بازار کاشان
ایران، اصفهان، کاشان، خیابان بابا افضل، بازار کاشان
بازار سنتی کاشان یکی از مهم‌ترین و زیباترینجاهای دیدنی کاشانبه حساب می‌آید که بیش از ۴۰ اثر تاریخی از جمله چند تیمچه (بازارچه)، بازار میانچال، آب‌انبار، مسجد و مدرسه، امامزاده، کاروان‌سرا و حمام را در خود جای داده است. بازار کاشان از جاذبه‌های بسیار مهم کشور محسوب می‌شود و از همین رو، در تاریخ هشت شهریور ۱۳۵۵ با شماره ۱۲۸۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این بازار نه‌تنها از نظر معماری و تزیینات، محلی عالی برای بازدید است؛ بلکه می‌توانید صنایع‌دستی و سوغاتی‌های درجه یکی را از آن خریداری کنید. هرآنچه باید درباره بازار کاشان بدانید: بازار کاشان کجاست؟ معرفی بازار کاشانتاریخچه بازار کاشانمعماری بازار کاشاننکات بازدید از بازار کاشانبازار کاشان کجاست؟ آدرس: اصفهان، شهر کاشان، خیابان بابا افضل (نمایش روی نقشه) بازار سنتی کاشان از اواسط خیابان بابا افضل تا حدود دروازه دولت ادامه دارد. مسیر دسترسی به بازار کاشانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: نیکولیا ودلر اموندسن) بازار کاشان دو ورودی اصلی دارد که یکی در خیابان بابا افضل و دیگری در دروازه دولت واقع‌شده و در نتیجه دسترسی به آن از هر دو خیابان امکان‌پذیر است. آدرس یک: کاشان، میدان کمال‌الملک، خیابان بابا افضلآدرس دو: کاشان، دروازه دولت، خیابان اباذردر صورتی که با وسایل حمل و نقل عمومی راهی بازار کاشان هستید، نزدیک‌ترین ایستگاه اتوبوس به بازار در میدان کمال‌الملک قرار دارد. معرفی بازار کاشانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: حجت صابر) بازار کاشان با بیش از ۴۰ اثر تاریخی، یکی از دیدنی‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهر کاشان است؛ ضمن اینکه به‌لطف مغازه‌های متنوع، محلی مناسب برای خرید روزانه و سوغات کاشان به شمار می‌رود. بازار کاشان نسبت به دیگر بازارهای ایران ابعاد کوچک‌تری دارد و به‌راحتی می‌توانید در آن گشت بزنید و خرید کنید. این بازار نیز مشابه تمام بازارهای تاریخی از بخش‌های مختلفی تشکیل‌شده است که هر بخش به فعالیت صنف خاصی اختصاص دارد و به همین دلیل در بخشی از آن مسگران را می‌بینید و در قسمت دیگر با بازار کفاش‌ها روبه‌رو می‌شوید. مهم‌ترین مرکز فرش‌فروشی و تجارت فرش، سرای امین‌الدوله است و ظروف و تزیینات مسی را می‌توانید در بازار مسگرها پیدا کنید. کالاهای دیگری همچون گلاب و عرقیجات، سفال، صنایع‌دستی به‌عنوان کالاهای مهم این بازار عرضه می‌شوند. منبع عکس: گوگل مپ (عکاس از چپ: سید فرید علم‌الهدی، حسین شاهرودیان، خالد یوسف، حجت صابر) این بازار تاریخی فقط مختص فروش اجناس مختلف نیست و مراسمی همچون عزاداری محرم را با شور و شکوه خاصی برگزار می‌کند. از روز ششم محرم تا روز عاشورا در هرروز حدود ۷۰ تا ۸۰ دسته سینه‌زنی راهی تیمچه امین‌الدوله می‌شوند. این دسته‌ها از سمت دروازه دولت، بازار مسگرها، سمت پا نخل و بازار گذرنو حرکت می‌کنند و در نهایت به تیمچه امین‌الدوله