Chưa có quy định về trình tự, thủ tục phạt nguội.
Sau 5 năm triển khai thi hành, bên cạnh những kết quả đạt được, Luật Xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) đã phát sinh một số khó khăn, vướng mắc, bất cập và Bộ Tư pháp đang đề xuất sửa đổi luật này.
Theo Luật XLVPHC hiện hành, người có thẩm quyền phạt tiền đến mức bao nhiêu thì chỉ được phép tịch thu tang vật, phương tiện có giá trị đến mức đó. Tuy nhiên, trên thực tế, hầu hết các vụ vi phạm, giá trị của các tang vật, phương tiện đều rất lớn, vượt quá mức tiền phạt thuộc thẩm quyền xử phạt ở cấp cơ sở. Dẫn đến, quá nhiều vụ việc vi phạm vượt quá thẩm quyền xử phạt của cơ quan cấp dưới bị dồn lên cấp trên.
Bên cạnh đó, thời gian vừa qua, việc sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ trong việc phát hiện vi phạm hành chính để làm căn cứ ra quyết định xử phạt (thường gọi là phạt nguội) gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc do Luật XLVPHC chưa có quy định cụ thể về trình tự, thủ tục thực hiện việc xử phạt này. Đồng thời, phạm vi chủ thể có thẩm quyền được phép sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để phát hiện vi phạm hành chính cũng chưa được quy định rõ, dẫn đến những cách hiểu khác nhau.
Do vậy, Bộ Tư pháp đề nghị sửa đổi theo hướng mở rộng phạm vi chủ thể có thẩm quyền được phép sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để phát hiện vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông chứ không chỉ riêng cơ quan, người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính được sử dụng.
Đồng thời, quy định cụ thể quy trình chuyển hóa kết quả thu được từ các phương tiện, thiết bị khác (không phải các phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ) do các cá nhân, tổ chức cung cấp thành các chứng cứ để làm căn cứ cho người có thẩm quyền xử phạt có thể ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Ví dụ như các clip do người dân ghi lại, trong đó có chứa đựng các thông tin hình ảnh về việc vi phạm trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông, bảo vệ môi trường và cung cấp cho cơ quan, người có thẩm quyền.
Theo Bộ Tư pháp, việc phạt nguội còn khó khăn do chưa có trình tự, thủ tục cụ thể. ẢNH TƯ LIỆU.
Thời gian tạm giữ tang vật quá ngắn.
Khoản 3 Điều 60 Luật hiện hành quy định thời gian tạm giữ tang vật để xác định giá trị không quá 24 giờ, và nếu cần thiết có thể kéo dài thêm nhưng cũng không quá 24 giờ. Thời gian này, theo Bộ Tư pháp là không phù hợp vì việc lập hội đồng định giá, tổ chức định giá với những vụ vi phạm mà tang vật là hàng hóa nhập lậu có giá trị, phức tạp trong khoảng thời gian 24 giờ gây khá khó khăn.
Theo Báo cáo tổng kết thi hành Luật XLVPHC của Bộ Tư pháp, việc không quy định quyền giải trình với đối tượng vi phạm bị áp dụng biện pháp tịch thu tang vật, phương tiện là không hợp lý, ảnh hưởng đến quyền lợi của người vi phạm. Vì nhiều trường hợp, tang vật, phương tiện vi phạm còn giá trị hơn nhiều lần so với số tiền bị xử phạt.
Luật XLVPHC quy định buộc đối tượng vi phạm phải nộp một khoản tiền tương đương trị giá tang vật, phương tiện vi phạm vào ngân sách Nhà nước trong trường hợp họ chiếm đoạt, sử dụng trái phép để vi phạm hành chính. Tuy nhiên, điều này rất khó triển khai áp dụng trên thực tế do pháp luật chưa quy định cụ thể về hình thức, trình tự, thủ tục, thời điểm nộp tiền, thời điểm trả lại tài sản cho chủ sở hữu hợp pháp.
Đáng quan tâm, trên thực tế, số lượng phương tiện giao thông đường bộ bị tạm giữ thời gian vừa qua ngày càng lớn, dẫn tới tình trạng quá tải, quản lý gặp nhiều khó khăn. Ví dụ, theo thống kê của Phòng Cảnh sát giao thông, CA TP Hà Nội, từ ngày 16-11-2015 đến 15-11-2016, lực lượng cảnh sát giao thông toàn TP đã tổng kiểm tra, xử lý 8.863 các loại xe chở hàng cồng kềnh, đồng thời đã tiến hành thanh lý 1.991 phương tiện cũ nát, xe tồn, xe tự chế vi phạm giao thông mà chủ phương tiện không đến giải quyết hoặc không thuộc diện được trả.
