تالاب گاوخونی
ایران، استان اصفهان، ۳۰ کیلومتری شهرستان ورزنه (۱۴۰ کیلومتری اصفهان)
تالاب‌ها یکی از مهم‌ترین ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره محسوب می‌شوند و نقش بسزایی در شکل‌گیری و حیات اکوسیستم هر منطقه دارند. تالاب گاوخونی با دسترسی محدود و نام رعب‌انگیز خود، ازجاهای دیدنی ورزنهدر استان اصفهان به شمار می‌رود و مقصد نهایی سفر زاینده‌رود است. باتلاق گاوخونی با تصویری مبهم نزد گردشگران، یکی از زیباترین وتوریستی‌ترینمناطق منحصربه‌فرد ایران به شمار می‌آید. آنچه باید درباره تالاب گاو خونی بدانید: تالاب گاوخونی کجاست؟ ویژگی‌های تالاب گاو خونیافسانه‌های تالاب گاوخونیاکوسیستم تالاب گاوخونیبهترین زمان سفر به تالاب گاو خونیجاهای دیدنی اطراف تالاب گاو خونینکات بازدید از تالاب گاو خونیتالاب گاوخونی کجاست؟ آدرس: استان اصفهان، ۳۰ کیلومتری شهرستان ورزنه (مشاهده در نقشه) عکس از گوگل‌مپ | عکاس: مرتضی برجستهگاوخونی واقع در ۳۰ کیلومتری شهرستان ورزنه، تالابی که فراتر از تعاریفکتاب‌هایجغرافیای دبستان، سهمی بیشتر از بیابان و آبرفت و خاک حاصلخیز از طبیعت برده است وهرسالگردشگران وکویرنوردانداخلی و خارجی زیادی را راهی استان اصفهانمی‌کند. تالاب گاوخونی که باتلاق گاوخونی نیز نامیده می‌شود با فضاییاسرارآمیز، احساس مبهمی از راز و رمز زندگی، مرگ، واقعیت و وهم را در خیال آدم برمی‌انگیزاند. این تالاب که از ذخیره‌گاه‌های مهم زیست‌کره به‌حساب می‌آید، با جریان زاینده‌رود اندک‌اندک سیراب می‌شود. وسعت تالاب گاوخونی ۴۷۰ کیلومتر مربع است که در حال حاضر، تنها ۵۰ کیلومتر مربع آن را آب فرا می‌گیرد. مسیر دسترسی به تالاب گاوخونیعکس از گوگل‌مپ | عکاس: محمد بنی‌اسدگاوخونی در ۱۶۷ کیلومتری جنوب شرق اصفهان در مجاورت شهر ورزنه قرار گرفته است. از شهر ورزنه که ۲۵ کیلومتر از طریق جاده شوسه به‌سمت شرق می‌رویم، به تالاب می‌رسیم (ادامه این مسیر از کنار تالاب به یزد منتهی می‌شود). همچنین می‌توان از سوی استان یزد به باتلاق سفر کرد. در راه سری به ندوشن و مسجد جامع کهن و آثار تاریخی آن زد و سپس از با توقفی در رباط قلعه خرگوشی به‌سمت باتلاق رهسپار شد. مسیر جدید یزد اصفهان که ندوشن را به ورزنه متصل می‌سازد، علاوه بر کوتاه کردن صد کیلومتری این مسیر، دسترسی به باتلاق را نیز ساده‌تر می‌کند. ویژگی‌های تالاب گاوخونیعکس از گوگل‌مپ | عکاس: مهدی پارسیرودخانه زاینده‌رود برخلاف همه رودخانه‌ها، به‌جای آن‌که به دریا بپیوندد و به حیات خود ادامه دهد، در یک ناحیه کویری داخلی کشور فرو می‌رود و از حرکت باز می‌ایستد و منشا اثرات فراوان طبیعی است. گاوخونی همان باتلاقی است که زاینده‌رود در آن فرو می‌رود. زاینده‌رود رودخانه‌ای است که از کوه‌های زردکوه بختیاری سرچشمه می‌گیرد و پس از سیراب کردن خاک اصفهان و عبور از این شهر، در باتلاق گاوخونی فرو می‌رود. از سراب تا پایاب گاوخونی ۴۰۵ کیلومتر است و ارتفاع