موزه رختشویخانه
ایران، استان زنجان، زنجان، خیابان سعدی، کوچه فرهنگ
بنای رختشویخانه یا مجموعه تاریخی رختشویخانه یکی ازجاهای دیدنی زنجانبه شمار می‌رود. این بنا در حال حاضر به موزه مردم‌شناسی تبدیل‌شده است. این موزه در قلب بافت تاریخی شهر زنجان در یک منطقه پرتراکم مسکونی قرار دارد. در ادامه با کجارو همراه باشید تا با این مجموعه و کارکرد آن آشنا شوید. هرآنچه باید درباره موزه رختشویخانه زنجان بدانید: موزه رختشویخانه زنجان کجاست؟ تاریخچه رختشویخانه زنجانمعماری رختشویخانه زنجانبخش‌های مختلف رختشویخانه زنجانکاربری رختشویخانه زنجانامکانات موزه رختشویخانه زنجاننکات بازدید از موزه رختشویخانه زنجانجاهای دیدنی اطراف موزه رختشویخانه زنجانموزه رختشویخانه زنجان کجاست؟ عکس از گوگل مپ (عکاس: سروش) بنای تاریخی رختشویخانه زنجان در محله‌ای معروف به بابا جامال چوقوری (گودال باباجمال) در قلب بافت تاریخی شهر زنجان قرار گرفته است. آدرس: استان زنجان، زنجان، خیابان سعدی، کوچه فرهنگ (مشاهده روی نقشه) مسیر دسترسیدسترسی به بنای رخت‌شوی‌خانه از طریق خیابان سعدی و کوچه فرهنگ میسر است. تاریخچه رختشویخانه زنجانعکس از گوگل مپ (عکاس: Luiz Paulo) رختشویخانه زنجان توسط دو برادر به نام‌های مشهدی اکبر معمار و مشهدی اسماعیل بنا ساخته شد و به‌طور عام‌المنفعه و شبانه‌روزی کار می‌کرد. زمین آن را علی‌اکبر خان توفیقی، اولین شهردار وقت زنجان در سال ۱۳۰۷ از باقرخان امجد نظام به قمیت ۱۸۵ تومان خریداری کرد و به دستوری وی رختشویخانه ساخته شد. این محل قبل از احداث رختشویخانه با هرزآب‌های سطحی مملو و به بابا جامال چوقوری (گودال بابا جمال) معروف بود. مجموعه تاریخی رختشویخانه در سال ۱۳۱۹ در دفتر اندیکاتور اداره ثبت اسناد و املاک زنجان به ثبت رسیده بود. ساخت رختشویخانه توسط برادران مشهدی ۱۵ ماه به طول انجامید. سنگ‌های این بنا از معدن سنگ روستای اژدهاتو استخراج و پس از حجاری توسط کاری‌های بلدیه (شهرداری) به محل بنا حمل شدند. معماری رختشویخانه زنجانعکس از گوگل مپ (عکاس: فرزانه احمدنژاد) سبک و سیاق معماری رختشویخانه زنجان را می‌توان به شیوه اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی نسبت داد. از نظر تشابه کاربری چنین بنایی در هیچ قسمتی از ایران به این شکل دیده نشده، ولی از نظر معماری با مسجد عباسقلی خان و دروازه ارگ قابل‌مقایسه است. در ساخت این بنااز مصالحی چون سنگ، چوب و آجر استفاده کرده‌اند. آب رختشویخانه زنجان از قنات قلعچه حاجی میربهاءالدین تأمین می‌شد. اجرای مخزن این رختشویخانه به روش قرقی بوده و آب‌بندی با ملاط ساروج تا ارتفاع دو متر در دیواره‌ها و کف انجام‌شده است. در منتهی‌الیه طاق‌ها و دیوار سمت جنوبی، پنجره‌ای را به‌منظور تبادل هوا تعبیه کرده‌اند که در نوع خود قابل‌توجه است. مخزن آب‌انبار در بازسازی‌های اخیر این مجموعه به‌عنوان نمایشگاه تغییر کاربری داده شد. بخش‌های مختلف رختشویخانه زنجانعکس از گوگل مپ (عکاس: احمد احمدی) بخش مدیریت رختشویخانهبخش مدیریت رخت‌شوی‌خانه از حیاط، قسمت مسکونی و خزینه تشکیل یافته است. حیاط رختشویخانه محوطه‌ای به‌شکل مستطیل به مساحت ۴۰۰ متر مربع (۳۲ × ۱۲ متر) است که شامل فضایی سبز با درختکاری و بخش اعیانی می‌شود. بخش اعیانی در جبهه شمالی محوطه با متراژ ۶۰ متر مربع قرار دارد و دو اتاق و یک ورودی را شامل می‌شود. این ورودی محوطه، بخش سرایداری و محل شست‌وشوی رخت را به همدیگر متصل می‌کند. پلان و نمای این واحد مسکونی، دارای بار فرهنگی بوده و به سبک معماری سنتی شناخته‌شده زنجان احداث‌شده است. خزینه رختشویخانه ۱۷ متر طول، ۵۵ / ۱۱ متر عرض و حدود هشت متر ارتفاع دارد. فضایی شبیه تراس مشرف به فضای رختشویخانه وجود دارد که به عبارتی می‌توان آن را شاه‌نشین و محل مدیریت نامید. محل ورودی بنا به شبکه ارتباطی