Không khí làm việc ở làng lưới Tân An đang ngày càng bận rộn.
Thương hiệu toàn quốc.
Theo những người thợ chuyên nghề làm lưới ở phường Tân An (thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh), thì nghề này đã được hình thành từ rất lâu, tuy nhiên, phải đến những năm 1995-1996 mới thực sự bắt đầu "phất". Trải qua bao nhiêu thăng trầm, đến nay, nghề lưới ở đây vẫn đứng vững, sản phẩm của các tay đan Tân An không những được "xuất khẩu" khắp vùng biển tỉnh Quảng Ninh, mà còn "chen chân" đến các địa phương trọng điểm về nghề cá như Hải Phòng, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi... Vượt qua sóng gió thị trường, hầu hết các hộ ở làng lưới Tân An đã giàu lên bằng chính sản phẩm do mình làm ra.
Chị Lưu Thị Vân, Giám đốc Công ty TNHH Tân Vân, doanh nghiệp chuyên kinh doanh, sản xuất các loại lưới giã ván khơi, lưới vét, cánh ván giã, lưới kéo, túi đầm, túi đáy, te xiệc... phù hợp với mọi ngư trường trong nước cho biết, con đường đến với nghề lưới của gia đình chị như một định mệnh. Từ năm 1996 trở về trước, sau bao năm nhọc nhằn gom góp, vợ chồng chị mở được một cơ sở kinh doanh nhỏ chuyên hành nghề vá lưới cho các tàu cá xa khơi.
Trăn trở với câu hỏi: Người dân vùng biển Tân An nói riêng, Quảng Ninh nói chung có truyền thống đánh bắt thủy sản, vậy tại sao không thể tự làm lưới để phục vụ cho nghề của mình? Để trả lời cho "thắc mắc" này, chị cùng chồng thực hiện nhiều chuyến đi học hỏi kỹ thuật đan một số loại lưới mà ngư dân cần, sau đó, thí điểm bằng việc bỏ vốn, thuê nhân công, triển khai sản xuất nhiều loại lưới.
Qua nhiều giai đoạn kinh doanh thuận lợi có, "bầm dập" cũng nhiều, đến thời điểm hiện tại, Công ty Tân Vân đã đủ sức đáp ứng mọi nhu cầu về lưới đánh bắt hải sản của ngư dân trong nước, với hàng trăm lao động làm việc ngày đêm. "Ngày nay, với sự phát triển của cuộc sống và khoa học-kỹ thuật, sợi cước ni-lông đủ loại kích cỡ, phao, chì đã được sản xuất sẵn. Vì thế mà việc đan được tấm lưới dễ dàng hơn trước rất nhiều, chỉ cần chịu khó, kiên trì nữa mà thôi. Tuy nhiên, nói vậy không có nghĩa là nghề lưới dễ dàng hái ra tiền. Kể cả khi có sự trợ giúp của công nghệ hiện đại, người thợ phải kỳ công mới tạo ra được một tấm lưới đủ tiêu chuẩn..." - Chị Vân cho chúng tôi biết.
Vị nữ giám đốc có công tạo ra trên dưới 500 lao động thường xuyên cho người dân địa phương và góp phần lớn cho thương hiệu lưới Tân An bay xa, còn tâm sự rất nhiều về cái nghề mà mình tâm đắc, nhưng chúng tôi chẳng thể nào ghi nhớ hết được. Chỉ biết đại loại rằng, đan lưới là một công việc tưởng như rất bình thường, nhưng chính nó đã tạo thêm những công cụ sản xuất quan trọng giúp ngư dân bám biển làm ăn hiệu quả...
Hưởng lây "lộc biển".
Những ngày giữa hạ, đến phường Tân An, chúng tôi được chứng kiến không khí làm ăn nhộn nhịp với những tiếng thoi dệt lưới vang lên lách cách khắp nơi. Ông Lê Văn Tâm, chủ một hộ đan lưới lâu năm cho biết, lúc mới "khai nghề", ở Tân An mới chỉ có vài hộ hành nghề đan lưới, chủ yếu dệt bằng tay.
Đến nay, toàn phường đã có hàng chục hộ chuyên sản xuất, kinh doanh bằng nghề này, trong đó, có nhiều hộ đầu tư máy móc theo kiểu "làm ăn lớn"... Hiện, cơ sở làm lưới của gia đình ông thường xuyên có trên chục lao động, công việc dệt lưới được chia thành từng công đoạn do một thành viên phụ trách như đan, dập chì, đan lưới, vào phao... "Nghề làm lưới đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn rất cao. Ai thiếu hai đức tính này có làm lâu mấy cũng chẳng thể thành nghề. Tay đan nào có thâm niên cao trong nghề, chỉ cần quan sát vài đường đan sẽ biết ngay được trình độ luộc loại "cao thủ" hay "thường thường bậc trung..." - Ông Tâm cho biết.
