Thanh Hóa là đất vua chúa, ai cũng biết. Mảnh đất này cũng được coi là có khí vượng, tức phong thủy tốt. Đây cũng được coi là một trong những nơi sản sinh nền văn hóa Đông Sơn đáng tự hào của dân tộc. Ở đây, cũng có quá nhiều anh hùng hào kiệt tính từ hàng nghìn năm qua.
Thời nào, ở đất Thanh cũng có người mưu dũng, mưu trí, giúp ích cho đời, cho đất nước, nhất là vào thời phong kiến, không cần nêu tên thì ai cũng biết Bà Triệu, vua Lê Lợi, Lê Hoàn, Dương Đình Nghệ, Đào Duy Từ, vua Gia Long, chúa Trịnh, chúa Nguyễn... Nay thời bình, Thanh Hóa cũng ngày một thay da đổi thịt. Về kinh tế hiện nay thì quá nổi khu kinh tế Nghi Sơn, trong đó có cảng container Long Sơn đang rậm rịch xây dựng tại biển xã Hải Hà (Tĩnh Gia); về du lịch có Sầm Sơn làm điểm nhấn, nhất là từ khi có FLC vào đầu tư.
Nhưng lạ thay, cách đây mấy tháng, một mình tôi rong ruổi về đất Thanh Hóa, hỏi mấy người gốc bản địa những việc trên, hầu như không ai nhắc đến. Do không biết đường xá đi lại nên tôi thuê một taxi đỗ gần UBND tỉnh Thanh Hóa. Tài xế ngoài 40 tuổi, hiền lành, ăn nói nhỏ nhẹ, chạy taxi được hơn 10 năm, gốc Thanh. Anh hỏi tôi đi đâu, tôi bảo anh cứ chở tôi đi khắp các ngõ ngách thành phố Thanh Hóa, đến khi nào tôi chán thì thôi.
Trên xe, tôi hỏi anh, Thanh Hóa khoảng mấy năm gần đây có đổi khác gì không, có gì nổi tiếng không. Anh không cần suy nghĩ lâu, nói ngay: Nói thật với anh, cánh tài xế chúng tôi và đám lê la vỉa hè tối ngày bàn chuyện em Quỳnh Anh. Chúng tôi xem ảnh em trên báo, thấy em không phải hoa hậu nhưng em cũng xinh lắm, là hót-gơn, phải rồi, cánh phóng viên gọi là hót-gơn.
Tôi nói vụ việc cô Quỳnh Anh tôi có nghe qua nhưng chưa rõ thực hư thế nào. Anh tài quả quyết: Không có lửa làm sao có khói, báo chí thông tin ầm ầm, họ mà thông tin sai có mà bị kiện chết, sập tòa soạn như chơi, chứ đùa à, dô tá, dô tà. Tôi ậm ừ cho qua rồi bảo anh tắt điều hòa, mở hé cửa để tôi cảm nhận về Thanh Hóa gần gũi hơn.
Mấy ngày gần đây, báo chí lại ầm ĩ chuyện cô Quỳnh Anh, rằng có lãnh đạo tỉnh này đang lao đao vì cô. Và có lẽ, cụm từ nâng đỡ không trong sáng từ nay sẽ trở thành bất hủ, kinh điển, tôi khuyên các nhà làm từ điển nên cho ngay vào từ điển. Tôi nghĩ lại, giờ nhắc đến Thanh Hóa, người ta lại nói đến cô Quỳnh Anh, như trước đây nhắc đến Lê Văn Luyện là ai cũng biết Luyện ở Bắc Giang.
Cô Quỳnh Anh được nhiều người gọi là hót-gơn, mà hót-gơn thì cũng xinh như hoa hậu, mà cần gì như hoa hậu, đàn bà, con gái có nhan sắc đã là hoa rồi. Vin vào ý nghĩ này, tôi chợt nhận ra, phải chăng cụm từ Hoa Thanh Quế, Hoa Thanh Táo là nhằm để tiên tri Thanh Hóa sau này sẽ có một bông hoa xinh như cô Quỳnh Anh, và chính cô sẽ giúp Thanh Hóa một lần nữa vang danh thiên hạ. Và đúng thật, Hoa Thanh Quế giờ chỉ là tên của loài hoa, nổi tiếng thêm vì có một loài hoa, người ta biết đến hơn vì có một loài hoa?
Để hầu bạn đọc cũng như quảng bá thêm về Thanh Hóa, xin được đăng tải lại bài Du ca Thanh Hóa, tôi viết lúc yêu tha thiết mảnh đất này, cách đây phải hơn 3 năm.
