Kỳ 1: Khẩn cấp nhưng... không vội.
Khu tái định cư tám năm đắp chiếu.
Ngày 23-9-2009, UBND tỉnh Nam Định ra Quyết định (QĐ) số 2052 phê duyệt DA di dân khẩn cấp vùng sạt lở bãi sông Ninh Cơ theo tờ trình của UBND xã Phương Định, UBND huyện Trực Ninh cùng các Sở: Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Kế hoạch và Đầu tư. Theo đó, giao UBND huyện Trực Ninh làm chủ đầu tư DA, với mục tiêu di chuyển 414 hộ dân và gần 2.000 nhân khẩu ở vùng sạt lở bãi sông Ninh Cơ vào bên trong đê bối, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản cho dân cư trong mùa bão lũ.
DA có bảy hạng mục công trình chính, gồm san nền khu tái định cư (TĐC), làm đường giao thông, hệ thống thoát nước, hồ xử lý nước, hệ thống cấp nước, hệ thống cấp điện và hệ thống cầu. Tổng số tiền đầu tư là 78 tỷ 346 triệu đồng, được huy động toàn bộ từ nguồn vốn Chương trình bố trí dân cư theo QĐ số 193/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trong số này chi phí xây dựng 52,1 tỷ đồng; chi phí giải phóng mặt bằng (GPMB) 10,2 tỷ đồng; chi phí hỗ trợ di dân 4,1 tỷ đồng; chi phí quản lý DA 651 triệu đồng; chi phí tư vấn đầu tư xây dựng 3,2 tỷ đồng; chi phí khác 810 triệu đồng và chi phí dự phòng 7,1 tỷ đồng. Thời gian thực hiện DA trong 17 tháng, bắt đầu khởi công năm 2009, đến năm 2011 hoàn thành. Tuy nhiên sau tám năm, DA vẫn nằm trong trạng thái treo.
Cách không xa địa phận các thôn Đại Thắng 3, 4, 5 (là ba thôn nằm trong diện di dời khẩn cấp vào bên trong đê bối), khu TĐC rộng hàng chục nghìn m đứng trơ dưới đê, cỏ dại mọc um tùm.
Người dân địa phương cho biết từ sau khi được thu hồi, san lấp đất nền và làm một số hạng mục công trình cơ bản, khu TĐC của DA bị bỏ không. Có người tiếc, ra xới một góc đất làm ruộng trồng lạc, còn hầu hết vẫn chỉ là nơi chăn thả trâu, bò. Hệ thống đường và cống thoát nước chưa được sử dụng nhưng đã có dấu hiệu xuống cấp, kè đường có chỗ sạt xuống mương phải gia cố bằng cọc tre, bờ cống nhiều đoạn bị vỡ, nứt.
Phía đê hướng ra ngoài bãi sông Ninh Cơ, người dân dường như không mấy quan tâm chuyện DA di dời khẩn cấp. Bà Vũ Thị Dung ở thôn Đại Thắng 3, cho biết: Dạo mấy năm trước, có thấy xã thông báo giãn dân tránh sạt lở, bão lũ, mỗi hộ được chia khoảng 80 m, hỗ trợ 10 triệu đồng xây nhà TĐC. Dân kêu ít quá, chưa chịu. Lâu lắm rồi không thấy nói gì thêm, chúng tôi cũng không để tâm nữa.
Lý giải nguyên nhân DA chậm tiến độ đã lâu, Phó Chủ tịch UBND huyện Trực Ninh - ông Phạm Trọng Duy cho biết, trong số hơn 78 tỷ đồng vốn đầu tư được phê duyệt, huyện mới nhận được 42 tỷ đồng, tương ứng 54% số vốn. Mặt khác, vốn được giải ngân theo từng giai đoạn nên gây khó khăn trong việc bảo đảm tiến độ DA. Cụ thể, giai đoạn 2010-2011, chủ đầu tư nhận 27 tỷ đồng, năm 2012 nhận 10 tỷ đồng và năm 2013 thêm năm tỷ đồng. Hiện tại, UBND huyện Trực Ninh vẫn chưa đủ điều kiện nghiệm thu, bàn giao các hạng mục công trình khu TĐC của DA cho UBND xã Phương Định, nên chưa thể đưa người dân vào. Đến lúc này, DA mới cơ bản hoàn thiện được 176 lô, còn thiếu 238 lô cho tổng số 414 hộ dân cần được di dời.
