گورستان تاریخی بزلر
ایران، استان چهارمحال و بختیاری، هفشجان
گورستان تاریخی بزلر هفشجان ازجاهای دیدنی استان چهارمحال و بختیاریبه شمار می‌آید و مربوط به دوره صفوی است. این گورستان تاریخی با بیش از ۲۰۰۰ سنگ قبر تاریخی از عصر صفوی تا قاجاریه بی‌گمان به عقیده صاحب‌نظرانی هم‌چون پرویز تناولی و دیگر پژوهشگران تاریخ دوره اسلامی از بی‌نظیرترین قبرستان‌های تاریخی و هم‌تراز با تخت فولاد اصفهان بوده است. شیرهای سنگی معمولا بر روی گور پهلوانان یا شهدا یا جوانان گذاشته می‌شد. بر روی بدنه تندیس شیر سنگی نقش تفنگ، شمشیر، خنجر، بته‌جقه یا سرو خمیده که نشانه جاودانگی روح است، اسب‌سوار با شمشیر، اسب زین شده آماده برای رحلت، نیزه و درخت حک‌شده است. علاوه بر شیرهای سنگی، سنگ‌مزارها به‌صورت سنگ گورهای افقی، عمودی یا محرابی، صندوقی و تندیس‌وار بوده‌اند. این سنگ گورهای گورستان تاریخی بزلر نیز قابل‌توجه است، برخی از آن‌ها به‌صورت عمودی و برخی دیگر به شکل افقی نصب شده‌اند و همگی دارای تزئین هستند. سنگ‌های عمودی به شکل محراب بوده، نقش‌ها شامل دو کبوتر که نمایانگر پیک و قاصد است، گل و گلدان و نقوش اسلیمی و واژه‌های هوالباقی، بسم‌الله الرحمن الرحیم، هوالحی الذی لایموت و اشعار مرتبط است. جنس قبور از سنگ خاص منطقه است و حجاری‌های بی‌نظیر به دست حجاران هفشجانی (خاندان سنگ‌تراش‌ها) حک‌شده است. حجاران هفشجانی در چهارصد سال گذشته بیشتر حجم کاری‌های آثار تاریخی استان چهارمحال و بختیاری و نیز خوزستان را بر عهده داشته‌اند. تمام قبرستان‌های تاریخی چهارمحال و بختیاری نمایانگر حجاری آنان است و همچنین حجاری قلاع تاریخی از دوران قاجاریه نیز به دست این حجاران صورت گرفته است. قدیمی‌ترین قبر از سال ۱۰۰۴ هجری متعلق به دوره شاه‌عباس اول بوده و سنگ‌های تاریخی تا سال ۱۳۴۳ هجری تا پایان دوران احمد شاه قاجار ادامه می‌یابند. سنگ کاهید اوج اعتلای هفشجان جدید در دوران صفویه است. قبور دوره صفویه از اهمیت بسیار بالایی برخوردار هستند. این قبور به‌خصوص در بخش میانی قبرستان هفشیجان قرار گرفته‌اند و در سه سال اخیر دو تخریب بزرگ بر روی آن‌ها صورت گرفته است. نسب وراثین برخی قبور صفویه نشان از بزرگانی هم‌چون حاکمان چهارمحال اصفهان که هفشجانی بوده‌اند و در تخت‌گاه حکومتی یعنی همان هفشجان به سمت‌های بیگلر بیگی مشهور بوده‌اند، قابل بررسی است. با سقوط اصفهان در سال ۱۱۳۵ هجری به دست افغان‌ها و به‌خصوص ظهور نادرشاه افشار، لشکرکشی نادرشاه به اطراف اصفهان و سرکوب سرداران طرفدار صفوی از جمله هفشجان، مرکزیت چهارمحال نیز از هفشجان گرفته شد. این افول تدریجی سیاسی و حکومتی هفشجان در زمینه‌های شاه‌راهی، فرهنگی و دینی و حتی موسیقی ادامه یافت و دیگر به اوج خود یعنی عصر صفویان نرسید. وقوع حوادث مختلف باعث رکود این قبرستان تاریخی شد و در دوران افشاریه و زندیه این رکود ادامه یافت اما در دوران قاجاریه کثرت قبور قابل‌توجه بود و دوباره قبرستان بزلر به رونقی متعادل دست یافت و شیرهای سنگی نیز در دوران فتحعلی‌شاه، محمدشاه و ناصرالدین‌شاه قاجار کثرت یافتند. متاسفانه در سه دهه اخیر شیرهای سنگی این قبرستان که بیان‌گر سمبل قدرت در مذهب تشیع دوازده‌امامی هستند به غارت برده شده و تنها شیرهای سنگی سردر پارک ملی هفشجان است که از این قبرستان به داخل شهر انتقال داده‌شده و موجود هستند. این اثر ازجاهای دیدنی هفشجانبه شمار می‌رود و در تاریخ ۸ مرداد ۱۳۸۱ با شماره ثبت ۵۹۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تپه اسکندری و تپه‌های اطراف هفشجان، تپه شهرکهنه هفشجان، کتیبه‌گر نوشته هفشجان، گورستان ارامنه سیرک، مسجد خلجاء هفشجان یا مسجد قلعه و آجرنوشته عیلامی میانه هفشجان از آثار تاریخی است و از دیدنی‌های طبیعی این شهر گردشگاه چشمه‌زن هفشجان، غار جهان‌بین و کوه جهان‌بین را می‌توان نام برد. نویسنده: زهرا صالح نژاد