Nghịch lý thừa-thiếu.
Để chuẩn bị các điều kiện áp dụng chương trình, SGK mới, Bộ GDĐT đã có báo cáo kết quả rà soát thực trạng điều kiện về đội ngũ GV hiện nay và dự báo nhu cầu cho chương trình mới. Theo đó, việc thừa, thiếu GV ở từng cấp học cũng đã được chỉ ra cụ thể.
Đối với cấp tiểu học, bình quân mỗi năm có 2% GV nghỉ hưu, tương đương với 7.940 GV. Như vậy, số được tuyển mới bổ sung thay thế GV nghỉ hưu hàng năm sẽ khoảng 3.970 giáo viên, cộng với mỗi năm tuyển mới khoảng 3.900 GV do tăng quy mô, trung bình mỗi năm sẽ cần tuyển mới khoảng hơn 7.000 nghìn GV.
Hiện cả nước thiếu khoảng 5.616 giáo viên tiếng Anh, 5.607 giáo viên Tin học ở tiểu học. Theo tính toán của Bộ GDĐT, căn cứ vào lộ trình triển khai, bắt đầu từ năm học 2021-2022 đến năm học 2023-2024, mỗi năm học sẽ phải tuyển bổ sung khoảng 2.000 giáo viên tiếng Anh và khoảng 2.000 giáo viên Tin học. Vì thế các địa phương cần tính toán cụ thể số lượng giáo viên cần tuyển theo nhu cầu từng năm, ưu tiên tuyển dụng giáo viên tiểu học, giáo viên tiếng Anh, Tin học còn thiếu; hạn chế hoặc không tuyển giáo viên các môn Âm nhạc, Mỹ thuật, Thể dục, vì các môn học này giáo viên tiểu học đã được đào tạo để dạy.
Với bậc học THCS, theo tính toán bình quân mỗi năm số GV nghỉ hưu là 6.219 người, như vậy số tuyển bổ sung thay thế nghỉ hưu là 3.110, cộng với số GV cần tuyển mới do tăng quy mô học sinh là 1.250 người. So với số GV THCS đang thừa là 9.246 người (tính đến thời điểm tháng 11-2017) thì các địa phương cần tính toán cụ thể số lượng GV THCS cần tuyển mới, trong đó ưu tiên tuyển GV những môn học còn thiếu.
Bộ GDĐT cho rằng với các địa phương đang thừa GV, trong khoảng 3 năm học tới có thể tạm dừng tuyển mới để giải quyết dứt điểm tình trạng thừa. Đồng thời, rà soát, sắp xếp, điều tiết GV hợp lý giữa các trường trên cùng địa bàn để bảo đảm hợp lý về số lượng GV và cơ cấu môn học cho từng trường THCS theo số lượng hiện có. Tuy nhiên, cần rà soát để xác định GV đã được tuyển dụng (biên chế), GV hợp đồng để có phương án tuyển ngay từ năm học 2018-2019.
Ở cấp THPT, mỗi năm số GV được tuyển mới bổ sung thay thế GV nghỉ hưu sẽ khoảng 1.507 người, cộng với số cần tuyển mới do tăng quy mô học sinh là 2.250 người. Trên cơ sở số GV thừa khoảng 8.874 người của cấp THPT, khi thực hiện chương trình mới, các địa phương cần tính toán nhu cầu tuyển mới từ nay đến năm 2025 để vừa giải quyết bài toán thừa và nhu cầu tuyển bổ sung. Trong đó, ưu tiên tuyển GV dạy môn nghệ thuật 5.400 người (âm nhạc 2.700, mỹ thuật 2.700) để bắt đầu dạy từ năm 2021.
Giải pháp dài hơi.
Như vậy, giải pháp trước mắt được đưa ra là có thể tạm dừng tuyển mới để giải quyết tình trạng thừa GV. Nhưng xét về lâu dài, để ổn định chất lượng, đội ngũ và cả đời sống GV để họ yên tâm gắn bó với nghề, lại là câu chuyện liên quan tới đào tạo sư phạm.
