Tuy nhiên, bên cạnh việc ghi nhận nỗ lực, cần tiếp tục duy trì động lực cải cách, bởi dư địa cải cách còn rất lớn, vẫn còn hàng ngàn ĐKKD bất hợp lý cần được loại bỏ.
Hàng trăm thủ tục được cắt bỏ.
Báo cáo kết quả thực hiện các nhiệm vụ của Chính phủ và kết quả kiểm tra của Tổ công tác Thủ tướng (Văn phòng Chính phủ) trong năm 2017, đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Theo đó, Tổ công tác Thủ tướng đã thực hiện 9 cuộc kiểm tra thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra chuyên ngành (KTCN) đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại 13 bộ quản lý chuyên ngành và 2 địa phương, cơ quan liên quan. Kết quả kiểm tra đã phát hiện nhiều bất cập, tồn tại liên quan đến công tác KTCN gây tốn kém thời gian, chi phí kinh doanh của doanh nghiệp (DN) và xã hội. Ước tính hàng năm các DN phải bỏ ra khoảng 30 triệu ngày công và 14.300 tỷ đồng để thực hiện các thủ tục về KTCN khi xuất nhập khẩu hàng hóa.
Việc cắt giảm các ĐKKD, tháo gỡ khó khăn cho DN là công việc trọng tâm suốt quá trình cải cách hành chính, hoàn thiện bộ máy, thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh vì mục tiêu Chính phủ kiến tạo. Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục lắng nghe cộng đồng DN để xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh; tiếp tục rà soát để giảm bớt danh mục hàng hóa thuộc diện KTCN, bao gồm cả trước thông quan và sau thông quan. Với các mặt hàng bắt buộc phải kiểm tra, bộ sẽ tăng cường hình thức hậu kiểm và đẩy mạnh việc áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro. Đồng thời, bộ tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa các đơn vị tư nhân tham gia vào hoạt động KTCN.
Ông Trần Tuấn Anh,
Bộ trưởng Bộ Công Thương.
Cụ thể, các bộ đã khẩn trương phân loại, tách bạch danh mục hàng hóa phải KTCN còn chồng chéo; ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với danh mục sản phẩm, hàng hóa phải thực hiện KTCN; đẩy mạnh công nhận lẫn nhau, xã hội hóa công tác kiểm tra, kiểm nghiệm, không còn tình trạng cơ quan quản lý nhà nước độc quyền thực hiện KTCN. Các bộ đã áp dụng nhiều biện pháp quản lý rủi ro, đẩy mạnh sang hậu kiểm, thực hiện cải cách, cắt giảm nhiều thủ tục hành chính còn nhiêu khê, chồng chéo. Hầu hết danh mục hàng hóa được ban hành đã gắn kèm mã số HS (phân loại hàng hóa xuất nhập khẩu trên toàn thế giới).
Nhiều mã hàng thuộc diện phải KTCN đã được cắt giảm hoặc xỏa bỏ trong năm 2017. Đáng chú ý, Bộ Công Thương đã xóa bỏ 420/720 mã hàng phải kiểm tra trước thông quan, công bố danh mục sản phẩm hàng hóa nhập khẩu phải kiểm tra việc bảo đảm chất lượng, quy chuẩn kỹ thuật và an toàn thực phẩm trước khi thông quan. Bộ Nông nghiệp - Phát triển Nông thôn đã đề xuất bãi bỏ, đơn giản hóa 287 thủ tục hành chính về KTCN (chiếm 56,5% tổng số thủ tục KTCN), cắt giảm 5 loại hàng hóa ra khỏi danh mục hàng hóa phải KTCN (chiếm 23,8% tổng loại hàng hóa), cắt giảm 4 nhóm hàng hóa phải kiểm dịch sản phẩm động vật trên cạn và 9 nhóm hàng phải kiểm dịch thủy sản. Bộ Thông tin - Truyền thông cắt giảm 51 thủ tục, điều kiện kinh doanh (chiếm 16% tổng số thủ tục) gây khó khăn, phiền hà cho DN.
