Thủ tướng Shinzo Abe - Ảnh: Nikkei.
Những cuộc tranh luận xung quanh việc liệu ông Haruhiko Kuroda, thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật (BOJ) có được bổ nhiệm thêm nhiệm kỳ hai không thực ra rất vô nghĩa.
Thủ tướng Nhật Shinzo Abe chắc chắn sẽ tái bổ nhiệm ông Kuroda khi nhiệm kỳ hiện tại của ông này kết thúc vào tháng Tư bởi chính sách tiền tệ siêu nới lỏng của ông Kuroda có thể coi như một trong những mũi tên thành công nhất trong chương trình kích thích kinh tế Abenomics, theo tờ Nikkei.
Đồng yên giảm giá 32%, lợi nhuận doanh nghiệp tăng cao và chỉ số Nikkei 225 của thị trường chứng khoán Nhật tăng lên mức cao kỷ lục.
Chính sách tài khóa của Thủ tướng Abe không đạt được mục tiêu kỳ vọng bởi tác dụng tiêu cực từ các đợt tăng thuế tiêu dùng của chính phủ Nhật vào năm 2014 và năm 2015. Mục tiêu cải tổ cấu trúc mà Thủ tướng Abe nhắm tới cũng không thành công.
Chính vì vậy mà dù kinh tế Nhật đã trải qua khoảng thời gian tăng trưởng dài nhất trong hơn một thập kỷ, số lượng việc làm trên thị trường tăng mạnh nhất trong hơn hai thập kỷ nhưng mức lương của người lao động không tăng lên và lạm phát cũng không thể đạt mức mục tiêu 2%.
Chính vì vậy, lựa chọn chính sách đơn giản nhất của ông Abe chính là duy trì chính sách tiền tệ nới lỏng và tất nhiên, người thuyền trưởng của các chính sách đó nên phải được duy trì. Thế nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu ông đang đặt hướng đến mục tiêu sai lầm?
Giảm phát đã tồn tại ở Nhật suốt nhiều thập kỷ. Người tiền nhiệm của ông Kuroda, ông Masaaki Shirakawa, đã cảnh báo về vấn đề giảm phát từ rất lâu. Ông Shirakawa nhấn mạnh rằng việc giá cả không tăng là kết quả tất yếu của việc dân số già nhanh và việc người tiêu dùng không còn tin vào triển vọng của nền kinh tế chứ không liên quan đến lượng đồng yên trong hệ thống tài chính.
Và từ khi ông Kuroda lên nắm quyền, mục tiêu lạm phát 2% vẫn xa vời. Nỗi lo lắng về tình trạng lạm phát thấp vẫn chưa bao giờ dứt tại đất nước có 127 triệu người này trong suốt nhiều thập kỷ qua. Có lẽ đã đến lúc chương trình kích thích kinh tế của Thủ tướng Abe nhắm đến mục tiêu tăng trưởng mức lương 2%.
Trong tháng Tám, mức lương của người lao động tăng được 0,1%, mức tăng vô cùng thấp, thấp đến không đáng kể nhưng ít nhất nó là lần tăng đầu tiên trong tám tháng. Dù vậy nó vẫn cho thấy chính phủ Nhật đang thất bại trong việc cải tổ thị trường lao động, chính sách thuế và khuyến khích các biện pháp đổi mới phát triển giúp tăng năng suất lao động, nhờ vậy doanh nghiệp cũng lạc quan hơn để có thể tăng lương cho nhân viên.
Thủ tướng Abe có thể khởi động nỗ lực từ phía doanh nghiệp trước tiên bằng cách nâng mức lương tối thiểu. Ở mức lương tối thiểu 822 yên/giờ như hiện nay không đủ để người tiêu dùng có thể nghĩ đến chi tiêu cho các sản phẩm giải trí hay đồ tiêu dùng xa xỉ, hoặc tối thiểu cũng là quần áo hay xe cộ. Chắc chắn các doanh nghiệp Nhật sẽ phản đối, thế nhưng kết quả họ sẽ hưởng lợi khi người tiêu dùng có thu nhập cao và chi tiêu nhiều hơn.
