Giới khoa học từng cảnh báo rằng chỉ bằng việc hạn chế các hoạt động gây ô nhiễm của con người là không đủ để đạt mức nhiệt độ toàn cầu dưới 2 độ C, theo như đã thỏa thuận trong Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, nhân loại cần phải có nhiều biện pháp khác để làm mát hành tinh.
Bởi vậy mà nhiều quốc gia đã đưa ra vô số các đề xuất để đạt được mục tiêu này. Một trong số đó là đề xuất hút khí thải carbon dioxide ra khỏi khí quyển, đặt một tấm lá chắn trên không gian để che bớt các tia có hại, hoặc thậm chí là giảm lượng ánh nắng của Mặt trời đến Trái Đất...
Trong khi một số giải pháp được coi là quá cực đoan hoặc không khả thi, thì một số khác đã được thực hiện trong suốt nhiều năm qua.
Nhưng do chi phí quá cao, gây nhiều ảnh hưởng phụ, ảnh hưởng về mặt quốc tế, nên nhiều giải pháp làm dấy lên làn sóng chỉ trích.
Rút CO2 từ không khí.
Trong khi phần lớn các dự án giảm thải nhằm vào việc loại bỏ khí carbon dioxide ngay từ nguồn phát thải - như các nhà máy điện hay mỏ dầu - trước khi nó đi vào bầu khí quyển, thì dự án Hút khí Trực tiếp (DAC) lại nhắm mục tiêu hút khí CO2 khỏi không khí và lưu trữ nó ở dưới lòng đất.
Kỹ thuật hóa học được áp dụng để bắt khí CO2 từ bầu không khí - trong đó sử dụng kiềm để hấp thụ CO2 - đã được áp dụng trong nhiều nhà máy điện trên thế giới và các nhà máy này có thể được chuyển sang thành các dự án DAC.
Đã từng có một số dự án đề xuất về việc tạo ra các loại cây nhân tạo để hút khí CO2 hay xây dựng các tòa nhà cao tầng có chức năng như một bộ lọc không khí...
Nhưng DAC còn hơn như vậy. Nhà máy DAC đầu tiên trên thế giới đã được mở cửa ở Thụy Sỹ hồi tháng 5 vừa qua. Nhà máy này có được lắp đặt nhiều cánh quạt lớn để hút không khí qua một bộ lọc có khả năng hấp thụ CO2. Lượng khí CO2 thu được sau đó được bơm vào các nhà kính và được tận dụng như phân bón để giúp cây cối phát triển.
Tuy nhiên, DAC đang bị giới khoa học hoài nghi. Họ đặt ra câu hỏi rằng lượng khí CO2 mà DAC hút được có đáng kể? Cần phải xây dựng bao nhiêu nhà máy DAC mới có thể giúp giảm nhẹ biến đổi khí hậu? Và CO2 có thực sự bị loại bỏ khỏi bầu khí quyển?...Ngoài ra, xây dựng hàng loạt các nhà máy DAC sẽ tốn rất nhiều năng lượng và vật liệu, trong khi quá trình xây dựng cũng sản sinh ra lượng khí CO2.
Richard Darton, Giáo sư kiêm Giám đốc chương trình Chỉnh sửa khí hậu của ĐH Oxford, thì tỏ ra hy vọng hơn về DAC. Ông cho rằng nếu các nhà máy này sử dụng nguồn năng lượng tái sinh, thì lượng khí CO2 sản sinh ra là rất thấp.
Đổ vôi và kiềm vào các đại dương.
Thêm vôi và các chất kiềm vào đại dương có thể là một cách khác để loại bỏ khí CO2 khỏi không khí. Công nghệ này còn được biết đến như biện pháp tăng lượng kiềm cho các đại dương. Các loại đá như đá vôi hay silicat được nghiền thành bột và rải ra các đại dương để làm tăng khả năng hấp thu CO2 của chúng.
Ban đầu, đá vôi sẽ được khai thác và sản xuất thành vôi sống ở nhiệt độ cao, trong một quá trình cũng sản sinh ra khí CO2. Nhưng nếu mang lượng vôi sống này đổ ngay ra biển, nó có thể hấp thụ gấp đôi lượng khí CO2 mà nó sản sinh ra trong phản ứng đầu tiên với nước biển.
Hiện nay, ngày càng có nhiều nhà khoa học hứng thú với công nghệ này. Tuy nhiên, Giáo sư Darton lại lo rằng nó sẽ gây ảnh hưởng tới nhiều vùng biển trên thế giới.
