Múa tứ linh ở Hoàng thành Thăng Long.
Bước chân vào Hoàng thành Thăng Long những ngày này, nhiều người cảm thấy tự hào với những giá trị văn hóa truyền thống, đặc biệt là những giá trị liên quan đến Tết Nguyên đán.
Hơn một tháng trước, khi bước vào năm mới 2018, câu chuyện có nên bỏ Tết âm lịch hay không lại được nhiều người đặt ra. Những ý kiến tranh luận khá rôm rả, người ủng hộ bỏ đi vì sự lãng phí tiền bạc và thời gian. Chỉ trong vòng một thời gian ngắn mà diễn ra hai cái Tết, Tết dương cũng nghỉ, Tết âm lại nghỉ. Kéo theo đó là biết bao chi phí, biết bao phiền lụy khi công việc bị gián đoạn.
Song đa phần, các chuyên gia văn hóa lẫn người dân ở thành thị hay nông thôn đều không muốn bỏ Tết Nguyên đán. Mà cũng buồn cười thật, một nét văn hóa truyền thống đã gắn bó ngàn đời, giờ lại đặt vấn đề bỏ đi, gộp vào Tết dương.
Người ta có quyền đặt câu hỏi, sao không bỏ đi Tết dương lịch (vì Tết dương lịch mới được người Việt quan tâm mấy chục năm nay) và gộp với Tết âm lịch? Nhưng những người tỉnh táo thì chỉ mỉm cười, vì cái chuyện nêu ra ý kiến ấy để tranh luận dường như là cái bẫy của truyền thông, để có điều bàn ra tán vào cho xôm tụ. Chứ người Việt sẵn sàng dung nạp thêm những lễ Tết mới mẻ chứ rất khó xóa bỏ những giá trị truyền thống đã được cha ông trao chuyền, nhất là Tết Nguyên đán.
Trở lại với không khí ở Hoàng thành Thăng Long. Tại đây đang diễn ra chương trình Tết Việt, kéo dài tới ngày 24-2. Bước vào đây, người dân và du khách có thể tìm hiểu và trải nghiệm Tết cổ truyền của người Việt. Tìm hiểu qua khu trưng bày, giới thiệu những tư liệu, hình ảnh về Tết Nguyên đán cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX qua tư liệu tranh khắc gỗ của Henri Oger và tư liệu ảnh của Bảo tàng Albert Kahn (Cộng hòa Pháp).
Bên cạnh đó, thế giới tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống, Kim Hoàng cũng mang đến một cảm giác về màu dân tộc sáng bừng giấy điệp. Bên cạnh đó, nét đẹp Tết xưa qua khu vực trưng bày Tứ linh, các gian hàng Tết truyền thống và gian hàng Tết thời bao cấp, gian hàng ông đồ viết câu đối Tết Ngoài ra, Trung tâm cũng trưng bày hệ thống pano giới thiệu các tư liệu về thể thức thi Đình và trang phục cung đình thời Lê.
Tại sân trước Đoan Môn là hàng loạt các hoạt động mang đậm màu sắc văn hóa của Tết Việt, giúp công chúng hiểu về phong tục tập quán truyền thống dân tộc như: Đi cầu tre, kéo co, bập bênh, đánh đu, chơi goòng, ném vòng, nhảy bao bố Các em nhỏ còn được tham gia gói bánh chưng, mua các sản phẩm truyền thống của Tết thông qua hình thức đổi phiếu, tham gia làm các đồ trang trí Tết, viết thư pháp.
Đặc biệt, chiều ngày 7/2 (tức ngày 22 tháng Chạp năm Đinh Dậu) tại đây sẽ tổ chức Lễ Ông Công Ông Táo, dựng cây nêu Góp vào những hoạt động phong phú là biểu diễn múa Tứ linh rất hấp dẫn. Ông Phạm Văn Hải -đội trưởng Đội múa Tứ linh làng Đục Khê (xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, Hà Nội) cho biết: Trong những ngày Tết, bên cạnh những món ăn cổ truyền, thú chơi cây cảnh, thú chơi câu đối thì những buổi biểu diễn nghệ thuật truyền thống cũng thu hút mọi người, mang lại nhiều niềm vui trong những ngày đầu xuân năm mới. Múa Tứ linh vừa là trò diễn, vừa là trò chơi phổ biến ở Kinh thành Thăng Long từ lâu đời, vì vậy biểu diễn Tứ linh tại chương trình Tết Việt là niềm tự hào của đội múa làng Đục Khê.
Trong dịp Tết Nguyên đán, tại Hoàng thành Thăng Long còn diễn ra nhiều hoạt động lễ hội, văn hóa như lễ dâng hương khai xuân với nhiều nghi lễ truyền thống và biểu diễn văn nghệ, múa rối nước, võ thuật cổ truyền phục vụ khách du xuân.
