query: Je,nini maana ya Apartheid?

pos:
Afrika Kusini
Baada ya vita kuu ya pili ya dunia Chama cha National kilichofuata itikadi kali ilipata kura nyingi na kuchukua serikali ya Afrika Kusini. Hapo ilianzisha mfumo wa ubaguzi wa rangi kwa jina la apartheid.

pos:
Apartheid
Apartheid ni neno la Kiafrikaans linalomaanisha "kuwa pekee" au "utengano". Kwa kawaida hutaja siasa ya ubaguzi wa rangi wa kisheria nchini Afrika Kusini kati ya 1948 hadi 1994.

neg:
Mkimbizi
Mkutano wa Evian, Mkutano wa Bermuda, na mikutano mingine ilishindwa kutatua tatizo la kuwapa makao idadi kubwa ya wakimbizi wa Kiyahudi kutoka Ulaya iliyovamiwa na Wanaksi. Kufuatia kuundwa kwake mnamo mwaka wa 1948, kulingana na Mpango wa Ugawaji wa Umoja wa Mataifa wa 1947, Israeli ilitumia Sheria ya Kurejea, ikiwapa uraia wa Kiisraeli wahamiaji wowote wa Kiyahudi. Takriban wakimbizi 700,000 walifurika kuingia nchini humo, na walipewa makazi katika miji ya mahema iliyoitwa ma'abarot. Baada ya Kufutiliwa mbali kwa Umoja wa Kisovyeti, uhamiaji wa pili mkubwa wa Wayahudi wa Kirusi 700,000 ulikimbilia Israeli kati ya 1990 na 1995.

neg:
Jihadi
Waislamu kadhaa wanaitumia pia kwa maana ya kueneza Uislamu kwa njia ya silaha na matishio. Hapa kuna hata vikundi kama Al Qaida na Boko Haram wanaotumia mbinu za ugaidi kwa jihadi jinsi wanavyoielewa. Ingawa idadi yao si kubwa kati ya Waislamu kwa jumla, watu wengi nje ya Uislamu wanaelewa neno hasa kwa maana inayotangazwa na hao.

neg:
Upadri
Upadri ni daraja takatifu ya kati ya uongozi wa Kanisa Katoliki na madhehebu mengine kadhaa.

neg:
Utakaso wa kikabila
Utakaso wa kikabila ni maneno ambayo yamekuja kutumika kwa upana kuashiria aina zote za fujo zinazohusisha ukabila, kuanzia mauaji, ubakaji na mateso na hata kuhamisha wakazi kwa lazima. Kamati ya Umoja wa Mataifa ya mwaka 1993 ilifafanua utakaso wa kikabila kwa ufasaha kama, "kupangwa kimaksudi kuwatoa kutoka eneo fulani, watu wa kabila fulani, kwa kutumia nguvu au kwa kuwaogofya, ili kufanya eneo hilo liwe na kabila moja tu."

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Wakati wa mabadiliko ya Afrika ya kusini kuwa serikali ya Kidemokrasia, Winie alikuwa kidogo anawapendelea wazungu kuliko mume wake.Pamoja na kuwa na mume wake wakati akiachiwa huru mwakan1990.Miaka 38, ya ndoa ilimalizika walipaochana mwezi wa nne mwaka1992,baada ya kugundulika kuwa alikuwa sio mwaminifu kwa kipindi ambacho Mandela alipokuwa gerezani.Wawili hao walitalikiana mwezi wa tatu mwaka 1996.lakini alikuwa tayari kashapata jina la pili la Madikizela-Mandela. Alichaguliwa kuwa waziri wa sanaa,utamaduni, Sayansi na tekinolojia kama madaraka yake ya kwanza katika seriakali baada ya sera ya ubaguzi nchi humo yaani Apartheid.mwezi wa tano mwaka 1994,lakini alinyang'anywa wadhifa huo miezikumi na moja baadae baadaya kushutumiwa kwa kula rushwa.
Alibakia maarufu kwa wnachama wengi wa chamacha ANC, na mwezi wa kumi na mbili mwaka1993,alichaguliwa kugombea nafasi ya uraisi kwa tiketi ya chama ca ANC, chamacha wanawake.japokuwa alijivua wadhifa huo na kuwa makamu mwenyekiti wa Raisi wa chama hicho, katika harakati kwenye mkutanowa Mafikeng mwezi wa kumi na mbili mwaka 1997.
Mwaka 1997,alitokezakatika baraza laUkweli na Mapatani.Mchungai Desmond Tutu, alitambua umuhimu wake na nafasi yake katika harakati za kupigania uhuru na usawa lakini alimwomba akubali makosa yake na aweze kuomba msamaha.Katika kujibu alisema na kukubaki kuwa mambo yalikwenda vibaya sana.

neg:
Apartheid
Kila mtu alitakiwa kujiandikisha.

neg:
Mkimbizi
Neno "mkimbizi" wakati mwingine hutumiwa na watu ambao wanaweza kuwa wanaufuata ufafanuzi ambao ungepatikana ikiwa Mkataba wa 1951 ungetumika kwa miaka ya nyuma. Kuna wengi ambao wangefaa kuitwa wakimbizi. Kwa mfano, baada ya Sheria ya Fontainebleau ya mnamo mwaka wa 1685 ilipopiga marufuku Uprotestanti nchini Ufaransa, mamia ya maelfu ya Wayugenoti walihamia Uingereza, Uholanzi, Uswidi, Afrika Kusini, Ujerumani na Prussia. Mawimbi ya mauaji ya makundi ya kisiasa yaliikumba Ulaya ya Mashariki, yakipelekea uhamisho mkubwa wa Wayahudi (zaidi ya milioni 2 ya Wayahudi wa Kirusi walihama katika kipindi cha miaka ya 1881 na 1920).

neg:
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Madola yote ya Waarabu isipokuwa milki ya Yordani yalikataa kuwapa wakimbizi hao haki za uraia, na kwa hiyo hadi leo wajukuu wamebaki kama wakimbizi katika nchi za kigeni bila uraia; wakisafiri wanatumia vitambulisho vilivyotolewa na UM, wanakosa haki ya kutafuta kazi au kushiriki katika siasa kama raia wa kawaida, hata kama familia zimeshaishi katika nchi hizo hadi kizazi cha tatu au nne.

neg:
Utakaso wa kikabila
Neno utakaso wa kikabila ni tofauti na neno mauaji ya kimbari. Maneno haya hayalengi maana sawa, hata hivyo utafiti wa kisomi unaonyesha kuwa maneno haya yote yanaweza kutumiwa kuelezea aina nyingi za ushambulizi dhidi ya mataifa au makabila yenye msingi wa kidini. Kwa ufupi, utakaso wa kikabila ni sawa na kuhamisha watu kutoka nchi fulani kwa lazima huku mauaji ya kimbari yakiwa sawa na "mauaji ya kimakusudi ya kundi fulani la kikabila, kidini au kitaifa kwa sehemu au kwa ujumla."

neg:
Blackheads
Blackheads (kutoka Kiingereza; pia "comedo" kwa lugha hiyo) ni aina ya chunusi ambayo huonekana kwa mtu wakati ngozi yake yapata maaafa na haitibiwi kwa wakati unaofaa. Unapopata jeraha la ngozi, mwili wako hujaribu kila uwezalo ili kutibu jeraha lile. Unaposhindwa kufanya hivi kwa wakati unaofaa, tishu ya ngozi hutengenezwa mahala pale ambayo huwa na ile rangi nyeusi na ndiyo maana mtu huonekana kana kwamba ana ngozi nyeusi.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Winnie Madikizela-Mandela (* 26 Septemba 1936, kama Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela, † 2 Aprili 2018) alikuwa mwanasiasa wa Afrika Kusini. Alijulikana kimataifa kama mpinzani wa siasa ya ubaguzi ya apartheid na mke wa Nelson Mandela.

neg:
Kiidi
Kiidi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waidi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiidi imehesabiwa kuwa watu 1610. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiidi iko katika kundi la Kipahoturi.

neg:
Periheli
Kinyume chake ni afeli inayomaanisha sehemu ya obiti iliyo mbali kabisa na jua. Obiti ni jina la njia ya gimba kuzunguka jua.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Katika miaka ya 1980 na miaka ya 1990, alivuta hisia za taifa na mataifa kwa ujumla, na alikuwa akifanyiwa mahojiano na waandishi wa habari wa kitaifa na kimataifa. Chama cha ANC kilichokuwa marufuku ndani ya Afrika Kusini alimtumia kama uso wa upinzani dhidi ya apartheid mbele ya umma wa kimataifa.
Rais Thabo Mbeki alitaja nafasi hii katika barua ya mwaka 2008:
"„Katika muktadha wa mapambano ya kimataifa kwa ajili ya uhuru wa wafungwa wa kisiasa katika nchi yetu, harakati yetu ilichukua uamuzi wa kimakusudi kutumia jina la Nelson Mandela kama kielelezo cha wafungwa hawa. Hivyo tulitumia pia wasifu wake wa kibinafsi wa kisiasa, pamoja na mateso ya mkewe wa awali, Winnie Mandela, kuonyesha dunia na jamii ya Afrika Kusini ukatili wa mfumo wa ubaguzi wa rangi.“"

neg:
Uraibu
Uraibu (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: "addiction") ni hali inayopatikana wakati roho au mwili unataka mno kuwa na hisia fulani kiasi cha kuwa na matatizo kutekeleza shughuli hadi kufikia tena hisia inayolengwa.

neg:
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Yordani na Israeli (kwa Wapalestina walioweza kubaki kwao) zilikuwa nchi pekee zilizowapa Wapalestina uraia, lakini katika nchi nyingine walibaki kama wakimbizi bila uraia. Makambi yao yaliangaliwa na shirika la Umoja wa Mataifa linaloitwa [[UNRWA]].

neg:
Ulevi
AA inaeleza ulevi kama kuugua kunakohusu mzio wa kimwili na uzoefu wa kiakili. Zingatia kuwa ufafanuzi wa "mzio" utumikao katika muktadha huu si sawa na unavyotumika katika utabibu za kisasa. Daktari na mtalamu wa uzoefu wa dawa za kulevya Dkt William D. Silkworth MD anaandika kwa niaba ya AA kwamba "Walevi hukumbwa na tamaa ya " (kimwili) inayoshinda udhibiti wa akili ".

neg:
Haramia
Kufuatana na Mkataba wa Umoja wa Mataifa juu ya sheria za bahari uharamia ni matendo yoyote ya jinai yanayotekelezwa baharini na mabaharia au maabiria wa meli binafsi dhidi ya meli nyingine au dhidi ya watu na mali ndani yake.

neg:
Mpira wa miguu
Tangu uhuru soka ilipanuka sana katika nchi huru za Afrika. Baada ya kujiunga na FIFA wawakilishi wa nchi huru za Afrika waliweza kuhakikisha ya kwamba Afrika Kusini ilitengwa kwa sababu ya siasa yake ya apartheid (ubaguzi wa rangi).

neg:
UNHCR
UNHCR ni kifupisho cha United Nations High Commission for Refugees yaani Shirika la Umoja wa Mataifa la kuhudumia Wakimbizi.

neg:
NSDAP
Lakini wabaya kabisa machoni pa itikadi hii walikuwa Wayahudi waliotazamiwa kama mbari au rangi ya pekee. Walitazamiwa kuwa walilenga kutawala dunia kwa mikono yao mawili ya Ukomunisti wa kimataifa na ubebari wa kimataifa. Katika itikadi hii yote miwili ilitawaliwa na Wayahudi.

neg:
Uhalisia
Uhalisia (kutoka Kiarabu "halisi"; kwa Kiingereza Reality) ni hali iliyopo kweli, tofauti na matarajio au tafsiri za binadamu ambaye mara nyingi anashindwa kuipokea.

neg:
Apartheid
Kwa kawaida huduma kwa ajili ya watu wasio weupe zilipewa pesa kidogo kulliko vifaa kwa ajili ya weupe zikawa za sifa hafifu.

neg:
Uraia
Uraia ni hali ya mtu kutambulika chini ya sheria kama mwananchi mwenye haki zote katika nchi fulani. Mtu huyohuyo pengine anaweza kuwa raia wa nchi zaidi ya moja. Hata hivyo kuna watu wasio na uraia wa nchi yoyote.

neg:
Apartheid
Sheria za Apartheid ziligawa wakazi wa Afrika Kusini katika vikundi vifuatavyo:

neg:
ANC
Hadi mwisho wa miaka ya 1980 serikali ya Makaburu iliona ugumu kuendelea na siasa ya Apartheid jinsi ilivyokuwa. Gharama za ukandamizaji wa upinzani zilikua na pamoja na mwisho wa "vita baridi" siasa ya nchi zilizowahi kusaidia serikali ya Apartheid ikaanza kubadilika kwa kudai kuongeza haki za Waafrika.

neg:
Tawahudi
Kati ya hizo aina tano za magonjwa, Aspaja inakaribiana na tawahudi kwa ishara na sababu zinazodhaniwa kusababisha magonjwa haya; Ugonjwa wa Rett na ugonjwa wa uchangukaji utotoni yana ishara kadhaa zinazofanana na ugonjwa wa tawahudi, lakini yana visababishi tofauti, PDD isiyotambukika vinginevyo (PDD-NOS, pia hujulikana kama "tawahudi usio wa kawaida)" huaguliwa wakati vigezo vya kutambua magonjwa mengine maalum havikutimizwa. Tofauti na tawahudi, watu walio na Aspaja hawana uchelewaji mkubwa katika ukuaji wa lugha. Kujidhihirisha kwa tawahudi huchukua wigo mpana, ikiwa ni pamoja na ulemavu shadidi - unaowafanya kuwa kimya, wenye akili taahira, na wenye kupigapiga makofi na kubembea - na watu wanaotekeleza majukumu makubwa lakini wana njia zisizo za kawaida ya kijamii, wenye malengo finyu, na wenye kutumia istilahi nyingi, na sheria za vitabuni katika mawasiliano. Kwa sababu wigo wa tabia ni endelevu, mipaka baina ya vitengo vya uaguzi ni kama ya kubahatisha tu. Wakati mwingine dalili za ugonjwa hugawanywa katika viwango vya chini, kati-juu- na vya tawahudi au (TC, TK, na TJ), kulingana na Kiwango cha Akili (IQ), au kiwango cha usaidizi anachohitaji katika maisha ya kila siku, vitengo hivi havijasanifishwa na ni tata. Tawahudi pia unaweza kugawanywa kuwa tawahudi usio na dalili na ulio na dalili; tawahudi ulio na dalili unahusishwa na ulemavu shadidi wa akili au dalili za kuzaliwa ulio na ishara za kimwili, kama vile sklerosisi ya mishipa. Ingawa watu walio na ugonjwa wa Aspaja aghalabu hufanya vizuri kuliko wenye tawahudi katika mitihani ya utambuzi, kiwango cha mwingiliano kati ya Aspaja, TJ, na tawahudi isiyo na dalili si wazi

neg:
UNAIDS
UNAIDS ni kifupisho cha "United Nations Programme on HIV/AIDS" yaani "Shirika la Umoja wa Mataifa la Kupambana na Ukimwi".

neg:
Afrikanaizesheni
Afrikanaizesheni (kutoka Kiingereza: "Africanization") ni sera ya kuwapa Waafrika kazi za madaraka kwa kuwaondoa wageni wakati nchi za Afrika zilipokuwa zikipata uhuru.

neg:
Bomu la nyuklia
Afrika Kusini ilikuwa na silaha za kinyuklia lakini zimebomolewa baada ya mwisho wa apartheid.

neg:
UNDP
UNDP ni kifupisho cha United Nations Development Programme yaani Mradi wa Maendeleo wa Umoja wa Mataifa.