Một thực tế đã được chỉ ra, dù các trường sư phạm đã giảm mạnh số chỉ tiêu đào tạo hàng năm, nhưng lượng sinh viên ra trường vẫn vượt quá nhu cầu thực tế. Việc tuyển dụng ở các địa phương hiện nay vẫn do các sở nội vụ quyết định, nên ngành giáo dục khá bị động trong việc tuyển mới GV.
Cụ thể là Quyết định số 732 năm 2016 của Thủ tướng phê duyệt Đề án Đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến năm 2025 nêu rõ, từ 2016- 2020, chỉ đạo đào tạo thay thế số GV nghỉ hưu - ước khoảng 130.000 người - và đào tạo bổ sung số GV tăng thêm, ước khoảng 60.000 người. Theo quyết định này thì đến năm 2020, chỉ cần đào tạo thêm 190.000 GV.
Nhưng chỉ riêng 2 năm học 2016 -2017 và 2017-2018, tổng số chỉ tiêu các trường sư phạm đã là 122.000. Điều đáng nói là các trường sư phạm trung ương chỉ chiếm khoảng 1/3 tổng chỉ tiêu đào tạp hàng năm. Phần lớn chỉ tiêu còn lại nằm ở các trường địa phương. Cùng với đó, chất lượng đầu vào các trường sư phạm ngày một thấp, khiến dư luận cảm thấy không thể yên tâm về chất lượng giáo dục, khi áp dụng chương trình và SGK mới. Bài toán này sẽ được giải quyết ra sao, liệu ngay trong mùa tuyển sinh 2018 việc tuyển dụng - sử dụng nhân lực ở khối ngành sư phạm đã có đổi thay chưa?
Đó là chưa kể đội ngũ GV thừa sẽ được giải quyết, bố trí công việc ra sao? Đây vẫn là mong đợi, băn khoăn của xã hội.
Theo kế hoạch của Bộ GDĐT, để phục vụ cho việc triển khai chương trình mới, từ nay đến năm 2024, Bộ sẽ ban hành chuẩn, tiêu chuẩn cùng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng GV cán bộ quản lý trường phổ thông thống nhất cả nước, trong đó có chương trình đào tạo GV dạy các môn học mới.
Bộ cũng giao các trường sư phạm trọng điểm, chủ chốt phối hợp với các cơ sở đào tạo GV, cán bộ quản lý trường phổ thông và Chương trình ETEP tổ chức các tập huấn về đổi mới chương trình, bồi dưỡng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông; tiến hành nghiên cứu đổi mới chương trình, nội dung đào tạo để xây dựng mới 50 chương trình đào tạo thống nhất trong cả nước; xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng GV đáp ứng yêu cầu và lộ trình đổi mới chương trình, SGK; phối hợp với địa phương xây dựng chương trình, tài liệu và tổ chức các khóa bồi dưỡng tập trung về phát triển các năng lực nghề nghiệp nền tảng.
Giáo viên được bồi dưỡng qua Internet.
Theo Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GDĐT), tới đây sẽ có hai hình thức bồi dưỡng GV cho chương trình là đại trà và cốt cán. Bồi dưỡng GV cốt cán sẽ thực hiện theo hình thức tập trung, trong 8 ngày. Mỗi tỉnh thành chọn ra 2 GV mỗi môn để tham gia khóa học. Sau đó, đội ngũ này sẽ cùng thực hiện việc bồi dưỡng đại trà cho phần lớn GV còn lại. Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục Hoàng Đức Minh khuyến nghị không chọn GV lớn tuổi vào đội ngũ cốt cán.
Từ năm 2019, việc bồi dưỡng GV đại trà sẽ được triển khai cho lớp 1, năm 2020 là lớp 2 và 6; lần lượt như thế đến năm 2023 là hai lớp cuối 5, 12. Hình thức đào tạo chủ yếu là qua mạng Internet, thông qua các bài giảng online của thầy cô viết chương trình. Đối với GV dạy môn tích hợp, từ năm 2018 Bộ sẽ tổ chức bồi dưỡng để có thể dạy phủ sang môn khác chuyên môn đào tạo ở ĐH. Mỗi thầy cô sẽ phải học thêm 20 tín chỉ (15 tiết/tín chỉ) cho môn không phải chuyên môn.
Mạnh Dũng.
Hòa Thanh.
