Nhiều đóng góp đề xuất giao quyền tự chủ cho các trường phổ thông.
Tự chủ cần được cụ thể hóa trong điều lệ.
Theo ông Phạm Đỗ Nhật Tiến, trong dự thảo Luật Giáo dục sửa đổi không đề cập tới điều này. Do đó ông đề nghị mở rộng quyền tự chủ không chỉ đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học mà cần nói chung cho các cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân.
Tất nhiên sẽ quy định mức độ tự chủ từng cơ sở sẽ khác nhau, nhưng trường phổ thông phải được quyền tự chủ, và việc đó phải được cụ thể hóa trong điều lệ nhà trường phổ thông sau này. Ông Tiến khẳng định, có như vậy mới có thể thực hiện được chương trình phổ thông mới. Còn như hiện nay, trường phổ thông là những trường tuân thủ chi tiết từ trên xuống dưới mà không có chút tự chủ nào trong việc tuyển dụng giáo viên hay dạy học. Như vậy, rất khó thực hiện chương trình mới.
Cũng theo ông Tiến, việc giao quyền tự chủ cho các trường phổ thông là điều rất cần thiết. Trên thế giới các nước cũng đều làm như thế. Trong bối cảnh môi trường xung quanh thay đổi rất nhanh, nếu các trường không được chủ động thì không thể nào tiến hành chương trình giáo dục phù hợp với yêu cầu của thực tế. Việc giao quyền tự chủ cho các trường sẽ đảm bảo việc nâng cao được chất lượng, tuy nhiên cũng đòi hỏi điều kiện bộ máy quản lý phải tốt.
Ngoài ra, các nhà trường cũng phải có các hội đồng trường với thành viên gồm đại diện địa phương, cơ quan quản lý, để định hướng và giám sát cách làm của hiệu trưởng, tránh việc hiệu trưởng trở thành các ông vua trong trường.
Tự chủ trong dạy và học.
Đổi mới giáo dục phổ thông, hướng tới giao quyền tự chủ cho các trường không phải cho tới thời điểm này mới được đặt ra. Trước đó từ năm 2015, ngay khi Bộ GD&ĐT hoàn thành dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể để công bố để lấy ý kiến của toàn xã hội, một vấn đề đã được nêu ra: Chương trình phổ thông mới đòi hỏi giáo viên phải đổi mới phương pháp, hình thức dạy học cộng với việc sử dụng phương tiện dạy học hiệu quả. Song hành với đó là sự chủ động của học sinh trong việc tìm tòi kiến thức.
Theo đánh giá của Bộ GD&ĐT, do cách tiếp cận mục tiêu của chương trình giáo dục hiện hành chủ yếu bằng trang bị kiến thức nên phương pháp dạy học vẫn theo lối truyền đạt một chiều, học sinh thụ động, ghi nhớ máy móc kiến thức có sẵn trong sách giáo khoa (SGK) mà ít được rèn luyện phương pháp học. Hình thức tổ chức dạy học chủ yếu là trên lớp học, chưa dành thời lượng thỏa đáng cho các hoạt động trải nghiệm. Đây là một nguyên nhân làm mất dần hứng thú học tập, gây quá tải.
Những hạn chế về cách thiết kế nội dung các môn học và hoạt động giáo dục cùng với những hạn chế về hình thức tổ chức và phương pháp dạy học, phương pháp và nội dung của hoạt động kiểm tra, đánh giá là nguyên nhân chính hạn chế hiệu quả của giáo dục đạo đức, rèn luyện kỹ năng; hạn chế hiệu quả hình thành và phát triển phẩm chất và năng lực học sinh; chưa đáp ứng được yêu cầu về mục tiêu giáo dục đạo đức, lối sống, rèn luyện kỹ năng, phát triển khả năng sáng tạo, tự học để học tập suốt đời.
Với yêu cầu tự chủ trong việc dạy và học, việc đổi mới phương pháp, hình thức và phương tiện dạy học trong chương trình phổ thông mới sẽ thực hiện theo định hướng nào?
Theo Bộ GD&ĐT: Về phương pháp dạy học sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục/dạy học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ băng hợp tác, khả năng tư duy độc lập của người học.
Để làm tốt những định hướng nói trên thì đòi hỏi việc quản lý thực hiện chương trình giáo dục phổ thông phải được đổi mới mạnh mẽ bởi việc quản lý thực hiện chương trình hiện hành chưa phát huy được vai trò tự chủ của nhà trường và tính tích cực, sáng tạo của giáo viên, cán bộ quản lý trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giáo dục; chưa đáp ứng yêu cầu giáo dục của các vùng khó khăn. Thiếu tính hệ thống trong việc tổ chức, chỉ đạo xây dựng và hoàn thiện chương trình.
Trước băn khoăn này, Bộ GD&ĐT cũng cho biết, việc quản lý chương trình phổ thông sẽ được đổi mới theo định hướng dựa trên tinh thần phân cấp cho địa phương, giao quyền tự chủ cho cơ sở nhằm phát huy sự sáng tạo, chủ động của địa phương, cơ sở nhà giáo, phù hợp với thực tiễn địa phương và nhà trường. Mỗi môn học có thể có nhiều SGK.
Tuy nhiên theo quan điểm của Bộ GD&ĐT, việc giao quyền tự chủ sẽ trên cơ sở đúng việc, đúng chức năng, đúng thẩm quyền. Cụ thể, Bộ GD&ĐT chủ trì xây dựng, thẩm định và ban hành chương trình giáo dục phổ thông, quy định những yêu cầu về phẩm chất và năng lực của học sinh cần đạt được sau mỗi cấp học, những lĩnh vực và nội dung giáo dục bắt buộc đối với tất cả học sinh trên phạm vi toàn quốc; Khuyến khích các tổ chức, cá nhân biên soạn SGK trên cơ sở chương trình giáo dục phổ thông. Để chủ động triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới, Bộ GD&ĐT tổ chức việc biên soạn một bộ SGK. Bộ SGK này được thẩm định, phê duyệt công bằng với các SGK do tổ chức, cá nhân biên soạn.
Bên cạnh đó cũng từng bước bồi dưỡng nâng cao năng lực; giao việc cho người có năng lực làm được. Chẳng hạn, phải bồi dưỡng năng lực cho giáo viên để đảm bảo tính khả thi thực hiện chương trình mới; bồi dưỡng về phương pháp dạy học, phương pháp soạn đề thi; khuyến khích, phát hiện nhân tố mới.
Mạnh Dũng.
