Cần gõ cụm từ "bác sĩ quên...", trong 0,29 giây, google sẽ đưa ra cho chúng ta 588.000 kết quả. Ví dụ như: Bác sĩ bỏ quên kéo trong bụng bệnh nhân suốt 18 năm, bác sĩ chưa triệt sản nhưng lại quên thông báo khiến bệnh nhân vẫn có bầu, bác sĩ quên bông gạc trong mũi bệnh nhân....
Còn gỡ "bác sĩ nhầm" thì trong vòng 0.42 giây sẽ cho ra 448.000 kết quả. Đơn cử như: Bệnh nhân bị bác sĩ cắt nhầm ngực do nhầm kết quả xét nghiệm; đau chân trái, bác sĩ mổ nhầm chân phải do không xem bệnh án, bác sĩ mổ nhầm tay trái sang tay phải hay mới đây nhất là vụ bác sĩ chẩn đoán nhầm là thai chết lưu nhưng sau đó may mắn sản phụ không tin bác sĩ nên đã đi kiểm tra lại và phát hiện con mình vẫn khỏe mạnh...
Từ "quên", "nhầm" tưởng như rất đơn giản, nhưng trong ngành y, cái sự "quên", "nhầm" này là một trong số những nguyên nhân gây ra các vụ tai biến y khoa, để lại hậu quả vô cùng nặng nề cho người bệnh.
Chia sẻ với báo chí về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cho biết, hiện chưa có hệ thống giám sát, thống kê về tai biến y khoa trên toàn quốc. Bộ đang xây dựng Dự thảo Thông tư Hướng dẫn quản lý sự cố y khoa trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, trong đó tập trung hướng dẫn thống nhất quy định liên quan đến nhận diện, phân loại, báo cáo sự cố và một số nguyên tắc cơ bản việc khắc phục, xử lý, xác định nguyên nhân, phòng ngừa sự cố y khoa.
Dẫn nghiên cứu y học Mỹ, Bộ trưởng cho biết lĩnh vực y khoa là lĩnh vực có nhiều rủi ro nhất đối với khách hàng.
Các chuyên gia y tế Mỹ nhận định Chăm sóc y tế tại Mỹ không an toàn như người dân mong đợi và như hệ thống y tế có thể, ít nhất 44.000  98.000 người tử vong trong các bệnh viện của Mỹ hàng năm do các sự cố y khoa. Số người chết vì sự cố y khoa trong các bệnh viện của Mỹ, cao hơn tử vong do tai nạn giao thông, ung thư vú, tử vong do HIV/AIDS là ba vấn đề sức khỏe mà người dân Mỹ quan tâm hiện nay. Bộ trưởng dẫn chứng.
Cũng theo Bộ trưởng, đối với sự cố y khoa do phẫu thuật, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính hàng năm có khoảng 230 triệu phẫu thuật. Các nghiên cứu ghi nhận tử vong trực tiếp liên quan tới phẫu thuật từ 0,4-0,8% và biến chứng do phẫu thuật từ 3-16%. Còn theo Viện nghiên cứu Y học Mỹ và Úc thì gần 50% các sự cố y khoa không mong muốn liên quan đến người bệnh có phẫu thuật.
Trong khi đó, sự cố y khoa liên quan tới nhiễm khuẩn bệnh viện cũng rất lớn. WHO công bố nhiễm khuẩn bệnh viện từ 5-15% người bệnh nội trú và tại các khoa điều trị tích cực từ 9- 37%; Tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện chung tại Mỹ chiếm 4,5%. Năm 2002, theo ước tính của CDC tại Mỹ có 1,7 triệu người bệnh bị NKBV, trong đó 417,946 người bệnh NKBV tại các khoa hồi sức tích cực (24,6%).
Tại Việt Nam, các nghiên cứu của các bệnh viện về nhiễm khuẩn bệnh viện được báo cáo trong các hội nghị, hội thảo về kiểm soát nhiễm khuẩn cho thấy, nhiễm khuẩn bệnh viện hiện mắc từ 4,5%-8% người bệnh nội trú.
Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến chỉ ra hàng loạt nguyên nhân dẫn đến tai biến y khoa như: sự cố y khoa trong môi trường y tế như kê đơn nhiều thuốc, y lệnh không rõ ràng hoặc quá nhiều y lệnh do thói quen công việc một người pha thuốc, một người tiêm; sao y đơn thuốc. Tại một số bệnh viện, hiện tượng quá tải bệnh nhân cũng dẫn đến việc cắt xén hoặc làm tắt các quy trình chuyên môn.
