Hiện cả nước vẫn chưa hoàn thiện hệ thống liên thông dữ liệu về quản lý doanh nghiệp, lao động và BHXH. Ảnh: Hương Dịu.
Gia tăng.
Là một trong những thành phố đứng đầu cả nước về tình trạng nợ đọng BHXH, theo báo cáo đánh giá của BHXH Hà Nội, tính đến hết tháng 11/2017, BHXH Hà Nội thu được 29.752 tỷ đồng, đạt 88,4% kế hoạch BHXH Việt Nam giao (tăng 4.615 tỷ đồng, tương đương 18,3% so với cùng kỳ năm 2016). Bên cạnh đó, BHXH Hà Nội đã khai thác, phát triển được 9.644 doanh nghiệp với 29.033 lao động tham gia BHXH, BHYT, nâng tổng số doanh nghiệp tham gia BHXH, BHYT hiện nay là 55.003 doanh nghiệp (tăng 6.987 doanh nghiệp, tăng 12,5% so cùng kỳ 2016).
Tuy nhiên, số tiền nợ BHXH, BHYT hết tháng 11 của Hà Nội lên đến 2.851,3 tỷ đồng (bằng 8,47% số phải thu), không bao gồm số tiền nợ của các đơn vị đã được xác định ngừng giao dịch, phá sản, giải thể. Như vậy, Hà Nội là thành phố có số nợ tiền BHXH cao nhất, ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của 758.873 lao động. Những doanh nghiệp nợ đọng BHXH tập trung trong lĩnh vực xây dựng cơ bản, giao thông, bất động sản, cơ khí, dệt may... Trong đó, có 31.714 doanh nghiệp khối ngoài quốc doanh nợ 1.660 tỷ đồng, làm ảnh hưởng quyền lợi của khoảng 424.000 người lao động; có 966 doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa nợ 832 tỷ đồng, ảnh hưởng quyền lợi của gần 127.000 người lao động và 925 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nợ 124 tỷ đồng, ảnh hưởng quyền lợi của gần 63.000 lao động...
Theo ông Nguyễn Đức Hòa, Giám đốc BHXH Hà Nội, nguyên nhân chính của tình trạng nợ đọng là do tình hình sản xuất kinh doanh của nhiều doanh nghiệp trên địa bàn gặp khó khăn, bất lợi nên không ít doanh nghiệp đã dừng hoạt động, đơn phương chấm dứt giao dịch với cơ quan BHXH. Ngoài ra, do các sở, ban ngành liên quan chưa thật sự quyết liệt, xử lý vi phạm chậm, qua nhiều khâu, nhiều cấp nên hiệu quả chưa được cao. Đáng chú ý, từ tháng 1/2016 đến hết tháng 11/2017, cơ quan BHXH đã bàn giao hồ sơ của 492 đơn vị nợ đề nghị tổ chức công đoàn khởi kiện ra Tòa án để bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Nhưng đến nay chưa có vụ án về nợ BHXH được Tòa án thụ lý, giải quyết do các vướng mắc về quy định pháp luật.
Người lao động thiệt thòi.
Đánh giá về tình hình nợ đọng BHXH, ông Nguyễn Trí Đại, Trưởng ban thu BHXH Việt Nam cho biết, đến hết tháng 10/2017 số nợ chiếm 6,3% số phải thu, trong đó nợ dưới 6 tháng chiếm tỷ trọng cao với 7.300 tỷ đồng; nợ BHYT của các đơn vị sử dụng lao động 1.569 tỷ đồng. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình hình nợ đọng BHXH còn cao, trong đó, do phòng thu ở nhiều địa phương không thực hiện hết chức năng đôn đốc thu dẫn đến nhiều đơn vị nợ trên 3 tháng mới chuyển sang phòng thu nợ. Cán bộ thu không trực tiếp làm việc với các doanh nghiệp mà chỉ gửi thông báo, hoặc làm việc qua nhân viên làm nhân sự dẫn đến việc có chủ sử dụng lao động không biết cơ cấu khoản nợ, cách tính lãi.
Bà Đàm Thị Hòa, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Hà Nội cho biết, một trong những nguyên nhân nữa là thực trạng làm ăn thua lỗ của một số doanh nghiệp khiến việc trả nợ BHXH khó khăn. Vẫn nhiều chủ doanh nghiệp chây ỳ, cố tình trốn đóng BHXH, BHYT, đóng không đủ số người đang làm việc theo quy định. Ngoài ra, nhận thức của một bộ phận người lao động về chính sách BHXH, BHYT còn hạn chế, không dám đấu tranh bảo vệ quyền lợi bản thân. Trong khi đó, chế tài xử lý vi phạm hành chính về BHXH, BHYT còn hạn chế, Bộ luật Hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2015 chưa có hiệu lực. Không chỉ Hà Nội, cả nước vẫn chưa hoàn thiện hệ thống liên thông dữ liệu về quản lý doanh nghiệp, lao động và BHXH.
Dù tính đến hết tháng 11/2017, số nợ đã giảm 25,2% so cùng kỳ năm 2016 (tương đương 719 tỷ đồng) nhưng tỉ lệ nợ vẫn ở mức cao, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của khoảng 758.873 người lao động. Hà Nội rất khó đạt được chỉ tiêu được giao năm 2017 là giảm tỉ lệ nợ xuống còn 4,04%.
Việc giải quyết các chế độ tai nạn, ốm đau, thất nghiệp... cho người lao động sẽ bị ảnh hưởng nếu doanh nghiệp trốn đóng BHXH. Trước tình hình trên, BHXH Việt Nam đã yêu cầu các đơn vị tập trung cho công tác thu; thu nợ trong những tháng còn lại của năm 2017. Đặc biệt là tập trung vào những doanh nghiệp nợ dưới 6 tháng và thanh tra chuyên ngành đối với những doanh nghiệp nợ trên 6 tháng. Phấn đấu giảm nợ xuống dưới 3%, phấn đấu giảm nợ xuống dưới 3%.
Liên quan đến vấn đề quyền lợi BHXH của người lao động tại các doanh nghiệp chây ì nợ BHXH, BHXH Việt Nam cho biết trong khi chờ đợi các quy định pháp luật được hoàn thiện để khởi kiện các DN trốn đóng, nợ BHXH, BHXH Việt Nam đã ban hành Quyết định 595/QĐ-BHXH (có hiệu lực từ ngày 1-7-2017), quy định việc xác nhận sổ BHXH trên nguyên tắc người lao động đóng tới thời điểm nào, xác nhận sổ tới thời điểm đó và người lao động cầm sổ đó để tiếp tục tham gia hoặc bảo lưu thời gian đóng.
Sau khi DN đóng khoản tiền nợ thì sẽ xác nhận bổ sung vào sổ BHXH. BHXH Việt Nam lưu ý khi NLĐ dừng đóng BHXH tại một đơn vị và muốn chốt sổ tại đơn vị đó thì chỉ cần kê khai theo mẫu của cơ quan BHXH, sau đó gửi cho đơn vị kê khai, rồi chuyển cho cơ quan BHXH. Cơ quan BHXH trên cơ sở đó sẽ xác nhận sổ cho người lao động.
Xuân Thảo.
