Về các huyện miền núi Quảng Ngãi trong những ngày cuối năm Đinh Dậu 2017, chúng tôi ghi nhận sự đổi thay rõ rệt trên những con đường, nhà cửa và công trình phục vụ dân sinh. Ấn tượng nhất là huyện miền núi Ba Tơ, nơi có quốc lộ 24 chạy qua nối liền hai tỉnh Quảng Ngãi và Kon Tum tạo sự phát triển kinh tế liên vùng và giao lưu hàng hóa, việc đi lại của người dân nhờ đó mà thuận lợi hơn. Ba Tơ được biết đến là cái nôi cách mạng, gắn liền chiến thắng của Cuộc khởi nghĩa Ba Tơ, đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư cơ sở hạ tầng, nhất là các công trình văn hóa, lịch sử được xây dựng, sửa chữa và cải tạo, thu hút khách tham quan. Thị trấn Ba Tơ được đầu tư mở rộng với những khu dân cư mới sầm uất và cây cầu hiện đại bắc qua sông Liên nối nhịp hai bờ, giờ đây không còn cảnh ách tắc giao thông khi nước lũ tràn về.
Đến huyện Sơn Hà, chúng tôi đi trên những con đường bê-tông rộng thoáng dẫn vào các khu dân cư mới với những dãy nhà mái ngói, tường xây khang trang. Bộ mặt miền núi nhiều đổi thay và phát triển, có thể thấy qua nhiều công trình trường học, chợ nông thôn, nhà văn hóa, công viên cây xanh Di Lăng... mới được đầu tư xây dựng. Đô thị Di Lăng được đầu tư mở rộng, xứng tầm, giữ vai trò trung tâm kinh tế-văn hóa ở miền tây Quảng Ngãi. Hiện nay, đồng bào các dân tộc di chuyển từ trung tâm huyện Sơn Hà đến các huyện miền núi Ba Tơ, Trà Bồng, Sơn Tây, Minh Long và Tây Trà với quãng đường không quá 30 km. Đây là điều kiện thuận lợi để liên kết vùng, tạo động lực phát triển kinh tế-văn hóa bền vững cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn.
Chuyện xóa nghèo cho đồng bào miền núi không phải bây giờ mới đặt ra. Lâu nay, tỉnh đã triển khai nhiều chương trình, dự án nhưng hiệu quả thấp, thiếu tính bền vững. Do đó, nhiều hộ đã xóa được nghèo nhưng vẫn liên tục tái nghèo. Có thể nói, phát triển kinh tế ở các huyện miền núi Quảng Ngãi chủ yếu là sản xuất nông-lâm nghiệp theo hướng hàng hóa bền vững. Đây là tiền đề xây dựng nông thôn mới; là nhiệm vụ đột phá trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp đối với các huyện miền núi. Sản xuất nông-lâm-thủy sản đã đi vào chiều sâu, với nhiều mô hình phát triển trồng trọt, chăn nuôi đạt hiệu quả kinh tế cao. Đồng bào được chuyển giao những tiến bộ kỹ thuật một cách căn bản và ứng dụng trong sản xuất, tạo ra sản phẩm hàng hóa đạt chất lượng cao. Nhiều loại cây trồng chủ lực được thay đổi giống mới phù hợp từng chân đất, làm tăng năng suất, mang lại chất lượng và trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị, góp phần tăng thu nhập và giảm nghèo cho nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Phó Chủ tịch UBND huyện Sơn Hà Phùng Tô Long cho biết: Gần đây, huyện Sơn Hà có nhiều giải pháp mở hướng xóa nghèo bền vững cho người dân. Một trong những cách làm hay, thiết thực và được đồng bào ủng hộ, đó là cho dân mình cái cần câu để phát triển sản xuất....
Hiện nay, huyện chủ trương xã hội hóa chương trình hỗ trợ người nghèo thông qua huy động vốn trong dân và vốn đối ứng của Nhà nước để hộ nghèo đầu tư phát triển sản xuất. Cách làm này đã gắn trách nhiệm giữa doanh nghiệp và hộ nghèo cho nên việc đầu tư phát triển chăn nuôi, trồng trọt rất có hiệu quả. Phương thức hỗ trợ dần thay đổi theo hướng tăng cường hỗ trợ người nghèo, cận nghèo đã đạt nhiều hiệu quả trong sản xuất và giảm nhanh số hộ nghèo trên địa bàn.