neg:
Ugaidi
Ugaidi ni mfumo wa kulenga mabadiliko ya kisiasa kwa kutisha watu kwa njia ya vurugu au mauaji. Matendo ya kigaidi yanatisha kwa sababu watu wanajeruhiwa au kuuawa. Watendaji wa ugaidi kwa kawaida ni vikundi au watu wasio na cheo au nafasi rasmi.

neg:
Ukame
Ukame (kwa Kiingereza "Drought") ni hali ya hewa ya sehemu au mahali fulani inayofanya pakose maji ya kutosha kwa muda mrefu. Kwa kawaida hii inamaanisha kipindi ambako kuna mvua kidogo, au kupungukiwa kwa usimbishaji mwingine kama theluji.

neg:
Gauteng
Gauteng ni moja kati ya majimbo 9 ya Afrika Kusini. Mji mkuu ni Johannesburg. Jimbo lilianzishwa baada ya mwisho wa siasa ya Apartheid kutoka kwa sehemu ya jimbo la Transvaal ya awali. Mwanzoni lilitwa "Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging" lakini jina likabadilishwa tena kuwa Gauteng. Neno Gauteng limetokana katika lugha ya Kisotho lamaanisha "mahali pa dhahabu" kwa kukumbuka umuhimu wa migodi ya dhahabu katika eneo la Johannesburg.

neg:
Rasi ya Mashariki
Rasi ya Mashariki ni kati ya majimbo 9 za Afrika Kusini. Iliundwa mwaka 1994 baada ya mwisho wa siasa ya Apartheid. Mji mkuu ni Bisho. Jimbo lilianzishwa 1994 wakati wa mwisho wa siasa ya Apartheid kwa kuungaisha sehemu ya mashariki ya Jimbo la Rasi la awali na bantustan za Ciskei na Transkei.

neg:
Mkimbizi
Sio wahamiaji wote wanaotafuta hifadhi katika nchi nyingine ambao huambatana na ufafanuzi wa "mkimbizi" kulingana na makala ya 1A ya Mkataba wa Geneva. Mnamo mwaka wa 1951, wakati Nakala ya Mkataba ilipojadiliwa, vyama vya mkataba huo vilikuwa na wazo kuwa utumwa ulikuwa ni kitu cha zamani: kwa hivyo watumwa waliokuwa wakikimbia na kutoroka walikuwa kundi ambalo halikutajwa katika ufafanuzi huo, na pia aina nyingine iliyojitokeza: k.m. mkimbizi wa hali ya anga (tazama hapa chini).

neg:
Adolf Hitler
Tangu 1910 Hitler alikuwa na mapato madogo kwa njia ya kunakili picha alizouza kupitia watu walioishi pamoja naye katika bweni. Wengine waliouza picha kwa niaba yake walikuwa Wayahudi lakini, tofauti na daktari wa mamake, hakuwapa usaidizi wowote baadaye: waliteswa kama Wayahudi wote baada ya kuvamiwa kwa Austria 1938.

neg:
Fahari ya mtu mweusi
Fahari ya mtu mweusi ni jina la harakati zilizoanzishwa kuzipiku tamaduni na itikadi za Kizungu na kuhamasisha watu weusi kusherehekea au kufurahia tamaduni za mtu mweusi na kushikilia urithi wao wa Kiafrika. Huko nchini Marekani, harakati hizi zilihusishwa moja kwa moja na ubaguzi wa watu weupe. Hasa katika kipindi cha Vuguvugu la haki za kiraia lililotokea nchini Marekani wakati watu weusi wanadai haki zao za kiraia ikiwa ni pamoja na kupiga kura, usawa katika fursa za kazi, sheria za kibaguzi, na mambo mengine mengi ambayo ni haki ya msingi kwa kila raia. Harakati nyengine zinazohusiana ni pamoja na mamlaka ya mtu mweusi, uzalendo wa mtu mweusi, Black Panthers na Uafrocentriki.

neg:
Mkimbizi
Mnamo mwaka wa 2008 na 2009, hali ya kibinadamu ya kuhama kwa idadi kubwa ya Wazimbabwe, wakiingia nchi jirani ya Afrika Kusini, kulifanya tofauti kati ya "wakimbizi" na wa "wahamiaji wa kiuchumi" kufifia. Watu kama hao hawaambatani na jamii yoyote kikamilifu na wana mahitaji ya kijumla, haki na majukumu, yanayopatikana nje ya majukumu ya Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi. Wao huanguka kati ya nyufa, kulingana na ripoti iitwayo Uhamiaji wa Kizimbabwe Kuingia Afrika Kusini: Mielekeo Mipya na Majibu, iliyozinduliwa mnamo Novemba 2009 na Mpango wa Masomo ya Uhamiaji wa Lazima (FMSP kwa Kiingereza) katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand, Afrika Kusini. Kulingana na watafiti, ukosefu wa ulinzi wa wahamiaji katika kanda kulisababishwa na ""tofauti isiyo ya kweli"" kati ya kuwa mhamiaji wa kulazimishwa na mhamiaji wa kiuchumi. Ripoti hiyo ilipendekeza kuwa maneno bora zaidi yangekuwa "wahamiaji wa kulazimishwa wa kibinadamu", ambao wanahama kwa kusudi la kuishi kwao na kuishi kwa wanaowategemea.

neg:
Ubakaji
Ubakaji (kutoka mzizi wa Kiarabu) ni tendo la kumlazimisha mtu afanyiwe asichokubali. Mara nyingi neno hili linatumika kuhusu ngono isiyo ya hiari upande mmojawapo.

neg:
Afrika Kusini
Mwaka 1990 Apartheid ilikwisha na serikali ya National Party ilipaswa kuendesha uchaguzi huru kwa wananchi wote na kukabidhi madaraka kwa serikali ya ANC chini ya Nelson Mandela.

neg:
Mkimbizi
Kati ya Vita Vikuu vya Kwanza vya Dunia na vya Pili, uhamiaji wa Wayahudi kuelekea Palestina ulihimizwa na harakati ya Kizayuni iliyokuwa inazidi kukuwa lakini ulikatazwa na mamlaka ya Uingereza katika eneo la Palestina. Nchini Ulaya, mateso dhidi ya Wanaksi yalifikia kilele Mauaji ya Kimbari ya Wayahudi yalipotendeka na pia mauaji ya halaiki ya Wayahudi wengi wa barani Ulaya yalipofanyika.

neg:
J. M. Coetzee
John Maxwell Coetzee (amezaliwa 9 Februari 1940) ni mwandishi kutoka nchi ya Afrika Kusini. Hasa ameandika riwaya kuhusu athari za "apartheid". Mwaka wa 2003 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Adolf Hitler
Katika itikadi hiyo mbari ya juu ni watu wa Ulaya ya Kaskazini aliowaita "Waaria", na wale ambao ni duni zaidi ni watu weusi. Vikundi vingine vimo katikati. Lakini watu wabaya kabisa katika itikadi hiyo ni Wayahudi ambao ni wajanja wakuu upande mmoja, lakini hawana uwezo wa kuunda kitu kwa upande mwingine. Hivyo wanajaribu kwa ujanja wao kutawala dunia kwa kuiba fikra na mafanikio ya Waaria.

neg:
Mkimbizi
UNHCR hutoa ulinzi na msaada sio tu kwa wakimbizi, lakini pia kwa makundi mengine ya watu waliofukuzwa makwao au ambao yana mahitaji fulani. Hawa ni pamoja na wanaotafuta hifadhi, wakimbizi waliorudi nyumbani lakini ambao bado wanahitaji msaada kuyajenga maisha yao upya, jamii za ndani za raia zilizoathirika moja kwa moja na kuhama kwa wakimbizi, watu wasiokuwa na taifa na kinachojulikana kama watu waliokimbia makazi ndani ya nchi yao ("IDPs" kwa Kiingereza). Waliokimbia makazi ndani ya nchi yao ni raia ambao wamefurushwa kutoka makazi yao, lakini ambao bado hawajafika nchi jirani na kwa hivyo, wakitofautishwa na wakimbizi, hawalindwi na sheria ya kimataifa na huenda ikawa vigumu kwao kupokea msaada wa aina yoyote. Kwa sababu hali ya vita imebadilika katika miongo michache iliyopita, idadi ya migogoro inayofanyika ndani ya nchi fulani inazidi vita kati ya nchi mbalimbali, idadi ya waliokimbia makazi yao imeongezeka kwa kiasi kikubwa kiasi cha kufikia takriban watu milioni 5 duniani kote.

neg:
Jacob Zuma
Alikuwa mtoto wa wazazi maskini katika eneo la KwaZulu-Natal. Akiwa na umri wa miaka 17 akajiunga na ANC akaingia katika upinzani mkali dhidi ya serikali ya apartheid (ubaguzi wa rangi wa kisheria).

neg:
Mkimbizi
Tangu miaka ya 1950, mataifa mengi barani Afrika yamekumbwa na vita vya wenyewe kwa wenyewe na vita vya kikabila, hivyo kuzalisha idadi kubwa ya wakimbizi wa mataifa na makabila mbalimbali. Mgawanyiko wa Afrika kuwa nchi mbalimbali za kikoloni za Ulaya mnamo mwaka wa 1885, ambao ulitumiwa kuunda mipaka ya mataifa yaliyopata uhuru wao upya miaka ya 1950 na 1960, imedokezwa kama sababu kuu iliyosababisha Afrika kukumbwa na mapambano mengi ya wenyewe kwa wenyewe. Idadi ya wakimbizi barani Afrika iliongezeka kutoka 860,000 mnamo mwaka wa 1968 hadi 6,775,000 kufikia mwaka wa 1992 (Kamusi elezo ya Britannica, 2004). Kufikia mwisho mwa mwaka wa 2004, idadi hiyo ilikuwa imeshuka hadi wakimbizi 2,748,400, kulingana na Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi . (takwimu hiyo haijumuishi idadi ya watu waliokimbia makazi yao, ambao hawavuki mipaka ya kimataifa na kwa hivyo hawaambatani na ufafanuzi rasmi wa mtu ambaye anafaa kuitwa mkimbizi.)

neg:
Jumuiya ya Madola
Afrika Kusini ilijiondoa 1961 kwa sababu ya upinzani wa jumuiya dhidi ya sheria za apartheid. Baada mwisho wa ubaguzi wa rangi nchi ilirudi katika jumuiya.

neg:
Mkimbizi
Umoja wa Ulaya unajaribu kuunda mfumo sawa wa uhamiaji na hifadhi kwa wakimbizi na mkakati mmoja wa kudhibiti mipaka ya nje. Hili linahusisha kuwaainisha wakimbizi wawe tofauti na wahamiaji wa kiuchumi - yaani kama wahamiaji wa kisiasa na kujumuisha aina mbalimbali kama vile wahamiaji haramu, wanaotafuta hifadhi, na wakimbizi.

neg:
Rizavu
Katika Afrika Kusini rizavu zilikuwa maeneo madogo yasiyo na rutba nzuri; ardhi yenye rutba nzuri ilidaiwa na walowezi au makaburu. Sheria ya ardhi ya Afrika Kusini iliweka asilimia tisa ya ardhi pekee kama rizavu. Baadaye wakati wa siasa ya Apartheid eneo hili lilipanushwa kidogo hadi 13% ya eneo la Afrika Kusini. Katika nchi hii rizavu zilibadilishwa kuwa Bantustan zilizopangwa kuwa nyumbani kwa mamilioni ya Waafrika weusi na mahali pa pekee ambako katika nadharia ya Apartheid walipangiwa haki za kisiasa.

neg:
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela (18 Julai 1918 - 5 Desemba 2013) alikuwa mwanasiasa nchini Afrika Kusini, kiongozi wa mapambano dhidi ya siasa ya ubaguzi wa rangi (Apartheid), mfungwa jela kwa miaka 27 halafu rais wa kwanza aliyechaguliwa kidemokrasia katika nchi yake.

neg:
Bantustan
Bantustan ilikuwa jina la eneo maalumu katika Afrika Kusini wakati wa siasa ya Apartheid (ubaguzi wa rangi wa kisheria). Eneo hilo lilitenganishwa kwa ajili ya kabila fulani la Waafrika asili. Kimsingi ilikuwa kama rizavu katika makoloni ya Uingereza, lakini chini ya siasa ya Apartheid ilitangazwa kuwa nchi ya pekee.

neg:
Mkimbizi
Wakimbizi ni kundi dogo la jamii pana ya watu wasiokuwa na makao. Wakimbizi wa kimazingira (watu waliokimbia makazi yao kwa sababu ya matatizo ya kimazingira kama vile ukame) hawajumuishwi katika ufafanuzi wa "wakimbizi" chini ya sheria ya kimataifa, kama vile watu waliokimbia makazi yao. Kulingana na sheria ya wakimbizi ya kimataifa, mkimbizi ni mtu ambaye anatafuta kimbilio katika nchi geni kwa sababu ya vita na uhasama, au kwa sababu ya hofu ya mateso "kwa sababu ya rangi, dini, utaifa, maoni ya kisiasa, au uanachama katika kundi fulani la kijamii" (kwa kutumia istilahi kutoka sheria ya Marekani).

neg:
Jihadi
Jihadi ni neno lenye asili ya Kiarabu (جهاد "jihād") na lenye maana ya kujitahidi kwa ajili ya Allah katika dini ya Uislamu.

neg:
Jihadi
Hii haikuwa na shabaha ya kuwalazimisha wote wasiokuwa Waislamu kupokea dini hiyo. Katika mafundisho ya wataalamu wa kale, wale walioitwa "Wapagani" walipaswa kushambuliwa hadi wakubali Uislamu au wauawe. Lakini watu wa "ahl al-kitab" (wenye misahafu) yaani Wakristo, Wayahudi na Wasabayi walipewa nafasi ya kukubali kipaumbele cha Waislamu na kuishi chini ya utawala wa Waislamu katika hali ya dhimma.

neg:
Amfetamini
Utamaduni pinzani wa 'hippie' ulipinga sana amfetamine kutokana na tabia zilizosababisha, katika mahojiano na Los Angeles Free Press katika mwaka wa 1965, mwandishi wa 'beat' Allen Ginsberg alisema kuwa "'Speed'inamfanya mtu asipatane na wengine, inamfanya kuwa wazimu, inavuta mtu nyuma... wale wote watumiao madawa ya kulevya wanaharibiwa na wale wanotumia dubwana hili la dawa ya Frankenstein speed, ambao wanaiba na kuzungumza vibaya kuhusu kila mtu ovyo ovyo."