Trong năm 2017, thông qua các cuộc kiểm tra chuyên đề tại nhiều bộ, ngành, Tổ công tác Thủ tướng đã kiến nghị các bộ sửa đổi hoặc bãi bỏ kịp thời các thủ tục KTCN vô lý, cản trở hoạt động kinh doanh của DN. Đó là không kiểm tra các DN sản xuất thực phẩm có sử dụng muối i ốt, không kiểm tra formaldehyte đối với sản phẩm dệt may, không thực hiện thủ tục dán nhãn năng lượng. Tổ công tác Thủ tướng cũng kiến nghị bãi bỏ các quy định còn bất cập liên quan đến chế bản, in và gia công sau in, chuyển sang hậu kiểm đối với các thiết bị phát, thu phát song vô tuyến điện, đối với hàng hóa thực phẩm khi không có cảnh báo quốc tế, hoặc của nhà sản xuất.
Các ngành nghề con, cháu phát sinh.
Để loại bỏ các ĐKKD bất hợp lý đang tồn tại trong số gần 6.000 ĐKKD hiện tại, Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế trung ương (CIEM) kiến nghị cần phải mạnh tay cắt xén, chặt chém các quy định tạo rủi ro, gia tăng chi phí với DN. Đồng thời, cần thành lập cơ quan độc lập để thực hiện rà soát và cắt xén các quy định vô lý này. Quá trình loại bỏ các ĐKKD không hợp lý không thể tiếp tục thực hiện từ dưới lên, mà phải để các bộ, ngành, địa phương tự thực hiện vì nó liên quan đến quyền quản lý và lợi ích của chính họ.
Thời gian qua, càng cải cách càng không đạt mục tiêu, bởi giấy phép kinh doanh giờ tinh vi hơn như thủ tục thương mại. Ta đặt ra giấy phép để đạt mục tiêu quản lý nhà nước, trong khi vừa phải quản lý về chất lượng, độ an toàn của sản phẩm. Có một số ĐKKD hiện nay được ban hành để loại bỏ đối thủ, có nhiều giấy phép tạo quyền lợi cho một DN, một nhóm DN. Hoạt động cấp phép thường tạo ra một quyền lực cho cơ quan quản lý.
Ông Đậu Anh Tuấn,
Trưởng Ban Pháp chế VCCI.
Theo thống kê của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), hiện có 7 ngành nghề, 5 dịch vụ và 19 hàng hóa cấm kinh doanh; 12 ngành nghề chỉ DNNN được kinh doanh; 1 dịch vụ, 7 hàng hóa hạn chế kinh doanh. Bên cạnh đó, có 243 ngành nghề, 69 dịch vụ, 23 hàng hóa kinh doanh có điều kiện theo quy định của pháp luật. Hơn nữa, 243 ngành nghề kinh doanh được quy định trong luật chỉ là ngành nghề kinh doanh mẹ, trong từng lĩnh vực cụ thể, mỗi ngành nghề kinh doanh mẹ lại gồm nhiều ngành nghề kinh doanh con, cháu. Điều này cho thấy số ngành nghề kinh doanh có điều kiện hiện nay nếu thống kê đầy đủ lên tới hàng ngàn ngành nghề.
Chẳng hạn, trong lĩnh vực giao thông vận tải số ngành nghề kinh doanh có điều kiện mẹ được thống kê là 30, nhưng số ngành nghề kinh doanh có điều kiện con lên tới 63 ngành nghề. Con số tương tự với các lĩnh vực tài chính 20 ngành mẹ, 60 ngành con; y tế 16 ngành mẹ và 52 ngành con; xây dựng 17 ngành mẹ và 26 ngành con; ngân hàng là 8 ngành mẹ và 31 ngành con Thống kê của CIEM cho thấy trong số 243 ngành nghề kinh doanh mẹ có điều kiện, mỗi ngành có 25 ĐKKD, 600 ngành nghề con thì mỗi ngành có 5-6 ĐKKD. Đây là rào cản thực sự lớn với quá trình cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh trong những năm qua. Hàng ngàn ĐKKD hiện nay có thể chia theo các nhóm điều kiện về hình thức pháp lý, điều kiện về năng lực sản xuất, điều kiện về nhân lực, điều kiện về năng lực tài chính. CIEM cũng chỉ ra rằng, hàng ngàn ĐKKD đang tạo ra 5 nguy cơ bất lợi cho hoạt động kinh doanh của DN: tăng rủi ro; hạn chế sáng tạo, hình thành chuỗi DN; rảo cản bất lợi cho khu vực DNNVV; hạn chế cạnh tranh; đặc biệt làm gia tăng chi phí kinh doanh.
