Tác phẩm Nhà mặt phố của họa sĩ Nguyễn Thế Sơn.
PV: Mới đây, trong triển lãm Kiến trúc sư Hà Nội với Hà Nội có trưng bày các tác phẩm của ông về chủ đề Nghệ thuật đô thị. Vậy nguồn cảm hứng nào đã giúp ông sáng tạo nên các tác phẩm này?
Họa sĩ Nguyễn Thế Sơn: Những tác phẩm của tôi là hình ảnh về những ngôi nhà cổ với lối kiến trúc lâu đời ngày nay đã gần như biến mất hoàn toàn. Ngày xưa, chúng ta đều biết Hà Nội rất nhiều ngôi đình, đền nằm xung quanh những ao, hồ. Tuy nhiên, ngày nay ngoài sự biến mất của ao hồ thì những ngôi đình, chùa cũng gần như không còn tác dụng hoặc bị chuyển đổi mục đích khác.
Họa sĩ Nguyễn Thế Sơn.
Khi đi xa về, cảm giác đầu tiên của tôi là giật mình khi thấy trên những con đường đi ra sân bay là vô số những biển quảng cáo trên đường phố, sự biến mất của những ngôi nhà cổ, truyền thông diễn ra quá nhanh. Tôi cảm giác như vừa mới hôm qua còn đây mà hôm nay đã bị thay thế bởi những căn nhà ống cao tầng. Chính vì vậy tôi mới bắt tay thực hiện các tác phẩm với chủ đề nghệ thuật đô thị, đây cũng là những trăn trở của cá nhân tôi về sự thay đổi của Hà Nội.
Ông có thể chia sẻ về quá trình thực hiện bộ tranh này và những câu chuyện phía sau mỗi tác phẩm đó?
- Tôi đã điều tra trên 40 khu tập thể ở Hà Nội. Những ngôi nhà này giống như chứng nhân của lịch sử, tức là sự thất bại của chủ nghĩa tập thể khi mà chủ nghĩa cá nhân lên ngôi. Là minh chứng cho sự thắng thế của khả năng thức thời của chính những con người sống trong căn nhà đó.
Từ mấy chục năm trước, những căn nhà tập thể này chính là ước mơ của các gia đình, nó giống như việc chúng ta đang mơ ước có một căn nhà trong các chung cư cao cấp bây giờ vậy. Tất cả những khu tập thể ngày xưa còn mang những cái tên rất đẹp như: Khu tập thể Văn Chương, Thanh Xuân, Kim Liên nó mang đầy đủ kí ức của con người. Nhưng tôi nghĩ rằng trong một thời gian ngắn nữa thôi thì ngay cả con tôi cũng không biết những khu nhà đó là như thế nào.
Phố cổ cũng chịu chung số phận với những ngôi nhà tập thể và những ngôi nhà ống cũ, khi những ngôi nhà cổ hiện nay đã phải đập đi để nhường chỗ cho những khách sạn mini.
Câu chuyện về mặt tiền của những ngôi nhà cổ ở Hà Nội giống như một khối trầm tích lịch sử văn hóa, trên đó chứa thân phận của những con người sinh sống ở trong đó. Cuộc sống hiện nay giống như một sân khấu của cuộc đời. Khi nhìn tác phẩm của tôi và nhìn lại hình ảnh những con người đang sinh hoạt trên đường phố, những ngôi nhà xưa tôi nghĩ mọi người nên tự cảm nhận rằng nó đang thay đổi quá nhanh, quá chóng mặt.
Vậy nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự thay đổi này là do đâu?
- Tôi nghĩ có 2 nguyên nhân chính dẫn đến sự thay đổi này. Thứ nhất, do chuyên môn của người Việt quá khác biệt. Đôi khi họ chỉ chăm chăm vào việc làm nhà chứ không hề nghĩ tới yếu tố về con người, văn hóa. Bên cạnh đó, phải thấy một điều rằng, có quá nhiều khoảng cách giữa nhu cầu và mục đích.
Thứ hai, tôi thấy một phần cũng là do sự giáo dục. Những thông tin tuyên truyền cụ thể đến đúng đối tượng chưa thực sự nhiều và cũng chỉ mới chung chung, chưa được cụ thể.
Theo ông, cần làm gì để có thể giữ gìn những nét văn hóa, kiến trúc cổ của Thành phố trước sự quá triển mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa hiện nay?
- Chúng ta - những người đang sinh sống tại thành phố phải thực sự nghiêm khắc với bản thân. Tôi nghĩ đây là điều quan trọng nhất.
Chúng ta phải thực sự trân trọng những căn nhà cổ, nhà kiến trúc xưa, phải tạo đây thành điểm nhấn, thu hút cho con cháu đến học hỏi.
Trân trọng cảm ơn ông!
Mặc Khải (thực hiện).
