Đây là tác phẩm lần đầu tiên được in bởi 3 thứ tiếng: Việt Nam- Lào và tiếng Anh.
Nhà văn Nguyễn Quang Vinh cho biết: Tôi đã mất rất nhiều thời gian và công sức để tìm kiếm tài liệu, tìm gặp những nhân chứng hiếm hoi còn sống, lục tung rất nhiều sách báo để đọc, lưu trữ, kết nối những dòng tư liệu mỏng manh và quý hiếm về cuộc đời ông.
Tôi đã đặt chân tới bản làng quê hương ông, bản Nong Xam Che, huyện Nọng Hét, một mảnh quê hương người HMông với họ Ya nằm cheo leo trên núi cao. Tôi đã đặt chân đi lại trên chính con đường gần 60 năm trước ông đã mưu trí, dũng cảm, tài năng dẫn dắt tiểu đoàn 2 cùng với gia đình cán bộ chiến sĩ trong tiểu đoàn, vượt vòng vây địch, băng rừng lội suối, bảo toàn lực lượng về tận căn cứ biên giới Việt-Lào, một cuộc hành quân, chiến đấu ghi dấu ân sâu sắc trong lịch sử cách mạng Lào nói chung và lịch sử Quân đội Pathet Lào. Tôi đã đến tận nơi, những thung lũng, cao đểm, vùng đất, những địa danh đã từng ghi dấu những trận chiến đấu ngoan cường của đội du kích Pa Chay, của tiểu đoàn 2 ở bản Thắp Híp, bản Ban, Nọng Hét, Cánh đồng Chum.
Tôi đã may mắn được gặp gỡ, nói chuyện như người thân trong gia đình với chị Pany Yathotu, với đại tá A Nông Yathotu, với bà Ymo đã 90 tuổi, em gái út của Thotu Yaxaychu, gặp gỡ các cháu, các anh chị trong đại gia đình Thotu, gặp gỡ cụ Nảo Chao Yachongtủa đã 90 tuổi, làm liệc lạc cho ông Thotu khi mới 13 tuổi.
Tôi đã lặng người nghe chị Pany kể lại những kỉ niệm với người cha yêu dấu của mình, về cái đêm được ngủ với bố mình lúc chị 10 tuổi để sau đó, bố chị hy sinh, và nhìn thấy nước mắt chị chảy dài cùng với tiếng kể nghẹn lại.
Tôi đã được đại tá A Nông chở đi khắp nơi từ Xiêng Khoảng đến Sầm Nưa, lên tới các xã biên giới, vừa đưa tôi đi vừa nói nhiều thông tin về đất và người, về cha mình, về tiểu đoàn 2, về người HMông, mà nhờ chuyến đi đó đã cho tôi rất nhiều cảm xúc để quyết tâm xây dựng tác phẩm quan trọng này.
Nhà văn Nguyễn Quang Vinh.
Càng tìm hiểu tư liệu về hai cuộc kháng chiến thần thánh chống Pháp và chống Mỹ của quân và dân Lào, càng thấm thía tình hữu nghị ngàn đời không bao giờ thay đổi giữa Việt Nam-Lào, đúng như câu thơ của chủ tịch Hồ Chí Minh :Việt-Lào hai nước chúng ta/ Tình sâu như nước Hồng Hà- Cửu Long.
Thotu Yaxaychu hy sinh năm 1961 tại Xiêng Khoảng - Cánh đồng Chum và được Đảng, Nhà nước, chính phủ, Quân đội nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào phong tặng danh hiệu anh hùng dân tộc.
Cuốn sách không chỉ kể lại trung thực, trọn vẹn, chính xác toàn bộ cuộc đời, gia đình và chiến công vẻ vang của Thotu Yaxaychu cùng những đồng đội của ông, tác phẩm còn khắc họa tình cảm keo sơn giữa Thotu Yaxaychu và đồng đội với bộ đội tình nguyện Việt Nam. Trong đó, tình cảm anh em kết nghĩa giữa Thotu Yaxaychu và thiếu tướng Ngô Thế Sơn ( chỉ huy bộ đội tình nguyện Việt Nam khu vực Bắc Lào) đã trở thành một bản tráng ca rất đẹp của tình quân dân hai dân tộc Lào- Việt.
P.V.
