Bài 1: Chuyện của cô gái Mông bán hàng rong trở thành giám đốc du lịch.
Bài 2: Đưa công nghệ Israel về với người Mông.
Chị Nguyễn Thị Cẩm Tú (bên trái). Ảnh: Nhân vật cung cấp.
Khởi nghiệp từ đôi tay và trí óc.
Người mà chúng tôi muốn nói tới là Nguyễn Thị Cẩm Tú, người dân tộc Dao, sinh ra và lớn lên ở xã Bản Lầu, huyện Mường Khương, Lào Cai. Chị là Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Việt Tú, người mang dự án khởi nghiệp đến cho đồng bào dân tộc thiểu số tại thôn Sân Bay, xã Thải Giàng Phố, huyện Bắc Hà. Hiện tại, Công ty Việt Tú có 50 lao động, trong đó, 80% là nữ.
Năm 2008, sau 10 năm đi làm thuê, Cẩm Tú bắt tay vào thành lập công ty riêng. Ngày thành lập công ty, vốn không nhiều, tôi rong ruổi khắp Bắc - Nam tìm sản phẩm cho mình. Thấy Lào Cai có cửa khẩu, tôi nghĩ tới việc xuất nhập khẩu và tìm tới sản phẩm nông nghiệp. Khó khăn rất nhiều, nhưng tôi luôn tự động viên là mình sẽ làm được. Ban đầu, công ty của tôi chuyên xuất khẩu sắn sang Trung Quốc. Thời vụ sắn chỉ có 6 tháng. Tôi tìm sản phẩm khác cho những tháng còn lại trong năm, đó là gạo và ngô  Chị Tú nhớ lại.
Khi ngành xuất khẩu nông sản có dấu hiệu chững lại, năm 2015, Giám đốc Nguyễn Thị Cẩm Tú nảy ra ý tưởng mới là đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao. Ở thời điểm người ta cho rằng đầu tư vào nông nghiệp là dở hơi, chị vẫn kiên định với quyết định của mình. Và những chính sách ưu tiên phát triển ngành nông nghiệp công nghệ cao của Chính phủ chính là cú hích để cô gái người Dao này khởi dựng Thung lũng hoa Bắc Hà.
Chị Tú nhớ lại: Lúc đầu, tôi trăn trở rất nhiều, tự hỏi trồng cây hoa gì, bán cho ai, giá thành thế nào...? Vốn là người đam mê hoa, sau nhiều tính toán, tôi lựa chọn trồng hoa lan, loại cây mang lại giá trị kinh tế rất cao. 1ha cây hoa lan có thể cho giá trị hàng chục tỉ mỗi năm. Tôi đã đi khảo sát nhiều nơi và lựa chọn Bắc Hà vì vùng này khí hậu rất mát mẻ, thuận lợi cho cây hoa lan sinh trưởng và phát triển.
Thung lũng hoa Bắc Hà nằm trọn trong xã Thải Giàng Phố, rộng hơn 5ha, hiện có hơn 200 loài lan khác nhau nở hoa quanh năm. Ngoài phong lan rừng, địa lan, ở đây còn có các loại hoa sang trọng của châu Âu như oải hương, tuy-líp. Mỗi năm, Thung lũng hoa Bắc Hà cung cấp ra thị trường hàng ngàn chậu hoa địa lan các loại và nhiều chậu hoa cảnh khác.
Không chỉ cung cấp dịch vụ tham quan, chụp ảnh, Thung lũng hoa Bắc Hà còn mang tới cho du khách dịch vụ homestay. Có hai lựa chọn cho du khách, nghỉ dưỡng trong nhà sàn hoặc ngủ trong những chiếc lều tre dựng trong khuôn viên thung lũng, hòa mình vào thiên nhiên, hóng gió, ngắm hoa. Du khách cũng có thể thưởng thức ẩm thực vùng cao với thực đơn vô cùng phong phú gồm các món ăn đặc trưng của người bản địa như: Thắng cố, phở chua, phở trộn, bánh ngô, mèn mén, xôi ngũ sắc, cơm lam, lạp xường, cá nướng, bánh chưng đen, khâu nhục.
Chị Tú cho biết, vào những đợt nghỉ lễ hoặc cuối tuần, trung bình mỗi ngày Thung lũng hoa Bắc Hà đón khoảng 3.000 - 4.000 khách, trong đó, 20% là khách nước ngoài. Mỗi vị khách khi đến với Thung lũng hoa Bắc Hà đều có ấn tượng khó quên về cảnh sắc, con người nơi đây.
Những kinh nghiệm để đời.
