NSNA Lê Vượng.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Lê Vượng là người ham dịch chuyển, ngầu bụi đường và có vốn văn hóa thật rộng. Mỗi lần có ai hỏi gì về văn hóa Việt Nam, ông lại đưa từng bức ảnh, kể cho họ nghe từng tên làng, tên bản, trang phục, lễ hội, đình chùa từ miền ngược đến miền xuôi. Nơi nào đến, ông đều chụp ảnh, rồi có những kiến giải khoa học, với những cảm xúc rất riêng.
Ông nói từ những trang phục, lễ hội, mái đình, cổng chùa, có thể thấy sức sống của một nền văn hóa. Thậm chí ông còn nói nhỏ với tôi rằng, khi làm một lữ khách bụi trường chinh phai bạc áo hào hoa, đắm mình trong cảnh sắc và phong tục tập quán kỳ thú thì cảm giác sẽ ra sao.
Hầu hết những ảnh ông chụp đều được lưu lại và ghi chép rất tỉ mỉ. Tập sách ảnh Những khoảnh khắc là một ví dụ. Đó là những đồng bằng phì nhiêu với những ô ruộng mạ xanh cốm, những cánh đồng trĩu nặng, mùa màng bội thu.
Miền cao nguyên đá bốn mùa mây mù, núi rừng trùng điệp một màu xanh ngát, ruộng bậc thang uốn khúc quanh co. Thung lũng mượt mà cỏ xanh cho đàn bò lang thang mộng mị. Sông suối êm đềm, con người thật thà hồn nhiên trong trang phục rực rỡ thêu dệt công phu. Những hình ảnh ấy quyến rũ, thúc giục NSNA Lê Vượng lên đường về nơi ấy.
Hồ Gươm trong ảnh của NSNA Lê Vượng.
Bây giờ, dù mắt mờ, chân chậm, tai đeo máy trợ thính, NSNA Lê Vượng không còn khỏe như trước nữa, nhưng chưa bao giờ niềm đam mê nhiếp ảnh nguội lạnh. Vẫn nụ cười hồn hậu và giọng nói trầm ấm, ông kể với chúng tôi những câu chuyện bí ẩn và thú vị quanh cuộc đời cầm máy của mình.
Để có được những thước ảnh có một không hai, có khi ông bấm rất nhiều lần mới chọn ra được một bức ưng ý. Do đó, xem ảnh mà ông chụp, người ta có thể cảm nhận được một tầm văn hóa được tích lũy từ nhiều năm tháng.
Đi nhiều đến nỗi gần như ông đã quên cả tuổi mình. Nhưng chụp ảnh về Hà Nội, với những con đường, tòa nhà, dãy phố và số phận con người vẫn là nét nổi bật trong sự nghiệp cầm máy của ông. Đó là những mái ngói lô xô, nếp nhà thanh bạch, nhỏ bé, chen chúc, những bức tường rêu phong loang lổ, những lối nhỏ quanh co... Bởi lẽ đằng sau đó là một tính cách, tâm hồn Hà Nội vẫn đang được lưu truyền và tỏa sáng.
NSNA Lê Vượng bảo: Mỗi khi ngắm nhìn những bức ảnh đen trắng ngày xưa, tôi thấy nhớ Hà Nội thời ấy da diết. Thân thương như cô bán hàng rong cũng mặc áo dài, phụ nữ nhặt ve chai cũng mặc áo mớ ba mớ bảy. Tiếng rao đêm của anh bán tào phớ, chị bán bánh mình cũng trở thành đặc sản.
Có khi, lão nghệ sĩ bỏ lên núi, chụp đủ hình núi non, trang phục, nết ăn, nết ở của các đồng bào dân tộc thiểu số. Chuyến đi nào với ông cũng đáng nhớ, cũng cảm thấy nao lòng trước văn hóa xứ sở. Nên mỗi lần trở về, ông lại tập hợp những điều mắt thấy, tai nghe, giới thiệu những nét đẹp hoang sơ đến công chúng trong nước và bè bạn bốn phương.
Cần gì phải một tiếng gọi mơ hồ, chỉ nhìn ảnh ông thực hiện, khiến người ta phải xách ba lô lên đường để trực tiếp khám phá. Trong đó có rất nhiều tác phẩm được trao giải thưởng lớn tại các cuộc thi ảnh quốc tế, nhưng đi khắp đó đây, rốt cuộc ông vẫn thấy Hà Nội là một tính cách đặc trưng, xứng đáng đại diện cho cả nước về nhiều phương diện, nên ông chỉ dám nhận mình là một người thư ký của thời đại để kịp ghi lại những gì đã qua.
Dù trăm tuổi giữa nhân gian, tóc trắng phau, người nghệ sĩ già vẫn khát khao mình trẻ lại. Ông bảo, cuộc đời mình là dấu cộng của những chuyến đi. Người làm nhiếp ảnh không lụy vào đề tài. Không lụy vào điểm đến gần xa, khó dễ. Mà chỉ lụy vào cảm xúc, cảm giác. Dĩ nhiên, ông không thể làm lại thêm một lần nào nữa. Nhưng chúng tôi biết trí lão ông vẫn đang mơ về những chuyến đi.
Minh Phúc.