تالاب از سطح دریا به ۱ , ۴۷۷ متر و اختلاف ارتفاع آن نسبت به سراب (زردکوه بختیاری) به ۲ , ۷۴۷ متر می‌رسد. تالاب گاوخونی به مجموعه‌ای به نام حوزه آبخیز زاینده‌رود وابسته است. وسعت کل حوزه ۴۱ , ۳۷۱ کیلومتر مربع است که ۹ ٫ ۹۰ درصد آن در محدوده استان اصفهان و مابقی در استان‌های یزد، فارس و چهارمحال و بختیاری قرار دارد. سد زاینده‌رود در ۱۱۰ کیلومتری مرکز استان اصفهان واقع‌شده است که حواشی آن از جمله زیبائی‌ها و جاذبه‌های مناطق گردشگری ایران محسوب می‌شود. با وجودی که این منطقه عموما در کمربند خشک قرار گرفته است، کوه‌های زاگرس و کرکس منشا تغییرات بارز آب‌وهوایی در کل حوزه می‌شود. افسانه‌های تالاب گاوخونیعکس از گوگل‌مپ | عکاس: مرتضی برجستهدر برخی سفرنامه‌ها و داستان‌های کهن آمده است که بعد از فرو رفتن آب زاینده‌رود در باتلاق گاوخونی، این آب در دشت‌های کرمان، به‌صورت چشمه‌هایی روان می‌شود؛ گرچه مسلما از نظر علمی این موضوع تائید نشده است. در طول تاریخ نام «گاو خونی» و «زاینده‌رود» به موازات هم مطرح بوده است و طومار معروف شیخ بهایی و تقسیمات آب زاینده‌رود که از برجسته‌ترین نمونه‌های میراث فرهنگی این مرز و بوم است، نشان از اهمیت حیاتی این رودخانه از دید مردم در طول تاریخ دارد. داستان‌های فراوانی درباره محیط تالاب بیان می‌شود که از جمله آن می‌توان به بلعیده شدن انسان اشاره داشت؛ این در حالی است که وسعت منطقه و وجود جنگل‌ها و نیزارهای فراوان باعث می‌شده که مردم غیربومی دچار سردرگمی شوند و راه را گم کنند. مردم بومی اذعان داشتند که عرض تالاب را در ۲۰ ساعت طی کرده‌اند. همچنین گفته می‌شود که در تالاب انسانی به‌صورت عریان می‌زیسته که قادر به حرف زدن نبوده و با وضعیت اقلیمی محیط زندگی می‌کرده است. اکوسیستم تالاب گاوخونیعکس از گوگل‌مپ | عکاس: مجتبی فتحیاگر به گاوخونی سفر کنید، می‌توانیدگورخر، کل، بز، میش، قوچ وحشی، خوک، گراز، انواع مار، مارمولک، سوسمار، گرگ، شغال، روباه شنی، کفتار، لاک‌پشت، بزمجه، افعیشاخدار، جبیر، خرگوش و انواع خفاش را ببینید که در این تالاب پناهگرفته‌اند. تالاب بکر گاوخونی در پست‌ترین ناحیه دشت اصفهان و از نظر جغرافیایی در منطقه وسیع مسطح و یکی از باارزش‌ترین اکوسیستم‌های کشور در فلات مرکزی ایران و در خشک‌ترین منطقه و با گونه‌های نادر گیاهی و جانوری خاص خود، چون گوهری در کویر مرکزی ایران می‌درخشد. این تالاب از نظر علمی برای محققان زیست‌محیطی حائز اهمیت فراوان است. همچنین دو رودخانه فصلی به‌جز رودخانه دائمی زاینده‌رود به تالاب می‌ریزد. در جنوب تالاب جرقویه و معادن نمک واقع‌شده است و از بالا که باتلاق را بنگری، مانند یک گلابی یا یک مثلث به نظر می‌رسد. تهدیدات تالاب گاوخونیبه‌واسطه خشک‌سالی‌های ۱۰ سال گذشته و عدم جریان کافی زاینده‌رود، میزان آب تالاب گاوخونی به‌شدت کاهش پیدا کرده و به یکی از کانون‌های اصلی ریزگردها در استان‌های مرکزی ایران