Ba đậu hay còn gọi là bã đậu, mắc vát, cóng khói, cáng khỏi, giang tử, mãnh tử nhân, lão dương tử, ba nhân, mần để, hoắt, phổn, để, đết (danh pháp khoa học: Croton tiglium) là loài thực vật có hoa thuộc họ Đại kích được Carl Linnaeus mô tả khoa học lần đầu năm 1753. Nó là một trong năm mươi vị thuốc cơ bản của Đông y, có xuất xứ từ Tứ Xuyên, Trung Quốc.
Ở Việt Nam, cây ba đậu mọc hoang hoặc được trồng tại nhiều tỉnh miền Bắc, nhất là các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Hòa Bình, Bắc Kạn, Thái Nguyên, và các tỉnh miền Trung.
Cây ba đậu là loài cây mọc hoang ở khắp nơi. Ảnh minh họa.
Theo tài liệu cổ, ba đậu có vị cay, tính nóng, rất độc, vào 2 kinh đại tràng và vị. Rễ cây điều trị đau khớp do phong thấp, chấn thương, rắn độc cắn, đau dạ dày. Lá trị sốt rét, dùng ngoài chữa ghẻ lở, đòn ngã tổn thương. Dân gian dùng ba đậu sương sao vàng để làm thuốc điều trị ngực bụng trướng đau, táo bón, tắc nghẽn ruột, ho nhiều đờm loãng, sốt rét, tả lỵ. Dùng ngoài điều trị ghẻ lở, mụn nhọt.
Cây ba đậu cũng thuộc loài cây dược liệu chữa được rất nhiều bệnh. Ảnh minh họa.
Trong đông nam thảo dược, cây ba đậu vừa là cây dược liệu quý nhưng cũng là cây độc nguy hiểm. Cây đổ mủ trắng đục như sữa, rất độc ăn phải sẽ bị nôn mửa, dính mắt làm mù giác mạc, có thể dùng chế biến thuốc diệt ruồi, muỗi, côn trùng, sâu bọ.
Tuy nhiên cây ba đậu thuộc hàng cây độc khá nguy hiểm. Ảnh minh họa.
Nhất là trong tinh dầu của chúng. Nếu tiếp xúc trên da có thể gây ra bỏng da. Uống phải dầu ba đậu nếu ít (1/2 giọt) có thể gây tiêu chảy nặng, tổn thương hậu môn. Nếu uống trên 2 giọt có thể gây nôn mửa, đi ngoài và thậm chí gây tử vong. Người dân nhiều tỉnh phía Bắc dùng cây ba đậu để trừ sâu và thuốc cá. Do đó theo các chuyên gia đông y việc sử dụng cây ba đậu làm dược liệu nên hết sức cẩn trọng.
An Dương (T/h).
