Hệ thống tên lửa NPO Almaz S-200 Angara/Vega/Dubna là vũ khí đất đối không (SAM) có tầm xa, trần bắn từ trung bình đến cao, được thiết kế nhằm bảo vệ các mục tiêu lớn khỏi các máy bay ném bom hoặc các máy bay chiến lược khác của phương Tây.
Đầu nổ của tên lửa có thể là loại nổ phá mảnh 217 kg (có thể chứa 16.000 mảnh nhỏ 2 g và 21.000 mảnh nhỏ 3.5 g) kích nổ bằng ngòi nổ cận đích dùng radar hoặc tín hiệu điều khiển, hoặc một đầu đạn hạt nhân 25 kT kích nổ chỉ bằng tín hiệu điều khiển. Khối lượng phóng của mỗi quả tên lửa S-200 là 7.018 kg.
Hệ thống tên lửa NPO Almaz S-200 Angara/Vega/Dubna Nga khai hỏa. Ảnh: Thời đại.
Mỗi tiểu đoàn biên chế gồm 6 bệ phóng tên lửa đơn và đài radar điều khiển hỏa lực. Hệ thống tên lửa phòng không S-200 còn có thể liên kết với các hệ thống radar tầm xa khác.
Tuy nhiên trước đó mã định danh là SA-5 của NATO lại để dành cho một hệ thống tên lửa phòng không khác đó là RZ-25/5V11 Dal. Hệ thống này sử dụng đạn tên lửa 2 tầng 5V11 có hình dáng tương tự V-750 của hệ thống SA-2, NATO gọi loại này là SA-5 Griffon.
Đến cuối năm 1966, các tổ hợp tên lửa S-200/SA-5 đời mới sử dụng đạn tên lửa 5V21 lắp 4 động cơ khởi tốc nhỏ thay cho tầng đẩy lớn như đạn 5V11 bắt đầu được triển khai.
Đạn tên lửa 5V21 phóng đi từ bệ phóng 5P72 có các thông số cơ bản như trọng lượng 7.100 kg; dài 10,8 m; đầu đạn 217 kg HE; tốc độ 2.500 m/s; tầm bắn 300 km; trần bay 40.000 m. Tuy nhiên trong thực tế tầm bắn của tên lửa 5V21 chỉ được khoảng 160 km và không phải ngẫu nhiên NATO lại đặt cho nó mật danh "Lừa dối".
Các phiên bản tên lửa SA-5 đầu tiên sử dụng xe kéo 5T53 để vận chuyển đạn tên lửa 5V21, sau đó xuất hiện biến thể 5T53M để chuyên chở tên lửa còn nằm trong container bảo quản.
Hiện nay hệ thống SA-5 sử dụng phương tiện vận chuyển kiểu 5T82, được kéo bởi xe KrAZ-260. Đài radar điều khiển hỏa lực của hệ thống S-200/SA-5 là 5N62 (NATO: Square Pair) sóng liên tục băng H, có tầm hoạt động 270 km. Đài radar này sử dụng cho cả cảnh giới và bám bắt mục tiêu.
Các loại radar có thể bổ sung kết hợp cho S-200/SA-5 gồm những loại sau đây: đầu tiên là P-14/5N84A Tall King - radar cảnh báo sớm băng A (tầm hoạt động 600 km ở tốc độ quay 2 - 6 vòng/phút (RPM), độ cao tìm kiếm cực đại đạt 46 km.
Tuy nhiên lý lịch tác chiến của SA-5 khá đen tối khi vào ngày 4/10/2001, một khẩu đội S-200 của Ukraine đã vô tình đã bắn hạ một chiếc máy bay dân dụng Tu-154 đang trên đường bay từ Tel Aviv, Israel đến Novosibirsk, Siberia, làm toàn bộ 78 hành khách trên máy bay thiệt mạng.
An Dương (T/h).
