query: Ziwa Tanganyika lina ukubwa gani?

pos:
Tanganyika (ziwa)
Kwa kulinganisha eneo lake (km² 32,893) ni la pili tu baada ya Viktoria Nyanza katika Afrika.

neg:
Luvironza
Mlima Luvironza una kimo cha m 2,700 juu ya UB uko kilomita 45 upande wa mashariki wa Ziwa Tanganyika.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Kuna spishi nyingi za samaki aina ya cichlidae zinazokadiriwa kuwa 250 na angalau spishi 75 za samaki wengine. Spishi nyingi wanaishi karibu na mwambao na hadi kina cha mita 180; chini yake kiwango cha oksijeni kinapungua mno. Lakini kiasi kikubwa cha samaki kinapatikana katikati ya ziwa, ila ni spishi chache tu, hasa spishi mbili za kapenta (inayoitwa pia dagaa) na spishi nne za sangala.

neg:
Mkoa wa Mtwara
Ukiwa na km² 16,720 Mtwara ni mkoa mdogo katika Tanzania pamoja na Kilimanjaro.

neg:
Masai Mara
Hifadhi Mbuga ya Wanyamapori ya Kitaifa ya Masai Mara ina upana wa kilomita 1530 kieneo upande wa Kusini Magharibi mwa Kenya. Ndiyo sehemu ya Serengeti iliyo upande wa Kaskazini zaidi yenye upana wa jumla ya kilomita 25,000 kilomita kieneo. Upande wa Kusini imepakana na muga ya wanyama ya Serengeti, na upande wa magharibi na mharara wa Siria na upande wa Kaskazini Mashariki na Magharibi imepakana na maeneo ya ufugaji. Kiwango cha mvua katika mazingira haya huongezeka kuanzia kusini-mashariki-hadi magharibi, japo hubadilika kiwakati kutoka eneo moja hadi lingine na ni ya misimu miwili. Mito ya Sand, Talek na Mara ndiyo mito mikubwa ambayo hutoa maji kwenye hifadhi ya mbuga hii. Vichaka na miti iliyomea kwenye kingo za mito hufunika miteremko na vilele vya milima
Kimsingi mandhari ya hifadhi hii ni nyasi iliyowazi na mito. Eneo la Kusini Magharibi kuna vichka vya aina mbalimbli ya miti ya aina ya mwangate. Upande wa mpaka wa magharibi kuna harara(genge) la Esoit Oloololo la Bonde la Ufa, na wanyamapori wanapatikana eneo hili kwa wingi kwa sababu chemichemi ya maji hupatikana kwa urahisi na hakuna usumbufu wa watalii. Mwisho wa mpaka wa Mashariki ni kilomita 224 kutoka Nairobi, kwa hivyo, ni upande wa mashariki ndio hutembelewa na watalii sana.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Eneo lote la ziwa limegawiwa baina ya nchi jirani yaani Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Burundi na Zambia. Sehemu kubwa iko chini ya Tanzania (46%) na Kongo (40%).

neg:
Ziwa Manyara
Ukubwa wake ni km 231. Kina chake hakizidi mita 3.7.

neg:
Tanzania
Nchi iko katika eneo la Maziwa makubwa ya Afrika, hivyo maziwa yanafunika km 61,500, yaani 6% za eneo lote la nchi.

neg:
Ziwa Edward
Ziwa Edward liko katika mwinuko wa mita 920, lina urefu wa km 77 na upana wa km 40, na lina eneo la km² 2,325 (la 15 kwa ukubwa katika bara).

neg:
Ziwa Michigan
Ziwa lina urefu wa kilomita 494 na upana mkubwa wa 190 km. Uso wake una eneo la 58,000 km2. Kina cha wastani ni 85 m lakini kina kikubwa chafikia 281 m.

neg:
Tanzania
Msongamano ni wa watu 47.5 kwa km2 (nchi ya 124 duniani).

neg:
Ziwa Viktoria
Ziwa Viktoria lipo mita 1134 juu ya usawa wa bahari na lina eneo la kilometa za mraba zaidi ya 68,100.

neg:
Siwa barafu
Siwa barafu kubwa iliyopimwa hadi sasa ilikuwa kipande kikubwa kilichovunjika Antaktika mwaka 2000; urefu wake ulikuwa kilomita 295 na upana kilomita 37. Eneo lake lilikuwa 11,000 km² na masi yake tani bilioni tatu.

neg:
Hifadhi ya Serengeti
Mazingira ya Serengeti ni kanda ya kijiografia katika kaskazini-magharibi mwa Tanzania na inaenea kusini-magharibi mwa Kenya kati ya latitude 1 na 3 Kusini na longitude 34 na 36 Mashariki. Inaenea kiwango cha mraba kilometa 30,000

neg:
Tanganyika (ziwa)
Kina kikubwa cha ziwa kimesababisha kuwepo kwa safu za maji zisizochanganya maana maji ya chini hayakorogwi kwa upepo au mikondo na maji ya juu, hivyo maji ya chini hayapokei oksijeni na kuwa na uhai kidogo. Samaki na viumbehai wengi hawawezi kuishi katika maji bila oksijeni.

neg:
Milima ya Mahale
Milima ya Mahale ni milima ambyo ni moja ya hifadhi katika nchi ya Tanzania. Hifadhi hii iko magharibi mwa Tanzania ikiwa inapakana na Ziwa Tanganyika. Hifadhi hii inaundwa na vilima vilivyojipanga na kufunikwa na misitu minene ikiwa na jumla ya kilometa za mraba 1613.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Samaki wa ziwani wanauzwa kote Afrika ya Mashariki. Katika miaka ya 1950 uvuvi wa kibiashara ulianzishwa ziwani ukasabisha kupotea kwa samaki: kufikia mwaka 1995 mavuno ya samaki yalipungua hadi tani 180,000. Kampuni nyingi za uvuvi zilizostawi katika miaka ya 1980 ziliporomoka.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Kina cha wastani ni m 570, ni kubwa zaidi katika sehemu ya kaskazini ambako vilindi vyake hufikia kina cha mita 1470. Kutokana na kina kikubwa kinashika kiwango kikubwa cha maji matamu kati ya maziwa yote ya Afrika (18,900 km³) na asilimia 16 ya maji matamu yote duniani.

neg:
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Upande wa kusini ulifuata mstari kati ya ncha ya kusini ya ziwa Tanganyika hadi mdomo wa Mto Songwe katika Ziwa Nyasa. Eneo lote la ziwa lenyewe lilibaki upande wa Nyasaland ya Kiingereza, halafu mstari kutoka Ziwa Nyasa kwa kufuata mto Ruvuma hadi Rasi ya Delgado kwenye Bahari Hindi.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Jina la ziwa limepokewa na Wazungu wapelelezi wa kwanza kutoka kwa wenyeji wa Ujiji. Henry Morton Stanley aliyetembelea ziwa mnamo mwaka 1876 aliandika ya kwamba watu wa Ujiji hawakuwa na uhakika kuhusu maana ya jina, ila tu ilimaanisha ziwa kubwa. Maana waliita maziwa madogo "Kitanga", na waliita pia "ziwa la Usukuma" yaani Viktoria Nyanza kwa jina hili "Tanganika". Wajiji walimwambia Stanley ya kwamba labda neno "nika" ilitoka kwa aina ya samaki walioitwa vile. Baadaye Stanley alikumbuka neno "nika" katika lugha nyingine za Kiafrika kwa maana ya "tambarare, eneo kubwa bapa" akahisi ya kwamba waliita ziwa kama "tambarare kubwa iliyotanda" .

neg:
Hifadhi ya Ziwa Manyara
Hifadhi hii iko umbali wa kilometa 126 kutoka Arusha mjini ina ukubwa wa kilometa za mraba 330.

neg:
Burundi
Sehemu ya magharibi ya nchi ni sehemu ya bonde la ufa yenye kimo cha mita 760-850 juu ya uwiano wa bahari. Sehemu ya kusini ya bonde la ufa katika Burundi imejaa maji ya Ziwa Tanganyika.

neg:
Ziwa Albert (Afrika)
Lina urefu wa km 160 (mi 100), upana wa km 30(mi 19), na kina upeo wa m 51 (ft 168), na mwinuko wa m 619 (ft 2.030) juu ya usawa wa bahari.

neg:
Ziwa Ladoga
Ziwa Ladoga (Kirusi:Ладожское озеро, "Ladozhskoe ozero," yaani, "Ziwa Ladozhskoe;") ni ziwa huko nchinia Urusi. Liko baina ya mkoa wa Leningrad Oblast na Karelia. Lina ukubwa wa kilomita za mraba zipatazo 17,870.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Maji ya Ziwa Tanganyika yanajaza ufa kubwa kwenye ganda la dunia ambalo ni sehemu ya bonde la ufa la Afrika ya Mashariki. Ni ziwa lenye kina kikubwa katika Afrika.

neg:
Ziwa Kitavi
Ziwa Kitavi ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

neg:
Wilaya ya Tanganyika
Hadi mwanzo wa mwaka 2016 wilaya hii ilijulikana kama "Wilaya ya Mpanda Vijijini" (Mpanda District Council). Jina latokana na Ziwa Tanganyika lililopo kwenye mpaka wa mashariki ya eneo hili.

neg:
Mto Malagarasi
Unatiririka hadi ziwa Tanganyika, ukiwa mto unaoliingizia maji mengi zaidi.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Muhimu kwa ajili ya watu ziwani ni huduma ya feri. Kuna meli 2 zinazobeba abiria na mizigo ambazo ni MV Liemba baina ya Kigoma na Mpulungu halafu MV Mwongozo baina ya Kigoma na Bujumbura.

neg:
Kalemie
Kalemie ni mji wa J.K. Kongo uliopo kando ya ziwa Tanganyika upande wa magharibi kwa kimo cha mita 785 juu ya UB pale ambako mto Lukuga unapotoka ziwani. Mwaka 2005 Kalemie ilikuwa na wakazi 147,000. Kuna bandari muhimu yenye mawasiliano kwa meli na Kigoma (Tanzania) na Bujumbura (Burundi).

