باغ تخت شیراز
ایران، استان فارس، شیراز، خیابان آزادی، باغ تخت
شیراز از گذشته‌های دور به شهر شعر و ادب معروف بوده است؛ شهری که در تمام فصول میزبان گردشگرانی بسیار می‌شود. این شهر ادبا و شعرای بسیاری را در دامان خود پرورده و یادگارهای ارزشمندی از دوره‌های مختلف تاریخی دارد. مکان‌های دیدنی شیراز، از باغ‌های وسیع و سرسبز تا یادگارهای ارزشمند دوره هخامنشی که در دل کوه رحمت آرمیده‌اند، همه و همه گویای پیشینه کهن و فرهنگ غنی ساکنین این منطقه است. یکی از این مکان‌ها باغ تخت نام دارد. با کجارو همراه باشید. هرآنچه باید درباره باغ تخت شیراز بدانید: معرفی باغ تخت شیرازباغ تخت شیراز کجاست؟ تاریخچه باغ تخت شیرازبازدید از باغ تخت شیرازمعرفی باغ تخت شیرازمیان باغ‌های انبوه و سرسبز شهر شیراز باغی وجود دارد که تجربه‌های تلخ و شیرین بسیاری را پشت سر گذاشته است. بر اساس اسناد و مدارک موجود، این باغ در قسمت شمالی شیراز و در سال‌های پایانی قرن پنجم بر دامنه کوه «باباکوهی» ساخته شد و نام «تختقراچه» را بر آن نهادند. در منابع آمده که این باغ به دستور فردی به نام «اتابکقراچه» احداث شد. این باغ روزگاری پوشیده از درختان انبوه و گل‌های رنگارنگ بود و عمارت باشکوهی در میان آن قرار داشت. باغ تخت شیراز کجاست؟ باغ تخت شیراز از شمال به بلوار جمهوری، از جنوب به بلوار آزادی، از سمت شرق به خیابان جدید قرآن و از غرب به فلکه گاز محدود می‌شود. این مکان امروزه بخشی از یک مجموعه نظامی به نام مرکز علوم و فنون مکانیزه نزاجا (مرکز آموزش پیاده) است که در محله فلکه گاز شیراز و در خیابان آزادی قرار دارد. مشاهده باغ تخت شیراز روی نقشهتاریخچه باغ تخت شیرازخوشبختانه مطالب بسیاری در دست است که اوضاع این بوستان زیبا را در دوره‌های مختلف برایمان روشن می‌کند. باغ تخت در عصر تیموریمنابع گویای آن است که این باغ در قرن نهم بسیار آباد و پررونق بود. طبق روایتی تیمور گورکانی در سفر به این شهر در حوالی این باغ توقف کرد و آن‌چنان مناظر باغ بر رویشتأثیرگذاشت و در خاطرش ماند که هنگام آباد کردن سمرقند کاخی با همین نام در نزدیکی شهر احداث کرد. این داستان را کمالالدینبهزاد نقاش معروف و نامی عصر تیموری و صفوی به تصویر کشیده است. در این تصویر استخری به چشم می‌خورد که نسبتا کوچک است اما احتمالا مبنای استخر وسیعی است که در دوره‌های بعد در این مکان ساخته می‌شود. حدس و گمان‌ها بر این استوار است که در این دوره عمارتی نیز در میان استخر بوده که دست تاریخ و طبیعت آن را ویران کرد. باغ تخت در عهد صفویتاورنیه، سفر نامهنویسو جهانگرد معروف فرانسوی، هنگام سفر به شیراز در دوره صفوی از باغی یاد کرده سرسبز و مملو از درختان میوه و گل‌های فراوان که عمارت زیبایی در بلندای آن به چشم می‌خورد و دریاچه‌ای در پای آن قرار گرفته است. او این باغ را «باغ فردوس» نامید، اما شواهد و توصیفات نشان می‌دهد او در ذکر نام باغ دچار اشتباه شده و باغی را که او دیده همان تختقراچهاست. تصویری نیز از اواخر صفوی یا اوایل افشار به دست آمده که به شیوه آب و مرکب کشیده شده و شمایل باغ تختقراچهرا در آن دوران به تصویر کشیده است. در این تصویر عمارتی باشکوه به چشم می‌خورد که بر دامنه کوهی ایستاده و استخری وسیع در پای آن قرار دارد که رقص فواره‌ها در آن آشکار است. باغ تخت در دوره قاجاراین باغ باشکوه در دوره قاجار با تحولاتی اساسیروبهرو می‌شود. به دستورآغامحمد خان به‌جای عمارت قدیمی، عمارتی جدید در باغ بنا می‌شود و نام باغ را به «تخت قاجار» تغییر می‌دهد. در دوره محمد شاه نیز این باغ بی‌نصیب نمانده و مسیر حرکت آب به‌صورت کرت‌های طبقه‌بندی شده و پلکانیدرمیآید. به جرأت می‌توان گفت بیشتر آثار به‌جای