Không ít trường hợp là những cán bộ cấp cao đầu ngành, cán bộ cấp tỉnh sở hữu biệt phủ, lâu đài, đất vàng, cổ phiếu khủng và kèm theo đó là việc kê khai không đầy đủ, không trung thực, vi phạm nguyên tắc Đảng, vi phạm pháp luật, gây nghi ngờ bức xúc trong nhân dân. Nhiều trường hợp sai phạm nghiêm trọng gây phản cảm trong dư luận xã hội, giảm sút niềm tin của nhân dân và đã bị kỷ luật nghiêm khắc.
Thực trang đó đã được cảnh báo và rất đáng được lưu ý. Nghị quyết 04-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng ngày 30/10/2016 đã bắt rất đúng và trúng những vấn đề này. Nghị quyết nhấn mạnh, Tình trạng...tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn nghiêm trọng, tập trung vào số đảng viên có chức vụ trong bộ máy nhà nước. Nhận diện đó đòi hỏi phải có hệ thống các giải pháp mang tính đột phá và hữu hiệu để phòng ngừa, ngăn chặn nạn tham nhũng, tiêu cực, lợi dụng chức vụ quyền hạn vơ vét tài sản cho cá nhân.
Tuy nhiên điều đáng nói là Dự án Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) và Dự án Luật Tố cáo (sửa đổi) là những dự luật phải giải quyết nền tảng và căn cơ tình trạng nói trên lại chưa có được những quy định, những giải pháp mang tính phòng ngừa một cách hữu hiệu, nếu không nói là còn hạn chế như kiến tạo đường băng hạ cánh an toàn cho những cán bộ lợi dụng chức vụ quyền hạn để trục lợi, tham nhũng.
Một trong những căn cứ để sửa đổi Luật Phòng, chống tham nhũng là Báo cáo số 330/BC-CP ngày 22-9-2016 của Chính phủ tổng kết 10 năm thi hành Luật này (đã trình ra kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XIV). Và một trong những điểm mà tổng kết đã chỉ rõ là, Công tác phòng, chống tham nhũng nói chung chưa đạt yêu cầu, mục tiêu đề ra và vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém... Tình trạng lạm dụng bảo mật thông tin, thiếu công khai, minh bạch với nhân dân và trong nội bộ vẫn diễn ra ở nhiều nơi. Trong một số cơ quan, đơn vị, các quy định về dân chủ, giám sát chưa được quan tâm đúng mức, có nơi thậm chí cản trở, vô hiệu hóa, dẫn đến tình trạng vi phạm kéo dài, sai phạm nghiêm trọng nhưng không được kịp thời phát hiện, xử lý.
Còn một trong những hạn chế lớn nhất của Luật và việc thi hành Luật là không công khai Bản kê khai tài sản và thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai trước công dân trên địa bàn hoạt động và ở nơi cư trú như Báo cáo tổng kết đã khái quát là thiếu công khai, minh bạch với nhân dân.
Đáng nói hơn là, Luật Phòng, chống tham nhũng hiện hành đã giao cho công dân và Mặt trận những nhiệm vụ vô cùng quan trọng, nhưng không có điều kiện thi hành! Điều 6 quy định: Công dân có quyền phát hiện, tố cáo hành vi tham nhũng... Điều 8 quy định: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên có trách nhiệm động viên nhân dân tham gia tích cực vào việc phòng, chống tham nhũng; phát hiện, kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý người có hành vi tham nhũng...
Nhưng Điều 46a- Công khai Bản kê khai tài sản- lại không quy định cho Mặt trận và công dân biết Bản kê khai tài sản và thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai thì làm sao công dân và Mặt trận thực hiện được nhiệm vụ quan trọng được giao! Thực tiễn 10 năm thi hành Luật là như thế nhưng lần này (tại Tờ trình số 429/TTr-CP ngày 13/10/2017 của Chính phủ), Ban soạn thảo đã nói rất rõ về việc công khai Bản kê khai (Điều 46): Dự thảo kế thừa các quy định của Luật hiện hành.
