Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đợt mưa lũ lịch sử vừa qua, toàn tỉnh Hòa Bình có gần 6.000 hộ dân chịu ảnh hưởng trực tiếp. Trong đó, khoảng 4.000 hộ dân cần phải di chuyển khẩn cấp ra khỏi vùng lũ quét, sạt lở. Theo nhu cầu cấp thiết của người dân, tỉnh cần phải quy hoạch năm khu tái định cư tại huyện à Bắc, ba khu tại huyện Kim Bôi, tám khu tại huyện Tân Lạc và ba khu tại TP Hòa Bình. Tuy nhiên, là một tỉnh miền núi nghèo, nguồn lực có hạn, quỹ đất dành cho tái định cư rất khó khăn, trước mắt, tỉnh tập trung đầu tư chín điểm tái định cư cấp bách, đưa 338 hộ đang phải sống trong các lán trại dã chiến và ở xen ghép đến nơi ở mới, gồm 200 hộ thuộc huyện à Bắc, 76 hộ thuộc TP Hòa Bình và 62 hộ thuộc huyện Kim Bôi.
Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hòa Bình Trần ức Thắng cho biết: Dự kiến, tổng kinh phí đầu tư mỗi điểm tái định cư từ 10 đến 12 tỷ đồng, riêng huyện à Bắc - nơi xảy ra thảm họa lũ quét sẽ được ưu tiên hơn. Tỉnh có diện tích tự nhiên rộng lớn, nhưng chủ yếu đồi núi, cho nên tìm được khu đất rộng, bảo đảm yêu cầu an toàn về địa chất là rất khó. Thêm vào đó, phong tục tập quán của người dân nơi đây là nếu phải di chuyển cả thôn cùng đi, không đi nhỏ lẻ.
Chủ tịch UBND xã Vầy Nưa Bùi Văn Kỳ cho biết, xóm Bãi Lau có 33 hộ đồng bào dân tộc Dao, thì có tới 14 hộ nghèo. ợt mưa lũ vừa qua đã làm sạt lở hoàn toàn, hầu hết các hộ dân không thể về nơi ở cũ. Xã xác định nơi ở mới của các hộ phải an toàn, bền vững, không xa nơi ở cũ, gần với nơi sản xuất. khi đã chuyển ra khu tái định cư là phải chuyển cả xóm để không xáo trộn cuộc sống, phong tục tập quán. Qua khảo sát, xã đã chọn ồi Lim, xóm Bãi Lau, xã Vầy Nưa, huyện à Bắc, với diện tích 4 ha làm địa điểm xây dựng khu tái định cư cho 33 hộ dân nói trên. ây được xem là điểm thuận lợi nhất so các khu vực khác trong huyện. Hiện các hộ dân trên đang ở trong nhà bạt dã chiến của Bộ chỉ huy quân sự tỉnh hỗ trợ, chờ về nơi ở mới.
Chủ tịch UBND huyện à Bắc Nguyễn ức Dũng cho biết thêm, tất cả các hộ trên đều là dân tái định cư thủy điện Hòa Bình trước đây, nay lại một lần nữa phải di dời. Chính vì vậy, công tác thăm dò chọn nền đất cũng như vị trí phải làm bài bản, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người dân khi chuyển đến. Huyện đang san lấp để bố trí cho mỗi hộ 400 m2, trong đó, 200 m2 đất thổ cư, 200 m2 đất vườn.
Trong lán trại bằng bạt rộng khoảng 12 m2, anh Lý Văn Ngôn chia sẻ: Từ hôm mưa lũ xảy ra đến nay, mặc dù ở trong nhà bạt tạm thời, cuộc sống sinh hoạt còn nhiều bất tiện, bị đảo lộn, nhưng chúng tôi luôn được các cấp chính quyền, các nhà hảo tâm đến thăm hỏi, tặng nhu yếu phẩm khiến chúng tôi thấy ấm lòng. Tới đây, được ảng và Nhà nước hỗ trợ xây nhà ở khu tái định cư này, chúng tôi mừng lắm.