neg:
Mkoa wa Kigoma
Mkoa una eneo la km² 45,066 (sawa na 4.8% ya eneo lote la Tanzania) ikiwa km² 8,029 ndizo maji ya ndani (hasa Ziwa Tanganyika) na km² 37,037 ndizo nchi kavu.

neg:
Mto Mkuva
Maji yake yanatiririkia Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Mkoa wa Tanganyika
Mkoa wa Tanganyika ni moja ya mikoa 26 ya kujitawala ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Liko upande wa Mashariki wa nchi likipakana na nchi ya Tanzania na Ziwa la Tanganyika. Idadi ya wakazi wake ni takriban 2,482,009. Mji wake mkuu ni Kalemie.

neg:
TAZARA
Njia ya TAZARA ina urefu wa kilomita 1,860. Njia ya reli ina upana sawa na reli za Zambia na Afrika Kusini lakini ni tofauti na njia za Reli ya Tanzania hivyo treni na magari hayawezi kutumiwa pande zote nchini Tanzania.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Maji yake hutoka kuelekea mto Kongo ha hatimaye katika Bahari Atlantiki.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Jina la ziwa limekuwa pia jina la eneo lililokabidhiwa kwa Uingereza kama Tanganyika baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia tangu 1919.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Mito miwili mikubwa na mito mingi midogo inaishia ziwani. Mto Lukuga hutoka ziwani na kupeleka maji yake kwenda beseni la Kongo.

neg:
Rukwa (ziwa)
Ziwa Rukwa ni ziwa kubwa la magadi nchini Tanzania. Liko upande wa kusini magharibi wa nchi, karibu na Zambia, kati ya Ziwa Tanganyika na Ziwa Nyasa..

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Ziwa Tanganyika mashariki kwa Tanzania ni la pili duniani kwa kina.

neg:
Ziwa Viktoria
Eneo la maji ya ziwa limegawanywa 6% (4,100 km) nchini Kenya, 45% (31,000 km) nchini Uganda, na 49% (33,700 km) nchini Tanzania.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Halijoto ya maji usoni mwa ziwa ni sentigredi 25 na uchungu wake ni pH 8.4 hivi.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Stanley alishika pia majina ya ziwa kwa makabila mengine- watu wa Marungu walisema "Kimana", wale wa Urungu "Iemba" na Wakawendi "Nsaga" kwa maana "ziwa lenye dhoruba". Alichoshika na watu wa Urungu, yaani "Iemba", inalingana na taarifa ya David Livingstone aliyekuta jina "Liemba" kuwa jina la sehemu ya kusini ya ziwa na jina hili linaendelea kutumiwa kwa meli ya MV Liemba inayosafirisha watu na bidhaa ziwani tangu mwaka 1914.

neg:
Gambia
Kimsingi nchi yote ni maeneo ya kandokando ya mto huo; urefu ni takriban km 500, upana kati ya 10 na 50.

neg:
TANZAM
TANZAM ina urefu wa kilomita 2,400 na zote zina lami. Katika Zambia huitwa "Great North Road" na ndani ya Tanzania ina namba "T1".

neg:
Tanganyika (ziwa)
Mwaka 2015 kulikuwa na watu 100,000 hivi waliofanya kazi kuhusiana na uvuvi.

neg:
Titicaca (ziwa)
Ni ziwa kubwa la pili katika Amerika Kusini lenye eneo la kilomita za mraba 8,372. Liko kwa kimo cha mita 3,809 juu ya UB. Maji yake ina kina cha 105 m. Hivyo ni ziwa la juu duniani penye usafiri kwa meli ndogo kuna pia manowari ya jeshi la maji.

neg:
Tanganyika
Tanganyika ilipata uhuru wake tarehe 9 Desemba 1961 (taz.: Historia ya Tanzania).

neg:
Tanganyika (ziwa)
Kutokana na mazingira ya pekee ziwa Tanganyika ni mahali pa kutazama matokeo ya mageuko_ya_spishi.
Cichlidae wa ziwa Tanganyika wanapendwa kama samaki wa mapambo wakinunuliwa na kufugwa na wenye tangisamaki kote duniani.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Pia ina mito mingi ambayo inaelekeza maji yake katika Bahari ya Hindi mashariki mwa nchi, lakini mingine inachangia Mto Zambezi kupitia Ziwa Nyasa, michache Bahari ya Kati kupitia Ziwa Victoria na mto Naili, mingine tena Bahari Atlantiki kupitia Ziwa Tanganyika na mingine inaishia katika mabonde kama ya Ziwa Rukwa.

neg:
Ziwa Kyoga
Ziwa Kyoga (pia huandikwa Kioga) ni ziwa kubwa na kina kifupi katika Uganda, karibu 1,720 km ² katika eneo na mwinuko wa 914 m Viktoria Nile hupitia katika ziwa hili katika njia yake kutoka Ziwa Victoria na kuelekea Ziwa Albert. Chanzo kuu kutoka Ziwa Victoria hudhibitiwa na Kituo cha stima cha Nalubaale katika Jinja. Chanzo kingine cha maji ni kanda ya Mlima Elgon kwenye mpaka kati ya Uganda na Kenya. Hata kama Ziwa Kyoga ni sehemu ya mfumo wa Maziwa Makuu, haichukuliwi kama Ziwa kuu. Ziwa Kwania iko karibu.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Ziwa linapokea maji yake kutoka mito ya mazingira inayoishia humo. Beseni lake huwa na eneo la km 231,000 (sq mi 89,000).

neg:
Jiografia ya Tanzania
Tanzania ina eneo la takriban km2 947.303.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Kuna visiwa mbalimbali ndani ya ziwa Tanganyika. Vikubwa zaidi ni pamoja na

neg:
Reli ya Tanganyika
Reli hii ilikuwa na urefu wa kilomita 1245.4 ikitumia geji (upana wa njia) ya mita 1.

neg:
Ziwa Balangida
Ziwa Balangida ni ziwa dogo (kilometa mraba 33) nchini Tanzania. Liko upande wa kaskazini, katika bonde la ufa.

neg:
Ciudad Nezahualcóyotl
Eneo lake ni 63.44 km².

neg:
Mkoa wa Kigoma
Kwa ujumla eneo la mkoa ni tambarare ya juu inayoanza kwenye mita 800 juu ya UB karibu na Ziwa Tanganyika na kupanda hadi mita 1,750.

neg:
Mto Muyawo
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Tanganyika
Waingereza walihitaji jina jipya kwa ajili ya koloni hilo na tangu Januari 1920 wakaamua kuliita "Tanganyika Territory" kwa kutumia jina la ziwa kubwa upande wa mashariki ya eneo.

neg:
Mto Luegele
Unatiririka hadi ziwa Tanganyika.

neg:
Amazonas (mto)
Upana wa mto ni wa kilomita kadhaa kufika hadi 100 km wakati wa mafuriko ya kila mwaka. Delta ya Amazonas ina upana wa mamia ya kilomita; ndani yake kuna kisiwa cha Marajó chenye eneo la 49,000 km² ambalo ni kubwa kushinda nchi kama Rwanda au Burundi.

neg:
Tanganyika (Muheza)
Tanganyika ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21406. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,580 Msimbo wa posta ni 21406

neg:
Wangwa wa Lagos
Ni gimba la maji lenye urefu wa kilomita 60 na upana hadi km 15. Kina cha wastani ni mita 2 pekee. Maji yake ni mchanganyiko wa maji ya bahari na maji ya mito hivyo yana chumvi kidogo tu.
Mito ya Ogun na Osun inaishia hapa.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Mabadiliko ya uwiano wa maji kwenye ziwa yalitazamwa pia katika historia ya miaka 200 iliyopita kwa kulinganisha kumbukumbu ya wakazi na taarifa za wapelelezi Wazungu walioandika taarifa juu ya safari zao. Baada ya mwaka 1800 maji yalikuwa chini sana, kabla ya 1900 yalikuwa juu sana, tangu 1900 yalishuka tena. Katika miaka ya 1960 ziwa lilijaa tena likabaki hivi hadi sasa.

neg:
Bahari ya Hindi
Kwa hiyo eneo lote la uso wa bahari hii ni kilomita za mraba 70,560,000 km²; kina cha wastani ni mita 3,741 ilhali kina kikubwa kinafikia mita 7,906. Mjao wake ni kilomita za ujazo 264,000,000 km³ inayolingana na asilimia 19.8% ya mjao wa bahari zote duniani.

neg:
Mkoa wa Dar es Salaam
Ni km² 1,800 pamoja na visiwa vidogo 8 na eneo la bahari kati ya pwani na visiwa hivi. Eneo la nchi kavu pekee ni km² 1,393.

neg:
Mto Malagarasi
Mto Malagarasi ni mmojawapo kati ya mito mikubwa zaidi ya Tanzania (upande wa magharibi), ukishika nafasi ya pili kwa urefu (km 475), na ya Burundi.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Cichlidae karibu spishi zote ni wenyeji wa ziwa yaani wametokea hapa. Pia sangala ni wenyeji wa Tanganyika, kwa hiyo hakuna matatizo kama huko Viktoria Nyanza ambako spishi ya sangala iliingizwa miaka 50 iliyopita na kuvuruga ekolojia ya ziwa.

neg:
Tanganyika
Mwaka 1964 imeunganika na Zanzibar kuwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

neg:
Ziwa Sundu
Ziwa Sundu ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

neg:
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Eneo la koloni lilikuwa na kilomita za mraba 997,000 pamoja na sehemu za maziwa makubwa kama Ziwa Tanganyika na Ziwa Viktoria. Eneo hili lilikuwa karibu mara mbili kuliko eneo la Ujerumani wenyewe kabla ya mwaka 1914.

neg:
Mweru (ziwa)
Urefu wa ziwa ni kilomita 118 na upana wake km 45 likielekea kutoka kaskazini mashariki kwenda kusini magharibi. Uso wa ziwa uko mita 917 juu ya UB kwa hiyo uko juu kuliko Ziwa Tanganyika kwa m 763. Ni moja ya maziwa ya bonde la ufa likiwa katika mkono wa pembeni wa Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki. Mwambao wa magharibi ni mtelemko mkali jinsi ilivyo mara nyingi kwenye maziwa ya bonde la ufa unaopaa hadi milima ya Kundelungu.