Hiện nay các dự án giảm nghèo triển khai ở các huyện miền núi trong tỉnh đang dần thay đổi phương thức sản xuất. Năm 2017, thực hiện Dự án Giảm nghèo khu vực Tây Nguyên, tỉnh Quảng Ngãi đã đạt những kết quả khả quan trong phát triển tạo việc làm bền vững cho đồng bào, nhất là việc tổ chức thực hiện tiểu dự án việc làm theo nhóm hộ. Hiện dự án đã triển khai thực hiện 411 tiểu dự án, hỗ trợ 6.247 hộ gia đình trên địa bàn 15 xã thuộc ba huyện Sơn Tây, Sơn Hà, Ba Tơ. Bên cạnh hỗ trợ người dân phát triển các mô hình tạo việc làm ngắn ngày, bảo đảm nguồn lương thực, thực phẩm như lúa nước, gà thả vườn, rau, dự án còn hỗ trợ người dân trồng trọt, chăn nuôi các giống cây trồng mới như nghệ, nấm, nuôi trùn quế... đã giúp người dân tăng thu nhập. Tất cả các mô hình này đều được Ban quản lý Dự án tìm kiếm, liên kết doanh nghiệp trong khâu tiêu thụ trước khi triển khai sản xuất.
Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Ngãi Hồ Văn Thế cho rằng: Mô hình hỗ trợ theo dự án giảm nghèo Tây Nguyên bước đầu đã thành công, làm thay đổi nhận thức của người dân, không trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước. Bên cạnh đó, việc chuyển giao ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật đến với đồng bào miền núi cũng được đẩy mạnh triển khai. Dự án Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình canh tác lúa nước và trồng mía trên đất gò, đồi theo hướng bền vững tại các huyện Ba Tơ, Minh Long, Sơn Hà và Sơn Tây là một điển hình. Đến nay, các địa phương đã xây dựng được vùng nguyên liệu mía với hàng trăm héc-ta trên đất gò đồi, năng suất đạt 70 đến 90 tấn/ha, tạo việc làm lâu dài cho hàng nghìn hộ dân miền núi.
Thành tựu đạt được là nhờ sự quan tâm đầu tư có trọng điểm của Đảng và Nhà nước, sự triển khai thực hiện đồng bộ Nghị quyết 04 chuyên đề của Tỉnh ủy cùng nỗ lực của người dân vươn lên trong hành trình giảm nghèo bằng sức mạnh tổng hợp. Tuy nhiên, hiện nay, công tác giảm nghèo bền vững ở Quảng Ngãi còn nhiều bất cập, nhất là tại các huyện miền núi. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Phạm Trường Thọ cho rằng: Trong quá trình hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo đã bộc lộ một số hạn chế, yếu kém, một phần là do cách làm cấp không, cho không, cho nên không giúp đồng bào có thêm hiểu biết, kinh nghiệm, kỹ năng tổ chức sản xuất và tổ chức cuộc sống...
Do đó, để giảm nghèo nhanh và bền vững, tỉnh Quảng Ngãi cần tập trung hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm cho các xã vùng cao, vùng xa, nhất là vùng đặc biệt khó khăn, bảo đảm triển khai thực hiện các dự án giảm nghèo có hiệu quả. Các huyện miền núi tiếp tục triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp giảm nghèo theo Nghị quyết 04 chuyên đề của Tỉnh ủy Quảng Ngãi, trong đó chú trọng tiếp cận địa bàn, xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công cán bộ, đảng viên phụ trách từng hộ nghèo để phân loại, tư vấn và giúp đỡ động viên đồng bào vươn lên thoát nghèo. Nâng cao ý thức người dân phấn đấu thoát nghèo, không chỉ thực hiện bằng các biện pháp tuyên truyền, thuyết phục thông thường mà cần duy trì một số chính sách để họ được hưởng các lợi ích của hộ nghèo và có điều kiện phát triển kinh tế hộ gia đình, tăng thu nhập, ổn định cuộc sống bền vững.
Bài và ảnh: MINH TRÍ.
