Nhà nữ toán học thiên tài Maryam Mirzakhani.
Đại học Stanford, nơi bà đang làm giáo sư từ năm 2008, thông báo bà qua đời do ung thư vú.
Tiến sĩ Mirzakhani lớn lên tại Tehran và đến Mỹ từ năm 1999 để theo học sau đại học ở Đại học Harvard. Các mối quan tâm chính trong cuộc đời nghiên cứu của bà là về hình học phức tạp và chuyển động bề mặt của bong bóng.
Những công trình nghiên cứu của bà thuần về lý thuyết, thế nhưng các nhà toán học khác lại đánh giá chúng là những khám phá độc đáo và có tầm quan trọng rất lớn trong tương lai. Luận án tiến sĩ năm 2004 của bà Mirzakhani đã giải quyết được hai vấn đề toán học hóc búa kéo dài trong nhiều năm, dẫn tới việc được xuất bản trên ba tờ tạp chí toán học uy tín.
"Cô ấy có một hoài bảo đầy tham vọng khi nói về toán học", Curtis McMullen một nhà toán học cũng từng đoạt huy chương Fields nói với Tạp chí Quanta vào năm 2014.
Nhà toán học Alex Eskin hiện đang làm việc tại Đại học Chicago từng có một thời gian nghiên cứu chung với bà Mirzakhani nói rằng những đóng góp của bà đối với ngành toán học là những kiến thức "mà bạn nhận ra ngay lập tứclà phải thuộc về những cuốn sách giáo khoa".
Tiến sĩ Mirzakhani đặc biệt quan tâm đến "phức tạp hình học và năng động của các bề mặt cong", Đại học Stanford cho biết. Những nghiên cứu của bà đã có nhiều ảnh hưởng rộng rãi trong toán học hiện đại và khả năng ứng dụng cực tốt trong tương lai trong kỹ thuật, mật mã học, vật lý lý thuyết và cả các nghiên cứu về nguồn gốc của vũ trụ.
Với những cống hiến của mình cho toán học, năm 2014 bà được trao tặng huy chương Fields - tên gọi chính thức là Huy chương Quốc tế về Khám phá xuất sắc trong Toán học - dành cho các nhà toán học dưới 40 tuổi. Huy chương Fields được đặt tên theo nhà toán học người Canada John Charles Fields, được trao lần đầu năm 1936. Huy chương này được trao 4 năm một lần cho không quá 4 người.
Việc bà Mirzakhani được trao giải Fields cho thấy sự công nhận về công lao của các nhà khoa học nữ, đặc biệt trong những ngành khoa học lý thuyết như toán học.
Sinh ra tại thủ đô của Iran vào ngày 3.5.1977, bà Mirzakhani từ nhỏ đã mơ ước lớn lên có thể trở thành một nữ văn sĩ. Thế nhưng cuộc đời của bà đã hoàn toàn thay đổi khi được anh trai của bà chỉ bí quyết cộng nhẩm các số từ 1 đến 100.
Quá phấn khích trước kiến thức mới mẻ, bà lao vào nghiên cứu toán học và trở thành ngôi sao toán học của Iran khi liên tục đoạt huy chương vàng trong các cuộc thi toán quốc tế, trong đó bà từng đạt điểm tuyệt đối của kỳ thi năm 1995. Bà tốt nghiệp Đại học Công nghệ Sharif tại Tehran năm 1999 và trở thành tiến sĩ toán tại Đại học Harvard vào năm 2004.
"Tôi không có bất kỳ một công thức đặc biệt nào", bà Mirzakhani nói khi nhận huy chương Fields hồi năm 2014. Nhưng bà cho biết niềm đam mê toán học đã giúp bà luôn có những niềm vui lớn hơn khi giải quyết những vấn đề hóc búa của toán học.
Thiên Hà.