Bà chủ của Thung lũng hoa Bắc Hà khẳng định làm ra tiền không khó, quan trọng nhất là bạn có ý tưởng táo bạo và dám làm. Nếu như đã làm kinh doanh, bạn phải luôn đổi mới và sáng tạo. Trong đầu lúc nào cũng phải nuôi một ý tưởng táo bạo nhất và dám làm - Chị Tú nói.
Nhìn lại hành trình khởi nghiệp của mình, Cẩm Tú cho rằng thành công của chị là do chớp đúng thời cơ Năm du lịch Lào Cai, lựa chọn đúng sản phẩm chủ đạo. Tôi đã đi khảo sát rất nhiều và nghiên cứu sâu về khí hậu ở Bắc Hà. Nếu tôi chọn Sa Pa thì sẽ thất bại ngay. Sa Pa là đất vàng của du lịch chứ không phải cho nông nghiệp vì khí hậu rất khắc nghiệt. Còn ở Bắc Hà, khí hậu rất mát mẻ, đất đai phù hợp cho cây hoa lan sinh trưởng và phát triển. Thung lũng hoa của tôi chỉ cách chợ phiên Bắc Hà chừng 2km. Đó là một trong những điều kiện thuận lợi để tôi khai thác khách từ chợ. Chợ phiên Bắc Hà cũng là nơi tôi khai thác được nông sản sạch với giá rất rẻ để phục vụ du khách  Chị Tú cho biết.
Khi có cây hoa lan làm sản phẩm chủ đạo, chị Tú nghĩ tới việc khai thác nó để làm du lịch với tư duy móc xích và các bước đi rất linh hoạt. Ban đầu, mỗi người mua một chậu hoa cảnh sẽ được vào thăm vườn lan, sau đó mới là chính sách bán vé. Dựa trên nhu cầu của khách, chị Tú tiếp tục đưa ra dịch vụ ăn uống và nghỉ ngơi. Không gian du lịch của Thung lũng hoa Bắc Hà cũng được mở rộng.
Chúng tôi xây dựng thung lũng hoa là sản phẩm trung tâm. Sau đó, chúng tôi xây dựng dự án cho các hộ dân xung quanh trồng cây ăn quả trong 12 tháng. Khi khách tới tham quan Thung lũng hoa Bắc Hà có thể tham quan các mô hình xung quanh. Song hành với quá trình phát triển nông nghiệp công nghệ cao, chúng tôi khai thác và phát huy văn hóa địa phương giúp đồng bào dân tộc thiểu số thoát nghèo. - Chị Tú bộc chia sẻ.
Với tư duy nhạy bén, chị Tú luôn luôn đưa ra những sản phẩm mới đánh trúng thị hiếu của du khách. Khi du khách đã thỏa mãn với hoa lan, chị nghĩ tới các loại cây khác để thu hút khách. Chị trồng thử nghiệm hoa oải hương, rồi hình thành nên vườn hoa oải hương lớn nhất miền Bắc. Chị Tú cho biết: Một cô bé rất xinh đến chụp ảnh tại vườn oải hương và đưa lên mạng, rồi ai cũng hỏi ở đâu và họ đến xem. Nhờ khách hàng quảng bá, Thung lũng hoa Bắc Hà được mọi người biết đến nhiều hơn.
Chia sẻ kinh nghiệm khởi nghiệp, chị Tú cho hay: Cách làm trong khởi nghiệp không được bắt chước. Nếu bắt chước sẽ bị thất bại, bạn phải khẳng định cái riêng, cái tôi rất cao. Bạn phải có ý tưởng rất sâu và phải hiểu được địa phương, vùng miền bạn đang ở có cái gì để khai thác.
Không chỉ làm cho riêng mình, bà chủ của Thung lũng hoa Bắc Hà luôn nghĩ tới cộng đồng. Mỗi gia đình góp đất cho công ty, chị Tú nhận 2 lao động vào làm. Ngoài ra, chị cũng đầu tư phát triển mô hình văn hóa dân tộc của bà con bản địa. Chúng tôi làm sân chơi chung cho cộng đồng. Thứ 7 hằng tuần, chúng tôi tổ chức cho bà con múa sạp. Tôi dự định xây dựng làng Farmday cho người dân bản địa dựa trên nền tảng văn hóa dân tộc của bà con để phát triển du lịch mang lại thu nhập cao hơn so với việc trồng ngô, trồng lúa bây giờ - Chị Tú cho biết thêm.
Bài 4: Khởi nghiệp ở vùng lòng hồ thủy điện.
Bích Nguyên.
