دشت مغان
ایران، استان اردبیل، شمالی‌ترین قسمت استان اردبیل (سه شهر گرمی، بیله سوار و پارس‌آباد)
دشت مغان با مناظری زیبا و خیره‌کننده ازجاهای دیدنی استان اردبیلاست. این دشت از طرف شمال و شرق به جمهوری آذربایجان، از جنوب به شهرستان مشگین‌شهر و از غرب به ارسباران محدود می‌شود. قسمت عمده دشت مغان در جمهوری آذربایجان و بخشی نیز شمالی‌ترین قسمت استان اردبیل در ایران را تشکیل داده است. با کجارو همراه شوید تا درباره دشت مغان بیشتر بدانید. آنچه باید درباره دشت مغان بدانید: دشت مغان کجاست؟ بخش‌های مختلف دشت مغانجانوران دشت مغانآثار تاریخی و دیدنیهای دشت مغانمردم بومی دشت مغانبهترین زمان سفر به دشت مغاناقامت در دشت مغانتفریحات دشت مغانجاهای دیدنی اطراف دشت مغاننکات بازدید از دشت مغاندشت مغان کجاست؟ آدرس: استان اردبیل، شمالی‌ترین قسمت استان اردبیل، سه شهر گرمی، بیله‌سوار و پارس‌آباد (مشاهده در نقشه) عکس از گوگل‌مپ | عکاس: اکبر آقاییدشت مغان از سه شهر گرمی، بیله‌سوار و پارس‌آباد تشکیل‌شده است. مغان که تا سال ۱۳۵۵ یکی از توابع مشگین شهر محسوب می‌شد، در این سال از شهرستان مشگین شهر جدا شد و به‌عنوان یک شهرستان مستقل در چارچوب تقسیمات کشوری به‌شمار آمد. شهر گرمی نیز به مرکزیت آن تعیین شد. دشت مغان در قسمت شمالی این منطقه به دشت همیشه‌بهار ایران معروف است. دشت مغان یکی از قطب‌های مهم کشاورزی و دامپروری ایران است. سراسر دشت مغان به‌علت حاصلخیزی خاک، دمای مساعد و موقعیت خاص منطقه‌ای زیر کشت اقسام غلات، حبوبات و علوفه قرار می‌گیرد و بی‌مناسبت نیست که مغان را «انبار غله آذربایجان» می‌نامند. مسیر دسترسی به دشت مغاندشت مغان همانگونه که پیش‌تر گفته شد، مساحت وسیعی از نواحی شمال استان اردبیل و کشور آذربایجان را در بر می‌گیرد. پیشنهاد می‌کنیم خود را به اردبیل برسانید و از آنجا با طی ۱۱۰ کیلومتر به گرمی، مرکز شهرستان مغان بروید. از گرمی می‌توانید جاذبه‌های گردشگری بی‌نظیر این دشت را از مردم محلی جویا شوید. بخش‌های مختلف دشت مغانعکس از گوگل‌مپ | عکاس: علی عبادیبه‌طورکلی چهره طبیعی دشت مغان بهسهقسمت کوهستانی، کوهپایه‌ایوجلگه‌ایتقسیممی‌شود: کوهستانی: نواحی کوهستانی دشت مغان، ارتفاعات جنوب، جنوب غرب و غرب منطقه را شاملمی‌شوندکه با شیب بیش از ۱۰ درصد، از ارتفاع حداقل ۱۰۰ متربه‌سمت جنوب و غرب بر میزان ارتفاعافزودهشدهو تاحدود ۷۰۰ مترمی‌رسند. دهستان قشلاق غربی، قسمت‌هاییاز بخشاصلاندوز، بخش مرکزی و دهستان قشلاق شمالی در این نواحیقرار دارند. کوهپایه‌ای: به‌طورکلیزمین‌هایکمتر از ۱۰۰ متر ارتفاع متصل به کوهستان تا نزدیک جلگه رامی‌توانجزو نواحیکوهپایه‌ایدشت مغانبهحسابآورد. شیب زمین در این نواحی حدودیکتا ۱۰ درصداست وایناراضی