Anh có thể chia sẻ về giải thưởng mà Thư viện Quốc hội Mỹ vừa dành cho chương trình Sách hóa nông thôn?
Thư viện Quốc hội Mỹ trao giải thưởng cho Trung tâm Hỗ trợ tri thức và phát triển cộng đồng (ngày 28/11/2017) bởi chương trình Sách hóa nông thôn. Chương trình này được đánh giá là giải pháp thực tiễn tối ưu trong việc phổ biến tri thức đến các vùng nông thôn thông qua hệ thống thư viện đến lớp học, dòng họ... Giải thưởng nhằm vinh danh các tổ chức thúc đẩy phổ biến tri thức trên phạm vi toàn cầu.
Nguyễn Quang Thạch (phải) nhận giải thưởng Sách cho nông thôn năm 2016 của UNESCO.
Qua giải thưởng, các tổ chức giáo dục, nhà giáo dục, các tổ chức phát triển thư viện được học hỏi lẫn nhau để cùng nhau phổ biến tri thức ở các quốc gia trên thế giới. Có thể nói, giải thưởng là niềm vui chung của những người Việt Nam trong và ngoài nước đã tham gia tạo hàng chục nghìn tủ sách, mang lại lợi ích cho khoảng một triệu bạn đọc nông thôn. Hơn nữa, số người Việt ở Mỹ tham gia đưa sách về quê hương của họ cũng sẽ tăng lên sau khi Sách cho nông thôn nhận được giải thưởng của Thư viện Quốc hội Mỹ.
Được ví như "người thầy không cầm phấn", anh muốn truyền cảm hứng gì đến các bạn trẻ?
Tôi thực hiện bổn phận công dân đối với xã hội bằng niềm đam mê của mình. Bởi tôi có mục tiêu cuộc đời từ lúc 22 tuổi là trở thành "nhà cách mạng thư viện", góp phần xây dựng xã hội Việt Nam thêm tri thức, nhân văn và sáng tạo như chính mình mong muốn. Tôi vui khi mọi người gọi mình là thầy giáo hay ăn mày sách, bởi ít nhất người ta đang quan tâm đến tình trạng thiếu sách ở nông thôn. Theo tôi, từ sự quan tâm đó, mọi người sẽ chung tay hành động xóa nạn đói sách  một trong những nguyên nhân gây nên bệnh ít đọc của toàn xã hội.
Tôi cũng có tuổi trẻ như tất cả các em học sinh, sinh viên. Nhờ yêu sách, tôi biết được nhiều người tài giỏi trong lịch sử Việt Nam và thế giới. Đó là cơ sở quan trọng để tôi soi vào và biết mình cần làm gì cho xã hội. Sách là nguồn tài nguyên vô tận, giúp mỗi người biết cách làm thế nào để đạt được điều mình muốn cho bản thân, gia đình, đất nước và nhân loại.
Tôi đã từng làm những việc nhỏ nhất như phỏng vấn sinh viên về việc đọc của họ ngày nhỏ. Tôi cũng từng làm công nhân để tìm hiểu cơ hội tiếp cận sách của công nhân từ nhỏ, làm thủ thư để nghiên cứu về khoa học thư viện, gõ cửa các nhà văn đề nghị hỗ trợ sách cũ Sau đó, tôi lập chiến lược truyền thông, đi bộ hơn 6 triệu bước chân để tạo nhận thức xã hội về vai trò của sách cho trẻ em và vận động chính sách.
Tôi luôn tạo cảm hứng cho mình từ việc làm nhỏ nhất với sự yêu thích và tận tâm. Bởi tôi biết rằng, nỗ lực sẽ mang niềm vui cũng như ý nghĩa cho mình và lợi ích cho nhiều triệu trẻ em. Niềm cảm hứng từ các sản phẩm được tạo nên nhờ sự lao động tận tâm, sáng tạo của cá nhân. Đó là sự khởi đầu cho những niềm cảm hứng lớn hơn, để tạo ra các sản phẩm với tầm ảnh hưởng rộng hơn.
Dường như anh vẫn còn nhiều trăn trở trên chặng đường đưa sách về nông thôn?
Từ trải nghiệm cá nhân, từ thực tiễn phát triển hệ thống thư viện đến dòng họ, lớp học, trong chặng đường 20 năm, cũng như sau 7 tuần học tập ở Mỹ, tôi thấy rằng trẻ sẽ ham đọc khi sách gần các em. Đồng thời, thầy cô, cha mẹ và xã hội cũng phải sát cánh, hỗ trợ các em đọc sách.
Hơn 20.000 tủ sách ra đời bởi các thành viên xã hội. Nhưng trăn trở của tôi là học sinh nông thôn vẫn quá thiệt thòi, trong đó tiếng Anh vẫn thiếu thầy cô giỏi, thiếu sách đọc, giáo dục STEM chủ yếu được ứng dụng ở thành phố. Hơn 14 triệu trẻ em.
nông thôn Việt Nam vẫn đang thiếu sách đọc. Sự thiếu hụt những đầu vào quan trọng ấy khiến cho chính sách vĩ mô trong việc nâng cao năng lực tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 bị vô hiệu hóa ngay tại nhiều trường học nông thôn.
Ở khía cạnh khác, hàng năm nhiều nước đang phát triển vẫn tiếp tục để hàng chục tỷ trang sách không được con trẻ đọc, vì sách quá xa các em. Đơn cử, 200 triệu trẻ em Ấn Độ không thể sở hữu một cuốn sách vì giá sách cao so với thu nhập thấp của gia đình các em.
Hẳn anh cũng đã có kế hoạch hành động cụ thể?
Đúng vậy, tôi tiếp tục đưa ra các mô hình khuyến đọc, kết nối và hướng dẫn kỹ thuật để người Việt trong và ngoài nước đưa sách về quê của họ. Đồng thời, vận động chính sách để hoạt động thư viện ở Việt Nam sao cho thực chất, để sách đến từng lớp học, dòng họ. Qua đó, giúp tất cả trẻ em được nghe và đọc sách để phát triển đúng tiềm năng của mình.
Được biết anh có mong muốn được đến Ấn Độ để phát triển hệ thống thư viện?
Tôi đang vận động người Việt Nam ở trong nước và nước ngoài giúp sức để tôi sang Ấn Độ phát triển hệ thống thư viện dân sự, nhằm góp phần giúp trẻ em Ấn Độ có sách đọc. Tôi sẽ dùng sức mạnh của bước chân để lan tỏa và thu hút cộng đồng quốc tế tham gia vào tiến trình hiện thực hóa quyền đọc sách của trẻ em ở các nước đang phát triển nói chung.
Nguyệt Anh.