Việc gia tăng số lượng và tình trạng quá tải các phương tiện giao thông bị tạm giữ tại các bãi trông giữ phương tiện vi phạm xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân xuất phát từ chính các quy định về xử lý vi phạm, đặc biệt là các quy định liên quan đến xử lý tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, Bộ Tư pháp lý giải.
Mức phạt quá cao, thậm chí cao hơn nhiều lần giá trị của phương tiện bị tạm giữ đã khiến nhiều chủ sở hữu, người quản lý hoặc người sử dụng hợp pháp phương tiện bị tạm giữ không đến giải quyết, sẵn sàng từ bỏ phương tiện. Phương tiện quá tải còn do các trường hợp mua đi bán lại nhiều lần, không đủ giấy tờ hợp pháp nên không đủ căn cứ trả lại. Bên cạnh đó, một số phương tiện bị tạm giữ có dấu hiệu hình sự nên người vi phạm cũng không quay lại cơ quan chức năng để nộp phạt, nhận lại phương tiện.
Theo phản ánh của nhiều địa phương, để có thể đấu giá và sung công quỹ Nhà nước số phương tiện vô chủ, quá trình tiến hành xác minh rất mất thời gian, vì có trường hợp phương tiện được mua bán qua nhiều chủ sở hữu, phương tiện bị đục lại số khung, số máy, thay đổi kết cấu, tổng thành phương tiện... có trường hợp mất tới vài tháng, vài năm. Một số phương tiện có giá trị thấp hoặc không còn giá trị, không đủ điều kiện kỹ thuật để tham gia giao thông, nhưng vẫn phải tiến hành đầy đủ các bước theo trình tự, thủ tục quy định.
Đáng quan tâm, trong trường hợp đã quá thời hạn tạm giữ, người vi phạm không đến nhận mà không có lý do chính đáng, hoặc trường hợp không xác định được người vi phạm thì chưa có quy định ai là người có trách nhiệm bảo quản phương tiện trong thời gian thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng và niêm yết công khai tại trụ sở cơ quan của người có thẩm quyền tạm giữ?
Vi phạm ngày càng phức tạp, thủ đoạn tinh vi.
Cũng theo đánh giá của Bộ Tư pháp, đa số đối tượng vi phạm đều nhận thức được hành vi của mình, có ý thức chấp hành nghiêm quyết định xử phạt. Với các quyết định chưa thi hành, nguyên nhân chủ yếu do các đối tượng không có nơi cư trú ổn định, người lao động có hoàn cảnh khó khăn, thu nhập thấp, không có khả năng nộp phạt.
Tuy nhiên, tình hình vi phạm diễn ra ngày càng phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi hơn trên các lĩnh vực đời sống xã hội chủ yếu là lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ, an toàn trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm, kinh doanh, đất đai, xây dựng.
Thực tế cũng cho thấy, một số mức phạt tiền chưa tương xứng với tính chất, mức độ hậu quả như lĩnh vực an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, khoáng sản... Trong một số trường hợp, hình phạt tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm nặng hơn hình thức xử phạt chính là phạt tiền, khiến người vi phạm từ bỏ tài sản, không chấp hành quyết định xử phạt.
Trong lĩnh vực giao thông, tài nguyên, môi trường khi tịch thu tang vật phương tiện vi phạm lại không có đủ điều kiện bến bãi, nhà kho để quản lý. Bên cạnh đó, một số trường hợp cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế thường không hợp tác, hoặc không đủ điều kiện, không có tài sản để kê biên, thậm chí có vụ việc tài sản cưỡng chế không đủ để bù đắp chi phí tổ chức cưỡng chế...
Tất cả những bất cập trên, theo Bộ Tư pháp, cần được sửa đổi, bổ sung để có hành lang pháp lý phù hợp cho việc xử lý vi phạm. Dự kiến Luật XLVPHC sẽ được trình trình Quốc hội xem xét, thông qua vào kỳ họp cuối năm 2019.
Từ năm 2014 đến tháng 7-2017, số vụ vi phạm hành chính đã phát hiện là 36.79.227 vụ việc, trong đó xử phạt 28.493.927 vụ việc, chiếm 77,45% số vụ vi phạm, tổng số tiền phạt thu được là 38.543,4 tỷ đồng. Số vụ việc bị xử phạt so với số vụ bị phát hiện ngày càng tăng, từ 66% năm 2014 lên 95% năm 2017. Tổng số đối tượng bị lập hồ sơ đề nghị áp dụng các biện pháp xử lý hành chính là 105.940 đối tượng.
Phương Thảo.
