Genom düzenleme - Vikipedi
Genetik materyali bir konakçı genomuna rastgele yerleştiren erken genetik mühendislik tekniklerinden farklı olarak, genom düzenleme, eklemeleri bölgeye özel ...
CRISPR
2015 itibarıyla dört mühendislik nükleaz ailesi kullanıldı: meganükleazlar, çinko parmak nükleazları (ZFN'ler), transkripsiyon aktivatör benzeri efektör bazlı nükleazlar (TALEN) ve kümelenmiş düzenli aralıklarla aralıklı kısa palindromik tekrarlar ( <anchor>CRISPR</anchor>/Cas9) sistemi.[4][5][6][7] 2017 itibarıyla dokuz genom editörü mevcuttu.[8]
CRISPR - Vikipedi
CRISPR - Vikipedi[İçeriğe atla](#bodyContent)

Ana menü

Ana menü

kenar çubuğuna taşıgizle

Gezinti


- [Anasayfa](/wiki/Anasayfa "Anasayfayı ziyaret et [z]")
- [Hakkımızda](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [İçindekiler](/wiki/Vikipedi:G%C3%B6z_at)
- [Rastgele madde](/wiki/%C3%96zel:Rastgele "Rastgele bir sayfaya gidin [x]")
- [Seçkin içerik](/wiki/Vikipedi:Se%C3%A7kin_i%C3%A7erik)
- [Yakınımdakiler](/wiki/%C3%96zel:Yak%C4%B1n%C4%B1mdakiler)

Katılım


- [Bağış yapın](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_tr.wikipedia.org&uselang=tr "Bizi destekleyin")
- [Deneme tahtası](/wiki/Vikipedi:Deneme_tahtas%C4%B1)
- [Köy çeşmesi](/wiki/Vikipedi:K%C3%B6y_%C3%A7e%C5%9Fmesi "Güncel olaylarla ilgili son bilgiler")
- [Son değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:SonDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler "Vikide yapılmış son değişikliklerin listesi [r]")
- [Dosya yükle](/wiki/Vikipedi:Y%C3%BCkle)
- [Topluluk portali](/wiki/Vikipedi:Topluluk_portali "Proje hakkında, neler yapabilirsiniz, ne nerededir")
- [Wikimedia dükkânı](//shop.wikimedia.org)
- [Yardım](/wiki/Yard%C4%B1m:%C4%B0%C3%A7indekiler "Yardım almak için")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Vikipedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-tr.svg)![Özgür Ansiklopedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-tr.svg)](/wiki/Anasayfa)

[Ara](/wiki/%C3%96zel:Ara "Vikipedi içinde ara [f]")

Ara

Görünüm

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=CRISPR "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=CRISPR "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Kişisel araçlar

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=CRISPR "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=CRISPR "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Çıkış yapmış editörler için sayfalar [daha fazla bilgi](/wiki/Yard%C4%B1m:Giri%C5%9F)

- [Katkılar](/wiki/%C3%96zel:Katk%C4%B1lar%C4%B1m "Bu IP adresinden yapılmış değişiklikler listesi [y]")
- [Mesaj](/wiki/%C3%96zel:MesajSayfam "Bu IP adresindeki düzenlemeler hakkında tartışma [n]")

## İçindekiler

kenar çubuğuna taşıgizle

- Giriş

- [1Tarihçe](#Tarihçe)
- [2Çalışma Mekanizması](#Çalışma_Mekanizması)Çalışma Mekanizması alt bölümünü aç/kapa  - [2.1Cas9 Enzimi](#Cas9_Enzimi)
  - [2.2Rehber RNA (İng. guide RNA - gRNA)](#Rehber_RNA_(İng._guide_RNA_-_gRNA))
- [3CRISPR ve Evrim](#CRISPR_ve_Evrim)
- [4Tartışmalar](#Tartışmalar)Tartışmalar alt bölümünü aç/kapa  - [4.1Lulu ve Nana Olayı](#Lulu_ve_Nana_Olayı)
- [5Kaynakça](#Kaynakça)