Chị Lê Thị Thủy là một trong số những chủ hộ hành nghề đan lưới khá quy mô ở phường Tân An. Trao đổi về bí quyết nghề nghiệp với chúng tôi, chị tiết lộ: "Muốn có tấm lưới tốt, các tay đan không những phải khéo léo, nhẫn nại mà phải nắm được bí quyết thì mới giữ được khách hàng. Tùy loại lưới, trong quá trình gắn phao và chì, cần phải có kỹ thuật phù hợp. Ví như, với loại lưới kéo, khi gắn phao, phải đặc biệt lưu ý khoảng cách giữa các phao sao cho chúng đều nhau, để khi ngư dân thả lưới gặp dòng nước chảy, lưới vẫn không có kẽ hở khiến cá lọt ra ngoài...".
Cũng theo chị Thủy, ở Tân An, người có tay nghề giỏi có thể kiếm được 150-200 nghìn đồng/ngày, còn thợ bình thường cũng có thu nhập từ 2-3 triệu đồng/tháng, khá cao so với các nghề khác. Có một điều "lạ" là từ Tết Nguyên đán 2014 trở về trước, lưới bán ra thị trường không chạy lắm vì nhu cầu đánh bắt thủy, hải sản ở địa phương cũng như các thị trường khác gặp nhiều khó khăn. Từ Tết trở ra, công việc của các cơ sở sản xuất lưới ngày càng bận rộn vì các sản phẩm lưới đánh bắt hải sản được tiêu thụ rất mạnh.
Lý giải điều này, chị Thủy cho rằng, những ngày qua, dù tàu Trung Quốc ngang ngược cản trở lối ra vào các ngư trường đánh bắt cá trên vùng biển quần đảo Hoàng Sa-Trường Sa của Việt Nam, nhưng bà con ngư dân các địa phương vẫn hối hả vươn khơi bám biển tham gia bảo vệ chủ quyền. Cũng trong thời gian này, ngư dân liên tục trúng luồng cá nên mỗi chuyến ra khơi trở về, tàu nào cũng đầy ắp hải sản. Chính vì vậy, làng lưới Tân An được "hưởng lây lộc biển", khi nhu cầu về các công cụ khai thác hải sản của ngư dân ngày một tăng.
"Tiếp sức" bảo vệ chủ quyền.
Qua những thông tin mà các chủ cơ sở chuyên nghề sản xuất lưới ở Tân An, đặc biệt là Giám đốc Công ty TNHH Tân Vân Lưu Thị Vân cung cấp, chúng tôi biết được rằng, không kể đến giai đoạn "vượng" như hiện nay, trên bình diện chung, cùng với những khó khăn như khan nhân công, thiếu vốn, nghề làm lưới ở Tân An dù uy tín đã bén rễ sâu vào khách hàng, những vẫn gặp nhiều khó khăn vì cước từ Nhật Bản, Thái Lan, Trung Quốc giá tăng cao, trong khi giá sản phẩm không thể tăng nhiều vì sợ mất khách hàng "ruột".
Đấy là chưa kể việc sản phẩm lưới có xuất xứ từ nước ngoài vào Việt Nam ngày càng nhiều đã "bao vây" sự phát triển của làng lưới Tân An nói riêng, các làng nghề truyền thống làm nghề lưới nói chung. "Nhưng dù khó khăn đến mấy, người dân Tân An chúng tôi vẫn quyết tâm giữ lấy cái nghiệp đan lưới đã từng nuôi sống mình mấy chục năm nay.
Đặc biệt, trong bối cảnh Trung Quốc trắng trợn xâm phạm quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam bằng việc ngang nhiên hạ đặt giàn khoan trái phép, bất chấp đạo lý và pháp luật quốc tế, những người làm nghề lưới ở đây luôn ý thức rằng, cái nghề mình đã góp phần nhỏ bé vào việc bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc... - Ông Lưu Văn Lâm, Chủ tịch hội nghề cá phường Tân An khẳng định với chúng tôi.
Còn ông Nguyễn Văn Vượng, một ngư dân kỳ cựu ở phường Hà Phong, thành phố Hạ Long - một khách hàng lâu năm của nghề đan lưới Tân An kể, cũng như nhiều gia đình ngư dân khác ở Quảng Ninh, cả đời ông, đời cha và giờ đến đời con của ông đều gắn bó với nghề biển.
"Khi mới 9-10 tuổi, tôi đã theo cha đi biển để học nghề. Trước đây, do đời sống khó khăn, ngư dân vùng biển Hạ Long chỉ đánh bắt với công cụ thô sơ nên hiệu quả thấp. Nghề đan lưới Tân An đã giúp chúng tôi có nhiều thuận lợi trong việc vươn ra khơi xa đánh bắt để tham gia cùng các lực lượng chức năng bảo vệ chủ quyền biển đảo của đất nước mình..." - Lão ngư Vượng tâm sự với chúng tôi trong niềm tự hào của một ngư dân từng tung hoành trên các vùng biển của Tổ quốc từ khi tóc còn để chỏm.
Nguyễn Hữu Tuấn.
