Lễ khai giảng năm học mới của thầy trò trường Marie Quire, Hà Nội. Ảnh: Hải Nguyễn.
Năm học mới,nỗi lo cũ.
Dấu ấn của năm học vừa qua là ngành giáo dục đã tổ chức thành công kỳ thi THPT quốc gia 2017, với việc lần đầu tiên giao cho các địa phương chủ trì, giúp thí sinh tiết kiệm được thời gian và chi phí đi lại, khi được tham dự kỳ thi ở ngay tại địa phương của mình.
Đặc biệt, năm học 2016 - 2017, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi gặt hái nhiều thành công. Bằng chứng là tất cả các đội tuyển của Việt Nam tham dự kỳ thi Olympic Toán học, hóa học, Vật lý, Tin học... đều có huy chương vàng. Điều này minh chứng cho chất lượng giáo dục phổ thông không ngừng được nâng lên.
Những dấu ấn, thành công đó sẽ là bước đà để ngành giáo dục tiếp tục nỗ lực, gặt hái thêm nhiều thành quả hơn nữa. Có điều, khi năm học mới đã cận kề, học sinh, phụ huynh trên cả nước vẫn còn nhiều nỗi lo.
Trường THCS và THPT Đống Đa, thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng) đang phải gấp rút di dời, tìm địa điểm để học sinh có nơi học mới an toàn hơn, sau sự cố một lớp học ở đây vừa bị sập sàn, khiến 10 học sinh rơi từ tầng hai xuống tầng trệt, phải nhập viện cấp cứu.
Sau trận lũ quét lịch sử vào đầu tháng 8, nhiều trường học ở Mù Cang Chải (Yên Bái) rơi vào cảnh tan hoang, trường ngập trong bùn và đất đá. Với sự chung tay, giúp đỡ của đồng bào, người dân Mù Cang Chải nhanh chóng bắt tay vào khắc phục, để con em mình có nơi học tập khi năm học mới đã cận kề. Nhưng với đội ngũ giáo viên, học sinh nơi đây, khó khăn vẫn bộn bề, chồng chất. Thầy trò phải dạy và học ở những nơi tạm bợ, trong điều kiện thiếu thốn sách vở, trang thiết bị dạy học.
Ở ngay tại thủ đô, vẫn còn xảy ra tình trạng thiếu trường, lớp. Mặc dù Bộ GDĐT quy định mỗi lớp học không quá 35 học sinh, nhưng ở nhiều trường học của Hà Nội, hiện con số này cao hơn rất nhiều, thậm chí bậc học mầm non còn không có chỗ học. Vì không đủ chỗ, nên hầu như các trường mầm non công lập trên địa bàn các quận nội thành Hà Nội đều bị quá tải, trẻ phải học trong tình trạng nhồi nhét.
Theo một vị lãnh đạo Phòng Giáo dục - Đào tạo quận Cầu Giấy, hiện quy mô giáo dục mầm non của quận lên tới gần 18.000 trẻ, nên sĩ số trung bình là hơn 60 em/lớp. Tại quận Thanh Xuân, số trường mầm non đã rất nhiều (có 37 trường mầm non/11 phường) nhưng sĩ số vẫn lên tới hơn 50 em/lớp.
Ngoài quá tải, không ít học sinh vẫn phải học ở những nơi có cơ sở vật chất xuống cấp, học tạm ở nhà văn hóa thôn, hội trường, hay phòng chức năng vì thiếu lớp học Tình trạng này xảy ra tại Trường Tiểu học Tả Thanh Oai (Thanh Trì, Hà Nội). Bà Hoàng Thị Thu Hà  Hiệu trưởng nhà trường - cho biết, sĩ số học sinh toàn trường gần 2.000, nhưng cả trường chỉ có 39 lớp học. Vì học sinh tăng quá nhanh khiến sĩ số trên một lớp đông, một số phòng chức năng đã phải sử dụng để làm phòng học. Để giải quyết tình trạng này, rất mong UBND huyện xây dựng thêm một trường tiểu học trên địa bàn xã Tả Thanh Oai để giảm sĩ số HS/trường/lớp, đảm bảo sĩ số HS/lớp theo đúng điều lệ trường tiểu học - bà Hà kiến nghị.