İçindekiler tablosunu değiştir

# CRISPR

44 dil

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Afrikaanca")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%B3%D8%A8%D8%B1 "كريسبر - Arapça")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B0 "ক্রিস্পার - Bengalce")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Katalanca")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Çekçe")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Galce")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Danca")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Almanca")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Yunanca")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - İngilizce")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - İspanyolca")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Estonca")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Baskça")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D9%BE%D8%B1 "کریسپر - Farsça")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Fince")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Clustered_Regularly_Interspaced_Short_Palindromic_Repeats "Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats - Fransızca")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - İrlandaca")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Galiçyaca")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A7%D7%A8%D7%99%D7%A1%D7%A4%D7%A8 "קריספר - İbranice")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Macarca")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Endonezce")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/CRISPR/Cas9-erf%C3%B0at%C3%A6knin "CRISPR/Cas9-erfðatæknin - İzlandaca")
- [İtaliano](https://it.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - İtalyanca")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Japonca")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Korece")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Forfex_genetica "Forfex genetica - Latince")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Litvanca")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%BC "ക്രിസ്പർ - Malayalam dili")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Malayca")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Felemenkçe")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Norveççe Bokmål")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Lehçe")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Portekizce")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Keçuva dili")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Rumence")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Rusça")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Slovakça")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Slovence")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/CRISPR/Cas9 "CRISPR/Cas9 - İsveççe")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B9%8C "คริสเปอร์ - Tayca")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Ukraynaca")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Vietnamca")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/CRISPR "CRISPR - Çince")

[Bağlantıları değiştir](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q412563#sitelinks-wikipedia "Dillerarası bağlantıları değiştir")

- [Madde](/wiki/CRISPR "İçerik sayfasını göster [c]")
- [Tartışma](/wiki/Tart%C4%B1%C5%9Fma:CRISPR "İçerik ile ilgili tartışma [t]")

Türkçe

- [Oku](/wiki/CRISPR)
- [Değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=CRISPR&action=history "Bu sayfanın geçmiş sürümleri [h]")

Araçlar

Araçlar

kenar çubuğuna taşıgizle

Eylemler


- [Oku](/wiki/CRISPR)
- [Değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=CRISPR&action=history)

Genel


- [Sayfaya bağlantılar](/wiki/%C3%96zel:SayfayaBa%C4%9Flant%C4%B1lar/CRISPR "Bu sayfaya bağlantı vermiş tüm viki sayfalarının listesi [j]")
- [İlgili değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:%C4%B0lgiliDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler/CRISPR "Bu sayfadan bağlantı verilen sayfalardaki son değişiklikler [k]")
- [Özel sayfalar](/wiki/%C3%96zel:%C3%96zelSayfalar "Tüm özel sayfaların listesi [q]")
- [Kalıcı bağlantı](/w/index.php?title=CRISPR&oldid=32744155 "Bu sayfanın bu revizyonuna kalıcı bağlantı")
- [Sayfa bilgisi](/w/index.php?title=CRISPR&action=info "Bu sayfa hakkında daha fazla bilgi")
- [Bu sayfayı kaynak göster](/w/index.php?title=%C3%96zel:KaynakG%C3%B6ster&page=CRISPR&id=32744155&wpFormIdentifier=titleform "Bu sayfadan nasıl kaynak göstereceği hakkında bilgi")
- [Kısaltılmış URL'yi al](/w/index.php?title=%C3%96zel:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FCRISPR)
- [Karekodu indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:QrCode&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FCRISPR)
- [Vikiveri ögesi](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q412563 "Veri havuzundaki ilgili ögeye bağlantı [g]")

Yazdır/dışa aktar


- [Bir kitap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kitap&bookcmd=book_creator&referer=CRISPR)
- [PDF olarak indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:DownloadAsPdf&page=CRISPR&action=show-download-screen)
- [Basılmaya uygun görünüm](/w/index.php?title=CRISPR&printable=yes "Bu sayfanın basılmaya uygun sürümü [p]")

Diğer projelerde


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:CRISPR)

Görünüm

kenar çubuğuna taşıgizle

Vikipedi, özgür ansiklopedi

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/CRISPR_effectors.pdf/page1-450px-CRISPR_effectors.pdf.jpg)](/wiki/Dosya:CRISPR_effectors.pdf) _**CRISPR antiviral prokaryot savunma mekanizması diyagramı.[\[1\]](#cite_note-pmid20056882-1)**_

**CRISPR,** (ing. Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats) DNA dizilimleri kümesidir.

**Düzenli aralıklarla bölünmüş palindromik tekrar kümeleri** ( **CRISPR**[\[2\]](#cite_note-sawyer2013-2)), kısa tekrarı baz dizileri içeren prokaryot DNA segmentleridir. Her tekrarı daha önce maruz kalınan bakteriyofaj veya plazmid kaynaklı kısa "aralayıcı DNA" segmentleri takip etmektedir.[\[3\]](#cite_note-pmid20125085-3)

CRISPR, bakterilerin kendilerini virüslerden kaynaklanan saldırılara karşı korumak için kullandıkları bir savunma sistemi olarak işlev görmektedir.[\[4\]](#cite_note-4)

CRISPR Gen teknolojisi insan geleceği için önemli olsa da bazı ülkeler karşı çıkmaktadır.

