Ông Hà Quang Dũng.
Bắt cảnh báo những hạn chế trên bao bì.
Kháng bạc lá là ước mơ của nhiều nông dân nhưng nay ước mơ đó đang bị các doanh nghiệp lợi dụng tạo ra tình trạng loạn như NNVN vừa đăng?
Bạc lá là dịch hại nguy nhiểm, vụ mùa 2013 Nam Định có đến 30.000 ha lúa bị nhiễm, chủ yếu là giống Bắc thơm 7, mất đến cả ngàn tỉ đồng. Vụ mùa cơ quan chuyên môn không khuyến cáo cấy giống này nhưng nông dân thấy cơm ngon vẫn cứ làm.
Đối với lúa lai hiện có Tej Vàng kháng bạc lá đa gen, có Nhị ưu 903 cũng kháng bạc lá nhưng đối với lúa thuần mới có 1 giống duy nhất là Bắc thơm 7 kháng bạc lá của TS Nguyễn Văn Hoan. Tuy mới chỉ có 1 gen là Xa 21 nhưng kháng rất khá, đạt được điểm 3 chứ trước đây Bắc thơm ở điểm 9, bị nhiễm nặng.
Chính vì vậy bà con nông dân nhất là Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa có nhu cầu mua Bắc Thơm 7 kháng bạc lá rất lớn. Đáng lẽ chỉ có 2 đơn vị là Cty giống Hải Dương và Cty Hạt giống vàng được tác giả ủy quyền sản xuất, phân phối nhưng lại có nhiều công ty khác ăn theo, làm nhái. Hiện đang sửa đổi quy phạm khảo nghiệm để có thể công nhận chính thức giống Bắc thơm kháng bạc lá.
Quản lý tính kháng là phải kiểm tra liên tục, từ siêu nguyên chủng, nguyên chủng, xác nhận để xem có gen đó hay không bởi giống là sinh vật sống. Ngoài đánh giá ở các số liệu trong điều kiện nhân tạo, trong chậu vại còn phải chọn những vùng nhiễm nặng để đánh giá. Cần tạo ra các giống có tính kháng cao, đa gen bởi nó giúp giảm lượng thuốc trừ sâu.
Hiện chúng ta đang ô nhiễm chủ yếu là thuốc BVTV, còn ô nhiễm do phân bón hóa học thì không đáng kể. Có giống kháng tốt mới có sản phẩm sạch, hữu cơ. Theo tôi một giống khi gửi công nhận phải đạt mức kháng từ điểm 3 trở về điểm 0 (trước đây điểm 5 vẫn chấp nhận).
Theo ông có cần cảnh báo những hạn chế, rủi ro trên bao bì của giống như khuyến cáo của thuốc tây?
Theo tôi, cảnh báo nên là nội dung bắt buộc ghi trên nhãn bao bì ghi rõ chỉ cấy trong vụ nào, chân đất nào, lưu ý sâu bệnh gì. Giống nào cũng quảng cáo là tốt hết nhưng rất khó để đạt được điều đó. Nếu không cảnh báo mà để xảy ra dịch thì công ty bán phải chịu trách nhiệm hoàn toàn. Người nông dân không biết đến hội đồng khoa học công nhận giống ghi những gì, họ chỉ biết đọc trên bì hướng sử dụng mà thôi.
Cảnh báo trên bao bì nên trông chờ vào lương tâm của doanh nghiệp hay phải luật hóa?
Góc độ cá nhân tôi, cần luật hóa chứ không nên trông chờ vào lương tâm của doanh nghiệp. Phải xử phạt nặng nếu công ty nào trên nhãn không ghi cảnh báo. Nhìn những bao bì quảng cáo của các công ty giống tôi có cảm giác không an toàn tí nào. Ai cũng quảng cáo vống lên, tốt hết nên nông dân yên tâm không có phòng trừ, khi xảy ra dịch bệnh mới bị động hoàn toàn, thiệt hại rất nặng.
