Tấm ảnh được cư dân mạng tranh cãi khi thấy cảnh xếp hàng uống cà phê vào năm 2013 - Ảnh: Mạng xã hội Facebook.
Dường như nhiều người không thích chờ, như là một thói quen cá nhân và một tập quán xã hội. Ở các nhà hàng buffet và cả một số tiệc đứng rất thường thấy cảnh người cầm dĩa chen ngang hay đi ngược chiều!
Cái nết không thích xếp hàng đó phải chăng do đã hình thành từ lâu thói quen không thích chờ, mà chẳng hề được giải thích rằng điều đó gây khó chịu cho những người xung quanh. Tỷ như khi muốn vượt lên là tự tiện lấy tay đẩy người phía trước để qua mặt, thay vì nói xin lỗi cho qua và người được xin lỗi cũng đáp ồ, xin lỗi như vẫn luôn thấy nơi một số người thuộc một số xã hội khác! Lời xin lỗi qua, lại nhau như thế đã được dạy từ nhỏ, cùng với những từ cám ơn, vui lòng, làm ơn... Những từ cơ bản của một xã hội tôn trọng lẫn nhau, nhờ đó mà bớt va chạm. Khác với việc dạy trẻ vừa ạ, vừa cúi đầu. Thay vào đó, trẻ thơ sớm được dạy nói những từ thể hiện tính xã hội, qua đó hình thành một thói quen tâm lý không thích bị chạm vào người. Không phải là quá đáng, song rõ ràng là có những xã hội, khi xếp hàng, người ta quen đứng cách xa nhau thay vì đứng sát rạt như vẫn thường thấy ở các sân bay, bến xe ở ta.
Cái thói thích đẩy người để qua mặt này hay thói đứng sát rạt sau lưng này còn thể hiện khi di chuyển! Tới ngã tư đèn đỏ không có đèn cho phép quẹo phải, song cứ muốn quẹo phải là bấm còi, có khi còn la lối inh ỏi, buộc người đang đợi đèn đỏ phải tránh để cho kẻ sốt ruột chạy qua! Xe càng bự, càng kềnh càng, càng khủng, càng bóp kèn đòi nhường đường, vậy mà chẳng thấy ai thổi phạt! Chính tình trạng không phạt vạ đó càng khuyến khích thói xấu ban đầu của một vài cá nhân lây lan thành tập quán xã hội! Sao lại như thế được? Bên cạnh lý do nhân viên công lực đã quen không phạt lỗi này, còn là do việc giáo dục, mà những bước đầu tiên chính là từ gia đình, bắt đầu từ việc thấy cha mẹ khi chở mình đi học, tới đèn đỏ vẫn cứ băng qua, mà sao chép thói quen đó! Hèn chi, từ thế hệ này sang thế hệ khác, ra đường không bao giờ biết chờ, vốn là cơ bản trong việc giữ luật đi đường!
Không phải vì hám ngoại mà chê bai, song ngày nay giáo dục trong các gia đình khác trước rất nhiều. Lấy thí dụ cách đi thang máy! Ở một số chung cư sử dụng thang máy ít chức năng rất dễ thấy cảnh các nhi đồng ra trước bấm thang máy và giữ ở đó, thang tự động đóng bé cứ tỉnh bơ bấm nút mở, cuộc chiến nút bấm giằng co cho tới khi cha mẹ bé ra! Vậy mà có người khen khôn quá, biết bấm giữ thang máy cho cha mẹ! Câu chuyện dài thang máy cũng tiếp tục trong các siêu thị khi mà không ai thèm biết ai đã đứng đợi trước mình, cứ thế mà len vô để lên hay xuống trước người khác! Lên, xuống các phương tiện công cộng cũng thế. Rõ ràng, không do bài toán cung - cầu, mà là hậu quả của một cách giáo dục, từ gia đình tới nhà trường, cho tới xã hội.
Nói tới xã hội, cũng may thay là ngày nay, tại những dịch vụ vui chơi giải trí do nước ngoài đầu tư lề thói xếp hàng đã hình thành. Tỷ như ở một số rạp chiếu bóng, chính cách ứng xử của các nhân viên, chính các quy tắc xem phim được nhắc nhở vào đầu mỗi suất chiếu là những cái lề (rules) giúp hình thành nếp ứng xử văn minh, lề thói xếp hàng.
Xin đừng gọi đó là văn hóa xếp hàng! Chỉ có một văn hóa trong đại thể, chớ không có những văn hóa nhánh tỷ như văn hóa từ chức? Do lẽ văn hóa chính là gieo trồng và cái quả của sự gieo trồng (từ nguyên La tinh cultura)! Gieo không thích chờ sẽ hình thành thói quen không thích chờ. Gieo thói quen chạy, sẽ hình thành thói quen chạy đủ thứ! Cha mẹ gieo thói quen cậy tiền, cậy chức, sẽ hình thành một lớp người trưởng thành mà không quen chờ tiến thân như mọi người, chỉ quen nhờ gia thế mà qua mặt người khác dưới lớp vỏ đúng quy trình.
Trở lại với vấn đề đặt ra, ráng tập thói quen chờ sẽ thấy một xã hội khác! Không rõ có phải là một mong ước kiểu chờ Godot của Samuel Beckett, mà cuối cùng hỏi nhau Anh đợi ai đó? Đợi cái gì đó? Đợi trời cao à?. Trời cao, hãy đổ sương xuống!
Danh Đức.
