PV: Xin chào ông! Hiện nay dư luận xã hội rất quan tâm tới các dự án được đầu tư theo hình thức đối tác công tư, đặc biệt là các dự án thực hiện theo hợp đồng BOT. Ông có đánh giá gì về thực trạng chung khi thực hiện các chính sách này? Những hạn chế khi thực hiện theo hợp đồng BOT là gì?
Ông Lê Văn Thịnh : Việc chúng ta thực hiện BOT là việc hết sức đúng đắn bởi vì một khi nguồn vốn chúng ta có hạn chế về ngân sách Nhà nước thì chúng ta phải huy động các nguồn vốn khác. Cho nên bản chất là đối với dự án BOT nó chỉ là một trong những hình thức thực hiện hợp đồng theo công tư đối tác PPP. Trường hợp này rõ ràng phải huy động tất cả vốn khác trong xã hội thì chúng ta mới tạo ra được nguồn vốn lớn.
Điều mà hiện nay xã hội đang quan tâm là các dự án BOT. Câu chuyện ở đây phần lớn là thực hiện kết cấu hạ tầng. Thời gian qua báo chí tập trung phản ánh các dự án BOT về giao thông nên người dân mới đặc biệt quan tâm. Thực chất BOT chúng ta đã và đang thực hiện rất nhiều ở các dự án khác.
PV: Thưa ông, vì sao các nhà đầu tư, chủ dự án lại "háo hức" với các dự án được đầu tư theo hình thức đối tác công tư PPP, đặc biệt là các dự án thực hiện theo hợp đồng BOT, BT?
Ông Lê Văn Thịnh : Bản thân tôi mà được vào làm tôi cũng háo hức lắm, vì các lý do sau đây:
Thứ nhất là chúng ta phải xác định nguồn vốn. Ở nghị định 15/2015 NĐ-CP, chúng ta xác định nguồn vốn rất đơn giản. Người ta chỉ yêu cầu toàn bộ vốn sở hữu của các nhà đầu tư chiếm được ít nhất tối thiểu là 15% của tổng vốn đầu tư. Rõ ràng là nếu như không có vốn, thậm chí chỉ có tay không, nhưng tôi được ghi tên vào làm dự án BOT thì nhiều người sẽ sẵn lòng vay tiền để được thực hiện dự án. Cho nên vấn đề háo hức ở đây là thực tế, hầu hết các dự án BOT vừa qua của giao thông là 100% các dự án đều chỉ định thầu.
Thứ hai là rõ ràng không phải đấu thầu. Ở trong nghị định 15/2015 NĐ-CP có nói rằng là doanh nghiệp dự án (nhà đầu tư) được quyền lựa chọn nhà thầu. Điều này có nghĩa rằng không cần phải đấu thầu.
Thứ ba là sau khi thực hiện dự án, triển khai vào làm và bắt đầu thanh toán được và chỉ cần sau khi thu hồi đủ 15% và tôi trả lại cho đối tác thì bắt đầu toàn bộ phần vốn sau thì tôi có thể đi vay mượn của những ngân hàng khác để thực thi. Cho nên cuối cùng là tôi hoàn toàn tay không mà vẫn làm được dự án.
Thứ tư là thực tế hiện nay, hầu hết các dự án BOT thì sự kiểm soát của Nhà nước còn chưa chặt chẽ và gần như phó thác cho nhà đầu tư. Bởi vì trong nghị định 15 lại nói rằng toàn bộ khâu quản lý chất lượng là chủ yếu giao cho nhà đầu tư. Nhà đầu tư có thể tổ chức bộ máy của mình, được thuê tư vấn giám sát, tất cả các thứ để tự quản lý của mình. Cho nên là nếu như các cơ quan có thẩm quyền mà không thực thi đầy đủ các nghĩa vụ, thì công tác quản lý chất lượng đối với các dự án BOT là có vấn đề.
PV: Vậy giải pháp quản lý các nhà đầu tư trúng BOT như thế nào để hạn chế những tiêu cực trong quá trình thực hiện dự án?
Ông Lê Văn Thịnh : Tôi có một số ý kiến cá nhân như sau:
Thứ nhất là phải theo được nguyên tắc rất quan trọng trong Luật Đấu thầu đó là công khai - minh bạch. Cho nên số 1 là vấn đề lựa chọn được nhà đầu tư mà phải triển khai qua đấu thầu chứ không được chỉ định thầu.
Thứ hai là trên cơ sở của đề xuất dự án, chúng ta lập báo cáo nghiên cứu khả thi thì toàn bộ khâu báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ gồm có thiết kế cơ sở và tổng mức đầu tư thì chúng ta phải có thẩm tra, thẩm định một cách cụ thể để cuối cùng trên số liệu của tổng mức đầu tư mà chúng ta có thể lựa chọn nhà đầu tư một cách có hiệu quả.
Thứ ba là khâu quản lý. Tăng cường khâu quả lý của cơ quan có thẩm quyền. Hiện nay theo nghị định 15 thì cơ quan có thẩm quyền của nhà nước có trách nhiệm kiểm soát sự tuân thủ của nhà đầu tư về pháp luật. Và nếu cơ quan có thẩm quyền của nhà nước không đủ điều kiện để thực hiện thì nghị định 15 đã cho phép các cơ quan có thẩm quyền thuê tư vấn để thực hiện. Đặc biệt phải hết sức chú ý đơn vị được thuê tư vấn giám sát thay cho cơ quan nhà nước.
PV: Vâng thưa ông, hiện nay Thủ tướng Chính phủ đang lấy ý kiến sửa đổi nghị định 15/2015 NĐ-CP, ông có ý kiến đóng góp gì để sửa đổi nghị định này cho phù hợp?
Ông Lê Văn Thịnh : Theo tôi, đầu tiên là nguồn vốn. Những nhà đầu tư thì nghị định 15 nên quy đinh rằng: vốn sở hữu của các nhà đầu tư này phải là tối thiểu 30%. Với 30% thì khả năng rủi ro trong dự án là ít đi. Việc khống chế 30% là để những nhà đầu tư nào mà không có vốn thật sự thì tránh tình trạng "tay không bắt giặc".
Thứ hai là khâu thẩm định và phê duyệt dự án BOT dứt khoát là các cơ quan quản lý nhà nước là không những chỉ thẩm định thiết kế cơ sở mà còn phải thẩm định cả tổng mức đầu tư.
Thứ ba là lựa chọn nhà đầu tư một cách nghiêm túc và phải cho đấu thầu. Bằng bất cứ giá nào cũng không nên để chỉ định thầu.
Thứ tư là khâu quản lý chất lượng. Cơ quan có thẩm quyền nhà nước dứt khoát phải thuê tư vấn giám sát việc thực hiện hợp đồng.
Cuối cùng là vấn đề làm sao kiểm soát được các nhà thầu về thi công, triển khai dự án. Rõ ràng ở đây chúng ta đang có một kẽ hở là gì? Là các nhà đầu tư, các doanh nghiệp họ lại không tổ chức đấu thầu mà lại hầu hết chỉ định thầu. Cho nên điều đó cũng dẫn đến các nhà thầu đó có thể không đủ năng lực thực sự để thực hiện dự án được tốt hơn.
PV: Cảm ơn ông đã tham gia cuộc phỏng vấn!
Mời độc giả click xem video phỏng vấn của PV Báo Công lý với Chuyên gia Lê Văn Thịnh.
Lê Thông.
