Tôi viết về thầy trong nhắc nhớ. Trong kí ức chẳng mờ phai của cậu trò nhỏ theo cha về Trung Nguyên sơ tán, trong tâm niệm của người đã đi qua nhiều trải nghiệm cuộc đời.
Với Thầy tôi mãi mãi một lòng kính yêu, mến trọng. Thầy giáo tôi  thầy Hoàng Văn Lạc  người gieo cho tôi những chữ cái đầu tiên bắt đầu bài học làm người từ con chữ!
Về lại Trung Nguyên những ngày bão nổi. Gió mây vần vũ. Mưa rát mặt đường, mưa cay xè mắt ướt. Lòng hỏi lòng, bao ngày nắng lại trọn một ngày mưa? Cảnh mới, người xưa da diết quá! Đâu ngôi trường cũ quật quăng trong tiếng đạn, tiếng bom mà lớp lớp học trò  trong đó có tôi, vẫn trưởng thành từ đó?
Hôm nay, giữa ngả nghiêng gió bão, ngôi trường Tiểu học sừng sững hiên ngang hứng mưa hứng gió, vững vàng hơn nửa thế kỷ dựng xây. Đi quá nửa đời người, tôi gặp lại dáng Thầy trong ký ức nhuộm màu thời gian như dáng chữ I tờ đầu tiên tôi học.
Hình ảnh Thầy với chiếc áo nâu giản dị, màu quê hương bền bỉ theo tôi đi suốt dọc dài năm tháng. Trong suy nghĩ non nớt của tôi ngày ấy, Thầy tượng hình cho những điều hay lẽ phải, cho những gì cao quý.
Với cậu học trò 6  7 tuổi lúc đó như tôi, thật chỉ có thể cảm nhận mà không thể diễn giải sao cho đúng, cho đủ cảm xúc của mình. Tôi chỉ còn nhớ rằng, cảm xúc ngày đó nó là những gì cụ thể lắm!
Là dáng hình thầy cao gầy mải miết đi về, là hình ảnh thầy cặm cụ bên những bài giảng còn nguyên sơ chất lính, là sự ân cần cầm tay nắn nón cho từng nét chữ xinh xinh thẳng hàng, là tiếng đục tiếng trong trong câu hát vỡ lòng, là ánh mắt nhiều thương yêu hơn trách phạt khi những cô cậu học trò còn ham vui hơn ham học,
Ngày ấy, giữa những tháng năm ác liệt nhất của cuộc chiến tranh phá hoại. Đế quốc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc. Tôi bé bỏng theo cha từ Thủ đô về Trung Nguyên sơ tán. Một đứa trẻ vừa xa vòng tay mẹ, sự cảm nhận đối với hoàn cảnh thật không nhiều.
Chiến tranh!? Một đứa trẻ như tôi chưa đủ lớn để cảm nhận hết sự khốc liệt của nó. Tôi chỉ nhớ trong đầu mình khi đó, chiến tranh là chia ly (phải xa gia đình về các vùng quê sơ tán. Hồi ấy, có rất nhiều bạn trong lớp cũng cùng chung hoàn cảnh giống như tôi); là tiếng bom, tiếng đạn xé trời, là những giao thông hào được lập ngay dưới chân lớp học.
Tôi còn nhớ, chưa một ngày lớp học được bình yên trọn vẹn bởi tiếng còi báo động cắt ngang lời thầy giảng. Mọi thứ đều khó khăn, thiếu thốn. Thiếu thầy, thiếu cô, thiếu trường, thiếu lớp... 6-7 tuổi, theo cha về sống ở một vùng quê xa thật khó để tôi thích nghi hoàn cảnh. Rồi thương mến đến từ thầy, từ bạn. Trong trí nhớ của tôi ngày ấy, thầy rất hiền nhưng cũng rất nghiêm khắc.
Tôi cảm nhận được từ thầy sự yêu thương, truyền dạy ân tình,... Năm tháng đó cứ như thế theo tôi. Những chữ cái A, B, C đầu tiên tôi học trong yêu thương của thầy như thế đó.
