Người Mỹ biểu tình phản đối chiến tranh Việt Nam tại thành phố New York năm 1968. (Nguồn: AP/QĐND).
Câu chuyện bắt đầu khi tướng William C.Westmoreland tuyên bố sau Chiến dịch Tết Mậu Thân rằng Mỹ cần điều thêm hơn 200.000 lính đến Việt Nam để kết thúc hoàn toàn chiến tranh. Thông tin này lập tức được tờ New York Times đăng tải vào 10-3-1968, khiến cho dư luận cho rằng Mỹ cần thêm quân để phục hồi lại sau thất bại ê chề.
Người viết quân sử Mỹ là Chuẩn tướng S.L.A.Marshall đã viết về tình hình ở Mỹ lúc bấy giờ: Một thắng lợi tiềm năng to lớn đã biến thành một thất bại thảm hại do các ước tính sai lầm, mất tinh thần và một làn sóng của tư tưởng thất bại.
Trên thực tế, việc điều thêm quân sỹ chính là một bước đi mà Tổng thống Lyndon B. Johnson từ lâu đã muốn né tránh.
Bởi vậy mà khi Tướng Westmoreland đưa ra tuyên bố trên, ngay cả những chính trị gia kiên trì ủng hộ chiến tranh cũng bắt đầu tỏ ra lo ngại và thấy cần phải có sự thay đổi.
Vào tháng 3/1968, Hãng Gallup công bố bản thăm dò dư luận cho thấy 56% dân Mỹ ủng hộ việc quân đội nước họ từ từ rút khỏi Việt Nam, trong khi chỉ 34% phản đối. Có tới 78% tin rằng Mỹ sẽ không đạt được bước tiến trong cuộc chiến này.
Mark Bowden, tác giả cuốn sách Huế 1968 nhận định rằng, lần đầu tiên trong một cuộc chiến quy mô lớn, sức mạnh của truyền hình đã trở nên rõ ràng. 50 triệu người Mỹ đã chứng kiến được sự hủy diệt của cuộc chiến và Chính phủ Mỹ dường như không có cách nào để mô tả về cuộc chiến này một cách sạch sẽ, đơn giản và dễ thắng nữa.
Cuộc Tổng tiến công Tết Mậu thân và chiến sự ở Huế thực sự là một cú sốc đối với dư luận Mỹ. Và không chỉ ở Huế mà còn hàng trăm thành phố khác ở miền Nam Việt Nam bị tiến công. Những hình ảnh và thông tin về diễn biến ở đó đã thực sự thay đổi thái độ của người dân Mỹ đối với cuộc chiến ở Việt Nam- Bowden viết trong cuốn sách của ông.
Tại Washington, sự bối rối cũng thể hiện rõ ngay trong Quốc hội Mỹ khi các nghị sỹ cũng quay sang chỉ trích Tổng thống Johnson.
Vào ngày 7/2/1968, Nghị sỹ Robert Kennedy bình luận: Họ đã cho chúng ta thấy rằng tất cả các báo cáo mà chúng ta nhận được nói về sức mạnh của quân đội Mỹ, sự suy yếu của kẻ thù, rằng nửa triệu binh sỹ Mỹ cùng 700.000 quân đồng minh, nguồn lực dồi dào cùng vũ khí hiện đại...cuối cùng vẫn không thể giữ nổi một thành phố từ các cuộc tấn công chỉ với 250.000 quân.
Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy năm 1968, cuối cùng, phía Mỹ đã phải chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và đơn phương ngừng đánh phá miền Bắc từ vĩ tuyến 20 trở ra.
Quy mô của chiến dịch Tết Mậu Thân là một đón giáng mạnh tới Tổng thống Johnson, khiến ông không còn ý chí tranh cử thêm một nhiệm kỳ nữa.
Roberet McNamara từ chức Bộ trưởng Quốc phòng và được thay thế bởi Clark Clifford. Tuy nhiên, ông Clifford lúc bấy giờ cũng thừa nhận cuộc chiến đã đi vào ngõ cụt: Tôi đã đặt ra câu hỏi như khi nào cuộc chiến này chấm dứt? Chúng tôi cũng không biết nữa. Sau đó tôi lại tự hỏi chúng tôi sẽ đưa ra kế hoạch nào để chiến thắng ở Việt Nam? Hóa ra không có kế hoạch nào cả. Kế hoạch hiện giờ là ngồi hy vọng kẻ địch cuối cùng sẽ từ bỏ.
Cựu phân tích gia của CIA, Samuel A. Adams sau này đã nhận định về thất bại chiến lược của Mỹ như sau: Chúng ta đã tự đào hố chôn mình. Chúng ta tuyên truyền với mọi người, trên báo chí rằng cuộc chiến này đang nghiêng về phía Mỹ, rằng sức mạnh kẻ thù đang suy yếu, nhưng tất cả đều là giả dối. Sau Tết (chiến dịch Tết Mậu thân), không ai còn tin điều mà Westmoreland nói, không ai tin điều chính phủ nói.
Trong năm 1963, khi lên nắm quyền sau vụ ám sát John F. Kennedy, Tổng thống Lyndon Johnson nhận được tỷ lệ ủng hộ lên tới 80%. Nhưng đến năm 1967 tỷ lệ này giảm xuống còn 40%. Sử gia Mỹ Stanley Karnow sau này viết: Và cuối cùng là đến sự kiện Tet (Tết Mậu Thân 1968) - và tỷ lệ ủng hộ này lại giảm - cứ như thể sự kiện này đã châm ngòi nổ cho một làn sóng phản đối vậy.
Khánh Duy.