Nhiều người trong số chúng tôi lo ngại rằng việc đổ chất hóa học ra biển sẽ ảnh hưởng tới môi trường sống dưới biển - ông Darton nói - Chúng tôi vẫn chưa biết rõ liệu các vùng biển sẽ phản ứng ra sao khi tiếp nhận một số lượng lớn chất hóa học như vậy.
Để có thể giảm được lượng lớn khí CO2 trong bầu khí quyển, công nghệ tăng cường chất kiềm của đại dương buộc phải triển khai trên quy mô cực lớn. Điều này khiến giới khoa học tỏ ra thận trọng, cho rằng cần phải có thêm các cuộc nghiên cứu trước khi áp dụng rộng rãi.
Lá chắn bức xạ ngoài không gian.
Trong năm 1989, nhà khoa học người Mỹ James Early đã đưa ra một đề xuất nghe như trong phim khoa học viễn tưởng, đó là đặt một tấm chắn khổng lồ trên không gian để giảm hiệu ứng nhà kính trên bầu khí quyển Trái đất. Ông nói rằng tấm kính khúc xạ này có kích thước lớn và nặng đến nỗi nó cần được chế tạo trên Mặt trăng.
Ngày nay, nhiều nhà khoa học cũng đưa ra đề xuất tương tự. Một trong số đó là chế tạo hàng loạt các tấm kim loại mỏng có khả năng khúc xạ để lắp đặt ngoài không gian - giống như cấu trúc chiếc vành gồm vô số hạt vụi bao quanh sao Thổ - hoặc một mạng lưới dày đặc sợi nhôm siêu chắc bao quanh Trái đất.
Giới khoa học ước tính rằng, giảm lượng ánh sáng Mặt trời đến Trái đất chỉ 2% cũng có thể giúp giảm gấp đôi ảnh hưởng của khí CO2 đối với bầu khí quyển Trái đất.
Hiện giờ thì biện pháp này nghe có vẻ giống phim khoa học viễn tưởng nhất có thể - ông Darton nói - Có thể vào thời điểm nào đó trong tương lai con người sẽ phải quyết định về điều này, nhưng biện pháp này còn xa mới có thể thành hiện thực.
Nhà khoa học này nói rằng để chế tạo và lắp đặt một tấm chắn ngoài không gian như vậy sẽ cần khoản chi phí khổng lồ, và ngay cả việc vận chuyển nó lên không gian cũng là một vấn đề không nhỏ.
Ông Darton cũng chỉ ra một vấn đề khác thường gặp ở các dự án kiểm soát lượng bức xạ Mặt trời: Như các mô hình đã chứng minh, lắp đặt xong một hệ thống như vậy, chỉ cần các bạn ngừng vận hành nó, nhiệt độ toàn cầu sẽ lập tức tăng rất nhanh chóng. Bởi vậy một khi đã áp dụng công nghệ này, chúng ta phải hoàn toàn phụ thuộc vào nó.
Bơm sulfur vào bầu khí quyển.
Aerosol là những hạt có kích thước cực nhỏ - chưa đầy 1 phần triệu mét - trôi nổi trong bầu khí quyển. Các hạt Aerosol nhân tạo thường tồn tại trong các bình xịt, sơn xịt, nhưng chúng cũng có cả nguồn gốc tự nhiên.
Các nhà khoa học phát hiện ra rằng lượng Aerosol trong bầu khí quyển giúp phân tán ánh sáng từ Mặt trời, đánh bật một lượng năng lượng Mặt trời ra ngoài không gian. Tiến trình này cũng gây ra một hiệu ứng làm mát đối với bầu khí quyển Trái đất.
Bởi vậy, bằng việc bơm các hạt sulfate - một loại Aerosol - lên bầu khí quyển bằng máy bay hoặc các khí cầu cỡ lớn, giới khoa học tin rằng có thể giúp đẩy lùi một lượng lớn ánh sáng Mặt trời trở lại không gian và tăng cường hiệu ứng làm mát.
Tuy nhiên, ông Darton cho rằng công nghệ này sẽ không thể phát triển trong vòng vài thập kỷ tới. Xét về mặt kỹ thuật thì biện pháp này hoàn toàn có thể thực hiện, nhưng nó lại gặp khó khăn khi xét về khía cạnh xã hội và chính trị. Ngay cả khi một quốc gia đổ tiền vào chương trình Aerosol, ảnh hưởng của nó cũng lan rộng ra nhiều nước khác trên thế giới.
Và ai sẽ là người chịu trách nhiệm cho những tổn hại gây ra bởi sự can thiệp vào khí quyển đó? - ông Darton đặt câu hỏi.
Linh Chi.
