پارک ملی گلستان
ایران، استان گلستان، ۱۵ کیلومتری شهر گالیکش
پارک ملی گلستان، بزرگ‌ترین پارک طبیعی ایران و ازجاهای دیدنی استان گلستانو خراسان شمالی است. این پارک ملی به‌لحاظ تنوع زیست‌محیطی با بسیاری از کشورهای اروپایی رقابت می‌کند و به‌عنوان قدیمی‌ترین پارک ملی ایران، نیمی از پستانداران کشور را در خود جای داده است. ضمن اینکه پارک ملی گلستان از سوی یونسکو به‌عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. امکان بر پایی اردو، محل‌های اقامت، شانس تماشای حیات وحش، زیبایی‌های طبیعی، آبشارها و دریاچه‌ها از جمله جذابیت‌ها و تسهیلات پارک ملی هستند. هرآنچه باید درباره پارک ملی گلستان بدانید: پارک ملی گلستان کجاست؟ مسیر دسترسی به پارک ملی گلستاندرباره پارک ملی گلستانتاریخچه پارک ملی گلستانپوشش گیاهی و جانوری پارک ملی گلستانجاذبه‌های دیدنی پارک ملی گلستانتجهیزات لازم برای سفر به پارک ملی گلستانبهترین زمان بازدید از پارک ملی گلستاننکات بازدید از پارک ملی گلستانپارک ملی گلستان کجاست؟ پارک ملی گلستان نخستین پارک ملی ثبت‌شده در ایران است که در منتهی‌الیه شرق البرز و جنگل‌های شمالی کشور قرار دارد. حد غربی پارک ملی از روستای تنگراه در استان گلستان شروع می‌شود و حد شرقی آن در روستای رباط قره‌بیل در استان خراسان شمالی پایان می‌یابد. بخش اعظم پارک در استان گلستان، حدود ۳۴ درصد آن در استان خراسان شمالی و بخش ناچیزی نیز در استان سمنان قرار دارد. این پارک که به‌عنوان گلوگاه استان گلستان شناخته می‌شود، ۱۱۵ کیلومتر با بجنورد و ۱۵ کیلومتر با شهر گالیکش از توابع مینوشهر فاصله دارد. آدرس: استان گلستان، ۱۵ کیلومتری شهر گالیکش (نمایش روی نقشه) مسیر دسترسی به پارک ملی گلستانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: احمد شیرآبادی) به‌خاطر وسعت پارک ملی گلستان، راه‌های زیادی برای دسترسی به آن وجود دارد. جاده گرگان-مشهد، رایج‌ترین مسیری است که از طریق آن می‌توانید به بخش اصلی پارک بروید. از گرگان حدود دو ساعت با پارک فاصله است که با حرکت از این شهر باید به‌سمت شرق استان و شهرستان گالیکش بروید. پس از خروج از گالیکش، با طی مسیری ۱۵ کیلومتری به پارک خواهید رسید. اگر بخواهید از سمت خراسان خود را به این پارک برسانید، باید به‌سمت شهرستان بجنورد بروید. از بجنورد تا پارک ملی، ۱۵۹ کیلومتر فاصله است که با حدود دو ساعت رانندگی می‌توانید به آن دسترسی پیدا کنید. بخش کوچکی از پارک نیز در استان سمنان است. بنابراین چنانچه تمایل دارید که از سمت این استان به جنگل گلستان برسید، باید به شهرستان شاهرود بروید تا با طی چند کیلومتر وارد این پارک جنگلی شوید. درباره پارک ملی گلستانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: احمد شیرآبادی) پارک ملی گلستان قدیمی‌ترین پارک ملی ایران و ازجاهای دیدنی گالیکشمحسوب می‌شود که بیش از ۹۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد و به همین دلیل از تنوع بسیار وسیع جانوری و گیاهی برخوردار است. در این پارک نزدیک به ۱ , ۳۵۰ گونه مختلف گیاهی رشد می‌کند و به‌لطف چنین تنوعی، پارگ گلستان