<p>Nakaz noszenia i opis mundurów górniczych i hutniczych podpisany przez Fryderyka Wilhelma hr. Redena, stojącego na czele Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu jako Wyższy Starosta Górniczy.<br>
Noszenie munduru było obowiązkowe. Zdarzało się, że jeżeli górnik podczas uroczystości nie założył galowego munduru, nakładano nań karę. Miało to miejsce np. w 1797, kiedy to niejaki Hunger, kowal kopalniany w jedynej na terenie Prus kopalni rudy ołowiu i srebra (galeny) Fryderyk koło Tarnowskich Gór, został ukarany za to, że nie włożył galowego munduru podczas Barbórki. Musiał spędzić 24 godziny w areszcie z polecenia inspektora Gottlieba Kalidego, ojca słynnego rzeźbiarza berlińskiego Teodora, urodzonego w Królewskiej Hucie (Chorzowie).W 1803 jednolite mundury zostały również wprowadzone w Zagłębiu Dąbrowskim, które po trzecim rozbiorze Polski należało do Prus jako tzw. Nowy Śląsk. Właściciele wielkich majątków ziemskich na Śląsku często nie chcieli podporządkowywać się zarządzeniu Wyższego Urzędu Górniczego. W 1803 doszło np. do sporu na tym tle z właścicielem dóbr Koszęcin, baronem von Hösel, który oświadczył, że hutnicy pracujący w tamtejszym urzędzie hutniczym i kuźnicach żelaza mają już swoje własne mundury, a zamiana ich na inne przyniosłaby mu jako właścicielowi uszczerbek na honorze. Wprowadzenie nowych jednolitych mundurów górniczych i hutniczych nie było również łatwe z powodów finansowych. Huta Gliwicka, przy której działała słynna Odlewnia wykonująca liczne pomniki i wyroby artystyczne, wprowadziła wprawdzie dość szybko mundury dla pracowników kadry urzędniczej, ale nie dotrzymała wyznaczonego terminu – do końca 1804 – co do zaopatrzenia zwykłych robotników w przewidziane mundury. Reden, będący rzecznikiem rozwoju gospodarczego Prus i działający na Śląsku, gdzie powstał największy w tym państwie okręg przemysłowy, przywiązywał dużą wagę także do tworzenia więzi zawodowej, wyrażającej się m.in. w jednolitym umundurowaniem. Kiedy został dyrektorem Departamentu Górnictwa i Hutnictwa Generalnego Dyrektorium w Berlinie (sprawował tę funkcję w latach 1802-1807), na jego polecenie w 1804 wydano drukiem opis mundurów galowych i zwykłych, do którego dołączono miniatury mundurów, namalowane farbami wodnymi (akwarelą), dla następujących grup zawodowych: członka urzędu górniczego, urzędnika rejonu górniczego, mistrza zmianowego, sztygara, górnika, hutnika, ucznia (“elewa”) i chirurga działającego z ramienia spółki brackiej. Mimo to jeszcze długo dochodziło do konfliktów między Wyższym Urzędem Górniczym, mającym w latach 1819-1850 swą siedzibę w Brzegu, a właścicielami poszczególnych kopalń i hut. Było tak np. w latach 1820-1825 w przypadku Karola Goduli, słynnego “króla cynku”, który dorobił się ogromnego majątku, będąc początkowo zarządcą w dobrach hr. Ballestrema w Rudzie Śl. Na klamrze pasa i na guzikach mundurów górników kazał on bowiem umieścić zamiast powszechnie obowiązujących dwóch skrzyżowanych młotków herb Ballestrema jako właściciela dóbr. Musiano mu dlatego przesłać z zaleceniem wprowadzenia w życie 10 wyobrażeń obowiązujących ubiorów. Wygląd mundurów górniczych był potem wielokrotnie zmieniany, a zwłaszcza w latach 1889-1890. Obecnie obowiązujące mundury częściowo nawiązują do tych z początku XIX w. Do elementów, które przetrwały do chwili obecnej, zaliczyć można: a) czako, górna część i buty są koloru czarnego; b) występuje nadal znak dwóch skrzyżowanych młotków (tzw. żelazko i perlik) na czaku (czapce bez daszka); b) pióropusz na tymże czaku; c) metalowe guziki z motywem skrzyżowanych młotków; d) szpada przy mundurze galowym. Mundury nowe różnią się natomiast tym od dawnych, że: a) zamiast fraka pojawiła się kurtka o kroju prostym; b) spodnie są koloru czarnego, zamiast dawniej noszonych białych; c) nosi się półbuty, zamiast dawnych butów z cholewami; d) zastosowano damską wersję munduru (obwód dolnego brzegu czarnej spódnicy ma być o 50 cm szerszy od obwodu bioder); e) zrezygnowano z czekana górniczego. Pracownicy dozoru są zobowiązani do noszenia mundurów (zwykłych) na co dzień, a wszyscy inni przy okazji świąt i uroczystości, zwłaszcza w Barbórkę. Istnieją różnice w kolorze pióropusza i kwastów (wstęg) przy szpadzie. Zwykły górnik ma np. czarny pióropusz i zielone kwasty, pracownik dozoru biały pióropusz i biało-czerwone kwasty, a członek kapeli górniczej czerwony pióropusz. Mundur górniczy tak dawniej, jak dziś oznacza poczucie więzi z wielowiekową tradycją tego zawodu, zwłaszcza na Górnym Śląsku. Jest to wyraz szacunku dla tej ciężkiej i niebezpiecznej pracy. Szpada noszona do munduru galowego jest symbolem służby dla dobra całego społeczeństwa i państwa. Ostatnio została przygotowywana nowa ustawa o mundurach i stopniach górniczych, która czeka na zatwierdzenie w sejmie. Jednakże nie przewiduje ona zmian w kształcie i barwach mundurów, a jedynie będzie odmienny sposób finansowania ich szycia i dystrybucji dostosowany do potrzeb gospodarki rynkowej.<br>
Opis zewnętrzny: Oryginał, jęz. niemiecki, poszyt<br>
Miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Katowicach: Królewski Górnośląski Urząd Górniczy w Tarnowskich Górach, sygn. 4<br>
Autor komentarza: Zdzisław Jedynak<br></p>
Autor Fotografii/Skanu: Piotr Matuszek
Unknown author<span style="display: none;">Unknown author</span>
Archiwum Główne Akt Dawnych