Nghệ nhân Đỗ Văn Hài chia sẻ giúp đỡ vời đồng bào bị lũ lụt tại Đà Bắc (Hòa Bình) tháng 10 năm 2017.
Gắn bó với những loại cây cảnh lá kim gần 30 năm nay, anh và đồng nghiệp của mình cũng từng phải đóng học phí rất cao khi theo đổi vẻ đẹp quyến rũ đến mê hoặc của cây tùng, cây thông nhập ngoại.
Rồi ý thức và lòng tự tôn dân tộc đã mách bảo anh phải trở về với một loại cây có sức sống phi thường trên mọi địa hình, địa chất và thời tiết khắc nghiệt ở Việt Nam. Đó là cây phi lao, một loại cây còn được biết đến với tên gọi khác là cây dương, dương liễu. Tên khoa học của loài cây này có nguồn gốc từ tiếng La Tinh có nghĩa là đuôi ngựa vì chùm lá của nó giống như đuôi ngựa.
Cây phi lao ở Việt Nam được người Pháp mang vào trồng từ năm 1896. Loài cây này có nguồn gốc chính là từ Australia và những đảo thuộc phía tây Thái Bình Dương. Ở nước ta, hầu hết các tỉnh ven biển từ Quảng Ninh đến Kiên Giang đều trồng phi lao trên các bãi cát ven biển. Ngoài ra, nó còn được trồng ở nhiều tỉnh miền Bắc để lấy bóng mát. Cây phi lao có tốc độ sinh trưởng nhanh, thích ứng với điều kiện khí hậu tương đối rộng, lại chịu được cát va đập. Vì vậy đây là cây gỗ số một được trồng trên vùng cát cố định và cát bay ven biển.
Tác phẩm Phi lao trực huyền nghệ thuật của nghệ nhân Đỗ Văn Hài.
Phi lao là loài cây đa năng. Gỗ của nó được dùng trong xây dựng, vỏ dùng để thuộc da, nhuộm lưới đánh cá, cánh lá rụng làm củi đốt, rễ cây dùng làm thuốc hỗ trợ điều trị tiêu chảy và kiết lị. Ngày nay, Phi lao cũng là cây có vẻ đẹp và trị giá không thua kém các loài cây nổi tiếng khác nên ngoài làm bóng mát và làm rừng phòng hộ, phi lao còn được trồng làm cây cảnh nghệ thuật (bonsai) rất được ưa chuộng. Cây phi lao sinh trưởng quanh năm, nhưng vào mùa mưa, cây sinh trưởng nhanh hơn. Cây tái sinh chồi cũng rất tốt. Mặc dù vậy, ở giai đoạn tuổi nhỏ, cây chịu khô và chịu nóng rất tốt.
Cách đây 15 năm, một dự án ở miền Trung cần giải phóng mặt bằng có ý định chặt hạ hàng chục cây phi lao gần 100 năm tuổi. Ngay khi biết tin, anh đã vào tận nơi để "giải cứu" những cây phôi này khỏi nguy cơ xẻ thịt. Khi đó, bạn bè người thân can ngăn anh không nên quá mạo hiểm bỏ ra hàng đống tiền để mua củi về thành phố. Nhưng với lòng đam mê và tin ở tay nghề của mình anh quyết định mang những tác phẩm này về Hà Nội trong sự can ngăn của bao người.
Những tác phẩm Phi lao của nghệ nhân Đỗ Văn Hài được tạo tác công phu mang giá trị kinh tế nghệ thuật cao được giới sành chơi đánh giá rất cao.
Là một doanh nhân bận rộn, song cứ mỗi khi có thời gian anh lại dành cho "những đứa con tinh thần" của mình. Những cục phi lao phôi cụt ngủn đã được anh thổi hồn, dồn tâm sức, sự kiên trì chờ đợi những chồi non tăm tơ trưởng thành qua năm tháng to bằng cổ tay thì anh lại cắt truyền cắt giật côn gút dần trở lại.
