تنگه ظلمات
ایران، استان سمنان، گرمسار، جنوب شرقی پارک ملی کویر
پدیده‌های طبیعی در طول زمان و در نقاط مختلف کره زمین آثار خارق‌العاده‌ای پدید آورده‌اند که همواره مورد توجه انسان‌ها بوده است. تنگه ظلمات یکی از این مناطق ساخت طبیعت محسوب می‌شود که باشکوه و شگفتی در دل کویر قد علم کرده است و سخن از راز گذر زمان‌های طولانی دارد. تنگه ظلمات ازجاهای دیدنی گرمساردر نزدیکی شهر محسوب می‌شود که هنوز بکر و ناشناخته باقی‌مانده است. بازدید از این منطقه پر رمز و راز تجربه‌ای تکرار‌نشدنی در ذهن هر بیننده‌ای است. این مکان با ظاهری طبیعی و دور از هرگونه دست‌ورزی انسانی، حس خوشایند و در عین حال وهم‌انگیزی را در انسان بیدار می‌کند. در ادامه با ما همراه باشید تا با تنگه ظلمات بیشتر آشنا شویم. منبع عکس: اسمارتیزآنچه باید درباره تنگه ظلمات گرمسار بدانید: تنگه ظلمات گرمسار کجاست؟ مسیر دسترسی به تنگه ظلماتبهترین زمان سفر به تنگه ظلماتتاریخچه تنگه ظلمات گرمسارپوشش گیاهی و جانوری تنگه ظلمات گرمساردر سفر به تنگه ظلمات در کجا اقامت کنیمدیدنی‌های اطراف تنگه ظلمات گرمسارتنگه ظلمات گرمسار کجاست؟ منبع عکس: اسمارتیزتنگه ظلمات گرمسار که «تنگ ظلمات» نیز خوانده می‌شود، یکی از جاذبه‌های ساخته دست طبیعت است که در پارک ملی کویر، شهرستان اردستان و پشت کوه‌های خاور قرار دارد. این مکان جذاب به‌دلیل قرار گرفتن در کویر، نسبتا ناشناخته و بکر مانده است. تنگه ظلمات در استان سمنان، نزدیک به استان اصفهان و جنوب شهر گرمسار قرار دارد. تنگه ظلمات از نظر جغرافیایی میان شهرستان‌های اردستان، آران و بیدگل قرار دارد. فاصله تنگه تا مرکز شهرستان اردستان، حدود ۸۸ کیلومتر است و مسیر صعب‎العبوری دارد. این تنگه، در غرب کویر مرکزی ایران و جنوب شرقی پارک ملی کویر واقع‌شده و موقعیت جغرافیایی تنگه ظلمات N ۵۲ ° ۴۱ ′ ۵۹ ٫ ۳۱ ″ و E ۳۴ ° ۲۴ ′ ۲۲ ٫ ۲۰ ″ است. تنگه ظلمات در جنوب شرقی پارک ملی کویر واقع‌شده استبرای رسیدن به تنگه ظلمات باید از شوره‌زارهای جنوب گرمسار گذر کنید. بعد از دو ساعت حرکت با خودرو، به کاروانسرای قصر بهرام خواهید رسید. این کاروانسرای قدیمی مربوط به دوران ساسانیان است که در عصر صفویه بازسازی‌شده و اکنون در لیست آثار ثبت‌شده ملی قرار دارد. کاروانسرای قصر بهرام تا تنگه مسیر پر پیچ‌و‌خمی در پیش است و حدود سه ساعت باید با ماشین طی مسیر کنید. این مسیر به «فسیل آباد» می‌رسد. همان طور که از نام آن پیدا است، این منطقه سنگی و صخره‌ای و مملو از سنگ‌واره‌های جانوری است و فسیل نرم‌تنان دریایی مانند صدف‌های دو کفه‌ای بزرگ در آن به‌وفور یافت می‌شود. دو کفه‌ای‌ها صدف‌های دو تکه‌ای متقارنی هستند که با رباط به هم وصل می‌شوند و از جاذبه‌های این مسیر به شمار می‌روند. بعد از فسیل آباد، تنگه ظلمات رخ نشان می‌دهد. مسیر دسترسی به تنگه ظلماتمحیط‌بانی ملک‌آباد منبع عکس: دواساز بلاگفابرای