Hồi 1 hỗn loạn...
Tốc độ thay thế đội ngũ trong nhánh hành pháp là một chỉ số đáng quan ngại. Chỉ trong vòng 1 năm đầu nắm quyền, đã có hơn 12 nhân viên cao cấp từ chức, bị sa thải hoặc điều chuyển công tác. Còn những người chèo chống để ở lại như Ngoại trưởng Rex Tillerson và Bộ trưởng Tư pháp Jeff Sessions thì cũng đứng ngồi không yên trước những lời đồn đoán sẽ sớm bị sa thải.
Những người còn lại sát cánh với ông Trump, phần lớn xuất thân từ doanh nhân, hoặc có tư tưởng bảo thủ xã hội và cực đoan về mặt triển khai chính sách thì lại yếu kém về điều hành chính phủ. Như vậy, đội ngũ làm việc với ông Trump khó có thể kiến tạo sự tự tin để nhà lãnh đạo này chèo lái con thuyền Mỹ một cách yên ả.
Có thể nói rằng, những người thân cận này đã cản trở năng lực của Trump thực hiện nhiệm vụ của mình và đặt ra câu hỏi về thẩm quyền và sự tín nhiệm của ông, đến mức mà ông có lẽ là ông chủ Nhà Trắng đầu tiên không được hưởng bất kỳ hương vị nào của thời kỳ tuần trăng mật như cách ví von cổ điển lâu nay.
Thay vào đó, ông phải liên tục chạy đua để chống đỡ trước những lời cáo buộc nhằm thách thức khả năng lãnh đạo của mình. Đặc biệt là cáo buộc Nga can thiệp vào cuộc bầu cử Mỹ theo hướng có lợi cho Trump đã phủ bóng đen lên nhiệm kỳ của ông. Các cuộc điều tra vẫn đang được tiến hành và đây sẽ là căn nguyên lớn gây khó khăn cho Chính quyền Trump cũng như uy tín của ông đối với công chúng. Ngoài nghi án Nga can thiệp bầu cử, quan hệ của Trump với giới tinh hoa Washington, đặc biệt là những nghị sĩ đảng Tự do, vì vấn đề nhập cư khi Trump tuyên bố sẽ tháo nước khỏi đầm lầy.
Về công tác đối ngoại, đã có nhiều nhận định về cách thức ông Trump điều hành các vấn đề quan hệ quốc tế như thế nào khi ông rút lui khỏi vai trò thời hậu chiến của Mỹ là kiến trúc sư và lãnh đạo của các thể chế toàn cầu vốn quy định trật tự quốc tế dựa trên pháp luật. Dưới chính sách Nước Mỹ trước tiên ông Trump đã đe dọa các thể chế đa phương, gây nghi ngại về tính hữu dụng của mối quan hệ đồng minh lâu đời và đe dọa nuốt những cam kết quốc tế trước đây. Trump không phải là tổng thống đầu tiên rút Mỹ ra khỏi các hiệp định quốc tế. Trước đây, cựu Tổng thống George W.Bush đã rút Mỹ ra khỏi Nghị định thư Kyoto, rút khỏi Hiệp ước chống tên lửa đạn đạo (ABM) và từ chối tham gia Tòa án hình sự quốc tế.
Tuy nhiên, hơi khác so với Bush, chính sách đối ngoại của Trump có phần nào giống như kiểu phô trương sức mạnh và mang tính chọn lọc hơn khi quyết định nã 59 quả tên lửa vào Syria khi đang ăn tối cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nhằm đáp lại những cáo buộc về Tổng thống Bashar al-Assad sử dụng vũ khí hóa học nhằm vào dân thường. Thế nhưng, cách thức Trump theo đuổi chính sách đối ngoại như thế nào là vấn đề cần được xem xét kỹ lưỡng bởi vẫn tồn tại những tranh cãi chưa dứt về câu hỏi này. Ví dụ, ông Trump cũng đã gây ra một khủng hoảng về đối ngoại khi hồi đầu tháng 12-2017, Trump tuyên bố công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel, điều trái với mong đợi của toàn thế giới, ngoại trừ của Israel. Quyết định này đã khiến dân Palestine phẫn nộ, dẫn đến nhiều vụ biểu tình bạo động và khiến cho vùng Trung Đông nóng trở lại.
Khi cơn bão chính trị nội bộ tiếp tục bủa vây Washington và thế giới đang chờ đợi từng hành động và lời nói của Trump thì điều này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến châu Á. Xu hướng cho rằng khủng hoảng tình hình chính trị nội bộ sẽ hủy hoại nước Mỹ hơn nữa đã phủ bóng đen lên thực tế rằng một vài nỗ lực nghiêm túc vẫn đang được thực hiện để tiếp tục sự can dự vào các vấn đề toàn cầu, trong đó, châu Á là nơi chứng kiến những nỗ lực này rõ nét và đáng kể hơn cả.
Ví dụ, khác với cách tiếp cận đối với châu Âu, Trump đã nhanh chóng quay trở lại mối quan hệ đồng minh với Nhật Bản và Hàn Quốc mặc dù trước đó đã lên tiếng rời bỏ những đồng minh truyền thống này. Và việc Mỹ tăng cường can dự Đông Bắc Á thì đó là vì quan ngại ngày càng gia tăng về sự đe dọa của Triều Tiên đối với khu vực nói chung và với Mỹ nói riêng. Do đó, mối quan tâm và vai trò lãnh đạo của Mỹ đối với các vấn đề an ninh ở khu vực Đông Bắc Á có thể sẽ ngày càng gia tăng trong những năm tới đây.