Ngoài những nỗi lo về chuyện thiếu trường, lớp, không ít phụ huynh còn kêu trời vì những khoản thu đầu năm học. Vào cuối tháng 8, hầu hết các trường đều tiến hành tổ chức họp phụ huynh, để thông báo công tác chuẩn bị cho năm học mới. Đây cũng là thời điểm, phụ huynh bối rối với những khoản thu theo hình thức tự nguyện, mà không đóng không được của nhà trường. Ví dụ như tiền sổ liên lạc điện tử, mua điều hòa, máy tính Vì lo con bị gây khó dễ nếu không đóng, không ít phụ huynh phải cắn răng, bớt ăn tiêu để hoàn thành trách nhiệm với nhà trường.
Nhìn thẳng hạn chế để đặt kỳ vọng!
Tại hội nghị tổng kết năm học 2016  2017, triển khai nhiệm vụ năm học 2017  2018 do Bộ GDĐT tổ chức mới đây, Bộ trưởng Bộ GDĐT Phùng Xuân Nhạ thẳng thắn nhìn nhận, ngành giáo dục năm qua còn có những tồn tại, khuyết điểm, cần phải nhìn thẳng vào những hạn chế này để tìm ra giải pháp khắc phục, nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục.
Bộ trưởng thừa nhận còn xảy ra tình trạng thiếu trường, lớp mầm non ở các tỉnh, thành phố có khu công nghiệp, khu chế xuất, các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, khu đông dân cư. Điều này dẫn đến sĩ số học sinh mầm non, phổ thông/lớp ở một số địa phương còn cao so với quy định. Ngoài ra, lãnh đạo Bộ GDĐT cũng nhìn nhận vẫn còn tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ ở một số địa phương. Việc chuyển giáo viên phổ thông dôi dư dạy mầm non chưa qua đào tạo ở một số địa phương, như ở Thanh Hóa... đã gây bức xúc trong ngành vàxã hội.
Ngoài ra, năng lực nghề nghiệp của một bộ phận giáo viên còn yếu, phương pháp giảng dạy chậm đổi mới, chưa đáp ứng yêu cầu dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh; một số giáo viên thiếu kỹ năng, phương pháp sư phạm, cá biệt có giáo viên vi phạm đạo đức nhà giáo. Đây là những hạn chế, tồn tại mà ngành giáo dục đặt mục tiêu phải khắc phục hiệu quả trong các năm tiếp theo, nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước.
Thêm một vấn đề nổi cộm trong năm học vừa qua được lãnh đạo Bộ GDĐT thừa nhận là vấn đề điểm chuẩn các trường sư phạm thấp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng đào tạo đội ngũ giáo viên tương lai. Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ cho rằng, ngành sư phạm muốn nâng cao chất lượng đầu vào phải học tập kinh nghiệm từ ngành công an, quân đội và khẩn trương thực hiện quy hoạch lại mạng lưới các trường sư phạm. Sắp tới, ngành sẽ đặt hàng các trường đào tạo theo nhu cầu của các trường học trong hệ thống giáo dục. Đây cũng là nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục trong năm học mới.
Quyết tâm này của Bộ GDĐT đang nhận được sự ủng hộ của dư luận. Bởi nói như Giáo sư Trần Hồng Quân  nguyên Bộ trưởng Bộ GDĐT, hiện là Chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam: Chúng ta chọn những thí sinh yếu kém vào sư phạm để đào tạo ra lớp thầy không giỏi, thì lớp thầy kém đó sẽ đào tạo ra lớp học sinh kém và chúng ta lại chọn những em kém nhất trong số các học sinh kém đó để trở vào học sư phạm. Vòng xoáy đi xuống đó cứ tiếp tục.
Nhưng Muốn dự đoán tương lai của một quốc gia, hãy nhìn vào ngành giáo dục. Muốn dự đoán tương lai của ngành giáo dục, hãy nhìn vào chính sách của Nhà nước và thái độ của xã hội đối với đội ngũ giáo viên. Nhiều giáo viên hiện nay, dù thâm niên đứng lớp 10 mà lương không bằng ô sin, bảo vệ. Vì thế, năm học mới, bên cạnh những kỳ vọng, vẫn còn nhiều băn khoăn, trông chờ vào những giải pháp căn cơ của cơ quan quản lý, để học sinh không phải học trong cảnh nhồi nhét, để giáo viên có thể sống được bằng lương.
Đặng Chung.