می‌رسند. نخستین دسته عزاداری، دسته چاووش عزا است که یک روز قبل از شروع ماه محرم به راه می‌افتد و مردم را از آمدن ماه محرم آگاه می‌کند. تاریخچه بازار کاشانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: ساجد کیومرثی) بازار کاشان در دوره آل‌بویه و سلجوقی ساخته شد؛ با این حال در دوره صفوی، به اوج شکوه خود رسید؛ به‌خصوص در زمان شاه‌عباس اول که جهانگردان زیادی به این بازار سر می‌زدند و تجارت می‌کردند. این بازار در زمان قاجار نیز شکوه و عظمتش را حفظ کرد؛ اما پس از آن کم‌کم از رونق افتاد. بازار فعلی کاشان روی بقایای بازار قدیم ساخته‌شده و در واقع هنر دست معماران دوره قاجار، به‌ویژه زمان فتحعلی شاه است که آن را به‌شکل امروزی ساخته‌اند. دوره آق قویونلوهااز جمله آثار تاریخی پیش از عهد صفویه (دوره پادشاهان سلسله آق قوینلوها) که در بازار کاشان وجود دارد، یک جفت در چوبی بزرگ در سرای معروف به زغالی‌ها در وسط بازار مسگرها است که این بیت: «برای نفع خلایق چو کرد بنیادش، به سال هشتصدو هشتاد و هشت شد معمور» روی آن درج‌شده است. دوره صفویمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: Leonhard Cadetg) در عهد شاه‌عباس اول در وسط بازار بزرگ، چهار بازار مفصل به نام قیصریه ساخته شد. در سفرهای متوالی شاه‌عباس و جانشینان وی به آن شهر، بازار بزرگ و میدان متصل به آن، نخستین مرکز جشن و چراغانی و محل تفریحات شبانه و محفل عیش و نوش و بزم شاهانه بود. سرآنتوان شرلی انگلیسی که در یکی از سفرهای شاه‌عباس اول همراه او به کاشان رفته بود، درباره این مهمانی‌ها چنین می‌گوید: قریب ساعت ۱۰، پادشاه آدم فرستاد که به حضور او برسیم و ما به بازاری در وسط شهر رفتیم که جای بسیار زیبایی است. دیدیم که پادشاه با خدم و حشم خود در آنجا حضور دارد و مشعل‌های زیاد روشن کرده و تمام دور میدان را چراغان کرده‌اند. جشن و چراغانی به‌قدری باشکوه بود که همگی ما متعجب ماندیم. پس از آنجا آتش‌بازی‌های مفصل و … بعد از آن با طبل و کرنا خوانچه‌های مهمانی را به میان آوردند. دوره قاجارمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: دخیل رمضانیان) زمان سلطنت طولانی فتحلعی شاه قاجار با ثبات اوضاع سیاسی و پیشرفت صنایع محلی همراه بود که باعث شد، ساختمان‌های بزرگ و جالب توجهی از کاروانسرا و تیمچه تا بازارچه‌های متعدد در امتداد بازار بزرگ کاشان ساخته شوند. اوژن فلاندن که در سال ۱۲۵۲ هجری قمری به کاشان سفر کرده بود، در سفرنامه‌اش می‌نویسد: در قرن اخیر این شهر به‌کلی منهدم و از ته عمارت‌هایش نابود شد. بناهایی که امروز مورد دقت هستند، بازارها، کاروانسراها و حمام‌ها هستند. دوره پهلویمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: Ghajar Antik) در تمام طول بازار یعنی از دروازه دولت تا میدان فیض و مقابل مسجد میدان در دو طرف، بیش از ۱۲۰ دکان بزرگ با ایوان جلو و بالاخانه و بالکن فوقانی ساخته‌شده بود و در فواصل دکان‌ها نیز چندین کاروانسرای وسیع قرار داشت؛ به‌نحوی که انتهای هر دکان با در و پنجره و نورگیر