تبدیل‌شده است. از بین رفتن گیاهان و جانوران منطقه و نابودی کشاورز، از پیامدهای خشکی تالاب گاوخونی خواهد بود. عکس‌ها از گوگل‌مپ | عکاس: مرتضی برجستهبهترین زمان سفر به تالاب گاوخونیفصل بهار بهترین زمان سفر به تالاب گاوخونی محسوب می‌شود؛ چراکه در این ایام علاوه بر دمای مطلوب، طبیعت سرسبزی محسوسی دارد و تالاب نیز پر‌آب‌تر است. بااین‌حال، پاییز و اوایل زمستان نیز برای بازدید از تالاب گاوخونی بسیار مناسب است. از سوی دیگر، فصل تابستان هوای منطقه گرم و خشک می‌شود و کم‌آبی، جلوه طبیعت را می‌رباید؛ گرچه ناگفته نماند که حضور پرندگان جنوبی در فصول گرم، خود از زیبایی‌های منطقه است. جاهای دیدنی اطراف تالاب گاوخونیعکس از گوگل‌مپ | عکاس: مجتبی فتحیسفر به گاوخونی این حسن را دارد که علاوه بر تماشای طبیعت دل‌نشین و شگفت‌انگیز باتلاق، می‌توانید جاذبه‌های گردشگری منطقه را نیز ببینید؛ بنابراین اگر به عزم گاوخونی راهی اصفهان شدید، سری هم به شهر ورزنه، پل قدیمی ورزنه، کبوتر خانه‌ها، مسجد جامع و منطقه شاخ کنار و کاروانسرای رباط عباسی و … بزنید؛ اما در غرب ورزنه، روستای قورتان هم واقع‌شده است که دیدن آن خالی از لطف نیست. کویر ورزنهآدرس: ۱۰۰ کیلومتری شرق اصفهان و ۱۵۰ کیلومتری غرب یزد (مشاهده در نقشه) کویر ورزنه یکی از مقاصد محبوب علاقه‌مندان به طبیعت کویر است و با پوشش گیاهی و جانوری کم‌نظیر خود، یکی از مهم‌ترین دارایی‌های طبیعی استان اصفهان محسوب می‌شود. این منطقه که در فاصله مناسبی از پایتخت نیز قرار دارد، مقصدی محبوب برای بهره‌بری از تفریحاتی چون موتورهای چهارچرخ یک نفره و دو نفره، زیپ لاین، سافاری، شتر سواری، کمپینگ و پاراگلایدر به شمار می‌آید. کویر ورزنه با برخورداری از سایت تفریحی، دارای اقامتگاه، رستوران و شربت‌خانه نیز است. قلعه قورتان ورزنهآدرس: استان اصفهان، ۱۰ کیلومتری ورزنه به طرف اصفهان (مشاهده در نقشه) ارگ تاریخی قلعه قورتان با فاصله ۴۵ کیلومتری از تالاب گاوخونی، یکی از آثار ثبت‌شده ایران در فهرست ملی است که قدمت آن به دوره حاکمیت بهرام پنجم ساسانی می‌رسد. این ارگ که چندین بنا را در خود جای داده است، در معرض ویرانی قرار دارد و نیازمند رسیدگی مسئولان است. نکات بازدید از تالاب گاوخونیتالاب گاوخونی پناهگاه ارزشمند حیات وحش است؛ بنابراین از آسیب‌رسانی به اکوسیستم منطقه پرهیز کنید و آرامش تالاب را بر هم نزنید. بازدید از تالاب گاوخونی در برخی از ایام سال با محدودیت‌هایی از سوی سازمان حفاظت از محیط‌زیست همراه است. در محدوده تالاب گاوخونی هیچ‌گونه امکانات رفاهی و گردشگری وجود ندارد. پرسش‌های متداولتالاب گاوخونی کجاست؟ ۳۰ کیلومتری شهرستان ورزنهوسعت تالاب گاوخونی چقدر است؟ وسعت تالاب گاوخونی ۴۷۰ کیلومتر مربع است. بهترین زمان سفر به تالاب گاوخونی چه زمانی است؟ فصل بهارجاهای دیدنی اطراف تالاب گاوخونی کدامند؟ کویر ورزنه و قلعه قورتاننویسنده: عماد جعفری / پوریا محمدی پیوند