به‌عنوان مقصد شماره یک طرفداران گل و گیاه به شمار می‌رود. همچنین وجود گونه‌های گیاهی متنوع، شرایط را برای زندگی ۳۰۲ گونه حیوانی مختلف فراهم کرده است. پارک ملی گلستان قدیمی‌ترین پارک ملی ایران استاز نظر توپوگرافی، این پارک بی‌نظیر از صخره‌های مرتفع آهکی تا تپه‌ماهورهایی با شیب و فراز کم تشکیل‌شده و از نظر اقلیمی بین دریای خزر و مناطق خشک شرقی قرار گرفته است. به همین دلیل پارک ملی گلستان، اقلیم‌های متفاوت از نواحی بسیار مرطوب تا قسمت‌های نیمه‌خشک را در بر می‌گیرد. دامنه تغییرات ارتفاعی در این منطقه بین ۴۵۰ و ۲ , ۴۱۱ متر از سطح دریا متغیر است. حداقل ارتفاع پارک در تنگراه و حداکثر آن در قله دیورکجی ۲ , ۴۱۱ متر است. همین طیف ارتفاعی، تنوع زیستگاه‌ها و ریزبوم‌های متعددی را در پی دارد. میانگین بارندگی در مناطق مختلف این جنگل از حدود ۷۰۰ تا ۱۵۰ میلی‌متر در سال تغییر می‌کند. دمای هوا در پارک ملی گلستان از منفی ۲۵ درجه تا مثبت ۳۵ درجه سانتی‌گراد برحسب ماه‌های مختلف متفاوت است. شرایط طبیعی پارک باعث تشکیل زیستگاه‌های مناسبی برای زندگی پستانداران وحشی شده و گوناگونی این جانوران را نیز افزایش داده است. منبع عکس: گوگل مپ (عکاس: سعید سعادتی) جاده گلستان که اصلی‌ترین مسیر ارتباطی شمال کشور و استان خراسان (و یکی از محورهای ارتباطی تهران-مشهد) است، از این جنگل می‌گذرد. این جاده دقیقا در طولانی‌ترین و عمیق‌ترین دره این منطقه کوهستانی احداث‌شده است که از روستای تنگراه در غرب پارک ملی آغاز می‌شود و تا روستای دشت مماس به‌سمت بجنورد امتداد می‌یابد. یکی از مهم‌ترین خطرات زیست‌محیطی جنگل گلستان را می‌توان وجود جاده و حجم بالای تردد در آن دانست. آمار مرگ‌ومیر پستانداران پارک ملی در این جاده بسیار بالا است. از سال ۱۳۵۰ هجری شمسی قرار بود، مسیر تردد جاده‌ای از دل جنگل گلستان به محل دیگری انتقال یابد که هنوز میسر نشده است. مشکل بعدی خطر سیل است که به‌عنوان نمونه تنها در سال ۱۳۸۴ هجری شمسی بیش از ۱۳۰ گونه حیوان و حدود ۶۰ جغد در برخورد با خودروها قربانی شدند. در سیل مهیب مرداد ۱۳۸۰ هجری شمسی در منطقه بسیاری از کشته‌شدگان از مسافران این جاده بودند. خطر سوم، حریق ناشی از حضور شکارچیان است که برای رد گم کردن محیط‌بانان، آتش می‌افروزند. تاریخچه پارک ملی گلستانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: علی حقیقی) پارک ملی گلستان در ۱۹ مرداد ۱۳۳۶ هجری شمسی با نام «منطقه حفاظت‌شده آلمه وایشکی» تحت حفاظت کانون شکار قرار گرفت. در شهریور ۱۳۴۲ هجری شمسی به «پارک محمدرضا شاه» تغییر نام یافت و در ۲۲ فروردین ۱۳۴۳ هجری شمسی «پارک وحش» نامیده شد. در شهریور ۱۳۵۰ محدوده‌ای در شرق پارک به نام «قرخود» با وسعت ۳۴ هزار هکتار به آن الحاق و نهایتا در سال ۱۳۵۳ عنوان پارک وحش به «پارک ملی» تغییر پیدا کرد. پارک ملی جنگل در سال ۱۳۵۴ هجری شمسی به اولین پارک ملی ایران بدل شد که در فهرست میراث جهانی یونسکو به‌عنوان یکی از ۵۰ ذخیره‌گاه زیست‌محیطی کره زمین به ثبت رسید. بعد از پیروزی انقلاب در بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی دو منطقه