CRISPR Gen teknolojisi tarım alanında büyük ölçüde katkıda bulunmaktadır.

## Tarihçe

\[ [değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&veaction=edit&section=1 "Değiştirilen bölüm: Tarihçe") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&action=edit&section=1 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Tarihçe")\]

CRISPR kümeleri 1980'den beri bilinmektedir. Ancak 2005 yılında CRISPR genleri ile çalışan 3 farklı grubun keşifleriyle CRISPR'nin canlının savunma mekanizmasındaki rolünü kanıtlanmıştır. Araştırmaların sonucu CRISPR kümelerinde bulunan aralık genlerin canlıyı enfekte eden bazı virüsler ile aynı dizilime sahip olduğunu göstermektedir. Bir virüs DNA'sı ile aynı dizilimde olan aralık genine sahip olmak, o virüse karşı direnç oluşumunun göstergesidir.

Yıllarca süren araştırmalar sonucunda, CRISPR sisteminin bir bağışıklık mekanizması olabileceği hipotezi oluşturuldu ve bu hipotez büyük ölçüde doğrulandı.

2012 yılında [Jennifer Doudna](/wiki/Jennifer_Doudna "Jennifer Doudna") ve ekibi bir canlının DNA'sını kesebilecek ve düzenleyebilecek bir uygulama geliştirdi. DNA dizisini yüksek hassaslıkta kesebilecek bir makasa ihtiyaçları vardı. Bundan hareketle DNA dizisine denk gelen bir RNA molekülü oluşturuldu ve bu molekül Cas9 proteini ile birleştirildi. Böylece CRISPR-Cas9 teknolojisi ortaya çıktı.

CRISPR-Cas9 teknolojisi, istenilen DNA dizisi bölgesinden kesim yapabilmektedir.[\[5\]](#cite_note-uskudar.edu.tr-5)

## Çalışma Mekanizması

\[ [değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&veaction=edit&section=2 "Değiştirilen bölüm: Çalışma Mekanizması") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&action=edit&section=2 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Çalışma Mekanizması")\]

DNA'da değişiklik yaratan iki önemli molekül mevcuttur. Bunlar Cas9 enzimi ve rehber RNA'dır. CRISPR-Cas9 teknolojisi bu iki önemli moleküle dayanmaktadır.

### [Cas9 Enzimi](https://en.wikipedia.org/wiki/Cas9 "en:Cas9")

\[ [değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&veaction=edit&section=3 "Değiştirilen bölüm: Cas9 Enzimi") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&action=edit&section=3 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Cas9 Enzimi")\]

Moleküler bir makas görevini gerçekleştiren Cas9, genomun belirli yerlerinden iki DNA iplikçiğini kesmektedir. Böylece DNA parçaları eklenmektedir ve çıkarılabilmektedir.

### [Rehber RNA](https://en.wikipedia.org/wiki/Guide_RNA "en:Guide RNA") (İng. guide RNA - gRNA)

\[ [değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&veaction=edit&section=4 "Değiştirilen bölüm: Rehber RNA (İng. guide RNA - gRNA)") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&action=edit&section=4 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Rehber RNA (İng. guide RNA - gRNA)")\]

Uzun bir RNA iskeletin içindeki yaklaşık 20 bazlık bir RNA dizilimidir. Uzun RNA iskeleti DNA'ya bağlanarak Cas9'un genomun doğru noktasına gitmesine rehberlik etmektedir. Bu sayede Cas9 enzimi genomdaki doğru noktaları kesmektedir.

