Vẫn bị tái chiếm sau những chiến dịch giành lại vỉa hè.
Từ nhiều góc nhìn, có không ít khen chê về động thái thất bại này của ông Hải. Song không thể phủ nhận rằng kinh tế vỉa hè quả là vấn đề không đơn giản. Do vậy, không thể giải quyết nó một cách duy ý chí và chỉ với những hành động mang tính phong trào mà không xuất phát từ sự nghiên cứu đầy đủ từ thực tiễn vốn có.
Với một quốc gia vừa bước qua ngưỡng nghèo như Việt Nam, khu vực kinh tế phi chính thức vẫn chiếm tỷ lệ tương đối cao trong cơ cấu nền kinh tế với hàng triệu hộ kinh doanh, ước tính đóng góp khoảng 20% GDP cho nền kinh tế. Theo nhiều chuyên gia, kinh tế vỉa hè không chỉ tạo thêm công ăn việc làm, thu nhập cho người dân mà còn là mạng lưới tiêu thụ, phân phối sản phẩm, hàng hóa ra thị trường.
Vỉa hè lộn xộn như ngày hôm nay, đặc biệt ở các đô thị lớn như TP HCM, không chỉ do lỗi của người dân mà chính quyền cũng có trách nhiệm không nhỏ. Nói đúng hơn, chính quyền yếu kém, buông lỏng trong quản lý, một số nơi bảo kê, làm luật cũng là một nguyên nhân dẫn đến loạn vỉa hè.
Kinh tế vỉa hè cũng phù hợp với thói quen tiêu dùng của người Việt Nam. Là quốc gia có nhiều xe máy, thói quen mua sắm lặt vặt, thiếu kế hoạch, người dân có thể dừng, đỗ để mua đồ ăn, món hàng bất chợt, nhanh chóng ngay trên đường đi làm về, bởi mạng lưới phân phối vỉa hè len vào từng ngõ ngách đô thị và vô cùng đa dạng.
Cần phải nhìn thấy rằng, đằng sau vỉa hè là cuộc sống mưu sinh, là cơm áo gạo tiền, học hành của cả một gia đình. Họ không có điều kiện mở doanh nghiệp kinh doanh, thuê mặt bằng bán hàng thì buộc phải bám lấy vỉa hè mưu sinh. Trong quá trình lập lại trật tự vỉa hè phải quan tâm đến họ sao cho hài hòa lợi ích các bên. Do đó, giải quyết tình trạng lấn chiếm vỉa hè, sử dụng vỉa hè vô tội vạ, bất chấp kỷ cương, trước hết phải công bằng, cũng như cầu thực sự của đại bộ phận người dân có liên quan tới vỉa hè.
Trong quá trình đó, cần xem xét thí điểm, tập trung ở những nơi có nhu cầu cấp bách và đặc biệt là bắt đầu từ việc làm gương của các cơ quan công quyền. Cơ quan nhà nước bảo kê lấn chiếm vỉa hè, kinh doanh chỗ đậu xe trái phép cũng phải xử lý nghiêm minh chứ không chỉ xử lý đối với người dân. Và như vậy, nhất thiết phải có một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, phù hợp lòng dân cho việc quy hoạch và sử dụng vỉa hè nhất là ở các đô thị lớn.
Nhiều quốc gia trình độ phát triển cao hơn Việt Nam cũng đều có kinh tế phi chính thức, bởi vì đây là yếu tố tự nhiên. Khi người ta muốn kinh doanh nhưng chưa đủ tiềm lực, các lựa chọn cho các dịch vụ phi chính thức và mang tính thời vụ, không ổn định này của một bộ phận dân cư. Việc của Nhà nước là tạo môi trường kinh doanh, chính sách thuận lợi cho hoạt động kinh doanh của người dân nhanh chóng lớn lên.
Không ai gọi Paris, London, New York, Tokyo là thành phố nếu ở đó không có các hoạt động giao thương. Và giao thương trên hè phố là điều không thể tách rời mạch sống đô thị, dù thành phố có hiện đại đến đâu.
Tờ báo Pháp La Tribune từng đăng bài: Làm sao để Paris đào được vàng từ vỉa hè?. Bài báo cho biết vỉa hè là tài sản công dưới quyền quản lý của hội đồng thành phố và 25% diện tích vỉa hè Paris đã được chính quyền cho các hộ kinh doanh thuê lại, đóng góp 15% vào GDP của thủ đô. Nên nhớ, Paris chiếm hơn 30% GDP của Pháp và nền kinh tế thành phố này đứng hạng 17 thế giới, ngang với cả nước Hà Lan. Vì thế, nói vỉa hè là mỏ vàng của Paris không hề quá lời.
Nhưng để làm người đào vàng ở Paris không dễ. Bạn sẽ phải trình bày dự án kinh doanh của mình, phác thảo thiết kế, phương án sử dụng vỉa hè, số bàn ghế bạn sẽ bày ra vỉa hè, kiểu dáng bàn kế, kiểu dáng dù che... Nói chung là vô cùng phức tạp và chi li. Việc duyệt các nội dung trên nằm trong tay những chuyên viên của hội đồng quận hoặc thành phố tùy cấp độ. Sau khi đã được duyệt, người sử dụng vỉa hè kinh doanh còn phải ký cam kết thực hiện đúng quy định.
Trở lại Việt Nam, vỉa hè bao nhiêu năm qua chỉ là đối tượng để dọn dẹp mà chưa có một chính sách khai thác vỉa hè hợp lý và khả thi đồng bộ. Trong cuộc chiến vỉa hè hiện nay, trong khi một bộ phận người dân muốn làm mạnh tay, đòi phải trả lại vỉa hè hoàn toàn cho người đi bộ thì tiếng nói của các chủ cơ sở kinh doanh bị giải tỏa có vẻ vẫn chưa được lắng nghe đầy đủ. Họ rõ ràng đuối lý vì đang lấn chiếm vỉa hè trái phép, nhưng đi kèm là cảm giác bất lực đầy ẩn ức vì không ai đưa ra cho họ một giải pháp khả thi được hành nghề chính đáng. Đó là chưa kể vỉa hè ngoài chuyện làm ăn còn là văn hóa và lịch sử nữa.
Trong từng giai đoạn phát triển, kế hoạch, quy hoạch sử dụng vỉa hè cần tạo cơ sở cho phát triển bền vững và cơ hội cho nhiều đối tượng thị dân hơn là áp đặt ý chí chủ quan của những người có quyền.
Đặc biệt, cần nhớ rằng vỉa hè không phải là của riêng của người đi bộ. Nó là công sản quốc gia, cần được chia sẻ hài hòa và phù hợp với lợi ích công cộng cũng như của mỗi thành viên có liên quan trong từng giai đoạn khác nhau. Sự chia sẻ hài hòa và cần thiết đó chính là sự cộng sinh, cộng hưởng tạo ra loại hình kinh tế vỉa hè gắn bó với những nét văn hóa, lịch sử riêng biệt làm nên nét độc đáo đặc sắc của từng đô thị.
Có thể nói đó là những mỏ vàng nếu được khai thác đúng cách, thận trọng và được chế tác hợp lý, tinh tế sẽ trở thành các tác phẩm, thành quả mang dấu ấn chung của chính quyền và cư dân đô thị. Bằng không nó mãi mãi sẽ chỉ là mỏ vàng dành riêng cho các nhóm lợi ích, đặc quyền đặc lợi, bất chấp lẽ phải, sự công bằng cũng như chà đạp lên các nhu cầu thực tế của phát triển cộng đồng.
Hồ Phong.