کوچه‌های شهر راه پیدا می‌کرد و خانمی که گفته می‌شود همسر معمار این بنا بود، کنترل و نظارت بر امور رختشویخانه را بر عهده داشت و در قبال این کار مبلغی ماهیانه دریافت می‌کرد. از معماری این فضا چنین استنباط می‌شود که معمار آشنایی کاملی به شیوه سنتی داشته که توانسته است با کمک قوس‌ها و نورگیرها فضای دل‌انگیزی را در قسمت بالای انبار، سالن اصلی رختشویخانه و تردد افراد ایجاد کند. فضای اصلی شستشوی رختفضای داخلی و اصلی بنای رختشویخانه طراحی بسیار زیبایی دارد و سالن آن با ۱۱ ستون به دو قسمت تقسیم شدهاست. این سالن ۷ / ۱۳ متر عرض، ۶۲ متر طول و ۸۵۰ متر مربع زیربنا دارد. چهار واحد حوضچه و مجاری آب در حد فاصل آن‌ها، محل شست‌وشوی رخت را تشکیل می‌دهند. آب مورد نیاز با عبور از یک مجرا به طول یک متر، ابتدا به حوض نخستین داخل و از سرریز آن به حوض دومی سرازیر می‌شود. در طرفین شرقی و غربی این حوض، دو مجرای آب قرار دارد که تا انتهای سالن به حوض سوم و قرینه حوض دوم امتداد می‌یابد. در وسط جبهه طولی این مجرا در هر طرف یک واحد حوض ایجاد شده است؛ به‌طوری که مجرای مورد بحث را به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند. در امتداد مجرای یاد شده، دو ردیف پاشور قرار دارد که مجرای آب و حوضچه‌ها را دور قرینه محاط می‌کند. عناصر و اندام‌های مزبور با کارگذاری سنگ‌های حجاری‌شده از نوع تراورتن از یکدیگر مجزا شده و شکل یافته‌اند. حوضچه نخست مخصوص شست‌و‌شوی لباس‌های بسیار آلوده و لباس‌های مربوط به افراد با امراض مسری و مجرای آب واقع در حد فاصل حوضچه دوم و سوم، مخصوص لباس‌های نسبتا تمیز و محل آب‌کشی بود. حوضچه چهارم مخصوص شست‌وشوی ظروف آشپزخانه و بالاخره حوضچه آخری (اولین حوض از حرکت آب)، محل آب تمیز و آشامیدنی بوده است. کاربری رختشویخانه زنجانعکس از گوگل مپ (عکاس: امید چپاریان) رختشویخانه زنجان در گذشته مکانی بود که زنان شهر لباس و رخت خود را در آن محل می‌شستند و برای تأمین امنیت و آسایش آن‌ها در یک مکان سرپوشیده ساخته‌شده بود. چنین کاربری برای یک بنای عمومی در جهان مشابه ندارد یا کم‌نظیر است. در حال حاضر بنای ختشویخانه تعمیر و مرمت شده است و به‌عنوان موزه مردم‌شناسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این موزه وسایل زندگی مردمان، لباس، زیورآلات، مجسمه زنان در حال شست‌وشو به همراه طشت‌ها، کوزه‌ها، پارچ‌ها، سبد، چوب و بند رخت و … در معرض نمایش قرار دارند. امکانات موزه رختشویخانه زنجانعکس از گوگل مپ (عکاس: علیرضا سرحدی) بازارچه صنایع‌دستی در ابتدای ورود به رختشویخانه قرار دارد. در این محل کارهای هنری هنرمندان زنجان به فروش می‌رسد. شربتخانه در محیط دنج و باصفای حیاط رختشویخاه واقع است. در این مکان می‌توانید انواع دمنوش‌ها را نوش جان کنید. سرویس بهداشتی و پارکینگ از دیگر امکانات این مجموعه هستند. نکات بازدید از موزه رختشویخانه زنجانعکس از گوگل مپ (عکاس: Ali t. s) ساعت بازدید (در سال ۱۴۰۱):۶ ماهه اول سال ۹ تا ۱۹؛ شش ماهه دوم سال هشت تا ۱۷ قیمت بلیط: بازدیدکننده داخلی چهار هزار تومان و بازدیدکننده خارجی ۵۰ هزار تومانشماره تلفن:۳۳۲۶۰۲۰ - ۰۲۴ جاهای دیدنی اطراف موزه رختشویخانه زنجانبعد از بازدید از موزه رخشتویخانه می‌توانید از این مکان‌ها دیدن کنید: بازار زنجان: پنج دقیقه با ماشینموزه مردان نمکی: سه دقیقه با ماشینمسجد جامع زنجان: پنج دقیقه با ماشینپرسش‌های متداولموزه رختشویخانه زنجان کجاست؟ استان زنجان، زنجان، خیابان سعدی، کوچه فرهنگشماره تلفن موزه رختشویخانه زنجان چند است؟ ۰۲۴ - ۳۳۲۶۰۲۰ قیمت بلیط رختشویخانه زنجان چقدر است؟ (در سال ۱۴۰۱) بازدیدکننده داخلی چهار هزار تومان و بازدیدکننده خارجی ۵۰ هزار تومانرختشویخانه زنجان متعلق به چه دوره‌ای است؟ پهلوی اولنویسنده: امیرعلی محمودی / بازنویسی: اکرم زمانی نوری