Lãnh đạo các bộ, ngành TP khởi công xây dựng Nhà tưởng niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh. Ảnh: KT.
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, sinh ngày 02/02/1908 tại làng Diêm Điền, tổng Hộ Đội, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình, trong một gia đình nhà Nho giàu truyền thống yêu nước.
Học hết tiểu học tại thị xã Thái Bình, Nguyễn Đức Cảnh sang học Trường Thành Chung, Nam Định. Ở đây, Nguyễn Đức Cảnh có điều kiện hiểu thêm thực trạng xã hội đương thời và có thiện cảm, gần gũi với những người bị áp bức bất công.
Nguyễn Đức Cảnh cùng một số học sinh đi diễn kịch ở TP Nam Định và thị xã Thái Bình, lấy tiền giúp đỡ đồng bào bị lụt. Sau hoạt động tham gia bãi khóa, Nguyễn Đức Cảnh bị đuổi học.
Nguyễn Đức Cảnh lên Hà Nội làm thư ký cho hiệu ảnh, dạy học và gia nhập hàng ngũ công nhân bằng cách trực tiếp lao động làm thợ sắp chữ ở nhà in Mạc Đình Tư (sau này là nhà in Lê Văn Tân).
Quang cảnh lễ Khởi công xây dựng Nhà tưởng niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh. Ảnh: KT.
Năm 1927, khi còn là thợ sắp chữ ở nhà in Lê Văn Tân, là một thanh niên yêu nước đang khát khao đi tìm lý tưởng, Nguyễn Đức Cảnh đã tìm đến và gia nhập nhóm Nam Đồng thư xã, tổ chức này sau phát triển thành tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng.
Tháng 9/1927, Nguyễn Đức Cảnh và Lý Hồng Nhật sang Quảng Châu (Trung Quốc), gặp Tổng bộ Thanh niên để thực thi nhiệm vụ mà Quốc dân đảng giao cho.
Đến Quảng Châu, Nguyễn Đức Cảnh và Lý Hồng Nhật không gặp được đồng chí Nguyễn Ái Quốc nhưng vẫn kịp dự lớp học chính trị của Tổng bộ Hội Việt Nam thanh niên cách mạng do Hồ Tùng Mậu huấn luyện.
Qua học tập, cả hai đều dứt khoát ly khai tổ chức Quốc dân đảng, tự nguyện gia nhập Hội Việt Nam Thanh niên cách mạng, chuyển từ lập trường Quốc dân đảng sang lập trường Cộng sản. Đây là bước ngoặt quyết định trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Nguyễn Đức Cảnh.
Tháng 2/1928, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được Kỳ bộ Hội Việt Nam thanh niên cách mạng cử làm Bí thư Tỉnh bộ Hội Việt Nam thanh niên cách mạng Hải Phòng, sau đó được cử làm Ủy viên Ban Chấp hành Kỳ bộ và Bí thư Khu bộ Hải Phòng gồm (Hải Phòng, Kiến An và vùng mỏ Quảng Ninh).
Ngày 28/9/1928, lần đầu tiên tại Hội nghị Kỳ bộ Hội thanh niên cách mạng Bắc kỳ tại một địa điểm ở chợ Hôm (Hà Nội), vấn đề đưa cán bộ đi vô sản hóa được đặt ra và được coi là biện pháp thích hợp để tuyên truyền giáo dục quần chúng, xây dựng tổ chức cách mạng trong công nhân. Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh và đồng chí Ngô Gia Tự đã đề xuất nhiều ý kiến xác đáng về chủ trương này.
Ngày 17/6/1929, tại ngôi nhà 312 phố Khâm Thiên (Hà Nội), Đông Dương Cộng sản đảng được thành lập. Ban Chấp hành Trung ương lâm thời do đồng chí Ngô Gia Tự làm Bí thư, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh làm Ủy viên.
Ngày 28/7/1929, thực hiện Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương lâm thời về công tác công vận, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã triệu tập Đại hội đại biểu công nhân các tỉnh Bắc kỳ tại 15 Hàng Nón (Hà Nội).
Đại hội đã định ra nhiệm vụ mới cho phong trào công nhân và thành lập Tổng Công hội đỏ Bắc kỳ. Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được cử làm Hội trưởng lâm thời.
Tháng 12/1929, đồng chí Nguyễn Đức cảnh triệu tập Hội nghị Tổng Công hội đỏ Bắc kỳ, quyết định thống nhất các Tổng Công hội địa phương lên Xứ và bầu Ban Chấp hành chính thức. Tại Hội nghị này, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã đề cử đồng chí Trần Văn Lan làm Hội trưởng.
Tháng 8/1929, Đảng bộ Đông Dương Cộng sản Đảng Hải Phòng thành lập, Ban Chấp hành Đảng bộ lâm thời gồm ba đồng chí, do cấp trên chỉ định: Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh làm Bí thư, đồng chí Hoàng Văn Đoài và Nguyễn Hữu Căn làm Ủy viên.