رسیدن به تنگه ظلمات باید از محیط‌بانی سفید آب به‌سمت محیط‌بانی ملک‌آباد حرکت کنید. محیط‌بانی سفید آب در ۵۰ کیلومتری شرق مرنجاب و محیط‌بانی ملک‌آباد در شرق محیط‌بانی سفید آب قرار دارد. در این مسیر باید قبل از فسیل آباد وارد جاده شط شوید که بعد از طی حدود ۱۰ کیلومتر به تنگه می‌رسید. برای رفتن به محیط‌بانی سفید آب سه مسیر پیش روی شما است. مسیر اول «ورامین، پیشوا، راه‌آهن قلعه بلند، سر محیط‌بانی مبارکیه، قصر بهرام و سفید آب»، مسیر دوم «کاشان، آران و بیدگل، مرنجاب، سفید آب» و مسیر سوم «کاشان، ابوزید آباد، قاسم‌آباد، قلعه کرشاهی، سفید آب» است. آدرس تنگ ظلمات: سمنان، گرمسار، جنوب شرقی پارک ملی کویر (مشاهده روی نقشه) بهترین زمان سفر به تنگه ظلماتمنبع عکس: اسمارتیزمحل قرارگیری تنگه ظلمات به‌گونه‌ای است که برای رسیدن به آن به یک فرد محلی و آشنا به منطقه و خودروی مناسب نیاز دارید. همچنین به‌دلیل وجود این اثر طبیعی در یکی از مناطق حساس حفاظتی پارک ملی کویر، برای بازدید از آن نیاز به مجوز از سازمان محیط‌زیست و پارک ملی کویر است. برای بازدید از تنگه ظلمات حتما نیاز به راهنما داریدطبیعت تنگه ظلمات، وهم‌آور، خیال‌انگیز و گاه ترسناک است. به همین دلیل لازم است برای گذر از تنگه راهنما داشته باشید. در تنگه هوا زود تاریک می‌شود و بهترین زمان پیمایش آن، ساعات اول روز یا چند ساعت پیش از غروب آفتاب است. همچنین به‌همراه داشتن لباس اضافی برای این پیمایش چند ساعت لازم به نظر می‌رسد. نزدیک‌ترین محل ماشین‌رو برای رسیدن به تنگه ظلمات، کویر مرنجابو پاسگاه سفید آب است. بقیه راه نیز که تقریبا ۶۰ کیلومتر است، باید به‌وسیله ماشین‌های جفت دیفرانسیل، شاسی‌بلند، مجهز، پر‌توان و مناسب کویر‌نوردی طی شود. منبع عکس: سیری در ایرانعلاوه بر زیبایی‌های کم‌نظیر تنگه ظلمات، عبور از این منطقه خطرات خاص خود را به‌همراه دارد. این تنگه می‌تواند خطرناک و حادثه‌خیز باشد. وجود حیوانات وحشی به‌خصوص در تاریکی هوا، احتمال سقوط سنگ و سقوط از ارتفاع از جمله خطرات این طبیعت‌گردی هستند و می‌توانند برای شما دردسر ایجاد کنند. پس سعی کنید خطرات را در نظر بگیرید و با احتیاط پیش بروید. حتما قبل از سفر از وضعیت جوی منطقه اطمینان حاصل کنید. فصل تابستان زمان خوبی برای سفر به تنگه نیست. هرگز تنها به تنگه سفر نکنید. همراه داشتن قطب‌نما و نقشه‌یاب ماهواره‌ای نیز بسیار می‌تواند کمک حال باشد. به‌همراه داشتن وسایلی همچون کلاه آفتابی، کرم ضدآفتاب، قمقمه، آب، لباس خنک برای روز و لباس گرم برای شب ضروری است. تاریخچه تنگه ظلمات گرمسارپارک ملی کویر منبع عکس: آسمونیپارک ملی کویر یکی از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین پارک‌های ملی ایران است و ۶۷۰ هزار هکتار وسعت دارد. پارک ملی کویر به‌دلیل وجود گونه‌های جانوری فراوان، در گذشته به «آفریقای کوچک» معروف بود؛ البته امروزه