Theo quy hoạch, Vùng TP Hồ Chí Minh rộng 30.404 km2, gồm bảy tỉnh: Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh, Long An, Đồng Nai, Tiền Giang, Bà Rịa - Vũng Tàu và TP Hồ Chí Minh. Dân số hiện tại hơn 18,7 triệu người, ước tính đến năm 2030 khoảng từ 24 - 25 triệu người và đến năm 2050 có thể tăng lên từ 29 - 30 triệu người.
Không gian Vùng TP Hồ Chí Minh sẽ chia thành bốn tiểu vùng. Theo đó, tiểu vùng đô thị trung tâm bao gồm TP Hồ Chí Minh và vùng phụ cận gồm các huyện, thành phố, thị xã: Đức Hòa, Cần Giuộc, Bến Lức (Long An); Thủ Dầu Một, Dĩ An, Thuận An, Bến Cát, Tân Uyên (Bình Dương); Biên Hòa, Nhơn Trạch, Trảng Bom, Long Thành và một phần huyện Vĩnh Cửu (Đồng Nai). Trong đó, TP Hồ Chí Minh là đô thị hạt nhân trung tâm vùng; TP Bình Dương là đô thị động lực phía bắc; TP Biên Hòa - Long Thành - Nhơn Trạch là vùng đô thị động lực phía đông; Củ Chi - Hậu Nghĩa - Đức Hòa là các đô thị động lực vùng phía tây bắc; Bến Lức - Cần Giuộc - Hiệp Phước là các đô thị sinh thái phía tây nam.
Tiểu vùng phía đông gồm tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và phần còn lại ở phía đông của tỉnh Đồng Nai (thị xã Long Khánh và các huyện Thống Nhất, Cẩm Mỹ, Xuân Lộc, Định Quán, Tân Phú và một phần huyện Vĩnh Cữu). Trong đó, TP Vũng Tàu và TP Bà Rịa là cực tăng trưởng trên trục hành lang quốc tế dọc quốc lộ 51; thị xã Long Khánh là cực tăng trưởng trên hành lang kinh tế dọc quốc lộ 1A. Tiểu vùng này đóng vai trò là cửa ngõ giao thương quốc tế của cả vùng thông qua cảng hàng không quốc tế Long Thành và cảng biển trung chuyển quốc tế Cái Mép - Thị Vải.
Tiểu vùng phía bắc tây bắc gồm các tỉnh Bình Phước, Tây Ninh và một phần tỉnh Bình Dương (các huyện: Bàu Bàng, Dầu Tiếng, Phú Giáo, Bắc Tân Uyên). Trong đó, Chơn Thành - Đồng Xoài là cực tăng trưởng trên trục hành lang kinh tế dọc quốc lộ 13. Đô thị Trảng Bàng - Gò Dầu - Hòa Thành - Tây Ninh là cực tăng trưởng trên trục hành lang phía tây bắc dọc quốc lộ 22. Tiểu vùng này là cửa ngõ giao thương phía bắc của Vùng TP Hồ Chí Minh nối vùng sông Mê Công mở rộng và vùng Đông - Nam Á.
Tiểu vùng phía tây nam gồm tỉnh Tiền Giang và một phần tỉnh Long An (trừ huyện Đức Hòa, Cần Giuộc, Bến Lức). Trong đó, hai thành phố Mỹ Tho và Tân An là cực tăng trưởng trên trục hành lang dọc quốc lộ 1 phía tây nam. Tiểu vùng này có vai trò là cửa ngõ của Vùng TP Hồ Chí Minh với vùng đồng bằng sông Cửu Long và vùng sông Mê Công mở rộng.
Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phan Thị Mỹ Linh, đề án xác định mục tiêu đến năm 2050 sẽ phát triển Vùng TP Hồ Chí Minh trở thành vùng kinh tế hiện đại, trung tâm kinh tế lớn của cả nước và khu vực Đông - Nam Á, tập trung vào các lĩnh vực tài chính - thương mại, khoa học - dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp chuyên sâu với trình độ chuyên môn hóa cao, văn hóa - giáo dục - đào tạo - y tế chất lượng cao. Trong đó, TP Hồ Chí Minh sẽ là đô thị hạt nhân vùng, động lực phát triển kinh tế vùng và quốc gia, có vai trò quan trọng trong khu vực với các kết nối quốc tế mạnh mẽ Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Trần Vĩnh Tuyến cho biết, trong quá trình phát triển hiện nay, TP Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận còn gặp nhiều khó khăn về cơ sở hạ tầng, kết nối giữa các địa phương.
Vì thế, quy hoạch vùng với sự phân công hợp lý thông qua một kế hoạch tổng thể sẽ xác định được thế mạnh của mỗi địa phương, khu vực, đặc biệt là vai trò trung tâm của TP Hồ Chí Minh để từng địa phương có thể phát triển nhanh, bền vững, đồng thời gắn bó, gắn kết với nhau trong việc phân bổ các nguồn lực, nhất là các ngành đang được nhiều địa phương quan tâm như du lịch, văn hóa - giáo dục, công nghệ cao.
Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Trần Ngọc Chính cho rằng, vấn đề quản lý Vùng TP Hồ Chí Minh hiện nay còn nhiều bất cập, chưa có cơ chế rõ ràng. Đồ án quy hoạch vẫn áp dụng mô hình Ban quản lý quy hoạch đầu tư và xây dựng như Vùng Thủ đô Hà Nội. Muốn tạo sự đột phá, Chính phủ cần xây dựng cơ chế quản lý cấp vùng để điều tiết mối liên hệ vùng thuận tiện. Nếu không, quy hoạch thì đã có nhưng mỗi tỉnh cứ làm theo ý mình, không có sự đồng nhất, liên thông, kết nối. Chẳng hạn, trục kinh tế quốc lộ 51 Biên Hòa - Vũng Tàu hết sức đa dạng với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, song hiện nay chưa phát huy được giá trị vì chưa có đường sắt, cao tốc. Nếu quy hoạch vùng mà xây dựng được dự án đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và tuyến đường sắt vận tải hàng hóa thì sẽ phát huy được tối đa thế mạnh của trục kinh tế này.
Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện quy hoạch vùng, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phan Thị Mỹ Linh đề nghị các địa phương lập ban chỉ đạo thực hiện quy hoạch vùng theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Bên cạnh hoạt động của ban chỉ đạo, các địa phương tiếp tục thực hiện cơ chế Hội đồng vùng đã duy trì gần 10 năm qua, đồng thời kiến nghị Trung ương các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển từng giai đoạn nhằm đáp ứng mục tiêu đề án đề ra.
Riêng với TP Hồ Chí Minh, ông Trần Vĩnh Tuyến khẳng định, thành phố sẽ triển khai ngay thông tin về đồ án điều chỉnh quy hoạch vùng, qua đó ghi nhận những ý kiến đóng góp của các chuyên gia và người dân. Thành phố sẽ thuê tư vấn cùng tham gia vào quá trình điều chỉnh quy hoạch tổng thể, quy hoạch trung tâm TP Hồ Chí Minh, quy hoạch liên kết vùng và quy hoạch không gian ngầm.
Vũ Nguyên.