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Boko Haram hupata pesa kutoka vitu vingi. Kwanza, kinakusanya kodi kutoka kwa watu katika majimbo ya kaskazini pa Nigeria. Kinapata pesa kutoka kwa watu wa Nigeria na nje ya nchi na vikundi vya nchi nyingine kama Al Qaeda, al-Shabaab, ISIS sasa, na vikundi vingine. Mara nyingi, Boko Haram inawaibia benki na inawakamata watu wengi. Watu wa nchi nyingine kama Ufaransa, inawatumia kwa ajili ya fidia, lakini watu wa Afrika (Nigeria kawaida) inawauza kwa biashara siri ya utumwa. Kwa mfano, Boka Haram iliwachukua na iliwauza wasichana wa shule kutoka mashambulizi ya Chibok. Pia, inatumia uharamia katika pwani ya Nigeria na kimevamia msingi wa kijeshi kupata silaha. Boko Haram inapata kipato kutoka soko haramu pia kama kuuza madawa ya kulevia. Kwa muda mrefu, kinapata fedha kutoka Al Qaeda. Mohammed Yusuf aliruka mpaka Saudi Arabia mara moja na wataalam wachache wanafikiri kwamba yeye na Osama Bin Laden walianza makubaliano. Lakini hivi karibuni, kikundi kiliahidi utii mpaka ISIS na kinapata fedha kutoka kikundi hiki.

neg:
Utawala huria
Utawala huria (pia: uanakisti kutoka Kigir. ἀναρχία "anarkhia" "bila utawala") ni itikadi ya kisiasa inayokataza kila aina ya utawala wa wanadamu juu ya wanadamu wengine. Haikuibali kipaumbele kwa "wakubwa" wa kila aina juu ya watu wengine.

neg:
Mauaji ya kimbari
Kulingana na R.J. Rummel, mauaji ya kimbari yana maana tatu tofauti. Maana yake ya kawaida ni mauaji ya watu na serikali kutokana nao kuwa wanachama wa kundi fulani la kitaifa, kikabila, kirangi, au kidini. Maana ya kisheria ya mauaji ya kimbari inahusu mkataba wa kimataifa, "Mkataba wa Kuzuia na Kuadhibu Uhalifu wa Mauaji ya Kimbari". Hii pia ni pamoja na kutoua ambao mwishowe kunaangamiza, kama vile kuzuia kuzaliwa au kuhamisha watoto kwenda kundi lingine kwa lazima. Maana ya kiujumla ya mauaji ya kimbari ni sawa na maana ya kawaida lakini pia inajumuisha mauaji ya kiserikali ya wapinzani wa kisiasa au vinginevyo mauaji ya kimakusudi. Ni kwa minajili ya kuepuka utata kuhusu maana inayolengwa ndio Rummel akayatunga maneno mauaji ya idadi ya wakazi kwa ile maana ya tatu.

neg:
Transkei
Wakati wa mwisho wa apartheid mwaka 1994 Transkei iliunganishwa tena na Afrika Kusini mpya.

neg:
Tawahudi
Tawahudi ni moja kati ya aina tano za Magonjwa ya Ukuaji ya Kuenea Kote (PDD), ambayo huhusishwa na matatizo makubwa katika mwingiliano wa kijamii na mawasiliano, na kutojihusisha na mambo mengi mbali na tabia za kujirudiarudia sana. Dalili hizi haziashirii maradhi, udhaifu, au masumbuko ya hisia.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Ugaidi unaweza kufanya kazi katika viwana vitatu: binafsi, serikali, na jamii za kimataifa. Afrika inazo sehemu tatu na nitazungumza kuhusu kila aina ya ugaidi katika insha hii. Kwa sababu ya aina tatu ya ugaidi, inaweza kuwa gumu kubaini nini ni ugaidi na nini si ugaidi, lakini tukitumia ufafanuzi kutoka Umoja wa Mataifa itakuwa rahisi kuelewa. Ni muhimu sana kueleza kwamba ugaidi haikuwa mbya kwa watu wote. Ugaidi unaweza kuwasaidia watu wengi na tunachofikiri ni ugaidi ni tofauti sana kutoka maoni ya watu wengine. Mada hii ni gumu zaidi inavyofikiriwa na watu wengi na si rahisi kuchagua yupi ni mzuri na yupi ni mbaya.
al-Shabaab

neg:
Afrika Kusini
Afrika Kusini ya kale ilikuwa na majimbo manne: Rasi, Natal, Dola Huru la Mto Orange na Transvaal. Maeneno makubwa yaliyokaliwa na Waafrika yalibaki nje katika katiba ya Apartheid yakiitwa bantustans (au: "homeland"). Katiba mpya ilichora mipaka upya.

neg:
Pembetatu ya Bermuda
Uharamia, kama inavyofafanuliwa ni kuteka meli au mashua ndogo hadi kwenye maji makuu, ni tendo ambalo linaendelea hadi wa leo. Wakati uharamia wa meli za shehena wizi unatendeka zaidi katika Pasifiki ya magharibi na bahari ya Hindi, walanguzi wa dawa za kulevya huiba boti za radhi kwa kwa ajili ya kufanya magendo, na huenda wanahusika katika kutoweka kwa mabaharia na mashua katika Karibiani. Uharamia kwenye Karibiani ulikuwa jambo la kawaida kutoka 1560 hadi 1760, na maharamia maarufu walikuwa ni pamoja na Edward Teach (Blackbeard) na Jean Lafitte.

neg:
Uzalendo
Uzalendo (kwa Kiingereza "patriotism") ni hali ya mtu kuipenda, kuithamini na kujitoa kwa ajili ya nchi yake kwa msingi wa kabila, utamaduni, siasa au historia. Inakaribiana sana na utaifa. Uzalendo ukizidi kiasi cha kulitetea taifa huitwa uzalendo kipofu au uzalendo bubu.

neg:
Shehia
Ni ngazi ya chini ya utawala wa nchi. Mara nyingi huitwa pia kwa jina lake la Kiingereza kama "ward". Shehia iko chini ya wilaya (district) na kila wilaya huwa na shehia kadhaa.

neg:
Umaskini
Ufukara uliokithiri, neno ambalo lilivumbuliwa na Michael Lipton, unaashiria hali ya kuhesabiwa kati ya watu maskini zaidi kati ya jamii maskini katika nchi zenye mapato madogo. Lipton alieleza ufukara uliokithiri kama kupokea chini ya asilimia 80 ya kiwango cha chini zaidi cha kalori kinachopaswa kuchukuliwa na mwili na wakati huo huo kutumia zaidi ya asilimia 80 ya mapato kununua chakula. Kwa upande mwingine, ripoti moja ya 2007 iliyotolewa na Taasisi ya Kimataifa ya Uchunguzi kuhusu sera ya Chakula ilifafanua ufukara uliokithiri kama kuishi kwa chini ya senti 54 kwa siku. Shirika lisilo la kiserikali la BRAC limeanzisha mradi unaoitwa “Kuwalenga wanaoishi katika ufukara uliokithiri” unaonuia kutatua ufukara uliokithiri kwa kufanya kazi pamoja na wanawake fukara kwa kiwango binafsi.

neg:
Historia ya Afrika Kusini
Baada ya vita kuu ya pili ya dunia Chama cha National kilichofuata itikadi kali ilipata kura nyingi na kuchukua serikali ya Afrika Kusini. Hapo ilianzisha mfumo wa ubaguzi wa rangi kwa jina la apartheid.

neg:
Tawahudi
Tawahudi una msingi imara katika jenetikia, ingawa jenetikia ya tawahudi ni changamano na si wazi ikiwa ASD inaelezewa zaidi na mabadiliko makuu ya jeni au kwa kwa mwingiliano wa nadra wa aina mbalimbali za jenetikia aina moja. Uchangamano hutokana na mwingiliano kati ya jeni mablimbali, mazingira, na vipengele vya ndani ya jeni visivyobadili viinitete DNA lakini vinaweza kurithika na huathiri wa mwonekano wa jeni. Uchunguzi wa mapacha unaonyesha kwamba uwezo wa kurithika kwa tawahudi ni 0.7 na kwa ASD uwezekano ni wa hadi 0.9, ndugu wa walio na tawahudi wanakabiliwa na uwezekano wa hadi mara 25 zaidi kupata tawahudi wakilinganishwa na watu wa kawaida. Hata hivyo, mabadiliko mengi ya viinitete vinavyoongeza uwezekano wa tawahudi hazijatambuliwa. Kwa kawaida, tawahudi hauwezi kuhusishwa na mabadiliko ya Mendeli (jeni moja) au kwa kasoro ya kromosomu moja kama vile kromosomu X dhaifu, na hakuna dalili zozote za kijenetikia zinazohusishwa na ASD ambazo zimethibitishwa kusababisha ASD. Jeni mbalimbali zinazodhaniwa kuhusika zimetambuliwa, huku athari ndogo tu zikionekana kuhusishwa na jeni yoyote maalum. Idadi kubwa ya watu wenye tawahudi walio na familia zisizoathirika inaoweza kutokana na mabadiliko ya idadi nakali - mabadiliko ya kujianzisha yenye ikiwemo kujifuta au kijizidisha kwa viungo vya kijenetikia wakati wa meyosisi. Kwa hiyo, kiwango kikubwa cha sababu za tawahudi kinaweza kuhusishwa na visababishi vya kijenetikia vilivyo na uwezo wa kurithika lakini havirithiki: yaani, mabadiliko katika jeni inayosababisha tawahudi hayako katika mkusanyiko wa jeni ya mzazi.

neg:
Umaskini
Umaskini (kutoka neno la Kiarabu) ni hali ya ukosefu wa mahitaji ya msingi ya binadamu kama vile chakula, maji salama, huduma za afya, mavazi na nyumba kutokana na kukosa uwezo wa kuvinunua. Hii pia inajulikana kama umaskini uliokithiri au ufukara.

neg:
PW Botha
Alikuwa rais wa nchi wa pili kabla wa mwisho katika mfumo wa "apartheid" (ubaguzi wa rangi) kati ya 1984 na 1989.

neg:
Uhuru
Uhuru (kwa Kiingereza "freedom") ni hali ya kuweza kufanya mambo bila kuingiliwa na yeyote au hali yoyote.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Alikuwa maarufu kama mpiganaji wa haki wa watu weusi wa nchi yake. Wafuasi wake walimwita 'Mama wa Taifa'. Lakini alihusishwa pia katika mauaji wakati wa mapambano dhidi ya apartheid, hususani baada ya kukumbana na mashtaka mbalimbali kama vile, kukiukwa kwa haki za binadamu kama vile kumtesa na hatimaye kuuawa kwa mtoto wa miaka 14, Stompie Moeketsi mwaka 1989.

neg:
Mkimbizi
Watu wa meli mara nyingi ni chanzo cha utata katika taifa ambapo wananuia kutafuta makao, kama vile Marekani, New Zealand, Ujerumani, Ufaransa, Urusi, Canada, Italia, Ujapani, Korea ya Kusini, Uhispania na Australia. Watu wa meli mara nyingi huzuiwa kwa kutumia nguvu kutowasili wanapotaka kufika, kama mfano Sheria ya Kipasifiki ya Australia (ambayo ilidumu kuanzia mwaka wa 2001 hadi mwaka wa 2008), au wanalazimishwa kuingia kizuizini baada ya wao kuwasili. Kuwekwa kizuizini kwa lazima nchini Australia kutakomeshwa, ilivyotangazwa na serikali ya Kazi ya Kevin Rudd mnamo Julai mwaka 2008, isipokuwa mtafuta hifadhi anayeonekana kuwa na uwezekano wa kuhatarisha usalama wa jamii kwa upana, kama vile kuhatarisha jamii kiafya.

neg:
UDHR
UDHR ni kifupisho cha Universal Declaration of Human Rights yaani Tamko la Kimataifa la Haki za Binadamu.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Baada ya mwisho wa apartheid alichukua nafasi za uongozi serikalini na katika chama cha ANC lakini alipaswa kujiuzulu baada ya mashtaka dhidi yake kupatikana.

neg:
Usafiri nchini Tanzania
TAZARA au Tanzania-Zambia-Railways ilijengwa na China kuanzia mwaka 1970. Shabaha yake ilikuwa kupatia nchi ya Zambia njia ya reli isiyopita katika Afrika Kusini iliyofuata siasa ya Apartheid au Msumbiji iliyokuwa koloni ya Ureno. Ujenzi uligharamiwa na China na kazi zilitekelezwa na wanfanyakazi Wachina.

neg:
Al-Qaeda
Al-Qaeda ni nini hasa, au ilikuwa, inabakia katika mzozo. Mwandishi na mwanahabari Adam Curtis anaamini kuwa wazo la al-Qaeda kama shirika rasmi kimsingi ni uvumbuzi wa Marekani. Curtis anaamini jina "al-Qaeda" mara ya kwanza uliletwa kwa usikivu wa umma katika kesi ya 2001 Osama Bin Laden na watu wanne wanaotuhumiwa katika ulipuaji mabomu wa mwaka wa 1998 katika ofisi za ubalozi wa Marekani katika Afrika Mashariki.

neg:
Mkimbizi
Upinzani dhidi ya ukoloni katika kipindi cha miaka ya 1960 na 1970 mara nyingi kulisababisha misafara mikubwa ya Walowezi wenye asili ya Kiulaya kuhama bara la Afrika - hasa kutoka Afrika Kaskazini (Watu wenye asili ya Ulaya yaani "pied noirs" milioni 1.6 ), kutoka nchi za Kongo, Msumbiji na Angola. Kufikia miaka ya kati ya 1970, maeneo yaliyotawaliwa na Ureno barani Afrika yalikuwa yamepotea kutoka mikononi mwao, na Wareno takriban milioni moja au watu wa asili ya Kireno walihama kutoka maeneo hayo (hasa Angola ya Kireno na Msumbiji) kama wakimbizi hohehahe- yaani "retornados".

neg:
James Matthews
James Matthews (amezaliwa 29 Mei 1929 mjini Cape Town) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Aliandika habari, hadithi na mashairi. Maandishi yake mengi yalipigwa marufuku chini ya sera ya apartheid.

neg:
Mkimbizi
Kuifanya iwe wazi kuwa Serikali ya Marekani inaunga mkono msimamo kuwa, kama sehemu muhimu ya mpango wowote mpana wa amani, masuala ya wakimbizi na ukiukaji mkubwa wa haki za binadamu wa watu wanaopatikana kwa idadi chache katika nchi za Kiarabu na Kiislamu katika Mashariki ya Kati, Afrika Kaskazini na Ghuba la Kiajemi lazima yatatuliwe kupitia njia inayojumuisha (A) uzingatifu wa haki halali za wakimbizi wote waliofukuzwa kutoka nchi za Kiarabu na Kiislamu katika Mashariki ya Kati, Afrika Kaskazini na Ghuba la Kiajemi; na (B) Kutilia maanani hasara za Wayahudi, Wakristo, na makundi mengine yenye watu wachache kama matokeo ya migogoro ya Kiarabu na Kiisraeli. S. Res. 85 Maazimio haya yalijadiliwa mnamo tarehe 19 Julai, mwaka wa 2007 katika mkutano wa nyumba mbili za Bunge za Haki za Binadamu zilipojiandaa kupiga kura.

neg:
Muungano wa Afrika
Muungano wa Afrika ni jina la harakati iliyolenga kuunganisha watu wote Waafrika au wenye asili ya Afrika kote duniani. Hao ni pamoja na wakazi wa Afrika wenyewe na wakazi wenye asili ya Kiafrika katika nchi za Amerika na sehemu nyingine ambao mababu wao walipelekwa huko wamefungwa wakiuzwa katika biashara ya watumwa.

neg:
Mkimbizi
Mkimbizi ni mtu aliyeondoka kwake nyumbani mahali anapoishi kwa sababu ya kulazimishwa, kufukuzwa au kwa hofu ya kuteswa.

neg:
Albert Lutuli
Mwaka wa 1960 alishinda Tuzo ya Nobel ya Amani kwa ajili ya kutokutumia nguvu katika kupinga apartheid.

neg:
Bantustan
Mwisho wa Apartheid ulikuwa pia mwisho wa Bantustan zote zilizorudishwa ndani ya Afrika Kusini.