Du ca Thanh Hóa.
Ai về Thanh Hóa quê tôi.
Có nhiều chuyện kể rất đời và hay.
Từ xưa ở xứ sở này.
Sinh người mưu trí ra tay diệt thù.
Từ thời tên đất Ái Châu (1).
Bà Vương họ Triệu(2) với câu truyền là.
Hoành qua đương hổ dị. Đối diện Bà Vương nan(3).
Quân Ngô Bà đánh tan tành.
Núi Nưa giặc khiếp mặt xanh mất hồn.
Vào năm Tân Mão họ Dương(4).
Đánh quân Nam Hán tìm đường thoái lui.
Canh Thìn(5) năm ấy vắng ngôi.
Lê Hoàn dẹp loạn được mời làm vua.
Thiên thời địa lợi nhân hòa.
Vua tôi khi ấy phá Tàu dẹp Chiêm.
Để sau họ Lý(6) bình yên.
Dời đô về chốn êm đềm Thăng Long.
Những ngôi chùa mái cong cong.
Từ đây thêm sắc con Rồng cháu Tiên(7).
Ai về Thanh Hóa khó quên.
Tây Đô(8) còn đó trên nền đất xưa.
Lam Sơn(9) giặc phải chịu thua.
Khắc sâu lòng núi vị vua oai hùng.
Hai nhà Trịnh, Nguyễn(10) Ngoài Trong.
Một thời đá cũng đau lòng vì dân.
Ai về Thanh Hóa tần ngần.
Đào Duy Từ(11) mãi trường xuân với đời.
Nguyễn Duy(12) lục bát gai người.
Cây tre bắt đá phải cười ung dung.
Gia Long(13) quyền lực vô cùng.
Nằm gai nếm mật mấy vùng mưu cơ.
Ai về Thanh Hóa ngẩn ngơ.
Sầm Sơn sóng vịn câu thơ làm chèo.
Ai về Thanh Hóa sẽ yêu.
Tĩnh Gia e ấp những chiều trăng mơ.
Đi theo đường sóng tình cờ.
Lạc vào trang sách em thơ đọc nằm.
Ai về Thanh Hóa mùa lam(14).
Ngồi quanh bếp lửa mùi cơm thơm lừng.
Tĩnh tâm thì đến chùa Sùng(15).
Ngắm sen rồng đá nghe chuông răn đời.
Ai về Thanh Hóa rong chơi.
Làm sao quên được núi Nhồi(16) con voi.
Nhớ sao Thanh Hóa một thời.
Mây mang màu lửa qua trời bỏng trăng.
Đêm nghe lá biếc bảo rằng.
Ai về Thanh Hóa thì càng say thôi.
Ban mai sóng đón sương rơi.
Mấy chiếc thuyền nhỏ đùa chơi nắng vàng.
Làm ai qua tuổi xuân sang.
Ngồi trên bãi cát sóng tràn nỗi xưa.
Nhớ thời đói rách ray rưa.
Nhớ thời đánh Pháp những mùa gian nan.
Nhớ thời đánh Mỹ đạn bom.
Cầu Lèn chảy máu Hàm Rồng, Ghép đau.
Qua rồi tao đoạn bể dâu.
Ăn rau má phá đường tàu cũng qua.
Thanh Hóa dô tá dô tà.
Nem chua chiếu cói vang xa bốn bề.
Ai về Thanh Hóa khỏi chê.
Chín mươi chín núi(17) đề huề Đông Sơn.
Bến En suối cá Cẩm Lương.
Sông Chu sông Mã Nghi Sơn biển vàng.
Ai về Thanh Hóa thênh thang.
Thăm hòn núi Chẹt lại sang Thần Phù.
Thả lòng cứ thế chu du.
Về Hòn Mê ngủ bao giờ ban mai.
Tứ Trụ độc nhất bánh gai.
Quảng Xương nổi tiếng thơm dai thuốc lào.
Nhớ Lê Lợi đến Ma Hao(18).
Xem dòng thác chảy vút cao mây trời.
Nói về Thanh Hóa muôn lời.
Ở đâu cũng có những người không hay.
Ai về Thanh Hóa giờ này.
Biển đêm lóng lánh chau mày làm duyên.
Chú thích.
Dưới thời Lương Vũ Đế nhà Lương, Thanh Hóa được gọi là Ái Châu.
