Ảnh minh họa từ internet.
Chỉ là nhìn bâng quơ về cổng, chỉ là thả hồn vô khói thuốc đang bay. Cậu tôi cai thuốc từ hồi còn trẻ, nghe cậu nói cậu đã có một lời thề nào đó. Ngày tôi còn bé, tôi còn chọc cậu:
- Hút thuốc như sinh mệnh cậu, mà cậu đời nào bỏ được?
Cậu chỉ cốc đầu tôi một cái rồi mỉm cười. Nhưng rồi sau hôm đó, tôi không bao giờ thấy cậu đốt thuốc nữa. Được ít lâu thì cậu dẫn về nhà một cô gái, tay bế một đứa trẻ còn đỏ hỏn và nói với tôi:
- Đây là mợ tương lai của cháu. Cậu thiếu mợ một cái đám cưới.
Cậu tôi bề ngoài thì có vẻ lầm lì, ít nói nhưng kỳ thực lại là một người tình cảm. Tôi còn nhớ, ngoại tôi có bảy người con nhưng khi họp lại để bàn vấn đề nuôi ngoại thì ai cũng thoái thác. Vì đều là máu mủ ruột thịt và cuộc sống mỗi người đôi khi không phải ai cũng là người trong cuộc để thấu hiểu nên tôi không bàn luận, chỉ có điều trong mắt những đứa trẻ là cháu ngoại lúc ấy, người đàn ông trẻ nhất nhà đứng ra dõng dạc:
- Anh chị không nuôi ba má thì tôi nuôi.
Và thế là cậu nuôi ông bà thật. Ông bà tôi khó tính, lại gia trưởng, con cháu đều có phần xa cách, nhưng cậu luôn lo mọi thứ chu toàn, chỉ có điều là cậu lại càng ít nói hơn nữa vì tính cậu và ông bà đều không hợp. Tôi hay sang chơi với cậu, tính tôi lại có phần già dặn trước tuổi, hệt cậu hồi nhỏ, nên cậu có phần thương. Nhiều khi, tôi hỏi cậu:
- Ông bà không ai nuôi vì tính khó, sao cậu còn giành? Không như các cậu, dì khác, gửi tiền về nuôi là được? Tính cậu với ông bà lại không hợp, thế mà chung một mái nhà?
- Nhỏ không hiểu chuyện. Hợp hay không cũng là cha mẹ, con cái phải nuôi mới là thảo hiếu.
Khi đó, cậu tôi mới hai lăm tuổi, cái tuổi bôn ba tứ phương để nuôi dưỡng ước mơ lại chỉ bó buộc cuộc đời trong một căn nhà ở quê với hai người già. Những khi tết đến, trong khi mọi căn nhà ở quê bắt đầu treo liễn, nhà nhà giăng những dải lụa hồng trang trí, cậu cũng tất bật mua đủ thứ mứt quà, rồi bánh trái về cúng tổ tiên. Ông bà tôi quan niệm Cả đời đã lao động đủ rồi, già thì để con cháu lo, tuyệt nhiên không đụng tay vào. Mẹ tôi nói, nhà không có đàn bà thì khổ lắm, nhất là những dịp tết nhất, bao nhiêu thứ phải lo, cậu tôi khi ấy vừa là người đàn ông cáng đáng đủ thứ trong gia đình, vừa là người phụ nữ chu toàn mọi thứ trong dịp tết. Mẹ hay sai tôi qua phụ cậu, cậu dạy tôi làm bánh tét, rồi cùng tôi thức đêm canh nồi bánh chưng. Là đàn ông nhưng cậu vô cùng khéo tay, từ việc làm nhân cho tới việc gói thành những cái bánh chưng vuông vức. Mẹ bảo tôi, ráng mà học cậu để trở thành một người đàn ông tốt, nhưng tốt cách mấy cũng đừng có học cách lầm lì, ít nói như cậu, cậu gì cũng tốt, chỉ thiếu cái ân cần.
