PGS.TS Lê Cao Đoàn - Viện kinh tế Việt Nam đưa ra góc nhìn thẳng của mình về dự án muối mỏ Kali tại Lào của Tập đoàn Hóa chất Việt Nam.
Miếng mồi ngon Trung Quốc đã xí phần.
PV:- Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) vừa có báo cáo xung quanh việc tạm dừng dự án khai thác và chế biến muối mỏ Kali tại Lào do vướng nhiều quy định khác nhau. Một dự án được phê duyệt đầu tư hơn 10 nghìn tỷ đồng, rồi sau 3 năm triển khai lại đắp chiếu, trong khi tình hình tài chính của công ty lại không khả quan, ông nhìn nhận ra sao về trường hợp này?
Có thể lý giải vì sao khi đã không có đủ nguồn vốn và năng lực tài chính Vinachem vẫn ký quyết định đầu tư xây dựng dự án trên?
PGS. TS Lê Cao Đoàn: - Bất cứ nhà kinh doanh nào khi mang đồng tiền của mình đi đầu tư đều để kiếm lợi nhuận, chỉ có nhà kinh doanh không có đầu óc, không dùng tiền của mình thì mới đầu tư vào các dự án đối diện với việc thua lỗ.
Thậm chí không thẩm tra, thẩm định tính khả thi của dự án, chắc chắn đây là chuyện bất bình thường. Bởi đầu tư số lượng tiền lên tới hơn 10 nghìn tỷ đồng là một cuộc mạo hiểm, cho nên tôi đặt một dấu hỏi lớn tại đây.
Vinachem là một tập đoàn kinh tế nhà nước, thế nhưng, bản thân tập đoàn đã có tới 5 dự án đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng đều thua lỗ, kém hiệu quả, như vậy chắc chắn phải yêu cầu lãnh đạo của tập đoàn báo cáo lý do.
Riêng với dự án muối mỏ Kali tại Lào, cơ quan chức năng cần xem lại quy trình phê duyệt dự án đã thực hiện đủ các bước hay chưa, có thực hiện làm báo cáo tiền khả thi rồi duyệt dự án hay không.
Rất khó có thể chấp nhận việc ký phê duyệt tràn lan các dự án với vốn đầu tư lớn, rồi khi mắc kẹt thì lại cầu cứu Chính phủ, khi ngân sách ngày càng khó khăn.
Máy móc thiết bị tại dự án muối mỏ Kali tại Lào bị bỏ hoang. Ảnh Báo Nhà đầu tư.
Tôi cũng có một chút băn khoăn khi bản thân nước Lào hiện nay cũng được Trung Quốc để ý và quan tâm từ lâu, nên nếu có món lợi to lớn như vậy chưa chắc đã đến lượt Việt Nam đầu tư. Chỉ có trường hợp bản thân Trung Quốc không thấy có lợi nhuận khi làm nên họ không chiếm lấy miếng mồi đó.
Và một trong những lý do chúng ta có nhiều dự án đắp chiếu là do đi kinh doanh toàn những doanh nghiệp không có tiền, kinh doanh bằng tiền người khác, nên không có vấn đề gì, lời lãi không quan trọng, đi tù cũng được không sao.
Tức là có đầu tư là có lợi, có dự án là có tiền, còn kinh doanh lời lỗ thực sự ra sao không cần quan tâm, hoạt động kinh tế kinh doanh không có phạm trù lỗ lãi, sống chết.
Ở đây chỉ cần có dự án, không biết to hay nhỏ, lỗ hay lãi, nhưng đã được đủ các khoản tiền khác nhau. Bản chất bên trong là kiếm lợi không cần kinh doanh, ăn vào túi tiền kinh doanh của nhà nước.
PV:- Về phía Bộ Công thương cũng đã xác định dự án muối mỏ Kali của Vinachem tại huyện Nongbok (tỉnh Khammouan, Lào) đang được xếp vào danh sách dự án thứ 13 của ngành bị thua lỗ, kém hiệu quả. Trong khi đó, chúng ta vẫn chi hàng trăm triệu USD cho nhập khẩu phân bón, cụ thể, năm 2017, Việt Nam vẫn nhập khẩu 394.692 tấn phân bón các loại, trị giá 100,8 triệu USD từ thị trường Trung Quốc và Nga.
Đây có được coi là một điều nghịch lý hay không? Cần phải lý giải như thế nào về việc đầu tư lãng phí này?
PGS.TS Lê Cao Đoàn: - Lý lẽ của các nhà đầu tư Việt Nam khi chứng minh sự cần thiết của dự án rất cụ thể, hợp tình, hợp lý, nhưng cái cần thiết đó khả thi, hiệu quả hay không mới là vấn đề. Tất cả theo tôi đây chỉ là những cái cớ để được đầu tư.
Tôi ví dụ ngay như dự án mua sắm tàu biển của Vinashin hoàn toàn không có lý lẽ, trong khi đã lỗ rồi còn mua thêm mấy chiếc tàu về đắp chiếu cùng cho vui.
Tôi đã từng tham gia hội thảo của Vinashin ở TPHCM, khi đã có 2 con tàu đã lỗ và không thể sử dụng, nhưng sau vẫn quyết mua thêm 4 con tàu nữa với mục đích kinh doanh vận tải, nhưng cuối cùng các hiệu quả hoa mỹ chỉ là trên giấy.
Sắt thép phơi sương nắng. Ảnh Báo Nhà đầu tư.
Với dự án muối mỏ kali tại Lào cũng tương tự, mục đích ban đầu là giúp Việt Nam không phải nhập khẩu phân bón kali từ phía Trung Quốc, nhưng sự thật thì lại không như mong muốn được vẽ ra.
Nếu cứ cái gì Việt Nam đang thiếu, phải nhập khẩu thì chúng ta lại tìm mọi cách hình thành ra một dự án để sản xuất thì đó là điều hoang tưởng. Tôi chỉ thiết nghĩ chúng ta không nên hoang phí tiền ngân sách vào các dự án biết trước khó khả thi, đừng đem đồng tiền mồ hôi nước mắt của dân đi thử sức đầu tư.
Nếu chỉ ra dự án có lợi thật sự thì phải trên cơ sở kinh doanh, so sánh trên thị trường cạnh tranh, chứ không theo kiểu con cua trong lỗ.
