Ảnh minh họa.
Đó là trăn trở của PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh, Trưởng Bộ môn Quản trị Tài chính quốc tế (Khoa Tài chính quốc tế, Học viện Tài chính) khi trao đổi với BizLIVE về những triển vọng năm 2018.
PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh.
Nhìn lại bức tranh phát triển kinh tế năm 2017, ông thấy có những điểm "được" nào quan trọng?
Kinh tế Việt Nam 2017 tương đối khởi sắc theo chiều hướng phát triển mạnh mẽ ở tất cả các phương diện.
Sau rất nhiều năm, lần đầu tiên chúng ta hoàn thành 13 chỉ tiêu mà Quốc hội đề ra. Trong đó, có một chỉ tiêu rất quan trọng đó là tăng trưởng GDP 6,7%. Đây là mức phát triển tương đối cao trong khoảng thời gian vừa qua.
Đặc biệt, kinh tế Việt Nam phát triển toàn diện hơn. Trong năm qua, nền kinh tế đã lấy xuất khẩu làm động lực với mức tăng trưởng tương đối cao khoảng 21%.
Khu vực đầu tư tư nhân trong năm 2017 đã có bước phát triển mạnh mẽ. Năm 2017 ước tính sẽ có 130.000 doanh nghiệp mới thành lập. Điểm đang nói nhất là số doanh nghiệp đăng ký thêm so với số lượng doanh nghiệp tạm dừng hoạt động hoặc phá sản có mức độ giãn cách tương đối nhiều.
Các lĩnh vực như nông nghiệp, dịch vụ có bước phát triển vượt bậc cùng với sự ổn định của thị trường tài chính, tiền tệ, giá vàng tương đối ổn định.
Bên cạnh đó, việc xử lý các yếu điểm của nền kinh tế trong thời gian trước đây còn tồn đọng đã được đẩy mạnh, đặc biệt là công tác xử lý các dự án lớn không có hiệu quả hoặc là dây dưa kéo dài đã được thực hiện một cách quyết liệt và bước đầu đã cho kết quả khả quan.
Công cuộc đấu tranh chống tham nhũng cũng đã trở thành một trong những vấn đề lớn, góp phần thúc đẩy hoạt động kinh tế đi vào đúng quỹ đạo của nền kinh tế thị trường.
Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận lại trong một khoảng thời gian tương đối dài (khoảng 10 năm) chúng ta cũng đã có những sự nơi lỏng nhất định trong cách thức quản lý kinh tế và đặc biệt quá "nuông chiều" khu vực kinh tế nhà nước, do đó, rất nhiều doanh nghiệp lớn đã có những động thái sản xuất kinh doanh, đầu tư không phù hợp với mức độ, khả năng cũng như không đáp ứng được hiệu quả kinh tế nhưng họ dựa trên các mối quan hệ về chính trị để họ nói rằng đây là những việc cần giải quyết và họ đầu tư bất chấp hiệu quả.
Theo ông còn những vấn đề gì mà chúng ta vẫn chưa làm được trong năm 2017 này?
Theo tôi vẫn còn nhiều vấn đề.
Đầu tiên, vẫn còn một số vấn đề của nền kinh tế do tồn đọng của những năm trước mà chúng ta chưa giải quyết được một cách rốt dáo, đến nơi đến chốn, ví dụ những dự án lớn mà phải "đắp chiếu" hoặc có đề xuất mà không hiệu quả. Thực sự chúng ta đã có những biện pháp quyết liệt nhưng kết quả cuối cùng lại chưa nhiều, chưa rõ nét.
Bên cạnh đó, một số dự án còn tồn đọng từ các giai đoạn trước do không chuẩn xác về mặt quan niệm cũng như cách thức thực hiện, nay nó đã trở thành một điểm nghẽn của nền kinh tế, đó là các dự án BOT.
Rất nhiều dự án BOT thời gian vừa qua đã trở thành "điểm đen", gây ách tắc trong hoạt động giao lưu của nền kinh tế, làm cho hoạt động giao thương khó khăn hơn. Tạo ra những chi phí lớn hơn cho xã hội và ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam. Đây là những vấn đề mà chúng ta cần phải giải quyết trong thời gian tới để làm thế nào cho các điểm nghẽn giảm đi.
