Triển khai đồng bộ tái cơ cấu kinh tế.
Báo cáo của Chính phủ trước QH cho thấy, chúng ta đã đạt được cả ba mục tiêu về kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng. Nền kinh tế bắt đầu đi vào ổn định, những nỗ lực cải cách thể chế, hành chính của Chính phủ đã mang lại hiệu quả và niềm tin cho doanh nghiệp (DN). Nhiều lĩnh vực như công nghiệp chế biến, chế tạo hay xuất khẩu đã có mức tăng trưởng cao, vượt xa kế hoạch đề ra; nông nghiệp cũng tăng trưởng tốt, xuất khẩu nông sản trở thành điểm sáng với kim ngạch vượt 35 tỷ USD. Ngoài ra, những yếu tố khiến chúng ta lo ngại từ đầu năm như lãi suất tăng cao, khả năng đồng Việt Nam bị mất giá,... cũng đều được giải quyết ổn thỏa; dự trữ ngoại hối đạt mức tốt với 45 tỷ USD, giúp cung cầu thị trường ngoại tệ được cân bằng, ít chịu áp lực. Tôi cho rằng, các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô năm nay đều tốt, là tiền đề quan trọng để nền kinh tế tiếp tục tăng trưởng ổn định trong các năm tiếp theo.
Tuy nhiên, nền kinh tế nước ta cũng còn nhiều hạn chế: năng suất thấp, tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào vốn; tái cơ cấu kinh tế còn chậm cho nên về cơ bản, chưa có những thay đổi tích cực đáng kể. Do đó, để đạt được mục tiêu tăng trưởng từ 6,5% đến 6,7% trong năm 2018, Chính phủ cần tiếp tục giữ ổn định kinh tế vĩ mô, không để xảy ra những biến động về lạm phát, tỷ giá,... nhằm tạo niềm tin cho thị trường. Cần đẩy mạnh những giải pháp đang làm nhưng hiệu quả còn thấp như cải cách hành chính, thủ tục thuế; tập trung giảm chi thường xuyên, chống lãng phí ngân sách; quyết tâm hoàn thành lộ trình đã đề ra về tái cơ cấu ba lĩnh vực trọng tâm là đầu tư công, DN nhà nước và các tổ chức tín dụng. Nếu làm được những điều đó, trong năm tới, nền kinh tế có thể sẽ đạt mức tăng trưởng cao hơn dự báo.
Ngoài ra, để cải thiện mạnh mẽ chất lượng tăng trưởng, cần tập trung triển khai đồng bộ Đề án tái cơ cấu nền kinh tế giai đoạn 2016 - 2020. Thực tế thời gian qua, quá trình thực hiện còn chậm, nguyên nhân chủ yếu do tiến hành thiếu đồng bộ. Thí dụ, chúng ta chủ trương phát triển mạnh nông nghiệp công nghệ cao, nhưng những chính sách về hạn điền, đất đai,... vẫn chưa được điều chỉnh kịp thời. Do đó, muốn Đề án được triển khai hiệu quả, cần có những giải pháp, chính sách rất căn cơ, cụ thể đi kèm.
TS TRẦN DU LỊCH.
Thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ.
Cải cách cơ sở tính thuế.
Thu NSNN năm 2017 ước tăng 2,3% so với dự toán nhưng chủ yếu là tăng thu ngân sách địa phương, trong khi thu ngân sách T.Ư ước khó đạt dự toán. Có thể thấy nguyên nhân do quy mô thu NSNN tính theo GDP có xu hướng giảm nhanh, chịu áp lực tiếp tục giảm trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, giá dầu thô diễn biến ở mức thấp, làm giảm mạnh nguồn thu từ dầu thô và thu cân đối hoạt động xuất nhập khẩu. Việc cơ cấu lại nền kinh tế cũng làm giảm nguồn thu NSNN trong ngắn hạn, đặc biệt thu ngân sách T.Ư rất khó khăn do kết cấu có khoản thu xuất nhập khẩu, thu dầu thô và thu viện trợ. Bên cạnh đó là tình trạng lồng ghép các chính sách xã hội trong chính sách thu làm tăng chi phí thuế, nợ thuế chưa được xử lý căn bản, vừa hạn chế nguồn thu cho NSNN, vừa tác động tiêu cực tới môi trường đầu tư, kinh doanh,... Bội chi NSNN cũng là nguyên nhân khiến công tác thu NSNN gặp khó khăn, do nhu cầu chi luôn ở mức cao, đôi khi vượt khỏi khả năng cân đối nguồn lực, ảnh hưởng tới hiệu quả nền kinh tế khi chưa bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ trọng yếu của đất nước.