neg:
Uafrocentriki
Uafroncentriki (kutoka Kiingereza: Afrocentrism vilevile huitwa Afrocentricity) ni itikadi ya kitamaduni au mtazamo wa kilimwengu ambao hasa ulitolewa na wasomi Weusi wanaoishi nchini Marekani na imejikita katika kuelezea historia ya mtu mweusi Ni majibu yaliyotokana na toleo la ulimwengu la (Eurocentriki) kuhusu Watu wa Afrika na michango yao kihistoria na vilevile katika kutaka kujua asili yao na itikadi zao. Afrocentricity inajishughulisha hasa elimu ya kujitambua kusimama kama wakala wa Afrika na itakadi nzima ya Pan-African na utamaduni wake, falsafa, na historia.
Vilevile Afrocentric hutazamiwa kama mawazo ya Wasomi wa Kiafrika na kwingineko ambao walisoma huko Ulaya. Wengi wao waliibuka katika karne ya 20 hasa kipindi kile cha harakati za kupigania uhuru na ukoloni barani Afrika. Kwa mujibu wa wasomi hao, sababu zilizopelekea Unyang'anyi wa Afrika ni kwa sababu ya mapinduzi ya viwanda ambayo yalichukua nafasi barani Ulaya katika karne ya 19. Mapinduzi hayo yalikuwa na changamoto mbalimbali kwa mataifa ya Ulaya. Ili kuondoa changamoto hizo, wakaona bora waje Afrika - jambo ambalo lilipelekea kuigawa Afrika kwa mataifa yenye nguvu ya Ulaya.
Yafuatayo ni matatizo au nadharia kulingana na wasomi hao wa Kiafrika walioanisha na kuaminika ndio hasa yaliyowafanya Wazungu waje Afrika:
Uzalishaji wa kupita kiasi ulisababishwa na matumizi ya mashine badala ya binadamu. Utumiaji wa uliongeza uzalishaji na kupelekea upungufu wa malighafi barani Ulaya. Hivyo basi walilazimika kuja Afrika ili kutatua tatizo hilo la malighafi. Hili lilipeleka unyang'anyi wa Afrika.
Baada ya mapinduzi ya viwanda, kulikuwa na upungufu wa watu kununua bidhaa za viwandani. Jambo hili lilifanya waje Afrika kutafuta masoko. Vilevile baada ya mapinduzi ya viwanda, sehemu kubwa ya watu walikuwa hawana ajira hivyo upatikanaji wa pesa ukawa mdogo mno, wapi pa kuuzia bidhaa zao, Afrika.

neg:
Bangi
Wanihang kutoka jadi wanapenda bangi sana, ambayo wanaiita Sukkha Prasad yaani "Apatianaye amani". Katika Kisanskriti neno "Sukhi" humaanisha furaha na "Prasad" ni sadaka kwa mungu ambayo ameionja na kuamua kugawana na kerende.

neg:
Cape Town
Baada ya ushindi wa Chama cha NP, siasa ya apartheid ilianzishwa pia katika jimbo la Rasi na Cape Town. Serikali mpya ililenga hasa kuunda mitaa ndani ya mji iliyotenganishwa kufuatana na rangi na mbari za watu. Hivyo kama eneo lilitangazwa "nyeupe" Waafrika, Wamalay na Wahindi walipaswa kuondoka, nyumba zao zikabomolewa.

neg:
Mkimbizi
Tangu mwaka wa 2003, takriban wahamiaji 10,000 wasiokuwa Wayahudi kutoka nchi mbalimbali za Kiafrika wameingia nchini Israeli kinyume cha sheria. Takriban wakimbizi 600 kutoka kanda ya Darfur ya Sudan wamepewa hadhi ya ukimbizi. Wakimbizi wengine 2,000 kutokana na vita kati ya Eritrea na Ethiopia wamepewa ruhusa ya kuwa wakazi kwa muda kwa misingi ya kibinadamu. Nchi ya Israeli haipendi kuwatambua kama wakimbizi kwa hofu ya kuziaibisha nchi za Eritrea na Ethiopia. Wahamiaji waliosalia wanaishi nchini Israeli kinyume cha sheria. Mnamo mwaka wa 2007, Israeli iliwafukuza wakimbizi 48 hadi Misri baada ya wao kufanikiwa kuuvuka mpaka, ishirini kati yao walifukuzwa hadi nchi ya Sudan na serikali ya Misri, kwa mujibu wa Shirika la Kimataifa la Msamaha. Mnamo mwezi Agosti mwaka wa 2008 Wanajeshi wa Ulinzi wa Israeli waliwafukuza nchini watafuta hifadhi wengine 91 wa Kiafrika mpakani. Katika kipindi chote cha mwaka huu, polisi wa Kimisri wamewapiga risasi na kuwauwa angalau watafuta hifadhi 20 wa Kiafrika waliokuwa wakijaribu kuingia Israel.

neg:
Ubaguzi wa rangi
Ubaguzi wa rangi ni kitendo cha kuthamini au kutenga binadamu kwa misingi ya rangi za ngozi. Ubaguzi wa rangi ulikuwa maarufu sana katika nchi kama Afrika Kusini kwa jina la "apartheid" na Marekani kwa jina la "segregation" ambapo huko Waafrika walikandamizwa kutokana na rangi yao katika kupata huduma mbalimbali za kijamii na kimaendeleo.

neg:
Cyril Ramaphosa
Mwaka 1991 aliteuliwa kuongoza kamati ya African National Congress iliyokutana na wawakilishi wa serikali ya De Klerk ili kutafuta mapatano jinsi ya kumaliza apartheid.

neg:
Ufeministi
Ufeministi (kutoka mzizi wa Kilatini "femina", yaani "wa kike"; kwa Kifaransa "féminisme" linamaanisha harakati ya ukombozi wa wanawake) ni jina linalojumlisha aina nyingi za misimamo, itikadi na matapo tofautitofauti yanayochanga lengo kuu la kutetea haki za wanawake dhidi ya ubaguzi wa jinsia uliotawala dunia kwa muda mrefu sana upande wa siasa, uchumi, utamaduni, dini na jamii kwa jumla.

neg:
Tawahudi
Kwa muda mrefu imedhaniwa kuwa kuna sababu moja katika viwango vya kijenetikia, kitambuzi, na neva kinachosababisha dalili tatu baifinu za tawahudi. Hata hivyo, kuna ongezeko la shaka kwamba tawahudi ni ugonjwa changamano ambao vipengee vyake vya kimsingi vina visababishi tofauti ambavyo aghalabu hutokea pamoja.

neg:
Al-Qaeda
Wakati akiwa nchini Sudan Bin Laden alipoteza pasipoti yake ya Saudi na chanzo cha mapato yake kama mwitikio kwa kumkasirisha mfalme wa Saudi. Mgeuko mkuu kwa Bin Laden ulitokea mwaka wa 1993 wakati Saudi Arabia ilikubaliana na Oslo Accords ambayo iliweka njia ya amani kati ya Israel na Wapalestina.

neg:
Ulevi
Neno " ulevi" hutumika kikawaida, lakini hufafanuliwa vibaya. WHO imefafanua ulevi kama "neno lililotumika kwa muda mrefu kwa maana tofauti tofauti", na matumizi ya neno yalikataliwa na Kamati ya Wataalamu WHO 1979. "Kitabu Kikuu" (kutoka Alcoholics Anonymous) kinaeleza kwamba, mara tu mtu awapo mlevi, yeye siku zote husalia hivyo, lakini hakielezi maana ya neno "ulevi" katika muktadha huu. Katika mwaka 1960, Bill W. alisema:

neg:
Abasia
Abasia ni aina ya monasteri katika Kanisa Katoliki ambayo inaongozwa na abati au abesi na inajitegemea kufuatana na Sheria za Kanisa.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Wanapata pesa kutoka raia wa Somalia. Ripoti ya Umoja wa Mataifa kutoka mwaka wa elfu mbili na kumi na moja (2011) ilisema kwamba al-Shabaab ilikusanya pesa zaidi ya dola milioni mia moja kutoka kodi ya uwanja wa ndege, bandari, kodi za kidini, na kodi nyingine. Kinapata pesa kutoka Wasomali ambao wanaishi katika nchi nyingine, kama Wasomali wengi ambao wanaishi katika jimbo la Minnesota, Marekani. Labda kama vile asilimia kumi na nne (14%) ya Wasomali wanaishi nje ya nchi. Watu hawa wanatuma pesa kwa al-Shabaab, lakini ni gumu sana kutuma bila ugunduzi wa serikali. Kwa shughuli za kijeshi, al-Shabaab inatumia polisi wa siri, Amniyaad, mara nyingi. Amniyaad inajua mambo mengi kuhusu uwezo wa akili, mikakati ya vita, na kinatumia habari kujisaidia na sababu zao. Kikundi kinatumia wanajeshi kutoka nchi za nje, kama Iraq na Afghanistan, kuboresha jeshi lao na uwezo wake. Kawaida, al-Shabaab hutumia IEDs (improvised explosive devices) na kujitoa mhanga kwa kushambulia maeneo ya watu wengi. Sasa, wao wanatumia wazo la jihadi kuwavutia watu wapya kujiunga na wao. Kwa mfano, wataalama wachache wanafikiri kwamba washambuliaji wachache kutoka shambulio la Soko la Westgate katika nchi ya Kenya walikuja kutoka Marekani. Pia, al-Shabaab ni hatari sana kwa sababu ina eneo zuri na karibu na mpaka wa Yemen na Mashariki ya Kati. Wao ni wapiganaji madhubuti sana na tunahitaji kuwaona wao kama vile ni watu hatari sana.

neg:
Johannesburg
Karibu theluthi moja ya wakazi wa jiji la johannesburg huishi katika eneo la Soweto ambalo ni mtaa maarufu ulioengwa nje ya jiji asilia kwa ajili ya wafanyakazi Waafrika wakati wa Apartheid (siasa ya ubaguzi wa rangi).
Jozi kama inavyojulikana na wengi ni moja kati ya miji mikubwa duniani iliyoendelea(kujengeka) sehemu ambako hakuna mto,ziwa ama bahari ufukwe..! Imehaririwa na Selemani Mkonje

neg:
Thabo Mbeki
Tangu 1989 Mbeki alikuwa katibu wa chama mambo ya nje akahudhuria katika majadilioano kati ya serikali ya Afrika Kusini na ANC kuhusu namna za kumaliza sera ya Apartheid.

neg:
Ujangili
Ujangili (kwa Kiingereza "poaching") ni uwindaji haramu wa wanyama pori.


query: Je,Martha Wangari Karua alikuwa waziri wa sheria mwaka upi?

pos:
Martha Karua
Karua alibakia Waziri wa Katiba na Sheria katika Inama iliyoteuliwa na Kibaki mnamo 8 Januari 2008, kufuatia utata wa uchaguzi wa Desemba mwaka wa 2007.
Katika mahojiano na BBC "HARDtalk" mnamo Januari 2008, Karua alisema, kuhusu mgogoro na vurugu zilizotokea baada ya matokeo ya uchaguzi, kwamba ingawa serikali ilitarajia kuwa upinzani, Orange Democratic Movement (ODM) cha Raila Odinga kinaweza kuwa "kinapanga mgogoro iwapo itapoteza ", alishangazwa na" ukubwa " wa ghasia na aliuita " utakaso wa kikabila ". Alipoambiwa kufafanua, Karua alisema kwamba alikuwa anasema "kinamna" kwamba ODM ilipanga utakaso huo wa kikabila. Odinga hatimaye aliyaita mashtaka ya Karua "outrageous". Karua aliliongoza timu ya serikali katika mazungumzo na upinzani kuhusu mgogoro wa kisiasa iliyoibuka baada ya uchaguzi. Mgogoro wa kisiasa hatimaye ilisababisha kutiwa saini kwa mkataba wa kugawana madaraka kati ya Kibaki na Odinga. Katika Inama ya muungano unaotawala iliyotangaza mnamo 13 Aprili 2008, Karua alihifadhi nafasi yake kama Waziri wa Haki na Mambo ya Katiba.

neg:
John Magufuli
Akiwa Mbunge wa Biharamulo Masahriki huko Chato amekuwa Naibu Waziri na Waziri katika Wizara mbalimbali. Tangu mwaka 2000 hadi 2005 alikuwa Naibu Waziri wa Ujenzi. Mwaka 2005 – 2008: Waziri wa Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi. Mwaka 2008 – 2010: Waziri wa Maendeleo ya Mifugo na Samaki. Mwisho 2010 – 2015: Waziri wa Ujenzi.

neg:
LDP (Kenya)
LDP ilikuwa chama kidogo sana bila maana yoyote hadi 2002. Mwaka ule kulikuwa na farakano katika chama tawala cha KANU. Raila Odinga aliyewahi kujiunga katika KANU 2001 pamoja na wenzake wa chama cha NDP aliondoka tena baada ya rais Daniel arap Moi kumtangaza Uhuru Kenyatta kuwa mgombea wa KANU kwa ajili ya uchaguzi wa 2002. Wanasiasa wengine wa KANU kama vile Kalonzo Musyoka, George Saitoti na wengine waliosikitika hatua hii ya Moi walienda pamoja na Odinga wakajiita harakati ya pinde (Rainbow Movement). Kwa kusudi la kuingia katika uchaguzi walihitaji kuwa haraka na chama kilichoandikishwa. Wakaogopa kuandikisha Rainbow kwa sababu hawakuwa na uhakika kama serikali ya Moi ingewazuia au la. Hapa walijiunga wote na LDP kwa sababu ilikuwa imeandikishwa tayari.

neg:
Kangi Alphaxard Lugola
Kangi Alphaxard Lugola (alizaliwa 25 Mei 1963) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Jimbo la Mwibara (Mkoa wa Mara) kwa miaka 2015 – 2020 na waziri wa mambo ya ndani kuanzia 1 Julai 2018.
Kangi alianza masomo ya shule ya msingi katika shule ya msingi ya Nyabitwebili kuanzia mwaka 1974 mpaka 1977 akasoma pale kuanzia darasa la kwanza hadi la nne na kisha akahamia Shule ya Msingi Mugeta ambapo alisoma pale kwa mwaka mmoja (1978), alipofunga Shule kwa mwaka uliofuata aliamua kwenda kumalizi madara ya sita na saba katika shule ya Msingi Kafunjo, huo ulikuwa mwaka 1979 hadi 1980 hapo ndipo alipohitimu Elimu ya Darasa la saba na hivyo kutunukiwa cheti cha Elimu ya Msingi. Mwaka 1981 alijiunga na Shule ya sekondari ya Sengerema (Sengerema Secondary School) hadi mwaka 1984 alipohitimu Elimu ya sekondari na kutunukiwa cheti cha CSEE. Huo ndio ukawa mwanzo wa kusonga mbele kwani mnamo mwaka 1985 alijiunga tena na Shule ya Sekondari ya Wavulana ya Songea (Songea Boys Secondary School) kwa ajili ya elimu ya juu ya Sekondari na hivyo kuhitimu kidato cha sita mwaka 1987 kwa kuzawadiwa cheti cha ACSEE. Matokeo hayo yalimpa nafasi Kangi kusonga mbele kwa ajili ya elimu ya juu ambapo mwaka 1996 hadi 1997 alifanikiwa kupata stashada kutoka Chuo kikuu cha Dar es Salaam. (University of Dar es Salaam) Kati ya mwaka 1988 hadi mwaka 1992 ambapo alihitimu Shahada ya Uchumi. Mwaka 2008 ajiunga na Chuo kikuu cha Leisester nchini uingereza na kufanikiwa kupata Shahada ya udhamili mwaka 2010.

neg:
Kenya African National Union
2001 Moi alipatana ushirikiano na Raila Odinga wa NDP aliyejiunga na serikali ya Moi kwanza kama waziri. Baadaye NDP ilijiunga na KANU na jina la chama cha pamoja likawa KANU Mpya (New KANU). Odinga akawa Katibu Mkuu.
Mwaka 2002 Moi alipanga kukabidhi uongozi wa taifa mkononi mwa Uhuru Kenyatta aliye mtoto wa mzee Jomo Kenyatta kwa njia ya uchaguzi wa rais. Hii ilileta farakano ndani ya KANU. Kundi la Raila Odinga pamoja na wanaKANU wa miaki mingi waliondoka kwa sababu hawakuridhika na Kenyatta kuwa mgombea wa urais.

