Hàng loạt nhóm hàng xuất khẩu "tỷ đô".
Theo Tổng cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu (KNXK) tháng 1-2018 ước đạt 19 tỷ USD, tăng mạnh với mức 33,1% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, đã xuất hiện nhiều nhóm hàng có KNXK hơn 1 tỷ USD, có tốc độ tăng trưởng mạnh so với cùng kỳ năm 2017, như: Điện thoại các loại và linh kiện là 4,2 tỷ USD, tăng 80,7%; nhóm hàng dệt may ước đạt 2,3 tỷ USD, tăng 7,6%; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện ước đạt 2,2 tỷ USD, tăng 37,9%; hàng giày dép ước đạt 1,3 tỷ USD tăng 11,5%; máy móc thiết bị, dụng cụ, phụ tùng ước đạt 1,05 tỷ USD, tăng 18,2%. Bên cạnh đó, mặc dù không đạt giá trị XK vào nhóm đầu, nhưng theo thống kê, nhiều mặt hàng có giá trị tăng cao như: Gạo, cà phê đóng góp tích cực vào tăng trưởng XK trong tháng đầu năm.
Về thị trường XK, Trung Quốc là thị trường XK lớn nhất của Việt Nam trong tháng 1-2018 với kim ngạch đạt 4,5 tỷ USD, gấp 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước. Đứng thứ hai là thị trường Mỹ đạt 3,5 tỷ USD, tăng 17%. Tiếp đến là EU đạt 3 tỷ USD, tăng 6,6%; ASEAN đạt 1,7 tỷ USD, tăng 15,7%; Nhật Bản đạt 1,5 tỷ USD, tăng 18,6%; Hàn Quốc đạt 1,3 tỷ USD, tăng 28%.
Cho rằng, XK tháng đầu năm vẫn giữ được đà tăng trưởng ấn tượng từ năm 2017, PGS, TS Phạm Tất Thắng, nghiên cứu viên cao cấp, Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, điểm sáng của XK không chỉ ở tốc độ tăng trưởng mà quan trọng nhất Việt Nam đã dần chuyển từ XK về lượng sang XK về chất. Có thể nhận thấy thời gian qua, số lượng gạo và cà phê XK không tăng nhiều nhưng giá trị XK của hai mặt hàng này được nâng cao thông qua khâu chế biến.
Nhãn lồng Hưng Yên là nông sản có kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng tốt trong thời gian qua. Ảnh: Nguyễn Kiểm.
Đánh giá cao kết quả tăng trưởng XK trong tháng 1-2018, tuy nhiên theo đại diện của Vụ Thống kê Thương mại và Dịch vụ, Tổng cục Thống kê lưu ý rằng, kết quả tăng trưởng nổi bật của tháng qua so với cùng kỳ năm trước còn là do tháng 1-2017 rơi vào thời điểm nghỉ Tết Nguyên đán, như vậy quãng thời gian này doanh nghiệp (DN) không có nhiều hoạt động. Bên cạnh đó, KNXK vẫn chủ yếu rơi vào lĩnh vực sản xuất của DN FDI.
Động lực từ công nghiệp hỗ trợ và chế biến.
Trên thực tế, phần lớn hàng hóa XK của DN trong nước vẫn dưới dạng thô hoặc sơ chế. Một số ngành hàng do thiếu nguồn nguyên liệu trong nước nên phải nhập khẩu để chế biến gia công, XK. Số liệu mới đây của Tổng cục Thống kê cũng nêu rõ, hoạt động gia công hàng hóa với nước ngoài là một trong những nhân tố quan trọng đóng góp vào mức tăng trưởng cao của xuất, nhập khẩu. Tính tới ngày 1-1-2017, cả nước có 23.300 DN có hoạt động XK. Tuy nhiên, số lượng DN có hoạt động gia công đơn thuần (nhập khẩu nguyên liệu của người đặt hàng nước ngoài và XK thành phẩm, chỉ nhận phí dịch vụ gia công, không có sự chuyển quyền sở hữu với hàng hóa) là gần 4.200, hầu hết thuộc các ngành dệt may, giày dép và chiếm khoảng 20% số DN thuộc các ngành này.
Vì vậy, bên cạnh việc duy trì đà tăng trưởng XK, việc cải thiện giá trị gia tăng cho hàng hóa XK đang là vấn đề cấp thiết cần được quan tâm giải quyết. Làm rõ vấn đề này, chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương nhấn mạnh, tốc độ tăng trưởng XK không thể dựa mãi vào số lượng hàng hóa XK. Vì vậy, DN Việt Nam cần phải tìm cách trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị toàn cầu, từ đó giá trị gia tăng của hàng hóa Việt Nam mới được nâng cao. Để giải quyết vấn đề này cần ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ; đầu tư ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất.
Về vấn đề này, PGS, TS Phạm Tất Thắng nhấn mạnh, cần có chính sách ưu tiên với ngành nông nghiệp, hướng tới mô hình sản xuất lớn, theo chuỗi giá trị, nhất là trong sản xuất các mặt hàng rau, quả. Từ một mặt hàng có giá trị XK khiêm tốn, rau, quả dần vươn lên thành mặt hàng XK chủ lực của Việt Nam. Năm 2017, rau quả là mặt hàng có tốc độ XK tăng trưởng lớn nhất trong nhóm hàng nông, thủy sản và giá trị XK đã vượt lúa gạo và dầu thô. Để khai thác tốt hơn mặt hàng này, cần phải quy hoạch lại sản xuất trong nông nghiệp nhằm bảo đảm và cân đối hài hòa nguồn cung, làm cơ sở để phát triển mạnh ngành công nghiệp chế biến, cùng với đó phải chú ý tới nhu cầu của thị trường, PGS, TS Phạm Tất Thắng nhấn mạnh.
Bộ Công Thương đánh giá, dư địa tăng trưởng XK các mặt hàng nông, thủy sản, nhất là rau, quả còn tương đối nhiều bởi dung lượng thị trường lớn. Để tạo lợi thế cạnh tranh cho mặt hàng này, theo Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh, Bộ Công Thương đang tích cực phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn triển khai thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp, hướng tới mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng, sản xuất ra các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm và phù hợp với nhu cầu thị trường nhập khẩu. Đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại mặt hàng này vào các thị trường tiềm năng, thị trường mới.
Liên quan tới việc phát triển thị trường cho hàng hóa XK, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại, Bộ Công Thương cho biết, năm 2017 tổng giá trị hợp đồng và giao dịch trực tiếp tại các sự kiện xúc tiến thương mại năm 2017 đạt hơn 569 triệu USD và hơn 324 tỷ đồng. Các sự kiện xúc tiến thương mại năm 2017 đã thu hút gần 15 triệu lượt khách tham quan, với 357.000 lượt giao dịch. Năm 2018, các chương trình xúc tiến thương mại sẽ hướng tới các hoạt động trọng tâm, tập trung quảng bá sản phẩm có thế mạnh, có tiềm năng XK, lựa chọn sản phẩm có chất lượng giới thiệu tại hội chợ, các triển lãm quốc tế.
VŨ DUNG.