Để rồi mãi sau này, khi đã đủ lớn khôn, khi đã đủ va vấp, đã đủ sự từng trải, tôi tự nhận ra: trong câu chữ của mình nhiều rung động, phải chăng bởi tôi được khởi nguồn con chữ bắt đầu từ chính những thương yêu của Thầy! Thầy tôi khi ấy hãy mới ngoài 40 mà vóc dáng đã nhiều phần in dấu nếp thời gian.
Tôi đã đi qua thời gian khổ nhất với tuổi thơ gắn mái trường quê. Quê gốc tôi ở mảnh đất Thành Nam; nhưng tôi được sinh ra và nuôi dưỡng trưởng thành nơi Trái tim cả nước; rồi trong suốt hành trình lớn khôn ấy, có một khoảng thời gian không dài nhưng đủ nhớ - như một dấu chấm than truyền cảm trong tuổi thơ tôi.
Năm tháng của bài học ghép vần tôi lại được học từ một làng quê nghèo cách Hà Nội 60 cây số và thầy giáo làng dạy tôi con chữ đầu đời. Tuổi lên 7, tôi chưa đủ lớn khôn để thấy hết ý nghĩa những ngày học bên thầy. Chỉ biết rằng, trong tiềm thức tuổi thơ luôn có hình bóng thầy chở che, dìu dắt; luôn ngân nga con chữ cái thuộc lòng.
Ngày xa Thầy, xa bạn bè, xa lớp học giữa làng cũng đến; tôi trở về với Thủ đô thân thuộc, để lại phía sau tiếng gọi Thầy ơi tha thiết, cháy lòng. Tuổi thơ bé kỷ niệm không nhiều nhưng những gì có được từ Thầy, với đưa trẻ như tôi đủ để ghi dấu ấn trong tim.
Rồi hồn câu, vía chữ vốn nặng lòng, tôi gắn mình với nghiệp bút nghiên, câu cảm thán nhiều hơn câu trần thuật, bao năm tháng, cuộc sống vốn bộn bề lo toan vẫn nhớ Thầy  người chở đạo đầu tiên.
Hữu duyên thiên lí năng tương ngộ, tôi tin câu nói của người xưa. Có duyên thì ắt gặp lại. Mấy mươi năm sau, tôi được gặp lại Thầy, vẹn nguyên, đáng kính. Cậu học trò nhỏ là tôi giờ đã lớn khôn. Thầy đã về hưu ở tuổi xế chiều; dáng hao gầy; mái tóc, chòm râu bạc trắng màu thời gian, chỉ đôi mắt sáng tinh anh chứa chất chiều sâu những nghĩ suy.
Tuổi gần 80, gặp Thầy vẫn một phong thái điềm đạm ngày nào. Anh bộ đội cụ Hồ, người thầy giáo chỉnh chu mẫu mực của tôi một thời thơ ấu hiện về bình dị có quá khứ, hiện tại.
Bao nhiêu năm, tôi lại được cất tiếng gọi Thầy ơi! Và câu chuyện về cuộc đời Thầy tôi mới có cơ hội được hiểu trọn vẹn. Con người của những giản đơn, bình dị nhưng lại hàm chứa nhiều triết lý sống.
Ngày học Thầy, tôi còn quá bé, ký ức giản đơn đâu hiểu biết nhiều. Tất cả những gì tái hiện về Thầy chỉ vẻn vẹn gói gọi trong những giờ chuyên cần lên lớp, đâu biết phía sau cái nhìn âu yếm học trò, sau những bài giảng say sưa của Thầy là cả một cuộc đời nhiều hi sinh, cống hiến, là hình mẫu con người có tầm nhìn tư duy sâu rộng, đặc biệt coi trọng việc học hành. Mang trong mình cốt cách nhà giáo, Thầy sống chừng mực, thanh đạm đến cuối đời.