Để khắc phục tình trạng này, cần tập trung cơ cấu lại thu, chi NSNN, nhanh chóng hoàn thiện chính sách thu gắn với cơ cấu lại thu NSNN theo hướng bao quát toàn bộ các nguồn thu, mở rộng cơ sở thu, nhất là các nguồn thu mới, phù hợp thông lệ quốc tế; tăng tỷ trọng thu nội địa, bảo đảm tỷ trọng hợp lý giữa thuế gián thu và thuế trực thu, khai thác tốt thuế thu từ tài sản, tài nguyên, bảo vệ môi trường; hạn chế thấp nhất việc lồng ghép chính sách xã hội trong các sắc thuế và chính sách miễn, giảm, giãn thuế, bảo đảm tính trung lập của thuế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, công bằng, khuyến khích đầu tư và điều tiết thu nhập hợp lý.
Muốn vậy, theo tôi, việc quan trọng chính là cải cách cơ sở tính thuế. Vừa qua, các cơ quan chức năng đã rất tích cực cải cách cơ sở tính thuế thông qua việc sửa đổi, bổ sung các luật liên quan, nhất là liên quan tới thu NSNN. Các nội dung sửa đổi, bổ sung này rất quan trọng, có ý nghĩa cải cách lớn, nhất là tạo điều kiện tháo gỡ khó khăn cho DN. Tuy trong dư luận xã hội còn những điều không đồng thuận, nhưng rõ ràng những cải cách này liên quan trực tiếp và sâu rộng tới toàn bộ đời sống KT-XH, nếu không cải cách, tình trạng trên khó giải quyết triệt để.
TS NGUYỄN VIẾT LỢI.
Viện trưởng Chiến lược và Chính sách tài chính.
Thúc đẩy tiến độ xử lý nợ xấu.
Tỷ lệ nợ xấu của các tổ chức tín dụng (TCTD) chín tháng qua đã tăng nhẹ so với thời điểm cuối năm 2016. Theo tôi, nợ xấu tăng một phần là do tăng trưởng tín dụng thời gian qua tăng nhanh và cao. Cụ thể, sau chín tháng tín dụng đã tăng 12,1%, cao hơn các năm trước và từ nay đến cuối năm dự kiến có thể tăng lên đến 18% hoặc cao hơn. Mặt khác, nợ xấu cũng có thể do hậu quả của tín dụng trước đó. Nhiều DN thời gian qua làm ăn được, nền kinh tế hồi phục nên trả được nợ, nhưng cũng có những DN thất bại, mất khả năng thanh toán với ngân hàng nên khoản vay trở thành nợ xấu.
Nghị quyết số 42 của Quốc hội về thí điểm xử lý nợ xấu được ban hành là cơ sở để các ngân hàng xử lý nợ xấu và xử lý tài sản bảo đảm một cách hiệu quả hơn. Tuy nhiên cho đến nay, mọi chuyện vẫn diễn ra rất chậm. Việc mua bán nợ xấu theo giá thị trường vẫn chưa triển khai được. Hiện nay, vấn đề mua bán theo giá thị trường trên nguyên tắc thì dễ, nhưng khi thực hiện lại rất khó. Giả sử DN có tài sản thế chấp tại ngân hàng được định giá trước đây là 100 triệu đồng, ngân hàng cho vay khoảng 70%, bây giờ giá tài sản này giảm xuống chỉ còn một nửa. Ngân hàng muốn thu giữ tài sản đó thì phải thanh lý, ít nhất lấy lại được một nửa bù vào khoản vay 70% nhưng khách hàng không chấp nhận bán với giá đó. Chưa kể, việc bán nợ dưới giá trị sổ sách cũng gặp trở ngại vì các ngân hàng không muốn hình sự hóa.
