Bộ máy cồng kềnh.
Nhận nhiệm vụ Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Lộc A (huyện Bình Chánh), từ giữa năm 2017 nhưng đồng chí Trần Quang Sang vẫn chưa xuống hết được địa bàn 15 ấp với hơn 118 nghìn dân. Đồng chí cho biết, mỗi ấp có hơn 40 người nắm giữ các chức vụ từ bí thư, phó bí thư chi bộ; trưởng, phó ban điều hành; trưởng ban mặt trận; các chi hội cựu chiến binh, phụ nữ, nông dân, đoàn thanh niên, người cao tuổi, khuyến học, chữ thập đỏ... Tổng số người hưởng lương và phụ cấp ở xã lên đến hơn 850 người. Năm 2016, số thu ngân sách của Vĩnh Lộc A là hơn năm tỷ đồng, trong khi số tiền mà ngân sách nhà nước phải chi cho toàn hệ thống chính trị của xã (không kể công an, quân sự) lên tới hơn 18 tỷ đồng và năm nào dự toán ngân sách cũng tăng từ 8 đến 12% do bộ máy tổ chức và nhân sự tăng thêm.
Tương tự, Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Lộc B (Bình Chánh) Nguyễn Thanh Việt cho biết, xã có 16 ấp với hơn 110 nghìn dân, vì thế có ấp có gần 30 tổ. Ngoài số "cán bộ khung" ở ấp còn có các lực lượng khác cũng hưởng phụ cấp hằng tháng gồm: dân quân thường trực, công an viên, cộng tác viên dân số kế hoạch hóa gia đình, nhân viên y tế cộng đồng..., cũng thêm cả chục người mỗi ấp. Nếu cộng hết cán bộ định biên, cán bộ hợp đồng ở xã, những người hưởng phụ cấp ở ấp thì lên đến 900 người. Sắp tới, dân số xã lại tăng cơ học cho nên sẽ tách ra một số ấp, tổ nữa và số người hưởng lương, phụ cấp sẽ tăng mạnh, bộ máy từ ấp đến xã càng phình to. Nhìn rộng ra, TP Hồ Chí Minh có 322 phường, xã, thị trấn với 21.905 tổ nhân dân, tổ dân phố, số người hưởng phụ cấp không chuyên trách, số cán bộ, công chức trong định biên là hơn 110 nghìn người.
Nói về phương thức lãnh đạo của Đảng ủy xã đối với bộ máy, đồng chí Nguyễn Thanh Việt cho rằng, Đảng ủy có nghị quyết đến các chi bộ; MTTQ có chương trình, kế hoạch hoạt động; Đoàn TNCS, Hội Cựu chiến binh, Hội Nông dân... cũng có nghị quyết của cấp mình nhưng thực tế nghị quyết của các đoàn thể, mặt trận đều bám vào nghị quyết của Đảng ủy cho nên còn chung chung. Vì thế ở ấp cần nhân sự chủ chốt là đủ, không cần thiết phải đông thêm nữa. Cái chính là phương thức lãnh đạo của Đảng ủy xã phải xuyên suốt, tỏa rộng.
Theo đồng chí Trần Quang Sang, nhiều bất cập, hạn chế trong hoạt động của cấp ủy, tổ chức bộ máy chính quyền, MTTQ và các đoàn thể chính trị, xã hội tại cơ sở thường bị đổ cho "cơ chế" là không ổn. Đó là sự thống nhất chưa cao; còn tình trạng nể nang, ngại đụng chạm, không dám làm, thiếu sâu sát. Ở ấp mà cán bộ quyết liệt, phản ánh kịp thời... thì sẽ không có tình trạng lấn chiếm đất đai, xây nhà không phép, vệ sinh môi trường thấp kém, tệ nạn xã hội, tội phạm gia tăng...
Hoạt động chồng chéo.
Đảng bộ TP Hồ Chí Minh có 68 đảng bộ trực thuộc với 2.324 tổ chức cơ sở đảng. Những năm qua, việc đổi mới phương thức lãnh đạo gắn với xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu quả chưa đạt mục tiêu đề ra. Sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, tổ chức trong bộ máy chậm được khắc phục cho phù hợp với thực tế và yêu cầu phát triển. Tại hội nghị về công tác tổ chức mới đây, đồng chí Tất Thành Cang, Ủy viên T.Ư Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy đã thẳng thắn chỉ ra những bất hợp lý: Văn phòng có chức năng chung là tham mưu và phục vụ. Ở thành phố có Văn phòng Thành ủy; các ban Đảng lại có các văn phòng ban; rồi xuống tới các quận ủy, huyện ủy, đảng ủy cấp trên cơ sở, mỗi nơi lại tổ chức một văn phòng. Ở cấp này, từng đơn vị, MTTQ và các tổ chức chính trị, xã hội là thành viên của MTTQ mỗi nơi cũng có một văn phòng phục vụ tổ chức, đơn vị đó. Trước đây, cấp thành phố chỉ có Văn phòng Thành ủy, Văn phòng HĐND-UBND, Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội, thì nay lại tách ra Văn phòng HĐND và Văn phòng UBND riêng. Có bộ phận văn phòng là kéo theo nhân sự, trụ sở, xe cộ, điện nước, văn thư, hành chính... Một năm, chi phí để "nuôi" bộ máy này không biết bao nhiêu mà tính.
