Độc đáo đồi chè Gia Long.
Vượt 600m đường mòn xói lở nham nhở, chúng tôi đi lên vùng đất có độ cao 900m so với mặt nước biển thuộc khoảnh 11A, tiểu khu 37, có tục danh Bãi cỏ Gia Long nằm trên địa bàn thôn 2, xã An Toàn (huyện An Lão, Bình Định) để đến vùng chè đông đặc 1.000 cây mọc tự nhiên trên diện tích 1,9 ha. Chè mọc khá dày. Vùng chè mọc tập trung trên Bãi cỏ Gia Long đa số cao đến 4m, cây thấp nhất cũng cao gần 1m, gốc to. Người dân địa phương hiện rất cần đất trồng mì và quế, tuy nhiên, chẳng ai nỡ phá bỏ những cây chè mọc tự nhiên.
Lên đến đồi chè, chúng tôi gặp mí Huy (mí tiếng Bana gọi phụ nữ đã có chồng) đang thả bò trong cánh rừng bên cạnh.
Mí Huy kể chuyện lai lịch về những cây chè tự nhiên mọc ở Bãi cỏ Gia Long.
Mí Huy dù đã 80 tuổi nhưng còn khỏe lắm, 2 bàn chân leo dốc vun vút. Hỏi về những cây chè, cụ bà người Bana móm mém cười: Không biết chúng có từ lúc nào đâu, xa xưa lắm rồi. Khi mí vừa lớn, biết đi chăn bò là đã thấy chúng ở đây rồi. Vào rừng mà coi, trong đó nhiều cây chè cao đến 30-40m, thân to bằng cái mình của trai làng khỏe mạnh.
Chồng mí Huy là cụ Đinh Văn Giai, già làng thôn 2 từng được nghe cán bộ người Kinh kể chuyện về Bãi cỏ Gia Long. Chuyện rằng: Xưa kia, binh lính của vua Gia Long có thời kỳ đóng quân ở đây, lấy vùng đất đầy cỏ này làm bãi chăn bầy ngựa chiến. Thấy vùng đất bằng, binh lính nhà vua trồng chè để uống. Không ngờ chè trồng trên đất này có hương vị thơm ngon đặc biệt. Cây chè mọc lan lâu dần thành rừng.
Ông Nguyễn Hùng Nam, Giám đốc Ban quản lý rừng đặc dụng An Toàn, cho biết: Chúng tôi đã trực tiếp gặp gỡ các già làng thôn 1 và thôn 2, cùng một số người cao niên trong xã để hỏi về nguồn gốc cây chè ở đây. Câu trả lời chung của mọi người là từ khi còn nhỏ họ đã nhìn thấy vùng chè. Đa số người dân ở đây hái lá chè về nấu nước uống, ai nấy đều cho rằng nước chè rất thơm ngon, có mùi vị đặc trưng, uống vào thấy khỏe như uống thuốc bổ. Đến nay chúng tôi cũng chưa xác định được nguồn gốc của vùng chè và biết chính xác chúng đã được bao nhiêu tuổi. Nhưng theo ước đoán của những người công tác trong ngành lâm nghiệp, những cây chè này đã sinh tồn không dưới 100 năm.
Những cây chè mới được BQL RĐD An Toàn trồng thêm cho đông đặc tại vùng chè bảo tồn.
Theo chân ông Nam chúng tôi vào sâu trong cánh rừng bên cạnh. Không thể không sự ngỡ ngàng trước những cây chè đứng sừng sững, to hơn một vòng tay người ôm, cao nhìn đến ngút tầm mắt, bề thế chẳng kém cạnh những cây rừng nguyên sinh.
Thuốc bổ của rừng.
Trong cuộc trò chuyện với mí Huy, sực nhớ lại sau khi vượt qua đoạn đường dài 600m, cao 900m so với mặt nước biển để lên đến đồi chè Gia Long, nhóm chúng tôi ai cũng mệt đến thở không ra hơi, vậy mà không biết lấy sức đâu ra mà cụ bà đã 80 tuổi như mí Huy lại có thể thong dong lên ngọn đồi này thả bò mỗi ngày.
