Bên bàn trà, câu chuyện của thầy đưa chúng tôi trở về vùng quê Nhân Thắng - Gia Bình - Bắc Ninh - nơi cậu bé Tuy sinh ra và lớn lên. Thầy tâm sự trong niềm tự hào về quê hương, về gia đình có truyền thống cách mạng. Cụ tổ là nhà nho giáo và dạy học, nay thầy lại là người tiếp nối truyền thống đó - theo nghề dạy học.
Ở đời, không thiếu gì người thích học nghề này lại phải theo nghề khác, thầy Tuy là một trong số đó. Tốt nghiệp Trường cấp 3 Gia Lương II, tỉnh Hà Bắc (nay là Gia Bình I - Bắc Ninh). Chàng trai tên Tuy đã theo đuổi ước mơ và thi đỗ vào trường Đại học Ngoại Thương với số điểm rất cao.
Thầy Nguyễn Xuân Tuy - Một đời tận tụy với nghề dậy học.
Nhưng, lúc đó Bộ Đại học có chủ chương Cải cách và đầu tư cho giáo dục. Bộ đã chọn 100 sinh viên có điểm thi xuất sắc của hai trường Đại học: Ngoại Thương và Bách Khoa sang trường Đại học Sư phạm I Hà Nội. Vậy là, sinh viên Tuy đã nằm trong TOP sinh viên ưu tú đó. Ước mơ bị đảo lộn, trở thành sinh viên trường Sư phạm cùng sự hẫng hụt, băn khoăn. Nhưng sau gần một năm học rồi đi thực tập, được tiếp xúc với học sinh, cậu sinh viên Tuy thấy yêu nghề, mến trẻ, vậy là con đường theo nghiệp sư phạm của thầy bắt đầu từ đấy.
Ra trường, năm 1984 thầy Tuy được Bộ GD&ĐT phân công lên Sơn La nhận công tác. Đến nơi đây, lúc đầu thầy chỉ có ý định gắn bó khoảng 5 năm rồi sẽ trở về quê nhà lập nghiệp. Nhưng ý trời đã định, con người và mảnh đất Sơn La đã níu giữ chân thầy, đã trở thành điểm dừng chân của gia đình thầy khi người vợ (cùng quê) cũng được thầy đưa lên đây đoàn tụ, để rồi hai vợ chồng và người con gái lớn của thầy cùng công tác trong ngành giáo dục, người con trai thì làm ngân hàng.
Có thể nói, mảnh đất Sơn La đã đùm bọc, nuôi dưỡng các thành viên trong mái ấm gia đình này, họ đã trưởng thành, đi lên từ đây. Và Sơn La đã trở thành quê hương thứ hai của gia đình thầy Tuy từ khi nào không rõ.
Trải qua nhiều cương vị công tác từ giáo viên, tổ phó, tổ trưởng tổ Vật lý- Kỹ thuật công nghiệp, đến Phó Hiệu trưởng, rồi Hiệu trưởng các trường THPT: Tô Hiệu, Chiềng Sinh, Chu Văn Thịnh và PTDTNT tỉnh Sơn La. Ở đâu thầy cũng được mọi người tin yêu, quý mến bởi đức tính nhanh nhẹn, sáng tạo, hết lòng vì công việc. Suốt bao năm qua, trải qua nhiều cương vị công tác, từ Bí thư chi bộ, Hiệu trưởng nhà trường, Ủy viên Ban thường vụ Công đoàn ngành... thầy luôn quan tâm, tạo điều kiện cho các tổ chức đoàn thể hoạt động hiệu quả, luôn tìm các giải pháp thiết thực; Chủ động tham mưu cho cấp trên và tạo điều kiện cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên được học tập nâng cao trình độ. Quá trình lao động hết mình với nghề, thầy rút ra kinh nghiệm: Lý luận dạy học, Khoa học quản lý có vai trò rất quan trọng trong việc định hướng cho các môn học.
Bởi vậy, thầy luôn nỗ lực vươn lên trong học tập, không ngừng nâng cao nghiệp vụ quản lý và trình độ chuyên môn, ngoại ngữ, để rồi bảo vệ thành công đề tài và trở thành Thạc sỹ Quản lý giáo dục.
Khi thầy về với trường PTDTNT năm học 2012-2013 toàn trường chỉ có 5 thạc sỹ, mà quỹ biên chế lúc đó lại hạn hẹp thì làm sao có đủ đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu trình độ, trong khi đời sống giáo viên còn khó khăn; cơ sở vật chất thì thiếu thốn, nghèo nàn, giáo viên chưa thực sự yên tâm công tác.
