Họa vô đơn chí.
Đêm đông, khu dân cư tổ 30 khu 4A phường Hà Phong, TP Hạ Long (Quảng Ninh) chìm trong một màu đen thẫm với ngổn ngang đát đá và đổ vỡ. Trước mắt chúng tôi, nơi ở của gia đình anh Vũ Bá Quang và chị Vũ Thị Thanh là một căn lều tạm, chỉ độc có mái che nắng mưa, không có vách quây xung quanh nên gió lạnh thổi tứ phía.
Cả gia đình chị Thanh "vô tình" rơi vào cảnh màn trời chiếu đất.
Quệt nước mắt, bà mẹ trẻ thân hình mảnh khảnh, tiều tụy giọng nghẹn ngào kể cho chúng tôi nghe về nỗi cùng cực của gia đình mình: Gia đình tôi nhiều năm an cư tại khu 4A phường Hà Phong, TP Hạ Long. Cuộc sống của chúng tôi bị đảo lộn, rơi vào cảnh màn trời chiếu đất kể từ khi có dự án di dời dân khỏi vùng ngập lụt, sạt lở do UBND TP Hạ Long ban hành.
Qua tìm hiểu, UBND Thành phố Hạ Long đã ra Thông báo số 239/TB-UBND ngày 08/6/2016 về việc thu hồi các thửa đất sạt lở, vị trí nguy hiểm không thể ở, đe dọa tính mạng con người và tài sản của 28 hộ gia đình, cá nhân tại phường Hà Phong, thành phố Hạ Long.
Theo lời chị Thanh, trước đây vợ chồng chị sống trong căn nhà 2 tầng khang trang. Gia đình chị cho rằng phần đất của gia đình không nằm trong diện di dời nên đã nhiều lần xin ở lại mảnh đất này. Tuy nhiên, mọi nguyện vọng của gia đình dường như chỉ được nằm trên giấy tờ.
Căn lều tạm được dựng ngay trên nơi đã từng là căn nhà khang trang của gia đình chị Thanh.
Ngày 30/11 vừa qua, UBND phường Hà Phong phối hợp với các cơ quan chức năng đã tổ chức cưỡng chế, bảo vệ mặt bằng đối với gia đình chị.
Sở dĩ, gia đình chị phải dựng lều tạm là để trông coi những tài sản còn đang bị vùi lấp trong đống đổ nát. Cũng bởi UBND TP thực hiện bảo vệ mặt bằng nhưng chưa hỗ trợ tái định cư cho gia đình chị cũng như nhiều hộ khác trong tổ 30 khu 4A.
Nói tới đây chị không cầm nổi nước mắt nhìn xuống ba đứa trẻ đang cố nép mình vào lòng mẹ để tránh cái lạnh cắt da, cắt thịt.
Cháu lớn nhà tôi năm nay đang học lớp 1... Thời gian này cháu đi học không có sách vở gì... Về nhà, cháu hỏi mà tôi không biết trả lời cháu thế nào... Có những lúc, cháu ngây thơ hỏi: Mẹ ơi, nhà mình đang xây nhà à,... Mẹ ơi, nhà mình đang ở như thế sao lại đập đi,.. Tôi chỉ biết cố cầm nước mắt mà cũng chẳng biết giải thích thế nào cho cháu hiểu,.., chị Thanh kể trong nước mắt.
Căn nhà 2 tầng của gia đình chị Thanh trước khi bị phá dỡ.
Kẻ cười người khóc.
Qua câu chuyện của chị, một vấn đề đặt ra là nếu các hộ dân ở đây được di dời khỏi vùng ngập lụt, sạt lở nguy hiểm thì khi được chuyển đến nơi có điều kiện tốt hơn họ phải rất vui mừng. Thế nhưng thực tế, không riêng trường hợp của chị Thanh mà nhiều người dân nghèo khác tại đây đang mang nỗi lo mất đất, mất nhà?
Tìm hiểu vấn đề này, người dân địa phương cho biết công tác đền bù của dự án còn nhiều điều bất cập và chưa thỏa đáng. Thêm nữa, việc hỗ trợ tái định cư cho các hộ dân vẫn còn đang bỏ ngỏ. Nhiều hộ dân đã nhận được đền bù nhưng chưa được hỗ trợ tái định cư.