Đội ngũ tư vấn chính sách kinh tế của Thủ tướng Nhật nên lờ đi sức ép từ phía các hiệp đoàn vận động hành lang và thay vào đó ủng hộ các nghiệp đoàn lao động. Đã liên tục ba năm nay, nghiệp đoàn lao động Nhật không ngừng kêu gọi tăng lương cơ bản thêm 2% mà không thành công.
Đảng cầm quyền của Thủ tướng Nhật đồng thời cũng nên phạt những công ty tích trữ tiền mặt quá mức, tổng dự trữ tiền mặt của họ giờ lên đến 2,7 nghìn tỷ yên. Dự trữ này lẽ ra nên phải được dùng để tăng lương cho nhân viên hoặc đầu tư vào nghiên cứu phát triển sản phẩm. Hoặc nếu đảng của Thủ tướng Abe muốn bảo vệ các doanh nghiệp, tại sao họ không chấp nhận giãn thuế cho những doanh nghiệp đồng ý tăng lương cho nhân viên?
Khi mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đồng ý giảm thuế thu nhập doanh nghiệp Mỹ, đảng LDP cũng đang chịu nhiều sức ép trong việc giảm mức thuế thu nhập doanh nghiệp Nhật vốn đang ở mức khoảng 32%. Việc đưa ra chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp đồng ý tăng thuế cho nhân viên sẽ giúp mang lại nhiều hiệu quả tích cực.
Ngoài ra, ông Kuroda cũng có thể đề nghị chính phủ Nhật trừng phạt những ngân hàng Nhật ôm quá nhiều trái phiếu chính phủ. Bao lâu nay, đối tượng nắm giữ trái phiếu chính phủ Nhật chủ yếu là các quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm, hệ thống tiết kiệm bưu điện, các tổ chức của chính phủ, trường đại học và thật đáng tiếc, còn có cả rất nhiều ngân hàng.
Từ khi chương trình kích thích kinh tế Abenomics được áp dụng cho đến nay, tăng trưởng tín dụng của ngân hàng đã tăng gấp đôi lên mức 3%/năm, thế nhưng con số đó vẫn còn quá thấp nếu xét đến quy mô của chương trình nới lỏng định lượng.
Nếu các ngân hàng cho vay nhiều hơn, chắc chắn kinh tế Nhật sẽ có thêm động lực tăng trưởng tốt hơn. Nhưng nếu mức lương của người lao động không tăng và họ không tin tưởng vào tương lai, họ không muốn vay ngân hàng. Ngân hàng sẽ cho ai vay nếu không có ai muốn vay?
Các biện pháp cải tổ thị trường lao động vốn giữ vị trí quan trọng trong các chương trình kích thích kinh tế của Thủ tướng Abe cũng vô cùng quan trọng. Hệ thống trả lương và thăng tiến dựa theo thâm niên khiến người ta ngại chuyển việc và vì vậy mức lương cũng tăng rất hạn chế.
Chính sách tuyển dụng hiện tại cũng khiến doanh nghiệp thích tuyển lao động bán thời gian thay cho toàn thời gian, vì vậy, khi triển vọng việc làm không rõ ràng và ổn định, người tiêu dùng cũng ngại không muốn chi tiêu.
Chương trình kích thích kinh tế mà Thủ tướng Abe mới đưa ra sẽ hoàn toàn vô nghĩa nếu chính phủ Tokyo không giải quyết được những yếu tố đang cản thu nhập tăng. Doanh nghiệp sẽ cảm thấy dễ thở, thoải mái hơn nếu họ bớt phải xử lý các thủ tục giấy tờ, quản lý.
Chính sách kích thích kinh tế hiện tại của Thủ tướng Abe với trọng tâm vào tăng lạm phát có thể phát huy tác dụng nếu kinh tế Nhật đứng một mình và không chịu bất kỳ tác động nào từ bên ngoài. Thế nhưng nó sẽ không có tác dụng trong một nền kinh tế thế giới bị chi phối khá nhiều bởi Trung Quốc và trong bối cảnh dân số già đang lấy đi những sức mạnh của nền kinh tế.
TRUNG MẾN.