به صحن کاروانسراها متصل می‌شد. بازار نو مسگرها بعد از وفات فرخ خان، در سال ۱۲۸۸ روبه‌ویرانی نهاد تا آنکه در دوره سلطنت پهلوی و احداث خیابان‌های شهری، سراسر بازار نو و خرابه‌های آن در مسیر خیابان افضل قرار گرفت و آخرین آثار آن نیز از بین رفت. همچنین چهار سوی بزرگ و تاریخی آن‌که در مدخل دروازه دولت سالم و محفوظ مانده بود، جهت احداث میدان شهرداری تخریب شد. این بازار در دوره‌های مختلف مورد توجه سیاحان و مورخان زیادی بوده است که با توصیف‌های خود از آن یاد کرده‌اند؛ مانند مولف کتاب زینت‌المجالس که گفته بود: مثل راسته بازار کاشان در تمام جهان نیست و طول آن بازار تقریبا ۲۰۰۰ قدیم است. تاورنیه فرانسوی نیز درباره این بازار نوشته بود: بازار کاشان خیلی زیبا است و به اتاق‌های خوب پوشیده شده است و کاروانسراها نیز بزرگ و راحت هستند؛ خصوصا یکی از آن‌ها خیلی عالی است که نزدیک باغشاه دولتخانه قرار دارد. پروفسور ادوارد براون درباره بازار مسگرهای کاشان گفته بود: بازار مسگرهای کاشان با صدای دائمی چکش که روی مس می‌خورد و کوره‌هایی که مس در آن‌ها قرمز می‌شود، یکی از نقاط تماشایی مشرق زمین است. به‌دلیل این سیر تاریخی گفته می‌شود که بازار کاشان هفت قرن معماری ایران، از قرن هفتم تا اواخر دوره قاجار را در خود جای داده است. برخی از بخش‌های بازار کاشان در زلزله سال ۱۱۹۲ آسیب‌های جدی دید و در دوره فتحعلی شاه قاجار مورد مرمت قرار گرفت. این اثر در تاریخ هشت شهریور ۱۳۵۵ با شماره ۱۲۸۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. معماری بازار کاشاننقشه کلی بازار کاشانبازار کاشان مانند هر بازار تاریخی، قسمت‌های مختلفی دارد؛ با این حال، عناصر اصلی ساختاری آن عبارت‌اند از: راسته یا گذرگاه اصلی و فرعی بازار که مسیری طولانی است و در دو طرف آن دکان‌ها قرار گرفته‌اند. سرا که یک حیاط میانی با حجره‌های به‌هم‌پیوسته در دورتادور آن است. تیمچه به فضای سرپوشیده و کوچکی برای عرضه یک نوع کالای خاص گفته می‌شود که تزیینات چشمگیری نسبت به سایر بخش‌های بازار دارد. چارسوق یا چهارسو که به محل تقاطع دو راسته اصلی گفته می‌شود و معماری متفاوت و تزیینات داخلی مفصلی دارد. منبع عکس: گوگل مپ (عکاس: ابوذر حاتمی یزد) اگر گذارتان به بازار کاشان بیفتد، به‌جز راسته اصلی که در آن مسگرها، زرگرها، کفاش‌ها و بزازها مستقر هستند، بازارچه‌های میانچال، ملک، ضرابخانه و رنگرزها، مساجد، بقاع، کاروان‌سراها، تیمچه‌ها، حمام‌ها و آب انبارهای متعددی را خواهید دید که هر یک از آن‌ها در دوره‌ای خاص ساخته شده‌اند. در این بازار، «میانچال» کانون اصلی بازار است که برخلاف الگوهای دیگر، شکل خطی ندارد. این مجموعه شامل عناصر مختلفی چون تیمچه، سرا، آب‌انبار و مسجد مدرسه است. بخش‌های مختلف بازار کاشانمسجد و مدرسه اماممنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: عباس بیگلری) مسجد و مدرسه علمیه امام (ره) یکی از زیباترین بنا‌های اسلامی ایران و بزرگ‌ترین مسجد مدرسه طلبه‌نشین کاشان محسوب می‌شود. این بنای قاجاری قدمتی بیش