Điều đáng chú ý là báo cáo của NEF không được công bố theo định kỳ kể từ khi được biết tới lần đầu tiên cách đây hơn mười năm. Tuy nhiên, có một điểm chung dễ thấy là theo những gì đã được NEF loan tải kể từ đó đến nay, vào các năm 2006, 2012 và 2016, Việt Nam luôn có tên ở vị trí thuộc tốp đầu, thậm chí có lúc được xếp ở vị trí thứ hai (2012). Dựa theo tiêu chí xếp hạng của NEF, HPI phản ánh mối quan hệ giữa cảm giác thoải mái, tuổi thọ và hành vi tác động đến môi trường, hướng đến sự tiến bộ đích thực và thể hiện quan điểm rằng con người có thể sống tốt mà không cần hy sinh trái đất - điều đang khiến thế giới lo ngại bởi hiện nay, con người đang sử dụng dịch vụ sinh thái lớn hơn so với mức tái tạo của trái đất. Luận điểm của các chuyên gia NEF còn cho thấy bài học từ các quốc gia có nền kinh tế nhỏ, nơi có thể tạo ra cuộc sống hạnh phúc cho người dân nhờ vào chính sách công đúng đắn.
Nhìn chung, trên thế giới ngày càng xuất hiện nhiều bảng xếp hạng về các quốc gia, tùy mục đích, đối tượng nghiên cứu mà tổ chức lập bảng đề ra tiêu chí cụ thể. Điều đó dẫn đến cách đánh giá khác nhau về các bảng xếp hạng đã được công bố, đặc biệt là khi chúng được viện dẫn với ý đồ chính trị, cố tình phản biện theo hướng không có lợi cho một quốc gia nào đó có tên trong bảng xếp hạng - bất kể là quốc gia được xếp ở hàng đầu hay ở phía cuối.
Chẳng hạn, với các tiêu chí mà NEF đề ra, Mỹ nằm ngoài tốp 100, trong khi những nền kinh tế nhỏ hoặc đang có vấn đề về mặt xã hội như vấn nạn băng đảng, như Vanuatu, Mexico, Columbia lại ở vị trí chót vót. Với Việt Nam, sau khi bảng xếp hạng mới nhất của NEF được công bố, đã có nhiều ý kiến phản biện thiếu thiện chí khi so sánh kết quả xếp hạng của NEF với Báo cáo Hạnh phúc thế giới (WHR) - do một tổ chức của Liên hợp quốc phối hợp với Viện Nghiên cứu trái đất thuộc Đại học Columbia (Mỹ) thực hiện. Sự khác biệt về vị trí ở hai bảng xếp hạng đã được tập trung khai thác với chủ ý là hạ bậc Việt Nam dù chúng đều liên quan đến vấn đề hạnh phúc nhưng được thực hiện với mục đích và hệ tiêu chí khác xa nhau.
Vậy thì, câu hỏi đặt ra trong trường hợp này là người dân ở các quốc gia đang phát triển, nền kinh tế nhỏ, có thể được hưởng cuộc sống hạnh phúc hay không? Hạnh phúc đó là gì - sự giàu có, quyền lực hay đơn giản là sự hài lòng về những gì đã có một cách chính đáng trong tâm thế hướng về tương lai tốt đẹp hơn; là được sống trong hòa bình hay phải chạy trốn chiến tranh; được chính quyền, cộng đồng, người thân quan tâm giúp đỡ khi sa cơ hoặc lâm vào cảnh đói nghèo hay đối diện với sự thờ ơ?
Hãy bắt đầu từ tiêu chí xếp hạng của NEF và WHR để cắt nghĩa điều nói trên. Không hẹn mà nên, với NEF và WHR, dịch vụ công hay hỗ trợ xã hội là một tiêu chí quan trọng. Đó là cách đánh giá phù hợp với giới nghiên cứu, đặc biệt là các nhà xã hội học khi thực hiện các bảng hỏi về tình trạng giàu - nghèo, chính sách an sinh xã hội... Về mặt này, sự đánh giá cao của thế giới đối với Việt Nam là điều không gây ngạc nhiên và không thể nghi ngờ, bởi trong thực tế, Đảng, Nhà nước Việt Nam luôn theo đuổi đường lối, chính sách nhất quán hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, chăm sóc sức khỏe và không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, đặc biệt là nhóm yếu thế, người dân ở các vùng khó khăn, người có công với đất nước. Điều đó không chỉ được thể hiện qua những cam kết quốc tế như hưởng ứng chương trình Ngày quốc tế hạnh phúc (20-3), nghiêm túc thực hiện các Mục tiêu Phát triển thiên niên kỷ (MDGs) - nay là các Mục tiêu Phát triển bền vững - do Liên hợp quốc khởi xướng, mà còn qua hành động cụ thể, thiết thực để biến những mục tiêu cam kết đó thành hiện thực.
Chúng ta có thể dễ dàng dẫn số liệu cho thấy kết quả đáng khích lệ mà Việt Nam đã đạt được để giúp người dân nâng cao chất lượng sống và không có ai bị bỏ lại phía sau. Như trong công tác xóa đói, giảm nghèo, tạo việc làm, chỉ tính riêng năm 2017, cả nước tạo việc làm cho hơn 1,6 triệu người, tỷ lệ hộ nghèo (theo chuẩn mới) giảm chỉ còn khoảng 7% - thể hiện bước tiến mang tính đột phá. Riêng TP Hà Nội đã giải quyết việc làm cho 152.000 người, giúp hơn 15.000 hộ thoát nghèo, hoàn thành kế hoạch hỗ trợ xây dựng mới và sửa chữa nhà ở cho hơn 8.200 hộ gia đình người có công Công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân ngày càng thể hiện hiệu quả sau khi chúng ta quyết liệt thực hiện giải pháp nhằm hạ giá thuốc, nâng cao năng lực hệ thống y tế cơ sở, giảm quá tải bệnh viện, bảo đảm an toàn thực phẩm, thực hiện Chương trình tiêm chủng mở rộng và hứa hẹn có bước tiến vững chắc, bài bản hơn trong tương lai, đặc biệt là sau khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TƯ, ngày 25-10-2017, về Tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.
Đó là một phần từ những kết quả mới nhất chứ không phải duy nhất mà Việt Nam đã đạt được trong công tác giảm nghèo, tạo việc làm, chăm sóc sức khỏe nhân dân. Về tổng thể, cho tới nay, theo đánh giá của Liên hợp quốc, Việt Nam đã thực hiện rất tốt MDGs, đặc biệt là mục tiêu xóa bỏ tình trạng đói nghèo cùng cực, phổ cập giáo dục, tăng cường bình đẳng giới và nâng cao vị thế cho phụ nữ, giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em Đó là cơ sở thuận lợi cho việc thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, đem lại cuộc sống hạnh phúc cho ngày càng nhiều người hơn.
Báo cáo của NEF và WHR đưa ra những thứ bậc khác nhau của Việt Nam - liên quan tới vấn đề hạnh phúc. Cao hay thấp, tiến bộ và hạn chế, những khiếm khuyết cụ thể và chính sách bền vững về tổng thể, đó là những điều có thể được phân tích để tìm ra sự hợp lý, lấy đó làm cơ sở tham khảo hữu ích nhằm hoàn chỉnh chính sách phát triển bền vững. Đó là cách tiếp cận đơn giản và hợp lý xung quanh vấn đề này, chứ không phải thất vọng hay vui mừng thái quá rồi cho phép mình ngừng vận động.
Minh Vũ.