Genomdaki hedef DNA dizilimin bütünleyici RNA bazlarına sahip olan rehber RNA, DNA'daki belirli bir dizilimi bulup bağlanmak için tasarlanmaktadır. Cas9 enzimi ise rehber RNA'yı izlemektedir. Kısaca rehber RNA Cas9'a rehberlik ederek DNA'daki ilgili yere gitmesini ve DNA'nın iki iplikçiğinde kesik oluşturmasını sağlamaktadır. Kesik oluştuğu sırada hücre DNA'nın hasar aldığını fark ederek onu onarmaya çalışmaktadır. Bilim insanları DNA onarım mekanizmasını kullanarak, ilgilendikleri hücrenin genleriyle ilgili değişiklik çalışmaları yapmaktadır.[\[5\]](#cite_note-uskudar.edu.tr-5)

## CRISPR ve Evrim

\[ [değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&veaction=edit&section=5 "Değiştirilen bölüm: CRISPR ve Evrim") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&action=edit&section=5 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: CRISPR ve Evrim")\]

CRISPR-Cas9 teknolojisi ile insan genomu düzenlenebilir ve istenmeyen genetik hastalıklar ortadan kalkabilmektedir.

Yapılan çalışmalar, CRISPR-Cas9 teknolojisinin birçok tıbbi hastalığın (kanser, hepatit B, talesemi, lösemi, orak hücreli anemi vb.) tedavisinde umut vadettiğini göstermektedir. Yapılan çalışmalar genellikle somatik hücrelerin genomlarının düzenlenmesi üzerine yapılmaktadır. Ancak son yıllarda üreme hücrelerinin genomları üzerinde çalışmalar yapılması da tartışılmaktadır.

Bilim insanları evrimin temel mekanizmalarından biri olan seçilimle birlikte çeşitliliğe müdahale etmenin genetik düzenlemelerden geçtiğine inanmaktadır. CRISPR-Cas9 teknolojisi ile istenmeyen kalıtsal hastalık genlerini genomumuzdan kesip atılabilir veya düzenlenebilir. Bu sayede biyolojik sınırlar çevremize göre daha uyumlu bir şekilde belirlenebilir.[\[6\]](#cite_note-6)

## Tartışmalar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&veaction=edit&section=6 "Değiştirilen bölüm: Tartışmalar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&action=edit&section=6 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Tartışmalar")\]

Üreme hücrelerinin düzenlenmesinde CRISPR-Cas9 teknolojisinin kullanılma fikri bazı etik tartışmalara yol açmaktadır. Üreme hücrelerinde yapılacak değişikliklerin nesilden nesle aktarılma durumu ciddi bir etik boyut olarak görülmektedir.

CRISPR-Cas9 teknolojisinin kullanılmasın da erken gelişim süreçlerini anlamak ve tüp bebek işlemlerinde embriyoların kültür durumlarının düzeltilmesine yardımcı olabileceğine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

CRISPR-Cas9 teknolojisi dikkatle takip edilmesi gereken etkili bir genom düzenleme yöntemidir. Bilim insanlarının insan eşey hücre öncüllerini kalıcı olarak değiştirmesi gibi bir durum söz konusu olduğundan bu konudaki tartışmalar sürmektedir. Çalışmaların etik ilkelere bağlı kalarak yapılması amaçlanmaktadır.[\[7\]](#cite_note-7)

### Lulu ve Nana Olayı

\[ [değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&veaction=edit&section=7 "Değiştirilen bölüm: Lulu ve Nana Olayı") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&action=edit&section=7 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Lulu ve Nana Olayı")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Jiankui0001.jpg/220px-Jiankui0001.jpg)](/wiki/Dosya:Jiankui0001.jpg) He Jiankui, 6 Kasım 2018 tarihinde YouTube'da The He Lab kanalından yayınladığı video ile insanlık tarihinin ilk genetik tasarımlı bebeklerinin dünyaya geldiğini açıklamıştır.

CRISPR teknolojisinin kullanımına yönelik tartışmalar süregelirken 2018 yılında [He Jiankui](/wiki/He_Jiankui "He Jiankui"), CRISPR teknolojisini insan embriyosunda kullanılmasıyla insanlık tarihinin ilk genetik tasarımlı bebekleri olan Lulu ve Nana´nın dünyaya geldiğini duyurmuştur.[\[8\]](#cite_note-8) HIV’i hücre içerisine almakla görevli CCR5 yüzey reseptörünü, CRISPR-CAS9 teknolojisi ile insan embriyolarında işlevsiz hâle getiren He Jiankui, 26 Kasım 2018 tarihinde YouTube aracılığıyla HIV'e dirençli ikiz bebeklerin sağlıklı bir şekilde dünyaya geldiğini iddia etmiştir.[\[9\]](#cite_note-:0-9) Kısa bir süre sonra yetkili makamlarca da doğrulanan bu deney, yaşadığımız yüzyılın bilim dünyasında sarsıcı etkiler bırakan her yönüyle etik ihlallerine tanık olduğumuz bir deney olarak büyük tartışmalara yol açmıştır.[\[9\]](#cite_note-:0-9) 29 Kasım 2018'de Çinli yetkililer, Çin yasalarını ihlal ettiği gerekçesiyle He Jiankui'nin tüm araştırma faaliyetlerini askıya almıştır.[\[10\]](#cite_note-10)