Cuộc đời run rủi thế nào mà tôi có dịp gặp và kết giao với anh Hoàng Minh Quân (hiện đang đảm trách vai trò Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Vĩnh Phúc) - con trai thầy giáo Hoàng Văn Lạc, tình cờ mà như duyên như nợ, như có sự xếp đặt từ trước. Có lẽ vì vậy mà mối quan hệ thâm tình của hai anh em dường như luôn có thêm mối dây gắn kết vô hình.
Bởi tôi, anh Quân cũng không hẳn bạn bè đồng trang lứa; cũng không phải cùng thầy, cùng lớp, cùng quê... vậy mà vẫn thân thiết, ân tình. Qua anh, qua những câu chuyện của bạn bè một thủa, tôi gom nhặt đủ đầy hình bóng của Thầy tôi!
Thầy người vệ quốc quân một thời khói lửa. Giữa khí thế sục sôi của những ngày Tổng khởi nghĩa mùa Thu tháng Tám năm 1945, chàng trai trẻ Hoàng Văn Lạc khi ấy vừa 19 tuổi xuân đã là tổ trưởng tổ Thanh niên cứu quốc. Tiếp đó là năm tháng, đem nhiệt huyết của tuổi trẻ tích cực tham gia các hoạt động chính quyền, đoàn thể ở thôn, ở xã rồi ở huyện.
Bằng tình yêu quê hương đất nước, Thầy đã có những năm tháng sống ý nghĩa với lý tưởng, với cách mạng; từng đảm trách những vị trí công tác như: Bí thư Đoàn Thanh niên cứu quốc, Chính trị viên Xã đội kiêm Đảng đoàn thanh niên xã Tề Lỗ; Cán sự dân quân Huyện đội, Thường vụ chi uỷ Chi bộ huyện đội, Chính trị viên trung đội... Từng bị địch bắt, những năm tháng giam cầm, Thầy bị giặc đưa đi lưu đày ở các nhà tù Vĩnh Yên, Hải Phòng, Phú Quốc.
Năm 1954, địch trao trả tù binh chính trị, Thầy về E 55 đóng quân tại Thanh Hoá. Và ngay sau năm đó, tháng 8 năm 1955, Thầy chuyển công tác, chính thức chuyển ngành sang hoạt động trong lĩnh vực giáo dục. Cơ may ấy mà tôi được gặp Thầy. Vậy là sau 10 năm hoạt động, anh bộ độ cụ Hồ thành anh giáo làng.
Người lính chỉ quen cầm súng trở về bút nghiên, giáo án, lại một lần thêm thử thách và người lính, người giáo làng ấy đã thành công. Tôi, trước tôi và cả sau tôi nữa, bao lớp học trò trưởng thành từ những bài học của Thầy.
Không được đào tạo chính quy bài bản, thế hệ các thầy cô ngày ấy, do hoàn cảnh đất nước, chẳng có điều kiện học qua trường lớp sư phạm. Người lính như Thầy tôi cũng chỉ kịp đi qua những lớp đào tạo cấp tốc, rồi vừa dạy vừa học, vừa đúc rút kinh nghiệm, bằng lòng yêu nghề, vì thế hệ học sinh thân yêu, cái chất truyền cảm như thấm vào từng bài giảng.
Giờ thì tôi đã hiểu tại sao, trong con người mô phạm của thầy luôn ẩn chứa một nghị lực phi thường, Thầy đã dạy tôi sự chỉnh chu, vươn lên ngay từ trong những nét chữ. Tôi không chắc mình là thế hệ học trò thứ mấy của Thầy, bởi trước khi về Trường Cấp I Trung Nguyên công tác, trước khi tôi có may mắn được Thầy kèm cặp thì Thầy cũng đã có những năm tháng làm hiệu trưởng của các trường.
Quê thầy ở Tề Lỗ, cũng cận kề ngay sát với Trung Nguyên, dù không phải nơi Thầy được sinh ra nhưng Thầy đã có những năm tháng nhiều kỷ niệm với mảnh đất này.
Nhớ những ngày tôi được học với Thầy. Tôi còn nhớ lắm cái dáng hao gầy của thầy bên chiến xe đạp trên con đường quê heo hút gió mỗi ngày để tới được từng điểm trường, điểm lớp.