از تعداد آن‌ها کاسته شده است. بیشتر مساحت پارک ملی کویر در استان سمنان قرار دارد و بخش کوچکی از آن در استان‌های تهران، قم و اصفهان است. این پارک در سال ۱۳۴۳ به‌عنوان منطقه شکار ممنوع و در سال ۱۳۵۵ به‌عنوان پارک ملی کویر به ثبت رسید. تغییرات محیطی و طبیعی در کشور، تنگه‌های بسیاری را به وجود آورده‌اند؛ اما تنگه ظلمات به‌دلیل قرارگیری در دل کویر و شرایط محیطی خاص از دیدنی‎ترین تنگه‌های کشور به شمار می‌رود. طی این سفر خاطره‌انگیز، در دل کویر ناگهان به تنگه حیرت‌آور و عجیبی می‌رسید که بعضی از قسمت‌های آن بسیار تاریک است و دلیل نام‌گذاری این تنگه به «ظلمات» همین است. منبع عکس: اسمارتیزتنگه ظلمات در واقع در طول مسیلی قرار گرفته است که توسط جریان‌های آب ناشی از بارندگی‌های فصلی، از ارتفاعات پارک ملی کویر در بستر سنگ‌های نرم زمین‌های منطقه ایجاد شده است. مخققان شکل کنونی این تنگه را حاصل فرسایش ناشی از باد و طوفان می‌دانند. به بیانی دیگر این تنگه، شکافی آبرفتی در میان لایه‌های رسوبی قسمت‌های جنوب شرقی پارک ملی کویر است. تنگه ظلمات، شکافی آبرفتی در میان لایه‌های رسوبی خاک استتنگه ظلمات دو کیلومتر طول دارد و جهت آن شمالی به جنوبی است. دیواره‌های تنگه ظلمات در قسمت شمالی کوتاه‌تر هستند و هرچه به جنوب می‌رویم، بلندتر می‌شوند و در برخی قسمت‌ها به ۳۰ متر می‌رسند. این افزایش ارتفاع بر هیجان پیمایش می‌افزاید؛ زیرا تنگه بسیار عمیق‌تر و سایه‌ها بسیار گسترده‌تر می‌شوند. اثر جریان‌های سیلابی بر دیواره‌های تنگه ظلمات کاملا مشهود است. در این عارضه زمین‌شناسی فوق‌العاده، سنگ‌های رنگین و انواع خاک‌ها را می‌توان مشاهده کرد. به گفته بازدید‌کنندگان، این تنگه به «گرند کانیون»، تنگه‎ای عظیم در ایالت آریزونای آمریکا شباهت دارد؛ البته برخی این مکان را بیشتر شبیه به «آنتلوپ کانیون» در آریزونای آمریکا می‌دانند. زمین‌های منطقه تنگه ظلمات به‌دلیل وجود آب و نمک زیاد، پوک هستند و در زمان بارندگی حالت لجنی پیدا می‌کنند. همین امر سبب می‌شود که هر جسمی را به مرور در خود بکشند و هیچی جسمی روی زمین دیده نشود. رسیدن به تنگه ظلمات به گفته مسافران این منطقه بسیار ناگهانی و غافلگیر‌کننده است؛ زیرا در منطقه‌ای پست و کویری واقع‌شده است و دو دیواره تنگه با آن بلندی، به یک‌باره و بی‌هیچ نشان و علامتی قبل از آن، رو‌به‌روی انسان ظاهر می‌شوند. آنتلوپ کانیون منبع عکس: ویسگوندر ورودی تنگه ظلمات شاهد تخته‌سنگ عظیمی هستیم که از بالا به پایین سقوط کرده است؛ ولی در میانه مسیر مابین دیواره‌ها گیر افتاده و به‌صورت معلق باقی‌مانده است. یکی از زیبایی‌های مسیر اصلی تنگه سنگ‌هایی هستند که سر به هم داده‌اند و میان آن‌ها راهی شکل‌گرفته است. گفته می‌شود که احتمالا این مناظر در اثر یک زمین‌لرزه شدید شکل امروزی خود را به‌دست آورده باشند. ورودی تنگه ظلمات از بیرون تاریک به نظر