Cậu tôi nghiện thuốc, ngồi canh bánh chưng hết đêm mà cậu nuốt trọn bao thuốc. Vậy mà, ngày ấy, khi dẫn mợ về, cậu lại tuyên bố bỏ thuốc, rồi bỏ thật. Người đàn ông có thể vì một điều gì đó mà bỏ đi thói quen bấy lâu nay của mình là một người vĩ đại lắm, bố hay bảo tôi vậy. Hẳn là cậu rất thương mợ. Thế nhưng, khi cậu dẫn mợ về, ông bà tôi lại phản đối ra mặt. Đó là hôm ba mươi tết, cậu dẫn mợ về nhà để mong cả nhà hoan hỉ nhưng ông vì giận quá mà chặt luôn cả chậu tắt quả chuẩn bị chuyển sang vàng, còn bà thì mâm ngũ quả vứt lộn xộn cả lên. Tôi khi ấy vẫn không hiểu nổi, tại sao cậu hiếu thảo như vậy và khi cậu có một gia đình, không một ai mừng cho cậu. Và chẳng phải tết là lúc gia đình nên sum họp hay sao mà lại để mọi thứ vỡ tan tành thế này. Ngay cả mẹ tôi, vốn là người thân và thấu hiểu cậu nhất cũng đột ngột:
- Cậu làm thế thì ẩu quá!
Sau này, lớn lên, tôi mới hiểu, mọi thứ đến quá nhanh vì chẳng ai biết cậu đã yêu lúc nào, thế mà đùng một cái, cậu dẫn về nhà một cô vợ, còn có cả con. Ông bà tôi trước giờ không chịu nổi cảnh để mọi thứ vượt mặt mình mà không biết, hơn nữa, sáu người con trước giờ ông bà đều đặt đâu ngồi đấy, không ai tự quyết chuyện hôn nhân. Tết năm ấy, nhà tôi buồn lắm, mợ tôi khóc suốt, chỉ quỳ lạy ông bà mà mếu máo:
- Con đã là phận người của anh Li, xin cho con phụng dưỡng ba mẹ, nếu một thời gian sau vẫn không ưng, con xin từ nhà mà đi.
Tất nhiên, ông bà tôi ưng thuận. Mợ không hiểu tính ông bà, ông bà thuận không phải vì cảm động hay thử tin mợ mà vì muốn để thời gian sẽ làm mợ nản lòng. Tôi cũng lựa lời nói với cậu suy nghĩ của mình, cậu cũng hiểu nhưng giờ con còn nhỏ quá, cậu muốn nó ở với cha. Tôi cũng là người thân với mợ nhất, khi rảnh rỗi, tôi hay tâm sự với mợ. Mợ kể:
- Mợ không phải người vùng này. Mợ gặp cậu con vào tết ba năm trước khi cậu theo mấy người đi tới chỗ mợ bán tắt. Cậu con ít nói nhưng chân thành, mợ thương cậu rồi ưng về làm vợ.
Mợ còn kể: Ngày mợ sinh, sinh khó, cậu đã nguyện sẽ không hút thuốc nữa để mợ sinh thành. Thế rồi, đứa bé chào đời cũng là ngày cậu bỏ thuốc.
Mợ ở nhà tôi ba năm, ba năm mợ khóc hết nước mắt. Đến năm thứ ba, ông bà tôi đuổi mợ đi vào đúng ngày ba mươi tết. Vẫn là không chấp nhận được, vẫn là không kham nổi, vẫn là đủ lý do. Cậu tôi không giữ khi mợ ôm con đi, mợ cũng không oán cậu nửa lời. Điều cuối cùng cậu nói với ông bà là:
- Tôi để mẹ con cô ấy đi không phải vì tôi hết thương họ mà bởi vì tôi là con của ba mẹ. Chứ trong lòng tôi, đau đớn lắm.