Việc đảm bảo tính công bằng cho các doanh nghiệp, các chủ thể trong nền kinh tế chưa được như mong muốn. Vẫn còn những cơ chế chính sách ưu tiên cho các doanh nghiệp lớn, ưu tiên cho các doanh nghiệp nhà nước mà chưa thực sự quan tâm, khuyến khích một cách đúng mức đến khu vực đang có tiềm năng phát triển lớn và đã trở thành động lực thúc đẩy nền kinh tế đó là kinh tế tư nhân, kinh tế nông thôn.
Bức tranh lợi nhuận của ngành ngân hàng năm nay được đánh giá là khá khả quan, nhiều ngân hàng cán đích sớm, thậm chí vượt mục tiêu. Tuy nhiên, lãi suất cho vay vẫn chưa giảm thêm? Đồng thời, doanh nghiệp cho rằng Việt Nam đang thiếu các quỹ hỗ về trợ tài chính. Theo ông nguyên nhân là vì sao?
Thực tế mức độ lạm phát giảm đi nhưng lãi suất huy động vốn không giảm nhiều, huy động trung bình 6,7%, thậm chí hơn 7%, dẫn tới mức cho vay khoảng 9-10% là đúng. Tức là phải có độ chênh, đảm bảo an toàn và lợi nhuận cho ngân hàng nên mức lãi suất không giảm nhiều như các quốc gia trong khu vực.
Tiếp đó, hệ thống ngân hàng còn trong trạng thái tái cơ cấu, lượng nợ xấu lớn. Ngân hàng phải trích lập quỹ dự phòng xử lý nợ xấu tương đối nhiều. Nói nôm na theo kiểu một gia đình đang có một khoản nợ không trả được, hàng năm gia đình này phải có một khoản trích dự phòng để ra thì mới thanh lý được khoản nợ xấu đó.
Thêm nữa, ngân hàng là doanh nghiệp kinh doanh nên họ phải đảm bảo độ an toàn về tài chính cũng như khả năng sinh lời.
Đòi hỏi ngân hàng hạ thấp điều kiện cho vay là không thể.
Về quỹ tài chính hỗ trợ doanh nghiệp, không phải ít mà chúng ta có quá nhiều quỹ hỗ trợ cho mục đích khác nhau của doanh nghiệp. Chính vì quá nhiều nên không "ra tấm ra món", không đáp ứng được nhu cầu về vốn của doanh nghiệp.
Hình dung có hàng trăm loại quỹ hỗ trợ cho sản xuất, cho vay, nhưng không đủ tầm, đủ lực đáp ứng yêu cầu của chủ thể kinh doanh.
Ông có nhắc tới trong năm qua rất nhiều dự án BOT đã trở thành "điểm đen" gây ách tắc trong hoạt động giao giao thương, tạo ra những chi phí lớn hơn và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam? Tại sao đến nay chúng ta vẫn chưa giải được bài toán "minh bạch" của các dự án này?
Chúng ta phải nhìn và giải quyết bản chất của BOT, tức là người dân chấp nhận đi đường BOT vì nhìn thấy lợi ích về chi phí và thời gian. Bên cạnh đó là minh bạch trong quá trình đầu tư, thu hồi vốn.
Hầu hết dự án BOT là chỉ định thầu, nhiều chuyên gia nói các dự án đó người được chỉ định là doanh nghiệp "sân sau" của bộ ngành, quan chức nên phải xử lý theo cách cứng rắn.
Tuy nhiên cũng chưa hẳn, có thể đơn vị trúng thầu là "sân sau" nhưng người mua lại phải chịu chi phí đầu tư, bôi trơn nên người ta cũng cần thu hồi vốn.
Do vậy tính minh bạch các dự án BOT cần thiết phải được đảm bảo, chúng ta phải làm sao kiểm toán lại, xem chất lượng, giá trị cũng như chi phí cần thiết cho các dự án mà doanh nghiệp đã bỏ ra, từ đó xem xét giúp doanh nghiệp có biện pháp thu hồi đúng chi phí mà mình bỏ ra.
Tuy nhiên nó cũng phải phù hợp để các doanh nghiệp vận tải cảm thấy chi phí mình bỏ ra phù hợp. Đây là bài toán chúng ta cần phải tính toán riêng cho từng công trình BOT, chứ không thể đồng bộ.
