Khi bị rắn cắn cần phân biệt rắn có nọc độc và rắn không có nọc độc bằng vết cắn.
Nhận diện rắn độc, rắn thường qua vết cắn.
Để xác định điều này, có thể dựa vào dấu răng ngay tại hiện trường và những dấu hiệu triệu chứng tại chỗ:
Đối với rắn độc cắn: Thường có hai dấu răng, hay dân gian thường gọi đó là hai dấu móc độc. Khi rắn cắn xong, sẽ để lại ngay trên da, kèm theo những triệu chứng rõ rệt như đau nhức, tê buốt, sung nề, chảy máu. Nếu phát hiện muộn, sẽ xuất hiện các triệu chứng toàn thân. Như đối với họ rắn hổ, sẽ làm tổn thương hệ thần kinh, làm bệnh nhân liệt chi, sụp mi mắt, nói ngọng, suy thở, gây hôn mê.
Đối với họ rắn lục, thường làm tổn thương về máu như rối loạn cơ chế đông máu, gây xuất huyết tại chỗ, xuất huyết dưới da, xuất huyết niêm mạc, hay xuất huyết nội tạng, suy thận. Bệnh nhân cũng có thể tiểu tiện, đại tiện ra máu.
Đối với rắn lành: Không có hai dấu răng, mà sẽ là cả hàm răng hình cung ngay trên da, gây tổn thương nông, có thể gây rớm máu, dấu răng sẽ mất sau 2-3 giờ đồng hồ, ít có triệu chứng tại chỗ như sưng nề, đau nhức, nóng, đỏ như rắn hổ và rắn lục cắn.
Cách xử lý khi bị rắn cắn.
Đa số các nạn nhân bị rắn cắn chủ yếu là về đêm. Thường nạn nhân không xác định được có phải rắn hay không, rắn thường hay rắn độc, có người bắt được rắn mang đến nhận diện. Tuy nhiên, phần lớn là do các bác sĩ ở trung tâm, bằng kinh nghiệm của mình sẽ biết là rắn loại nào và cần sử dụng huyết thanh nào để điều trị. Sau đây là các bước xử lý khi rắn cắn.
Bước 1: Băng ép (thắt garo tĩnh mạch) trên chỗ cắn từ 3-5cm, càng sớm càng tốt, băng bằng cuộc băng to bản, hay dây cao su hoặc dây tự tạo như dây nilon, dây vải giúp máu ở động mạch có thể xuống được, nhưng máu tĩnh mạch thì không lên được. Cách này áp dụng cho những trường hợp rắn cắn ở chi, nhằm hạn chế nọc độc theo máu tĩnh mạch về tim khuếch tán đi toàn cơ thể.
Bước 2: Dùng các loại thuốc sát khuẩn nếu có như Povidine, nước muối hoặc nước xà bông hay nước sạch, rửa sạch vết thương. Nếu không có thì có thể dùng các lá cây có vị chua, vị chát, chà xát lên vùng vết thương, nhằm làm sạch lượng nọc còn bám dính trên da chỗ cắn.
Bước 3: Nếu không phải là rắn lục cắn, ta có thể dùng các dụng cụ trích rạch nặn máu ở phần chi phía dưới ga rô, ngay dấu cắn, để đưa bớt nọc độc ra ngoài. Vì khi băng ép (ga rô tĩnh mạch) lượng máu tĩnh mạch có nọc độc sẽ bị ứ lại ở phần dưới ga rô.
Bước 4: Băng vết thương, cố định chi bị cắn và vận chuyển nạn nhân tới các cơ sở y tế gần nhất.
Điều lưu ý: Không được đến các thầy lang, thầy vườn để điều trị. Trên đường đi chưa tới bệnh viện thì không được nới hoặc tháo băng ép, trường hợp bị cắn ở gần bệnh viện lớn thì không cần ga rô và trích rạch, chỉ rửa sạch băng bó vết thương đưa nạn nhân đến bệnh viện càng sớm càng tốt.
Không được chườm đá vì có thể gây hại cho nạn nhân bị rắn độc cắn, điều này đã được khoa học chứng minh.
Cách hạn chế, phòng ngừa rắn cắn.
Không được đùa nghịch với các loại rắn, nhất là trẻ em với bản tính thích khám phá và thường hay nghịch ngợm.
Không nên đi vào bụi rậm, ẩm thấp, nơi có rắn dễ trú ngụ. Nếu vì công việc bắt buộc phải vào các khu vực này, phải có đèn pin. Cần dùng các dụng cụ xua đuổi rắn trước khi vào. Mang dụng cụ bảo hộ như găng tay, ủng và một đoạn dây cao su để nếu không may bị rắn cắn có thể xử lý ngay.
Không nằm ngủ trực tiếp trên nền đất. Hạn chế đến gần các đống gạch, bụi rậm, bãi rác, nơi nhiều chuột, tổ mối.
Cảnh giác với rắn sau các cơn mưa, lũ lụt, mùa thu hoạch và ban đêm.
Đội mũ rộng vành nếu đi trong rừng, khu vực nhiều cây cỏ.
Những người tắm hoặc giặt ở các vùng nước đục ở cửa sông hoặc một số vùng bờ biển cũng có thể dễ bị rắn cắn.
Đối với ở nhà, cần phát quang xung quanh, vệ sinh sạch sẽ để hạn chế rắn trú ngụ.
Trước đây, Việt Nam chưa sản xuất được huyết thanh, vì vậy tỉ lệ bị rắn cắn dẫn đến tình trạng tử vong rất cao. Nhưng từ năm 2004, huyết thanh được sử dụng rộng rãi hơn. Do vậy, tỉ lệ người chết do rắn cắn đã giảm đáng kể. Tại các khoa chống độc của các bệnh viện đều có các huyết thanh để xử lý hiệu quả những trường hợp bị rắn độc cắn. Đặc biệt điều trị rắn cắn tại Trung tâm Nuôi trồng, nghiên cứu và chế biến dược liệu Quân khu 9 được hoàn toàn miễn phí.
Hoa Quỳnh (T/h).