مساعد برایفعالیت‌هایکشاورزیو دامپروریو سکونتانسانی محسوبمی‌شوند. قسمت‌هاییاز بخش تازه‌کند، بخش مرکزی، دهستان قشلاق شمالی و بخشاصلاندوزدر این نواحیواقعشده‌اند. جلگه‌ای: نواحیجلگه‌ایدشت مغان، در شمالمنطقه با شیب بسیار ملایم، کمتر ازپنجدرصد تا سواحل رود ارس، ازرودخانه‌های مرزی ایران، گسترش دارد و به‌دلیل وجودخاک‌هایآبرفتیدانه‌ریزو رسوبی و حاصلخیز، تمامازمین‌هایعمده کشاورزی را تشکیل داده و از تراکم زیاد جمعیت برخوردار هستند. این نواحی تا ارتفاع حداقل ۳۰ متراز سطح دریا درمنتهی‌الیهشمال شرق منطقه در دهستانساوالانتداوممی‌یابد. جانوران دشت مغانعکس از گوگل‌مپ | عکاس: Aylin Germiدشت مغان، دشتهمیشهبهارایران، یکی ازمهم‌ترینمناطقزیستمحیطیآذربایجان برای زمستان‌گذرانیگونه‌هاینادر پرندگانکوچندهبه‌شمارمی‌آید. در تالاب‌هایدشت مغان انواع پرندگانکوچندهآبزی همچون پلیکان خاکستری، اردک چشم طلایی، اردک تاجدار، مرکوسسفید، قوی گنگ، قوی فریادکش، قوی کوچک، غاز خاکستری و بالکان کوچکمشاهدهشدهاست؛ از همین رو، به‌عنوان یکی ازمقاصد پرنده نگری ایران، ارزش بازدید دارد. آثار تاریخی و دیدنیهای دشت مغانعکس از وب‌سایت TopTouristاز آثارتاریخی و جاذبه‌هایطبیعی منطقه مغانمی‌توانبه قلعه اولتان مغان، برجقارلوجا، تپه خرمن، تپه نادراصلاندوز، پل تاریخیخمارلومغان، زیستگاهخروسلویمغان، زیستگاهآقابابا، زیستگاه حسن درهسی، گورستاناصلاندوز مغان، گورستانکورلارکورعباسلویمغان، دریاچه سد شهرک مغان، سواحل زیبایآرازچایی (رود ارس) وجنگل‌هایمغان اشاره کرد. در پهنه دشت مغانهمهجا، گورستان‌هایوسیع و اغلب منسوب به هزارهاولقبل از میلاد وجود دارد که بیشترآن‌هادر معرض تجاوز و حفاری قاچاققرارگرفتهومی‌گیرند. در نزدیکیاصلاندوز، گورستان‌هایقوشاوتران، قلیبیگلو، افجی، گدایلووکرارکورعباسلومربوط به هزارهاولپیش از میلاد است. همچنین منطقهمقصودلویکورعباسلومدفن شهدایجنگ‌های ۱۰ ساله میانامپراتوریروسیه تزار و قشون دولت ممالک محروسه قاجار (قاجارقورونموشمملکتلری) به فرماندهی ژنرال عباس میرزااست. گورستان‌هایباستانی در دامنه کوه‌هاورودخانه‌هاانتخابشده‌اندکهآفتابگیرو رو به مشرق است؛ زیرا آفتاب و آب در مذهب میتراییسم همان‌گونه که از اسم این منطقه برمی‌آید (مغان) جنبه تقدس دارد. گورستان‌هایمربوط به هزاره نخست پیش از میلاد قلیبیگلووقوشاوترانو سایرگورستان‌هایمکشوفه وگورستان‌هایعهد ساسانی (افجی) بدون استثنا دارای چنین مشخصاتی هستند. طرز تدفینبه‌واسطهآهکی بودن خاک که باعث از بین رفتن و پوسیدگی استخوانمی‌شود، به‌طورکلیمعلوم نشده است؛ امااستخوان‌هایکوچک کاسه سر و قلم پا نشانمی‌دهدکه جهت مردگان شرقی، غربی وسروصورترو‌به‌روی آفتاب قرار داشته است. «قیزقلعهسی»، (قلعه دختر) که از سال ۶۲۹ تاکنون پابرجا است؛ در کنار رودخانه برزند در ۱۷ کیلومتری شمال گرمی مغان، دژی مستحکمجلبتوجهمی‌کند. قیزقلعهسییکی از قلاع متعددی است کهبانامقلعه دختر در سراسر کشور شناختهمی‌شوند. مصالحقیزقلعهسیازقلوهسنگوملاطساروج است و در حال حاضر از آن، دودیوار ناقص ودوبرجباقیماندهاست. سبک و نام بنا، قدمت آن را به دوران اشکانی و ساسانی منسوبمی‌کند. مردم بومی دشت مغانعکس از وب‌سایت راسخونعشایر دشت مغان، مردمانی پاک‌سرشت، مهمان‌نواز، صمیمی، معصوم، سخت‌کوش و استوار هستند که با پوستی خشکیده و سوخته در دامنه کوه‌ها و صخره‌ها و پهنه دشت‌ها به‌دنبال گوسفندان خود، برای بقا با طبیعت خشن در ستیز و نبردند؛ انسان‌های کوچ‌نشینی که پس از سپری شدن قرن‌ها تبدیل به مردمانی خودکفا با فرهنگی اصیل و غنی شده‌اند. بهترین زمان سفر به دشت مغانبهترین زمان سفر به دشت مغان، فصل تابستان است. در این فصل علاوه بر هوای مطبوع، طبیعت در اوج شکوه و سرسبزی خود به سر می‌برد. اواخر فصل بهار نیز فرصت مناسبی برای سفر به دشت مغان محسوب می‌شود؛ بااین‌حال، فصل پاییز و زمستان برای بازدید از مناطق کوهستانی و کوهپایه‌ای مناسب نیست و ممکن است با هوای سرد یا بارش‌های پراکنده برف روبه‌رو شوید؛ هرچند میزان دما در مناطق جلگه‌ای و دشت هرگز آن‌قدر پایین نمی‌رود. اقامت در دشت مغانعکس از گوگل‌مپ | عکاس: حسین فتاحیاقامت در دشت مغان به‌واسطه وسعت منطقه، شامل گزینه‌های متعددی می‌شود و گردشگران بسته به سلیقه خود، قادر به انتخاب هستند. هتل‌ها، مسافرخانه‌ها، اقامت‌های بومگردی، کمپینگ یا حتی اقامت در چادرها و آلاچیق‌هایعشایر شاهسون، انتخاب‌های پیش‌روی گردشگران و طبیعت‌گردان است. هتل‌ها و مسافرخانه‌های دشت مغان شامل موارد زیر است: هتل طاووس: شهرستان پارس‌آباد، میدان شهید رجایی (مشاهده در نقشه) هتل شرفی: شهرستان پارس‌آباد، خیابان شهید نویدیان (مشاهده در نقشه) هتل ارسباران: شهرستان پارس‌آباد، خیابان امام خمینی (مشاهده در نقشه) هتل ایرانگردی و جهانگردی کوثر: شهرستان بیله‌سوار، میدان شهریار (مشاهده در نقشه) هتل پردیس: شهرستان بیله‌سوار، روبه‌روی پایانه مرزی بیله‌سوار (مشاهده در نقشه) هتل خزر: شهرستان بیله‌سوار، روبه‌روی گمرک بیله‌سوار (مشاهده در نقشه) هتل وحید: شهرستان بیله‌سوار، میدان شهرداری (مشاهده در نقشه) اقامتگاه‌های بومگردیاقامتگاه بوم‌گردی شوون: شهر گرمی، انتهای جاده روستای تپه (مشاهده در نقشه) اقامتگاه بومگردی اوماسلان: شهرستان گرمی، حدفاصل شهر اوماسلان و ایلخانلار (مشاهده در نقشه) تفریحات دشت مغاندشت مغان پهنه‌ای افسانه‌ای و سرشار از جاذبه‌های طبیعی است که گردشگران بسیاری را به‌سمت خود می‌کشاند؛ از همین رو، پیاده‌روی، کوهپیمایی و گشت‌وگذار در طبیعت، مهم‌ترین