Đền bù khống, nhận nhầm tiền.
Ông Nguyễn Văn Đình, nguyên Bí thư Chi bộ thôn An Ngoài, xã Phương Định cho biết, do phát hiện nhiều biểu hiện sai phạm, thiếu minh bạch trong triển khai DA, người dân đã gửi đơn thư đề nghị làm rõ đến các cấp chính quyền ở Nam Định từ năm 2013 đến nay.
Liên quan chi phí thực hiện DA, trong QĐ số 2052 của UBND tỉnh Nam Định do ông Trần Văn Chung Phó Chủ tịch UBND tỉnh ký phê duyệt DA di dân khẩn cấp ở xã Phương Định, huyện Trực Ninh, ngoài các chi phí xây dựng, hỗ trợ di dân, quản lý DA, có nêu chi phí GPMB với diện tích 67.653 m là 10,2 tỷ đồng. Tuy nhiên không hiểu vì lý do gì đến QĐ 2138 của UBND huyện Trực Ninh do ông Đồng Ngọc Cường, Chủ tịch UBND huyện ký ngày 4-8-2010, chi phí GPMB lại chỉ còn 9,7 tỷ đồng, chênh lệch 433 triệu đồng. QĐ của huyện còn phát sinh thêm một khoản chi phí khác 192 triệu đồng, dù QĐ của tỉnh đã nêu rõ chi phí khác của toàn bộ DA là 810 triệu đồng.
Bên cạnh đó, người dân còn nhiều khiếu nại liên quan việc kê khai diện tích đất nhận đền bù GPMB và thực tế chi trả cho các hộ dân trong phạm vi lấy đất triển khai DA. Cụ thể, theo đơn thư của các cán bộ, đảng viên hưu trí, huyện Nam Trực báo cáo trong tổng số hơn 67.000 m đất DA, mới thu hồi được hơn 49.000 m thuộc địa phận các thôn Văn Cảnh, Tiền Tiên, An Ngoài, Đại Thắng 1, Hòa Bình và Phương Hạ, riêng Văn Cảnh là 34.000 m.
Ông Đỗ Thái Hưng, người thôn Văn Cảnh cho rằng, đây là con số không chính xác, vì đất thôn Văn Cảnh chỉ có khoảng sáu mẫu, tương đương hơn 21.000 m, chênh lệch so số kê khai đến 13.000 m, tương ứng 2,6 tỷ đồng tiền đền bù theo mức giá 200.000 đồng/m. Trong số 7,2 tỷ đồng đền bù GPMB cho dân ở thôn Văn Cảnh, có những trường hợp nhập nhèm như người không có đất cũng được đền bù, chẳng hạn ông Đỗ Văn Binh nhận hơn 450 triệu đồng; bà Nguyễn Thị Hiền dù đã mất vẫn nằm trong danh sách, được nhận hơn 80 triệu đồng Trong khi đó, bảy hộ dân thôn An Ngoài (diện tích thu hồi hơn 2.300 m, chi phí đền bù 468 triệu đồng) lại chưa hề nhận được tiền hỗ trợ.
Trước việc khiếu nại của người dân, ngày 16-10-2014, UBND huyện Trực Ninh ra Kết luận 01 về công tác kiểm tra, xác minh, xử lý sai phạm trong đền bù, GPMB theo khiếu nại của người dân. Kết luận này chỉ ra có sai phạm ở thôn Văn Cảnh, 35/167 hộ đã tăng khống hơn 6.000 m diện tích đất để nhận thêm hơn 1,3 tỷ đồng tiền đền bù. UBND huyện kỷ luật kiểm điểm, khiển trách, cảnh cáo một số cán bộ vì hành vi thiếu trách nhiệm, đồng thời quyết định chỉ thu hồi 256 triệu đồng (hiện mới thu được 76 triệu đồng) của 1,3 tỷ đền bù khống, vì tiền đã nằm trong dân, không lấy ra được (?
Kết luận của UBND huyện Trực Ninh nêu rõ việc đã tổ chức hội nghị, mời đầy đủ người dân có đơn thư khiếu nại. Tuy nhiên, ông Bùi Văn Ba, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Phương Định cho biết, huyện tự họp, tự ra kết luận, chúng tôi không ai được tham dự. Ông nói: Chúng tôi đã nhiều lần yêu cầu làm rõ, minh bạch các khoản chi phí DA, đền bù GPMB nhưng không được hồi đáp. Thậm chí, huyện còn yêu cầu các nơi không tiếp nhận đơn thư phản ánh của chúng tôi.