می‌رسد؛ اما با وارد شدن به آن متوجه روزنه‌های تابش خورشید می‌شوید. داخل تنگ همواره خنک است و صدای پیچیدن باد در لابلای سنگ‌ها ممکن است کمی ترسناک به نظر برسد. با ورود به تنگه دو مسیر پیش روی شما قرار می‌گیرد که یکی فرعی و دیگری اصلی است. تنگه فرعی حدود ۲۰۰ متر است و بعد از آن می‌توانید به بالای تپه‌ای که در آنجا قرار دارد بروید و از آنجا منطقه را تماشا کنید و این خود، یکی از جذابیت‌های این سفر است. درون تنگه ظلمات هوا خنک و تاریک استدر مسیر اصلی تنگه ظلمات مسیر هیجان‌انگیزی پیش روی شما است. درون تنگه دیواره‌ها، فضا را به نسبت تاریک و خنک کرده‌اند و صدای پیچیدن باد در آن، نظرها را به خود جلب می‌کند. در مسیر، سنگ‌های رنگین و خاک‌های گوناگون دیده می‌شود؛ اما همان طور که درباره قدمت تاریخی و زمین‌شناسی تنگه هنوز تحقیقات خوبی صورت نگرفته است، درباره این خاک‌ها و سنگ‌ها نیز اطلاعات علمی موثقی در دست نیست. پوشش گیاهی و جانوری تنگه ظلمات گرمسارمنبع عکس: همشهری آنلایندر پارک ملی کویر علاوه بر این اثر طبیعی و خارق‌العاده، گونه‎های گیاهی و جانوری زیادی نیز یافت می‌شوند که توجه طبیعت‌دوستان را به خود جلب می‌کنند و اگر فرصت کافی داشته باشید می‌توانید از آن‌ها دیدن کنید. در پارک ملی کویر، جمعیت متنوع و مناسبی از جانوران وحشی شامل ۳۴ گونه پستاندار، ۱۵۵ گونه پرنده و ۳۴ گونه خزنده زندگی می‌کنند. یوزپلنگ آسیایی، پلنگ ایرانی، گرگ، کفتار راه‌راه، گربه شنی، روباه قرمز، روباه شنی، جبیر، کل‌وبز، قوچ ومیش، شغال و سیاه‌گوش، گونه‌های جانوری شاخص این منطقه هستند. بازدید از گونه‌های گیاهی و جانوری پارک ملی کویر بسیار خاطره‌انگیز استگونه‌های گیاهی شاخص پارک ملی کویر و منطقه اطراف تنگه ظلمات، درمنه، کاروان‌کش، گز، گرگ تیغ، نی، درختچه‌های بادام کوهی، شیر‌خشت و خنجک هستند. در سفر به تنگه ظلمات در کجا اقامت کنیم؟ تنگه ظلمات با توجه به قرار گرفتن در پارک ملی کویر، به‌صورت شبانه‌روزی قابل‌دسترسی است؛ البته بهتر است برای اینکه بتوانید صبح زود از تنگه دیدن کنید، شب را در اقامتگاه یا مهمانسرای پارک ملی بگذرانید و صبح زود به‌سمت تنگه حرکت کنید. به‌طور کلی هزینه اقامت و بازدید از تنگه چندان زیاد نیست. دیدنی‌های اطراف تنگه ظلمات گرمسارکویر ریگ جن منبع عکس: دلگرمتنگه ظلمات از دیدنی‌های کم‌نظیر کویر مرکزی ایران و محلی بکر و دنج برای کویر‌نوردی و عکاسی است. در اطراف تنگه ظلمات جاذبه‌هایی هم‌چون «کوه دم» در شرق آن و «صحرایریگ جن» با تپه‌های ماسه‌ای، منطقه‌ای به نام «جزیره سرگردانی» با زمین‌های صاف و نمکی، «قلعه تاریخی کرشاهی»، «کویر مرنجاب»، «منطقه محافظت‌شده یخاب» و «کاروانسرای مرنجاب» وجود دارند. تماشای آسمان پر ستاره شب در دل کویر، می‌تواند یکی از زیبایی‌های این تجربه باشد؛ پس با اقامت شبانه در کویر، خود را به دیدن آسمان رویایی آن دعوت کنید. معدن