Hiện nay, cơ cấu tổ chức bộ máy ở TP Hồ Chí Minh chia theo hai khối là quản lý nhà nước và cơ quan Đảng, MTTQ, các đoàn thể chính trị xã hội. Trong đó, khối quản lý nhà nước có nhiều vị trí làm việc trùng lặp về chức năng nhiệm vụ, nhất là ở bộ phận văn phòng các cấp. Điều đó dẫn đến số lượng và cơ cấu ngạch công chức của khối này được đẩy lên tới 13.292 biên chế (sở, ngành 7.080 biên chế; quận, huyện 6.212 biên chế). Tương tự, ở khối còn lại, biên chế được định biên là 5.275 người, vượt 1.777 người so với biên chế T.Ư giao.
Theo đánh giá của Ban Thường vụ Thành ủy TP Hồ Chí Minh, tại các ban Đảng, có từ năm đến sáu đơn vị bộ phận tham mưu, giúp việc cho ban mình, trong đó có nhiều đơn vị trùng lặp như vừa làm nhiệm vụ tham mưu, giúp việc lại vừa nghiên cứu, tổng hợp trong cùng một lĩnh vực. Ngoài ra còn có các Đảng đoàn, Ban cán sự Đảng ở một số cơ quan cùng tồn tại song song với Đảng ủy cơ quan dẫn đến trùng lặp về chức năng, nhiệm vụ.
Cần mạnh dạn thay đổi.
Theo đồng chí Tất Thành Cang, đề án sắp xếp bộ máy tổ chức, nhân sự của Thành ủy đang được hoàn thiện và sớm đưa ra thực hiện. Tinh thần là cái gì Nhà nước làm được thì làm, cái gì tư nhân làm tốt thì mạnh dạn giao, không giữ. Một số cơ quan, đầu mối của cấp ủy, chính quyền sẽ được thu gọn lại. Tới đây, Văn phòng Thành ủy sẽ giảm từ gần 300 người xuống còn 70 đến 80 người; tách bộ phận hành chính, phục vụ, các doanh nghiệp kinh tế thuộc văn phòng ra khỏi bộ máy; bộ phận phục vụ đi lại, phòng nghỉ, tổ chức hội nghị... sẽ giao cho tư nhân và khi cần thì thuê lại. Hướng chung là tập trung giảm đầu mối, sắp xếp lại theo chức năng, nhiệm vụ cụ thể, kiên quyết sáp nhập những bộ phận trùng lặp nhau... Cả hệ thống chính trị phải chuyển động từ tư duy đến hành động hướng đến mục tiêu tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Phải đổi mới phương thức lãnh đạo mà trước tiên là đổi mới theo hướng gần dân, sát cơ sở để các chỉ thị, nghị quyết của Đảng mang hơi thở cuộc sống.
Thực hiện chủ trương nêu trên, Thành ủy soạn thảo các đề án và triển khai xuống các quận, huyện và sở, ngành. Theo đó, sẽ tách chức năng, nhiệm vụ của từng ngành, lĩnh vực và phân định rõ quản lý nhà nước với phục vụ, thừa hành. Tăng đấu thầu, xã hội hóa các hoạt động công ích, hành chính sự nghiệp. Thí dụ như ở cấp quận, huyện sẽ sắp xếp lại Trung tâm Bồi dưỡng chính trị theo một trong ba phương án: sáp nhập các trung tâm vào để thành lập Trung tâm Bồi dưỡng chính trị khu vực thuộc Học viện Cán bộ thành phố; sáp nhập Trung tâm Bồi dưỡng chính trị, Trung tâm Giáo dục thường xuyên, Trung tâm Hướng nghiệp, Trung tâm Dạy nghề; chuyển Trung tâm Bồi dưỡng chính trị trực thuộc Ban Tuyên giáo và nhất thể hóa chức danh Trưởng ban Tuyên giáo kiêm Giám đốc Trung tâm. Cùng với đó, nhất thể hóa một số chức danh lãnh đạo, quản lý cấp quận, huyện gồm: Trưởng ban Dân vận đồng thời là Chủ tịch Ủy ban MTTQ; Trưởng ban Tổ chức đồng thời là Trưởng phòng Nội vụ; Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra đồng thời là Chánh Thanh tra...
Trong những đề xuất, kiến nghị với T.Ư về tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, Ban Thường vụ Thành ủy TP Hồ Chí Minh hết sức chú trọng việc nghiên cứu và sớm luật hóa thể chế cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ theo hướng cụ thể về phạm vi, rõ ràng về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, nhất là đối với người đứng đầu. Từ đó, sẽ tránh được hai thái cực, hoặc lấn sân, bao biện làm thay, sa vào sự vụ, hoặc buông lỏng sự lãnh đạo của Đảng.
Về mô hình tổ chức bộ máy theo chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan trong hệ thống chính trị ở địa phương, thành phố kiến nghị T.Ư cho phép vận dụng Luật Tổ chức chính quyền địa phương để triển khai đề án thí điểm thành lập một thành phố theo mô hình tổ chức thành phố trực thuộc TP Hồ Chí Minh. Theo đồng chí Nguyễn Hữu Hiệp, Trưởng Ban Tổ chức Thành ủy, quá trình thí điểm mô hình này sẽ làm cơ sở để nghiên cứu, phát hiện những cái mới, những bất cập phát sinh từ thực tế, rút kinh nghiệm cho cách làm chung của thành phố.
MINH ANH và MINH ĐỨC.