neg:
Ziwa Lugongwe
Ziwa Lugongwe ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

neg:
Nyasa (ziwa)
Eneo la ziwa ni km² 29,600. Sehemu kubwa ni eneo la Malawi, ila robo ya kusini-mashariki ni eneo la Msumbiji, na robo ya kaskazini-mashariki ni eneo la Tanzania.

neg:
Tanganyika
Tanganyika ni jina la kihistoria la sehemu kubwa ya Tanzania ya leo, yaani ile yote isiyo chini ya serikali ya Zanzibar.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Hali ya sasa imepatikana tangu miaka 12,000. Wakati ule volkeno za Virunga vililipuka na kuziba mto uliowahi kubeba maji ya Ziwa Kivu kuelekea mto Naili na baada ya kufikia uwiano wa leo maji ya Kivu yalianza kutoka upande wa Tanganyika kupitia njia ya Ruzizi.

neg:
Ziwa Lwelo
Ziwa Lwelo ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

neg:
Mto Ugalla
Ni tawimto muhimu wa mto Malagarasi, mto wa pili nchini kwa urefu ambao unaishia katika ziwa Tanganyika.


query: Je,Cristiano Ronaldo dos Santos alizaliwa mwaka upi?

pos:
Cristiano Ronaldo
Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro GOIH, ComM (matamshi ya Kireno: [kɾiʃ'tjɐnu ʁunaɫdu]; alizaliwa 5 Februari 1985) ni mtaalamu wa soka wa Ureno. Nafasi yake ni ushambuliaji anacheza nchini Italia katika klabu ya Juventus na timu yake ya taifa.

neg:
Deco
Deco (jina halisi: Anderson Luís de Souza; alizaliwa 27 Agosti 1979) alikuwa mchezaji wa timu ya taifa ya Ureno na klabu mbalimbali za Ulaya ambazo ni Porto, Barcelona F.C. na Chelsea F.C..

neg:
Lionel Messi
Lionel Andrés Messi (matamshi ya Kihispania: [ljonel andɾes mesi]; alizaliwa 24 Juni 1987) ni mchezaji wa kitaalamu wa Argentina.Ambaye anachezea klabu ya Hispania inayoitwa Barcelona na timu ya taifa ya Argentina . Mara nyingi huchukuliwa kuwa mchezaji bora zaidi , Messi ndiye mchezaji pekee katika historia ya kushinda tuzo za [ FIFA] Ballon d'Or nne ambazo alishinda mfululizo, na akiwa na viatu vinne vya Ulaya vya dhahabu.Ameshinda michuano 29 na Barcelona, ikiwa ni pamoja na mataji ya La Liga nane, mataji manne ya UEFA Champions League na Copas del Rey tano , Messi ana kumbukumbu za magoli mengi aliofunga katika La Liga (354), msimu wa La Liga (50) na msimu wa soka ya klabu Ulaya (73), mwaka wa kalenda (91), pamoja na wale waliosaidia zaidi katika La Liga (138) na Copa America (11). Amefunga mabao zaidi ya 500 ya kazi ya klabu na nchi.

neg:
Eduardo Pereira Rodrigues
Eduardo Pereira Rodrigues (anayejulikana kama Dudu; alizaliwa tarehe 7 Januari mwaka 1992) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo wa kushambulia na winga kwa Palmeiras.

neg:
Cristiano Ronaldo
Hata hivyo, mwaka mmoja baadaye, aligunduliwa na ugonjwa wa moyo, hali ambayo inaweza kumlazimisha kuacha kucheza mpira wa miguu. Alipata upasuaji ambayo uliondoa sehemu ya moyo iliyo haribika; alikaa masaa machache hospitari na kurudi nyumbani, alianza tena mafunzo ya mpira wa miguu miezi michache baadaye.

neg:
Christopher Nolan
Christopher Edward Nolan (alizaliwa 30 Julai 1970) ni mkurugenzi wa filamu wa Kiingereza, mwandishi wa habari, na mtayarishaji ambaye ana uraia wa nchi mbili, Uingereza na Marekani. Yeye ni mmoja wa wakurugenzi wa juu zaidi katika historia, na miongoni mwa watengenezaji wa filamu waliofanikiwa zaidi na wenye sifa ya karne ya 21.
Baada ya kufanya mazungumzo yake ya kwanza na Kufuatilia 1998,Nolan alipatakipaumbele
kikubwa kwa kipengele chake cha pili,Memento(2000), ambalo alipokea uteuzi wa Tuzo la Academy la Best Original Screenplay. Utukufu uliopangwa na filamu zake za kujitegemea Nolan alitoa fursa ya kufanya sherehe kubwa ya bajeti Insomnia (2002) na mchezo wa siri The Prestige (2006). Alipata ufanisi zaidi na muhimu zaidi na The Dark Knight Trilogy (2005-2012); Kuanzishwa 2010, ambayo imemfanya awe mteuzi wa tuzo la Academy kwa Picha Bora na ya pili ya uteuzi wa awali wa Screenplay; Interstellar (2014) na Dunkirk (2017). Filamu zake kumi zimeongezeka zaidi ya dola bilioni 4.7 duniani kote na zimepata jumla ya 26 uteuzi wa Oscar na mafanikio saba. Nolan ameandika maandishi kadhaa ya filamu zake na ndugu yake, Jonathan, na anaendesha kampuni ya uzalishaji Syncopy Inc. na mkewe, Emma Thomas. Mbali na ufanisi wake wa filamu, yeye ni mtetezi wa sauti kwa ajili ya uhifadhi wa filamu na upatikanaji unaoendelea wa hisa za filamu.

neg:
Karim Benzema
Karim Mostafa Benzema (alizaliwa tarehe 19 Desemba 1987) ni mchezaji wa Real Madrid na timu ya taifa ya Ufaransa. Anajulikana kama straika mwenye kipaji na mwenye nguvu.

neg:
Cristiano Ronaldo
Baada ya kushinda tuzo yake ya kwanza, Kombe la FA, wakati wa msimu wa kwanza huko Uingereza, alisaidia Machester United kushinda makombe ya ligi kuu ya UEFA Champions League, na Kombe la Dunia la FIFA Club. Alipokuwa na umri wa miaka 22, alikuwa amepokea Ballon d'Or na uteuzi mchezaji bora wa mwaka wa FIFA alipo kuwa na umri wa miaka 23, alishinda mpira wake wa kwanza wa Ballon d'Or na tuzo ya FIFA World ya Mwaka.

neg:
Cristiano Ronaldo
Kwa kuwa sifa yake ilikua kutoka wakati alipokuwa Manchester United, Ronaldo amesajili mikataba mingi ya udhamini kwa bidhaa mbalimbali, ikiwa ni pamoja na vifaa vya michezo , vinywaji, mafuta ya magari, huduma za kifedha, umeme na michezo ya video ya kompyuta (FIFA 18, Pro Evolution Soccer:2008,2012,2013.

neg:
Leonardo da Vinci
Leonardo alizaliwa tarehe 15 Aprili 1452, mkoani Toscana, katika mji mdogo wa kilimani wa Vinci, katika mabonde ya Mto Arno, karibu na Florence nchini Italia.

neg:
Rodrigo Santoro
Rodrigo Junqueira dos Reis Santoro (amezaliwa tar. 22 Agosti 1975) ni mwigizaji filamu na tamthilia kutoka nchi ya Brazil. Hapo awali alikuwa akiigiza katika baadhi ya tamthilia za kilatini zinazojulikana kwa jina telenovela, zilizopo nchini kwake. Kunako mwaka wa 2003 akaanza kujipatia umaarufu baada ya kucheza katika filamu ya "Love actually" na "300" iliyochezwa mwaka 2007.

neg:
Ronaldinho
Ronaldo de Assís Moreira (anafahamika zaidi kama Ronaldinho; amezaliwa mjini Porto Alegre tarehe 21 Machi 1980) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Brazil. Mnamo Januari ya mwaka wa 2007 amekuwa raia kamili wa Hispania.

neg:
Angel Correa
Angel Correa (amezaliwa Rosario huko Argentina tarehe 3 Machi 1995) ni mchezaji wa mpira wa miguu anayecheza timu ya taifa ya Argentina na klabu ya Atletico Madrid huko Hispania. Nafasi yake ya uchezaji ni mshambuliaji anayecheza winga wa kushoto.

neg:
Raheem Sterling
Raheem Shaquille Sterling (alizaliwa mnamo 8 Desemba 1994) ni mchezaji wa soka wa Uingereza ambaye anachezea timu ya Manchester City na timu ya taifa ya Uingereza.

neg:
Miroslav Klose
Kombe la dunia lilolofanyika Ujerumani,Klose alichukua tuzo ya mfungaji magoli mengi katika shindano hilo la kombe la dunia kwakupewa zawadi ya (Kiato cha Dhahabu) kwakufunga magoli ma 5 katika kombe la dunia 2002 alifunga magoli ma 5 pia na akachukua na fasi ya pili baada ya mshambuliaji maarufu kutoka Brazil aitwae Ronaldo, Kutokana na magoli hayo aliyofunga yalimfanya awe na magoli 10 katika shindano hizo alizoshiriki za mwaka 2002 na 2006.

neg:
Nani
Luís Carlos Almeida da Cunha (anajulikana sana kama Nani; alizaliwa 17 Novemba 1986) ni mwanakandanda winga wa Ureno na anazichezea klabu ya Lazio ya Italia na timu ya taifa ya kandanda ya Ureno.

neg:
Rivaldo
Rivaldo (alizaliwa 19 Aprili 1972) alikuwa mchezaji wa soka wa timu ya taifa ya Brazili na klabu ya Barcelona F.C. ya nchini Hispania aliyekuwa anacheza nafasi ya kiungo mshambuliaji.

neg:
Rio Ferdinand
Rio Ferdinand (alizaliwa 7 Novemba 1978) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Uingereza na klabu ya Manchester United anayecheza katika nafasi ya beki wa kati.
Alianza kuichezea Manchester United kuanzia mwaka 2002 hadi mwaka 2014.

