2 giờ sáng một ngày đầu tháng 9. Góc đường Lý Tự Trọng và Pasteur (Q.1, TP. HCM) vẫn còn vang lên tiếng nhạc từ một quán cafe mở cửa cả đêm vốn đã trở thành điểm đến quen thuộc của giới trẻ Sài Gòn. Nhiều người cúi mặt vào điện thoại, một số lại nói chuyện rôm rả. Trong góc phòng, những cặp đôi trao nhau những cử chỉ tình tứ.
Và những người ngồi ở dãy ghế nhựa đặt trước quán cũng vậy, không ai chú ý tới một thằng bé dong dỏng cao, đeo túi cái túi nhỏ đã sờn cũ. Thằng bé lúi cúi sửa soạn, và người ta chỉ thật sự chú ý, giật mình thì đúng hơn, khi một đám lửa cực kỳ to bùng lên từ miệng nó.
Nó, giống như một số người biểu diễn dạo khác, sử dụng lửa để mua vui, làm trò cho khách. Nghề này người Sài Gòn không đặt tên cụ thể, chỉ gọi là múa lửa dạo.
Tôi bắt đầu bị thu hút nhiều hơn, nhất là sau khi tiết mục "ăn dao lam" được thực hiện. Thằng bé lấy hai miếng dao lam vẫn còn mới toanh, đặt lên lưỡi, sau đó đưa vào miệng, và bằng tất cả sự khéo léo và liều lĩnh, cậu nhai rôm rốp rồi... nuốt trọn, sau đó thè lưỡi ra cho khách kiểm tra. Tôi thoáng thấy sự nhăn mặt ớn lạnh của một số vị khách ngồi gần đó.
Cảm thấy có điều gì đó mình cần phải biết thêm, tôi lấy một cái ghế, gọi thêm ly cafe sữa đá, rồi chờ lúc thằng bé thu dọn đồ nghề mời vào trò chuyện. Tay rụt rè cầm lấy ly cafe, chỉ sau chừng vài phút làm quen ban đầu, thằng bé như trở thành một con người rất khác.
"Nhà em 5 người, mẹ rửa chén thuê, ba giữ xe".
"Em tên Trần Hùng Quý, quê ở Cần Giuộc, Long An. Nhìn em cao cao vậy thôi chứ em còn nhỏ hà, tới tháng 12 này mới tròn 17 tuổi..." là những lời giới thiệu đầu tiên của em khi mở đầu cuộc trò chuyện. Trong từng hơi thở, người đối diện có thể cảm nhận được mùi dầu hôi (dầu lửa) khi em vừa biểu diễn xong trò phun lửa, xen lẫn với mùi xăng vốn đã ám nặng vào bộ quần áo đi diễn.
"Gia đình em 5 người, ngoài em ra còn có ba mẹ với hai đứa em trai nữa. Đứa học cấp 3, đứa thì tiểu học. Ở dưới quê khó làm ăn quá, mà hai đứa em của em không đủ tiền học, nên cả nhà mới dắt díu lên trên thành phố", em kể.
"Nhà em thuê trọ ở đường Trần Xuân Soạn, ở chung nguyên một dãy với người ta. Mẹ em với ba làm chung trong một nhà hàng ở Quận 4, mẹ rửa chén thuê, còn ba thì giữ xe bên ngoài. Mỗi ngày ba mẹ chở nhau đi làm, đi chung về chung". Nói xong, em đọc cho tôi một địa chỉ có tới 4 cái "xuyệt" mà người ta hay gọi là "nhà siêu xuyệt", điều dễ tìm thấy dọc các tuyến đường vùng ven Quận 7 Sài Gòn.
"Ngoài đi làm thế này ra, em có đi học thêm không? ", tôi hỏi.
"Dạ có anh. Em đang học ở bên Trung tâm giáo dục thường xuyên", khi nhắc đến chuyện học, tôi thấy mắt em ánh lên niềm vui nho nhỏ.
"Mỗi ngày em bắt xe ôm qua Quận 1, rồi đi lang thang dọc mấy quán ở trong này nè để diễn. Thường em thích đi ở phố Bùi Viện tại được cho nhiều tiền... Tối làm xong rồi thì em lại bắt xe ôm về nhà ngủ". Tối, theo em định nghĩa, là chừng 3 đến 4 giờ sáng mỗi ngày.
"Em không biết là làm chuyện này có hại, chỉ nghĩ kiếm ra tiền thì mình làm thôi".
Để "theo" được nghề này, người biểu diễn phải làm quen với dầu, xăng, đuốc và... sẵn sàng tâm lý để chịu các vết bỏng. Vết này chưa lành, vết kia lại xuất hiện.
"Cái này em không có học ai hết. Em thấy người ta làm ngoài đường, được cho nhiều tiền, thì em mới đi mua đồ về mày mò tự làm theo", em kể. "Tháng đầu em bị bỏng hoài hà, tại chưa có kinh nghiệm. Với lại ngậm dầu trong miệng mãi nên thấy răng miệng khó chịu lắm".
"Bị bỏng riết nên em quen rồi, nhưng mà sau đó không có bị nhiều nữa. Có những lúc phun lửa ra mà tự nhiên dính phải gió cho nên lửa táp ngược vào mặt mình, nhưng những lần như vậy không nhiều, chỉ hơi nóng rát tí thôi, vài ngày lại hết".