## Kaynakça

\[ [değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&veaction=edit&section=8 "Değiştirilen bölüm: Kaynakça") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=CRISPR&action=edit&section=8 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kaynakça")\]

01. **[^](#cite_ref-pmid20056882_1-0)** Horvath P, Barrangou R (Ocak 2010). "CRISPR/Cas, the immune system of bacteria and archaea". _Science_. **327** (5962). ss. 167-70. [Bibcode](/wiki/Bibcode "Bibcode"): [2010Sci...327..167H](http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Sci...327..167H). [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1126/Science.1179555](https://doi.org/10.1126/Science.1179555). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [20056882](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20056882).
02. **[^](#cite_ref-sawyer2013_2-0)** Sawyer E (9 Şubat 2013). ["Editing Genomes with the Bacterial Immune System"](http://www.nature.com/scitable/blog/bio2.0/editing_genomes_with_the_bacterial). _Scitable_. Nature Publishing Group. 27 Kasım 2015 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20151127131532/http://www.nature.com/scitable/blog/bio2.0/editing_genomes_with_the_bacterial). Erişim tarihi: 6 Nisan 2015.
03. **[^](#cite_ref-pmid20125085_3-0)** Marraffini LA, Sontheimer EJ (Mart 2010). "CRISPR interference: RNA-directed adaptive immunity in bacteria and archaea". _[Nature Reviews Genetics](/wiki/Nature_Reviews_Genetics "Nature Reviews Genetics")_. **11** (3). ss. 181-90. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1038/nrg2749](https://doi.org/10.1038/nrg2749). [PMC](/wiki/PubMed_Central#PMCID "PubMed Central") [2928866](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2928866) $2. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [20125085](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20125085).[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Open_Access_logo_PLoS_transparent.svg/8px-Open_Access_logo_PLoS_transparent.svg.png)](/wiki/A%C3%A7%C4%B1k_eri%C5%9Fim "Açık erişim")
04. **[^](#cite_ref-4)**["Arşivlenmiş kopya"](https://www.cbinsights.com/research/what-is-crispr/). 24 Ocak 2019 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20190124203324/https://www.cbinsights.com/research/what-is-crispr/). Erişim tarihi: 24 Ocak 2019.
05. **^** [_**a**_](#cite_ref-uskudar.edu.tr_5-0) [_**b**_](#cite_ref-uskudar.edu.tr_5-1)["CRISPR-CAS9 Nedir?, Üsküdar Üniversitesi"](https://web.archive.org/web/20201205081450/https://uskudar.edu.tr/tr/crispr-cas9). 5 Aralık 2020 tarihinde [kaynağından](https://uskudar.edu.tr/tr/crispr-cas9) arşivlendi.
06. **[^](#cite_ref-6)**["KÜRKÇÜ Hasan Bora, 2020, CRISPR-Evrim İlişkisi"](https://web.archive.org/web/20201111141445/https://ekog.org/2020/11/11/crispr-evrim-iliskisi/). 11 Kasım 2020 tarihinde [kaynağından](https://ekog.org/2020/11/11/crispr-evrim-iliskisi/) arşivlendi.
07. **[^](#cite_ref-7)**["ÖZER Onur, 2014, CRISPR Gen Düzenleme Yöntemi Nedir? CRISPR-Cas9 Sistemini Kullanarak Genleri Nasıl Düzenleriz?"](https://web.archive.org/web/20200316085615/https://evrimagaci.org/crispr-gen-duzenleme-yontemi-nedir-crisprcas9-sistemini-kullanarak-genleri-nasil-duzenleriz-407). 16 Mart 2020 tarihinde [kaynağından](https://evrimagaci.org/crispr-gen-duzenleme-yontemi-nedir-crisprcas9-sistemini-kullanarak-genleri-nasil-duzenleriz-407) arşivlendi.
08. **[^](#cite_ref-8)** Cyranoski, David; Ledford, Heidi (26 Kasım 2018). ["Genome-edited baby claim provokes international outcry"](https://www.nature.com/articles/d41586-018-07545-0). _Nature_ (İngilizce). **563** (7733): 607-608. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1038/d41586-018-07545-0](https://doi.org/10.1038/d41586-018-07545-0). 8 Kasım 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20211108161825/https://www.nature.com/articles/d41586-018-07545-0). Erişim tarihi: 7 Kasım 2021.
09. **^** [_**a**_](#cite_ref-:0_9-0) [_**b**_](#cite_ref-:0_9-1) Bulduk, Bengisu Kevser; Şahinoğlu, Serap (2021). ["Dünyanın Genomu Düzenlenmiş İlk Bebekleri Vakasına Yapılan Etik Değerlendirmeler Üzerine Bir İnceleme"](https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-dunyanin-genomu-duzenlenmis-ilk-bebekleri-vakasina-yapilan-etik-degerlendirmeler-uzerine-bir-inceleme-90480.html). _Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi_. **29** (1): 38-47. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.5336/mdethic.2020-74194](https://doi.org/10.5336/mdethic.2020-74194). [ISSN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_S%C3%BCreli_Yay%C4%B1n_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası") [1303-4332](//www.worldcat.org/issn/1303-4332). 23 Kasım 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20211123044741/https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-dunyanin-genomu-duzenlenmis-ilk-bebekleri-vakasina-yapilan-etik-degerlendirmeler-uzerine-bir-inceleme-90480.html). Erişim tarihi: 23 Kasım 2021.
10. **[^](#cite_ref-10)**["China suspends He Jiankui's research activities - CNN"](https://web.archive.org/web/20181129192733/https://www.cnn.com/2018/11/29/health/china-gene-editing-he-jiankui-intl/index.html). _web.archive.org_. 29 Kasım 2018. 29 Kasım 2018 tarihinde [kaynağından](https://www.cnn.com/2018/11/29/health/china-gene-editing-he-jiankui-intl/index.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2021.