neg:
Paulinho
José Paulo Bezerra Maciel Júnior (anayejulikana kama Paulinho: kwa matamshi ya Kireno cha Brazil: [pawlĩju]; alizaliwa 25 Julai 1988) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Hispania Barcelona FC na timu ya taifa ya Brazil.

neg:
Cristiano Ronaldo
Akiwa na umri wa miaka 14, Ronaldo aliamini kuwa alikuwa na uwezo wa kucheza ligi ya vijana chipukizi, na alikubaliana na mama yake kusitisha elimu yake ili kuzingatia kikamilifu kwenye soka. Alipokuwa shuleni na wanafunzi wenzake alimtukana mwalimu na alifukuzwa shule na huyo mwalimu, ambaye alisema "hakumheshimu."

neg:
Denis Cheryshev
Denis Charyshev (alizaliwa tarehe 26 Desemba mwaka 1990) ni mchezaji wa soka wa Urusi ambaye anacheza kama mchezaji wa kushoto kwa klabu ya Hispania ya Villarreal CF na timu ya taifa ya Urusi.

neg:
Mrisho Ngassa
Mrisho Ngassa (amezaliwa 5 Mei 1989) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Tanzania ambaye anaichezea klabu mashuhuri Tanzania Young Africans FC na pia huichezea timu ya taifa ya Tanzania.

neg:
Carlos Henrique Casimiro
Ametokea huko São Paulo, ambapo alifunga mabao 11 katika michezo 112 rasmi, alihamia Real Madrid mwaka 2013, na pia alitumia msimu alikokwenda kwa mkopo huko Porto. Alikuwa kwenye kikosi cha Real Madrid kikosi kilichoshinda Ligi ya Mabingwa mara tatu, kutoka 2013-2014 hadi 2016-2018.

neg:
Gustavo Cerati
Gustavo Adrián Cerati Clark (Buenos Aires 11 Agosti 1959 - 4 Septemba 2014), anayejulikana sana kwa jina la kisanii Gustavo Cerati, alikuwa mmojawapo wa wanamuziki wanne wa bendi hodari iliyoitwa "Soda Stereo".

neg:
Kristie Lu Stout
Kristie Lu Stout (amezaliwa 7 Desemba 1974) ni mwandishi na ntangazaji wa habari wa kutoka Marekani anayefanya kazi CNN International.

neg:
Chris Brown (mwimbaji)
Christopher Maurice Brown alizaliwa 5 Mei 1989, katika mji mdogo wa Tappahannock, Virginia na Joyce Hawkins, aliyekuwa mkurugenzi wa kituo cha kuwachunga watoto, na Clinton Brown, afisa wa ukusanyaji katika gereza la hapo mtaani. Yeye ni kitinda mimba, na ana dada mkubwa anayefanya kazi katika benki. Tangu utoto mwake,Brown alikuwa anapenda muziki, ingawa hakuna mtu katika familia yake aliyehusiana na muziki; yeye alikuwa akisikiliza Albamu za muziki wa 'soul' zilizokuwa za wazazi wake, lakini hatimaye, Brown alianza kupendelea muziki wa hip-hop.

neg:
Ronald Golias
Ronald Golias (4 Mei 1929 – 27 Septemba 2005) alikuwa muigizaji wa filamu kutoka nchi ya Brazil.

neg:
Francesco Totti
Francesco Totti (amezaliwa 27 Septemba 1976 katika mji wa Roma) alikuwa mchezaji wa kandanda wa Italia akicheza kama mshambuliaji katika klabu ya A.S. Roma katika ligi ya Serie A ya Italia.

neg:
José Mourinho
José Mourinho (amezaliwa 26 Januari 1963 katika Setúbal) ni Kireno football meneja. Yeye ni meneja wa la liga klabu Real Madrid . Mourinho ni kuwa ni moja ya makocha bora katika Ulaya. Alishinda ligi vyeo katika mstari nne (mbili kwa Porto na mbili kwa Chelsea). Yeye pia alishinda UEFA Ligi ya Mabingwa na Kombe la UEFA na Porto. Kwa miaka miwili mfululizo (2004 na 2005), Mourinho alikuwa mmoja aitwaye bora duniani football kocha na Shirikisho la Kimataifa la Soka Historia na Takwimu (IFFHS). Baada ya kuondoka Chelsea FC, nafasi yake ilichukuliwa na Avram Grant. Alikwenda kwa kocha Internazionale Warsaw na alishinda Kiitaliano Super Cup mwezi Agosti 2008.

neg:
Carlos Henrique Casimiro
Carlos Henrique Casimiro (anajulikana kama Casemiro; alizaliwa 23 Februari 1992) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo mkabaji katika klabu ya Hispania ya Real Madrid na timu ya taifa ya Brazil.

neg:
Carlos Santana
[[Jamii:Wanamuziki wa Mexiko]]
[[Jamii:Washindi wa Tuzo za Grammy]]
[[Jamii:Wasanii wa Arista Records]]
[[Jamii:Waliozaliwa 1947]]
[[Jamii:Watu walio hai]]
[[Jamii:Muziki wa rock]]

neg:
Radamel Falcao
Radamel Falcao (alizaliwa 10 Februari 1986) ni mchezaji wa soka wa Kolombia ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Monaco na timu ya taifa ya Kolombia.

neg:
Carles Aleñá
Carles Aleñá Castillo (alizaliwa Mataró, Catalonia, 5 Januari 1998) ni mchezaji wa soka wa Hispania ambaye anacheza kama kiungo wa kati wa Barcelona F.C..

neg:
Luka Modric
Luka Modrić (kwa Kiserbokroatia: [lûːka mǒːdrit͡ɕ]; alizaliwa tarehe 9 Septemba 1985). Anacheza Hispania klabu ya Real Madrid na nahodha wa timu ya taifa ya Croatia.

neg:
Bartolomeo Dias
Bartolomeu Dias (1451 hivi – 29 Mei 1500 ), sharifu wa ukoo wa kifalme wa Ureno, ni maarufu kama Mzungu wa kwanza kuzunguka bara la Afrika toka kaskazini magharibi hadi mashariki kwa Rasi ya Tumaini Jema (1488), akifungua njia ya kwenda India kupitia baharini.

neg:
Rodolfo Esteban Cardoso
Rodolfo Esteban Cardoso (alizaliwa tarehe 17 Oktoba 1968) ni mchezaji mstaafu wa soka wa Argentina ambaye alitumia kazi yake kubwa nchini Ujerumani.

neg:
Christian Eriksen
Christian Eriksen (alizaliwa tarehe 14 Februari mwaka 1992) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Denmark ambaye anacheza kama kiungo mshambuliaji katika klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza iitwayo Tottenham Hotspur na timu ya taifa ya Denmark.

neg:
Gracie Carvalho
Gracie Carvalho (amezaliwa tar. 23 Julai 1990, São Paulo, Brazil) ni mwanamitindo kutoka Brazil.

neg:
Gabriel Jesus
Gabriel Fernando Jesus (alizaliwa 3 Aprili 1997) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza katika klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza Manchester City na timu ya taifa ya Brazil. Gabriel hucheza kama fowadi katika timu zake mbili.

neg:
Antonio Valencia
Valencia aliichezea timu ya taifa kwa mara ya kwanza katika mechi ya kufuzu kushiriki katika Kombe la Dunia la FIFA dhidi ya Paragwei tarehe 27 Machi 2005, na alifunga mabao mawili katika ushindi wa 5-2. Aliichezea Ecuador katika kombe la dunia la 2006, na alichaguliwa kama mteule wa timu ya FIFA ya wachezaji 11 bora, ambayo inatambua wachezaji nyota katika kila nafasi katika Kombe la Dunia. Pia aliorodheshwa kama mmoja wa wagombea sita kwa tuzo la mchezaji bora mchanga wa Gillette. Barua pepe lilisambazwa nchini Uingereza na liliwapa moyo watu kumpigia kura Valencia, katika jaribio la kuzuia Cristiano Ronaldo kushinda. Valencia alipokea idadi kubwa ya kura katika uchaguzi wa mtandao wa tarakilishi, [34] lakini tangu Mshindi wa tuzo anadhamiriwa na kura za wafuasi na jopo la majaji, hatimaye tuzo alipewa Lukas Podolski.

neg:
Cristiano Ronaldo
Kwa sasa anachezea klabu ya Juventus iliyoko huko Italia.

neg:
Alex Sandro
Alex Sandro (alizaliwa tarehe 26 Januari mwaka 1991) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama beki wa kushoto wa klabu ya Italia ya Juventus na timu ya taifa ya Brazil.

neg:
Marlon Santos
Marlon Santos da Silva Barbosa (alizaliwa 7 Septemba 1995 anayejulikana kama Marlon) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama beki wa klabuya Hispania iitwayo Barcelona.

neg:
Iago Aspas
Iago Aspas Juncal (amezaliwa mnamo tarehe 1 Agosti mwaka 1987) ni mchezaji wa soka ya kitaalamu wa Hispania ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu Celta de Vigo iliyopo nchini Hispania na timu ya taifa ya Hispania.

neg:
Willian
Willian Borges da Silva (kwa kawaida anajulikana kama Willian; alizaliwa tarehe 9 Agosti 1988) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo mshambuliaji katika klabu ya Chelsea na timu ya taifa ya Brazil.

neg:
Riccardo Giacconi
Riccardo Giacconi (amezaliwa 6 Oktoba, 1931) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia aliyehamia Marekani baadaye. Hasa alichunguza mionzi ya eksirei kutoka nyota. Mwaka wa 2002, pamoja na Raymond Davis na Masatoshi Koshiba, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
João Mário
João Mário (amezaliwa tarehe 19 mwezi wa januari mwaka 1993) ni mchezaji anayecheza katika klabu ya Internazionale ya Milano iliyopo katika ligi kuu ya Italia iitwayo Seria A na pia ni mchezaji wa timu ya taifa ya Ureno.

neg:
Bebeto
Mnamo Januari 2013 na Agosti 2014, Bebeto aliitwa mmoja wa Mabalozi sita wa Kombe la Dunia ya FIFA ya 2014 na Rio 2016 huko Brazil, wengine ni Ronaldo, Amarildo, Marta, Carlos Alberto Torres, Mário Zagallo. Mwanawe, Mattheus, ni mchezaji wa soka.

