Mục tiêu của dự án là nhằm giảm ùn tắc trên các trục giao thông chính; thúc đẩy người dân sử dụng phương tiện vận tải công cộng; giảm ô nhiễm môi trường và bổ sung nguồn ngân sách bảo trì đường bộ của thành phố. Theo đề xuất của ITD, dự án có tổng mức đầu tư 1.556 tỷ đồng, được thực hiện trong 15 năm (2020-2035), theo hình thức BLT (xây dựng, thuê dịch vụ và chuyển giao). Dự án sẽ triển khai thu phí trên một vành đai khép kín khu vực trung tâm thành phố và một số trục giao thông chính bên ngoài đang thường xuyên ùn tắc, gồm một hệ thống 36 cổng thu phí nhiều làn không dừng và một trung tâm điều hành có nhiệm vụ kết nối với các cổng thu phí, xử lý thông tin và điều hành quản lý các hoạt động của hệ thống...
Về khu thu phí. Nhiều ý kiến cho rằng, chỉ nên "khoanh vùng" trong khu trung tâm gồm quận 1, 3 để dễ kiểm soát. ây cũng là khu vực xe ô-tô ra vào thường xuyên. Tuy nhiên, một thành viên của Hội đồng phản biện thành phố băn khoăn: Khu vực trung tâm thành phố (quận 1, 3) là nơi có trụ sở của nhiều cơ quan, đơn vị của thành phố và trung ương cũng như trụ sở của nhiều cơ quan ngoại giao, văn phòng công ty. Do đó, ô-tô là phương tiện chính, cho nên việc thu phí chắc chắn ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan này. Còn về mục tiêu chống ùn tắc giao thông khi thực hiện dự án như đơn vị lập đề xuất đặt ra, nhiều chuyên gia, luật sư lập luận: "Ùn tắc không hoàn toàn do phương tiện mà còn do ý thức của người tham gia giao thông. ơn cử, vào giờ cao điểm chỉ cần có bóng dáng cảnh sát giao thông thì tình hình trật tự hẳn, hành vi lấn tuyến, tạt ngang tạt dọc gần như không thấy. Do đó, việc thu phí để chống ùn tắc là điều không thuyết phục".
ánh giá về tính pháp lý, luật sư Trương Thị Hòa (oàn luật sư TP Hồ Chí Minh) cho rằng, luật hiện hành quy định chỉ có ba loại phí, trong đó không có phí chống ùn tắc giao thông. Còn ITD đề xuất loại phí áp dụng thu đối với xe ô-tô (mỗi đối tượng trả một mức phí khác nhau gồm xe ô-tô, xe khách, xe ta-xi) vào khu trung tâm với tên gọi "phí chống ùn tắc" là không nên, dễ dẫn đến hiểu nhầm "phí chồng phí", khó được đông đảo nhân dân đồng tình. ối với công tác điều tra, thu thập số liệu từ thực tế của đơn vị lập đề xuất, nhiều ý kiến mổ xẻ: Nếu đơn vị đề xuất khẳng định khi triển khai thu phí sẽ giảm tình trạng ùn tắc trong khu trung tâm thì phải có con số cụ thể (thời gian cao điểm nào, bao nhiêu xe tải, ô-tô con...) để tính toán lượng xe có thể giảm khi thu phí, như vậy mới có thể thu được tiền từ các chủ phương tiện một cách có lý. Mặt khác, những lập luận, mô hình và kinh nghiệm của các nước trên thế giới do ITD đưa ra để làm cơ sở vận dụng tại TP Hồ Chí Minh như ở Xin-ga-po, Xtốc-khôm (Thụy iển)... cần được phân tích kỹ, phù hợp thực tế của TP Hồ Chí Minh chứ không nên "bê" y nguyên, bởi mỗi nước khác nhau về đặc điểm dân số, ý thức, thói quen và hệ thống pháp luật.
Sự tham gia của nhiều thành phần, nhiều đơn vị quản lý nhà nước trong phản biện xã hội để mổ xẻ một dự án hay đề án, nhất là các dự án đầu tư công trình hạ tầng giao thông có thu phí, ảnh hưởng đến hàng triệu người dân là hết sức cần thiết.
Và cần thiết hơn, đơn vị chủ đầu tư, cơ quan chức năng phải thực hiện khảo sát, phải lấy ý kiến xã hội với đối tượng chịu ảnh hưởng, thực thi chủ trương của Nhà nước, bởi mục đích cuối cùng vẫn là sự đồng thuận của nhân dân và không thể thiếu quyết tâm rất cao của lãnh đạo thành phố.
QUÝ HIỀN.