Ngày 3/2/1930, tại một địa điểm ở Cửu Long (Trung Quốc) đã diễn ra Hội nghị hợp nhất ba tổ chức cộng sản thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Ái Quốc.
Tháng 5/1930, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được Trung ương cử làm Bí thư Xứ ủy Bắc kỳ.
Đến cuối tháng 10/1930, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được Trung ương cử vào tham gia Xứ ủy Trung kỳ. Hội nghị toàn thể Xứ ủy đã bầu đồng chí vào Ban Thường vụ Xứ ủy và phân công phụ trách công tác tuyên huấn.
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh bị địch bắt tại Vinh, bị giam ở nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội). Trong nhà tù đế quốc, đồng chí vẫn tích cực hoạt động cách mạng. Những ngày tháng cuối cùng của đời mình trong xà lim án chém, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã viết cuốn sách Nói chuyện nước Tàu, tập Công nhân vận động và dồn hết tâm lực để làm tất cả những gì có thể làm được cho sự nghiệp cách mạng.
Ngày 31/7/1932, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh bị kẻ địch xử chém tại Hải Phòng cùng đồng chí Hồ Ngọc Lân, khi đồng chí 24 tuổi.
Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Lê Văn Thành phát biểu. KT.
Tại lễ khởi công, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Lê Văn Thành phát biểu, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh là một trong những học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Đồng chí đã góp phần tích cực vào việc thành lập Đảng, thành lập tổng công hội Bắc Kỳ, là người sáng lập đồng thời cũng là Bí thư Tỉnh ủy đầu tiên của Đảng bộ Đảng Cộng sản Đông Dương Hải Phòng và khu mỏ Hòn Gai.
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh là tấm gương cao đẹp về tinh thần yêu nước nồng nàn, sự giác ngộ chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa anh hùng cách mạng và phẩm chất đạo đức của người cộng sản chân chính.
Đồng chí đã trọn đời cống hiến, chiến đấu, hy sinh cho sự nghiệp cách mạng, vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân. Tấm gương bất tử của người cộng sản kiên trung, bất khuất ấy muôn đời sống mãi.
Trong quá trình hoạt động cách mạng, đồng chí cùng cán bộ Xứ ủy Trung kỳ nỗ lực giữ vững tinh thần quần chúng, chắp nối để bảo toàn cơ sở, bảo vệ nhân dân.
Không may, một tối cuối tháng 4/1931, sau khi dự Hội nghị nghe đồng chí Nguyễn Phong Sắc truyền đạt Nghị quyết của Trung ương, trên đường về cơ sở, Nguyễn Đức Cảnh bị địch bắt ở làng Yên Dũng Hạ, gần thành phố Vinh.
Địch đã tra tấn dã man nhưng không lung lạc được người chiến sĩ cộng sản kiên trung.
Tòa đại hình mở từ ngày (15 - 17/11/1931) đã kết tội tử hình Nguyễn Đức Cảnh. Trong xà lim án chém, Nguyễn Đức Cảnh tập trung sức để viết cuốn "Công nhân vận động", đây là bản tổng kết có giá trị chuyển ra cho Trung ương.
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh bị đế quốc Pháp giết hại lúc mới tròn 24 tuổi. Cái chết đầy khí phách anh hùng của đồng chí đã gây niềm tiếc thương vô hạn và làm xúc động mạnh mẽ trong đồng bào, đồng chí, thổi bùng lên ngọn lửa cách mạng vốn đang sục sôi trong quần chúng, cổ vũ hàng triệu người anh dũng xông lên.
TP Hải Phòng là nơi đồng chí Nguyễn Đức Cảnh có nhiều thời gian hoạt động và gắn bó nhất. Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí đã để lại dấu ấn đậm nét trong các phong trào đấu tranh cách mạng của đội ngũ công nhân và nhân dân lao động TP trong thời kỳ đầu.
Trong nhiều năm qua, Đảng bộ và nhân dân TP đã có nhiều hoạt động thiết thực nhằm tưởng nhớ công ơn và bày tỏ lòng tri ân sâu sắc trước những đóng góp lớn lao của đồng chí đối với sự nghiệp cách mạng của TP.
Thân thế, sự nghiệp đồng chí được ghi trân trọng trong nhiều bộ sử Đảng, sử các tổ chức chính trị xã hội, được ghi vào chương trình sách giáo khoa của địa phương. Một đường phố lớn, hai trường học mang tên Nguyễn Đức Cảnh...
Nhân dịp 110 năm ngày sinh đồng chí Nguyễn Đức Cảnh (2/2/1908 - 2/2/2018), vào ngày 03/2, TP Hải Phòng tổ chức Lễ khởi công xây dựng Nhà Tưởng niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh tại Nhà máy Giầy Thống Nhất, đường 208 xã An Đồng, huyện An Dương, TP Hải Phòng.
Kim Thành.