Cứ như vậy qua hơn chục năm bộ tay tàn hoàn thiện thành những tác phẩm mang lại xúc cảm mạnh cho bất kỳ ai khó tính nhất trong lĩnh vực nghệ thuật này. Sự tài hoa và con mắt tinh tường được thể hiện ở việc khai khác tối đa "thủ pháp đối lập" ở mỗi tác phẩm. Những cây phi lao già cỗi cổ lão mang đầy "thương tích" trên thịt da, nào là mối mọt, nào là vết đạn của chiến tranh, nào là sự tác động ngoại cảnh của con người đã được anh tận dụng tối đa. Đối với những cây trực, thô kệch khô cứng anh tạo ra những cành huyền phóng mềm mại uyển chuyển, bông tán tản vân với lá xanh mướt để cân bằng. Đối với cây có thân pháp lả lượt như rồng bay phượng múa anh lại tạo ra những cành trực rắn rỏi mạnh mẽ như những đòn dứt khoát của một võ sư lão luyện. Mỗi một tác phẩm lại cần một lời giải riêng để vừa phá cách, vừa tận dụng những vẻ đẹp trời cho vừa tác động để thể hiện con mắt tinh tường, bàn tay tài hoa, óc tưởng tưởng phong phú của một người đam mê say đắm môn nghệ thuật của không gian và thời gian.
Tác giả bài viết bên một tác phẩm Phi lao độc đáo của nghệ nhân Đỗ Văn Hài.
Nghệ nhân Đỗ Văn Hài chia sẻ: "Cây Phi lao là loại cân gỗ cứng vì vậy mỗi nhát cắt đều phải đắn đo cẩn thận. Có những nhắt cắt làm nên lịch sử nhưng có những nhát cắt phải mất ăn mất ngủ và cả sự chán trường vì sai lầm của mình. Điều quan trọng nhất là phải đọc được xu hướng phát triển của mỗi cành mối tán phù hợp với thân pháp bố cục chính của cây. Ở mỗi cây cần tận dụng được những đặc điểm trời cho, hạn chế những khuyết tật và rất cần một sự thăng hoa xuất thần để tạo ra những điểm nhấn nhá giàu cảm xúc, biểu đạt ngôn ngữ tạo hình và thông điệp tác phẩm rõ ràng. Đặc biệt là người Hà Nội, tôi rất coi trọng lối chơi cây cảnh nghệ thuật của người Hà Nội đã có tự lâu đời. Đó là sự tỉ mỉ, làm kỹ từng chi cành dăm tán, thích sự Phô thân, khoe lá, lộ căn. Cổ - Tinh  Linh - Quái kỹ dăm khoe tàn. Mỗi một cành có kết cấu như một cây. Tỷ lệ hài hòa. Đôn chậu cầu kỳ từ chất liệu đến hoa văn. Cách chăm sóc cũng rất công phu. Nhìn cây cảnh nghệ thuật của Hà Nội không thể nhầm lẫn với bất kỳ cây của vùng niềm địa phương nào.
Nhiều người ví von vườn cây phi lao của nghệ nhân Đỗ Văn Hài với hàng chục tác phẩm nghệ thuật công phu chứa chan bao mồ hôi nước mắt ước vọng và suy tưởng làm bạc đầu người nghệ nhân, doanh nhân thành đạt như anh phải xứng đáng là vườn cảnh triệu đô ở Hà thành. Nhưng với anh việc được thả hồn phiêu lãng bên những đứa con tinh thần trưởng thành từng ngày sau những giờ lao động vất vả là một tài sản vô giá không tính được bằng tiền, là niềm hạnh phúc vô bờ bến giúp anh thêm sức khỏe niềm vui, sự cân bằng trong đời sống vật chất và tinh thần hối hả nơi Hà thành phồn hoa đô hội.
Với người viết bài này, chẳng bao giờ nghĩ và gọi anh là Vua hay Quan Phi lao mà chỉ biết nể và trọng anh một nghệ nhân kiên trì, sống chậm luôn biết gạn đục khơi trong hướng tâm hồn mình sống ngay thẳng, chung tình, trượng phu quân tử như những hàng Dương luôn đội trời đạp đất không ngả nghiêng trước phong ba bão táp của cuộc đời, luôn noi gương cố nhà báo lão thành Đỗ Phượng và các bậc tiền bối có những đóng góp tích cực cho tổ chức Hội và phong trào Sinh Vật Cảnh Thủ đô.
Quyết Tuấn |.