Trường cách trung tâm Thành phố 15km đi lại vất vả... học sinh hay bỏ học... Tất cả, đã làm cho thầy và Ban giám hiệu không khỏi day dứt. Đẩy lùi thực trạng đó bằng cách nào? Làm sao để các giáo viên say mê với nghề cao quý? Trách nhiệm của người quản lý không thể để nhà trường như vậy được. Thầy nhận thấy khi yếu tố con người được quan tâm làm tốt sẽ là chìa khóa mở ra mọi thành công.
Đồng thời, xác định chính xác mục tiêu giáo dục và đào tạo là gì. Cũng là đào tạo học sinh nhưng học sinh là người dân tộc thiểu số thì phải có phương pháp phù hợp. Bên cạnh đó phải xây dựng nội dung chương trình các môn học hợp lý. Khi có mục tiêu đúng đắn và nội dung chương trình phù hợp thì phải có đội ngũ giáo viên đủ tài, đức đảm nhiệm thành công chương trình đó.
Từ đó, phương pháp đào tạo phải được hoạch định cụ thể, hợp lý. Coi trọng chuẩn đầu vào để chọn được những học sinh có đủ điều kiện học tập, tiếp thu nội dung chương trình đã định. Cuối cùng, đánh giá quá trình dạy và học chính xác, khoa học. 6 yếu tố này không thể xem nhẹ yếu tố nào.
Vì thế, thầy đã cùng Ban giám hiệu xây dựng khối đại đoàn kết nội bộ nhằm khơi dậy tính năng động, sáng tạo của đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên trong trường, mà mục tiêu hướng đến Tất cả vì sự nghiệp quản lý giáo dục, chăm sóc nuôi dưỡng học sinh nội trú. Nhờ vậy, diện mạo nhà trường từng bước được khởi sắc, từ chỗ không ít giáo viên chỉ thích an phận, không muốn đi học nâng cao trình độ thì nay, ai cũng muốn được đi học và tất cả đã yên tâm trong niềm say mê hứng thú với nghề cao quý của mình.
Thầy trực tiếp xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho cán bộ giáo viên, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, nghiệp vụ quản lý học sinh ở loại hình trường chuyên biệt - PTDTNT.
Đến nay, 100% giáo viên của trường đạt chuẩn trình độ Đại học Sư phạm và trên chuẩn chiếm tới 25%; 15 thạc sỹ, 15 giáo viên giỏi cấp tỉnh, 23 giáo viên giỏi cấp cơ sở; 99% học sinh đạt hạnh kiểm khá, tốt; 60 - 100% học sinh đạt học lực trung bình trở lên, trong đó khá giỏi đạt từ 40-90%; 100% học sinh lớp 12 đủ điều kiện xét và đỗ tốt nghiệp, tỷ lệ đỗ vào đại học, cao đẳng luôn đạt 85% trở lên.
Đặc biệt, nhà trường rất chú trọng công tác bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi cấp tỉnh và đã đạt được thành quả khả quan: năm học 2012-2013 chỉ có 6 học sinh, thì năm 2013-2014 là 12 học sinh, năm 2014-2015 là 15 em, năm 2015 -2016 là 35 em, và năm 2016-2017 đạt 20 giải. Năm học 2012-2013 trường chỉ có 492 học sinh, thì năm học 2016-2017 đã có 615 học sinh. Từ năm học 2013-2014 đến nay trường luôn chiếm trọn ngôi vị thứ hai đạt chuẩn trong khối trường THPT của tỉnh...
Khó có thể đếm được bao nhiêu sợi tóc đã bạc trên mái tóc thầy, người ta chỉ nhìn thấy mái trường thân yêu của thầy ngày một khang trang. Huân chương kháng chiến Hạng 3; Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, của các Bộ ngành TW, Địa phương; Huy chương vì sự nghiệp giáo dục; Vì thế hệ trẻ; Bằng Công nhận trường trung học đạt chuẩn Quốc gia;... là sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với quá trình phấn đấu xây dựng và trưởng thành của thầy, trò trường PTDTNT Sơn La. Trong đó, có sự đóng góp không nhỏ của thầy Tuy - người con xứ Nhân Thắng, Gia Bình, Bắc Ninh.
Chia tay thầy, ra về trong cái lạnh thấu da của núi rừng Tây Bắc, khiến trong tôi cứ phảng phất những suy nghĩ đâu đó về thiên chức của người thầy sẵn có trong ông; về những năm tháng tuổi trẻ của thầy với những mơ mộng đầu đời đâu phải nghề dậy học; rồi về tình yêu con người, yêu quê hương, đất nước...
Tất cả được kết tinh cho thấy, nghề đã chọn thầy, đưa thầy Nguyễn Xuân Tuy đến với danh hiệu Nhà giáo ưu tú và Nhà lãnh đạo tài năng, quả là xứng đáng.
Anh Thư.