تفریح این منطقه به‌جساب می‌آید. مسیرهای هموار برای دوچرخه‌سواری و آفرود نیز از جمله ویژگی‌های دشت مغان است. روستاهای متعدد جلگه دشت مغان فرصت آشنایی گردشگران با فرهنگ‌های دیگر را فراهم می‌کند و تماشای دامداری عشایر شاهسون نیز از جمله شاخصه‌های مغان است. عکاسی، پرنده‌نگری، استفاده از چشمه‌های آبگرم و جمع‌آوری گیاهان دارویی نیز بخشی از تفریحات دشت مغان را شامل می‌شود. جاهای دیدنی اطراف دشت مغانعکس از گوگل‌مپ | عکاس: vegar ayhanروستای مازافاآدرس: مشگین‌شهر، بخش مرادلو، دهستان ارشق غربی (مشاهده در نقشه) در ۲۰ کیلومتری جاده روستای صلوات به‌طرف مشگین شهر، به یک سه‌راهی بر می‌خوریم که تابلوی آبی ناخوانای روستای مازافا در حاشیه آن دیده می‌شود. کمی که به جلوتر می‌رویم، در سمت چپ خودمان کوهپایه سنگی را می‌بینیم که به روایت اهالی روستای مازافا و بر اساس قصه کهن این دیار، آن را «چوبان داشی» یا «چوپان سنگی» می‌نامند. بر اساس افسانه‌ها، چوپان ناشکری با گوسفندان و گله خویش در بالای آن کوه به سنگ تبدیل‌شده و قدمت آن شاید به هزاران سال پیش بر می‌گردد. از وسط روستای مازافا دو کیلومتر مسیر خاکی تا چشمه آب معدنی مازافا وجود دارد که بنا به گفته اهالی، آب آن برای درمان سنگ کلیه مناسب است. دیو قالاسیآدرس: مشگین شهر، مابین روستاهایی قوزلو و کویج و در پنج کیلومتری روستای کویج (مشاهده در نقشه) «قلعه دیو» یا «دیو قالاسی» که در حدفاصل دو روستای «قوزلو» و «کویج» واقع‌شده است، یکی از جاذبه‌های تاریخی شمال شرقی مشگین‌شهر و دامنه کوه سبلان محسوب می‌شود. از این قلعه که قدمتی متعلق به دوران پیش از اسلام دارد، اثر چندانی باقی نمانده است. نکات بازدید از دشت مغاناگر در پاییز و زمستان به مناطق کوهستانی دشت مغان سفر می‌کنید، تجهیزات کافی و لباس گرم به‌همراه داشته باشید. حتی به‌منظور کمپینگ در فصل تابستان، از پیش‌بینی وضعیت آب‌و‌هوای منطقه مغان مطلع باشید. به‌جز مناطق شهری و روستایی، آنتن‌دهی تلفن همراه در دشت مغان چندان مطلوب نیست. طبیعت دشت مغان (به‌جز مناطق شهری وروستایی) کاملا بکر است و هیچ‌گونه امکاناتی ندارد. در حفظ میراث ارزشمند طبیعت و پوشش گیاهی یا جانوری منطقه کوشا باشید. با خرید از مردم بومی یا اقامت در خانه‌های روستایی، به اقتصاد منطقه کمک کنید. احترام به فرهنگ بومی منطقه، از وظایف گردشگران مسئولیت‌پذیر است. پرسش‌های متداولدشت مغان کجاست؟ شمال استان اردبیل و بخش عمده‌ای از جمهوری آذربایجان. دشت مغان از کدام شهرها تشکیل‌شده است؟ گرمی، بیله‌سوار و پارس‌آباد. جغرافیای دشت مغان چگونه است؟ کوهستانی، کوهپایه‌ای و جلگه‌ای. بهترین زمان سفر به دشت مغان چه زمانی است؟ بهار و تابستان. نویسنده: عماد جعفری / پوریا محمدی پیوند