Đối với bệnh, phòng trừ muộn là vứt đi, mà không biết các hạn chế của giống thì làm sao có cách để phòng trừ sớm. Tiến tới bao bì giống theo tôi cũng như thuốc tây, phải cảnh báo chi tiết và đầy đủ.
Giống tốt nhưng vẫn thành... dịch.
NNVN vừa qua đã đăng tải loạt bài về vấn nạn loạn giống lúa kháng bạc lá hay một số giống lúa dù tự quảng cáo là chống chịu tốt lại bị dịch trên diện rộng, liệu công tác đánh giá tính chống chịu của ta có vấn đề?
Tất cả các giống cây trồng mới sau khi nghiên cứu chọn tạo hoặc nhập nội theo quy trình công nhận giống của ta từ trước đến nay chủ yếu quan tâm đến năng suất, chất lượng còn tính chống chịu sâu bệnh, hạn, rét, mặn chưa tập trung, chưa bài bản. Thứ nữa, do 10 năm trước đây biến đổi khí hậu chưa phức tạp như hiện nay.
Nay cần tập trung vào đánh giá tính chống chịu sâu bệnh, chống chịu điều kiện bất lợi. Cần đưa nó vào thành chỉ tiêu bắt buộc để đánh giá trong điều kiện nhân tạo, đối với sâu, rầy phải nuôi cấy sau đó thả vào, đối với bệnh cần tạo vết thương cơ giới rồi truyền bệnh vào xem giống có chống chịu được không.
Ngoài ra khi khảo nghiệm sản xuất cần tìm những nơi có áp lực sâu bệnh cao để thử giống ngoài tự nhiên. Công việc này phải giao cho cơ quan chuyên môn là Trung tâm Khảo kiểm nghiệm chứ không nên giao cho tác giả giống tự liên hệ với Viện BVTV vì tính khách quan không cao. Phải có một đầu mối chịu trách nhiệm về việc này thì kết quả đưa ra mới chính xác.
Cho nên bây giờ nhiều giống khi đánh giá là kháng vừa (trung bình) nhưng khi ra thực tế hiệu quả kháng rất thấp, vẫn bị nhiễm sâu bệnh. Bởi thế, theo tôi giai đoạn này ngoài đánh giá thời gian sinh trưởng, năng suất, chất lượng nhất định phải đánh giá chống chịu. Chống chịu giờ phải là quan trọng số 1 vì hiện nay với cây lương thực đã có bộ giống năng suất, chất lượng tương đối nên cần quan tâm đến tính chống chịu, nhất là chịu sâu bệnh, chịu hạn, chịu rét, chịu mặn.
Xin cảm ơn ông!
"Liên quan đến thông tin nhiễu loạn thị trường giống lúa kháng bạc lá, tôi đề nghị các công ty giống cây trồng hãy tôn trọng sự thật về các tính trạng và đặc tính nông học của giống. Không nên đưa ra những quảng cáo không đúng sự thực để bán thu lời. Bởi đó không phải là cách hành xử của những doanh nghiệp chân chính.
Nếu là doanh nghiệp chân chính trong nền kinh tế thị trường, khi tung ra sản phẩm, anh không chỉ thu lợi nhuận mà phải góp phần thúc đẩy tiến bộ xã hội. Không nên lừa dối nông dân vì bất cứ động cơ nào.
Ví dụ, bản chất của giống Bắc thơm số 7 là nhiễm bạc lá, anh chưa làm gì để cải tiến giống để nó có thể chống được thì đừng nói rằng nó kháng được. Còn anh đã đưa thì anh phải có căn cứ khoa học và chứng minh thực tế trên đồng ruộng, được cơ quan quản lý nhà nước kiểm định và thừa nhận".
Ông Trần Mạnh Báo (Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam).
DƯƠNG ĐÌNH TƯỜNG.