Các ông Đỗ Thái Hưng và Đỗ Văn Khê cũng ở thôn Văn Cảnh, nhấn mạnh ngoài việc trả nhầm tiền đền bù GPMB, DA di dân xã Phương Định còn có nhiều biểu hiện thi công ẩu thả, kém chất lượng, rút ruột công trình. Chẳng hạn, đoạn đường từ cầu Vô Tình đến cầu Chợ Tối dài hơn 2 km nằm trong DA được thi công bởi đơn vị khác, thay vì nhà thầu được chỉ định là Công ty CP Đại Cát Thành. Đường từ Chợ Tối đến khu tái định cư chỉ được làm rộng gần 12 m so kích thước của DA là 14,5 m, không rải nhựa đủ theo thiết kế. Đất nền khu TĐC không được múc bùn, phun cát đúng quy định. Trong các hạng mục DA, còn nhiều hạng mục chưa hề được thực hiện, thí dụ cầu Chợ Sồng, nhà văn hóa, mương chống xói lở, hồ xử lý nước thải.
Một điều đáng chú ý nữa là dù đã chậm tiến độ suốt từ năm 2011 đến nay, nhưng DA Di dân khẩn cấp vùng sạt lở bãi sông Ninh Cơ xã Phương Định, huyện Trực Ninh mới chỉ một lần duy nhất được UBND tỉnh Nam Định ra Thông báo (số 47/TB-UBND ngày 3-4-2013) bổ sung một số hạng mục công trình và điều chỉnh thời gian thực hiện hoàn thành DA đến năm 2015, nghĩa là từ lúc được gia hạn thêm, DA lại quá hạn hai năm. Với việc quản lý lỏng lẻo như vậy, câu hỏi đặt ra là trong các giai đoạn từ năm 2011- 2013 và 2015 đến nay, giá trị pháp lý của DA là gì, và các khoản chi trong khoảng trắng này sẽ được quyết toán ra sao?
(Còn nữa).
Kỳ 1: Khẩn cấp nhưng... không vội.
Khu tái định cư tám năm đắp chiếu.
Ngày 23-9-2009, UBND tỉnh Nam Định ra Quyết định (QĐ) số 2052 phê duyệt DA di dân khẩn cấp vùng sạt lở bãi sông Ninh Cơ theo tờ trình của UBND xã Phương Định, UBND huyện Trực Ninh cùng các Sở: Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Kế hoạch và Đầu tư. Theo đó, giao UBND huyện Trực Ninh làm chủ đầu tư DA, với mục tiêu di chuyển 414 hộ dân và gần 2.000 nhân khẩu ở vùng sạt lở bãi sông Ninh Cơ vào bên trong đê bối, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản cho dân cư trong mùa bão lũ.
DA có bảy hạng mục công trình chính, gồm san nền khu tái định cư (TĐC), làm đường giao thông, hệ thống thoát nước, hồ xử lý nước, hệ thống cấp nước, hệ thống cấp điện và hệ thống cầu. Tổng số tiền đầu tư là 78 tỷ 346 triệu đồng, được huy động toàn bộ từ nguồn vốn Chương trình bố trí dân cư theo QĐ số 193/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trong số này chi phí xây dựng 52,1 tỷ đồng; chi phí giải phóng mặt bằng (GPMB) 10,2 tỷ đồng; chi phí hỗ trợ di dân 4,1 tỷ đồng; chi phí quản lý DA 651 triệu đồng; chi phí tư vấn đầu tư xây dựng 3,2 tỷ đồng; chi phí khác 810 triệu đồng và chi phí dự phòng 7,1 tỷ đồng. Thời gian thực hiện DA trong 17 tháng, bắt đầu khởi công năm 2009, đến năm 2011 hoàn thành. Tuy nhiên sau tám năm, DA vẫn nằm trong trạng thái treo.
Cách không xa địa phận các thôn Đại Thắng 3, 4, 5 (là ba thôn nằm trong diện di dời khẩn cấp vào bên trong đê bối), khu TĐC rộng hàng chục nghìn m đứng trơ dưới đê, cỏ dại mọc um tùm.