قرخود و آلمه مجددا از یکدیگر جدا شدند و پارک فعلی با نام «پارک ملی گلستان» نامیده شد که تحت حفاظت سازمان محیط‌زیست است. پارک ملی گلستان همچنین پانزدهمین اثر ملی است که توسط سازمان میراث فرهنگی در سوم دی ۱۳۸۷ هجری شمسی در فهرست میراث طبیعی ایران قرار گرفت. پوشش گیاهی و جانوری پارک ملی گلستانیک هشتم گونه‌های گیاهی، یک‌سوم گونه‌های پرنده و بیش از ۵۰ درصد از گونه‌های پستاندار کشور در پارک ملی گلستان زندگی می‌کنند. گونه‌های جانوریمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: محمد محمدی) ۶۹ گونه پستاندار در پارک ملی گلستان وجود دارد. پلنگ و خرس قهوه‌ای از گوشت‌خواران بزرگ پارک ملی هستند. سمور جنگلی از گوشتخوارانی است که احتمالا فقط در پارک ملی گلستان زندگی می‌کند و بر ارزش ژنتیکی پارک افزوده است. دیگر پستانداران مهم ساکن این جنگل شامل مرال، شوکا، گراز، آهوی ایرانی، گوسفند وحشی (قوچ و میش)، بز کوهی (کل و بز)، گربه جنگلی، تشی، گرگ، وشق، روباه سرخ و روباه ترکمنی می‌شود. از راسته خفاش‌ها تاکنون ۱۸ گونه در این پارک شناسایی‌شده است. این منطقه از بهترین زیستگاه‌های گوسفند وحشی اوریال، بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین زیرگونه گوسفند وحشی ایران محسوب می‌شود و یکی از خالص‌ترین جمعیت‌های قوچ و میش اوریال را در خود جای داده است. جمعیت این حیوان در جنگل گلستان در دهه ۱۳۵۰ هجری شمسی حدود ۱۵۰ هزار راس برآورد شده بود که تقریبا معادل سه‌چهارم کل جمعیت گوسفندان وحشی اوریال دنیا می‌شد. با وجودی که امروزه جمعیت آن‌ها کاهش زیادی داشته؛ هنوز نیز مشاهده این حیوان، به‌خصوص در ارتفاعات جنوبی پارک آسان است و به‌نوعی به نماد پارک ملی تبدیل‌شده است. منبع عکس: گوگل مپ (عکاس: حمید طالبی) یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد پارک ملی گلستان برای گردشگران، حضور پر تعداد گرازها است در کنار جاده‌ای است که از مرکز پارک می‌گذرد. برخی گرازهای پارک به‌قدری با انسان راحت هستند که حتی از دست مسافران غذا می‌خورند. البته این وضعیت فقط در مورد گراز وجود دارد و بقیه حیوانات پارک مثل تمام حیوانات ایران به‌شدت از انسان هراسان و گریزانند.۱۴۹ گونه پرنده نیز در پارک ملی گلستان شناسایی‌شده است که از این تعداد ۴۸ نوع در فصل بهار و تابستان در منطقه مشاهده می‌شود و ۶۲ گونه بومی پارک ملی هستند. مهم‌ترین این پرندگان شامل قرقاول، کبک، تیهو، زنگوله‌بال، کوکر سینه‌سیاه، ابیا، بلدرچین معمولی، دارکوب سیاه، بلبل، توکای باغی، انواع مختلف سهره‌ها، زردپره‌ها، مگس‌گیرها، زنبورک‌ها، دم‌سرخ‌ها و پرندگان شکاری همچون قرقی، جغد خال‌دار، دلیجه، سارگپه پابلند، سارگپه، عقاب دوبرار، دال سیاه، دال، عقاب دریایی دم‌سفید، بالابان و هما می‌شوند. از مجموع جانوران موجود در این جنگل ۱۹ گونه در خطر انقراض هستند که از آن جمله می‌توان به هما، بالابان، گیلان‌شاه خال‌دار و روباه ترکمنی اشاره کرد. همچنین مرال، شوکا، کل و بز، و قوچ و میش از گونه‌هایی محسوب می‌شوند که بیشتر مورد شکار غیرمجاز قرار می‌گیرند. گونه‌های گیاهیمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: سهند عزیزی) پارک ملی گلستان بین دو حوزه نیمه نم‌پسند و نیمه خشکی‌پسند قرار دارد و به تدریج در حرکت به طرف شرق، سیمای طبیعی آن به حالت استپیک تغییر می‌کند؛ به همین جهت عناصر گیاهی نواحی سه‌گانه فوق را می‌توان در پارک مشاهده کرد. تنوع و رنگارنگی این پارک چنان مناظر زیبایی به وجود آورده است که نظیر آن را در کمتر جایی از این سرزمین می‌توان دید. توسکای قشلاقی، کلهو، انجیر، توت، ملج، داغداغان، ازگیل، ولیک، زالزالک، سیامتو، گوجه وحشی، شیرخشت، دغدغک، گردو، تمشک، انار وحشی، گلابی وحشی و … از گونه‌های مختلف گیاهی پارک به حساب می‌آیند. در کف جنگل گونه‌های بی‌شماری نظیر سرخس‌ها، متامتی و … پراکنده‌اند. در نواحی خشک‌تر درختچه‌های زرشک، تغ، گز، کاروان‌کش، بوته‌های کلاه میر حسن، گون، گدار، چوبک، درمنه، خارشتر و سایر گونه‌های استپی یافت می‌شود. در نواحی مرتفع گونه ارس نیز به‌طور پراکنده وجود دارد. جاذبه‌های دیدنی پارک ملی گلستانآبشارهای خروشانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: Saeed K) جذابیت‌های پارک گلستان تنها به گونه‌های جانوری و گیاهی آن ختم نمی‌شود و از آنجایی که آب منشا زندگی است؛ چشمه‌های زلال، آبشارهای زیبا و رودخانه‌های خروشانی در این پارک جریان دارند. یکی از طویل‌ترین آبشارهای ایران، آبشار آق سو در جنگل گلستان است که حدود ۷۰ متر ارتفاع دارد. آبشار اوچر از دیگر دیدنی‌های این پارک به حساب می‌آید که آبشاری مرتفع به ارتفاع ۱۱۰ متر است. رودخانه‌های قرتو، زاو و مادرسو را می‌توان از بزرگ‌ترین رودخانه‌های این پارک نام برد. آبشار آق سو و آبشار اوچر از جاذبه‌های پارک ملی گلستان هستندبه‌لطف این آبشارها و رودخانه‌های خروشان، پارک ملی گلستان به مکانی خاطره‌انگیز برای طبیعت‌دوستان تبدیل‌شده و محیطی تمام‌عیار برای گردشگران فراهم کرده است. چشمه‌های جوشانجنگل گلستان به‌لحاظ چشمه نیز حرف‌های زیادی برای گفتن دارد و چشمه دوشان، سردارخانه، جانو، گلستان و گلشن در کنار چشمه کرکولی، از مهم‌ترین چشمه‌های این جنگل به شمار می‌آیند. بیش از ۲۱ دهنه چشمه در این پارک وجود دارد. کوه‌ها و دره هامنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: محمد مهدی کریمی) برای اینکه جذابیت‌های پارک گلستان تکمیل شود و گردشگران علاقه‌مند به کوه‌پیمایی از این جنگل دست خالی برنگردند، در پارک گلستان کوه‌های مرتفعی خودنمایی می‌کنند که عظمت و زیبایی این جنگل را دوچندان کرده‌اند. در نتیجه اگر اهل کوه‌پیمایی هستید، هر زمان که گذارتان به جنگل گلستان افتاد، حتما سری به رشته کوه‌های شاخا، تنگه گل، یکه‌قدم، المه و قره‌قاشلی بزنید. از آنجا که هر کجا کوه باشد، دره نیز وجود دارد، دره‌های عمیق و زیبایی در قسمت‌های مختلف جنگل گلستان دیده می‌شوند که مهم‌ترین این دره‌ها را می‌توان دره قزقلعه، جمشیدآباد، آدنس، آلی‌دالی، قرغون، آق‌سو و خشک نام برد. تجهیزات لازم برای سفر به پارک ملی گلستانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: Ali) پارک ملی گلستان آب‌و‌هوای ثابتی ندارد، در نتیجه زمانی که بار سفر برای