Cùng với đó, theo Bộ trưởng, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, lợi ích của người bệnh không được đặt lên hàng đầu dẫn đến việc lạm dụng thuốc cũng là một trong những nguyên nhân gây ra tai biến y khoa. Một số chính sách, những quy định tác động đến an toàn của người bệnh như: quy định cho thuốc 2-3 ngày; đăng ký nơi khám chữa bệnh ban đầu dẫn đến giữ người bệnh ở tuyến dưới; thu viện phí theo dịch vụ dẫn đến lạm dụng các thiết bị kỹ thuật cao và các thiết bị y tế trên người bệnh không đảm bảo chất lượng.
Quá tải bệnh viện cũng khiến người bệnh thiếu kiên nhẫn và hợp tác với nhân viên y tế, nhân viên y tế quá tải chịu nhiều áp lực, luôn làm việc với cường độ cao; Nhân viên y tế chuyển việc khiến các cơ sơ khám, chữa bệnh cần bổ sung nhân lực cũng làm ảnh hưởng đến kiến thức, kinh nghiệm tại cơ sở y tế đó.
Đặc biệt, theo Bộ trưởng, Y học mang tính xác suất và bất định cao, người bệnh trong các cơ sở y tế phải trải qua nhiều thủ thuật, phẫu thuật mà không thể làm lại, sử dụng các thiết bị nguy hiểm, thiết bị xâm lấn, các hóa chất độc cũng làm tăng nguy cơ sai sót trong y tế.
Trong cấp cứu người bệnh, thời gian là điều rất quan trọng, nhân viên y tế cần phải cấp cứu với tốc độ cao, do vậy sự cố y khoa cũng dễ xảy ra. Dây truyền khám chữa bệnh phức tạp, nhiều đầu mối, ngắt quãng, nhiều cá nhân tham gia trong khi hợp tác, trao đổi thông tin giữa nhân viên y tế chưa đầy đủ và kịp thời. Bên cạnh đó, việc giao tiếp giữa nhân viên y tế và người bệnh gần như không có (nhân viên y tế nói gì là người bệnh làm theo, không có phản hồi). Bộ trưởng chỉ rõ.
Cùng với đó, môi trường chăm sóc y tế có nhiều áp lực do quá tải, ca kíp trái với sinh lý bình thường (trong khi mọi người đang ngủ thì nhân viên y tế phải trực); Nơi làm việc chật chội, nhiều tiếng ồn, cán bộ y tế nhiều khoa bệnh phải làm việc với cường độ rất cao và áp lực tâm lý luôn căng thẳng. Việc thay đổi ca trực, chuyển giao người bệnh giữa các thầy thuốc cũng là nguyên nhân dẫn đến sự cố y khoa.
Đặc biệt, Bộ trưởng cho biết, có thể xảy ra trường hợp nhân viên y tế quên không lấy bệnh phẩm xét nghiệm, quên không bàn giao cho ca trực sau, quên không điền thông tin vào bệnh án, dẫn đến việc nhầm người bệnh, tài liệu người bệnh không hoàn chỉnh, sai lỗi.
Bên cạnh đó, nhân viên y tế luôn làm việc với cường độ cao cộng với thuốc, hóa chất, dung dịch nghe giống, nhìn giống cũng là nguyên nhân gây sai sót dẫn đến sự cố y khoa.
Cùng với những nguyên nhân mang tính cá nhân như trên, Bộ trưởng cũng chỉ ra hàng loạt nguyên nhân có tính chất hệ thống như: Lãnh đạo cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chưa đặt an toàn người bệnh là ưu tiên hang đầu trong chương trình cải tiến chất lượng của đơn vị, thiếu chương trình hành động cụ thể, thiếu phân bổ nguồn lực thích hợp cho hoạt động an toàn đối với người bệnh.
Ngoài ra, theo Bộ trưởng, trong hoạt động quản lý bệnh viện vẫn còn tồn tại suy nghĩ nguyên nhân của sự cố y khoa chủ yếu là do lỗi cá nhân, ít khi xem xét lỗi hệ thống.
Việc triển khai hoạt động phòng ngừa sự cố y khoa chưa được quan tâm đúng mức: Chưa xây dựng hệ thống quản lý, sai sót, sự cố; công tác tổng hợp, báo cáo, giám sát sai sót, sự cố chưa được chú trọng; thiếu xây dựng các quy trình kỹ thuật để đảm bảo an toàn đối với người bệnh; thiếu hoạt động huấn luyện về an toàn đối với người bệnh cho nhân viên y tế,.
Hoàng Hải.
