Ngày 18/1/2018, Quốc hội Ukraine thông qua luật "Về các khía cạnh đặc biệt của chính sách nhà nước đảm bảo chủ quyền của Ukraine trong các vùng lãnh thổ bị tạm chiếm tại khu vực Donetsk và Luhansk ", gọi tắt là Luật tái hòa nhập Donbass.
Đạo luật mang số 7163 này đã xác nhận sự chiếm đóng tạm thời của Liên bang Nga đối với một phần lãnh thổ của Ukraine.
Đây được xem là một chuyển động quan trọng đặc biệt trong đời sống chính trị tại Ukraine đầu năm 2018.
Mục đích của Kiev khi thông qua Luật tái hòa nhập Donbass được nhận diện là ngăn chặn Nga mở rộng tầm ảnh hưởng với khu vực ly khai miền đông Ukraine, mà có thể dẫn đến nguy cơ biến Donbass trở thành một "Crimea thứ hai".
Chính quyền Tổng thống Porochenko quá nóng vội trong việc muốn giành lại quyền kiểm soát Donbass.
Tuy nhiên, theo giới phân tích thì đất nước Ukraine có thể mất khu vực Donbass chỉ vì Luật tái hòa nhập Donbass được thông qua bởi giới chính trị Maidan? Tại sao lại nhận định như vậy?
Thứ nhất , Luật tái hòa nhập Donbass là đạo luật nhưng lại mang nặng tính chất của một văn bản hành chính nhà nước, vì vậy hiệu lực của nó sẽ bị vô hiệu nếu những chính trị gia Maidan không được người dân Ukraine tiếp tục ủy thác quyền lực.
Có thể thấy rằng, sau khi không thể chiến thắng lực lượng ly khai bằng vũ lực, chính quyền Kiev thực hiện việc phong tỏa khu vực miền đông nhằm đưa lực lượng ly khai vào thế bất lợi, song với hành động này, Kiev đã tự bắn vào chân mình.
Hành động đó của chính quyền Poroshenko khiến những người anh em xa rất thất vọng.
Sau khi bán đảo Crimea được tái sáp nhập vào nước Nga, nếu Kiev tiếp tục để mất Donbass thì coi như ván cờ Ukraine kết thúc với Mỹ và phương Tây.
Vì vậy, để giúp Kiev sửa sai, qua đó đảm bảo vị thế cho vùng đệm của mình trong đối trọng với Moscow, Washington đã tư vấn cho Kiev thực hiện việc luật pháp hóa chính trị đối với vấn đề ly khai tại vùng Donbass.
Phải nhìn nhận rằng, việc thực hiện công cụ pháp lý - cụ thể là Luật tái hòa nhập Donbass - là nước đi rất công hiệu mà những người anh em đã chỉ cho Kiev. Bởi hiện nay Donbass vẫn trực thuộc Ukraine, dù lực lượng ly khai tự tuyên bố độc lập.
Khi một thực thể muốn ly khai, muốn phá vỡ tính thống nhất của một nhà nước có thể bị đáp trả bằng vũ lực của thực thể đại diện chủ quyền quốc gia, từ đó có thể hình thành nên cuộc nội chiến và tình hình tại miền đông Ukraine đã diễn ra như vậy.
Tuy nhiên, khi vấn đề chia tách, sáp nhập, tái hòa nhập được luật hóa thì các thực thể muốn ly khai, muốn độc lập phải tiến hành theo luật định. Khi đó vấn đề độc lập tại khu vực miền đông sẽ khó khăn và phức tạp hơn nhiều.
Có thể khiến Ukraine mất Donbass.
Điều quan trọng là vũ lực sẽ không được chấp nhận khi vấn đề được luật hóa, trong khi đây đang là ưu thế của lực lượng ly khai. Mọi hành động sử dụng vũ lực của lực lượng muốn ly khai trong trường hợp này đều bị xem là hành động phản loạn.
Rõ ràng, nước đi của Kiev rất hiểm đối với lực lượng ly khai miền đông Ukraine. Nó không những khiến Donbass không thể tách ra khỏi Ukraine trong bất cứ trường hợp nào, mà nó còn tước bỏ công lực của lực lượng chính trị đại diện tại Donbass.
Tuy nhiên, vấn đề nan giải nằm ở ngôn ngữ của đạo luật. Trong Luật tái hòa nhập Donbass, ngôn từ luật dường như đã bị thay thế bằng ngôn từ chính trị, khiến cho đạo luật này giống như một văn bản hành chính nhà nước.
Chính tờ báo Vesti của Ukraine đã chỉ trích gay gắt đạo luật quan trọng này, khi đặt vấn đề ai sẽ bị coi là kẻ thù của nhân dân, rồi chỉ rõ đó là những ai lợi dụng luật tái hòa nhập để làm lợi từ khu vực ly khai. Và đó chính là giới chính trị tại Kiev.
Kyiv Post thì đặt câu hỏi : Dự luật được thông qua, nhưng làm thế nào Ukraine lấy lại Donbass, khi có rất nhiều điều khoản gây tranh cãi không được đưa vào dự luật? Nghĩa là tính phổ quát của Luật tái hòa nhập Donbass đã bị hạn chế.
Giới phân tích cho rằng, chính quyền của những chính trị gia Maidan tại Kiev và những người bảo trợ của họ đã quá nóng vội trong việc muốn tái kiểm soát Donbass nên chính họ đã vô hiệu hóa ngay tác dụng của công cụ mà họ sử dụng.
Thứ hai , Luật tái hòa nhập Donbass không phù hợp với Hiệp định Hòa bình Minsk khi xem Nga là một nước xâm lược, qua đó xóa bỏ vai trò của cơ chế Normandy - cơ chế quốc tế quan trọng nhất trong việc giải quyết xung đột tại miền đông Ukraine.
Từ khi cuộc xung đột tại miền đông nổ ra, rồi việc Crimea tái hòa nhập vào lãnh thổ nước Nga, chính quyền Kiev luôn lên án Nga có hành động xâm lược Ukraine, song ở đây khái niệm nước Nga là nước xâm lược chỉ là khái niệm mang ý nghĩa chính trị.
Cơ chế Normandy bị vô hiệu khiến Hiệp đình hòa bình Minsk không còn giá trị, phe ly khai có thể tuyên bố độc lập mà quốc tế không thể can thiệp.
Mà xung đột chính trị, rồi dẫn đến xung đột vũ trang thì lực lượng tấn công đều bị xem là lực lượng xâm lược, quốc gia xâm lược, song điều đó chỉ có ý nghĩa chính trị và không bị đối chiếu với luật pháp quốc tế.
Tuy nhiên khi khái niệm quốc gia xâm lược được luật hóa thì vấn đề sẽ hoàn toàn khác. Khi đó Ukraine hoàn toàn có thể kêu gọi cộng đồng quốc tế giúp đỡ nước này đánh đuổi quân xâm lược và mọi quốc gia đều có thể tham gia vào cuộc chiến này.
Mỹ và các nước phương Tây vốn không dễ can thiệp vào tình hình Ukraine, nếu như không muốn gia tăng đối trọng với Nga, song khi khái niệm nước Nga xâm lược được luật hóa thì vấn đề sẽ khác.