مانده از این باغ در دوره قاجار، متعلق به عصر ناصرالدین‌شاه است. از این دوره آثار، عکس‌ها و منابع مکتوب زیادی در دست است. بر اساس مدارک موجود، این باغ بالغ بر دو هزار متر مربع مساحت داشته و در ابتدای آن باغ دیگری قرار داشت با دو خیابان پوشیده از درختان سرو و چنار که توسط پلکان و درگاه به باغ اصلی متصل می‌شد. دریاچه یا استخر باغ توسط درختان سرو و کاج احاطه شده بود. شیب باغ با هفت کرت مهار شده و عمق کرت‌ها با هم متفاوت بود. در برخی از کرت‌ها درختان مرکبات کاشته شده و در دو سوی برخی از کرت‌ها میله‌هایی مزین به کاشی‌کاری قرار داشت. در دوسوی هر کرت دو رشته پله قرار داشت و به فراخور در برخی از کرتها حوضی احداث‌شده بود که با رقص فواره‌ها فضا را منعطف و دلپذیر می‌کرد. دو برج یا کلاه فرنگی نیز روبه‌روی هم در دو سوی بخش میانی باغ قرار داشتند. عمارت اصلی باغ بر سکویی رفیع قرار گرفته بود. این عمارت باشکوه از دو طبقه تشکیل می‌شد و ایوان وسیعی داشت که با گوشواره وارسیتزئین شده بود. در پشت این عمارت نیز باغ کوچک دیگری قرار داشت که به آن باغ خلوت می‌گفتند این باغ مصفا حوضی مستقل داشت و با درختان مرکبات پوشیده شده بود. در ضلع غربی این باغ نیز حمامی زیبا قرار داشت. آثاری که از دوره ناصرالدین‌شاه قاجار به دست آمده نشانگر، عظمت، زیبایی و شکوه این باغ در دوره قاجار بود. اما این باغ همیشه در اوج باقی نماند و رفته‌رفته از شکوه و رونق آن کاسته شد و زمانه آن را به دست فراموشی سپرد. به مرور درختان باغ خشک شد، عمارت تخریب شد و با خشک شدن دریاچه آبادانی از باغ روی‌گردان شد. باغ تخت در دوره پهلویتصاویری که از عصر پهلوی به‌جای مانده گویای این حقیقت تلخ است. در این تصویر استخر کاملا خشک‌شده و تغییرات چشمگیری در ضلع شرقی عمارت دیده می‌شود. کرت‌ها خشک و فرسوده و نیمه ویران شده‌اند و دیگر اثری از درختان سرسبز مرکبات نیست. از همین دوران بنا رو به ویرانی نهاد و نام آن از «تخت قاجار» به «باغ تخت» تغییر یافت. باغ تخت در عصر حاضردر ۲ آبان ۱۳۵۱، باغ تخت با شماره ثبتی ۹۳۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. متاسفانه امروزه بخش کمی از این باغ به‌همراه قسمت‌هایی از حمام باقی است و به‌سختی می‌توان بین آثار به‌جای مانده و پیشینه شکوهمند این بنا ارتباطی برقرار کرد. بازدید از باغ تخت شیرازدر حال حاضر باغ تخت شیراز در تصرف نیروهای نظامی است و به‌عنوان مرکز علوم و فنون مکانیزه نزاجا (مرکز آموزش پیاده) فعالیت دارد. به همین دلیل امکان بازدید عمومی از این مکان وجود ندارد. به امید روزی که این اثر باشکوه بازسازی شود و به دوران اوج خود بازگردد و به‌عنوان یکی از تفرجگاه‌های تاریخی ومکان‌های دیدنی استان فارسبرای عموم مردم مورد استفاده قرار گیرد. پرسش‌های متداولقدمت باغ تخت شیراز به چه زمانی بازمی‌گردد؟ بر اساس اسناد و مدارک موجود، باغ تخت شیراز در سال‌های پایانی قرن پنجم بر دامنه کوه «باباکوهی» ساخته شد. باغ تخت شیراز کجاست؟ باغ تخت شیراز از شمال به بلوار جمهوری، از جنوب به بلوار آزادی، از سمت شرق به خیابان جدید قرآن و از غرب به فلکه گاز محدود می‌شود. وضعیت باغ تخت در حال حاضر چگونه است؟ متاسفانه امروزه بخش کمی از این باغ به‌همراه قسمت‌هایی از حمام باقی است و به‌سختی می‌توان بین آثار به‌جای مانده و پیشینه شکوهمند این بنا ارتباطی برقرار کرد. این مجموعه در حال حاضر در تصرف نیروهای نظامی است. آیا امکان بازدید از باغ تخت شیراز وجود دارد؟ در حال حاضر باغ تخت شیراز به‌عنوان مرکز علوم و فنون مکانیزه نزاجا (مرکز آموزش پیاده) فعالیت دارد. به همین دلیل امکان بازدید عمومی از این مکان وجود ندارد. نویسنده: مائده معیری