Ở Sủng Là, người ta thường xuyên nhìn thấy hình ảnh BĐBP với học sinh.
Năm học 2013-2014, toàn xã Sủng Là có 31 lớp/700 học sinh và 413 học sinh mầm non, nhà trẻ. Những năm qua, học sinh vùng cao được hưởng rất nhiều ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước theo Nghị quyết 22, Quyết định 85, 239, 60, Nghị định 74 và mới đây nhất là Quyết định 36 của Chính phủ. Theo đó, từ tháng 9-2013, dành cho tất cả học sinh trên địa bàn Sủng Là được hưởng 15kg gạo/tháng/học sinh. Ngoài ra, Đồn BP Phó Bảng thường xuyên vận động các tổ chức, nhà hảo tâm tặng gạo, quần áo cho học sinh các trường trong xã Sủng Là, góp phần đưa tỷ lệ học sinh đến trường trong độ tuổi 6-14 đạt trên 98,3%.
Thế nhưng, ở Sủng Là vẫn có những chuyện dở cười, dở khóc về việc theo đuổi con chữ của học sinh phải nhờ tới BĐBP mới giải quyết được. Sau Tết, đồng bào tranh thủ dọn cỏ, xới đất làm nương trên những ngọn núi đá cao ngất. Mọi thứ phải sẵn sàng trước khi mưa xuống, chậm vài ngày thôi, gia đình có thể đói cả năm vì chỉ có một vụ duy nhất. Đất hẹp, dốc lớn nên mọi việc gần như chỉ nhờ con dao quắm và cuốc, bởi vậy, việc làm nương rất cần nhân lực để đuổi kịp thời gian. Nếu ai đến đây được chứng kiến một đứa trẻ 8, 9 tuổi đã có thể giúp cha mẹ lấy cỏ bò, địu theo bó củi nhỏ thì thấy việc học sinh cấp 2 trở thành lao động chính trong gia đình là điều dễ hiểu. Vì thế, số học sinh đến trường thường vơi dần vào mỗi kỳ làm nương. Lúc này, những người lính Biên phòng lại cùng với thầy cô giáo đến từng nhà vận động học sinh quay lại trường.
Những phiên chợ vùng cao rực rỡ sắc màu luôn thu hút những cô gái, chàng trai vẫn còn ngồi trên ghế nhà trường nhưng đã tự cho rằng, mình đủ lớn. Trước đây, cũng ở lứa tuổi này, cha đã có thể đi kéo vợ, mẹ đã biết làm dâu, thì nay con đã 14, 15 tuổi cũng nên tính chuyện dựng vợ, gả chồng. Thế nên, mới có chuyện, cô gái Giàng Thị Cho mới 13 tuổi, 8 tháng (ở bản Lao Xa) đã về làm vợ anh con nhà bác tên là Ly Pà Sính, 16 tuổi 8 tháng (ở bản Lũng Cẩm dưới). Trước đó, những ngày cùng nhau tới trường, cả hai đã để ý nhau. Hai gia đình lại biết nhau, không có nhiều điều phải tính. Tết vừa rồi, được cha mẹ đồng ý nên Cho đã theo Sính về nhà ở nên duyên vợ chồng.
Nhận được tin trong địa bàn có việc tảo hôn lại cận huyết thống, Phó Bí thư Đảng ủy xã Sủng Là, Thiếu tá Tạ Quang Tiến như ngồi trên đống lửa. Tất nhiên phải giải quyết rồi, nhưng giải quyết thế nào cho hợp tình hợp lý mới là việc cần phải cân nhắc kỹ. Hơn 20 năm gắn bó với đồng bào Mông, anh hiểu "cái lý" của đồng bào và anh quyết định đến nhà gặp bố của Ly Pà Sính cùng uống rượu ngô, nói cái lý của người Lao Xa. Sáng nay, "cái luật" thì cán bộ xã đã nói, giờ Phó Bí thư Tiến đến nói về cái tình, rằng phải hoãn việc lấy chồng của cái Cho vài năm nữa. Lúc ấy, nó không chỉ khỏe mạnh hơn mà hiểu biết nhiều hơn, như thế đi làm dâu mới không khổ. Rồi Phó Bí thư Tiến lại kể chuyện có đôi vợ chồng ở xã Tả Lủng, lấy nhau đẻ ra đứa con đã học lớp 5 chỉ cao chưa đầy 80cm. Giờ cho cái Cho lấy thằng Sính, đẻ ra con như thế thì khổ cho đứa cháu, khổ cả bố mẹ và ông bà không thể vui sướng... Bố của Cho không nói gì, nâng ly rượu lên uống một hơi. Mấy hôm sau, bạn bè lại thấy Cho tới trường.