از ۲۰۰ سال دارد و در زمان فتحعلی شاه ساخته‌شده است. این مجموعه را با نام‌های مدرسه شاه و مسجد و مدرسه سلطانی نیز می‌شناسند. طرح و نقشه عالی، وسعت فضا و چشم‌انداز زیبا، سردر کاشی‌کاری و … از جذابیت‌های این مسجد به شمار می‌روند. امامزاده درب زنجیرمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: S S) نام اصلی این محل، امامزاده حارث (ع) است که نسبش به حضرت موسی بن جعفر (ع) می‌رسد. این امامزاده، رواق و صحن وسیعی دارد و دارای گنبد فیروزه‌ای کاشی‌کاری چشمگیری است. کاشی‌های معرق بسیار زیبا و خوش‌رنگی در محل قبر به‌کاررفته و ضریح فلزی آن را در بر گرفته است. مردم کاشان احترام بسیاری برای این امامزاده قائل هستند و اعتقاد زیادی به آن دارند. تیمچه امین الدولهمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: زهرا غفور) تیمچه امین‌الدوله زیباترین بخش از بازار کاشان است که با نام کاروانسرای امین‌الدوله نیز شناخته می‌شود. در واقع این تیمچه به یاد بانی ساختش یعنی فرخ خان غفاری کاشی ملقب به امین‌الدوله، نام‌گذاری شده است. این بخش از بازار در دوره قاجار و بین سال‌های ۱۲۸۰ تا ۱۲۸۴ هجری قمری زیر نظر استاد علی مریم کاشانی، طراح و معمار چیره‌دست و مشهور آن دوره، ساخته شد. تیمچه امین‌الدوله بنایی سه‌طبقه با سقف مرتفع است و دهانه وسیعی دارد که نظیرش در هیچ‌جای دیگر دیده نشده است. تزیینات خیره‌کننده و شاهکارهای هندسی گوشه‌ای از جذابیت‌های این بنا به شمار می‌روند و استحکام بالای ساختمان و نقشه و معماری آن نیز حیرت‌انگیز است. علاوه بر این، حضور پررنگ فرش فروش‌ها در تیمچه امین‌الدوله باعث شده است تا دنیای رنگ‌ها و نقش‌ها حال‌وهوای دیگری در سرای امین‌الدوله رقم بزنند. نام این اثر از تاریخ ۲۹ دی ۱۳۵۳ با شماره ثبت ۱۰۱۶ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. حمام خانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: رز عابدی) حمام خان، بنایی به‌جای‌مانده از دوره زندیه است که امروزه به‌عنوان چای‌خانه و رستوران سنتی استفاده می‌شود. ورودی حمام خان سردری زیبا با کاشی‌کاری دیدنی دارد که دارای اهمیت تاریخی زیادی است. برای ورود به حمام چند پله را پشت‌سر می‌گذارید و وارد فضایی می‌شوید که یک حوض در میان آن است. دورتادور این فضا سکوهایی برای پذیرایی از مهمانان وجود دارد و می‌توانید دقایقی را به دور از همهمه بازار خوش بگذرانید. این اثر از تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۸۱ با شماره ۳۶۲۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. تیمچه صباغمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: طاهره شهبازی) تیمچه صباغ از آثار دوره قاجار است و به بازار حاجی سید حسین نیز شهرت دارد. این بنای دو طبقه از دو بخش هشتی و فضای اصلی تیمچه تشکیل می‌شود و حجره‌ها پیرامون آن قرار گرفته‌اند. در بخش میانی این تیمچه، حوضی وجود دارد و تزیینات مفصلی در سقف آن دیده می‌شود. نام‌گذاری این تیمچه بر اساس نام بانی ساخت آن یعنی حاج شیخ حسن صباغ از