Theo kịch bản biến đổi khí hậu của Bộ Tài nguyên và Môi trường, đến năm 2100, nếu nước biển dâng 1m thì Đồng bằng sông Cửu Long sẽ có tới 38,29% diện tích đất tự nhiên và 32,16% diện tích đất nông nghiệp bị ngập. Khi đó, vựa lúa Đồng bằng sông Cửu Long có nguy cơ mất 7,6 triệu tấn lúa/năm. Mặt khác, theo kết quả giám sát thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống biến đổi khí hậu khu vực Đồng bằng sông Cửu Long của Ủy ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đến năm 2030, nếu không có giải pháp ứng phó quyết liệt, khoảng 45% diện tích nơi đây sẽ bị nhiễm mặn cục bộ, gây thiệt hại khoảng 17 tỷ USD trong nông nghiệp do lũ lụt và ngập úng.
Trong khi đó, thống kê của Tổng cục Phòng, chống thiên tai (Bộ NN&PTNT;) cho thấy, từ năm 2010 trở lại đây, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long xảy ra 562 điểm sạt lở bờ sông, bờ biển với tổng chiều dài hơn 786km. Tính trung bình mỗi năm, Đồng bằng sông Cửu Long bị giảm khoảng 300ha đất. Không những vậy, các sự cố sạt lở còn uy hiếp trực tiếp đến tính mạng, tài sản của nhân dân, ảnh hưởng nghiêm trọng an toàn công trình phòng, chống thiên tai và cơ sở hạ tầng vùng ven sông, ven biển.
Về nguyên nhân sạt lở bờ sông, bờ biển, Tổng cục trưởng Tổng cục Phòng, chống thiên tai Trần Quang Hoài cho biết, ngoài biến đổi khí hậu thì khu vực này có địa chất yếu và sự tác động của chính con người, đó là tình trạng xây dựng hồ chứa trên vùng thượng nguồn sông Mê Kông, khai thác cát, làm nhà ven sông.
Viện Quy hoạch thủy lợi miền Nam (Bộ NN&PTNT;) cho rằng, trong bảo vệ bờ biển, giải pháp công trình như kè bê tông đổ đá có phát huy hiệu quả nhưng cần nguồn lực đầu tư lớn với chi phí 80-100 tỷ đồng/km. Do đó, các công trình này chỉ nên áp dụng ở những đoạn bờ xung yếu, sạt lở nghiêm trọng nhằm bảo vệ khu dân cư, cơ sở hạ tầng quan trọng. Về lâu dài cần áp dụng giải pháp phi công trình là bảo vệ, phát triển rừng ngập mặn và hệ sinh thái đa dạng ven biển.
Bên cạnh đó, các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cần tập trung trồng, bảo vệ, phát triển rừng ngập mặn và hệ thống đê nhỏ ven biển. Rừng ngập mặn ven biển có vai trò quan trọng và cần phải có 3 đai cây điển hình là đai cây tái sinh, đai cây tiêu tán sóng có tầng tán nằm trong biên độ triều và cây đai cao có tầng tán nằm chủ yếu trên mực nước triều cường. Đai rừng ngập mặn ven biển cũng có vai trò quan trọng trong việc cân bằng bùn cát. Tuy nhiên, rừng ngập mặn ven biển nước ta đã và đang bị suy thoái nghiêm trọng, do đó việc khôi phục rừng ngập mặn trong điều kiện xói lở bãi triều hiện nay gặp nhiều khó khăn. Do vậy, giải pháp "tường mềm" giảm sóng, tạo bồi lắng để trồng cây ngập mặn là hướng giải quyết hợp lý.
Với các giải pháp chống sạt lở bờ sông, các tỉnh, thành phố trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cần chú trọng giải pháp phi công trình, ứng dụng thử nghiệm các loại vật liệu, công nghệ mới, sử dụng vật liệu đơn giản, thân thiện với môi trường, giá thành rẻ. Ngoài ra, các tỉnh, thành phố cần xây dựng quy hoạch khai thác lợi ích tổng hợp lòng dẫn sông, kênh rạch như nuôi trồng thủy sản, khai thác cát, xây dựng cơ sở hạ tầng ven bờ bảo đảm không gây tác động xấu đến môi trường.
Bên cạnh đó, các địa phương cần khoanh vùng, xác định cụ thể vị trí sạt lở, cắm mốc giới hạn hành lang sạt lở nguy hiểm, trên cơ sở đó thống kê và lập kế hoạch di dời, bố trí tái định cư cho các hộ dân nhằm sớm ổn định cuộc sống.
Kim Văn.