neg:
AGOA
AGOA ni kifupisho cha Africa Growth and Opportunity Act yaani Sheria ya Ukuaji wa Biashara Afrika. Ilipitishwa na Marekani mwaka 2000.

neg:
David Mwiraria
David (Daudi) Mwiraria (aliyezaliwa 3 Septemba 1938) alikuwa Waziri wa Mazingira na Maliasili na awali alikuwa Waziri wa Fedha wa Kenya hadi Desemba 2007 wakati Kenya ilifanya Uchaguzi wake Mkuu. Licha ya kugombea tena na tikiti ya Party of National Unity, alishindwa kukihifadhi kiti chake kama Mbunge wa North Imenti na alishindwa na Silas Muriuki, ambaye alikuwa akitumia tikiti ya Mazingira Green Party of Kenya.

neg:
Flora Nwapa
Baada ya vita ya wenyewe kwa wenyewe kutokana na farakano la Biafra miaka 1967–1970 aliitwa kuhudumia kama waziri wa afya na ustawi wa jamii kwenye Jimbo la Kati Mashariki (1970–1971) na baadaye kama waziri wa ardhi na maendeleo ya makazi.(1971–1974).

neg:
Kenneth Matiba
Matiba alipata nyadhifa ya juu katika serikali alipokuwa na umri wa miaka 31. Kabla ya Kenya kupata uhuru Disemba 1963, Matiba alikuwa katibu mkuu wa kwanza wa asili ya Kiafrika (Mei 1963). Matiba alifunzwa na Carey Francis, mwalimu mkuu wa Shule ya Upili ya Alliance. Francis ndiye aliyempigia Matiba debe kupata wadhifa huo. Mwaka 1964, Matiba aliteuliwa kuwa katibu mkuu katika wizara ya biashara, waziri wake akiwa Mwai Kibaki.

neg:
John Michuki
Kisha alihamishwa kwa nafasi ya Waziri wa Barabara na Ujenzi wa Umma katika baraza lililoundwa na Rais Kibaki mnamo 8 Januari 2008, kufuatia utata wa uchaguzi wa rais Desemba 2007. Baada ya Kibaki na mpinzani wake, Raila Odinga, kufikia makubaliano ya kugawana madaraka, Michuki aliteuliwa kuwa Waziri wa Mazingira na Rasilimali za Madini katika baraza lililotangazwa tarehe 13 Aprili 2008 na alikula kiapo mnamo 17 Aprili. Rais Kibaki alimteua Michuki kama Kaimu Waziri wa Fedha tarehe 11 Julai 2008 baada ya kujiuzulu kwa Amos Kimunya. Alifanya kazi katika Wizara ya Fedha mpaka uteuzi wa Uhuru Kenyatta kama Waziri.

neg:
Ring'wani
Wapo pia wanasheria mahiri akiwamo Mwanasheria Sabhai Chrispin Nyanduku na Wakili Msomi Pius Maro Ruge huyu ni Mwanasheria mtaalamu Wa Sheria za Kimatifa na Mwanaharakati Wa Haki za Binadamu, na nduguye Mwanasheria chipukizi Ferdinand Makore Ruge.

neg:
John Zefania Chiligati
John Zefania Chiligati (amezaliwa 14 Oktoba 1950) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania tangu mwaka wa 2000. Katika serikali ya Rais Jakaya Kikwete, Chiligati ni Waziri wa Ardhi. Mwaka wa 1986 alipata shahada ya pili katika somo la uendeshaji ("administration") kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam.

neg:
Martha Karua
Mwaka wa 1999 Kenya Section of the International Commission of Jurists ilimtuza tuzo la mwaka wa1999 la mwanasheria bora na katika mwaka huo huo mwezi huo huo, Law Society of Kenya (LSK) lilimtuza tuzo la Legal Practitioners Due Diligence.

neg:
Indira Gandhi
Alishirikiana na babake kama karani yake. 1955 alikuwa mwenyekiti wa chama tawala cha Congress. Baada ya kifo chake aliingia katika serikali kama waziri akachaguliwa kuwa waziri mkuu 1966 akatawala hadi 1977.

neg:
Mukhisa Kituyi
Alichaguliwa kuwa mbunge mwaka wa 1992, na alichaguliwa mara mbili tena.  Aliteuliwa kuwa Waziri wa Viwanda na Biashara kuanzia mwaka 2002 hadi 2007. Katika kipindi hiki, kwa miaka miwili Mheshimiwa Kituyi alikuwa mwenyekiti wa Baraza la mawaziri wa Soko la pamoja la Mashariki na Kusini mwa Afrika (COMESA)  na Afrika ya Biashara ya Mawaziri' ya Jiji.

neg:
Charity Ngilu
Charity Kaluki Ngilu (* 1952) ni mwanasiasa Mkenya aliyekuwa waziri wa afya katika serikali ya rais Mwai Kibaki kuanzia 2002 hadi 2007.

neg:
Njenga Karume
Alipata kiti chake cha ubunge katika uchaguzi mkuu wa mwaka wa 1997 na alisimama tena kwa tikiti ya DP. Katika Uchaguzi ya mwaka wa 2002 alishinda kiti hicho tena, lakini sasa kwa tiketi ya KANU huku akimunga mkono mgombea urais wao Uhuru Kenyatta, licha ya urafiki uliyosimama wa muda mrefu kati yake na mgombea urais Kibaki.

neg:
Umaru Yar'Adua
Alipingwa kwa sababu alishiriki katika tangazo la muundo wa shari'a ya Kiislamu kuwa sheria ya jimbo wakati yeye ni gavana; Katsina ilikuwa jimbo la tano katika Nigeria iliyotangaza shari'a. Pia kesi ya mama Amina Lawal ilitokea chini ya ugavana wake. Mama huyu alishtakiwa chini ya shari'a kuwa alimzaa mtoto ilhali hakuolewa akahukumiwa auawe kwa kupigwa mawe. Baada ya watu wengi kote duniani kuleta maombi na serikali ya kitaifa kupinga hukumu hiyo, mahakama ya juu ilifuta hukumu na kumuokoa Amina.
Yar'Adua anasemekana hakujaribu kumtetea wala kuzuia hukumu ya mauti.

neg:
Wizara ya Kilimo, Mifugo na Uvuvi
Tarehe 7 Oktoba 2017 Rais John Pombe Joseph Magufuli, Rais wa awamu ya tano, aliivunja wizara hii na kuifanya kuwa wizara mbili tofauti: Wizara ya Kilimo na Wizara ya Mifugo na Uvuvi, na tarehe 9 Oktoba 2017 aliweza kuwaapisha rasmi mawaziri na naibu mawaziri wa wizara hizo.

neg:
William Ruto
Yeye akawa Waziri wa Mambo ya Ndani mnamo Agosti 2002 lakini alipoteza nafasi hiyo baada ya uchaguzi wa Desemba 2002, ambapo KANU ilipoteza kwa muungano wa NARC. Yeye anaonekana kama mwanasiasa wa Rift Valley anayekuwa kwa kazi kubwa katika siasa za Kenya.

neg:
Sheria
Mnamo mwaka wa 1934, mwanafalsafa wa Kiaustria, Hans Kelsen, alizidi na mapokeo ya uchanya katika kitabu chake "Nadharia Safi ya Sheria". Kelsen aliamini kuwa ingawa sheria ni tofauti na maadili, inapewa "ukawaida"; kumaanisha kuwa tunfaa kuitii. Ingawa sheria ni taarfa chanya za "ni" (k.m. faini ya kuendesha kwa kurudi nyuma katika barabara kuu "ni" €500); hii sheria inatuelezea kile "tunachofaa" kutenda. Kwa hivyo kila mfumo wa sheria unaweza kudadisiwa kuwa na kanuni ya msingi ("Grundnorm") ianyotupea amri ya kutii. Mpinzani mkuu wa Kelsen, Carl Schmitt, alikataa uchanya na dhana ya utawala wa sheria kwa sababu hakukubali umuhimu wa kanuni za kidhana za Uchanya badala ya mitazamo na uamuzi bayana wa kisiasa. Kwa hiyo, Schmitt alipendekeza falsafa ya sheria ya maalum (hali ya dharura), ambayo ilikanusha kuwa kanuni za kisheria zingezunguka uzoefu wote wa kisiasa.

neg:
Wangari Maathai
Mwaka wa 1977, Maathai alianzisha shirika la ambalo linajihusisha hasa na mazingira, haki za raia na demokrasia.

neg:
Martha Karua
Alifanya kazi katika mahakama kama Hakimu wa Wilaya na alipanda cheo kuwa Hakimu Mkuu wa Mkazi wakati aliondoka mwaka wa 1987. Katika kipindi hicho, alikuwa anasimamia Mahakama ya Sheria ya Makadara kuanzia mwaka wa 1984 hadi 1985 na Mahakama ya Sheria ya Kibera kuanzia mwaka wa 1986 hadi mwaka wa1987 wakati alijiondoa ili kuanza shirikisho lake la kibinafsi. Mnamo mwaka wa 1987 Martha Karua alifomu Martha Karua & Co Advocates ambayo aliliendesha hadi mwaka wa 2002. Wakati alikuwa mazoezini, Karua alionyesha kesi nyingi za pro bono, mashuhuri kati ya kesi hizi ilikuwa kesi ya uhaini ya Koigi Wamwere na wakati alimwakilishwa marehemu Mheshimiwa. Mirugi Kariuki.

neg:
John Njoroge Michuki
2002 alisimama upande wa NARC akaingia katika serikali ya kwanza ya rais Mwai Kibaki kama waziri wa usafiri na uchukuzi. Alikuwa maarufu kwa ukali jinsi alivyowalazimisha wenye matatu na madereva kutii utaratibu wa barabarani pamoja na kuweka mitambo ya kupakana mkasi wa mwendo wa gari na kanda za usalama.

neg:
James Orengo
Tangu wakati huo Orengo ameapishwa kama Waziri wa Ardhi katika Serikali mpya ya Muungano iliyoanzishwa na Sheria ya Kitaifa ya mwaka wa 2008. Hii ilikuwa hisabu yake ya kwanza kama waziri katika baraza la mawaziri. Hivi karibuni waziri huyu aligundua uuzaji wa hoteli ya Grand Regency kwa kitita cha shilingi ya Kenya bilioni 2.7 (karibu dola milioni 30 ya marekani). Aliweza kutambua uhalifu (maarufu kama whistle blowing kwa lugha ya Kiingereza) wakati wa uhamisho wa umiliki wa ardhi kutoka Benki Kuu ya Kenya hadi kwa wamiliki wapya kutoka Libya ulipokamilika chini ya uongozi wa Amos Kimunya, Waziri wa Fedha wa wakati huo. Uhamisho huu ulianzisha kashfa ya Grand Regency.

neg:
PW Botha
Katika siasa ya ndani alikuwa na msimamo wa kulipunguza kidogo ukali wa ubaguzi warangi. Alifuta sheria zilizopiga marufuku ndoa kati ya watu wa rangi mbalimbali akaruhusu vyama vya kisiasa vya watu wa rangi mbalimbali. Alipunguza pia ukali wa "Group Areas Act" iliyokataza watu wa rangi fulani kuishi katika eneo la rangi tofauti.

neg:
Pio Gama Pinto
Mwaka 1960 alianzisha gazeti la Kenya African National Union (KANU) liitwalo "Sauti Ya KANU," na baadaye, "Pan African Press," ambayo yeye hatimaye akawa Mkurugenzi na Katibu.
Alishiriki kikamilifu kuipatia KANU ushindi katika Uchaguzi wa 1961 na, mwaka 1963, alichaguliwa kuwa Mwanachama wa Shirika la Kati la Bunge. Mwezi Julai 1964, aliteuliwa Mwanachama wa kipekee katika Baraza la Wawakilishi. Pia mwaka 1964, alifanya kazi kwa masaa mengi kuanzisha Taasisi ya Lumumba, ambayo ilikuwa hasa ikitumika kuwafunza Maafisa wa Vyama. Alikuwa mwanachama wa Bodi ya Magavana na kuchukua riba katika nia yake ya utendaji.

neg:
Amos Kimunya
Wakati National Rainbow Coalition (NARC) ilishinda uchaguzi mkuu Desemba 2002, Rais Mwai Kibaki alimteua Kimunya kama Waziri wa Ardhi na Makazi. Alikuwa kuchaguliwa Mbunge wa Jimbo la Kipipiri. Tarehe 14 Februari 2006 aliteuliwa kama Waziri wa Fedha na Rais Kibaki kufuatia kujiuzulu kwa David Mwiraria, ambaye alikuwa amejiuzulu ili uchunguzi wa kashfa ya Anglo leasing uweze kuendelea.

neg:
Kenneth Marende
Muda wake wa kwanza alichaguliwa kama mbunge kwa Emuhaya Constituency kwenye tiketi cha chama cha NARC katika uchaguzi wa mwaka 2002. [1] Alibaki kwenye kiti chake katika uchaguzi wa mwaka wa 2007, lakini uchaguzi wake kama Spika ilimaanisha ya kuwa kiti chake iliachwa wazi, uchaguzi mwingine baina yake ilistahili kufanywa. [2] Uchaguzi mwingine ukafanyika mwezi wa Juni 2008 na Wilbur Ottichilo aliibuka mshindi wa chama cha ODM. [3]

neg:
Ujamaa
Hali ya nchi ilienea haraka na kuathiri karibu kila sekta. Mwaka 1967, ustawishaji wa taifa ulibadilisha serikali na kuifanya mwajiri mkubwa zaidi katika nchi. Ilihusika katika kila kitu, kuanzia kufanya mauzo ya rejareja hadi biashara ya kuuza na kuagiza bidhaa kutoka ng'ambo na hata uokaji, na kuleta mazingira muafaka kwa ufisadi.

neg:
Musikari Kombo
Alisomea masomo yake ya shahada ya kwanza katika Chuo Kikuu cha Nairobi na somo lake kuu lilikuwa somo la Kiuchumi.
Awali aliuwa anaiwakilishwa eneo bunge la Webuye, kwanza baada ya kuchaguliwa ofisini mwaka wa 1992. Pia aliwahi kuhudumu katika Serikali ya Kenya kama naibu waziri wa Mipango na Waziri wa Maendeleo ya Mkoa. Alichukua ofisi ya Wizara ya serikali ya Mtaa, mwishoni mwa mwaka wa 2003. Kombo kwa sasa ni Mwenyekiti wa chama cha FORD-Kenya.

neg:
Walter Rodney
Alisafiri sana akawa anajulikana kote duniani kama mwanaharakati na mwanachuoni. Yeye alifundisha kwa muda nchini Tanzania baada ya kufuzu, na baadaye katika Jamaika katika alma mater yake - UWI Mona. Rodney alikuwa na kina katika kiwango cha katikati kwa jukumu lake katika uhuru post-Caribbean. Yeye pia hakupendelea ubinafsi na alipendekeza mfumo wa maendeleo ya Kijamii. Wakati serikali ya Jamaika, ikiongozwa na waziri mkuu Hugh Shearer, ilimpiga marufuku , katika Oktoba 1968, kurejea nchini, kwa sababu ya utetezi wake kwa maskini wanaofanya kazi katika nchi hiyo, maandamano yalitokea, hatimaye kudai uhai wa watu kadhaa na kusababisha mamilioni ya dola kuharibika. Haya maandamano, ambayo yalianza tarehe 16 Oktoba 1968, kwa sasa yanajulikana kama maandamano ya Rodney na yalisababisha ongezeko katika mwamko wa kisiasa katika Karibi, hasa miongoni mwa Rastafarian, dini ya Kiafrika ya Jamaika, kumbukumbu katika kitabu chake, "The groundings with my brothers".

