Ngân hàng TMCP Đại Tín (Trustbank) được thành lập vào ngày 17/09/2007 sau khi được chuyển đổi từ mô hình ngân hàng TMCP nông thôn sang đô thị. Tiền thân của Trustbank là Ngân hàng TMCP Nông thôn Rạch Kiến thành lập vào năm 1989 tại Tân An, Long An. Trustbank là một tình huống điển hình cho một ngân hàng TMCP nông thôn nhỏ bé đã tăng trưởng bùng nổ sau khi được chuyển đổi thành Ngân hàng TMCP đô thị, thực hiện lộ trình tăng vốn điều lệ mạnh mẽ, có tỷ lệ cổ phần rất cao thuộc sở hữu của một cổ đông, và rồi nhanh chóng rơi vào tình trạng yếu kém.
Vào năm 2009, Trustbank cũng đầu tư mạnh vào chứng khoán, trong đó giá trị lớn nhất là trái phiếu doanh nghiệp (2,000 tỷ đồng mệnh giá, bằng 16.8% tổng dư nợ vào cuối 2011). Dư nợ cho vay luôn cao hơn tiền gửi huy động từ cá nhân và các tổ chức kinh tế buộc Trustbank phải lệ thuộc vào huy động từ thị trường liên ngân hàng. Thế nhưng, tỷ lệ nợ xấu của Ngân hàng được báo cáo ở mức vô cùng thấp và đến năm 2011 mặc dù có tăng nhưng cũng chỉ bằng 1.65% tổng dư nợ.
Sau khi trở thành ngân hàng TMCP đô thị, Trustbank vẫn đặt trụ sở tại Tân An và chịu sự quản lý của NHNN Chi nhánh Long An. Theo công bố thông tin chính thức, Trustbank có các cổ đông doanh nghiệp Nhà nước là Agribank, Công ty Lương thực Long An và ba cơ quan văn phòng Nhà nước (toàn bộ phần vốn đầu tư của nhà nước chỉ chiếm 1.46% vốn điều lệ Trustbank vào cuối năm 2011). Cổ đông tổ chức còn lại của Ngân hàng là CTCP Đầu tư Phát triển Phú Mỹ với cổ đông nắm quyền kiểm soát là bà Hứa Thị Phấn.
Trên thực tế, Trustbank thuộc sự kiểm soát của một cá nhân là bà Hứa Thị Phấn. Không là thành viên HĐQT, bà Phấn giữ vai trò cố vấn cao cấp của Ngân hàng.
Năm 2010, lợi dụng chủ trương thực hiện theo nghị định của Chính phủ yêu cầu tất các ngân hàng phải có vốn điều lệ từ 3.000 tỷ đồng, nếu không sẽ buộc phải sáp nhập hoặc giải thể (tại thời điểm này TrustBank chỉ có 1.000 tỷ đồng), bà Hứa Thị Phấn đã nhờ 29 đối tượng là người thân, quen đứng tên thế chấp tại chính TrustBank để vay tổng cộng hơn 3.581 tỷ đồng. Sau đó, bà Phấn góp ngược TrustBank 2.000 tỷ đồng và mua lại 84,92% cổ phần để thành cổ đông lớn nhất tại ngân hàng này.
Số tiền vay còn lại 1.581 tỷ đồng bà Phấn sử dụng với mục đích cá nhân. Sau khi chiếm quyền sở hữu TrustBank, từ đây bà Phấn đứng đầu cấu kết với các cựu lãnh đạo ngân hàng quay lại tiếp tục rút ruột chính ngân hàng này bằng nhiều thủ đoạn khác nhau.
Tại thời điểm năm 2011, có đến 84.92% cổ phần của Trustbank thuộc kiểm soát của bà Phấn. Sau khi Trustbank bị kiểm soát đặc biệt, Cơ quan thanh tra giám sát của NHNN xác định các cá nhân đứng tên thay bà Hứa Thị Phấn đã vay 3,582 tỷ đồng từ Trustbank thông qua 29 hợp đồng tín dụng (cả tín chấp và thế chấp bằng bất động sản) trong thời gian 2009-2012. Vậy, rõ ràng, cổ đông lớn nhất của Trustbank đã nắm quyền kiểm soát toàn bộ Ngân hàng với tỷ lệ sở hữu vượt nhiều lần giới hạn theo luật định nhờ việc đứng tên các cá nhân có liên quan.
Từ một ngân hàng có vốn điều lệ 1.000 tỷ đồng, qua nhiều lần dùng thủ đoạn bằng hình thức tăng vốn dưới thời bà Phấn, TrustBank mất luôn vốn và ngày càng âm vốn nặng.
Theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng, tổng dư nợ cấp tín dụng với một khách hàng không được vượt quá 15% vốn tự có, tổng dư nợ cấp tín dụng một số khách hàng và người có liên quan không được vượt quá 25% vốn tự có. Tuy nhiên, các cựu lãnh đạo TrustBank vẫn sẵn sàng cho bà Phấn vay với số tiền lên tới 3.581 tỷ đồng, cao gấp trên 3 lần vốn điều lệ của TrustBank.
Việc TrustBank đã cho nhiều khách hàng cá nhân vay với số tiền rất lớn, sau đó giao lại cho bà Phấn sử dụng là sai mục đích đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. Việc nhóm khách hàng lập hồ sơ vay vốn như trên thể hiện sự cố tình lừa dối, che đậy mục đích vay vốn và sử sụng vốn vay. Tuy nhiên, từ cán bộ thẩm định đến Hội đồng tín dụng phê duyệt các cấp đã không tuân thủ hoặc cố tình không tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật, của Ngân hàng Nhà nước cũng như TrustBank về cho vay. Điều này dẫn đến một phần lớn tiền huy động tiền gửi của các cá nhân, tổ chức tại TrustBank trở thành nguồn tiền phục vụ cho bà Phấn lũng đoạn.
Ban lãnh đạo TrustBank nâng vốn điều lệ từ 1.000 lên 3.000 tỷ đồng thực chất là nâng khống vốn điều lệ bằng thủ đoạn nhờ người đứng tên vay, đứng tên mua cổ phần, sau đó ủy quyền cho bà Phấn nắm giữ rồi bán cổ phần cho Phạm Công Danh để lấy số tiền hơn 4.619 tỷ đồng. Đây là hành vi khác nữa của bà Phấn khi bán cổ phần khống để lấy tiền thật.
Mai An (t/h).
