Sau khi UBND TP. Hà Nội có đề xuất phương án đầu tư, giải pháp và cơ chế thực hiện 10 dự án ĐSĐT (đường sắt đô thị) Hà Nội, theo đó, Hà Nội có kiến nghị được đổi 6.000 ha đất để làm quỹ đất đối ứng cho các nhà đầu tư. Rất nhiều chuyên gia lên tiếng khuyến cáo Hà Nội không nên thực hiện cơ chế trên vì lo ngại nguy cơ gây thất thoát, tham nhũng lớn. Ông Nguyễn Văn Đực - Phó giám đốc Công ty Bất động sản Đất Lành cũng cho rằng cơ chế trên bộc lộ nhiều bất cập, cần phải cân nhắc kỹ.
Đổi đất lấy hạ tầng bộ lộ nhiều bất cập, cần xóa bỏ. Ảnh minh họa.
PV:- Ông bình luận thế nào về chủ trương trên, thưa ông?
Ông Nguyễn Văn Đực:- Có thể nói, trong số những "siêu đại gia" mang tiền đi làm từ thiện vẫn có những người làm vì có sự xót thương nhân đạo, nhưng cũng có người làm vì muốn bù lấp cho những tội lỗi do làm ăn bất chính, có người làm là vì muốn để nổi tiếng, còn có người làm từ thiện chỉ đơn giản là để rửa tiền.
Nhưng ở câu chuyện này lại khác, tôi không tin các "siêu đại gia" xung phong mang hàng tỷ USD đầu tư vào dự án này là để làm từ thiện.
Đổi đất lấy hạ tầng chẳng qua chỉ là hình thức đã rất cũ hơn 30 năm rồi , nay phủ lên nội dung vừa mới cũ là dưới hình thức BT. Thời gian qua, rất nhiều dự án BT được đề xuất tại Hà Nội, TP.HCM và nhiều địa phương khác đều có dấu hiệu rõ ràng của sự câu kết, móc nối giữa chủ đầu tư với chính quyền địa phương gây thất thoát kinh khủng cho ngân sách nhà nước. Sự thất thoát tại các dự án BT còn lớn hơn gấp nhiều lần tại những dự án bán đất theo chỉ định.
Vì khi thực hiện dự án theo hình thức BT, không khác nào chúng ta đã giúp chủ đầu tư "nhất bản thập lợi", tức là chỉ bỏ ra một đồng đầu tư nhưng có thể thu lợi gấp mười lần. Bởi họ lợi đến 2 lần: vì lợi thầu thi công mà tránh đấu thầu và lợi nhận đất mà không cần đấu giá đất.
Tôi xin chứng minh:
Tại rất nhiều dự án xây dựng BT ở Việt Nam bị phản ứng vì có suất đầu tư cao nhưng chất lượng dự án lại đi xuống. Ngay ở các phiên họp Quốc hội, các câu hỏi tại sao suất đầu tư đường cao tốc ở Việt Nam lại cao gấp 3-4 lần Mỹ, gấp đôi Trung Quốc, trong khi chất lượng còn tồi hơn đã nhiều lần được đề cập.
Đã có những dự án BT được đầu tư lên tới 4 tỷ USD nhưng chất lượng dự án chỉ tương đương 2 tỷ USD. Mặc dù chưa có một cơ quan nào công bố chính thức nhưng thực tế đã chứng minh tình trạng thất thoát và lãng phí trong các công trình xây dựng chiếm ít nhất từ 20 đến 30%, thậm chí có những dự án lên tới 60-70% tổng vốn đầu tư.
Tôi xin lấy ví dụ cụ thể nhất là cây cầu Tam Bạc (Hải Phòng) của một đại gia tự bỏ tiền ra xây mới được phản ánh gần đây.
Đây là cây cầu bê tông cốt thép, mặt đường bê tông nhựa, chiều dài 136m, rộng 26,4m, trong đó lòng đường rộng 10m, hè mỗi bên 8,2m, trọng tải 18 tấn, được đầu tư đồng bộ hệ thống cây xanh, điện chiếu sáng mỹ thuật cao và tự động hóa. Chất lượng cầu được thẩm định đạt tiêu chuẩn cho cùng lúc 6 chiếc xe tải trọng 50 tấn cùng lưu thông ngược chiều nhau trên hai làn đường qua cầu.
Đáng nói, thời gian hoàn thành cây cầu chỉ vỏn vẹn trong 50 ngày và chi phí cho cây cầu hết hơn 70 tỉ đồng.
Sẽ không có gì đáng nói nếu trước đó, thành phố không đưa ra chủ trương xây một cây cầu bắt qua đoạn sông này.
Theo kế hoạch của thành phố, thiết kế cây cầu sẽ rộng 6m, dài khoảng trên 50m và chỉ dành cho xe máy, xe thô sơ và người đi bộ. Kinh phí đầu tư dự kiến thành phố đưa ra khoảng 70 tỷ đồng và 18 tỷ đồng giải tỏa mặt bằng.
Nếu tính theo suất đầu tư thì cầu thô sơ nhà nước là 70 tỷ đồng / 6m70m=166,7 trđ/m2 , gấp hơn 8 lần cầu tải trọng 18 tấn của tư nhân là 70 tỷ đồng / 26,4m136m = 19,5 trđ/m2, còn như KS công chánh già Nguyễn Thanh Liêm chuyên làm cầu nông thôn chỉ 3 trđ/m2 thì gấp hơn 33 lần.
Vì vậy, cần chấm dứt ngay cơ chế thực hiện dự án theo hình thức BT, đồng thời tách riêng việc đấu thầu đất với việc đấu thầu dự án ĐSĐT. Có thể không cho phép một doanh nghiệp được thực hiện đấu thầu cùng lúc hai hạng mục.
Bởi thực tế cho thấy, mỗi doanh nghiệp đều có một thế mạnh, doanh nghiệp đi kinh doanh đất thì khó có thể đảm bảo năng lực và chất lượng thi công đường sắt và ngược lại.
Rõ ràng, một anh thợ xây không thể tự nhiên trở thành kỹ sư chỉ trong vài ngày. Tại rất nhiều dự án đã cho thấy, các doanh nghiệp BĐS tay ngang tham gia vào các dự án xây dựng cầu đường nhưng thực chất là để khai thác, sử dụng "đất vàng". Còn thi công sẽ thuê lại nhà thầu khác hoặc doanh nghiệp đứng ra làm nhưng lại bán quyền quản lý với tỷ lệ thỏa thuận chênh lệch rất lớn. Tất cả chi phí này đều bị chủ đầu tư đẩy lên trong khái toán đầu tư dự án.
Chưa nói tới những trường hợp chủ đầu tư "tay không bắt giặc", tức là dự án thi công thực sự là 1000 tỷd , chủ đầu tư chỉ bỏ ra 200 tỷđ còn 800 tỷđ lại đi vay ngân hàng.