neg:
Walter Rodney
Katika mwaka wa 1974 Rodney alirejea Guyana kutoka Tanzania. Alitakiwa kuchukua nafasi kama profesa katika Chuo Kikuu cha Guyana lakini serikali ilizuia miadi yake. Aliendelea kushiriki katika siasa, na kutengeneza chama cha Working People's Alliance dhidi ya PNC ya serikali. Katika mwaka wa 1979 alikamatwa na kushtakiwa kwa uharibufu baada ya kuchomwa kwa ofisi mbili za serikali.

neg:
Abedi Amani Karume
Karume aliongoza nchi baada ya mapinduzi yaliyomwangusha Sultani aliyekuwa akitawala Zanzibar hadi mwanzoni mwa mwaka 1964.

neg:
Ludwig Erhard
Mnamo mwaka wa 1949, alikuwa Katibu wa Uchumi akiwa chini Konrad Adenauer. Kuanzia mwaka wa 1957 hadi 1963, alikuwa Makamo wa Chansella. Baada ya Adenauer kujiuzulu mnamo mwaka wa 1963, Erhard akawa Chansela mpya wa Ujerumani. Mnamo mwaka wa 1966, Kurt Georg Kiesinger akampokea Bw. Ludwig Erhard.

neg:
Chama cha Mapinduzi
CCM ilizaliwa tarehe 5 Februari 1977 baada ya kuungana kwa vyama vya Tanganyika African National Union (TANU) kilichokuwa kikitawala Tanzania Bara na Afro-Shirazi Party (ASP) kilichokuwa chama tawala cha Zanzibar wakati huo. Chama cha TANU kilikuwa kikiongozwa na Mwalimu Nyerere na Afro-Shiraz Party kilikuwa chini ya Amaan Karume.

neg:
Thomas Sankara
Mwaka 1981 alikuwa waziri wa mambo ya ndani katika serikali ya kijeshi ya rais Jean-Baptiste Ouédraogo na kupandishwa cheo kuwa waziri mkuu kwa miezi michache kuanzia Februari 1983. Mwezi Mei alikamtawa na kutiwa mbaroni. Mapinduzi ya kijeshi yaliyoongozwa na Blaise Compaore yalimfanya kuwa mwenyekiti wa kamati ya mapinduzi na rais wa tano wa Volta ya Juu.

neg:
Asha-Rose Mtengeti Migiro
Hadi kuteuliwa kwa cheo cha UM alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kimataifa wa Tanzania tangu Januari 2006. Wajibu huo alipewa na rais Jakaya Kikwete aliyemteua kumfuata katika wizara ya mambo ya nje iliyoshikwa awali na Kikwete mwenyewe.

neg:
Julie Manning
Mwaka 1973 alichaguliwa kuwa Hakimu wa Mahakama Kuu ya Tanzania, alifanywa mwanamke wa kwanza kuwa Hakimu wa Mahakama kuu katika Afrika Mashariki na kati. Mwaka 1975 alichaguliwa kuwa Waziri wa Sheria, kumfanya awe mmoja wa wanawake wawili wa kwanza kutumikia Baraza la mawaziri Tanzania.

neg:
David Mwiraria
Kufuatia Ishara kwamba alikuwa amehusika katika Kashfa ya Anglo leasing, aliamua kujiuzulu kama Waziri wa Fedha tarehe 1 Februari 2006 Alisisitiza kwamba alikuwa hana hatia na kuwa alijiuzulu ili uchunguzi ufanywe. Hata kama hakukuwa na ripoti ya uchunguzi ya kumwondolea Mwiraria mashtaka, Rais Mwai Kibaki alimteua kama Waziri wa Mazingira tarehe 24 Julai 2007.

neg:
Baraza la mawaziri Tanzania
Serikali iliyopo ilitangazwa na John Magufuli, rais wa tano wa Tanzania baada ya uchaguzi mkuu wa Oktoba 2015 mnamo tarehe 10 Desemba 2015. Isipokuwa nafasi 4 zilichelewa kutajwa majina hadi tarehe 23 Desemba, na hapo waliingia Jumanne Maghembe, Philip Mpango, Gerson Lwenge na Joyce Ndalichako. Siku hiyohiyo Makame Mbarawa alihamishwa kutoka Wizara ya Maji na Umwagiliaji na kwenda Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano.

neg:
Robert Ouko
Muda mfupi kabla ya uhuru wa Kenya mnamo 1963 alifanya kazi kama Katibu msaidizi katika ofisi ya Gavana. Punde alipandishw kuwa Katibu mkuu katika Wizara ya Kazi. Baadaya kuporomoka kwa Muungani wa Afrika Mashariki, Ouko aliteukiwa kuwa mbunge na akachaguliwa kuwa Waziri wa Mipango ya Kiuchumi na Maswala ya Kijamii.
Alichaguliwa kama mbunge katika Uchaguzi Mkuu wa 1979 kuwakilisha Jimbo la Uchaguzi la Kisumu Rural na akakihifadhi kiti hicho mnamo katika Uchagizi Mkuu wa 1983. Katika uchaguzi wa 1988 alihamia Jimbo la Uchaguzi la Kisumu Town (Baadaye lilitawanyawa kuwa Kisumu Town Mashariki na Kisumu Town Magharibi) na hapo alichaguliwa tena kama mbunge. Ouko alikuwa akiwakilisha Chama cha KANU, ambacho kilikuwa chama cha pekee kilichokubaliwa na Sheria.

neg:
Raila Odinga
2001 Raila alikuwa watiri wa nishati katika serikai ya Moi akaendelea kuunganisha chama chake cha NDP na KANU akawa katibu mkuu wa chama kipya cha muungano katika mkutano ulioendeshwa dhidi ya sehemu wa viongozi wa zamani za KANU.

neg:
Jua Cali
Wimbo wake wa kwanza kabisa kurekodiwa ulikuwa Ruka, uliotolewa mwaka 2001 na ukafuatiwa na Nipe Asali mwaka wa 2002# Katika mwaka wa 2004 yeye na ##PiliPili## walitoa wimbo ‘Kamata Dame’# Kama wasanii wengine wa Kenya, ilimchukua miaka kadhaa kabla ya kuitoa ##albamu## yake ya kwanza kamilifu# Albamu yake ‘Juacali Sekta’ iliwahi fika sokoni mwaka wa 2006, ikizijumlisha nyimbo zake za hapo awali#

neg:
Mukhisa Kituyi
Aliwahi pia kuwa mwenyekiti wa Baraza la mawaziri wa Afrika, Caribbean na Pacific (ACP) Kundi la Mataifa, na aliongoza mazungumzo ya mawaziri wa Mashariki na Kusini mwa Afrika wakati wa Umoja wa Ulaya-ACP wa Kiuchumi Ushirikiano Mkataba na mazungumzo. Alikuwa "convenor" wa  mazungumzo ya Sita ya kilimo yaliyofanyika katika Shirika la Biashara Duniani ya Mawaziri wa Mkutano uliofanyika katika Hong Kong, China mwaka 2005.

neg:
Cleopa David Msuya
Cleopa David Msuya (amezaliwa 4 Novemba 1931) ni mwanasiasa kutoka nchi ya Tanzania.Wilaya ya Mwanga Mkoa wa Kilimanjaro,Tarafa ya Usangi. Alikuwa Waziri Mkuu mara mbili, 7 Novemba 1980 hadi 24 Februari 1983, na tena 7 Desemba 1994 hadi 28 Novemba 1995.
Kwa sasa ameshastaafu siasa ingawa bado anashika nyadhifa mbali mbali serikalini.

neg:
John Michuki
Katika uchaguzi wa Desemba 2002 alijiunga na National Rainbow Coalition na kubakia na kiti cha Kangema. Aliteuliwa kuwa Waziri wa Usafiri na Mawasiliano chini ya Rais Mwai Kibaki, ambaye alikuwa ameshinda uchaguzi wa Rais. Umiliki wake kama Waziri wa Usafiri na Mawasiliano hukumbukwa vyema kwa kanuni zake kali; "Michuki Rules" ambayo ilisema kwamba matatu na mabasi yote nchini Kenya yawe na vifaa vya kuzuia mwendo wa kasi na kila abiria ajifunge mishipi ya usalama. Wakati sheria hizi zilitekelezwa mwezi Februari 2004, Kenya ilikuwa inakabiliwa na matatizo ya usafiri kwa muda mfupi kutokana na kukosekana kwa magari iliyoridhi.

neg:
Tom Mboya
Mboya iliyoandaliwa mwaka 1959 Afrika ya Airlift mradi, pamoja na African-American Wanafunzi Foundation katika Marekani, kupitia ambayo wanafunzi 81 wa Kenya walikuwa flown Marekani kusoma katika vyuo vikuu Marekani. Barack Obama babaye, barack Obama, Sr alikuwa rafiki wa Mboya's na Waluo wenzake; ingawa hakuwa airlift ya kwanza ndege mwaka 1959, tangu alikuwa zinazoongozwa kwa Hawaii, si bara US, yeye alipata udhamini kupitia AASF na mara ya ruzuku kwa ajili ya vitabu na gharama.Mwaka 1960 Foundation ya Kennedy ilikubali underwrite ya airlift, baada Mboya alitembelea Seneta Jack Kennedy kwa kuomba msaada, na Afrika Airlift ilipanuliwa na Uganda, Tanganyika na Zanzibar (sasa Tanzania), Northern Rhodesia (sasa Zambia), Southern Rhodesia (sasa Zimbabwe ), na Nyasaland (sasa Malawi). Baadhi ya wanafunzi 230 wa Afrika walipata scholarships kujifunza saa Hatari mimi ackrediterade vyuo katika Marekani mwaka 1960, na mamia zaidi katika 1961-63. [3]
Mwaka 1960, Mboya's People's Congress Party alijiunga na Umoja wa Afrika Kenya na Kenya Independent Movement na kuunda Kenya African National Union (KANU) katika jaribio la kuunda chama ambayo wote transcend tribal siasa na kujiandaa kwa ajili ya kushiriki katika Lancaster House Conference (uliofanyika at Lancaster House inLondon) ambapo Kenya's kikatiba ram na uhuru walikuwa kuwa mazungumzo. Kama Katibu Mkuu wa KANU, Mboya aliongoza ujumbe wa Kenya.
Baada ya uhuru wa Kenya mwaka 1963, Mboya alichaguliwa kuwa mbunge kwa ajili ya Nairobi, Kati Constituency (leo: Kamukunji Constituency) [4] na akawa Waziri wa Katiba na Sheria, na baadaye Waziri wa Uchumi, Mipango na Maendeleo. Katika jukumu hili, yeye aliandika muhimu "kikao Paper 10" on Harambee na Kanuni ya African Socialism (antog na Bunge mwaka 1964), ambayo ilitoa mfano wa makao ya serikali ya Afrika maadili.

neg:
Linah Kilimo
Katika kura ya maoni ya katiba ya Kenya ya mwaka wa 2005, aliunga mkono kupinga katiba hiyo. Pamoja na idadi ya mawaziri wengine, alikuwa mateke nje ya serikali baada ya kura ya maoni, ambayo imeshindwa kupitisha mapendekezo ya katiba aPamoja na idadi ya mawaziri wengine, alifukuzwa kutoka serikalini baada ya kura ya maoni, ambayo ilishindwa kupitisha katiba mpya iliyopendekezwa. mpya. Alijiunga na chama cha Orange Democratic Movement, lakini baadaye alikiondoka chama hicho ilikuunga mkono uchaguzi wa pili wa rais Mwai Kibaki. Hatimaye alikimbilia kiti cha eneo bunge lake kwa tikiti ya chama cha KENDA na kukihifadhi kiti chake cha ubunge.

neg:
Angellah Kairuki
Kapata elimu yake ya upili katika shule ya upili ya Kilakala 1991 – 1994, elimu ya juu ya upili katika Shule ya upili ya wasichana Zanaki 1995 – 1997. Alipata shahada yake ya sheria kutoka chuo kikuu cha Hill nchini Uingereza mwaka 1998 - 2001. Alipata Stashahada ya uzamili katika sheria Chuo Kikuu Cha Staffordshire kwa kushirikiana na mafunzo ya kati ya sheria 2001 – 2002. Alifanyakazi katika Ofisi ya Mwanasheria Mkuu kama atibu wa sheria na wakili kati ya mwaka 2004 na 2008. Kairuki alihamia sekta binafsi kama mkuu wa idara ya maadili, mwafaka na Utawala katika VODACOM Group PTY.

neg:
Victor Hipolito Martínez
Martínez alirudi uwanja wa wasomi na akawa mhariri wa "Los Principios", gazeti la eneo hilo,katika miaka ya 1970 hadi 1972. Katika uchaguzi wa mwaka wa 1973,aligombea kiti cha Gavana wa Jimbo la Cordoba na akashinda. Aliendelea kufunza katika chuo kikuu,akifanya kazi katika makamati ya serikali katika madaraja ya mitaa,majimbo na kitaifa kuhusu sheria za ardhi. Alianzisha Muungano wa Argentina wa Maliasili,Sheria na Usimamizi na akapewa cheo cha Mkuu wa Idara ya Sheria ya Ardhi katika Chuo Kikuu cha Cordoba katika mwaka wa 1979.

neg:
Kenya
Tarehe 12 Februari 2008 Kibaki na Odinga walitia sahihi mkataba wa kuunda serikali ya muungano ambapo Odinga angekuwa waziri mkuu wa pili nchini Kenya. Kulingana na mkataba huo, rais angeteua baraza la mawaziri kutoka pande zote mbili za PNU na ODM kulingana na wingi wa wabunge wa kila chama bungeni. Mkataba huo ulieleza kuwa baraza la mawaziri litajumuisha Makamu wa Rais na manaibu wawili wa Waziri Mkuu. Baada ya majadiliano bungeni ilipitishwa kuwa muungano huo utadumu hadi mwisho wa kipindi cha bunge, ama chama kimoja kikijitoa kwenye muungano kabla ya kipindi cha bunge kuisha.

neg:
Mariam Salum Mfaki
Mfaki alianza kujihusisha na siasa akiwa kama katibu wa umoja wa wanawake wa Chama Cha Mapinduzi (CCM)(UWT) katika wilaya ya Kondoa, tangu mwaka 1973 mpaka 1976. . Baadae alichaguliwa kuwa katibu wa chama hicho cha wanawake ccm kimkoa, hivyo alikua katibu wa umoja wa wanawake mkoa wa Dodoma tangu mwaka 1976 npaka mwaka 1983., alipata uhamisho kwenda ofisi ya waziri mkuu kama katibu. Alitumikia nafasi ya ukatibu katika ofisi ya waziri mkuu tangu mwaka 1984 mpaka mwaka 1998.

neg:
Malawi
Malawi ilikuwa na siasa ya chama kimoja chini ya rais wa kwanza Hastings Kamuzu Banda tangu kupata uhuru mwaka 1964 na masahihisho ya katiba 1966.

neg:
Simeon Nyachae
Nyachae alistaafu kutoka kwa utumishi wa umma mnamo mwaka wa 1987 akaanza kujenga maisha yake ya kisiasa. Katika mwaka 1992 alichaguliwa mara ya kwanza kama mbunge wa Nyaribari Chache na Rais Moi akamteua kuwa Waziri wa Kilimo. Mwaka wa 1997 akawa Waziri wa Fedha. Mwaka mmoja baadaye, Rais Moi alimteua kama Waziri wa Usitawi na Nyachae akakataa na kujiuzulu kama Waziri na pia kutoka chama cha KANU, na akjiunga na Ford-People, chama kidogo cha upinzani, kilicho na ushawishi wa wanasiasa wa kutoka katika mkoa wa Kati.

