Ngày 27/4/1993, 18 thành viên của đội tuyển quốc gia Zambia cùng toàn bộ ban huấn luyện và phi hành đoàn đã tử nạn khi rơi từ độ cao 500m xuống Đây Tây Dương, khi đang trên đường tới Dakar, Senegal tham dự vòng loại World Cup 1994 khu vực châu Phi.
U20 Zambia vô địch U20 châu Phi sau khi thắng U20 Senegal với tỷ số 2-0 vào tháng 3 năm nay.
Đã có những điềm gở trong chuyến bay đó khi chiếc máy bay quân sự DHC-5 Buffalo của Hãng hàng không Zambia đã gặp sự cố tới hai lần. Lần đầu động cơ gặp trục trặc ở Congo. Lần thứ hai, một động cơ bị cháy và chiếc máy bay buộc phải hạ cánh xuống Libreville, Gabon. Khi phi công cố gắng cất cánh lần thứ ba từ sân bay Libreville, chiếc máy bay rất nhanh bị mất hết trọng lực, trước khi rơi xuống biển.
Zambia lúc đó đã đi đến vòng loại cuối cùng tại khu vực châu Phi. Họ chung bảng với Senegal và Morocco và được đánh giá cao nhất bởi việc sở hữu lứa cầu thủ tài năng bậc nhất của bóng đá châu Phi thời điểm bấy giờ. Điều ấy thể hiện rất rõ qua màn trình diễn của đội dự bị thay thế đội hình chính sau tai nạn máy bay. Đội hình này đứng đầu bảng đấu cho đến tận lượt trận cuối cùng. Tuy nhiên họ thiếu kinh nghiệm và thua Morocco ở trận quyết định, đồng thời mất chiếc vé dự World Cup 1994.
Giống Man Utd năm 1958, Zambia phải làm lại từ đầu cùng đội trưởng Kalusha Bwalya, người bận thi đấu cho PSV (Hà Lan), đã xin tập trung muộn và không đi trên chuyến bay tối 27/4 định mệnh. Một thành viên khác cũng may mắn sống sót là Charles Musonda, tiền vệ đầu quân cho Anderlecht (Bỉ), bị chấn thương và không được triệu tập lên ĐTQG thời điểm đó. Bộ đôi này được coi là Bobby Charton của bóng đá Zambia và thực tế là đội trưởng Bwalya đã đi đúng theo con đường của huyền thoại Man Utd. Hiện ông đang giữ chức Chủ tịch LĐBĐ Zambia.
Đau buồn nhưng bóng đá Zambia thật kỳ lạ, không hề gục ngã sau vụ tai nạn thảm khốc này. Một năm sau, họ lọt vào chung kết CAN Cup, giải vô địch bóng đá châu Phi. Hai năm sau, vẫn dưới sự dẫn dắt của đội trưởng Bwalya, Zambia giành HCĐ. Đến năm 2012, câu chuyện cổ tích chính thức sang trang mới khi Zambia lần đầu tiên vô địch CAN Cup. Họ đánh bại Bờ Biển Ngà cực mạnh, với những tên tuổi lớn như Drogba, Yaya Toure trong trận chung kết. Càng xúc động hơn khi Zambia đăng quang chính tại Liberville, nơi 19 năm trước đã cướp đi sinh mạng của 18 thành viên ưu tú của bóng đá Zambia.
Sau trận chung kết CAN Cup 2012, cả nước Zambia đã thực hiện một loạt các lễ tưởng niệm tới gia đình các nạn nhân của thảm họa năm 1993. Một đài tưởng niệm mang tên Heroes' Acre (Nghĩa trang của những người hùng) được dựng bên ngoài sân vận động Independence tại thủ đô Lusaka.
Ở lục địa đen, nơi vẫn bị ám ảnh bởi ma túy, mại dâm, HIV và cuộc sống đói khổ, một hiện tượng được ví von như Man Utd từ Zambia chẳng khác nào lời cổ động đến toàn bộ thế hệ trẻ đất nước này. Họ tin rằng mọi chuyện đều có thể, trừ phi ngừng mọi cố gắng.
Giành suất dự World Cup U20 năm 2017 với tư cách đội vô địch châu Phi là một hành động như thế.
XUÂN PHÚC.