Nói đến bản Lao Xa, người dân quanh vùng thường nghĩ tới sự nghèo khó, xa xôi, heo hút vào bậc nhất của Sủng Là. Nhưng năm nay, người ta lại nhắc đến việc nhờ sự vận động và góp sức của những người lính Đồn BP Phó Bảng, điểm trường mầm non Lao Xa đã được kiên cố hóa với 2 phòng học, diện tích 90m2. Triền dốc trước cửa điểm trường đã được các chú BĐBP tôn cao và láng xi măng. Còn gì vui hơn niềm vui của cô trò nơi đây. Các trường học khác thuộc xã Sủng Là, Phố Cáo, Phó Là, Sà Phìn và thị trấn Phó Bảng lại nhận 10 tấn gạo do đồn BP vận động. Mấy năm trước, Đồn BP Phó Bảng nhận đỡ đầu cho bản Lũng Cẩm trên. Vậy có nghĩa là, việc của bản cũng là việc của đồn, bộ đội cũng là người của bản. Bởi vậy mà ngoài chuyện phát triển kinh tế, xây dựng bản vững mạnh, an toàn, Lũng Cẩm trên không có chuyện học sinh bỏ học, tảo hôn. Hiện, Đồn BP Phó Bảng đang nhận đỡ đầu cho bản Lũng Cẩm dưới. Thế nên, cái tin cô bé Giàng Thị Cho về làm vợ của Ly Pà Sính, vốn là con trai của bác ruột thì bằng mọi giá không thể để xảy ra.
Sủng Là vừa qua ngày đông với mưa tuyết, mặt trời lại ló rạng trên những đỉnh núi. Tiếng trống trường vang lên vừa dứt, học sinh chạy ùa ra sân với sắc đen, đỏ, hồng, trắng của trang phục các dân tộc Lô Lô, Pu Péo, Mông, Tày, Nùng, Dao, tô điểm thêm cho ngày đông không băng giá. Nhìn cảnh này, lòng tôi ấm lại trong cái lạnh tái tê.
Đại tá Lưu Đức Hùng, Chủ nhiệm Chính trị BĐBP Hà Giang cho biết: "Trong những năm gần đây, BĐBP Hà Giang chủ yếu tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương và phối hợp với ngành giáo dục vận động trẻ em đến trường. Đầu năm học 2013-2014, BĐBP tham gia vào tổ vận động học sinh của địa phương, tới từng gia đình vận động học sinh tới trường. Điều này đã góp phần đảm bảo tỉ lệ trẻ đến trường trên tuyến biên giới đạt 98%. Không chỉ vậy, BĐBP Hà Giang còn vận động các nhà hảo tâm, tổ chức xã hội ủng hộ chăn, màn, quần áo, gạo hỗ trợ cho học sinh.... Đặc biệt, Đồn BP Bản Máy triển khai mô hình đỡ đầu học sinh nghèo vượt khó. Đến nay, mô hình này được đồn phát triển, xây dựng thành quỹ khuyến học giúp các cháu học sinh nghèo, học sinh học giỏi. Kinh phí xây dựng quỹ do cán bộ, chiến sĩ của đồn và cán bộ chính quyền xã đóng góp".
Trúc Hà.