[Otorite kontrolü](/wiki/Otorite_kontrol%C3%BC "Otorite kontrolü")[![Bunu Vikiveri'de düzenleyin](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/10px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png)](https://www.wikidata.org/wiki/Q412563 "Bunu Vikiveri'de düzenleyin")

- [BNF](/wiki/Fransa_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Fransa Millî Kütüphanesi"): [cb169411795](https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb169411795) [(data)](https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb169411795)
- [LCCN](/wiki/Kongre_K%C3%BCt%C3%BCphanesi_Kontrol_Numaras%C4%B1 "Kongre Kütüphanesi Kontrol Numarası"): [sh2018000091](https://id.loc.gov/authorities/subjects/sh2018000091)
- [NLI](/wiki/%C4%B0srail_Ulusal_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "İsrail Ulusal Kütüphanesi"): [987012398869405171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987012398869405171)
- [SUDOC](/wiki/%C3%9Cniversiteleraras%C4%B1_Belgeleme_Sistemi "Üniversitelerarası Belgeleme Sistemi"): [181652293](https://www.idref.fr/181652293)

" [https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=CRISPR&oldid=32744155](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=CRISPR&oldid=32744155)" sayfasından alınmıştır

[Kategori](/wiki/%C3%96zel:Kategoriler "Özel:Kategoriler"):

- [Kanser tedavisi](/wiki/Kategori:Kanser_tedavisi "Kategori:Kanser tedavisi")
- [1987'de biyoloji](/wiki/Kategori:1987%27de_biyoloji "Kategori:1987'de biyoloji")
- [2015'te biyoloji](/wiki/Kategori:2015%27te_biyoloji "Kategori:2015'te biyoloji")

Gizli kategoriler:

- [BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:BNF_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:LCCN_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NLI_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [SUDOC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:SUDOC_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:SUDOC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")

- Sayfa en son 08.45, 11 Mayıs 2024 tarihinde değiştirildi.
- Metin [Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.tr) altındadır ve ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak [Kullanım Şartlarını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/tr) ve [Gizlilik Politikasını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/tr) kabul etmiş olursunuz.

Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org/) tescilli markasıdır.


- [Gizlilik politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Vikipedi hakkında](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [Sorumluluk reddi](/wiki/Vikipedi:Genel_sorumluluk_reddi)
- [Davranış Kuralları](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Geliştiriciler](https://developer.wikimedia.org)
- [İstatistikler](https://stats.wikimedia.org/#/tr.wikipedia.org)
- [Çerez politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobil görünüm](//tr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=CRISPR&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)