منطقه حفاظت‌شده کولک
ایران، استان ایلام، شهرستان مهران‎، بخش صالح‌آباد
منطقه شکار ممنوع کولک ۷۶ هزار هکتار مساحت دارد، که ۵۰ هزار هکتار آن به منطقه حفاظت‌شده ارتقا یافت. منطقه حفاظت‌شده کولک ازمکان‌های دیدنی ایلامبه شمار می‌رود و در ۸۰ کیلومتری جنوب غرب شهر ایلام و ۲۰ کیلومتری شمال شهر مهران قرار گرفته است. این منطقه در حد فاصل رودخانه‌های مرزی کنجانچم و گدارخوش با اکوسیستم‌های کوهستانی و تپه ماهوری واقع‌شده و به دلیل ویژگی‌ها و قابلیت‌های زیستی بالا در دو دوره ۵ ساله شکار ممنوع اعلام شد. این منطقه از نظر چرخه زیستی، و وجود حیات وحش، وجود گونه‌های کل، بز، قوچ و میش بسیار حایز اهمیت است و موقعیت ممتازی جهت تکثیر گونه‌های باارزش در معرض خطر انقراض دارد. نزدیکی به منطقه نمونه گردشگری زینکان و شهر زیارتی صالح‌آباد از یک‌طرف و قرار گرفتن در نوار مرزی با کشور عراق از سوی دیگر از ویژگی‌های ممتاز این منطقه است. منطقه حفاظت‌شده کولکمنطقه حفاظت‌شده کولک منطقه‌ای است که زیستگاه‌های متعددی دارد و وحوش متنوعی را در خود جای داده استمنطقه حفاظت‌شده کولک ازجاهای دیدنی مهرانبه شمار می‌آید و منطقه‌ای است که زیستگاه‌های متعددی دارد و وحوش متنوعی را در خود جای داده است. وحوش منطقه کولک، اغلب در زیستگاه‌های مشرف بر خاک عراق و زیستگاه‌های خارج از مرز از امنیت بیشتری برخوردارند. کوه‌ها و دره‌های این منطقه بهترین زیستگاه‌ها برای انواع وحوش از جمله خرس، گراز، کل و بز، سیاه‌گوش و پلنگ محسوب می‌شوند. وجود مراتع عالی، پناهگاه‌های مناسب، منابع آب کافی، وجود مسیرهای مناسب جهت مهاجرتهای فصلی، وضعیت توپوگرافی و … عواملی هستند که باعث شده‌اند زیستگاه‌های این منطقه علیرغم مورد تهاجم بودن همیشگی از سوی متخلفین و نیروهایی که سهولت امکان تردد و امکان دسترسی و گشت‌وگذار به داخل منطقه (و حتی خارج از مرز) را دارند، هنوز تعداد قابل ملاحظه‌ای از جمعیت کل و بز و قوچ و میش را در خود نگهداری نماید که این مهم به لحاظ موقعیت خاص زیستگاه‌های آن بوده و گرنه امکانات کنترل و نظارت بر این منطقه با توجه به وسعت زیاد آن و محدودیت‌های فراوان، علیرغم تلاش‌های مستمر و دلسوزانه گارد اجرایی محیط‌زیست استان به حدی نیست که جوابگوی نیاز آن باشد. عکس از سایت بیابان‌ها و کویرهای ایرانمنطقه شکار ممنوع کولک به منظور حفظ و تکثیر نسل جانوران وحشی و احیای رستنی‌ها با اعمال محدودیت شکار و تیراندازی به مدت ۵ سال منطقه حفاظت‌شده و تحت کنترل محیط‌زیست ایلام قرار گرفتمنطقه شکار ممنوع کولک به منظور حفظ و تکثیر نسل جانوران وحشی و احیا رستنی‌ها بویژه اعمال محدودیت شکار و صید و تیراندازی برای حفظ اکوسیستم طبیعی به مدت ۵ سال به عنوان منطقه شکار و تیراندازی ممنوع اعلام و تحت نظارت، حفاظت و کنترل ماموران اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان ایلام قرار گرفت. وضعیت ژئومورفولوژی منطقه مورد مطالعه متاثر از روند ساختارهای زمین‌شناسی آن است که از روند کلی زاگرس تبعیت می‌کند. پیچ‌خوردگی رشته‌کوه‌های منطقه به گونه‌ای است که امتداد شمال غرب به جنوب شرق را محورهای طاقدیس‌ها و ناودیس‌ها تشکیل می‌دهند. به این شکل، ارتفاعات موجود در منطقه واجد چنین روندی هستند که در نتیجه تاثیر خود را بر سایر موارد مانند رودخانه‌ها و به طور کلی شبکه زهکشی موجود در منطقه و جهت‌گیری ارتفاعات و دره‌ها باقی خواهند گذارد. اقلیم منطقه کولکبیش از ۵۰ درصد منطقه حفاظت‌شده کولک کوهستانی است. کوه‌های کم ارتفاع و دره‌های متعدد، مناظر زیبا و دلکشی را ایجاد کرده که ارزش گردشگری داردمنطقه حفاظت‌شده کولک منطقه‌ای کوهستانی و دشتی از سلسله جبال زاگرس است که سیمای آن از ارتفاعات و تپه ماهورهای ناهمگن و دره‌های عمیق تشکیل‌شده است. در ارتفاعات مختلف سیمای طبیعی منطقه نیز متفاوت خواهد بود. حداقل ارتفاع منطقه حفاظت‌شده پیشنهادی ۲۰۰ متر از سطح دریا و حداکثر ۱۰۴۰ متر از سطح در ارتفاع دارد. پستی و بلندی منطقه حفاظت‌شده در تمام سطح منطقه