Trẻ em người dân tộc thiểu số tại các bản làng vùng sâu, vùng xa là những đối tượng dễ bị tổn thương (Ảnh chỉ mang tính chất minh họa). Ảnh: CTV.
Nhức nhối vùng cao.
Tháng 12-2013, một vụ án xâm hại tình dục trẻ em làm rung động vùng quê yên bình Trạm Tấu. Đối tượng Sùng A Dê, sinh năm 1994, trú tại thôn Tà Ghênh, xã Bản Mù, huyện Trạm Tấu hiếp dâm cháu Sùng Thị C, sinh năm 2004, là cháu họ của Dê. Đến nhà họ hàng để ngủ nhờ, Dê lợi dụng lúc mọi người trong nhà ngủ say đã lẻn vào phòng dùng vũ lực ép cháu C quan hệ với mình và dọa cháu C không được nói cho ai biết.
Nghiêm trọng hơn, năm 2014, Tòa án nhân dân tỉnh Điện Biên đã tuyên phạt bị cáo Tẩn A Sánh, sinh năm 1979, trú tại bản Sín Chải 1, xã Na Hỳ, huyện Nậm Pồ, 14 năm tù vì tội "Hiếp dâm trẻ em". Nạn nhân của Sánh chính là con gái của y, sinh năm 2004. Do vợ chồng Sánh ly hôn, y ôm hận nhiều lần tìm cách trả thù vợ. Một hôm, trong lúc say rượu, Sánh đã hãm hiếp chính con gái ruột của mình.
Tháng 6-2015, tại UBND xã Tén Tằn, huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa đã diễn ra một phiên tòa lưu động. Bị cáo Sùng A Pó khi đi làm thuê tại địa phương đã quen với em Thao Thị Ch, sinh năm 2000, ở xã Nhi Sơn, huyện Mường Lát và thường xuyên giao cấu với Ch khi cô bé chưa đủ 15 tuổi, dẫn đến việc Ch có thai. Hội đồng xét xử đã tuyên phạt Sùng A Pó mức án 5 năm tù giam với tội danh giao cấu với trẻ em.
Tháng 3-2016, vụ 23 nữ sinh tiểu học người DTTS trường Phổ thông dân tộc nội trú La Pán Tẩn, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai đã bị tên Đỗ Văn Nam - bảo vệ nhà trường dâm ô suốt 2 năm khiến cả nước bàng hoàng. Sự việc chỉ được các giáo viên phát hiện khi có một số em vì quá sợ hãi nên không dám đi học. Điều đó cũng cho thấy, việc bảo đảm an toàn cho học sinh các trường dân tộc nội trú chưa được quan tâm đúng mức.
Tại tỉnh Hòa Bình, trong 6 tháng đầu năm 2016, các đơn vị nghiệp vụ của Công an tỉnh đã tiếp nhận đơn tố cáo và tiến hành điều tra, xác minh 11 vụ hiếp dâm, giao cấu với trẻ em. Đáng chú ý là đối tượng Quách Công T, trú tại xã Liên Hòa, huyện Lạc Thủy bị chính vợ mình tố cáo nhiều lần hãm hiếp con gái ruột.
Hệ lụy một đời.
Thực tế cho thấy, ở các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS, tình trạng này đang ngày càng có nhiều diễn biến phức tạp, nghiêm trọng hơn cả về tính chất và mức độ. Tại các bản làng, đường sá heo hút, có nhiều hang động, hẻm núi thì càng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho trẻ em gái. Nạn nhân thường bị xâm hại khi đi chơi, đi phụ giúp gia đình ở các nơi vắng vẻ như nương ngô, ngoài rẫy hoặc đi hái nấm, kiếm rau bìa rừng mà không có người lớn đi cùng. Sau khi thực hiện hành vi bỉ ổi, các đối tượng thường đe dọa tinh thần nạn nhân để nạn nhân giữ bí mật, không khai báo.
Không chỉ gây mất trật tự an toàn xã hội, loại tội phạm này còn để lại nhiều hệ lụy dai dẳng cả về thể chất lẫn tinh thần cho các trẻ em gái. Hầu hết các em thường sợ hãi, hoảng loạn, suy sụp, sống mặc cảm, lầm lì, từ đó dẫn đến học kém, sống buông thả hoặc bỏ nhà đi. Nhiều em từ chỗ bị tổn thương thân thể dẫn tới nảy sinh mặc cảm bị khinh rẻ, cô lập, thường xuyên cáu giận vô cớ và muốn tự tử. Từ đó, các em uất hận muốn trả thù đời và dễ bị lôi kéo vào tệ nạn xã hội.