neg:
Martha Karua
Mwaka wa 2001, wakati kupitia tena kwa Mswada ya Katiba ilipelekwa bungeni, upinzani nzima isipokuwa Karua uliondoka Bungeni. Mswada ulikuwa umekataliwa na upinzani na vilevile Civil Society lakini Karua alikuwa na mtazamo kwamba kama wawakilishi waliochaguliwa, badala ya kuondoka, itakuwa busara zaidi kubaki Bungeni na kuweka makataa katika rekodi. Basi alichagua kubaki Bungeni na makataa yake ya Mswada yalirekodiwa kihalali katika Hansard.

neg:
Wilaya ya Kuria
Wilaya ya Kuria ilikuwa wilaya mojawapo (miaka 2007-2010 zilikuwa mbili) ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010).

neg:
Mkoa wa Manyara
Mkoa wa Manyara umetengwa na Mkoa wa Arusha mwaka 2002 kwa azimio la rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ukiwa na eneo la km² 46,359.
Babati ndiyo makao makuu ya mkoa.

neg:
Robert Kennedy
Alichaguliwa Mwanasheria Mkuu wa Marekani baada ya uchaguzi uliofanikiwa na aliwahi kuwa mshauri wa karibu zaidi kwa Rais kutoka 1961 hadi 1963. Umiliki wake unajulikana kwa utetezi wake kwa Movement ya Haki za Kiafrika na Marekani, kupambana na uhalifu uliopangwa na Mafia , na kuhusika katika sera ya kigeni ya Marekani kuhusiana na Cuba. Baada ya kuuawa kwa kaka yake, alibakia katika ofisi katika Utawala wa Johnson kwa miezi kadhaa. Aliondoka ili kukimbia Seneti ya Marekani kutoka New York mwaka wa 1964 na kushindwa na klabu ya Republican Kenneth Keating. Katika ofisi, Kennedy alipinga ubaguzi wa rangi na ushiriki wa U.S. katika vita vya Vietnam. Alikuwa mwanasheria wa masuala yanayohusiana na haki za binadamu na haki ya kijamii na kuunda uhusiano na Martin Luther King Jr. na Cesar Chavez.

neg:
Njenga Karume
Pia alishinda kiti hicho katika uchaguzi mkuu wa mwaka wa 2002. Mnamo Desemba mwaka wa 2006, aliteuliwa kama Waziri wa Ulinzi. Katika uchaguzi mkuu wa mwaka wa 2007 aliiwakilishwa muungano wa PNU uliyokuwa unaongozwa na Rais Kibaki, lakini alipoteza kiti chake kwa Stanley Munga Githunguri wa chama cha KANU.

neg:
Msitu wa Mau
Mnamo 15 Julai 2008, Waziri Mkuu Raila Odinga alitoa amri kwamba uhamisho utekelezwe kabla ya mwezi wa Oktoba 2008, ili kulinda misitu kutokana na uharibifu Amri hii imepingwa na baadhi ya wanasiasa wa eneo la Bonde la Ufa, wakiongozwa na Isaac Ruto. Baadhi ya wanasiasa, wakiongozwa na waziri wa kilimo William Ruto, walipendekeza kwamba iwapo uhamisho utatekelezwa, serikali inapaswa kuwatengea ardhi wanaohamishwa mahali pengine

neg:
National Development Party of Kenya
Mwaka 2001 NDP ikaungana na chama tawala cha KANU na Raila akawa Katibu Mkuu wa chama kilichounganishwa.

neg:
Martha Karua
Mwaka wa 1998, Karua alikataa nafasi ya Waziri wa Kivuli wa Utamaduni na Huduma za Jamii ambayo ilikuwa na mgogoro na nafasi yake ya Katibu wa Taifa wa mambo ya Katiba (ofisi lililochagiuliwa) lililomfanya kuwa msemaji rasmi wa masuala ya kisheria wa chama. Aliamua kujiuzulu kutoka nafasi yake kama Katibu Mkuu wa Taifa.

neg:
Wangari Maathai
Wangari Muta Maathai (1 Aprili 1940 – 25 Septemba 2011) alikuwa mwanaharakati wa masuala ya mazingira na haki za wanawake kutoka nchini Kenya. Mwaka wa 2004 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani. Yeye ni mwanamke Mwafrika wa kwanza kupokea tuzo hilo. Pia, aliwahi kuwa mbunge wa Kenya na waziri msaidizi katika serikali ya Mwai Kibaki kati ya Januari 2003 hadi Novemba 2005.

neg:
Mohandas Karamchand Gandhi
Mfano moja ni maandamano ya chumvi mwaka 1930. Sheria ya Kiingereza iliweka biashara yote ya chumvi mikononi mwa serikali. Kutengeneza chumvi na kuiuza ilikuwa haki ya serikali iliyokabidhi haki hii kwa makampuni waliolipa kodi za pekee. Gandhi aliongoza watu maelfu baharini walipochota maji ya bahari wakaichemsha na kupata chumvi kidogo kwa njia hiyo. Kiasi cha chumvi kilikuwa kidogo mno, lakini kwa kufanya hivyo walivunja sheria kwa kusudi. Waingereza walianza kuwakamata wapikachumvi, lakini walishindwa na idadi kubwa ya watu waliokubali kukamatwa. Tena ilikuwa vigumu kuwahamasisha askari walioona kosa lilikuwa dogo sana na wakosaji hawakuwa hatari yoyote kwao.

neg:
Kenya African National Union
Katika uchahguzi wa 1963. KANU ilishinda vyama vya KADU na APP na kupata ruhusa ya kuunda serikali huru ya kwanza nchini Kenya. Mwaka iliyofuata wabunge wa hivi vyama walivuka sakafu na kujiunga na KANU. Kenya ikawa nchi ya utawala wa chama kimoja, yaani defacto. Mambo yaliendelea hivo hivo, isipokuwa muda mfupi kutoka 1966-69, mpaka 1982 mwaka katiba ya Kenya iliharirishwa kulingana na mfumo wa chama kimoja na KANU kuwa chama cha kisiasa cha pekee yaani dejure. Vyama vingine vilipigwa marufuku. Hali hii ilidumu hadi 1991 wakati serikali ya Moi ililazimishwa kukubali vyama vingi na badiliko la katiba tena.

neg:
Kenneth Matiba
Matiba alikuwa mwenyekiti wa Kenya Football Federation kutoka 1974 hadi 1978, na alishinda uchaguzi wa eneo bunge la Mbiri (lililobadilishwa jina na kuwa Kiharu) mwaka 1983. Alikuwa waziri wa usafiri na mawasiliano katika utawala wa KANU iliyoongozwa na Daniel arap Moi. Alijiuzulu mwaka 1988.

neg:
Ujamaa
Hatimaye sababu mbalimbali zilifanya Ujamaa uonekane umeshindikana kiuchumi. Kati ya hizo, tatizo la kimataifa la mafuta miaka ya 1970, anguko la bei ya bidhaa zilizozalishwa nchini (hasa kahawa na katani), utovu wa uwekezaji kutoka nje ya nchi na vita vya Uganda-Tanzania miaka 1978-1979 vilivyofyonza sana mtaji muhimu, na miaka miwili mfululizo ya ukame.

neg:
Raila Odinga
Katika miaka iliyofuata farakano ilikua. Mwaka 2005 upande wa rais Kibaki ulijaribu kuanzisha katiba mpya usiokuwa na mabadiliko mengi kuhusu madaraka ya rais. Cheo kipya cha waziri mkuu kikapangwa kuwa na madaraka machache. Vilevile ugatuzi wa madaraka hayakuonekana jinsi ilivyowahi kukubaliwa katika mkutano wa Bomas of Kenya. Katiba hii ilitakiwa kukubaliwa na wananchi wote. Kempeni ya kura hii ikagawa taifa hata mawaziri wa serikali walionekana pande zote mbili. Watetezi wa katiba iliyopendekezwa walitumia ishara ya ndizi na wapinzani walitumia ishara ya chungwa. Raila pamoja na chama cha KANU kilichokuwa chama cha upinzani tangu 2002 wakafaulu kuzuia katiba katika kura ya wananchi wote. Kibaki akajibu kwa kuachisha mawaziri wote pamoja na Raila na kutomwita tena katika serikali mpya.

neg:
Nigeria
Tangu mwaka 1999 suala la sharia au sheria za Kiislamu limeleta utata na mapambano katika majimbo kadhaa. Jimbo la Zamfara linalokaliwa hasa na Wahausa ambao ni Waislamu liliamua kuwa na sharia kama sheria ya kijimbo mwaka 1999 na majimbo mengine yalifuata. Kwa sasa ni Kano, Katsina, Niger, Bauchi, Borno, Kaduna, Gombe, Sokoto, Jigawa, Yobe na Kebbi. Kanuni za sharia hazitumiwi kwa namna moja kati ya majimbo haya; mapambano yalitokea juu ya jinsi gani sharia inaathiri raia wasio Waislamu.

neg:
Kaunti ya Murang'a
Kaunti ya Murang'a ni mojawapo ya kaunti za Kenya zilizopo baada ya katiba mpya ya Jamhuri ya Kenya kupatikana mwaka 2010.

neg:
Chedieli Yohane Mgonja
Alikuwa Waziri wa Elimu, Habari na Michezo, na Waziri wa nchi mambo ya nje. Aliwahi kuwa Mkuu wa mkoa wa Mtwara na Tabora. Aliingia kwenye siasa mwaka 1965, akiwa Mbunge wa Upare/Same na mwaka huo huo akateuliwa kuwa waziri wa utamaduni, siasa na michezo.

neg:
Kalonzo Musyoka
Baada ya ushindi wa NARC katika Desemba 2002 alirudishwa 2003 kama waziri wa mambo ya nje chini ya rais Mwai Kibaki. Katika mabadiliko ya serikali kutokana na mafarakano ya kwanza katika NARC alihamishwa 2004 wizara wizara ya mazingira na maliasili hadi 2005.

neg:
Mungiki
katika mwaka wa 2007 mungiki ilidaiwa kungawanyika katika makundi mawili. mauaji ya kuajabisha ya viongozi wakuu wa mungiki yalitokea,licha ya ishara za amani kutoka kwa Waziri Mkuu Raila Odinga, huku polisi wakikanusha kuhusika na mauaji hayo. Mwenyekiti na Mweka Hazina wa Kenya National Youth Alliance (Maina Njenga ubinafsi) alipigwa risasi na kuuawa katika sehemu ya Uplands baada ya ukibishanaji wa magari katika njia kuu ya Nairobi - Naivasha. Kenya National Youth Alliance (KNYA) ni mrengo wa kisiasa wa mungiki. Charles Ndung'u Wagacha na Naftali Irungu walisemekana kuwa njiani kuelekea gereza la Naivasha Prison, ambapo kiongozi wa Mungiki Maina Njenga alikuwa akitumikia kifingo cha jela. familia za wanachama hao wa KNYA waliwalaumu maafisaa wa polisi kwa mauaji hayo. Hata hivyo, msemaji wa polisi Eric Kiraithe alikanusha madai hayo. Polisi wanasema kuwa mauaji ya hivi karibuni ya viongozi wa mungiki ni kutokana na vita vya wenyewe kwa wenyewe katika makundi mbalimbali juu ya udhibiti wa fedha na tofauti za kisiasa. Uongozi wa Mungiki, hata hivyo, unakanusha taarifa ya mgawanyiko ndani ya safu zao. Kulingana na familia ya Wagacha na irungu wawili hao walikua wakielekea Naivasha Prison kushauriana na Maina Njenga juu ya uwezekano wa mazungumzo na serikali, yaliopendekezwa na Waziri Mkuu Odinga. Jamaa inasema kwamba vipengele katika serikali ni kutumia polisi kuhakikisha mazungumzo hayafanyiki, hivyo mauaji. Angalau miili ya watuhumiwa 500 wanachama wa Mungiki imegunduliwa tangu katika vichaka nje mwa Nairobi katika kipindi cha mwaka uliopita.

neg:
Charles Njonjo
Njonjo ni mwana wa Yosia Njonjo aliyekuwa mkuu wa kikoloni na kupokea shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Fort Hare katika Afrika ya Kusini. Baada ya uhuru wa Kenya mwaka 1963, Njonjo aliteuliwa Mwanasheria Mkuu. Njonjo aliandikisha Chama cha G.E.M.A, lakini hapo baadaye angekuwa mpinzani wa kikundi mnamo mwaka wa 1976 akawastaki baadhi ya wanachama wake pamoja na Kihika Kimani, Njenga Karume na uhaini - amri mara Rais nchini aligeuka na kutupilia hio kesi. Naye Mwanasheria Mkuu aliushikilia kazi yake hadi mwaka wa 1979. Mwaka huo huo alichaguliwa kuwa Mbunge wa jimbo la Kikuyu na mwaka wa 1980 aliteuliwa kuwa Waziri wa Katiba katika Serikali ya Daniel arap Moi. Mwaka wa 1983 alilazimishwa kujiuzulu, na akaacha maisha ya umma baada ya uchunguzi wa mahakama alihitimiza alikuwa ananyanyasa watu ofisini mwake huku ikiwa na madai kwamba alikuwa anajaribu kuchukua urais kutoka Moi.. Hapo mapema mwaka wa 1980 alikuwa mwenyekiti wa Idara ya Shirika la Afrika Mashariki ya Wanyama.

neg:
Julie Manning
Julie Manning alikuwa mwanasheria, hakimu na mwanasiasa wa Tanzania. Alikuwa mwanamke wa kwanza kusoma sheria Tanzania, akawa Jaji wa Mahakama Kuu kabla ya kutumikia kama Waziri wa Sheria kutoka mwaka 1975 mpaka 1983.

neg:
Kiraitu Murungi
Murungi amekuwa Mbunge tangu mwaka wa 1992 na hapo awali aliwahi kuwa Waziri wa Katiba na Sheria na Mwanasheria Mkuu(wakilishi). Katika Uchaguzi Mkuu wa mwaka wa 2002 nchini Kenyaalishinda Kiti cha mbunge Imenti Kusini kutoka chama cha [["National Rainbow Coalition"]] (NARC) . Baada ya serikali kushindwa katika mwaka wa 2005, 21 Novemba katika kura ya maoni kikatiba, aliteuliwa kuwa Waziri wa Kawi.

neg:
Gitobu Imanyara
Baada Imanyara kumaliza zaidi ya miaka miwili katika gereza la Maximum Security kutokana na mashtaka yanayohusiana na kazi yake kama mwanasheria wa haki za binadamu, yeye alianzisha jarida la sheria ya kila mwezi ilioitwa Nairobi law mwaka wa 1987. Haikuwa inaunga mkono uongozi wa Daniel arap Moi ya sera ya chama moja na Imanyara alikamatwa kwa kukosa kusajili jarida hilo. Alikamatwa tena katika mwaka wa 1990 baada ya kuandika suala maalum kwa jina "The Historic Debate: Sheria, Demokrasia, na Multi-Party Siasa nchini Kenya."(mjadala wa historia,sheria,demokrasia na kuwepo kwa chama mingi nchini kenya) Kwa wakati mwingine yeye alikuwa gereza la mchunguzi wa akili, ingawa alitambua suala mwenyewe baada ya kuachiliwa. AKipokea tuzo la Kimataifa ya Mhariri wa Mwaka kutokawachapishaji wa world press akiwa gerezani, aliitwa "sauti ya kijaziri ya vyombo vya habari katika nchi ambayo serikali yake ni ya kimabafu na haitishwi kuufunga machapisho na mahali ambapo waandishi wengi wanamazoea ya kujitegemea katika udhibiti."