Người dân địa phương cho biết từ sau khi được thu hồi, san lấp đất nền và làm một số hạng mục công trình cơ bản, khu TĐC của DA bị bỏ không. Có người tiếc, ra xới một góc đất làm ruộng trồng lạc, còn hầu hết vẫn chỉ là nơi chăn thả trâu, bò. Hệ thống đường và cống thoát nước chưa được sử dụng nhưng đã có dấu hiệu xuống cấp, kè đường có chỗ sạt xuống mương phải gia cố bằng cọc tre, bờ cống nhiều đoạn bị vỡ, nứt.
Phía đê hướng ra ngoài bãi sông Ninh Cơ, người dân dường như không mấy quan tâm chuyện DA di dời khẩn cấp. Bà Vũ Thị Dung ở thôn Đại Thắng 3, cho biết: Dạo mấy năm trước, có thấy xã thông báo giãn dân tránh sạt lở, bão lũ, mỗi hộ được chia khoảng 80 m, hỗ trợ 10 triệu đồng xây nhà TĐC. Dân kêu ít quá, chưa chịu. Lâu lắm rồi không thấy nói gì thêm, chúng tôi cũng không để tâm nữa.
Lý giải nguyên nhân DA chậm tiến độ đã lâu, Phó Chủ tịch UBND huyện Trực Ninh - ông Phạm Trọng Duy cho biết, trong số hơn 78 tỷ đồng vốn đầu tư được phê duyệt, huyện mới nhận được 42 tỷ đồng, tương ứng 54% số vốn. Mặt khác, vốn được giải ngân theo từng giai đoạn nên gây khó khăn trong việc bảo đảm tiến độ DA. Cụ thể, giai đoạn 2010-2011, chủ đầu tư nhận 27 tỷ đồng, năm 2012 nhận 10 tỷ đồng và năm 2013 thêm năm tỷ đồng. Hiện tại, UBND huyện Trực Ninh vẫn chưa đủ điều kiện nghiệm thu, bàn giao các hạng mục công trình khu TĐC của DA cho UBND xã Phương Định, nên chưa thể đưa người dân vào. Đến lúc này, DA mới cơ bản hoàn thiện được 176 lô, còn thiếu 238 lô cho tổng số 414 hộ dân cần được di dời.
Đền bù khống, nhận nhầm tiền.
Ông Nguyễn Văn Đình, nguyên Bí thư Chi bộ thôn An Ngoài, xã Phương Định cho biết, do phát hiện nhiều biểu hiện sai phạm, thiếu minh bạch trong triển khai DA, người dân đã gửi đơn thư đề nghị làm rõ đến các cấp chính quyền ở Nam Định từ năm 2013 đến nay.
Liên quan chi phí thực hiện DA, trong QĐ số 2052 của UBND tỉnh Nam Định do ông Trần Văn Chung Phó Chủ tịch UBND tỉnh ký phê duyệt DA di dân khẩn cấp ở xã Phương Định, huyện Trực Ninh, ngoài các chi phí xây dựng, hỗ trợ di dân, quản lý DA, có nêu chi phí GPMB với diện tích 67.653 m là 10,2 tỷ đồng. Tuy nhiên không hiểu vì lý do gì đến QĐ 2138 của UBND huyện Trực Ninh do ông Đồng Ngọc Cường, Chủ tịch UBND huyện ký ngày 4-8-2010, chi phí GPMB lại chỉ còn 9,7 tỷ đồng, chênh lệch 433 triệu đồng. QĐ của huyện còn phát sinh thêm một khoản chi phí khác 192 triệu đồng, dù QĐ của tỉnh đã nêu rõ chi phí khác của toàn bộ DA là 810 triệu đồng.
Bên cạnh đó, người dân còn nhiều khiếu nại liên quan việc kê khai diện tích đất nhận đền bù GPMB và thực tế chi trả cho các hộ dân trong phạm vi lấy đất triển khai DA. Cụ thể, theo đơn thư của các cán bộ, đảng viên hưu trí, huyện Nam Trực báo cáo trong tổng số hơn 67.000 m đất DA, mới thu hồi được hơn 49.000 m thuộc địa phận các thôn Văn Cảnh, Tiền Tiên, An Ngoài, Đại Thắng 1, Hòa Bình và Phương Hạ, riêng Văn Cảnh là 34.000 m.
