LTS: Xung quanh việc Hà Nội trồng cây phong lá đỏ hiện vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều của giới chuyên gia cũng như người dân. Tuần Việt Nam giới thiệu góc nhìn của tác giả Đoàn Nam Sinh, Giảng viên Công nghệ sinh học ĐH Nông Lâm TP. HCM, Chuyên ngành Sinh học Thực vật, để độc giả cùng thảo luận.
Phong lá đỏ (Acer rubrum) là loài cây rừng đã được trồng trọt từ lâu trong sân vườn nhà riêng, công viên, đường phố,... tại nhiều nơi trên thế giới, nhất là các xứ ôn đới và cận nhiệt đới.
Chủ trương trồng cây phong lá đỏ trên đường phố Thủ đô là một hướng đi mới mẻ, thậm chí là bạo phổi. Tuy nhiên, trước khi việc này được tiến hành, thiết nghĩ cây cần được bố trí trồng thử nghiệm tại một nơi nào có điều kiện tương tự, trong 5-10 năm với số lượng đủ tin cậy. Kết quả thực nghiệm ấy sẽ chỉ ra nên trồng giống nào, trồng ở đâu, kỹ thuật trồng ra sao,...
Quan sát truyền thông đưa tin những ngày qua, người viết nhận thấy, do chưa có thông tin đầy đủ, chưa có sức thuyết phục nên dường như cơ quan nhà nước chủ quản lẫn công ty cây xanh đều lúng túng khi trả lời sự chất vấn và phản biện từ công luận.
Hà Nội đã trồng thử nghiệm khoảng 100 cây phong lá đỏ trên một số đường phố.
Từ góc độ chuyên môn của những người kiến thiết cảnh quan đô thị, chúng tôi thấy rằng dự án trồng thử phong lá đỏ làm cây đường phố này còn một số điểm bất cập.
Trước tiên , cần phải biết rõ về giống phong sẽ trồng: phải biết chúng tên gì, nguồn gốc từ đâu, cách nhân giống như thế nào. Có những giống phong chiều cao rất khác nhau lúc trưởng thành, từ 7 mét đến khoảng 27 mét, tán lá và bộ rễ cũng tương tự. Chúng quyết định đến cảnh quan chung quanh với kích thước tương thích.
Giống phong nào cũng có nguy cơ gây dị ứng phấn hoa. Hơn nữa, phần cành rơi lá rụng khi ẩm mục sinh ra độc tố thậm chí có thể gây chết người. Cần phải chọn để trồng ra phố những giống ít có nguy cơ gây độc cho người dân. Các giống phong trồng ở các nước đều được chọn lọc rất kỹ lưỡng.
Cách nhân giống duy nhất phù hợp bảo đảm cho sự đồng đều của cây trồng đường phố là nhân vô tính. Nhưng phải có được cây làm dòng mẹ đã khảo sát kỹ càng về đặc điểm sinh lý, sinh thái và tuổi thọ với sức chống chịu sâu bệnh,...
Thứ hai là về đặc tính trồng trọt. Như những cây đã đưa ra trồng với khoảng cách là 3 mét, mà bề ngang dải phân cách hẹp hơn nhiều, buộc chúng phải chiếm không gian của đường bộ. Khi đủ bộ lá mới, chí ít mỗi bên đường sẽ hẹp đi không dưới 1 mét.
Bộ rễ của chúng vốn ăn cạn trong khoảng 25 centimet, chỉ liên kết rễ theo chiều dọc giữa cây với cây, không có hướng liên kết rễ ngang giữa hàng với hàng theo kiểu quần thụ/đám cây ắt dễ ngã đổ khi chịu sức gió lớn.
Về mặt chuyên môn, để trồng được giống phong theo đường phố cần phải đưa vào hệ rễ của chúng một giống nấm rễ cộng sinh/mycorhize chuyên tính cây mới sống được. Nhưng đã có mấy ai quan tâm tới chúng chứ chưa nói tới nắm chắc kỹ thuật nuôi cấy sinh khối của chúng dành cho mục tiêu này.
Thứ ba là sự phức tạp về mặt bảo vệ cây trồng. Cây phong lá đỏ được biết đến có khá nhiều loài côn trùng, hình nhện gây hại vì nhựa chúng rất nhiều hợp chất đường. Việc phòng chống không dễ vì tác động trực tiếp đến môi trường không khí và nước trong vùng dân cư. Hơn nữa, bệnh hại chúng cũng nhiều. Nấm hại lá, hại cành và tấn công gốc rễ của thân chính rất khó phòng trị.
Do vậy, khi chưa chọn được giống chống chịu sâu bệnh thì phải nắm chắc phương pháp bảo vệ và phương tiện sinh học trong tay. Nếu không, thử nghiệm liều lĩnh như hiện nay sẽ rất dễ gặp thất bại. Cây bị quăn lá, ám muội đen hay vàng lốm đốm rồi trút lá trước mùa thu, lấy đâu ra lá chín ngả vàng cam rồi đỏ rực. Cành sẽ bị gẫy ngang, gốc bị lở loét, cây còi cọc rồi bật gốc khi mùa mưa gió kéo qua.
Nếu sự việc diễn ra như vậy, uy tín của những nhà lâm sinh học sẽ bị thương tổn nặng nề vì đã không lên tiếng kịp thời và đúng mức cần thiết. Và tất nhiên danh dự của cán bộ lãnh đạo liên quan cũng sẽ bị ảnh hưởng.
Đoàn Nam Sinh , Giảng viên Công nghệ sinh học ĐH Nông Lâm TP. HCM, Chuyên ngành Sinh học Thực vật.