neg:
James Omingo Magara
Tangu kuchaguliwa amewahi kuwa Naibu wa Waziri wa biashara.
Hata hivyo, mnamo Desemba,2009, Mahakama kuu ya Kenya ilitangaza kiti cha Ubunge cha Mugirango Kusini wazi kutokana na udanganyifu katika uchaguzi, ingawa Magara mwenyewe hakupatikana na hatia ya udanganyifu

neg:
Anna Margareth Abdallah
Nyadhifa nyingine za serikali alizowahi kufanyia kazi ni pamoja na Waziri wa Kazi mwaka(1995-200), Waziri wa maendeleo ya kilimo na mifugo(1991) na waziri wa serikali za mitaa, maendeleo ya jamii na masoko shirikishi.
Pia Abdallah alikuwa ndiye mwanamke wa kwanza kuwa mwenyekiti wa kamati ya ulinzi na usalama..Aliwahi pia kuwa mwenyekiti wa umoja wa wanawake watanzania kutoka mwaka 1994-2008.

neg:
Uchaguzi nchini Kenya
Baada ya majadiliano na serikali ya Ukoloni ya Britain mnamo 1963, Serikali iliruhusu mfumo wa ‘’Kura moja kwa kila mmoja’’ mnamo 1963. Uchaguzi wa kwanza uliisha taratibu huku Jomo Kenyatta akichaguliwa kama Waziri Mkuu wa kwanza wa Kenya mnamo 1963. Mwaka uliofuata, chama chake cha KANU ilihariri katiba ya Kenya kumfanya Kenyatta Rais wa kwanza wa Kenya Chini ya uongozi wake, ushindani uliisha pole pole wakati vyama vya kisiasa vyote viliungana na, au kudhulumiwa na chama tawala cha KANU. ).. Hii ilipelekea kuundwa kwa mfumo wa chama kimoja nchini mnamo hata baada ya kifo cha Jomo Kenyatta mnamo 1978.
Kenya iligeuzwa rasmi kuwa nchi ya chama kimoja cha Kisiasa mnamo 1982 kufuatia mabadiliko ya katiba.
Baada ya maandamano ya Saba Saba mnamo 1990, KANU ilijikunja na kuanza mikakati ya kurekebisha mfumo wa kisiasa. Mnamo 1992, kipengele ambacho kilikuwa kimeifanya Kenya kuwa na mfumo wa Chama Kimoja kilifutwa na Kenya ikarejea kuwa na Mfumo wa Vyama Vingi.. Uchaguzi wa kwanza chini ya mfumo huo ulifanyika mnamo 1992 huku wa pili ukifanyika mnamo 1997. Katiba ya Kenya haikuwa imerekebishwa kutosha ili kuendeha mfumo huu. Hata hivyo, mnamo 2002, shughuli za uchaguzi zilitajwa kuwa za haki na huru na Jamii ya Kimaataifa, huku KANU ilkipokeza mamlaka kwa chama cha National Rainbow Coalition (NARC)

neg:
Dk. Omar Ali Juma
Wakati mwaka 1978-1984, alifanikiwa kushika wadhifa wa Mkurugenzi wa Maendeleo ya Mifugo, mwaka 1984-1987 alikuwa Katibu Mkuu Wizara ya Kilimo na Maendeleo ya Mifugo, Zanzibar, na Januari 1988 - 1995, alikuwa Waziri Kiongozi wa Serikali ya Mapinduzi Zanzibar.

neg:
Martha Karua
Baadaye alikuwa miongoni mwa wale ambao walianzisha muungano wa kisiasa, NARC, ambayo ilishinda Uchaguzi Mkuu wa 2003 nchini Kenya na kumaliza utawala wa KANU wa karibu miongo minne katika siasa za Kenya.

neg:
Raila Odinga
NARC ikashinda uchaguzi na Kibaki akawa rais mpya. Raila akaingia katika serikali kama waziri wa barabara. Lakini Kibaki hakutimiza MoU. LDP haikupata nusu ya mawaziri. Mkutano wa kusahihisha katiba ulikwamishwa na na mapendekezo ya mkutano wa kutunga katiba mpya katika Bomas of Kenya hayakutekelezwa. Cheo cha waziri mkuu haukuanzishwa.

neg:
Kenya
Chini ya uongozi wa Rais Kibaki, aliyechukua hatamu za uongozi tarehe 30 mwezi wa Desemba 2002, serikali ya Kenya ilianzisha mipango mipya na kabambe ya uimarishaji uchumi na imerejelea ushirikiano wake na Benki ya Dunia na IMF. Serikali mpya ya National Rainbow Coalition (NARC) iliidhinisha Sheria dhidi ya Ufisadi na Uhalifu wa Kiuchumi pamoja na Sheria ya Maadili ya Watumishi wa Umma mnamo Mei 2003 iliyolenga kupiga vita ufisadi katika ofisi za umma. Mabadiliko mengine, hasa katika idara ya sheria, kuagiza bidhaa za umma na kadhalika yamepelekea kurejelewa kwa misaada na matumaini ya kuimarisha uchumi. Kufuatia kupitishwa kwa sheria muhimu za kupambana na ufisadi na serikali mpya, wafadhili walirejelea ufadhili mwezi wa Novemba 2003 na IMF ikaidhinisha msaada wa miaka mitatu wa dola milion 250 ili kupunguza umaskini na kuimarisha uchumi. Wafadhili wakatoa dola bilioni 4.2 kama msaada wa miaka minnne. Kurejelewa kwa ufadhili na kujihusizisha upya kwao kumevutia imani ya wawekezaji.

neg:
Vidonge vya kupanga uzazi vilivyochanganywa
Ingawa matumizi ya dawa zenye kemikali hiyo inayotumika katika COCP alikuwa kupitishwa kwa ajili ya kuuzwa katika Italia tangu mwaka 1965 kwa lengo la ""kuratibu mzunguko wa hedhi"," uuzaji wa madawa ya kupanga "uzazi wa mpango" ulikuwa haramu hadi 1971, wakati chama tawala ya Mahakama ya Katiba akampiga chini ya utoaji wa Kanuni ya Jinai (enacted mwaka 1938 na Fascist serikali) ambayo hufafanuliwa kama kuzaliwa kudhibiti uhalifu "dhidi ya jamii ya binadamu". Hata hivyo, kutokana na upinzani dhabiti wa Kanisa Katoliki kwa njia za upangaji uzazi (uliopigiwa mstari katika mwaka wa 1968 na Papa Paulo VI katika waraka wake ""Humanae vitae")" na propaganda hasi kutoka kwa vyombo vya habari vya kale, Italia imebaki nyuma ya mataifa mengine yaliyo Magharibi mwa Ulaya katika uagizaji wa COCP. Takwimu ya hivi karibuni zinaonyesha kuwa chini ya asilimia 20 ya wanawake wa Kiitaliano wenye umri kati ya miaka 15-55 hutumia kwa kawaida aina yoyote ya dawa za upangaji uzazi.

neg:
Dk. Omar Ali Juma
Mwaka 1971 -1972 alikuwa Ofisa Mifugo, pia alikuwa Ofisa Mkuu wa Mifugo katika miaka ya 1972-1978.

neg:
Fatou Bensouda
Bensouda alisoma sheria nchini Nigeria na sheria za bahari nchini Malta.  Baada ya uasi wa kijeshi nchini Gambia wa mwaka 1994 rais mpya Yahya Jammeh alimchukua Bensouda kuwa mshauri wake wa kisheria. Kuanzia mwaka 1998 hadi 2000 alikuwa Waziri wa Sheria wa Gambia.

neg:
Rashidi Kawawa
Rashidi Mfaume Kawawa (27 Mei 1926 - 31 Desemba 2009) alikuwa mwanasiasa kutoka nchini Tanzania. Kuanzia tarehe 22 Januari 1962 hadi tarehe 13 Februari 1977 alikuwa Waziri Mkuu wa Tanzania. Alifuatwa na Edward Sokoine.
Baadaye alikuwa Katibu Mkuu wa Chama Cha Mapinduzi.

neg:
Kenneth Matiba
Alikuwa mmoja wapo wa wanasiasa katika upinzani walioanzisha chama cha Forum for the Restoration of Democracy (FORD). Katika uchaguzi wa Disemba 1992, Matiba aliwania urais wa Kenya chini ya chama cha FORD-Asili. Ford-Asili ilianzishwa baada ya chama cha FORD kusambaratika. Moi alimpiku Matiba na kushinda uchaguzi huo. Matiba aliibuka wa pili. Katika uchaguzi wa maeneo bunge, alishinda kiti cha Kiharu. Matiba alisusia uchaguzi wa urais wa mwaka 1997 akisema kwamba hakungekuwa na demokrasia katika uchaguzi huo. Aliichoma kadi yake ya usajili wa kura. Matiba ana uhasama wa kisiasa wa muda mrefu na aliyekuwa rais wa Kenya Mwai Kibaki. Kabla ya uchaguzi wa Disemba 2002, Matiba alikuwa kiongozi wa chama cha Saba Saba Asili. Alikataa chama chake kujiunga na muungano wa NARC, ulioongozwa na Mwai Kibaki. Katika uchaguzi huo, Matiba hakuwania urais wala ubunge.

neg:
Martha Karua
Karua alikuwa mwanachama wa harakati za kisiasa za upinzani zilizofanikiwa kuanzisha tena demokrasia ya vyama vingi nchini Kenya mapema miaka ya 1990. Kenya wakati huo ilikuwa chini ya utawala wa kimabavu wa Kenya African National Union (KANU), chama cha kipekee kilichotambuliwa kisheria nchini Kenya na ambacho kilikuwa kinaongozwa na rais Daniel arap Moi.

neg:
David Mathayo David
Mwanzo wa siasa
Siasa alizianza rasmi mwaka 1995 alitumia TV yake kwenda kuonyesha vijijini madhara ya vyama vingi, alitumia mapigano ya Rwanda na Burundi kama kutishia wananchi wasikubali upinzani na kipindi kile wananchi walikuwa wepesi kuelewa kumbuka TV hazikuwa nyingi Tanzania kipindi kile. Alijijengea umaarufu sana ndani ya chama mkoani Morogoro na kitaifa. Aligombea ujumbe wa NEC mkoa wa Morogoro kundi la vijana alishinda. Mathayo alimaliza SUA 1997 na kupata kazi ya kufundisha chuo kimoja huko Serowe Botswana. Kwa kuwa mjumbe wa NEC alikuwa karibu na akina Lowasa, JK na vingunge wengine aliweza kuwa anaonana na akina Makamba na akawa ni mwanamtandao. Wakati huo Matayo alikuwa akirudi Tanzania kufanya shughuli zake za kisiasa wakati bado ni mwajiriwa wa serikali ya Botswana. Kwa mfano wakati mmoja alirudi Tanzania na kuwahamasisha wanafunzi wa SUA (kama 200 hivi) na kuwapeleka Dodoma kupokea kadi za CCM chini ya mwenyekiti wa CCM Mkapa. Wanafunzi walahidiwa wangepatiwa ajira kwa kufanya hivyo. Hii ilimjenga sana Matayo ambaye aliisha kuwa maarufu kwenye ofisi za chama Dodoma, kama mjumbe wa NEC na mkutano mkuu. Mwaka 2000 aligombea Ubunge Same Magharibi na kushinda na kuteuliwa kuwa waziri mdogo. Wakti huu aliisha tamka kwamba amesomea Afrika Kusini digrii ya falsafa (PhD). Prof Msolla wakati aliyekuwa waziri wa elimu ya juu na sayansi ambaye aliwahi kufundisha SUA alimjua sana Matayo na alimwita Matayo na kumuuliza kuwa PhD alifanya lini na wapi na pia aletee PhD thesis yake. Prof Msolla alisema "Matayo aliogopa sana na alikili mbele yangu, kuwa Prof mimi nimetumia hii title kisiasa zaidi, sina MSc wala PhD”.

neg:
Asha-Rose Mtengeti Migiro
Kwa sasa Asha Rose Migiro ameteuliwa kuwa waziri wa katiba na sheria wa Jamuhuri ya muungano wa Tanzania. Pia ni mke wa Ritchie Lunyonga.

neg:
Amos Kimunya
Amos Muhinga Kimunya (aliyezaliwa 6 Machi 1962) ni mwanasiasa wa Kenya na Mbunge wa Jimbo la Kipipiri, sasa yeye ni Waziri wa Biashara. Alikuwa Waziri wa Fedha kutoka mwaka 2006 hadi Julai 2008, wakati alijiuzulu kutokana na kashfa ya Hoteli ya Grand Regency. Hapo awali, alikuwa Waziri wa Ardhi na Makazi.

neg:
Wangari Maathai
Mwaka wa 1969, Wangari Muta (jina lake la kuzaliwa) alifunga ndoa na Mwangi Maathai, mwanasiasa wa Kenya. Wana watoto watatu, Waweru, Wanjira na Muta, lakini walitengana baadaye.

neg:
Nana Akufo-Addo
Mwishoni mwa utawala wa kijeshi wa Jerry Rawlings alianza tena kuandaa chama kipya cha NPP kuanzia mwaka 1992.
Kuanzia mwaka 1996 hadi 2008 alichaguliwa mara tatu kuwa mbunge. Mwaka 1998 alijaribu kuwa mgombea wa urais kwa niaba ya chama cha NPP lakini hakufaulu. Aliendelea kumfanyia kampeni mgombea mshindi John Kufuor. Baina ya 2001 na 2007 alikuwa waziri katika serikali ya rais huyo, kwanza kama waziri wa Sheria na Mwanasheria Mkuu, halafu kama Waziri wa Mambo ya Nje ya Ghana.

neg:
Kanuni ya kitawa
Mwanamke wa kwanza kuandika kanuni ya kitawa alikuwa Klara wa Asizi (1253).

neg:
Mary Wambui
Winnie Wangui alihusishwa na sifa mbaya za 'Mandugu wa Artur' kwa njia za kibiashara na kibinafsi. Katika tukio lililopewa jina 'Armenian Saga', 'ndugu hao' (Artur Margaryan na Artur Sargasyan), ambao walikuwa pia wamesemekana kuwa majeshi wa kulipwa, walionyeshana mabunduki katika uwanja wa ndege wa JKIA ndani ya eneo la "usalama" na kutishia kumpiga risasi afisa wa Forodha ambao walitaka kuchunguza mizigo yao. Tukio hili la uvanjaji sheria lilifanya wakamatwe na hatimaye kufukuzwa nchini tarehe 9 Juni 2006. Winnie alifutwa kazi baada ya tukio hili.

neg:
Martha Karua
Wakati mmoja katika Wilaya yake ya Kirinyaga, Karua aliondoka wakati Rais Moi alikuwa anahutubia umati katika uwanja wa wilaya ya Kirinyaga. Amekuwa kruseda anayeongoza katika upanuzi wa nafasi ya demokrasia na masuala ya kijinsia nchini Kenya. Amekuwa akipigania haki za wanawake kupitia maslahi ya umma, ushawishi na utetezi kwa kuboresha sheria na kulinda haki za wanawake kupitia kazi yake pamoja na mashirika mbalimbali ya wanawake, hasa Shirikisho la Kimataifa la Wanasheria Wanawake (Fida-Kenya) na Ligi ya wapiga kura Wanawake wa Kenya.

neg:
William Ruto
Ingawa uchaguzi wa rais wa Desemba mwaka wa 2007 iliahindwa rasmi Mwai Kibaki, ODM ilipinga matokeo hayo, wakidai ushindi kwa Odinga. Baada ya vurugu na mgogoro wa kisiasa juu ya matokeo, Kibaki na Odinga walikubali kuunda serikali ya kugawana madaraka. Katika wizara ya serikali ya muungano ilioundwa tarehe kumi na tatu Aprili 2008 na kula kiapo tarehe kumi na tisa Aprili, Ruto aliteuliwa kuwa Waziri wa Kilimo.

neg:
Julie Manning
Baada Joseph Warioba alifanikiwa Manning kama Waziri wa Sheria mwaka 1983, alifanya kuwa mshauri katika Ubalozi wa Tanzania huko Washington.