Ông Đỗ Thái Hưng, người thôn Văn Cảnh cho rằng, đây là con số không chính xác, vì đất thôn Văn Cảnh chỉ có khoảng sáu mẫu, tương đương hơn 21.000 m, chênh lệch so số kê khai đến 13.000 m, tương ứng 2,6 tỷ đồng tiền đền bù theo mức giá 200.000 đồng/m. Trong số 7,2 tỷ đồng đền bù GPMB cho dân ở thôn Văn Cảnh, có những trường hợp nhập nhèm như người không có đất cũng được đền bù, chẳng hạn ông Đỗ Văn Binh nhận hơn 450 triệu đồng; bà Nguyễn Thị Hiền dù đã mất vẫn nằm trong danh sách, được nhận hơn 80 triệu đồng Trong khi đó, bảy hộ dân thôn An Ngoài (diện tích thu hồi hơn 2.300 m, chi phí đền bù 468 triệu đồng) lại chưa hề nhận được tiền hỗ trợ.
Trước việc khiếu nại của người dân, ngày 16-10-2014, UBND huyện Trực Ninh ra Kết luận 01 về công tác kiểm tra, xác minh, xử lý sai phạm trong đền bù, GPMB theo khiếu nại của người dân. Kết luận này chỉ ra có sai phạm ở thôn Văn Cảnh, 35/167 hộ đã tăng khống hơn 6.000 m diện tích đất để nhận thêm hơn 1,3 tỷ đồng tiền đền bù. UBND huyện kỷ luật kiểm điểm, khiển trách, cảnh cáo một số cán bộ vì hành vi thiếu trách nhiệm, đồng thời quyết định chỉ thu hồi 256 triệu đồng (hiện mới thu được 76 triệu đồng) của 1,3 tỷ đền bù khống, vì tiền đã nằm trong dân, không lấy ra được (?
Kết luận của UBND huyện Trực Ninh nêu rõ việc đã tổ chức hội nghị, mời đầy đủ người dân có đơn thư khiếu nại. Tuy nhiên, ông Bùi Văn Ba, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Phương Định cho biết, huyện tự họp, tự ra kết luận, chúng tôi không ai được tham dự. Ông nói: Chúng tôi đã nhiều lần yêu cầu làm rõ, minh bạch các khoản chi phí DA, đền bù GPMB nhưng không được hồi đáp. Thậm chí, huyện còn yêu cầu các nơi không tiếp nhận đơn thư phản ánh của chúng tôi.
Các ông Đỗ Thái Hưng và Đỗ Văn Khê cũng ở thôn Văn Cảnh, nhấn mạnh ngoài việc trả nhầm tiền đền bù GPMB, DA di dân xã Phương Định còn có nhiều biểu hiện thi công ẩu thả, kém chất lượng, rút ruột công trình. Chẳng hạn, đoạn đường từ cầu Vô Tình đến cầu Chợ Tối dài hơn 2 km nằm trong DA được thi công bởi đơn vị khác, thay vì nhà thầu được chỉ định là Công ty CP Đại Cát Thành. Đường từ Chợ Tối đến khu tái định cư chỉ được làm rộng gần 12 m so kích thước của DA là 14,5 m, không rải nhựa đủ theo thiết kế. Đất nền khu TĐC không được múc bùn, phun cát đúng quy định. Trong các hạng mục DA, còn nhiều hạng mục chưa hề được thực hiện, thí dụ cầu Chợ Sồng, nhà văn hóa, mương chống xói lở, hồ xử lý nước thải.
Một điều đáng chú ý nữa là dù đã chậm tiến độ suốt từ năm 2011 đến nay, nhưng DA Di dân khẩn cấp vùng sạt lở bãi sông Ninh Cơ xã Phương Định, huyện Trực Ninh mới chỉ một lần duy nhất được UBND tỉnh Nam Định ra Thông báo (số 47/TB-UBND ngày 3-4-2013) bổ sung một số hạng mục công trình và điều chỉnh thời gian thực hiện hoàn thành DA đến năm 2015, nghĩa là từ lúc được gia hạn thêm, DA lại quá hạn hai năm. Với việc quản lý lỏng lẻo như vậy, câu hỏi đặt ra là trong các giai đoạn từ năm 2011- 2013 và 2015 đến nay, giá trị pháp lý của DA là gì, và các khoản chi trong khoảng trắng này sẽ được quyết toán ra sao?
(Còn nữa).