neg:
Ederson Moraes
Ederson Santana de Moraes (anajulikana sana kama Ederson, alizaliwa 17 Agosti 1993), ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anachezea klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza Manchester City na timu ya taifa ya Brazil kama golikipa.

neg:
Cristiano Ronaldo
Uhamisho huo ulikuwa wa juu zaidi kwa mchezaji aliyo zaidi ya miaka 30, na ni mchezaji anyaongoza kulipwa na klabu ya Italia hiyo Juventus. Baada ya kusaini, Ronaldo alitoa haja yake na changamoto mpya kama sababu yake ya kuondoka Real Madrid.

neg:
Carlo Rota
Carlo Rota (amezaliwa tar. 17 Aprili 1961) ni mzaliwa wa Uingereza-mwigizaji filamu na tamthilia wa Kikanada. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kucheza kama Morris O'Brian kutoka katika mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama 24.

neg:
Céline Dion
Céline Dion (amezaliwa tar. 30 Machi 1968) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo mashuhuri za pop kutoka nchini Kanada. Alizaliwa katika mji wa Charlemagne mjini Quebec, Kanada. Yeye ni mdogo kuzaliwa katika familia ya watoto kumi na nne.

neg:
Ronaldo
Kusafiri kwake Hispania na Italia kulimfanya tu awe mchezaji wa pili, baada ya Diego Maradona, kuvunja rekodi ya uhamisho wa dunia mara mbili, kabla ya kuzaliwa kwake.

neg:
Diego Costa
Alizaliwa huko Brazil na alicheza kwa timu ya soka ya taifa la Brazil kwa mara ya kwanza mwaka 2013. Hata hivyo, sasa anacheza Hispania. Hii imemfanya meneja wa Brazil, Luiz Felipe Scolari, kupatwa na hasira sana. Mwezi Machi 2014, Diego Costa alibadilisha timu ya taifa na kuchezea ile ya Hispania: hii ilikuwa wakati alipopewa uraia wa Hispania. Aliwakilisha Hispania katika Kombe la Dunia la FIFA la 2014.

neg:
Ronaldo
Alipokuwa na umri wa miaka 23, alifunga mabao zaidi ya 200 kwa klabu na nchi. Ronaldo alijiunga na Real Madrid mwaka 2002, ambayo ilikuwa ikifuatiwa na A.C. Milan na Wakorintho.

neg:
Mario Das Neves
Das Neves alizaliwa katika Avellaneda, katika eneo la Gran Buenos Aires na kukulia katika Santa Fe lakini alihamia Chubut akiwa umri wa miaka 20 ili kujaribu kuwa mwanakandanda wa Huracán de Trelew bila mafankio. Alihusika sana katika kikundi cha vijana wa Kiperonisti na ilipofika mwaka wa 1987 alikuwa amepata jukumu muhimu katika utawala wa Trelew akiwa chini ya Nestor Perl.

neg:
Toni Kroos
Toni Kroos (aliyezaliwa tarehe 4 Januari 1990) ni mchezaji wa soka wa Ujerumani ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Real Madrid na timu ya taifa ya Ujerumani.

neg:
Mario Been
Mario Been (amezaliwa Rotterdam, Zuid-Holland, 11 Desemba 1963) ni kocha wa mpira wa miguu kutoka nchini Uholanzi, ambaye ndiye kocha wa klabu ya NEC Nijmegen tangu msimu wa mwaka 2006, alisaidia kurejea kwa klabu ya Excelsior Rotterdam kutoka katika ligi ya pili kuipandisha katika ligi kuu ya Uholanzi. Alipewa lakabu huko Uholanzi la Diego Maradona baada ya jina lake la kwanza.

neg:
Cristiano Ronaldo
Amepata rekodi 32 La Liga kofia-tricks, ikiwa ni pamoja na rekodi ya kuunganisha safu nane za kofia katika msimu wa 2014-15 na ni mchezaji pekee wa kufikia magoli 30 ya ligi katika msimu sita wa mfululizo wa La Liga. Mwaka 2014, Ronaldo akawa mchezaji wa kwanza zaidi katika historia kufikia magori 200 ya La Liga, ambayoaliyapa katika mechi 178. Mwaka 2015, na kuifanya klabu yake kuwa na magori mengi zaidi.

neg:
Cristiano Ronaldo
Ronaldo ata staafu na kumbukumbu za malengo mengi ya rasmi yaliyofanywa katika ligi za juu za Ulaya, Ligi ya Mabingwa ya UEFA na michuano ya UEFA ya Ulaya , pamoja na malengo mengi yaliyopagwa katika michuano ya UEFA Msimu wa Ligi. Amefunga mabao zaidi ya 600 katika klabu yake na nchi yake.

neg:
Cristian Rodriguez
Alianza kucHeza mpira akiwa mdogo sana; jina lake la utani waliokuwa wanamuita ni Cebolla lilitoka huko penalo kwa baba yake na sababu ya kulipenda jina hilo lilikuwa na maana nzuri ni mtu mwenye kasi, uwezo na maarifa.

neg:
Daniele De Rossi
Daniele De Rossi (matamshi ya Kiitalia: [danjɛːle de rossi]; alizaliwa 24 Julai 1983) ni mchezaji wa soka wa Italia ambaye anacheza kama kiungo wa kuzuia mashambulizi wa AS Roma na zamani wa timu ya taifa ya Italia.

neg:
Neymar Jr
Neymar da Silva Santos Júnior (matamshi ya Kireno: [nejˈmaʁ dɐ ˈsiwvɐ ˈsɐ̃tus ˈʒũɲoʁ], kwa kawaida anajulikana kama Neymar au Neymar Jr; amezaliwa 5 Februari 1992) ni mchezaji wa mpira wa miguu mzawa wa Brazil.

neg:
Lionel Messi
Alizaliwa na kukulia katikati ya Argentina, Messi alipata ugonjwa wa homoni ya kukua akiwa mtoto. Alipokuwa na umri wa miaka 13, alihamia Hispania kujiunga na Barcelona, ambaye alikubali kulipa matibabu yake. Baada ya mafanikio ya haraka kupitia kikao cha vijana wa Barcelona, Messi alifanya ushindani wake wa umri wa miaka 17 mnamo Oktoba 2004. Licha ya kujeruhiwa wakati wa mechi yake ya kwanza, alikuwa mchezaji muhimu kwa klabu ndani ya miaka mitatu ijayo, kumaliza 2007 kama Mwisho wa Ballon d'Or wote na tuzo ya FIFA ya Mchezaji wa Mwaka wa FIFA, na alirudia mwaka uliofuata. Kampeni yake ya kwanza isiyoingiliwa ilikuja msimu wa 2008-2009, ambapo alimsaidia Barcelona kufanikisha safari ya kwanza katika soka ya Hispania. Katika umri wa miaka 22, Messi alishinda Ballon d'Or na tuzo ya Mchezaji wa Mwaka wa FIFA kwa rekodi za kupiga kura.

neg:
Roberto Firmino
Roberto Firmino Barbosa (alizaliwa 2 Oktoba 1991) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anachezea klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza Liverpool na timu ya taifa ya Brazil. Ni mchezaji mwenye uwezo wa kucheza kama kiungo mshambuliaji, mfungaji na winga wa kushoto.

neg:
Antonio Valencia
Luis Antonio Valencia Mosquera (amezaliwa 4 Agosti 1985), anayejulikana sana kama Antonio Valencia , ni mchezaji wa kandanda wa kiungo cha kati mwenye uraia wa Ecuador na ambaye kwa sasa anaichezea klabu ya Manchester United [5] na timu ya taifa ya Ecuador.

neg:
Daniel Craig
Daniel Wroughton Craig (amezaliwa tar. 2 Machi 1968, Chester, Uingereza) ni mwigizaji filamu anayefahamika zaidi kwa kuigiza kama 'James Bond' katika filamu tatu alizocheza kuanzia mwaka 2005 hadi leo, ambazo ni "Casino Royale", "Quantum of Solace" na "Skyfall".

neg:
Claudia Cardinale
Claudia Cardinale (amezaliwa tar. 15 Aprili 1938) ni muigizaji wa filamu za kitaliano aliyezaliwa nchini Tunisia na wazazi wa kiitalia. Filamu nyingi alizocheza Claudia huonekana na alama ya '8½' inaashilia kuwa filamu iliongozwa na Federico Fellini, katika miaka ya (1963), pia katika Once Upon a Time in the West (1968) ya Sergio Leone, ni miongoni mwa filamu zilizochaguliwa kuwa bora kwa miaka yote.

neg:
Roberto Di Matteo
Roberto Di Matteo (alizaliwa 29 Mei 1970) ni mchezaji wa zamani wa soka wa Italia. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Italia.

neg:
Cristiano Ronaldo
Mara nyingi huchukuliwa kuwa mchezaji bora duniani na kuonekana kuwa mojawapo ya mchezaji mzuri wa nyakati zote, Ronaldo ana tuzo tano za FIFA Ballon d'Or, ni mcheza soka mzuri zaidi Ulaya, na ni mchezaji wa kwanza katika historia kushinda viatu vinne vya dhahabu.

neg:
Arthur Melo
Arthur Henrique Ramos de Oliveira Melo (anayejulikana kama Arthur; alizaliwa 12 Agosti 1996) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Hispania Barcelona F.C. akitokea kwenye academy ya Gremio mwaka 2017 amesajiliwa Barcelona kwenye dirisha la usajili 2018/2019.

neg:
Cristiano Ronaldo
Alizaliwa na kukulia kwenye kisiwa cha Madeira, Ureno, alipata ugonjwa wa moyo akiwa na umri wa miaka 15. Alipata operesheni ya kutibu hali yake, na kuanza kazi yake ya mpira wa miguu katik klabu ya Sporting CP, kabla ya kusaini Manchester United akiwa na miaka 18 ndaniya mwaka 2003.

