhiễm môi trường, cùng với một bộ phận cán bộ nhà nước hình thành nhóm lợi ích để trục lợi từ tài sản công, tài sản quốc gia (Những hành vi này không phải chỉ riêng doanh nghiệp tư nhân) hay gian lận thương mại, trốn thuế, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đối với người lao động...
Những khiếm khuyết này có thể khắc phục bằng khung khổ pháp luật, thí dụ như luật cạnh tranh buộc các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau trong khuôn khổ pháp luật, ngăn cấm các hành vi cạnh tranh không lành mạnh và luật kiểm soát độc quyền hạn chế tác hại của các doanh nghiệp độc quyền tự nhiên hoặc cấu kết với nhau để hạn chế cạnh tranh, ngăn ngừa các doanh nghiệp khác tham gia kinh doanh; Công khai minh bạch thông tin cũng nhằm hạn chế lạm dụng...
Vai trò của doanh nghiệp tư nhân được nhìn nhận tích cực: trong xã hội không ai muốn bị nghèo đói và chính doanh nghiệp tư nhân thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, góp phần xóa đói giảm nghèo, thực hiện mục tiêu dân giàu nước mạnh. Công nhận khía cạnh tích cực của kinh tế tư nhân, đồng thời không phủ nhận những mặt trái của nó, Đảng đưa ra chủ trương phát triển kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng của nền kinh tế. Điều đó là hoàn toàn đúng đắn. Cần tạo điều kiện để phát triển doanh nghiệp tư nhân mạnh hơn. Điều đó sẽ đóng góp thúc đẩy tốc độ tăng trưởng GDP.
Phóng viên:  Để biến chủ trương thành hiện thực, đưa nghị quyết vào cuộc sống, chúng ta phải làm gì, thưa bà?
TS Phan Thanh Hà: Để phát triển kinh tế tư nhân, trong điều kiện hiện nay, khi DNNN vẫn còn hoạt động trong hầu hết các lĩnh vực thì điều quan trọng nhất là xây dựng môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước, tạo bình đẳng về cơ hội và tiếp cận nguồn lực giữa Nhà nước và tư nhân và ngay trong nội bộ kinh tế tư nhân. Trong môi trường cạnh tranh bình đẳng, doanh nghiệp tư nhân sẽ phát huy ưu thế của mình so với DNNN để đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh nhất.
Nghị quyết của Đảng cần được phổ biến cho cán bộ đảng viên, trước hết là cho cán bộ trong bộ máy của Đảng như các cơ quan nghiên cứu lý luận, trường đảng, cơ quan tuyên huấn, để tạo sự thống nhất trong tư tưởng và từ đó thống nhất trong hành động. Cần đưa ra các căn cứ, phân tích có sức thuyết phục để thông suốt tư tưởng, dẫn đến hành động tự giác theo chủ trương của Đảng. Việc tuyên truyền rộng rãi trên phương tiện truyền thông nên khách quan, không nên chỉ nhấn mạnh chiều tích cực hay tiêu cực về doanh nghiệp tư nhân.
Chủ trương của Đảng cần được cụ thể hóa bằng luật pháp do Quốc hội ban hành và điều hành cụ thể của Chính phủ. Tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng là cho phép doanh nghiệp tư nhân được hoạt động trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế, trừ một số ít lĩnh vực độc quyền tự nhiên, quốc phòng an ninh. Để bảo đảm quyền tự do kinh doanh và quyền tự do cạnh tranh cho doanh nghiệp tư nhân (cấp phép đầu tư và thành lập doanh nghiệp một cách thuận lợi), luật pháp cần quy định rõ ràng các lĩnh vực chỉ có DNNN hoạt động, các DNNN không cổ phần hóa và các lĩnh vực kinh doanh có điều kiện và điều kiện kinh doanh (tốt nhất là quy định trong luật). Cần rà soát các luật liên quan đến kinh doanh như luật đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường để xóa bỏ các quy định phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp tư nhân và DNNN, các chồng chéo, thiếu thống nhất về điều kiện kinh doanh, xóa bỏ ưu tiên chỉ dành cho một số ít doanh nghiệp.
Tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng trong thực tế phụ thuộc vào điều hành của Chính phủ.Cần hạn chế sử dụng mệnh lệnh hành chính, cho phép doanh nghiệp quyết định các vấn đề về sản xuất, kinh doanh như giá cả, tín dụng...Thực hiện yêu cầu minh bạch chính sách quy định trong các luật, công bố công khai theo hình thức quy định để doanh nghiệp có thể tiếp cận (luật quy định nhưng chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa đầy đủ). Xây dựng các thiết chế thị trường còn thiếu, thí dụ như trung tâm giao dịch ngoại hối kết nối với thị trường ngoại hối liên ngân hàng...
