Nhà trên kênh đôi, quận 8. Ảnh: THÀNH TRÍ.
0,81 triệu tỷ đồng đầu tư hạ tầng.
Theo Sở Kế hoạch và Đầu tư (KH-ĐT) TPHCM, nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng tại TPHCM, giai đoạn 2015 - 2020 là 0,81 triệu tỷ đồng. Đối với chương trình chỉnh trang và phát triển đô thị, các mục tiêu hướng đến là di dời và tổ chức lại cuộc sống của người dân đang sống trên và ven kênh rạch; xây dựng mới, thay thế chung cư cũ đã xuống cấp nghiêm trọng; chỉnh trang, nâng cấp các khu dân cư hiện hữu; nhu cầu cần khoảng 25.748 tỷ đồng nhưng chỉ cân đối được 2.508 tỷ đồng, phần còn lại phải xã hội hóa.
Theo quy định hiện nay có 3 hình thức đầu tư xã hội hóa.
Đầu tiên là đấu giá quyền sử dụng đất đối với khu đất đã hoàn tất thủ tục giải phóng mặt bằng. Nhà nước, nhà đầu tư phối hợp ứng vốn tổ chức bồi thường giải phóng mặt bằng khu vực dự kiến thực hiện dự án.
Sau đó, tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất, thu ngân sách tái đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng, chỉnh trang đô thị, xây dựng các quỹ nhà tái định cư dành cho các hộ dân bị giải tỏa, di dời; nhà đầu tư trúng đấu giá thực hiện dự án chỉnh trang đô thị theo quy hoạch được duyệt. Phương thức thứ 2 là đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP), thực hiện hợp đồng xây dựng chuyển giao (BT), thanh toán bằng quỹ đất hoặc thanh toán bằng quyền khai thác dự án.
Phương thức thứ 3, đầu tư theo hình thức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất đối với khu đất chưa thực hiện giải phóng mặt bằng. Căn cứ kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch sử dụng đất hàng năm, danh mục dự án cần thu hồi đất đã được phê duyệt và quy hoạch phân khu xây dựng tỷ lệ 1/2000, UBND TPHCM phê duyệt danh mục dự án sử dụng đất làm cơ sở để tổ chức đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị. Ngoài ra, còn có hình thức đầu tư khác là vay vốn ODA từ các tổ chức tín dụng nước ngoài như World Bank, Asia Development Bank.
Các hình thức này thời gian qua có nhiều thuận lợi. Đó là đảm bảo tính công khai, minh bạch trong tổ chức thực hiện; cơ chế chính sách, luật pháp càng được hoàn thiện, làm cơ sở cho việc đầu tư; quy trình, thủ tục đầu tư được quy định các bước rõ ràng, thuận lợi cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn nảy sinh các trở ngại như nguồn vốn còn hạn hẹp; khó khăn trong xác định chi phí, thời gian thực hiện đền bù giải tỏa; thủ tục đầu tư còn nhiều bước, kéo dài trung bình.
1 - 1,5 năm đã ảnh hưởng đến việc khuyến khích kêu gọi đầu tư, ông Sử Ngọc Anh, Giám đốc Sở KH-ĐT TPHCM, nhận xét.
Chính sách mới hút nhà đầu tư.
Theo Sở Xây dựng TPHCM, hiện TP có 52 dự án chỉnh trang đô thị cần vốn để di dời, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; xây dựng hạ tầng kỹ thuật trên và ven các tuyến rạch nhánh, rạch nhỏ. Vì quỹ đất eo hẹp, không thể thực hiện mở biên chỉnh trang hoặc không có giá trị thương mại nên không hấp dẫn các nhà đầu tư. Quy mô di dời nhà dân của các dự án này là 13.827 căn, dự kiến kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư gần 22.000 tỷ đồng.