neg:
Ricardo Gallego
Ricardo Gallego (alizaliwa 8 Februari 1959) ni mchezaji wa zamani wa timu ya taifa ya Hispania na klabu ya Real Madrid aliyekuwa anacheza katika nafasi ya kiungo.

neg:
Jorginho
Alizaliwa nchini Brazil, Jorginho alihamia Italia akiwa na umri wa miaka 15, na kuanza kazi yake ya kitaaluma na timu ya vijana wa Verona, kabla ya kukuzwa kwa timu kubwa. Wakati wa 2010-11, alipelekwa mkopo kwa Sambonifacese.

neg:
Alejandro Gómez
Alejandro Darío Gómez (alizaliwa tarehe 15 Februari mwaka 1988) ni mchezaji wa soka wa Argentina ambaye anacheza kama mchezaji wa mbele/winga au nafasi ya kiungo wa kushambulia wa klabu ya Italia iitwayo Atalanta na timu ya taifa ya Argentina.

neg:
Cristian Rodriguez
Cristian Rodriguez (alizaliwa Juan Lacez, Urugwai, 30 Septemba 1985) ni mchezaji mpira wa soka.

neg:
Cristiano Ronaldo
Bibi upande wa baba yake anaitwa, Isabel da Piedade, alikuwa anaishi São Vicente, Cape Verde. Ronaldo alikulia katika nyumba ya Wakatoliki masikini, akikaa chumba kimoja na dada yake na kaka yake. Alipokuwa mtoto, Ronaldo alicheza timu ya amateur Andorinha kutoka mwaka 1992 hadi 1995, ambapo baba yake alikuwa mlinzi, na baadaye alitumia miaka miwili kuchezea Nacional.

neg:
Alessandro Florenzi
Alessandro Florenzi (matamshi ya Kiitalia: [alessandro florɛntsi]; alizaliwa 11 Machi 1991) ni mchezaji wa soka wa Italia ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya AS Roma na timu ya taifa ya Italia.

neg:
Gareth Bale
Tarehe 1 Septemba 2013 aliuzwa Real Madrid kwa ada ya £ 90 milioni,na January 2016 vyombo vya habari vilisema uhamisho huo ulivunja rekodi ya dunia kwa kumpita Cristiano Ronaldo (£80) mwaka 2009. Akiwa Real Madrid alicheza sehemu kubwa na kuiwezesha kushinda 2013-14 Copa Del Rey, UEFA Champions League na kufunga kwenye mashindano hayo mawili. Alishinda UEFA Super cup na kuiwezesha timu yake kushiriki FIFA Club World Cup.

neg:
Ricardo
Ricardo Jorge Ferreira Pinto da Silva (anayejulikana kama Ricardo; alizaliwa 19 Agosti 1980) ni mchezaji wa soka anayechezea Timu ya taifa ya Cape Verde.

neg:
Richard Strauss
Richard Strauss (alizaliwa mjini Munich tar. 11 Juni 1864 na kufariki mjini Garmisch-Partenkirchen, Bavaria, 8 Septemba 1949) alikuwa mtunzi wa Opera na mwelekezi mashuhuri kutoka nchini Ujerumani. Huyu alipata bahati ya kuwa mashuhuri tangu yungali bwana mdogo na toni zake zilitumika katika mabendi mbalimbali katika Ulaya nzima.

neg:
Isco
Fransisco Román Alarcón Suárez (maarufu kama Isco; alizaliwa 21 Aprili 1992) ni mchezaji wa Real Madrid na timu ya taifa ya Hispania anayecheza kama kiungo mshambuliaji. Ni mchezaji anayejulikana kuwa ni mmoja kati ya viungo washambuliaji bora kabisa duniani.

neg:
Dani Ceballos
Daniel "Dani" Ceballos Fernández (alizaliwa tarehe 7 Agosti 1996) ni mchezaji wa soka wa Hispania ambaye anachezea timu ya klabu ya Real Madrid.

neg:
Douglas Costa
Douglas Costa de Souza (aliyezaliwa Septemba 14, 1990) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Italia Juventus kwa mkopo kutoka Bayern Munich, na timu ya taifa la Brazil. Yeye anajulikana kwa ujuzi wake wa kukimbiza mpira kwa kasi kupita uwezo na kutoa krosi ili wafungaji waweze kumalizia.

neg:
Renato Sanches
Renato Júnior Luz Sanches (matamshi ya Kireno: [ʁɨnatu sɐʃɨʒ]; alizaliwa 18 Agosti 1997) ni mchezaji wa soka wa Ureno ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Ujerumani Bayern Munich na timu ya kitaifa ya Ureno.

neg:
Sergio Ramos
Sergio Ramos Garcia (kwa Kihispania hutamkwa [ˈserxjo ˈramos ɣarˈθi.a]; alizaliwa tarehe 30 Machi 1986) ni mchezaji na nahodha wa klabu ya Real Madrid na timu ya taifa ya Hispania anacheza kama beki wa kati na pia ana uwezo wa kucheza kama beki wa kulia.

neg:
Dennis Haysbert
Dennis Dexter Haysbert (amezaliwa tar. 2 Juni 1954) ni mwigizaji wa filamu na televisheni kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Nelson Mandela katika filamu ya "Goodbye Bafana", mchezaji baseball Pedro Cerrano katika seti ya mfululizo wa filamu ya "", Rais David Palmer katika mfululizo wa kipindi cha televisheni cha "24", na Sajenti Meja Jonas Blane katika seti ya "The Unit". Pia, anafahamika sana kwa sauti yake iliozito.

neg:
Christophe Jallet
Christophe Jallet (alizaliwa 31 Oktoba 1983) ni mchezaji wa soka wa ufaransa ambaye anacheza kama beki wa kushoto wa klabu ya Nice na timu ya taifa ya Ufaransa.

neg:
Nani
Nani alifunga katika dakika ya 10 katika FA Community Shield mwaka wa 2009, lakini United ilipoteza mechi hiyo kupitia mikwaju ya penalti kufuatia sare ya 2-2. Nani alijeruhiwa begani wakati wa mechi hiyo, ambayo awali ilitarajiwa kumweka hadi mwanzo wa msimu, lakini alipona na kuichezea Ureno dakika 17 dhidi ya Liechtenstein tarehe 12 Agosti, na kuanza mechi dhidi ya Birmingham City tarehe 16 Agosti. Ingawa aliandaa pasi lililomsababisha Wayne Rooney kufunga bao la ushindi katika dakika ya 34, Ryan Giggs aliingia kama mbadala wake baada ya nusu ya kwanza ya mechi. ] Kuondoka kwa Cristiano Ronaldo kwenda Real Madrid kulimaanisha kuwa kungekuwa na wachezaji wengi ambao wangetaka kuchukua majukumu ya “free-kick” na Nani alichapa na kufunga bao lake la kwanza la msimu wa 2009-10 kutoka kwa “free-kick” dhidi ya Wigan athletic, katika ushindi wa 5-0 ugenini.

neg:
Marquinhos
Marcos Aoás Corrêa (anayejulikana kama Marquinhos; matamshi ya Kireno cha Brazil: [maʁkĩjus]; alizaliwa tarehe 14 Mei 1994) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza katika klabu kutoka Ligue 1 inayoitwa Paris Saint-Germain(PSG) na timu ya taifa ya Brazil.

neg:
Christina Aguilera
Christina Maria Aguilera (amezaliwa tar. 18 Desemba 1980) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo za pop dansi kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Christina Aguilera.

neg:
Danilo Pereira
Danilo Luís Hélio Pereira (alizaliwa tarehe 9 Septemba mwaka 1991) ni mchezaji wa soka wa Ureno ambaye anacheza klabu ya FC Porto na timu ya taifa ya Ureno kama kiungo mkabaji.

neg:
Ng'olo Kante
N'Golo Kante (matamshi ya Kifaransa: [ŋɡolo kɑte]; alizaliwa Paris, Ufaransa, 29 Machi 1991) ni mchezaji wa soka ambaye anacheza kama kiungo wa kati wa klabu ya Uingereza Chelsea na timu ya taifa ya Ufaransa.

neg:
Diego da Silva
Diego Da Silva (amezaliwa Foz do Iguaçu, Paraná, 24 Januari 1985) ni mchezaji mahiri wa timu ya taifa ya Brazili.

neg:
Daniel Filmus
Kazi ya sasa : Seneta wa Buenos Aires
Aliingia Ofisi :10 Desemba 2007
Wizara ya Elimu, Sayansi na Teknolojia : 25 Mei 2003 – 10 Desemba 2007
Rais wake: Néstor Kirchner
Aliyekuwa katika ofisi hiyo awali:Graciela Giannettasio
Aliyeingia ofisi :Juan Carlos Tedesco
Alizaliwa : 3 Juni 1955 (1955-06-03) (umri wa miaka 54) aliyezaliwa Buenos Aires

neg:
Iker Casillas
Iker Casillas Fernández(alizaliwa 20 Mei 1981) ni mchezaji kutoka Hispania anayecheza kwenye klabu ya FC Porto na timu ya taifa ya Hispania kama golikipa.
Cassilas anajulikana kama golikipa mwenye mafanikio makubwa kwa muda wote katika soka.Casillas alianza kucheza mpira mwaka 1999 katika timu ya wadogo ya Real Madrid.
Akiwa Madid Casillas alipata mafanikio mengi ikiwemo kuchukua kombe la UEFA mara tatu na kuchukua kombe la LA LIGA.
Katika timu ya taifa Casillas amefanikiwa kuiwezesha kuchukua kombe la Dunia mwaka 2010 nchini Afrika kusini walipocheza fainali na timu ya taifa ya Uholanzi.
Kwenye mafanikio yake amewahi kushinda tuzo ya golikipa bora wa dunia nyuma yake akiwa Buffon wa Italia mwaka 2010.

neg:
Roberto Carlos
Roberto Carlos Da Silva Rocha (alizaliwa 10 Aprili 1973) ni mchezaji mstaafu wa soka na taifa lake ni Brazili.