Cũng với chủ đề Tết Việt, dịp này du khách trong và ngoài nước đi dạo trên khu phố cổ Hà Nội có thể dừng chân tại nhiều điểm di tích trong khu 36 phố phường như đình Kim Ngân, ngôi nhà Di sản, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ để tìm hiểu và trải nghiệm các phong tục đón Tết cổ truyền của người Hà Nội xưa. Điểm nhấn của chương trình là hoạt động giới thiệu những phong tục đón Tết của một gia đình Hà Nội truyền thống tại Ngôi nhà Di sản (số 87 Mã Mây, Hà Nội) với những nội dung cụ thể như: sắp đặt không gian đón Tết của một gia đình Hà Nội xưa, giới thiệu văn hóa trà Việt, trưng bày ảnh tư liệu về Tết xưa.
Bên cạnh đó, các tác phẩm tranh, tượng với chủ đề Hình tượng Tuất trong đời sống văn hóa của người Việt) cũng được giới thiệu tại Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ (số 50 Đào Duy Từ, Hà Nội).
Kéo dài đến 4/3, chuỗi hoạt động nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống cũng được tổ chức tại không gian đình Kim Ngân (số 42-44 Hàng Bạc, Hà Nội): sắp đặt không gian thờ của các gia đình khu vực đồng bằng Bắc Bộ, trưng bày tranh dân gian Đông Hồ, Kim Hoàng, giới thiệu thú chơi cây cảnh của người Hà Nội trong ngày Tết, trình diễn thư pháp.
Những ngày này, đi trong phố, thấy Tết về trong muôn ngả. Sinh động và bắt mắt nhất là những cây đào, cây quất đã được bày trên nhiều tuyến phố. Rồi những chậu hoa cúc, hoa lan, hoa mai... rực rỡ sắc màu làm ấm hơn không gian giá buốt những ngày cận Tết ở Hà Nội. Đi qua Hồ Gươm, cạnh đền Vua Lê, thấy thấp thoáng những mực Tàu giấy đỏ được bày ra, thật ấm.
Nếu muốn gặp cảnh những ông đồ già cho chữ dịp Xuân, thì đợi tới 24 tháng Chạp ghé vào Hồ Văn - Văn Miếu-Quốc Tử Giám. Năm nay, Hội chữ Xuân có chủ đề Hiền tài, được chia thành nhiều khu vực: khu vực viết chữ, không gian trưng bày thư pháp, các gian hàng truyền thống. Có khoảng 60 ông đồ sẽ tham gia viết thư pháp tại Hội chữ Xuân 2018. Để có thể vào cho chữ, viết chữ ở đây, các ông đồ đã trải qua hai vòng thi sát hạch của ban tổ chức, để tránh tình trạng như đã từng xảy ra: có những ông đồ tham gia viết chữ nhưng lại không rõ mặt chữ, văn phạm.
Đến đây, khách du lịch hay các bạn trẻ còn có thể tham gia nhiều hoạt động khác như: tái hiện quang cảnh trường thi xưa (với nhà thập đạo, chòi canh, lều chõng), lễ hội thả hoa đăng, tìm hiểu về nghề thủ công truyền thống (làm giấy dó, mây tre đan, khắc gỗ). Ngoài ra còn có khu vực biểu diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống như ca trù, quan họ, hát xoan, xẩm.
Để những giá trị Tết cổ truyền đến được với nhiều đối tượng, Hội chữ Xuân Mậu Tuất mở cửa từ 8h-20h các ngày từ ngày 9 đến 25/2 (tức từ ngày 24 tháng Chạp năm Đinh Dậu đến ngày 10 tháng Giêng năm Mậu Tuất). Riêng đêm 30 Tết, hội chữ sẽ mở cửa đến 2h ngày mùng Một Tết. Trong 3 ngày Tết (mùng Một, mùng Hai, mùng Ba), hội chữ sẽ hoạt động kéo dài đến 22h.
Góp phần tôn vinh và lan tỏa Tết cổ truyền đến với du khách, đặc biệt là giới trẻ là một việc làm cần thiết. Song theo nhiều chuyên gia văn hóa, cũng cần có những sáng tạo để các chuỗi hoạt động có những sự khác biệt, tránh trùng, tránh lặp về nội dung cũng như phương án trưng bày, trải nghiệm.
Vì Tết Nguyên đán ở mỗi vùng miền đều có nhưng nét đặc trưng cần giới thiệu, cần lan tỏa. Chính vì vậy, các không gian cũng cần được tổ chức một cách sáng tạo và mới mẻ. Để mỗi năm, du khách và người dân đều cảm nhận được cái Tết Việt - dù chỉ được tổ chức, tôn vinh trong một không gian giữa lòng phố xá - vẫn đậm đà bản sắc dân tộc và vẫn đầy mới mẻ, sinh động.
Trúc Khanh.