Ngoài xóm Bãi Lau, xã Vầy Nưa, 27 hộ dân xóm Nhạp Ngoài, xã ồng Ruộng cũng đang phải ở tạm trong nhà bạt, trên đồi tre, dưới là mênh mông sông nước, chỉ đi được bằng đường thủy. Bí thư chi bộ xóm Quách Công Hung chia sẻ, xóm bị sạt lở toàn bộ khiến người dân không thể về nơi ở cũ. Các cấp chính quyền đang nỗ lực để bố trí khu tái định cư cho người dân có nơi ở mới ổn định lâu dài, bền vững. Nhưng chung quanh là địa hình đồi núi dốc cao, rất khó tìm mặt bằng để làm khu tái định cư phù hợp. Chị Quách Thị Lan, xóm Nhạp Ngoài cho biết: Chúng tôi đã ở lán trại được hơn một tháng nay kể từ khi xảy ra mưa lũ. Tài sản, đồ đạc, sách vở của các con đều bị lũ cuốn trôi hết, sinh hoạt tạm bợ, nắng thì muỗi rừng, mưa thì trơn trượt. Chúng tôi không thể về lại nơi ở cũ vì mất an toàn.
Công tác quy hoạch vùng tái định cư đang là đòi hỏi cấp bách, chính đáng của những người dân vùng lòng hồ đã hy sinh nhà cửa, đất đai để mang lại dòng điện cho đất nước. UBND tỉnh Hòa Bình đã có Thông báo số 5857/TB-VPUBND ngày 3-11-2017 về khảo sát đánh giá xác định các khu tái định cư tập trung cho các hộ dân bị thiên tai trong đợt mưa lũ vừa qua. Trước mắt, tập trung cho những điểm tái định cư cấp bách, nghĩa là với những hộ dân mất nhà đang phải tá túc tại nhà người thân, ở lán trại, lều bạt. Còn lại những hộ không mất nhà hoặc không phải di chuyển, tỉnh hỗ trợ theo chủ trương lo được đến đâu hỗ trợ ngay đến đấy. Khoảng 1.000 hộ đang phải ở xen ghép sẽ được hỗ trợ theo Quyết định số 1776/Q-TTg ngày 21-11-2012 của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, hỗ trợ 20 triệu đồng cho gia đình ở vùng có nguy cơ thiên tai, vùng đặc biệt khó khăn di chuyển trong tỉnh, bao gồm hỗ trợ xây dựng nhà ở 15 triệu đồng/hộ, hỗ trợ di chuyển người và tài sản một triệu đồng/hộ, hỗ trợ lương thực ba triệu đồng/hộ trong thời gian đầu tại nơi tái định cư, tối đa không quá 12 tháng, hỗ trợ nước sinh hoạt một triệu đồng.
Quan điểm của tỉnh Hòa Bình là trong điều kiện nguồn lực có hạn, nhu cầu tái định cư lại rất lớn, cần tập trung ưu tiên toàn bộ nguồn lực huy động từ T.Ư, tỉnh, huyện và các đơn vị hỗ trợ, đóng góp, kể cả huy động một phần nguồn vốn đầu tư công của năm 2018 để triển khai đầu tư chín điểm tái định cư thuộc danh mục cấp bách. Trước mắt, Sở Tài chính khẩn trương ứng vốn cho huyện à Bắc, Kim Bôi và TP Hòa Bình, với kinh phí dự kiến khoảng năm tỷ đồng/địa phương. Với những điểm sạt lở vừa rà soát chưa được đưa vào thông báo tình trạng khẩn cấp của tỉnh, các địa phương cần hoàn thiện sớm các thủ tục để xem xét đưa vào danh mục. Hòa Bình nỗ lực để người dân vùng lũ có chỗ ở ổn định trước Tết Nguyên đán Kỷ Hợi năm 2019.
Bài, ảnh: Tuấn Ngọc và Trần Hảo.