Nói rồi, em nhe "khoe" hàm răng trắng dính nhiều vết đen, là kết quả của việc ngậm đuốc liên tục. Quanh môi cũng hình thành nhiều vết chai sạm do bị dầu lửa "ăn" trong một thời gian dài.
Hùng Quý và gương mặt bị ảnh hưởng nhiều từ "nghề nghiệp".
"Thế còn màn ăn dao lam thì sao? Làm như vậy rất hại bao tử, em không nghĩ đến à? ", tôi hỏi.
"Dạ, cái này thì... em không rõ", em nhẹ giọng, rồi cho biết, đã trình diễn trò này được 3 tháng. Lúc mới đầu thì chuyện tét lưỡi, chảy máu diễn ra như cơm bữa. Đến giờ này, bụng cũng không có dấu hiệu gì cả, và những lưỡi lam em nuốt, hoàn toàn là nuốt thật, không hề có chiêu trò gì.
"Mỗi ngày em nuốt hết một hộp, mỗi lần diễn là 2 cái", con số có thể khiến nhiều người giật mình. "Em không nghĩ tới chuyện hậu quả nữa, chỉ thấy mình làm hay, được khán giả vỗ tay rồi cho tiền, nên em cứ như vậy mà làm thôi. Ba em mẹ em cũng không biết em nuốt lưỡi lam như thế này. Mà em có thấy gì đâu, mọi thứ vẫn bình thường mà".
"Em muốn dành dụm rồi mở tiệm sửa xe".
Bộ đồ nghề của em chỉ có vỏn vẹn một chai dầu lửa mà mỗi ngày mua hết 15 nghìn đồng được hơn nửa chai, một chai xăng đầy để châm đuốc, một cây đuốc tự chế và một cái chậu nhựa để "xin tiền" mọi người sau khi diễn xong.
"Anh thấy cái áo này đẹp hông? Có ông kia của đoàn lân cho em đó, nó màu cam giống màu lửa, nên em chọn nó mặc đi làm luôn, ngày này qua tháng nọ".
"Trên tay" bộ đồ nghề của Quý, tất cả được đựng trong một cái giỏ đã cũ luôn đeo bên người.
Em cho biết, mỗi ngày đi diễn như vậy thì tùy hôm mà kiếm được từ 200 đến 300 nghìn đồng. Xe ôm từ Quận 7 sang Quận 1 mỗi ngày tốn hết khoảng 50 nghìn đồng, trừ chi phí, mỗi tháng em cầm khoảng 4 đến 5 triệu..
"Khoảng tiền đó, em phụ với ba mẹ để có tiền lo cho hai đứa em, số còn lại thì em để dành, cất đó làm vốn, em muốn mở tiệm sửa xe", Quý kể. "Em để dành được mười mấy triệu rồi đó", nhưng khi tôi hỏi lại, liệu rằng nhiêu đó tiền có đủ để chạy chữa cho em khi đống vụn dao lam gây lở loét dạ dày sau này hay không, thì em im lặng. Có lẽ, em cũng chưa từng nghĩ đến hậu quả này.
"Em đi làm bất chấp, hôm nào mưa mà lớn lắm thì kiếm chỗ trú, xong hết mưa rồi lại đi tiếp, chứ ít hôm nào nghỉ lắm. Có mấy người người ta thương, người ta cho thêm chút chút... Rồi nhiều lúc nhìn người ta, mình thấy tủi. Nhưng mà biết sao được, người sinh ra có số giàu, số nghèo, mình lỡ như vậy rồi cố gắng vươn lên thôi. Miễn là mấy đứa em em được học. Mà bọn nó ngoan lắm".
"Em bị đánh miết hà, tại lỡ nhiều lúc đi nhầm vô địa bàn của mấy người khác, họ thấy mình là họ đuổi, rồi lúc đó em ôm đồ chạy thôi chứ biết sao giờ. Mà đuổi còn đỡ, có khi người ta đánh luôn". Có lẽ, câu chuyện tranh giành địa bàn này không chỉ em gặp phải, mà những ai "ra đường kiếm cơm" đều đã từng trải qua một lần.
Nói đến đấy, em ngừng lại, rồi lại nhìn ra xa xăm. Tôi không biết em đang nghĩ gì, về cái "tủi" mà em vừa nói đến hay những dự định cho tương lai của cái nghề diễn đường phố này.
Câu chuyện kết thúc lúc hơn 3 giờ sáng. Quán đã vãn nhạc, người không còn tấp nập, ngoài đường thỉnh thoảng có những tốp khách Tây đi ngang qua sau khi ra về từ một quán bar gần đó. Quý thu dọn đồ đạc, chào tôi rồi ra về, tiếp tục bước trên con đường vắng dần vào màn đêm sâu thẳm...
Tôi mong, em hiểu ra được tác hại của việc nuốt lưỡi lam, và ngày mai, trò diễn tai hại đó sẽ không còn được em thực hiện nữa, và cũng thầm mong em sớm thực hiện được dự định của mình. Biết đâu một ngày, tôi sẽ gặp lại em trên một con đường nào đó ở Quận 7 với câu chào và nụ cười tít mắt: "Dạ, xe anh hư chỗ nào để em sửa?".
Duy Phương.