Thời gian qua, nhiều bộ ngành đã "tuyên chiến" với rừng thủ tục hành chính, thẳng tay cắt giảm nhiều điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên nhiều ý kiến vẫn cho rằng thực tế việc cắt giảm còn mang tính hình thức, số điều kiện kinh doanh được cắt giảm là do các bộ ngành "đẻ" ra trước đó?
Để cắt giảm điều kiện kinh doanh, chúng ta cần rà soát tiếp giữa các ngành trong từng bộ quản lý, giữa các bộ có liên quan để tránh trùng lặp, giảm thiếu tối đa điều kiện kinh doanh gây phiền phức, không cần thiết, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp ngay trên sân nhà, cũng như giúp doanh nghiệp có thói quen với điều kiện kinh doanh khi ra thị trường quốc tế.
Nói như vậy có nghĩa chúng ta cần xem xét so sánh, đối chiếu, cân nhắc điều kiện kinh doanh ở Việt Nam thế nào so với quốc tế, những điều quy định có chuẩn xác không. Tất nhiên mỗi quốc gia có khác nhau nhưng đều có chuẩn mực chung.
Ông nhận định như thế nào về triển vọng kinh tế Việt Nam 2018? Để tận dụng và vượt qua các thách thức, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước cần phải làm gì?
Hầu hết chuyên gia kinh tế trên thế giới đều đánh giá rằng năm 2018 kinh tế thế giới tiếp tục tăng trưởng tương đối tố. Với nền kinh tế hướng vào xuất khẩu như Việt Nam thì sẽ đẩy mạnh được hoạt động xuất khẩu của mình nếu chúng ta biết được tự đổi mới mình, tự làm mới các sản phẩm hàng hóa và đa dạng hóa các thị trường thì hoạt động xuất nhập khẩu của chúng ta sẽ tốt hơn. Từ đó, nó sẽ thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như các hoạt động chung cho nền kinh tế Việt Nam.
Việc đạt được mục tiêu tăng trưởng 6,7% tôi nghĩ nếu không có gì quá bất ngờ thì không phải là quá khó.
Đặc biệt, khi một số lĩnh vực thế mạnh của chúng ta đang trở thành một trong những trào lưu chung của nền kinh tế trên thế giới như một số sản phẩm rau, hoa quả nói riêng và sản phẩm nông nghiệp nói chung đã có tính chất công nghiệp ở trong đó đang dần trở thành các sản phẩm chủ lực của chúng ta. Rõ ràng, khả năng tăng trưởng trong năm tới rất tốt.
Năm 2018 đang đến, tôi mong các doanh nghiệp Việt Nam cần tích cực chủ động, nỗ lực tự đổi mới mình và thích ứng với các điều kiện hội nhập của nền kinh tế, từ đó góp phần thực hiện được các mục tiêu mà nhà nước và Chính phủ đã đề ra.
Rất mong Chính phủ và các cơ quan quản lý sẽ cố gắng đến mức tối đa để có thể tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các doanh nghiệp có thể phát huy hết khả năng, sức mạnh của mình để nền kinh tế Việt Nam đạt được sự tăng trưởng phát triển bền vững hơn trong tương lai.
Nhìn lại các kênh đầu tư trong 2017, theo ông, các nhà đầu tư nên đầu tư vào kênh nào 2018?
Nếu là chủ đầu tư và có vốn lớn tốt nhất nên đầu tư vào sản xuất kinh doanh. Môi trường kinh doanh ngày càng cải thiện với nhiều chính sách ưu đãi tạo thuận lợi cho doanh nghiệp khởi sự kinh doanh.
Nếu là người dân có thể đầu tư vào cổ phiếu, tất nhiên là phải theo dõi vì cổ phiếu phản ánh sức khỏe nền kinh tế. Trong năm qua thị trường chứng khoán Việt Nam tăng hơn 1.000 điểm là thế. Đây sẽ là kênh đầu tư hứa hẹn nhiều triển vọng.
Kênh gửi tiết kiệm, tôi cho rằng lãi suất sẽ không cao hơn 2017.
Về đầu tư bất động sản, dù lượng bất động sản giải quyết tương đối lớn nhưng nhu cầu không lớn, thậm chí một số loại hình bất động sản có xu hướng giảm giá.
Trân trọng cám ơn ông!
THÚY LINH.