Vậy mà vẫn cái dáng hình ấy, anh Hoàng Minh Quân sau này có kể lại, những năm 1973  1975, sức khoẻ Thầy đã có phần yếu đi nhiều (cuộc sống vốn kham khổ lại thêm những năm tháng bị tù đày đã ảnh hưởng tới sức khoẻ của Thầy).
Thầy đã không còn tự mình đạp xe để tới lớp, tới trường. Năm tháng ấy, anh Quân (khi ấy đang theo học cấp III), sáng chiều hai buổi, vừa đi học vừa đạp xe chở cha đi dạy Đó là những năm tháng Thầy tôi đấu tranh với bệnh tật, chạy đua với thời gian để vẫn có thể gắng gượng đến trường, đến lớp.
Cuộc đời nhà giáo 24 năm với bộn bề gian khó. Hoàn cảnh đất nước khó khăn; thêm giai đoạn Thầy đương công tác cũng là thời kỳ giáo dục chuyển đổi, với một người vừa làm công tác giảng dạy vừa làm công tác quản lý như Thầy thật không ít khó khăn. Bản thân lại từ một cán bộ chuyển ngành sang giáo dục nên rất thấm thía sự thiếu hụt kiến thức.
Vì vậy mà quan điểm giáo dục của Thầy rất rõ rang, phải luôn trau dồi kiến thức và có một sinh ngữ cho riêng mình. Quan điểm ấy chi phối cả trong cách Thầy định hướng con cái học hành. Không áp đặt ngành nghề cho con song Thầy luôn nhắc nhở con học hành đến nơi đến chốn, tự chủ động trang bị cho mình những kiến thức, bằng cấp cần thiết.
Chơi với anh Quân, tuy anh không nói ra nhưng tôi biết, bên cạnh lòng kính yêu người Cha của mình, ở anh còn luôn đầy ắp sự nể phục tinh thần làm việc, nghị lực của Cha. Với anh, đi học được như bây giờ chính là từ sự hun đúc ý chí của Cha. Cha đã truyền cho anh sự ham học tuyệt vời, nền tảng cho những thành công của anh hôm nay.
Nghiệp "trồng người" đến với Thầy không hẳn có sự lựa chọn, định hướng mà là theo sự phân công tổ chức cán bộ. Thế rồi, cái nghiệp ấy theo Thầy, gắn bó với Thầy mấy mươi năm. Nghiệp chọn Thầy mà nên duyên - tôi nghĩ thế. Cái "duyên làm đẹp cuộc đời bằng con chữ, bằng ươm mầm trí thức tương lai.
Và hạnh phúc của Thầy, thành công lớn nhất của Thầy hôm nay chính là một gia đình nhà giáo mẫu mực đủ đầy 3 thế hệ (Cha  con - cháu).
Thạc sĩ Hoàng Minh Tuấn  cháu nội của Thầy, ngay từ nhỏ đã bộc lộ tài năng thiên phú về môn Vật lý, đạt được nhiều giải cao trong những năm học phổ thông, tham gia đội tuyển học sinh giỏi quốc gia và được tuyển thẳng vào Đại học.
Tiếp nối truyền thống gia đình, gương sáng từ Ông, từ Cha, Thạc sĩ Hoàng Minh Tuấn đang hiện được đánh giá là một trong những gương mặt trẻ tiêu biểu tài năng của ngành Giáo dục Vĩnh Phúc.
Hạnh phúc nào bằng khi cháu con giỏi giang, thành đạt, tiếp lửa gia đình bằng Tâm bằng Trí. Có lẽ khi ngồi viết những dòng này, ở một nơi xa Thầy tôi cũng đang mỉm cười!
Nhớ Thầy  người thầy đầu tiên dạy tôi nét chữ, nét người. Bao nhiêu năm Thầy đã đi xa nhưng vẫn vẹn nguyên trong tôi cảm xúc yêu quý, kính trọng.
Thảo Chi.
