Bạn đọc Nguyễn Nhung (Hòa Bình) đề nghị luật sư tư vấn, người vay tiền đột ngột qua đời thì ai sẽ là người có trách nhiệm trả nợ?
Nội dung yêu cầu của bạn đọc tóm tắt như: Tôi cho bạn vay 600.000.000 đồng (sáu trăm triệu đồng), có ký biên nhận giữa hai bên. Khi vay, bạn tôi nói do gia đình đang thực hiện dự án đầu tư mua máy ủi nên bị thiếu tiền. Tuy nhiên, chưa kịp trả thì anh ấy qua đời vì tai nạn giao thông. Cho tôi hỏi là trong hoàn cảnh này, thì ai sẽ là người thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho tôi?
Hình ảnh minh họa.
Trường hợp của anh (chị) chúng tôi xin trích dẫn một số điều tại Bộ luật Dân sự năm 2015 như sau:
Thứ nhất, thế nào là hợp đồng vay tài sản?
"Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định" (Điều 463).
Hợp đồng vay tài sản xác định nghĩa vụ của bên vay đó là trả lại tài sản cho bên cho vay, theo đúng số lượng, chủng loại đã thỏa thuận và đã nhận của bên cho vay. Trường hợp của anh (chị) đã cho bạn vay 600.000.000 đồng (sáu trăm triệu đồng), bạn của anh (chị) phải có nghĩa vụ trả 600.000.000 đồng (sáu trăm triệu đồng) cho anh (chị) đúng hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng và số tiền lãi (nếu hai bên có quy định lãi suất). Tuy nhiên, sau đó lại xảy ra vụ việc bạn của anh (chị) bị tai nạn giao thông và đọt ngột qua đời do đó anh (chị) không biết đòi nợ ai và ai sẽ là người có nghĩa vụ trả nợ cho anh (chị)?
Trường hợp này, pháp luật dân sự đã có quy định về những người phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ khi mà người vay tiền chết theo Bộ luật dân sự năm 2015.
Thứ hai, ai là người thực hiện nghĩa vụ tài sản khi người chết để lại?
Thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại:  1. Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Trường hợp di sản chưa được chia thì nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được người quản lý di sản thực hiện theo thỏa thuận của những người thừa kế trong phạm vi di sản do người chết để lại. Trường hợp di sản đã được chia, mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Trường hợp người thừa kế không phải là cá nhân hưởng di sản theo di chúc thì cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như người thừa kế là cá nhân (Điều 615).
Trường hợp của anh (chị), người bạn vay 600.000.000 đồng (sáu trăm triệu đồng) để làm ăn. Khi anh ấy chết, khoản nợ được coi là nghĩa vụ tài sản để lại. Do đó, theo quy định của pháp luật, những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản mà người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Nếu di sản chưa được chia, người quản lý di sản thực hiện nghĩa vụ tài sản này theo thỏa thuận của những người thừa kế trong phạm vi di sản do người chết để lại.
Nếu di sản đã được chia, mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản này tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Vì vậy, mặc dù anh ấy đã chết nhưng anh (chị) vẫn có quyền đòi khoản nợ trên cơ sở quy định pháp luật. Trường hợp những người thừa kế không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, anh (chị) có quyền khởi kiện yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản mà người chết để lại.
T hứ ba, thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ của người chết để lại là bao lâu?
Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì di sản được giải quyết như sau: a) Di sản thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu theo quy định tại Điều 236 của Bộ luật này; b) Di sản thuộc về Nhà nước, nếu không có người chiếm hữu quy định tại điểm a khoản này.
Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.
Thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại là 03 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế" (Điều 623).
Theo quy định tại khoản 3 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại là ba năm, kể từ thời điểm mở thừa kế (tức là từ thời điểm người vay tiền của bạn chết).
Luật sư Nguyễn Thị Yến - Công ty Luật TNHH Everest (Tổng đài tư vấn 1900 6198).