Đối với trẻ em đi học nội trú xa nhà thì nguy cơ bị lợi dụng cũng rất lớn. Các giáo viên trường Phổ thông dân tộc nội trú La Pán Tẩn cho biết, phụ huynh vùng cao thường bận lao động kiếm sống, không chú ý nhiều đến con cái, các giáo viên cũng chưa ý thức hết nguy cơ học sinh của mình bị xâm hại tình dục, vì các em còn quá nhỏ. Khi bị xâm hại, các em sợ bị trả thù nên chỉ dám tâm sự bằng tiếng dân tộc với bạn bè nên giáo viên rất khó nắm bắt được thông tin.
Ở một khía cạnh khác, vấn đề nhận thức và phong tục tập quán cũng rất đáng lưu ý. Do đồng bào có quan niệm khá "thoáng" về hôn nhân và tình dục nên với họ, quan trọng là "ưng cái bụng" chứ không quan tâm đến độ tuổi của đối tượng. Vì thế, không ít người đã phải trả giá cho sự thiếu hiểu biết mình. Mới đây, Tòa án nhân dân huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên đã xét xử lưu động trước đông đảo nhân dân vụ bị cáo Giàng A Mùa (sinh năm 1990) vì hành vi giao cấu với trẻ em. Khi bị tuyên phạt 36 tháng tù giam, Mùa vẫn ngây ngô cho rằng "bạn gái thuận tình quan hệ thì sẽ chẳng vấn đề gì". Còn nạn nhân mới 14 tuổi thì trả lời đơn giản: "Mình ưng cái bụng nó nên mình trao hết cho nó thôi".
Cần thêm sự nỗ lực.
Tùy thuộc vào hành vi phạm tội cụ thể, Bộ luật Hình sự quy định mức hình phạt cho hành vi xâm hại tình dục trẻ em: Thấp nhất từ 6 tháng đến 3 năm tù, cao nhất có thể lên đến tù chung thân hoặc tử hình. Chế tài nghiêm khắc, xã hội lên án mạnh mẽ, song dường như tình trạng này không suy giảm. Điều đó chỉ ra những bất cập phải tiếp tục cần điều chỉnh như công tác phối hợp phòng ngừa tội phạm giữa các lực lượng chưa hiệu quả; vai trò của cấp ủy, chính quyền và các tổ chức đoàn thể ở cơ sở trong công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật còn yếu.
Riêng tại các tỉnh vùng cao, vùng đồng bào DTTS, để hạn chế và tiến tới khắc phục tình trạng xâm phạm tình dục trẻ em, đòi hỏi phải có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, của các lực lượng có liên quan. Những kiến thức cơ bản về giới tính, kỹ năng tự bảo vệ mình đã được các thầy cô giáo các trường dân tộc nội trú, các cán bộ cộng đồng hướng dẫn cho từng nhóm đối tượng như: Không đi chơi hay ở một mình những nơi vắng vẻ, lúc đêm tối; khi có kẻ muốn xâm hại tình dục phải biết cách từ chối, kêu to hoặc bỏ chạy; khi bị xâm hại, kể lại với người lớn đáng tin cậy để được giúp đỡ; mạnh dạn tố cáo để nghiêm trị tội phạm...
Với sự vào cuộc tích cực của cộng đồng, bản thân các em gái người DTTS sẽ dần hình thành ý thức việc bảo vệ bản thân, bạn bè, chị em gái của mình. Cô bé mồ côi Chấu Thị Tảo đang học lớp 8 chuyên Văn, trường Trung học phổ thông chuyên Lào Cai đã đạt giải Nhì cấp tỉnh với đề tài nghiên cứu "Thực trạng và giải pháp vấn đề xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn tỉnh Lào Cai". Tảo cho biết, là người DTTS, em biết rõ sự bất cập, thiếu hiểu biết về nạn xâm hại tình dục trẻ em ở vùng cao nên đã đề xuất các trường tăng cường bài giáo dục giới tính, kỹ năng sống, giao lưu với công an... Hiện đã có 3 trường trung học ở Lào Cai áp dụng mô hình này.
Một trong những hoạt động quan trọng hàng đầu là cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền cho đồng bào ở vùng cao nắm chắc được những nội dung quy định cụ thể về độ tuổi, điều kiện đăng ký kết hôn cũng như những hình thức xử phạt khi vi phạm những quy định đó. Đồng thời, phải xử lý nghiêm các đối tượng có hành vi xâm phạm tình dục trẻ em tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS. Thông qua các phiên tòa xét xử lưu động tại địa bàn xảy ra vụ án cũng sẽ là một phương cách tuyên truyền giáo dục trực quan hiệu quả.
Ngân An.