Khắc phục tình trạng trên nóng dưới lạnh, Trung ương ban hành chính sách tạo thuận lợi cho kinh tế tư nhân nhưng chưa truyền đến cấp dưới, nhất là cấp cơ sở bằng cách tinh giản bộ máy nhà nước về cả chiều ngang (phân công nhiệm vụ giữa các cơ quan nhà nước theo nguyên tắc một lĩnh vực do một cơ quan chịu trách nhiệm đầu mối, các cơ quan khác phối hợp) và chiều dọc (Trung ương - địa phương). Chuyển trọng tâm hoạt động của cơ quan và công chức nhà nước từ thẩm định, phê duyệt, chấp thuận (quyền cho phép và cấp phép kinh doanh.v.v.). sang hướng dẫn, kiểm tra việc thực thi pháp luật.
Cần sửa đổi cơ chế tài chính nhà nước để nguồn thu ngân sách chủ yếu dựa vào thu thuế từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Thay đổi cơ chế phân bổ ngân sách để tạo động lực cho bộ máy nhà nước. Việc phân bổ ngân sách cho cơ quan nhà nước cần căn cứ trên đánh giá hoạt động hằng năm về các chỉ tiêu cơ bản. Các cá nhân công chức làm tốt thì được thưởng công khai: xác định lương thưởng, đề bạt dựa trên các đánh giá hoàn thành công việc, ứng dụng công nghệ để khách hàng đánh giá chất lượng công việc; Nếu vi phạm phải bị xử phạt, khắc phục tình trạng ăn chia do không xử lý vi phạm của doanh nghiệp, dẫn đến vi phạm nhiều hơn.
Cần giảm gánh nặng thuế và phí, đơn giản hóa cách tính thuế. Về thuế thu nhập doanh nghiệp, bên cạnh cách tính hiện hành thì bổ sung cách tính theo tỷ lệ doanh thu. Hoặc tăng thuế gián thu, giảm thuế trực thu: tăng thuế VAT, không miễn giảm, đồng thời tiếp tục giảm thuế thu nhập cho đến 10%. Đối với thuế thu nhập cá nhân thì nâng ngưỡng chịu thuế, giảm số mức thuế. Tiếp tục triển khai kê khai và nộp thuế điện tử cho các đối tượng nộp thuế ở các địa phương; Kết nối mạng cơ quan thuế, kho bạc và hải quan.
Không hình sự hóa nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội. Cần quy định mức phí bảo hiểm xã hội, kể cả hưu trí, y tế, thất nghiệp, phù hợp với trình độ phát triển của nền kinh tế. Đẩy nhanh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý quỹ bảo hiểm xã hội, tương tự như đang triển khai trong hệ thống thuế.
Phóng viên:  Khu vực doanh nghiệp tư nhân hiện có tới 96% là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, 2% là doanh nghiệp vừa. Vậy bà có gửi gắm điều gì đến họ để có thể tranh thủ tối đa chủ trương trên. Họ có cần thay đổi tư duy, phương thức sản xuất, kinh doanh không, thưa bà?
TS Phan Thanh Hà: Doanh nghiệp tư nhân thích nghi rất nhanh với hoàn cảnh để tồn tại (ngay cả khi bị hạn chế) và phát triển. Nay chủ trương của Đảng tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tư nhân. Điều này chắc chắn được tất cả các doanh nghiệp đón mừng, dù quy mô lớn hay vừa hay nhỏ và siêu nhỏ. Chủ trương của Đảng đối với kinh tế tư nhân đã thay đổi từng bước và sự thay đổi lần này không phải là nhất thời mà dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn. Doanh nghiệp tư nhân có thể an tâm hơn nhưng còn chờ đợi hành động trên thực tế của Nhà nước và điều đó cần có thời gian chứng minh. Khi có niềm tin chắc chắn vào chính sách ổn định lâu dài của Đảng, cùng với cách điều hành kinh tế chuyên nghiệp của Nhà nước thì doanh nghiệp sẽ chuyển từ kinh doanh chụp giật để tận dụng cơ hội nhất thời sang bỏ vốn đầu tư lâu dài. Đây là lý do vì sao cho đến nay công nghiệp ô tô vẫn chỉ là lắp ráp, mặc dù Nhà nước đưa ra nhiều chính sách ưu đãi.
Phóng viên: Xin cảm ơn Bà.