Để thúc đẩy tiến độ xử lý nợ xấu cũng như triển khai thành công đề án cơ cấu lại hệ thống các TCTD gắn với xử lý nợ xấu, các cơ quan chức năng cần vào cuộc cùng với ngân hàng. Thêm vào đó, tình trạng sở hữu chéo trong các ngân hàng vẫn chưa được xử lý triệt để. Việc tất cả các cổ đông phải thoái vốn theo đúng quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) vẫn diễn ra chậm chạp. NHNN cần tăng cường thanh tra, kiểm tra để tất cả các cổ đông phải tuân thủ đúng quy định, khi đó hệ thống ngân hàng mới trở nên lành mạnh hơn, không bị nhóm lợi ích cấu kết lợi dụng. Theo tôi, trong năm nay hoặc năm 2018, tất cả các ngân hàng phải thoái vốn khỏi các ngân hàng khác nếu có số cổ phần cao hơn quy định của NHNN.
TS NGUYỄN TRÍ HIẾU.
Chuyên gia tài chính - ngân hàng.
Nâng cao hiệu quả chi tiêu công.
Việt Nam đang đứng trước thách thức của việc thay đổi hiệu suất chi thường xuyên trong tổng chi NSNN. Chi tiêu cho quản lý hành chính liên tục tăng cho thấy, chúng ta đã không đạt được kết quả tốt trong cải cách bộ máy hành chính. Cụ thể, riêng số chi quản lý hành chính cho các cơ quan T.Ư đã tăng hơn 12 lần, từ 3.000 tỷ đồng năm 2004 lên 37.395 tỷ đồng năm 2015. Hai lý do gây ra hiện tượng này là tăng lương và tăng biên chế. Tổng chi lương của Chính phủ hiện tương đối cao so với các quốc gia khác trong khu vực. Với tốc độ tăng như hiện nay, tỷ lệ này trên GDP có thể lên đến 11,1% vào năm 2020, cao hơn hầu hết các quốc gia thu nhập cao. Trong khi đó, hiệu quả hoạt động của người lao động trong khu vực nhà nước chưa cải thiện.
Thời gian tới, Việt Nam vẫn có nhu cầu đầu tư cao cho cả cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực, đòi hỏi phải duy trì mức độ đầu tư hợp lý hơn, nâng cao hiệu suất, sử dụng có hiệu quả các tài sản công cũng như ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo. Đây rõ ràng là thách thức không nhỏ ngay cả khi chúng ta đã quyết tâm đổi mới mô hình tăng trưởng. Theo tôi, để cải cách chi tiêu công, trước hết cần giảm tỷ lệ chi thường xuyên bằng cách giảm tốc độ tăng biên chế và quỹ lương cho cán bộ, công chức và viên chức, hỗ trợ phát triển một bộ máy hành chính linh hoạt. Bên cạnh đó, việc theo dõi chặt chẽ mức tăng và áp dụng các biện pháp cải thiện cần thiết sẽ giúp bảo đảm quy mô và mức lương hợp lý cho bộ máy hành chính. Ngoài ra, cần rà soát lại các mục tiêu chi theo một khuôn khổ chính sách nhất quán hơn, tạo điều kiện để gắn kết tốt hơn giữa chi tiêu và mục tiêu; xem xét điều chỉnh một số mục tiêu về phát triển hạ tầng quá tham vọng cho phù hợp hơn với khả năng huy động nguồn lực đầu tư hiện nay; áp dụng các cơ chế lựa chọn đầu tư chặt chẽ để góp phần giảm tình trạng đầu tư dàn trải và nâng cao hiệu quả đầu tư; tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình về tài chính ở cấp địa phương, thực hiện nghiêm kỷ luật tài khóa.
PGS, TS VŨ SỸ CƯỜNG.
Phó trưởng Bộ môn Phân tích chính sách tài chính, Học viện Tài chính.