بازدید از جنگل گلستان می‌بندید، چندین دست لباس گرم و معمولی همراه داشته باشید. دمای این پارک در روزهای گرم از ۲۵ تا نهایتا ۳۵ درجه سانتی‌گراد متغیر است و از آنجا که در جنگل ممکن است هر لحظه بارندگی شود، استفاده از لباس‌های ضدآب ضرورت دارد. پارک ملی گلستان بافت زیست‌بومی متغیری دارد و بسته به نوع تفریحاتی که در بازدید از این جنگل در نظر دارید، تجهیزات لازم را انتخاب کنید. برای نمونه اگر اهل کوه‌پیمایی هستید، حتما کفش و لباس مخصوص کوه‌پیمایی را به کوله‌پشتی خود اضافه کنید. امکانات پارک ملی گلستانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: جواد بختیاری) پارک ملی گلستان برخلاف دیگر پارک‌ها چندان دستخوش دخالت انسانی نشده است. اگر قصد سفر و اتراق در این پارک را دارید، ترجیحا مجهز سفر کنید تا امنیت بیشتری داشته باشید و حسابی خوش بگذرانید. البته پارکینگ‌ها و کمپینگ‌هایی جهت استراحت و اقامت شبانه در پارک ملی گلستان وجود دارد که امکان دسترسی به آن‌ها آسان است. این پارکینگ‌ها حداقل وسایل و تجهیزات تفرجگاهی از قبیل میز و نیمکت، اجاق، سطل زباله و سرویس‌های بهداشتی را دارند. ساختمانی نیز به‌منظور ارائه اطلاعات، نمایش فیلم‌ها و اسلایدهای مربوط به منطقه و نیز بیان مسائل زیست‌محیطی در نظر گرفته‌شده است. بهترین زمان بازدید از پارک ملی گلستانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: امیرحسین محمدی) بهترین زمان برای مسافرت به جنگل گلستان، بهار و تابستان است؛ اما این جنگل در پاییز زیبایی‌های خاص خود را دارد و اگر از آن دسته طبیعت‌گردان عاشق‌پیشه‌ای هستید که در فصل برگ‌ریزان هوای مسافرت به سرتان می‌زند، برای مسافرت به جنگل گلستان، لباس گرم و تجهیزات لازم به‌همراه داشته باشید. نکات بازدید از پارک ملی گلستانمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: Mojtaba Ok) از جذاب‏ترین فعالیت‏های پارک، تماشای گل‌ها و پرندگان در فصل بهار، پروانه‌ها در تابستان، گاو‌بانگی (مرال) و تماشای قارچ‌ها در فصل پاییز و تماشای گرازها در برف زمستان است. در واقع، پارک ملی گلستان بهترین مکان برای طبیعت‌گردان و عکاسان حیات وحش محسوب می‌شود. در مواجهه با هرگونه حیوان در حیات وحش، جوانب احتیاط را در نظر بگیرید. از طرف دیگر به خاطر داشته باشید که گرازها خطر جدی برای بچه‌های کوچک شناخته می‌شوند. پس از بازدید از پارک ملی گلستان هیچ اثری از خود بر جا نگذارید و در حفاظت از آن بکوشید. پرسش‌های متداولپارک ملی گلستان کجاست؟ بخش اعظم پارک در استان گلستان، حدود ۳۴ درصد آن در استان خراسان شمالی و بخش ناچیزی در استان سمنان قرار دارد. بهترین زمان بازدید از پارک ملی گلستان چه فصلی است؟ بهار و تابستانجاذبه‌های پارک ملی گلستان کدامند؟ آبشارهای خروشان نظیر آبشار اوچر، چشمه‌های جوشان مانند چشمه دوشان، سردارخانه و جانو و همین طور کوه‌ها و دره‌ها از جاذبه‌های این پارک هستند. آیا پارک ملی گلستان ثبت ملی شده است؟ بله. پارک ملی گلستان در سوم دی ۱۳۸۷ هجری شمسی در فهرست میراث طبیعی ایران قرار گرفت. نویسنده: زهرا صالح‌نژاد / بازنویسی: صدیقه شجاعی