Không dằn được tò mò, tôi hỏi mí Huy: Không biết cụ có bí quyết gì không mà sức khỏe của cụ còn hơn thanh niên bọn con vậy?. Mí Huy cười bảo: Người đồng bào thì làm gì có bí quyết giữ sức khỏe như người Kinh, chỉ nhờ vào rừng hết thôi. Rừng ở đây có sẵn cây chè, những lúc thả bò trong rừng, mỗi khi thấy mệt hoặc khát nước, ngắt mấy lá chè bỏ vào miệng nhai rồi nuốt nước là lập tức thấy đôi chân khỏe lại và hết khát ngay. Ngày nào đi chăn bò về tôi cũng hái về theo mớ chè tươi, ông chồng tôi nấu nước uống, người cứ khỏe cả ngày, làm gì cũng không biết mệt. Uống loại chè này nó cứ bắt mình ăn cơm hoài thôi. Bà con chúng tôi gọi nó là thuốc bổ của rừng.
Nhiều gốc chè to đến 1 người ôm.
Mí Tha, cô gái đi cùng nhóm chăn bò với mí Huy cũng ở thôn 2 (xã An Toàn), bẽn lẽn bộc bạch thêm: Đàn ông thôn 2 ai cũng thích uống loại chè này. Bạn của chồng mỗi khi đến nhà uống rượu cứ hỏi tôi có hái chè không để xin. Ngồi uống rượu mà mấy ông cứ to nhỏ với nhau rằng chè này uống vô giải rượu, lại muốn có mấy đứa con thì có, không biết mệt đâu!.
Trong lúc loanh quanh trong rừng để nhìn ngắm những cây chè cổ thụ, Giám đốc Ban quản lý rừng đặc dụng An Toàn Nguyễn Hùng Nam cần mẫn tìm những cây chè thấp, lá xanh mơn mởn, bứt những đọt chè non để về nấu nước. Trưa hôm ấy, khi về đến cơ quan, anh phụ trách nhà bếp rửa những lá chè sạch sẽ, bỏ vào ca nhựa, sau đó chế nước sôi vào. Chỉ một lát sau nước trong ca nhựa đã trở màu vàng sánh trông rất đẹp mắt.
Mí Tha (bìa trái): Đàn ông thôn 2 ai cũng thích uống loại chè này.
Nhấp một ngụm, mới uống vào lưỡi cảm nhận vị đắng, nhưng khi ngụm nước chè xuống cổ thì vị đắng đã hóa ngọt. Uống xong ly nước chè, bao nhiêu mệt nhọc dần tan biến. Nước chè có hương vị hoang sơ rất đặc biệt, chỉ chừng ấy lá chè mà chế đến mấy lần nước sôi mà nước chè vẫn óng vàng.
Trong bữa cơm trưa, anh Nam hồ hởi khoe: Chúng tôi đã hợp đồng với Cty CP Dược và trang thiết thiết bị y tế Bình Định để phân tích, đánh giá hàm lượng các dược chất có trong chè tự nhiên ở An Toàn, so sánh với các vùng chè khác khá nổi tiếng như chè Gò Loi ở huyện Hoài Ân để tiến tới xây dựng thương hiệu, sản xuất hàng hóa bán ra thị trường.
Một lần đi thăm vùng chè bảo tồn tại thôn 2 xã An Toàn, ông Đỗ Tùng Lâm, Phó Chủ tịch UBND huyện An Lão, bỗng nảy ra ý kiến xây dựng con đường bậc thang từ đường bê tông lên đến vùng chè, để khi thu hoạch chè vận chuyển cho tiện, sau là để phục vụ du lịch. Chúng tôi ngầm hiểu, tham vọng của chính quyền huyện An Lão là không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn và phát triển chè tự nhiên nhằm tiến tới xây dựng thương hiệu chè An Toàn, mà còn sẽ lấy rừng chè làm điểm nhấn cho du lịch sinh thái sau này.
Mí Huy hái chè về cho chồng uống.
VŨ ĐÌNH THUNG.