Bà Triệu tức Bà Vương Triệu Thị Trinh đánh quân Ngô tại núi Nưa, Triệu Sơn, Thanh Hóa vào năm Mậu Thìn (248). Quê bà ở Hậu Lộc, Thanh Hóa.
Hoành qua đương hổ dị. Đối diện Bà Vương nan được dịch Múa giáo chống hổ dễ. Đối mặt vua Bà khó. Ý này nói về sự oai hùng của Bà Triệu.
Họ Dương, tức Dương Đình Nghệ, sinh ra tại làng Giàng, nay thuộc xã Thiệu Dương, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Ông có công đánh đuổi quan đô hộ Lý Khắc Chính, Lý Tiến của nhà Đường, chiếm thành Đại La, tự xưng làm Tiết Độ sứ vào tháng 12 năm Tân Mão (931).
Sau khi dẹp loạn các đại thần thân cận của Đinh Tiên Hoàng là Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Trịnh Tú, Lưu Cơ năm Canh Thìn (980), Thái hậu Dương Vân Nga mời Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên ngôi để củng cố lòng dân chống quân xâm lược Tống. Lê Hoàn quê xã Xuân Lập, huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa.
Tức vua Lý Thái Tổ - Lý Công Uẩn.
Đạo Phật thời Lý phát triển mạnh và được coi là Quốc giáo.
Tây Đô, tức thành nhà Hồ dưới thời Hồ Quý Ly. Họ Hồ gốc Chiết Giang, Trung Quốc. Đời thứ 12 là Hồ Liêm đã sống ở Thanh Hóa. Hồ Quý Ly là cháu bốn đời của Hồ Liêm.
Tức khởi nghĩa Lam Sơn. Lê Lợi làm chủ soái, chống giặc Minh, trị vì đất nước 1428  1433. Lê Lợi quê ở xã Xuân Lam, Thọ Xuân, Thanh Hóa.
Dòng dõi chúa Trịnh thuộc làng Sóc Sơn, huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa. Dòng dõi chúa Nguyễn bản quán ở Gia Miêu ngoại trang thuộc huyện Tống Sơn (xã Hà Long, huyện Hà Trung nay), Thanh Hóa.
Đào Duy Từ (1572-1634) là chính trị gia, nhà thơ, nhà quân sự, quê Tĩnh Gia, Thanh Hóa.
Nhà thơ Nguyễn Duy, quê xã Đông Vệ, huyện Đông Sơn (nay là phường Đông Vệ, thành phố Thanh Hóa), tỉnh Thanh Hóa. Ông nổi tiếng với nhiều bài thơ hay, đặc biệt là thể thơ lục bát, trong đó có bài Tre Việt Nam.
Tổ tiên của Gia Long là chúa Nguyễn Hoàng vốn bản quán ở Gia Miêu ngoại trang thuộc huyện Tống Sơn (xã Hà Long, huyện Hà Trung nay), đất Thanh Hóa.
Ở các huyện miền núi Thanh Hóa nổi tiếng với món cơm lam.
Chùa Sùng có từ thời Lý, thuộc thôn Duy Tinh, xã Văn Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Nơi đây còn lưu giữ nhiều cổ vật từ thời Lý. Ngoài ra còn có chuông chùa được đúc vào năm Gia Long thứ 11 (1812), 3 bệ đá hoa sen giống với bệ đá ở chùa Thầy.
Núi Nhồi thuộc phường An Hoạch và các xã Đông Hưng, Đông Tân, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Núi nhồi mang dáng vẻ con voi nằm phủ phục.
Ca dao cổ vùng Đông Sơn có câu: Chín mươi chín ngọn bên đông/ Còn ngọn núi Nít bên sông chưa về/ Chín mươi chín ngọn đề huề/ Còn ngọn núi Nít chưa về bên đông. Để nói về thế đất có 99 ngọn núi hình con Phượng Hoàng của làng Đông sơn.
Thác Ma Hao thuộc huyện Lang Chánh, Thanh Hóa. Tên ban đầu do Lê Lợi đặt là Má Háo (theo tiếng dân tộc Thái là thác chó ngáp), sau người dân đọc chệch mới có tên là Ma Hao. Tích kể rằng, khi Lê Lợi và nghĩa quân bị quân Minh bủa vây, chúng mang theo đàn chó săn lùng. Đi theo Lê Lợi có một chú chó; khi đến dòng thác, chú chó không đi mà ở lại cản đàn chó của giặc, sau nhảy xuống thác.
Vũ Gia Hà |.
