Ông Nguyễn Mạnh Đức được nhiều người biết đến với những bộ sưu tập chó đá. Ảnh: ST.
Niềm đam mê từ nhỏ.
Đã từ lâu những người trong giới chơi đồ cổ đã biết đến Nguyễn Mạnh Đức là một tay chuyên sưu tập chó đá. Cũng đã có nhiều người trong giới kinh doanh, văn nghệ sĩ nhờ ông Đức tìm kiếm, sưu tầm cho mình chó đá. Từ quá trình sưu tập của mình, ông Nguyễn Mạnh Đức trở thành một người hiểu biết sâu sắc về văn hóa nuôi, thờ chó đá của người Việt.
Từ khi còn trẻ bố tôi đã nuôi chó đá, con thì có nhiệm vụ gác cổng, con gác cửa nhà, thậm chí gác cả phòng ngủ. Bố tôi là nhà văn (nhà văn Kim Lân- PV) nên mải viết văn, mẹ đi làm, từ nhỏ mấy chị em chỉ biết chơi đùa với chó đá, thậm chí còn cưỡi chó đá đến nhẵn bóng cả lưng nó, ông Đức tâm sự.
Trong một lần về các vùng quê để vẽ tranh, ông Nguyễn Mạnh Đức đã thấy nhiều con chó đá bị quẳng ra bờ sông, bờ ruộng, vứt bỏ chỏng chơ ngoài vườn hoặc bị đem để nung thành vôi, ông đã bỏ tiền mua chúng đem về nhà. Từ đó, nhiều người buôn đồng nát biết tôi thích sưu tầm chó đá nên đã thu mua về và đem bán cho tôi. Tôi thấy chó đá đẹp, cổ dù có bán nhà cũng phải mua bằng được, chứ không đành lòng để người ta đem nung vôi. Cứ cần mẫn sưu tầm như vậy, nên có thời điểm khắp trong nhà, ngoài ngõ, sân vườn nhà tôi chỉ thấy toàn chó đá, ông Đức cho biết.
Không chỉ có vậy, nhiều người bạn của ông Đức sau khi biết ông sưu tập chó đã cũng nhờ ông tìm kiếm, thu mua để chơi. Theo ông Đức, những người chơi chó đá chủ yếu là văn nghệ sĩ, nhà điêu khắc và một số doanh nghiệp biết đến câu chuyện của chó đá nên cũng nhờ thu mua. Từ đó, tạo ra một nhóm người thích chơi chó đá, ông Đức cho biết.
Theo ông Đức, trước đây người ta không chú ý đến chó đá vì quá gần gũi với đời sống của người dân. Thời gian gần đây chó đá được coi trọng vì mang màu sắc nghệ thuật, yếu tố xã hội. Hiện nay, vẫn còn một số địa phương ở các tỉnh lân cận Hà Nội thờ chó đá và có chó đá trấn trạch ở cổng làng, ông Đức nói.
Chó đá thể hiện nhiều tính cách.
Theo ông Nguyễn Mạnh Đức thì lịch sử của nước ta là chiến tranh, giặc giã liên miên, rồi người chết vì đói kém, bệnh tật, vì oan nghiệt... do vậy con người luôn sống trong sự cảnh giác. Để có được cảm giác an tâm thì họ nuôi con chó để nó giữ nhà. Nhưng con chó bình thường thì chỉ coi giữ được phần dương, còn muốn canh giữ phần âm thì phải nuôi chó đá. Do vậy, người ta đẽo một con chó đá và chôn trước cổng hoặc cửa nhà. Xưa kia, ở hầu hết các công trình như cổng làng, cổng chùa, đình, thậm chí cả đầu những chiếc cầu, cống các cụ già đều chôn chó đá để trấn trạch. Nhiệm vụ của chó đá là xua đuổi tà ma, yêu quái vào nhà quấy nhiễu, xua đuổi bệnh tật, mang đến tài lộc cho gia chủ. Chính vì vậy, một số người am hiểu văn hóa cổ của dân tộc thường tặng nhau con chó đá vào ngày tết với ý nghĩa mang lại nhiều tài lộc. Một số doanh nghiệp mua chó đá của tôi để bày biện trong những ngày khai trương, hoặc đặt nó ở trước cổng cơ quan, ông Đức cho biết.
Theo ông Đức, con chó đá giống như con vật đại diện cho tầng lớp dưới trong xã hội nên được bình dân hóa và gần gũi với đời sống của người dân và mang nhiều hình ảnh của những tầng lớp khác nhau trong xã hội. Ví dụ, khi làm con hổ, con người sẽ gắn vào sự dũng mãnh, con nghê thể hiện quan niệm hùng dũng, oai phong trong xã hội. Còn con chó đá chỉ là con vật như đày tớ trung thành, nên thể hiện nhiều tính cách khác nhau, ông Đức cho biết.
Qua quá trình sưu tập chó đá, ông Đức nhận ra rằng: Những gia đình giàu có trong xã hội thì con chó đá sẽ có chuông, đổ gù, mắt mũi tay chân đầy đủ và được trang trí nhiều họa tiết, hoa văn. Nhưng con chó đá ở những gia đình bình dân chỉ có lùm đá ở cổng, đủ để mọi người nhận biết đó là chó đá, cũng không có nhiều họa tiết trang trí để nó trở thành vật sang trọng. Từ đó mà tính cách của con chó đá cũng được hình thành, ông Đức cho biết. Theo ông Đức, có con chó đá vui tươi, có con u sầu, con ngốc nghếch, con quỷ quyệt, con thì oai vệ phương phi, con khệnh khạng ra dáng ông đây, có con còi cọc nhưng nguy hiểm. Con chó đá đẹp là con có tinh thần, nó phải vui hoặc buồn, phải khôn khéo.
Đá dùng để khắc chó đá cũng có nhiều loại khác nhau, không nhất thiết phải là đá xanh nguyên khối. Đối với những gia đình giàu có sẽ dùng đá xanh để khắc chó đá, còn những gia đình nghèo sẽ dùng bất kỳ loại đá nào của địa phương, ông Đức cho biết.
Đỗ Hòa.