Hiện có 7 dự án đầu tư dở dang, đang triển khai ghi vốn bồi thường giải phóng mặt bằng hoàn thành trong năm 2018 là 526 căn nhà với tổng mức đầu tư 987 tỷ đồng. 18 dự án với quy mô 7.910 căn, đã được ghi vốn chuẩn bị đầu tư và các quận đang triển khai thủ tục để được phê duyệt bồi thường, dự kiến từ giữa năm nay trở đi, lần lượt sẽ được phê duyệt, nhu cầu vốn chi trả bồi thường giải phóng mặt bằng là 12.447 tỷ đồng. Còn lại 27 dự án chưa có chủ trương đầu tư và trong năm nay các quận huyện sẽ thực hiện các bước để ghi vốn chuẩn bị đầu tư.
Đầu tiên, có thể thấy rõ nhất là TP đã có được chiếc đũa thần khi nghị quyết về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM đã được Quốc hội thông qua vào tháng 11-2017, để có chính sách huy động nguồn lực thực hiện. Việc phát huy cơ chế tổ chức của Tổ công tác đầu tư do Chủ tịch UBND TPHCM làm tổ trưởng, sẽ rút ngắn thủ tục đầu tư, đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án.
Trong khi đó, về mặt pháp luật, ông Nguyễn Đăng Trương, Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu (Bộ KH-ĐT), cho biết bộ được Chính phủ giao sửa đổi Nghị định 15 và Nghị định 30, sẽ áp dụng rất nhiều cho việc triển khai các dự án di dời nhà trên và ven kênh rạch.
Theo đó, việc sửa luật lần này vừa tháo gỡ khó khăn, rút ngắn thủ tục; cũng đồng thời bít chặt lỗ hổng gây thất thoát qua hình thức đầu tư BT. Các điểm khác biệt cơ bản như sau: với dự án BT nhóm A thì chủ trương quyết định đầu tư thuộc về Thủ tướng Chính phủ, còn lại thuộc thẩm quyền của HĐND và UBND TP; bổ sung các phương thức thanh toán cho nhà đầu tư trong các hợp đồng BT; bãi bỏ giấy chứng nhận đầu tư; nhà đầu tư được chấp thuận cho nghiên cứu làm tiền khả thi hay khả thi dự án, nhưng nếu không trúng thầu sẽ được thanh toán sòng phẳng.
Việc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư dự án BT chỉ được thực hiện khi có thiết kế, dự toán. UBND TP giao các sở ngành chuyên môn, các ban quản lý dự án chuyên nghiệp có chức năng để giám sát chất lượng. Khi nhà đầu tư có đề xuất thay đổi thì công tác thẩm định cũng siết lại chặt chẽ hơn, tránh tình trạng bị tính vượt tổng mức đầu tư gấp nhiều lần, dẫn đến thiệt hại ngân sách, như các cuộc thanh tra vừa qua đã phát hiện. Dự thảo cũng bổ sung cách tính trường hợp dùng quỹ đất để thanh toán, phải có quy hoạch chi tiết về xây dựng 1/500 làm cơ sở thanh toán, lúc đó giá đất được tính sát hơn. Ngay cả việc nhà đầu tư điều chỉnh quy hoạch chi tiết nhằm mục đích làm tăng giá trị khu đất, nhà nước cũng phải tính toán lại để thu ngân sách phần giá trị tăng thêm, ông Nguyễn Đăng Trương cho biết.
Bộ Tài chính cũng đang soạn thảo hẳn một nghị định về việc sử dụng tài sản công để thanh toán cho nhà đầu tư BT; trong đó, tài sản lớn nhất và quan trọng nhất dùng để thanh toán là quỹ đất, sẽ được Chính phủ ban hành trong thời gian tới. Cơ chế sử dụng quỹ đất để thanh toán cho nhà đầu tư đã được mở rộng hơn rất nhiều so với cơ chế cứng của Luật Đất đai.
Cụ thể, Luật Đất đai quy định nhà nước thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng, sau đó tiến hành đấu giá mới có kinh phí để xây dựng, trên thực tế nhà nước không có nguồn lực để giải phóng mặt bằng; còn cơ chế mới này cho phép dùng quỹ đất chưa giải phóng mặt bằng, cũng như đã giải phóng mặt bằng để thanh toán cho nhà đầu tư.
LƯƠNG THIỆN.