Tại hội thảo do CIEM tổ chức mới đây tại Hà Nội, bà Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Môi trường kinh doanh thuộc CIEM, cho biết trong năm 2017 Thủ tướng giao các bộ rà soát, đánh giá, đề xuất bãi bỏ ít nhất 1/3 đến 1/2 số ĐKKD hiện hành trong lĩnh vực quản lý của các bộ. Thực tế, các bộ đã vào cuộc mạnh mẽ hơn, nhiều chỉ số quan trọng ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh quốc gia đều tăng điểm, tăng hạng và được các tổ chức quốc tế ghi nhận. Tuy vậy, những chuyển biến này còn thiếu tính bền vững, vẫn còn tồn tại nhiều rào cản về môi trường kinh doanh, gây trở ngại cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN.
Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa XNK tại cửa khẩu Cảng Hải Phòng.
Phải từ bỏ quyền hạn vô lối.
Nhận định về những kết quả cải thiện môi trường kinh doanh trong năm 2017, TS, Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM nêu ra những dẫn chứng cụ thể, với sự nỗ lực của ngành công thương, Chính phủ đã ban hành nghị định bãi bỏ 675 ĐKKD vô lý, ngành nông nghiệp cũng đề nghị bãi bỏ hàng loạt ĐKKD trong ngành, và đơn giản hóa phần lớn các ĐKKD còn lại. Bên cạnh đó, ngành xây dựng cũng gây ấn tượng mạnh khi đề xuất bãi bỏ 5 ngành nghề không thuộc danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện nhưng được quy định tại các nghị định do Bộ Xây dựng chủ trì soạn thảo. Bộ này cũng đề xuất bãi bỏ 6 ngành nghề thuộc danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, bãi bỏ 89 ĐKKD trong ngành (khoảng 41,3% tổng số điều kiện), đơn giản hóa 94 ĐKKD (43,7% tổng số điều kiện) TS. Nguyễn Đình Cung, cho rằng đó là những thay đổi khác biệt, những chuyển động từ bên trong, không quá phụ thuộc vào áp lực bên ngoài nên rất đáng khen.
Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng không nên quá khen các bộ, ngành vừa bãi bỏ hàng trăm ĐKKD. Bởi các bộ đã cầm nhầm rất lâu các quyền tự do kinh doanh của DN, người dân. Cầm nhầm mãi, cải lùi bao nhiêu lâu rồi, bây giờ bắt đầu trả lại, mới cải tiến một phần, quay ra khen nhau liệu có đáng?. Thực tế, dưới thời Thủ tướng Phan Văn Khải có chưa đến 500 ĐKKD, đến nay sau hơn một thập niên đã mọc lên gần 6.000 ĐKKD. Bởi vậy, yêu cầu của Chính phủ là cắt, xóa bỏ 50% tổng số điều kiện và chuyển động mới chỉ từ vài bộ trong thời gian qua, chưa phải là điều gì đáng ca ngợi.
Phân tích về môi trường kinh doanh, nhiều chuyên gia cho rằng hiện nay nhiều chi phí không chính thức DN phải bỏ ra không những không giảm mà còn có dấu hiệu tăng. Cùng với đó, tiến trình cải cách khu vực DNNN, tái cơ cấu đầu tư công còn nhiều hạn chế. Các chuyên gia khuyến cáo, để đạt được mức tăng trưởng cao và bền vững hơn trong năm 2018, phải tích cực hơn nữa trong cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí không chính thức cho khu vực DN. Đồng thời, cần thúc đẩy nền kinh tế thị trường và khuyến khích khu vực DN đầu tư cho khoa học công nghệ, tận dụng cơ hội từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4.
Đăng Tuân.
