Phải quan tâm công tác hậu kiểm toán, truy thu đến cùng. Bởi Kiểm toán Nhà nước là công cụ quan trọng để giám sát, kiểm soát quyền lực, ngăn chặn tình trạng lạm quyền trong quản lý tài chính công và tài sản công.
Trong năm 2017, Kiểm toán Nhà nước (KTNN) đã tiến hành 257 cuộc kiểm toán trong niên độ 2016 ở nhiều bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp nhà nước. Qua đó, đã phát hiện nhiều sai phạm về thu chi ngân sách, tuyển dụng công chức, viên chức và nhiều văn bản quy phạm pháp luật từ các nhiệm kỳ trước đã lạc hậu cần phải sửa đổi, bổ sung.
Từ những phát hiện này đã kiến nghị chấn chỉnh kịp thời nhiều tồn tại, hạn chế, bất cập trong công tác quản lý, điều hành, sử dụng tài chính công, tài sản công của các bộ, ngành, địa phương và đơn vị được kiểm toán. Tuy nhiên, điều mà dư luận quan tâm là những kết luận của KTNN có được thực hiện nghiêm, và cơ quan nào giám sát kết luận này.
Thực tế kết quả kiểm tra thực hiện kết luận, kiến nghị KTNN trong những năm qua cho thấy, tỷ lệ thực hiện kiến nghị chỉ đạt ở mức độ thấp, nhiều địa phương, đơn vị chưa có ý thức trong việc thực hiện kiến nghị. Và tỷ lệ thực hiện cũng khác xa so với báo cáo nhất là các báo cáo với Bộ Tài chính dẫn đến chênh lệch lớn trong việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. Nhiều khi các đơn vị báo cáo đã thực hiện nhưng khi kiểm toán lại chưa thực hiện đầy đủ.
Khi các đoàn kiểm toán kết thúc công tác kiểm toán tại đơn vị, nhiều đơn vị coi trách nhiệm của họ với KTNN cũng chấm dứt. Mặt khác sau khi kiểm tra tình hình thực hiện kết luận, kiến nghị của các đơn vị, một số đơn vị chưa thực hiện đầy đủ các kết luận kiến nghị của KTNN, thì bước tiếp theo của khâu kiểm tra không được đề cập đến.
Vậy hà cớ gì những cơ quan bị kiểm tra lại phớt lờ không thực hiện nghiêm kết luận của kiểm toán? một kết luận mang tính khoa học, tuân theo pháp luật. Trong rất nhiều lý do nại ra để không thực hiện kết luận của KTNN có việc không phải chịu trách nhiệm khi không thực hiện kết luận này.
Chính việc không bị xử lý khi không thực hiện kết luận kiểm toán nên mới có việc nhờn, để tránh va với kiểm toán nên các đơn vị bị kiểm toán cứ nhận kết luận nhưng sau không thực hiện được vì có nhiều lý do được đưa ra. Vậy là một kết luận có căn cứ pháp luật nhưng lại không được thực hiện đã khiến cho pháp luật thiếu sự nghiêm minh.
Cũng vì vậy mà mới đây Tổng Kiểm toán Nhà nước Hồ Đức Phớc đã kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội thêm thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính và mở rộng phạm vi đối tượng kiểm toán, nhất là đối với doanh nghiệp khi thực tại tình trạng trốn thuế đang diễn ra nghiêm trọng làm thất thu ngân sách nhà nước.
Tại cuộc làm việc, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng sức mạnh của kiểm toán chính là năng lực cao, trình độ cao, tính độc lập và công khai minh bạch. Khi đã tìm ra chân lý, phát hiện điều đúng đắn thì cần quyết liệt theo dõi, bám sát đến cùng, chứ không phải làm nửa vời, biết bàn, bí bỏ. Phải quan tâm công tác hậu kiểm toán, truy thu đến cùng.
KTNN phải là công cụ quan trọng để giám sát, kiểm soát quyền lực, ngăn chặn tình trạng lạm quyền trong quản lý tài chính công và tài sản công- Thủ tướng lưu ý và đề nghị KTNN chú ý vấn đề này trong bối cảnh công tác tài chính công còn nhiều bất cập. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ kỳ vọng KTNN thực sự là thượng phương bảo kiếm của Đảng và Nhà nước ta, để KTNN là cơ quan bảo vệ luật pháp và bảo vệ sự liêm chính của toàn hệ thống trong quản lý tài chính công và tài sản công.
Để tăng cường công tác hậu giám sát, truy đến cùng các kết luận của KTNN nhiều ý kiến đề nghị rằng cần thiết phải ban hành quy trình công tác kiểm tra thực hiện kết luận kiến nghị kiểm toán, bám sát các quy định của Luật KTNN, trong đó phải quy định cụ thể các bước theo dõi tiếp theo đối với những kiến nghị chưa được thực hiện hoặc thực hiện chưa đầy đủ. Có như vậy mới nâng cao giá trị của bản báo cáo kiểm toán, của các kết luận và kiến nghị của kiểm toán và cũng để khẳng định KTNN là công cụ kiểm tra tài chính công quan trọng của Nhà nước.
Đối với các trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kết luận, kiến nghị của KTNN cần có những chế tài nghiêm khắc hơn và cần công khai việc không thực hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng để gây áp lực cho các đơn vị thực hiện đầy đủ kiến nghị, báo cáo kịp thời. Đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền Luật KTNN để các đơn vị được kiểm toán hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình trong việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán.
Các cơ quan chức năng của Nhà nước cần chỉ đạo sâu sát hơn khi có kết quả kiểm toán được công bố để yêu cầu các đơn vị thực hiện kiến nghị. Với việc thực hiện đồng bộ các giải pháp thì kết luận, kiến nghị kiểm toán cũng như công tác kiểm tra thực hiện kiến nghị sẽ đi vào nề nếp, nâng cao hiệu lực kiểm toán xứng đáng là công cụ mạnh của Nhà nước.
Vì thế, điều được dư luận quan tâm chính là hậu kiểm toán, nghĩa là giám sát kết luận kiểm toán, phát hiện sai phạm phải được thực thi. Nếu kết quả kiểm toán chỉ cất trong ngăn kéo sẽ là hình thức. Vì vậy, một tối hậu thư đã được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đưa ra tại buổi làm việc với KTNN, đó là, KTNN không phải chỉ phát hiện sai phạm, chỉ rõ đúng sai mà điều quan trọng là công tác hậu kiểm toán.
Đặc biệt kiểm toán cần phát hiện những lỗ hổng, chỗ bất hợp lý của pháp luật, công tác quản lý để vá lại, hoàn thiện thể chế. KTNN cần nghiên cứu chính sách, chiến lược phát triển, các chủ trương, dự án lớn để đưa ra các kiến nghị, cảnh báo đối với Chính phủ, các cơ quan chức năng. Qua kiểm toán cần chỉ ra những quy định phi lý khó thực hiện để gỡ khó kịp thời cho cơ quan thực hiện.
Nguyên Khánh.
