Có thể nói, hầu hết các bộ phim điện ảnh và truyền hình có kịch bản chuyển thể hoặc dựa theo tác phẩm văn học đều ít nhiều tạo được ấn tượng tốt và chạm được tới cảm xúc của người xem, góp phần nâng cao chất lượng của phim Việt Nam.Trên thực tế, những tác phẩm văn học như Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu hoặc Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã từng "gây sốt" hoặc nhận được sự quan tâm đáng kể của công chúng khi được chuyển thể thành phim. Bởi văn học thông qua chữ nghĩa diễn tả tốt nhất những gì thuộc về giằng xé nội tâm, thay đổi ý thức, còn những gì thuộc về âm thanh, hình ảnh, ánh sáng... đánh động người xem thì điện ảnh phản ánh tốt hơn.
Chuyển thể không dễ.
Tuy nhiên, với đặc thù ngôn ngữ thể hiện khác hẳn nhau, tất nhiên công việc chuyển thể có thể gặp nhiều khó khăn.
Thời gian qua đã có những đạo diễn xem văn học chỉ là chất xúc tác để làm tác phẩm điện ảnh, vì thế nhiều khi lên phim, độc giả sẽ không còn nhận ra tác phẩm văn học nữa.
Ví như khi phim Quyên được công chiếu, nhà văn Nguyễn Văn Thọ (tác giả tiểu thuyết Quyên) đã nói: "Phim Quyên là một sự kết duyên giữa văn học và điện ảnh. Đạo diễn đã làm rõ và sinh động hơn vẻ đẹp toàn vẹn, trong trắng, tinh khôi từ trong ra ngoài của người phụ nữ Việt Nam, để nàng Quyên của tôi cùng các mối tình của cô được sống thêm cuộc đời mới và khác, với đôi hài và xiêm y có cánh của nghệ thuật thứ bảy".
Tuy nhiên, vẫn có tác giả văn học không hài lòng về việc đạo diễn không chuyển thể đúng với tác phẩm văn học của họ...
Đạo diễn phải được "rộng tay".
Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh được chuyển thể khá sát diễn biến cốt truyện của Nguyễn Nhật Ánh, nhưng đạo diễn Victor Vũ đã tiết chế hơn ở nhiều chi tiết. Chuyện lụt lội, đói nghèo... được đạo diễn kể lại qua nhiều lớp lang, uyển chuyển khiến người xem không bị ám ảnh bởi những hình ảnh tan hoang, thê lương...
Một cái khó của những nhà làm phim chuyển thể từ tác phẩm văn học là làm thế nào chuyển tải nội tâm của nhân vật. Ví dụ trong Cô gái đến từ hôm qua có đoạn khi Tiểu Li chuyển đi mà không kịp đợi cây phượng trước sân trường trổ hoa, Thư ở lại cảm nhận nỗi buồn trống vắng, mênh mông không có gì bù đắp được.
"Chuyển tải được "cảm giác buồn mênh mông không gì bù đắp được ấy" thành ngôn ngữ hình ảnh để khán giả xem phim có thể đồng cảm được không dễ dàng gì", Phan Gia Nhật Linh chia sẻ.
"Mỏ vàng" cho điện ảnh.
Từ nhiều năm nay, chuyển thể từ tác phẩm văn học được yêu thích thành phim không phải quá mới lạ, khi đã có không ít phim điện ảnh và truyền hình được làm theo cách này.
Có thể kể đến một số bộ phim truyền hình như Đất phương Nam chuyển thể từ tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của nhà văn Đoàn Giỏi, Đất và người dựa theo tiểu thuyết Mảnh đất lắm người nhiều ma của nhà văn Nguyễn Khắc Trường, Đò dọc từ chùm truyện ngắn của nhà văn Bình Nguyên Lộc, Không có gì và không một ai được chính nhà văn Nguyễn Đông Thức chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của mình, Tơ hồng vương vấn, Hai khối tình, Lòng dạ đàn bà, Con nhà nghèo... chuyển thể từ các tiểu thuyết của nhà văn Hồ Biểu Chánh, Trò đời từ tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng...
Về cơ bản, văn học là văn học, điện ảnh là điện ảnh, song trong bối cảnh phim Việt đang thiếu hụt kịch bản thì việc văn học "kết duyên" với điện ảnh sẽ tạo được nguồn đề tài phong phú. Văn học chính là "mỏ vàng" để phim ảnh khai thác, nếu biết tận dụng một cách uyển chuyển và đúng nghĩa sẽ có được những tác phẩm điện ảnh độc lập và có giá trị khác biệt.
An Bình.