Ngoài ra, có thể nói rằng chuyến công du dài ngày nhất kể từ khi Trump lên nắm quyền là đến châu Á, nơi ông dành nhiều thời gian cho Đông Nam Á hơn là Đông Bắc Á, và giới lãnh đạo khu vực rõ ràng cảm thấy nhẹ lòng khi ông Trump tham dự hầu hết các sự kiện của các thể chế khu vực.
Mặc dù chính quyền Mỹ có thể không có chiến lược nào về vấn đề tranh chấp biển Đông nhưng đây cũng không là ngoại lệ so với các thời chính quyền trước đây. Tuy nhiên, có những lo ngại rằng căng thẳng khu vực châu Á sẽ tiếp tục gia tăng nếu các cuộc khẩu chiến giữa ông Trump và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un sẽ vẫn tiếp diễn. Hoặc nếu ông Trump thúc đẩy một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc thì cũng sẽ khiến bầu không khí khu vực căng thẳng hơn.
Với những phân tích trên, có thể thấy rằng năm cầm quyền đầu tiên của Tổng thống Trump giống như một chuyến tàu lượn trên không vốn chứng kiến con tàu của Trump uốn lượn từ tranh cãi này đến tranh cãi khác, từ khủng hoảng này đến khủng hoảng khác, vốn khó có thể định hình phong cách cá nhân và khí chất của Trump. Không có nhiều dấu hiệu cho thấy những vấn đề chính trị nội bộ sẽ êm ả trong năm 2018 này. Ngay cả khi những cái đầu lạnh ở Washington sẵn sàng để Mỹ đóng một vai trò xây dựng trên phạm vi toàn cầu, Chính quyền Trump dường như sẽ vẫn bị sao nhãng, phải tiêu tốn nhiều công sức và tài nguyên để chữa cháy cho những quyết định của mình hơn là theo đuổi những lợi ích chiến lược toàn cầu của Mỹ.
Tổng thống Donald Trump. ẢNH TƯ LIỆU.
...hồi 2 vẫn thế.
Theo nhà báo Virginie Robert, năm cầm quyền thứ hai của Tổng thống Trump cũng sẽ vẫn hỗn loạn. Từ khi bước vào Nhà Trắng, Trump toàn làm những điều khiến cử tri của ông hài lòng. Không có tư tưởng gì mới, ông tin rằng người thắng cuộc có thể làm tất cả, tuy nhiên, tỉ lệ tín nhiệm 39% là thấp nhất từ trước đến nay trong năm đầu của một tổng thống Mỹ. Ngoài cải cách thuế và một Tòa án tối cao thiên hữu, những thành công của ông Trump quá ít. Tính nghiệp dư của tổng thống và ê kíp của ông khiến những nỗ lực của ông hoặc bị Quốc hội hoặc bị tòa án ngăn cản, giúp người Mỹ được trấn an về sức mạnh của các định chế. Nếu không có cuộc điều tra của công tố viên đặc biệt Mueller thì Nhà Trắng vẫn có vẻ bình thường. Nhưng các cuộc thăm dò bắt đầu cho thấy thế của phe Dân chủ đang lên ở Hạ viện.
Tổng thống Mỹ sẽ phải tìm ra phương cách đồng thuận, có thể là về chính sách đối ngoại, tuy đây là điều giới trung lưu không mấy quan tâm. Nhiều nước không còn coi Mỹ là đồng minh khả tín. John Sawers, người từng đứng đầu cơ quan tình báo Anh, coi ông Trump là tổng thống bất tài nhất của Mỹ. Hàn Quốc luôn trong tình trạng cảnh báo, không chỉ vì Triều Tiên mà còn vì tính cách bất định của ông Trump. Nhất là với sự thiếu vắng một chiến lược khu vực và quốc tế, đại cường số một thế giới đã bỏ trống sân chơi cho Trung Quốc.
Elsa Conesa - PV của tờ Les Echos tại New York, nhận định chưa hết năm thứ nhất, Donald Trump đã sẵn sàng lao vào chiến dịch. Theo tác giả, cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11-2018 mang ý nghĩa một cuộc trưng cầu dân ý.
Tờ báo nhắc lại, 8 tháng sau khi thông qua được cải cách bảo hiểm y tế, và hai năm sau khi đắc cử tổng thống, ông Barack Obama đã bị mất đa số ở Hạ viện. Người ta không khỏi nhớ lại sự kiện này khi vào ngày 20-1, ông Donald Trump mừng một năm cầm quyền náo động ở Nhà Trắng với một cải cách quy mô: giảm 1.500 tỷ USD thuế trong 10 năm. Tuy nhiên, đây là cải cách duy nhất mà Nhà Trắng đạt được trong năm qua, và vẫn không thể làm tăng tỉ lệ tín nhiệm cho tổng thống. Ông Trump đích thân lao vào chiến dịch, dành thời gian cho việc vận động, chủ yếu về chủ đề kinh tế. Ê-kíp của ông đã bắt đầu tiếp xúc 116 ứng cử viên Cộng hòa ra tranh cử ở Thượng viện, Hạ viện và một số ghế thống đốc. Đặc biệt là một số tiểu bang có thể nghiêng ngả như Missouri, Florida, Maine.
Trong bối cảnh đó, những người Dân chủ đang tổ chức phản công qua việc hàn gắn những quan hệ tại chỗ và làm hồi sinh ngọn lửa xã hội tại đất nước tư bản hàng đầu này. Cuộc bầu cử giữa kỳ là cơ hội cho các phe cấp tiến đang bị đảng Dân chủ che khuất chứng tỏ khả năng thuyết phục và huy động của mình. Liệu năm 2018 sẽ vang lên hồi chuông đánh thức cho phe phản kháng? Hồi 2 chỉ mới bắt đầu.
Hồng Phúc.