نمک گرمسارمنبع عکس: بلاگ شبیکی دیگر ازجاذبه‌های گردشگری سمناندر منطقه، معادن نمک هستند. گرمسار از مهم‌ترین مناطق تامین‌کننده نمک کشور است. با وجود ۲۷ معدن نمک، این شهرستان ۸۰ درصد نمک کشور را تامین می‌کند. خلوص نمک‌های این معادن به حدود ۹۸ درصد می‌رسد. معادن اصلی نمک گرمسار «کوهدشت» و «سالار» هستند. این معدن‌ها به‌دلیل بافت سنگ متفاوت و قندیل‌های نمکی که دارند از سایر معادن تمیز داده می‌شوند. وجود غارهای نمکی با تونل‌های پیچ‌درپیچ، کریستال بلورهای نمک و شیارهای دیواره‌ها که با آب باران شسته شده‌اند از جمله زیباترین وجوه طبیعت در این معادن به شمار می‌روند. منبع عکس: بالاترینحوضچه‌های سبز رنگ نمکی که به‌دلیل زیبایی منحصربه‌فرد و خاصیت درمانی، گردشگران زیادی را به‌سمت خود جذب می‌کنند، از جمله مناطق دیدنی گرمسار به شمار می‌روند. بسیاری از سرمایه‌گذاران به‌دنبال این هستند که از بعد نمک درمانی در این منطقه، برای افزایش ظرفیت گردشگری استفاده کنند. شیوه‌های استخراج از معادن معمولا فرق می‌کند و هر معدن شکل خاص خود را دارد. این معادن در دل کوه به وجود آمده‌اند و به‌دلیل استخراج نمک شکل دست‌ساز پیدا کرده‌اند. داخل تونل‌ها چند ستون نمکی تعبیه‌شده است که مانع ریزش غار می‌شوند و خود زیبایی بصری دارند. تنوع رنگ در دیواره‌ها و سطوح معادن نمک به‌دلیل وجود ناخالصی در نمک استمعادن نمک، تنوع رنگی زیادی در دیواره‌ها و سطوح دارند؛ دلیل آن هم وجود ناخالصی در ترکیب نمک‌ها است. دیواره‌های ورودی تونل‌ها معمولا تیره رنگ و طوسی هستند و هر چقدر که به عمق این تونل‌ها نزدیک‌تر می‌شویم روشن‌تر و براق‌تر می‌شوند. برای بازدید از معادن نمک گرمسار، قبل از هر چیز نیاز به مجوز از پلیس راهنمایی و رانندگی برای ورود به جاده‌های معدن دارید؛ همچنین نیاز است با مسئولان معدن هماهنگ شوید تا خطری شما را در داخل معدن تهدید نکند. این معادن در فاصله ۱۵ کیلومتری غرب گرمسار و ۹۰ کیلومتری تهران، در جاده‌های ایوانکی قرار گرفته‌اند. منطقه‌ای که تونل نمکی گرمسار در آن قرار دارد، بیابانی است و شرایط آب و هوایی گرمی دارد؛ برای همین بهتر است فصل تابستان را برای بازدید انتخاب نکنید. نویسنده: زیبا وکیلیپرسش‌های متداولتنگه ظلمات کجاست؟ تنگه ظلمات گرمسار که «تنگ ظلمات» نیز خوانده می‌شود، یکی از جاهای دیدنی استان سمنان است که در پارک ملی کویر، شهرستان اردستان و پشت کوه‌های خاور قرار دارد. بهترین زمان سفر به تنگ ظلمات کدام فصل است؟ به‌جز فصل تابستان به‌دلیل گرمای هوا و نیز تاریکی شب در سایر مواقع می‌توان با کمک راهنما از تنگه ظلمات بازدید کرد. آیا امکان اقامت در تنگ ظلمات وجود دارد؟ برای اقامت می‌توان شب را در اقامتگاه یا مهمانسرای پارک ملی سپری کرد. چه دیدنی‌هایی اطراف تنگه ظلمات گرمسار وجود دارد؟ معادن نمک گرمسار از جمله مهم‌ترین جاهای دیدنی اطراف تنگه ظلمات محسوب می‌شوند