Lợi doanh nghiệp thiệt người dùng.
PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng, Bộ Công thương áp dụng biện pháp tự vệ tạm thời đối với một số sản phẩm phân bón nhập khẩu vào Việt Nam là cần thiết khi đánh giá được những hoạt động trên có dấu hiệu gây ảnh hưởng bất lợi tới nền sản xuất trong nước.
Áp thuế tự vệ với ngành phân bón.
Tuy nhiên, đi vào phân tích kỹ hơn, vị PGS lại chỉ ra những điểm lợi và bất lợi khi Việt Nam áp dụng biện pháp thuế tự vệ đối với phân bón DAP và MAP.
Lợi thế trước hết là giúp ngành phân bón DAP trong nước ổn định sản xuất, cạnh tranh với hàng nhập khẩu.
Theo đó, người dân cũng sẽ được hưởng lợi giá rẻ khi mua các sản phẩm phân bón sản xuất trong nước.
"Nó sẽ đem lại tác động hai chiều, từ thị trường phân bón rẻ sẽ giúp cho ngành sản nông nghiệp phát triển ổn định, khi ngành nông nghiệp phát triển, thị trường phân bón cũng có tiềm năng phát triển mạnh hơn. Người nông dân và cả doanh nghiệp sản xuất đều được lợi", ông Thịnh nói.
Bên cạnh đó cũng có những điểm bất lợi khiến vị chuyên gia lo ngại.
Theo vị PGS, muốn giải quyết triệt để vấn đề lợi ích cho cả doanh nghiệp và nông dân thì phải có cơ chế áp thuế VAT cho phù hợp. Nếu không có sự tính toán cẩn thận vô tình khi áp dụng biện pháp tự vệ sẽ làm khó doanh nghiệp trong nước, khiến ngành sản xuất phân bón thêm què quặt, thậm chí phải phá sản vì không cạnh tranh được.
Cụ thể ông phân tích, hiện đang có sự khác nhau giữa mức thuế VAT 0% và không phải chịu thuế VAT. Một khi nằm trong danh mục chịu thuế VAT (0% hay 5%), doanh nghiệp vẫn là đối tượng chịu thuế nên phải kê khai thuế VAT đầu ra và được hoàn thuế VAT đầu vào.
Nếu thuế VAT giảm từ 5% còn 0%, doanh nghiệp có thể giảm giá bán phân bón cho người tiêu dùng 5%. Nhưng với quy định phân bón không phải chịu thuế VAT, cả doanh nghiệp và nông dân đều thiệt bởi doanh nghiệp không được khấu trừ thuế VAT đầu vào và buộc phải tính vào giá thành sản phẩm, đẩy giá phân bón lên cao nên rất khó có thể cạnh tranh với hàng nhập khẩu. Khi đó, sản phẩm nhập khẩu mới được lợi chứ không phải doanh nghiệp sản xuất trong nước được lợi.
"Nếu không xem xét nâng mức áp thuế lên cao hơn, về mặt lâu dài sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới ngành sản xuất phân bón trong nước, không thể phát triển được.
Xét về năng lực sản xuất ngành phân bón trong nước hiện cũng đang phải đối diện với rất nhiều khó khăn, máy móc, kỹ thuật lạc hậu, năng suất không cao.
Hơn nữa, ngành sản xuất phân bón trong nước cũng được xem là một lĩnh vực mới, còn non trẻ do đó, phương thức quản lý cũng như tổ chức mạng lưới kinh doanh còn nhiều vấn đề, dẫn tới chi phí cho khâu trung gian lớn, giá thành bán ra cao.
Đây là những điều kiện khó khăn hiện hữu khiến doanh nghiệp trong nước khó cạnh tranh được khi thị trường mở cửa", ông Thịnh nói.
Do đó, vị chuyên gia cho rằng, việc tăng thuế sẽ giúp doanh nghiệp có được thời gian để bố trí, tổ chức lại các hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó giúp giảm dần các chi phí, hạ giá thành sản phẩm.
Việc này cũn giúp ngành phân bón trong nước giảm phụ thuộc vào thị trường nhập khẩu, chủ động trong sản xuất. Tuy nhiên, như đã nói, việc tăng thuế lại gây tác động ngược tới người tiêu dùng, khiến người tiêu dùng chịu thiệt.
Theo đó, vị chuyên gia cho rằng, các cơ quan quản lý cần phải có tính toán thận trọng, hoặc phải đưa ra những giải pháp bù trừ lợi ích phù hợp nhằm bảo đảm được lợi ích cho người tiêu dùng.
Nhập phân bón, thuốc trừ sâu TQ tăng vọt: Cảnh báo nóng.
Bảo vệ FDI?
Một điểm đáng chú ý cũng được PGS Đinh Trọng Thịnh đặt ra trong trường hợp áp thuế tự vệ đối với ngành phân bón trong nước.
Cụ thể ông phân tích, ngành sản xuất phân bón trong nước sẽ bao gồm cả các đơn vị sản xuất phân bón quy mô lớn, một số doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, và có cả nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài như: Phân bón Việt Nhật, Ba Con Cò...
Như vậy, việc thực hiện cơ chế bảo hộ cho các doanh nghiệp sản xuất phân bón trong nước sẽ đồng thời bảo vệ cho các doanh nghiệp sản xuất FDI. Điều này là hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế cũng như các quy định trong thu hút đầu tư.
Vấn đề đáng nói là khi được hưởng cơ chế bảo hộ như vậy thì doanh nghiệp trong nước có tận dụng và vươn lên được không hay sẽ tiếp tục bị doanh nghiệp FDI lấn lướt?.
"Như tôi đã nói, ngành phân bón trong nước còn non trẻ, thiếu kinh nghiệm, cơ sở hạ tầng thì nghèo nàn, lạc hậu. Trong khi nhìn sang khu vực FDI, họ đang là những nhà đầu tư trưởng thành, có nền tảng phát triển thuận lợi hơn, nguồn đầu tư lớn, cơ sở hạ tầng hiện đại... vì vậy, khả năng doanh nghiệp nội khó càng thêm khó. Ngoài việc phải cạnh tranh với các sản phẩm nhập khẩu, bản thân các doanh nghiệp nội cũng phải cạnh tranh trực tiếp với các doanh nghiệp FDI trong nước.
Nếu bản thân các doanh nghiệp trong nước không chịu thay đổi mà xem thuế tự vệ như "đũa thần" có thể giúp họ thoát khỏi "vũng lầy" đó sẽ là quan điểm rất sai lầm. Về lâu dài, có thể họ sẽ bị phụ thuộc hoàn toàn vào hàng nhập khẩu hoặc sẽ phải nhường lại thị trường sản xuất trong nước cho doanh nghiệp FDI", ông Thịnh nói.
Lam Nguyên.
