Những ngày cuối tháng 1 vừa qua, xung đột và căng thẳng tại thành phố cảng Aden ở miền nam Yemen bùng nổ sau hạn chót mà phe đòi ly khai yêu cầu Chính phủ Tổng thống M.Hadi phải từ chức. Chính quyền Tổng thống Hadi kiểm soát khoảng 80% lãnh thổ Yemen, song phe ủng hộ ly khai tại miền nam muốn tách khu vực này thành một quốc gia độc lập. Sau khi thủ đô Xa-na bị quân nổi dậy Houthi chiếm giữ từ năm 2015, Aden được coi là thủ đô tạm thời của chính phủ đương nhiệm được Liên hợp quốc (LHQ) công nhận. Bất đồng giữa lực lượng đòi ly khai ở miền nam với chính phủ nảy sinh, khiến hai lực lượng vốn đứng cùng chiến tuyến trong cuộc chiến chống Houthi giờ lại quay lưng với nhau. Thủ tướng Yemen A.Đa-gơ cáo buộc các đối tượng ly khai ở miền nam âm mưu đảo chính sau khi lực lượng này chiếm giữ một số trụ sở chính phủ. Giao tranh leo thang khi hai bên sử dụng xe tăng và pháo binh. Các phần tử ly khai ở miền nam đã giam giữ các thành viên chính phủ tại Dinh tổng thống sau khi bao vây và giành quyền kiểm soát thành phố Aden. Theo Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC), giao tranh tại Aden khiến ít nhất 38 người chết và 222 người bị thương.
Xung đột bùng nổ ở miền nam đẩy phe ủng hộ Chính phủ Tổng thống Abd Rabbuh Mansur Hadi vốn đã chật vật trong cuộc chiến chống Houthi, càng thêm khó khăn. Điều đáng nói, A-rập Xê-út và UAE vốn là đồng minh ủng hộ Tổng thống Hadi trong cuộc chiến chống Houthi, nay bị đẩy vào tình thế khó xử khi hai nước hậu thuẫn hai phe phái xung đột ở miền nam. Diễn biến mới ở Aden buộc hai quốc gia đồng minh A-rập phải nhanh chóng tìm giải pháp dập tắt nguy cơ bùng phát xung đột. Các phái đoàn quân sự cấp cao của A-rập Xê-út và UAE nhóm họp khẩn tại thành phố Aden và thúc đẩy các phe phái tại đây tuân thủ lệnh ngừng bắn. Liên quân A-rập do A-rập Xê-út đứng đầu nhấn mạnh, mục tiêu hiện nay là bảo đảm ổn định và an ninh của Yemen, đồng thời hối thúc tất cả các bên hành động một cách khôn ngoan và tập trung vào nhiệm vụ đánh bại Houthi. Sau khi thương lượng, lực lượng đòi ly khai ở miền nam đã trao trả hai căn cứ quân sự mà họ chiếm đóng cho Lữ đoàn 4 thuộc lực lượng của Tổng thống Hadi. Phe ly khai cũng rút và trao trả các trụ sở cơ quan chính phủ mà họ chiếm giữ cho chính quyền sau ba ngày giao tranh.
Mặc dù tình hình ở miền nam Yemen tạm thời được kiểm soát, song nguy cơ bùng phát lại ngọn lửa xung đột vẫn rình rập. Các nhà phân tích nhận định, liên quân A-rập không tránh khỏi sứt mẻ sau diễn biến tại Aden và cuộc chiến của liên quân do A-rập Xê-út dẫn đầu chống Houthi ở Yemen có thể bị tác động tiêu cực, bất chấp các nước A-rập ở vùng Vịnh đã đổ hàng tỷ USD chi phí cho các chiến dịch không kích suốt hơn hai năm tại Yemen.
Chiến tranh và xung đột kéo dài đã khiến khoảng 12 nghìn người chết, phần lớn là dân thường, gần 40 nghìn người bị thương, đẩy Yemen vào cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới hiện nay. Ba triệu người phải rời bỏ nhà cửa; hai phần ba trong tổng số 29 triệu dân cần cứu trợ nhân đạo, trong đó khoảng 8,4 triệu người đối mặt nạn đói. Kể từ tháng 4-2017, dịch tả hoành hành tại Yemen, với khoảng 5.000 ca nhiễm mỗi ngày và khoảng 15 triệu người lâm vào tình trạng thiếu nước sạch và dịch vụ y tế. Hơn 5.000 trẻ em bị thương hoặc bị sát hại trong cuộc nội chiến. Liên minh do A-rập Xê-út dẫn đầu phải chịu nhiều áp lực từ quốc tế do tác động tiêu cực của cuộc can thiệp quân sự tại Yemen đối với hoạt động nhân đạo. Trong khi đó, lực lượng hùng hậu của liên minh đã không thể ngăn cản phiến quân Houthi, hiện vẫn kiểm soát thủ đô Sanaa và nhiều vùng cao nguyên phía bắc và bờ biển Đỏ của Yemen.
Cộng đồng quốc tế kêu gọi, các bên ở Yemen ưu tiên nối lại cuộc đàm phán tìm giải pháp chính trị. Bởi cách duy nhất để bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ, lập lại hòa bình và an ninh lâu dài, cũng như ngăn chặn cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ ở nước này.
THANH HÀ.
