Miễn học phí nhưng không hút được người giỏi cho ngành sư phạm.
Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành và thực thi nhiều chính sách liên quan đến việc phát triển đội ngũ giáo viên, trong đó chính sách miễn học phí cho sinh viên sư phạm đã có nhiều tác động tích cực.
Tuy nhiên, trên thực tế những năm gần đây một số ngành sư phạm có điểm chuẩn đầu vào tương đối thấp dẫn đến sự lo lắng, băn khoăn về chất lượng đào tạo sư phạm. Những vấn đề về quy hoạch mạng lưới các trường sư phạm cũng đã được bàn tới. Vì vậy, chính sách miễn học phí cho sinh viên sư phạm cũng là vấn đề phải xem lại, trước câu hỏi: Liệu rằng miễn học phí có còn thực sự hiệu quả trong giai đoạn hiện nay?
Tại Hội thảo khoa học: Tác động của chính sách miễn học phí cho sinh viên sư phạm đến chất lượng tuyển sinh và đào tạo giáo viên vừa tổ chức ở TPHCM, PGS.TS Huỳnh Văn Sơn - Phó Hiệu trưởng trường ĐH Sư phạm TPHCM cho rằng: Chính sách miễn học phí cho sinh viên sư phạm đã được áp dụng tại Việt Nam từ năm 1998, tuy nhiên đến nay hầu như chưa có công trình nghiên cứu có hệ thống và chuyên sâu nào về tác động của chính sách này đối với động cơ học tập của sinh viên sư phạm. Bên cạnh đó, việc thực hiện cam kết của sinh viên khi vào học ngành sư phạm dường như bị thả nổi, do cung cầu chưa hợp lý.
Theo GS.Viện sĩ Đào Trọng Thi - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục thanh thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội: Trước chúng ta quy định miễn học phí cho sinh viên sư phạm, sau khi tốt nghiệp phải phục vụ cho ngành giáo dục, nếu không phải trả lại tiền cho Nhà nước. Nhưng trên thực tế, chúng ta không thu lại được khoản đó nếu sinh viên không theo sư phạm.
Vì vậy ông cho rằng: Thay vì miễn học phí cho sinh viên sư phạm, chúng ta có thể chuyển thành việc cho các sinh viên ngành sư phạm được vay tín dụng ưu đãi. Khi ra trường nếu em nào làm trong ngành giáo dục một số năm thì được miễn, không thu lại.
Còn em nào không trong ngành giáo dục làm thì phải hoàn lại số tiền đã được vay tín dụng ưu đãi. Thực chất, với phương án này chính sách ưu đãi không thay đổi nhưng rõ ràng sẽ giải quyết được vướng mắc như hiện nay. Ngoài ra, chúng ta còn có cơ chế thu lại số tiền đã cho vay.
Chính sách miễn học phí cho sinh viên sư phạm nhận được nhiều ý kiến góp ý, cho rằng cần điều chỉnh khi hiện nay chính sách này không thực sự phù hợp nữa. Ảnh: P.T.
Bỏ miễn học phí, các trường sẽ hụt số lượng đầu vào?
Cũng có một dòng ý kiến khác về học phí của sinh viên sư phạm cho rằng: Nếu bỏ chính sách học phí, việc thu hút sinh viên vào ngành này sẽ khó càng khó.
Theo khảo sát về tác động của chính sách miễn học phí đối với sinh viên sư phạm do TS Trần Lương (khoa Sư phạm - trường ĐH Cần Thơ) thì: 83% sinh viên cho rằng việc miễn học phí giúp họ có cơ hội học tập trở thành giáo viên và 82,1% cho rằng chính sách miễn giảm học phí tạo động lực học tập cho họ. Nếu chính sách miễn giảm học phí không được áp dụng đối với sinh viên ngành sư phạm nữa thì có đến 22,1% sinh viên trong tình trạng lưỡng lự với việc tiếp tục học nữa hay không.
Không thể phù nhận, việc miễn học phí đối với sinh viên sư phạm có tác dụng trong thời gian đầu đối với việc thu hút người học. Tại Trường ĐH Sư phạm TPHCM, từ 22.539 thí sinh đăng ký dự thi năm 1998 đã tăng lên 29.725 vào năm 1999 và vọt lên 41.235 trong năm 2000.
Tuy nhiên, thời gian sau này lượng thí sinh dự thi vào trường ngày càng giảm, đến năm 2010 chỉ còn 15.127 thí sinh đăng ký dự thi. Trong đó, nhiều ngành liên tục phải tuyển nguyện vọng 2 với mức điểm 13, 14... Đến năm 2011 điểm trúng tuyển nhiều ngành sư phạm ở các trường ĐH Đồng Tháp, ĐH An Giang, ĐH Cần Thơ, ĐH Tây Bắc đều ở mức từ 13 - 14, bằng điểm sàn. Như vậy, chính sách miễn học phí đã gần như không còn tác động lớn đối với việc hút sinh viên nữa.
Khó khăn của các trường sư phạm ở đầu vào, cơ bản là do tình hình việc làm theo nhu cầu xã hội đối với ngành sư phạm có nhiều thay đổi, tỷ lệ đào tạo không cân xứng giữa các ngành và mạng lưới trường sư phạm còn đang tràn lan, chưa quy hoạch trọng điểm được. Dẫn đến nơi thừa giáo viên, nơi thiếu trầm trọng, cấp mầm non không có người dạy, trong khi sinh viên được đào tạo thành giáo viên cấp trung học lại không xin được việc. Đầu ra chính là nhân tố quan trọng nhất khiến trường sư phạm gặp khó khăn nguồn tuyển.
Theo báo cáo từ các hội nghị kế hoạch ngân sách của Bộ GD&ĐT thì ngân sách hàng năm chi bù học phí cho sinh viên sư phạm như sau: Năm 2011, trong hơn 4.000 tỷ đồng ngân sách chi cho giáo dục thì riêng dự toán chi bù học phí sư phạm là 250 tỷ đồng.
Đến năm 2012, tổng mức chi bù học phí thực tế từ nguồn ngân sách cho các trường sư phạm là 354 tỷ đồng. Năm 2013, dự toán của Bộ GD&ĐT về khoản này là 440 tỷ đồng. Năm 2014 dự toán ngân sách phân bổ cho nhiệm vụ này là 484 tỷ đồng.
Con số chi bù học phí không nhỏ, trong khi hiệu quả thu hút người giỏi học sư phạm chưa đánh giá được cụ thể, số sinh viên theo học lại giảm. Vì thế, cân nhắc lại về chính sách học phí ngành sư phạm đúng là vấn đề đáng bàn.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến từ các trường cho rằng, nên cẩn trọng, nếu bỏ chính sách miễn học phí sư phạm thì cần có lộ trình cụ thể.
Thông tư liên tịch số 66 năm 1998 của Bộ GD&ĐT và Bộ Tài chính nêu rõ: Miễn học phí cho học sinh, sinh viên hệ chính quy tập trung ngành sư phạm khi vào học có cam kết sau khi tốt nghiệp phải phục vụ trong ngành GD&ĐT. Các đối tượng nêu trên nếu không thực hiện cam kết sẽ phải bồi hoàn toàn bộ số tiền đã được miễn góp học phí trong thời gian học tại trường. Tuy nhiên, từ khi triển khai đến nay chưa trường hợp nào bị chế tài phải bồi hoàn học phí dù thực tế rất nhiều sinh viên không thực hiện đúng cam kết.
Phan Thủy.