neg:
Hernán Crespo
Hernán Jorge Crespo (amezaliwa 5 Julai 1975) ni mchezaji mpira wa miguu wa zamani kutoka nchi ya Argentina. Crespo alichezea vilabu vya River Plate, Parma F.C., S.S. Lazio, Inter Milan, Chelsea F.C., A.C. Milan na Genoa C.F.C.,

neg:
Marcelo Brozovic
Marcelo Brozovic (alizaliwa tarehe 16 Novemba mwaka 1992) ni mchezaji wa klabu ya Italia iitwayo Internazionale ambaye anacheza pia timu ya taifa ya Kroatia.

neg:
Lionel Messi
=Maisha ya zamani=
Lionel Andrés Messi alizaliwa tarehe 24 Juni 1987 huko Rosario, wa tatu wa watoto wanne wa Jorge Messi, meneja wa kiwanda cha chuma, na mke wake Celia Cuccittini, ambaye alifanya kazi katika viwanda vya sumaku. Kwa upande wa baba yake, yeye ni wa asili ya Kiitaliano na Kihispania, mjukuu wa wahamiaji kutoka Marche na Catalonia, na kwa upande wa mama yake, ana asili ya Kiitaliano. Kukua katika familia yenye kuunganishwa sana na ya soka, "Leo" alifanya shauku kwa ajili ya mchezo tangu mwanzo, akicheza mara kwa mara na ndugu zake mkubwa, Rodrigo na Matías, na binamu zake, Maximiliano na Emanuel Biancucchi, wote wawili akawa wavulana wa soka. Alipokuwa na umri wa miaka minne alijiunga na klabu ya Grandoli, ambapo alipigwa na baba yake, ingawa mvuto wake wa kwanza kama mchezaji alikuja kutoka kwa bibi yake ya uzazi, Celia, ambaye alimpeleka naye kwa mafunzo na mechi. Aliathirika sana na kifo chake, muda mfupi kabla ya kuzaliwa kwake kumi na moja; tangu wakati huo, kama Katoliki mwenye kujitolea, ameadhimisha malengo yake kwa kutazama na kuelezea angani kwa ushuru wa bibi yake.
"Wakati ulipomwona ungefikiri: mtoto huyu hawezi kucheza mpira, yeye ni mdogo, yeye ni tete sana, mdogo sana. Lakini mara moja utajua kwamba alizaliwa tofauti, kwamba alikuwa ni jambo la ajabu na kwamba alikuwa akienda kuwa kitu cha kushangaza. "
-Newell's Old Boys kocha wa kijana Adrián Coria anahisi hisia yake ya kwanza ya Messi mwenye umri wa miaka 12.

neg:
Pelé
Mwaka 1956, de Brito alimpeleka Pelé Santos,mji wa viwanda na bandari karibu na São Paulo,alienda kwa majaribio kwenye klabu ya Santos FC,akiwaambia mabosi kuwa kijana wa miaka 15 atakuwa mchezaji mkubwa duniani.Pelé alimshangaza kocha Lula wakati majaribio kwenye uwanja wa Estádio Vila Belmiro, na akasaini mkataba na klabu hiyo Juni 1956.Pelé alitangazwa sana kwenye vyombo vya habari kuwa nyota wa baadae.Alianza vizuri Septemba 7 1956 akiwa na umri wa miaka 15 kwenye ushindi wa 7-1 dhidi ya Corinthians Santo Andre akishinda goli la kwanza.


query: Uyahudi ni nini?

pos:
Uyahudi
Uyahudi ni mojawapo kati ya dini za kale za binadamu, lakini jina hilo lilienea baada ya makabila mengi ya Israeli kutoweka, hata wakabaki karibu watu wa kabila la Yuda tu.

neg:
Sedekia
Sedekia (kwa Kiebrania צִדְקִיָּהוּ, Tsidkiyyahu|Ṣiḏqiyyā́hû, "Haki yangu ni YHWH"; kwa Kigiriki Ζεδεκίας, "Zedekías"; kwa Kilatini Sedecias), alikuwa mfalme wa mwisho wa Yuda.

neg:
Myahudi
Wanaobadilika kuwa Wayahudi, ambao hadhi yao kama Wayahudi katika kabila la Kiyahudi ni sawa na wale ambao wamezaliwa kuingia kabila hilo, wameingizwa ndani ya kundi la watu wa Kiyahudi tangu jadi.

neg:
Uyahudi
Pamoja na amri hizo za Torati kuna maelezo mapana katika Talmudi. Hata madai ya Talmudi mara nyingi zatajwa kama "mizvot". Ila tu ni tabia ya Uyahudi ya kwamba wataalamu hutofautiana juu ya maelezo haya mara kwa mara.

neg:
Torati
Torah ni msingi muhimu zaidi wa dini ya Kiyahudi na ya maadili yake yanatotegemea utekelezaji wa maagizo (mitzvot) 613.

neg:
Tohara
Kwa Wayahudi tohara ni ishara ya agano lao na Mungu na inapaswa kufanyika siku ya nane baada ya mtoto wa kiume kuzaliwa ili kumwingiza mapema katika taifa la Mungu.

neg:
Ulimwengu
Mambo mengine kama dhana, fikra na imani mara nyingi hazihesabiwi kuwa sehemu ya ulimwengu kwa sababu hazifuati kanuni asilia za kimaumbile. Kwa imani ya Wayahudi, Wakristo, Waislamu na wengineo Mungu si sehemu ya ulimwengu bali asili au sababu ya ulimwengu.

neg:
Mapenzi
Katika Kiyahudi, Ahava ndilo neno linalotumika sana kurejelea upendo kati ya watu na upendo wa Mungu. Uyahudi unatumia ufafanuzi mpana wa upendo, kati ya watu na kati ya mtu na Mungu. Kuhusu upendo kati ya watu, Torati inasema, "Mpende jirani yako kama ujipendavyo" (Mambo ya Walawi 19:18). Kuhusu upendo wa pili, mtu ameamuriwa kumpenda Mungu "kwa moyo wako wote, kwa roho yako yote na kwa nguvu zako zote" (Kumb 6:5), zilizochukuliwa na Mishna (ufafanuzi wa sheria) za Wayahudi kurejelea mema, mtu kuwa tayari kutoa maisha yake kama dhabihu badala ya kutenda makosa fulani makubwa, mtu kuwa tayari kutoa mali yake yote kama sadaka, na kumshukuru Mungu licha ya mashaka (Berakhoth 9:5). Fasihi ya Marabi hutofautiana katika jinsi upendo huu unaweza kuendelezwa, kwa mfano, kwa kutafakari matendo ya Mungu au kushuhudia makuu yaliyoumbwa. Na kuhusu upendo kati ya washirika wa ndoa, jambo hili huchukuliwa kama kiungo muhimu cha maisha: "Ishi maisha na mke umpendaye" Kitabu cha Mhubiri 9:9). Kitabu cha Biblia "Wimbo Ulio Bora" huchukuliwa kama fumbo la upendo wa kindoa kati ya Mungu na taifa lake, lakini kwa kawaida wasomaji hukiona kama wimbo wa mapenzi.

neg:
Adolf Hitler
Sheria kuhusu "Aibu wa mbari" ilikataza ndoa kati ya "Waaria" na "Wayahudi"; "Wayahudi" waliondolewa uraia kamili.

neg:
Historia ya Wokovu
Dini ya Kiyahudi mpaka leo inategemea sana kazi aliyoifanya Ezekieli ya kukazia utekelezaji wa Torati hata pasipo uhuru wa kisiasa. Muhimu kwake ni kwamba Wayahudi popote walipo wamtukuze Mungu kwa kufuata sheria yake. Tena alitabiri kuwa Mungu tu atawawezesha kufanya hivyo kwa kugeuza mioyo yao migumu kama mawe yadunde kama ile ya nyama, au vizuri zaidi kwa kuwatia moyo mpya na roho mpya wazishike amri zake (11:17-20; 36:26). Mungu atawaokoa kabla hawajatubu ili jina lake litukuzwe katika watu wake: wokovu anaouleta hautegemei matendo mema ya binadamu, bali muungano wa Mungu na wale walioitwa kwa jina lake (16:58-63). Hakuna kitabu kinachosisitiza utukufu wa Mungu kuliko hicho.

neg:
Uyahudi
Kuna Wayahudi wanaojitazama raia wa nchi fulani na Uyahudi wao ni katika imani tu. Kuna Wayahudi wengine wanaosema hawafuati dini ya Kiyahudi wala hawaamini lakini wanajisikia kuwa Wayahudi kwa sababu ya ukoo na pia desturi za utamaduni wao.

neg:
Pasaka ya Kiyahudi
Pasaka ya Kiyahudi ni kati ya sikukuu muhimu zaidi za dini ya Uyahudi. Sikukuu hiyo inakumbuka Wanaisraeli walivyotoka katika utumwa walimokuwemo huko Misri.

neg:
Kabila la Yuda
Kabila la Yuda ni mojawapo kati ya makabila ya Israeli ambayo kwa jumla ni 12, kutokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.

neg:
Nyaraka za Paulo
Maana kama vile mwili ni mmoja, nao una viungo vingi, na viungo vyote vya mwili ule, navyo ni vingi, ni mwili mmoja; vivyo hivyo na Kristo. Kwa maana katika Roho mmoja sisi sote tulibatizwa kuwa mwili mmoja, kwamba tu Wayahudi, au kwamba tu Wayunani; ikiwa tu watumwa au tu huru; nasi sote tulinyweshwa Roho mmoja. (1 Wakorintho 12:12-13).

neg:
Yudea
Asili ya jina ni kabila la Yuda, ambalo kuanzia karne ya 8 KK lilibaki karibu peke yake kati ya makabila 12 ya Israeli.

neg:
Sinagogi
Sinagogi (au sunagogi) ni nyumba ya dini na ya jamii ya Wayahudi inayotumika hasa kusali.