یکسان نبوده و بیش از ۵۰ درصد آن کوهستانی است. کوه‌های کم ارتفاع و بریده بریده و دره‌ها متعددی که در سطح منطقه است، مناظر زیبا و دلکشی را ایجاد کرده که ارزش گردشگری و زیبایی‌شناختی دارد. این منطقه به لحاظ داشتن منابع آبی، آثار تاریخی، فرهنگی و آثار فیزیکی - طبیعی جلوه‌های زیبایی را ایجاد کرده که دارای ارزش اکوتوریستی است. در منطقه شکار ممنوع عوامل طبیعی از قبیل افزایش تبخیر و تعریق بالا یک اکوسیستم طبیعی را پدید آورده‌اند. با توجه به رشد جمعیت و افزایش بهره‌وری و فشار بر منابع طبیعی منطقه تخریب‌هایی را سبب شده که نتیجه کلی آن نابودی تدریجی گونه‌های مختلف گیاهی و جانوری در عرصه طبیعی منطقه است. بهره‌برداری بدون فکر از منابع طبیعی و محیط‌زیست منطقه در گذشته‌های دور و نزدیک، موجب شده محیط‌زیست در گستره مورد نظر به دلیل فشارهای مضاعف که بر آن وارد شود بویژه چرای مفرط احشام و شکار و صید توان واقعی خود را از دست بدهد. از سوی دیگر کشاورزی در زمین‌های شمال شرق و شمال غرب منطقه شخم زدن در امتداد شیب‌ها عاملی جهت زیاد شدن عوامل فرسایش و بروز جریانات سطحی و سیلاب‌ها با شدت بیشتری شده است. به عنوان مثال، کشاورزان مناطق سرنی و صالح‌آباد قسمت‌هایی از مراتع سرسبز حاشیه‌ای مجاور محدوده ممنوعه را شخم زده و آنها را به زمین‌های زراعی کم بازده تبدیل کرده‌اند. گونه‌های حیوانی منطقه کولکمنطقه حفاظت‌شده کولک، زیستگاه‌های متعددی دارد و وحوش متنوعی را در خود جای داده است. وحوش اغلب در زیستگاه‌های مشرف بر خاک عراق و زیستگاه‌های خارج از مرز از امنیت بیشتری برخوردارند. کوه‌ها و دره‌های منطقه بهترین زیستگاه‌ها برای انواع وحوش از جمله خرس، گراز، کل و بز، سیاه گوش و پلنگ هستند. وجود مراتع خوب، داشتن پناه‌گاه‌های مناسب، وجود منابع آب و مسیر مهاجرت فصلی و … عواملی هستند که زیستگاه‌های این منطقه را علیرغم مورد تهاجم بودن، امکان و توان نگهداری گونه‌های مختلف حیوانات را در خود داشته است. عکس از سایت دیده‌بان حقوق حیواناتمنابع آبی منطقه کولکمنابع آبی منطقه حفاظت‌شده کولک از طریق رودخانه‌های فصلی و دائمی تامین می‌شوند. این رودخانه‌ها شامل رودخانه کنجانچم، سرخ‌رود و گدارخوش و چشمه‌های کوچکتر می‌شوندمنابع آبی منطقه از طریق رودخانه‌ها تامین می‌شوند که رودخانه‌های دایمی و فصلی را در بر می‌گیرند. یکی از این رودخانه‌ها، رودخانه گدارخوش است که از ارتفاعات کوه گنو سرچشمه می‌گیرد. این رودخانه از ۲۵ کیلومتری شمال غرب دشت صالح‌آباد عبور می‌کند. متوسط روان آب رودخانه در ایستگاه تخت خان حدود ۵ متر مکعب در ثانیه و ۱۴۹ میلیون متر مکعب در سال است. رودخانه شور شیرین مرز میانی منطقه حفاظت‌شده کولک را تشکیل می‌دهد و پس از به هم پیوستن انشعابات مختلف در طول مسیر خود زهکش اصلی محورهای شرق و غرب منطقه را در بر می‌گیرد و به سرخ‌رود نیز شهرت دارد. رودخانه کنجانچم از دیگر رودخانه‌هایی است که در مسیر منطقه حفاظت‌شده کولک است و مراتع آن را سیراب می‌کند. سرچشمه این رودخانه در داخل کوه‌های قلارنگ و چمن‌گیر ایلام در نقطه‌ای در شرق روستای طولاب با اختلاف ارتفاع ۱۹۰۰ متر از سطح دریا و عرض شمالی ۳۳ / ۳۵ و طول شرقی ۴۶ / ۳۳ درجه واقع‌شده و در طول مسیر خود سرشاخه‌های دیگری نیز به آن اضافه می‌شوند. علاوه بر رودخانه‌های مزبور، چشمه‌های بسیار دیگری نیز در داخل و در مجاورت منطقه ممنوعه وجود دارند. این چشمه‌ها به نحوی در سرتاسر محدوده منطقه از لحاظ برخورداری از منابع آب مصرفی هیچ محدودیتی ندارند. منطقه حفاظت‌شده کولک منطقه‌ای بکر و نمونه در زمینه حفظ و تکثیر گونه‌های نایاب گیاهی و حیوانات وحشی است. حفظ این منطقه و نمونه‌های آن از مهم‌ترین اهداف حفظ این منطقه طبیعی است. این منطقه به قصد حفظ این گونه‌های کمیاب، به منطقه‌ای حفاظت‌شده و قابل کنترل تبدیل‌شده است. این منطقه دارای طبیعتی زیبا و چشم‌اندازی رویایی است که هر طبیعت‌گرد و گردشگر علاقمند به این مناطق را به سمت خود جذب می‌کند. نویسنده: زهرا آذرنیوش