Một bên khẳng định giá đền bù đã thỏa đáng, một bên không chấp nhận vì giá quá thấp. Dù thế nào, việc này cần xem xét kỹ càng dựa theo căn cứ pháp lý cụ thể, trên cơ sở những quy định của Nhà nước và đảm bảo quyền lợi của nhân dân.
Khi nhắc đến nguyên nhân buộc các hộ dân tại đây phải di dời, nhiều người cho rằng: Nguyên nhân chính là do từ khi Công ty Cổ phần Than Hà Tu (Công ty Hà Tu) thực hiện dự án Tuyến đường giao thông từ mỏ Hà Tu ra khai trường mỏ Núi Béo thường xuyên gây ra việc đất đá sạt lở xuống khu dân cư. Hệ lụy kéo theo khiến nhiều người dân phải sống trong cảnh màn trời chiếu đất.
Về việc này, chính ông Cao Đăng Long - Chủ tịch UBND phường Hà Phong (TP.Hạ Long) cũng xác nhận với chúng tôi: Khu vực tổ 30 khu 4A phường Hà Phong trước kia cũng có xảy ra hiện tượng sạt lở nhưng không nghiêm trọng. Bắt đầu cuối năm 2015, tình trạng ngập lụt, sạt lở khu vực đó xảy ra nhiều hơn". (Từ khi xây dựng con đường nối hai mỏ Hà Tu và Núi Béo).
Văn bản báo cáo UBND phường Hà Phong của Công ty Hà Tu về việc bồi thường cho các hộ dân tổ 30 khu 4A phường Hà Phong, Tp Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.
Cũng theo ông Long, trong đợt mua lũ lịch sử năm 2015, Công ty Hà Tu đã phải bồi thường cho các hộ dân tổ 30 khu 4A. Trong văn bản báo cáo gửi UBND phường Hà Phong (TP Hạ Long), công ty này cũng xác nhận việc đền bù cho 14 hộ dân bị ảnh hưởng bởi mua lũ. Có thể thấy, công ty Hà Tu đã gián tiếp thừa nhận một phần trách nhiệm khi xây dựng con đường trên.
Bên cạnh đó, quyết định số 1357/QĐ - UBND ngày 04/05/2016 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc phê duyệt đề án di dân tổng thể ra khỏi vùng sạt lở, ngập lụt nguy hiểm cũng có ghi rõ: Việc di dời, bố trí tái định cư cho 29 hộ dân (90 nhân khẩu) tại phường Hà Phong nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập lụt nguy hiểm do ảnh hưởng tuyến đường từ khai trường mỏ Hà Tu sang mỏ than Núi Béo.
Do đó, trong dự án di dân này không thể nói nguyên nhân hoàn toàn là do thiên tai, mà còn phải kể đến một phần trách nhiệm không nhỏ của Công ty Hà Tu.
Thế nhưng, trong các văn bản về việc thu hồi đất, cũng như việc di dời của các hộ dân tổ 30 khu 4A phường Hà Phong, dường như UBND TP Hạ Long đã quên mất phần trách nhiệm của Công ty Hà Tu.
Như vậy UBND TP Hạ Long có thật sự khách quan khi cho rằng người dân buộc phải di dời là do thiên tai? Nếu chỉ là do thiên tai gây nên thì tại sao công ty than Hà Tu phải bối thường thiệt hại cho người dân trong trận mua lũ lịch sử 2015? Phải chăng việc dự án di dân ra khỏi vùng lũ... của TP Hạ Long chỉ là cái cớ nhằm phục vụ cho một nhóm lợi ích nào đó?
Những hộ dân nơi đây vẫn từng ngày mong chờ phía chính quyền có cái nhìn thấu đáo hơn trong sự việc này. Đề nghị các cơ quan chức năng cân nhắc, rà soát giải quyết thấu lý đạt tình nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng và tạo lòng tin cho người dân.
Nhóm PV.