تجار معروف دوره قاجار انجام‌شده است. تیمچه صباغ در تاریخ یک مهر ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۱۰۲۵۳ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. مسجد میرعمادمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: زهرا غفور) مسجد میرعماد از بناهای قدیمی بازار کاشان محسوب می‌شود که قدمت آن به دوره سلجوقی تا دوره صفوی می‌رسد. این مسجد به‌دلیل قرارگیری در نزدیکی میدان بازار، به مسجد میدان نیز شهرت دارد. جذاب‌ترین بخش این مسجد، سردر زیبای آن است که فنون معماری اصیل ایرانی را به نمایش می‌گذارد. ضمن اینکه بر دیواره‌های اطراف آن کتیبه‌ها و فرمان‌های پادشاهان قراقویونلو و صفویه تا قاجار دیده می‌شود که حاوی اطلاعات مهمی از آداب‌ورسوم و سنن اجتماعی مردم و راه‌وروش فرمانروایان گذشته است. محراب قدیمی مسجد از دیگر شگفتی‌های آن به حساب می‌آید که در خاطرات سیاحان گذشته از آن یاد شده است. این محراب امروزه در موزه اسلامی برلین نگهداری می‌شود. مسجد میرعماد با نام مسجد میدان در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ۱۱۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. کاروان‌سراهابازار تاریخی کاشان، کاروانسراهای ایرانیمتعددی دارد که از آن جمله می‌توان به کاروانسرای غفارپور، بروجردی‌ها، رباط، نراقی‌ها، زغالی‌ها و… اشاره کرد. در میان کاروان‌سراهای موجود در این بازار، کاروانسرای زغالی‌ها، کاروانسرای میرپنج و کاروانسرای نو از اهمیت و شهرت بیشتری برخوردار هستند. بازارچه قیصریهقیصریه بازار کاشان توسط شاه‌عباس صفوی ساخته شد و از همین رو، تزیینات دیدنی و کم‌نظیری از آن دوره را به رخ می‌کشد. در این بازارچه مسجد و آب‌انبار بالاباز، سرای حاج محمد صادق، کاروانسرای نو، حمام خان و کاروانسرای فیض قرار دارند. نکات بازدید از بازار کاشانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: Lagartos Puntasieh) عزاداری محرم با شور و شکوه خاصی در بازار کاشان برگزار می‌شود و در صورتی که در این ایام به این شهر سفر کردید، آن را از دست ندهید. ساعت کار بازار کاشان صبح‌ها از ۹:۳۰ تا اذان ظهر (حدود ساعت ۱۲) و عصرها از ۱۷ تا ۲۱ است. از جاذبه‌های گردشگری نزدیک به بازار کاشان می‌توان به مسجد و مدرسه آقا بزرگ، حمام سلطان امیر احمدو خانه بروجردی‌ها اشاره کرد که بازدید از آن‌ها خالی از لطف نیست. پرسش‌های متداولبازار کاشان کجاست؟ بازار سنتی کاشان در خیابان بابا افضل شهر کاشان قرار دارد. مسیر دسترسی به بازار کاشان چطور است؟ بازار کاشان دو ورودی اصلی دارد که یکی در خیابان بابا افضل و دیگری در دروازه دولت واقع‌شده و در نتیجه دسترسی به آن از هر دو خیابان امکان‌پذیر است. چه کالاهایی در بازار کاشان به فروش می‌رسد؟ گلاب و عرقیجات، سفال، صنایع‌دستی، فرش، ظروف مسی، طلا و …مهم‌ترین جاذبه‌های بازار کاشان کدامند؟ مسجد و مدرسه علمیه امام (ره)، امامزاده درب زنجیر، تیمچه امین‌الدوله، حمام خان، تیمچه صباغ، مسجد میرعمادنویسنده: پریسا همایونی / بازنویسی: صدیقه شجاعی