Bản kê khai tài sản, thu nhập chỉ được công khai tại cơ quan, tổ chức, đơn vị nơi người đó thường xuyên làm việc. Nghĩa là vẫn không công khai cho công dân, cho Mặt trận biết tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai! Vì thế dư luận đặt câu hỏi: Tại sao lại kế thừa điểm tồn tại như vậy? Nếu kế thừa như vậy, Luật sửa đổi không chỉ không có chế định mới về vấn đề này mà còn mở ra khe hở cũ để những cán bộ thoái hóa, biến chất lợi dụng, yên tâm ôm tài sản hạ cánh an toàn.
Về Luật Tố cáo (sửa đổi): Ở dự thảo lần đầu, trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 3 tháng 6-2017 đã loại trừ (không tố cáo) người đã nghỉ hưu mà trước đó có vi phạm pháp luật trong thực thi nhiệm vụ, công vụ. Tại kỳ họp thứ 4 tháng 10/2017, trong Báo cáo Tiếp thu, giải trình ý kiến của Đại biểu Quốc hội về Dự án Luật Tố cáo (sửa đổi) số 424/BC-CP ngày 12/10/2017, Ban soạn thảo vẫn kiên trì trình Quốc hội rằng, Chính phủ tiếp thu loại ý kiến thứ hai là, đề nghị không quy định việc tố cáo và giải quyết tố cáo đối với hành vi vi phạm pháp luật trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ của người đã nghỉ hưu (nguyên là cán bộ, công chức, viên chức).
Tuy nhiên trong Điều 12, Khoản 4 của Dự thảo Luật lại quy định rằng, Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ của cán bộ, công chức, viên chức xẩy ra trong thời gian công tác trước đây nay đã chuyển sang cơ quan, tổ chức khác, bị mất chức, cho thôi việc, bị buộc thôi việc, tự ý thôi việc hoặc không còn là cán bộ,công chức, viên chức....
Từ quy định này, có ý kiến cho rằng, khi nói người không còn là cán bộ, công chức, viên chức là đã bao gồm cả những người đã nghỉ hưu. Nếu quả là như thế thì sao không nói rõ ra là người đã nghỉ hưu cho ngắn gọn, dễ hiểu mà phải nói lấp lửng để phải suy diễn, tranh luận. Nhưng án tại hồ sơ, đông đảo ý kiến khác lại cho rằng, Báo cáo tiếp thu đã khẳng định không quy định việc tố cáo và giải quyết tố cáo...người đã nghỉ hưu (nguyên là cán bộ, công chức, viên chức) rõ ràng như thế thì không thể nào hiểu khác được.
Đem 2 Điều của 2 Dự thảo Luật đặt bên nhau sẽ cho thấy: Luật Phòng, chống tham nhũng thì quy định không công khai Bản kê khai tài sản và thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai trước công dân nơi cư trú sẽ gây khó cho sự giám sát của Mặt trận Tổ quốc và của người dân. Còn Luật Tố cáo thì quy định, đã nghỉ hưu rồi thì không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật, do đó nếu có bị phát giác thì họ cũng không bị tố cáo. Vậy là kẻ tham nhũng nghỉ hưu tự nhiên đã được an toàn. Nếu các dự thảo Luật này được thông qua những điều luật như thế thì khác nào việc xây dựng mộtđường băng kiên cố cho những kẻ tham nhũng - những tên giặc nội xâm hạ cánh an toàn !
Hy vọng rằng, cơ quan soạn thảo tiếp tục lắng nghe dư luận và những đóng góp tâm huyết của nhân dân. Hi vọng, Quốc hội sáng suốt sẽ không bao giờ để xẩy ra tình trạng bất cập trên.
TS Bùi Ngọc Thanh.
