سرزمین سیاه طبس
ایران، استان خراسان جنوبی، شهرستان طبس، ۱۲۰ کیلومتری جنوب طبس
طبس شهری کویری در غرب استان خراسان جنوبی ایراناست. این شهر در مدار ۳۳ درجه و ۳۵ دقیقه شمالی و نصف‌النهار ۵۶ درجه و ۵۵ دقیقه شرقی، در منطقه‌ای با آب و هوای بیابانی واقع شده‌است. شهرستان طبس قدمتی سه هزار ساله در تاریخ خراسان دارد و حاکی از آن است که در این شهر می‌توان پدیده‌های زمین‌شناختی که در گذر زمان شکل گرفته‌اند را مشاهده کرد. وجود معادن غنی زغال‌سنگ این شهرستان نشان‌دهنده آن است که در گذشته‌های دور جنگل‌های انبوه و دریاچه‌های بزرگ در این منطقه وجود داشته است. سرزمین سیاه از پدیده‌های نادر و خارق‌العاده زمین‌شناختی منطقه وجاهای دیدنی طبسمحسوب می‌شود که در ۱۲۰ کیلومتری جنوب این شهر و در شمالی‌ترین بخش پناهگاه حیات وحش نایبندان قرار دارد. روستای پروده در جنوب شرق کویر طبس و معادن زغال‌سنگ پروده در جنوب غرب کویر طبس است و بین این دو، جاده خاکی وجود دارد که از قسمت جنوبی کویر، عبور می‌کند و قسمت میانی این جاده، از امتداد دامنه کوه‌هایی که همگی از سنگ‌های سیاه ساخته شده‌اند، می‌گذرد. این منطقه همان سرزمین سیاه نامیده می‌شود. سرزمین سیاه یکی ازجاهای دیدنی استان خراسان جنوبیاست که به‌لحاظ وضع ظاهری باگندم بریانشهداد در کرمان شباهت دارد و حاصل آخرین فعالیت‌های آتشفشانی ایران در دوره کواترنر است. این منطقه از سنگ‌ها و گدازه‌های آتشفشانی سیاه رنگ پوشیده شده است و به همین دلیل به سرزمین سیاه شهرت دارد. سرزمین سیاه در خراسان جنوبی از اهمیت ویژه‌ای در بین آثار طبیعی این منطقه برخوردار است. جنس سنگ‌های منطقه از بازالت بوده که ازدسته سنگ‌های آذرین بیرونی محسوب می‌شوند. این سنگ‌ها در اثر فعالیت‌های گسل نایبند و فوران این سنگ‌ها توسط چند آتشفشان درسطح زمین پراکنده شده‌اند و منطقه‌ای کم‌نظیر و زیبا همانند سطح کرات منظومه شمسی پدید آورده‌اند. طول این منطقه ۱۶ کیلومتر و عرض آن ۱۵ کیلومتر است. وسعت منطقه که تجمع سنگ‌ها در آن فراوان است ۲۴۰ کیلومتر مربع و وسعت کلی منطقه با توجه به پراکندگی سنگ‌ها و دهانه‌های آتشفشانی منفرد حدود ۴۰۰ کیلومتر مربع است. آب حوضه‌ی آبگیر سرزمین سیاه توسط رود بسیار شوری به نام قوری چای تامین می‌شود. سرزمین سیاه را نباید با کویر طبس یکسان دانست چراکه این دو، فضاهای مجزایی از یکدیگر با فاصله‌ی زیاد هستند. پرونده پیشنهاد ثبت ملی سرزمین سیاه طبس ۱۷ مرداد ۱۳۹۶ در کمیته ثبت و حریم میراث طبیعی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور بررسی و پس از این اثر در فهرست آثار طبیعی ملی ثبت شد. نویسنده: بهاره غنچه