Căn cứ Không quân Gjader của Albania được xây dựng vào giữa năm 1969 - 1970, vai trò chính là để phòng ngừa những đợt tấn công từ Quân đội Nam Tư.
Thiết kế của sân bay ngầm Gjader theo đúng thiết kế thường gặp của Trung Quốc, do chính các kỹ sư nước này sang giám sát quá trình thi công, nó có 2 lối ra vào, bên trong là hệ thống khoang lưu trữ, đường lăn đồ sộ, có thể tiếp nhận tới 50 máy bay chiến đấu cùng đội ngũ đảm bảo kỹ thuật.
Căn cứ Gjader chính thức hoạt động từ ngày 15/3/1974, toàn bộ các chiến đấu cơ tại đây là các loại J-5, J-6 và J-7 do Trung Quốc sản xuất. Do là một đồng minh thân cận của Bắc Kinh tại Đông Âu mà Albania đã nhận được nguồn viện trợ quân sự rất lớn.
Các máy bay tiêm kích của Albania được giấu dưới lòng đất sẽ di chuyển trên các con đường nội bộ dẫn tới đường băng và sẵn sàng cất cánh nhằm đáp trả mối đe dọa từ Không quân Nam Tư láng giềng.
Lối vào sân bay ngầm Gjader của Không quân Albania.
Nhưng khi tình hình thế giới thay đổi, viện trợ quân sự của Trung Quốc cho đất nước vùng Balkan bị cắt giảm đã dẫn tới tình trạng hoang phế của căn cứ đồ sộ trên, toàn bộ những tòa nhà, công trình nổi và cả đường băng đều bị xuống cấp nặng nề.
Tuy nhiên thời gian không thể làm ảnh hưởng tới kết cấu vững chắc dưới lòng đất, các máy bay chiến đấu cũ vẫn nằm yên vị tại đây bất chấp sự tàn phá của thiên nhiên và con người phía trên.
Tiêm kích J-7 do Trung Quốc chế tạo đang được lưu trữ dưới hầm ngầm.
Lịch sử hoạt động của sân bay Gjader khá thú vị, từ tháng 2/1994 - tháng 4/1994, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã sử dụng nơi này để triển khai 2 máy bay trinh sát không người lái (UAV) Gnat-750 cho nhiệm vụ do thám lãnh thổ Bosnia & Herzegovina và Liên bang Nam Tư.
Sang năm 1995, Không quân Mỹ tiếp tục điều đến đây UAV Predator trong nhiệm vụ mang mật danh "Operation Nomad Vigil" kéo dài 120 ngày, họ đã mất một chiếc Predator.
Hiện tại toàn bố số tiêm kích do Trung Quốc sản xuất trong biên chế Không quân Albania đã bị cho nhận sổ hưu, nhưng rất có thể trong tương lai họ sẽ nhận thêm chiến đấu cơ hiện đại như JF-17 để khôi phục lại cơ sở đặc biệt này.
Tùng Dương.