Rồi kể từ đó, cậu không nói gì nữa, chỉ vò võ làm lụng suốt ngày. Ông bà tôi cũng có phần suy nghĩ. Và cứ thế, mỗi năm, cứ đúng chiều ba mươi, cậu lại châm thuốc hút như để nhớ về vợ con ở phương xa. Và cứ đúng chiều ba mươi, thể nào mợ cũng về, lo chu toàn ngày tết rồi lại đi vào hôm sau. Mợ nói:
- Tuy ba mẹ không công nhận con nhưng trong lòng con đều luôn nghĩ mình là con dâu của hai người, nên hãy để con phụ chồng lo cho dịp tết đầy đủ rồi con đi. Cũng là để cho cháu gặp ông bà, chứ cháu nhớ ông bà lắm.
Và cứ thế, hy hữu như chuyện tình Ngưu Lang - Chức Nữ, hai người chỉ gặp nhau mỗi năm một lần. Chỉ khi nào thật rảnh, nghỉ vài ngày, cậu lại về quê thăm mợ, thăm con, nhưng cũng không dám đi quá lâu vì ông bà già yếu ở nhà. Suốt ba năm nữa như thế trôi qua, cậu vẫn hay kể cho tôi nghe về giấc mơ cậu, mợ và bé em trong một ngày hạnh phúc, nhưng đó chỉ là những kỳ vọng trong những câu chuyện kể và khói thuốc chỉ khiến cậu nhớ về một gia đình chốn nào đó xa xăm. Mẹ tôi cuối cùng cũng nói chuyện với ông bà:
- Xét cho cùng, giờ nó cũng đã là chồng người ta, là cha người ta, tuổi nó cũng đã lớn rồi, đủ để cáng đáng một gia đình. Nó thương vợ con nó kể gì, ba mẹ tính để nó độc thân cả đời, rồi cháu ba mẹ không có cha, không có ông bà hay sao?
Bà tôi có phần mủi lòng, bao giờ cũng thế, phụ nữ thường dễ cảm thông hơn. Tết năm tiếp theo, khi mợ lục tục về, bà ngồi nhai trầu bỏm bẻm:
- Về chừng này có xe về không? Để ít hôm nữa hãy về.
Đứa bé được bà mở lời nghĩ bà thương nó cứ quấn lấy mặc bà đuổi riết, nhưng nó vẫn cứ bám nên bà phải trông. Có lẽ tình bà cháu khiến bà mủi lòng thêm. Ông thì vẫn có phần khiên cưỡng. Đó là năm đầu tiên trong tất cả mùa tết, tôi thấy cậu vui nhất, cứ quấn quýt vợ con mãi thôi. Mẹ tôi tặc lưỡi:
- Khổ, tết là phải sum vầy mà năm nào nó cũng phải buồn.
Tôi cũng nghĩ, công nhận cậu khổ thật, cái hạnh phúc giản đơn mà phải vất vả lắm cậu mới có được.
Đứa nhỏ kháu và giống cậu y hệt, nó lại khá khéo, tôi mách nước nó:
- Ông là phải cứ bám như bà ông mới thích. Em lại mà chơi với ông, bám ông hoài, nhõng nhẽo vô.
Trẻ con nói gì nghe nấy, ông càng ruồng rẫy nó, nó càng bám ông. Tôi cũng biết tính ông, cứng rắn thật đấy nhưng mềm lòng trước con nít. Suốt mấy ngày tết, nó bám ông miết, hết tết, mợ lại xin phép về, ông có chiều không muốn để nó đi, tự nhiên bật ra hỏi:
- Về thế khi nào quay lại?
Chỉ thế thôi mà cả nhà đều ngỡ ngàng rồi bật cười.
Tết sum vầy sao lại cứ chia xa mãi được. Và tình thân, dù có xa nhau cách mấy, cuối cùng cũng có một sợi dây gắn kết. Và cả lòng hiếu thảo nữa, đến cuối cùng sẽ lại có sự đền đáp xứng đáng.
Tôi kháy cậu:
- Thế là ba mươi tết khỏi hút thuốc nữa luôn nhé?
Cậu bật cười tràn đầy hạnh phúc.
Lê Hứa Huyền Trân.