neg:
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
[[Picha:Baada ya Vita ya Siku Sita 1967.png|thumbnail|300px|Maeneo yaliyotwaliwa na Israeli baada ya vita ya siku 6 mwaka 1967 hadi mapatano ya Misri 1973]]
Bada ya vita ya 1948-1949 nchi jirani zilikataa kutambua dola la Israeli. Hali ya vita ikaendelea ingawa bila mapigano kati ya majeshi makubwa. Wanamgambo wa Wafedayin Wapalestina waliendelea kuvuka [[mpaka]] kutoka makambi ya wakimbizi na kushambulia vijiji vya Kiyahudi. Wanamgambo hao walipata mara nyingi silaha na mafunzo kutoka kwa majeshi ya Misri na Syria.
Vita ya 1948-1949 ilisababisha ghasia na mashambulio dhidi ya Wayahudi walioishi katika nchi za Kiarabu. Nchi kadhaa za Kiarabu ziliweka sheria za ubaguzi dhidi ya Wayahudi. Hivyo katika miaka baada ya kuundwa kwa Israeli karibu Wayahudi wote waliondoka au walifukuzwa katika nchi za Kiarabu na kufika kama wakimbizi katika Israel, Marekani au Ulaya. Jumla ya wakimbizi hao Wayahudi karibu ililingana na idadi ya Waarabu waliofukuzwa kutoka Palestina. Hivyo idadi ya wananchi Wayahudi wa Israeli iliongezeka sana.

neg:
Uyahudi
Uyahudi (Yuda) ni pia jina la kihistoria la sehemu ya kusini ya nchi ya Palestina au Israel.

neg:
Tawahudi
Tawahudi (kwa Kiingereza Autism) ni tatizo la kinafsi na la kihisia linalowatokea watu tangu utotoni na kuathiri uwezo wao wa kuwasiliana na wengine.

neg:
Damu
Pia ikiwa mtu wa imani halisi ya Kiyahudi amekufa kwa njia ya kinyama, sheria za kidini zinaamuru kuwa damu yake ikusanywe na izikwe pamoja na mwili.

neg:
Maana ya maisha
Katika mtazamo wa ulimwengu wa Kiyahudi, maana ya maisha ni kumtumikia Mungu pekee wa kweli na kujiandaa kwa ulimwengu ujao. Fikira za "Olam Haba" Inahusu kujiinua kiroho, ni mtu kutumia "Olam Hazeh" (dunia hii) kwa kuunganika na Mungu na kujiandaa kwa "Olam Haba" (ulimwengu ujao).
Ingawa Ukristo una mizizi yake katika Uyahudi, na unafanana sana na ontolojia ya Uyahudi, imani kuu ya Ukristo inatokana na mafundisho ya Yesu Kristo yaliyotolewa katika Agano Jipya. Kusudi la maisha kwa Mkristo ni kutafuta wokovu wa Kimungu kupitia neema ya Mungu iliyoletwa na Yesu (Yoh 11:26).

neg:
Kujiua
Desturi za Kiyahudi huzingatia umuhimu wa kudhamini maisha yaliyopo, hivyo kujiua huchukuliwa kuwa sawa na mtu kujinyima wema wa Mungu duniani. Licha ya hayo, katika hali mbaya ambapo hakuna chaguo lingine ila kuuawa au kulazimishwa kuisaliti dini yao, Wayahudi walijiua binafsi au [[kujiua kwa umati]] (tazama [[Masada]], [[Mateso ya kwanza ya Wayahudi nchini Ufaransa]], na [[York Castle]], kwa mifano). Kwa ukumbusho wa tahadhari, kuna [[sala]] katika [[liturujia]] ya Kiyahudi ya "kisu kiwapo kooni" kwa watu wanaokufa "kulitukuza jina la Mungu "(tazama [[kifodini]]). Matendo haya yamepokewa kwa njia mbalimbali na watawala wa Kiyahudi, huku yakichukuliwa na baadhi ya watu kama mfano bora wa wafiadini mashujaa, huku wengine wakiyachukulia kama hatia kwa watu kujiua kwa kutazamia ufiadini.

neg:
Uyahudi
Ni wazi kwa Wayahudi kwamba Talmudi ni maneno ya kibinadamu.

neg:
Kitabu cha Yoshua bin Sira
Ingawa kitabu hakionyeshi mara moja mpangilio mzuri, kwa kugusagusa mambo mbalimbali, mafundisho yake makuu ni kwamba Hekima, ambayo ni mamoja na Torati, ni sifa maalumu ya Wayahudi;
hao tu wanaweza kumfikia Mungu.

neg:
Pasaka ya Kiyahudi
Jina la Pasaka limetokana na neno la Kiebrania "פסח" (tamka: pasakh) lenye maana ya "kupita juu, kukaa juu ya (kama mlinzi)" katika kitabu cha Biblia cha Kutoka 12:23. Humo imeandikwa ya kwamba Mungu "atapita" juu ya milango ya nyumba za Wanaisraeli huko Misri katika usiku kabla ya kutoka kwao, na kuzuia maovu ambayo Wamisri waliathiriwa nayo.

neg:
Yuda (ufalme)
Ufalme wa Yuda (kwa Kiebrania מַמְלֶכֶת יְהוּדָה, "Mamlekhet Yehuda") ulikuwa nchi ya Mashariki ya Kati katika karne ya 10 KK hadi karne ya 6 KK.Mara nyingi unaitwa ufalme wa Kusini kwa sababu ulitokana na mgawanyiko wa Ufalme wa Israeli ulioendelea upande wa kaskazini.

neg:
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Madola yote ya Waarabu isipokuwa milki ya Yordani yalikataa kuwapa wakimbizi hao haki za uraia, na kwa hiyo hadi leo wajukuu wamebaki kama wakimbizi katika nchi za kigeni bila uraia; wakisafiri wanatumia vitambulisho vilivyotolewa na UM, wanakosa haki ya kutafuta kazi au kushiriki katika siasa kama raia wa kawaida, hata kama familia zimeshaishi katika nchi hizo hadi kizazi cha tatu au nne.

neg:
Vitabu vya hekima
Wayahudi walizoea hali hiyo kiasi kwamba wakaona vigumu kumkubali Yesu ambaye hafafanui Torati kwa kufuata mapokeo ya wataalamu, bali kwa kujiamini kama manabii waliojiona wabebaji wa Neno la Mungu. Kadirio ya Ukristo ndiye Hekima ya milele ambaye ndani yake tunamjua Mungu, hivyo mwenendo wake na mafundisho yake haviwezi kuishia mambo yaliyozoeleka, kwa sababu kila mara ya Mungu yanapindua ya binadamu. La kufanya ni kujitahidi kufuata halafu kuelewa: ndiyo wongofu ambao Yesu aliudai pamoja na imani.

neg:
Waamuzi (Biblia)
Miungu hiyo ilikuwa ya kustawisha uzazi wo wote, pia iliaminiwa kuwa ingeweza kuongeza ustawi wa mimea. Waisraeli walijua kwamba Mungu alikuwa Mwumbaji wa hali yote ya uzazi na ustawi, na hivyo ilikuwa hatua ndogo tu kwa Waisraeli kuunganisha na kuchanganya mawazo ya Kikanaani na ujuzi wao wenyewe, na hivyo kumwabudu Yahweh kama Baali mwingine. Maana ya neno 'baali' ilikuwa bwana, mume, au mwenyewe. Waisraeli walimjua Yahweh (YHWH) kuwa Mume na Bwana wao, kwa hiyo walikuwa katika hatari zaidi ya kuunganisha Mabaali wa Kikanaani na Mungu wao aliye Yahweh (Hos 2:5-10).

neg:
Rabi
Rabi (ebr. רַבִּי "rabbi") ni cheo cha heshima kwa mtaalamu wa Torati katika dini ya Uyahudi.

neg:
Wadruzi
Wadruzi (kwa Kiarabu: درزي, derzī au durzī, wingi دروز, durūz; kwa Kiebrania דרוזי, drūzī, wingi דרוזים, druzim) ni watu wenye asili ya Mashariki ya Kati wanaofuata dini yao maalumu inayohusiana na Uislamu, Uyahudi na Ukristo lakini inategemea zaidi falsafa, ikiheshimu Plato, Aristotle, Sokrates na Akhenaten.

neg:
Maana ya maisha
Kipengele muhimu zaidi cha Uyahudi ni ibada ya Mungu mmoja anayejua yote, mwenye nguvu kuliko wote, ambaye ni mkarimu kila wakati, anayepita fikra zote, na ambaye aliumba ulimwengu na anautawala. Kulingana na Uyahudi wa awali, Mungu alifanya agano na Waisraeli katika mlima Sinai, alipowapa sheria na amri zake zinazopatikana katika Torati. Katika Uyahudi wa Kirabi, Torati inajumuisha maandishi ya Torati na sheria ya mapokeo ya mdomo (iliyoandikwa baadaye kama maandiko matakatifu).

neg:
Yuda (ufalme)
Mwaka 539 Koreshi Mkuu, mfalme wa Persia, aliteka Babuloni na kuruhusu Wayahudi warudi kwao, si tena kama ufalme, bali kama wilaya iliyoitwa Yehud, chini ya Zerubabeli, kitukuu wa Yekonia, wa pili kuanzia mwisho kati ya wafalme wa Yuda.

neg:
Historia ya Wokovu
Historia ni mfululizo wa habari za mambo yaliyotokea pamoja na sababu zake. Binadamu anaziandika ili kuelewa maisha yake, yaani ametokea wapi, amepata mafanikio gani na matatizo gani. Historia inatufundisha kuishi: kumbukumbu za mambo ya zamani (vita, uhuru, viongozi na mengineyo) zinatuwezesha kuendelea vizuri zaidi. Lakini ni muhimu zaidi kujua mambo makuu aliyoyatenda Mungu ili kutuokoa. Dini ya Uyahudi na ya Ukristo ni dini zinazotegemea historia kuliko maumbile: Mungu hatazamwi kama Muumba tu, bali zaidi kama Mwokozi.

neg:
Mwaka mpya
Nchi ya Israeli na Wayahudi husheherekea mwaka mpya kufuatana na kalenda ya kiyahudi kwa jina la rosh hashana ambayo ni siku inayotokea kati ya Septemba na nusu ya kwanza ya Oktoba.

neg:
Nchi takatifu
Nchi takatifu ni jina la heshima ya kidini linalopewa eneo maalumu huko Mashariki ya Kati kadiri ya imani ya Uyahudi, Ukristo na Uislamu.

neg:
Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Mizizi ya mgongano ilikuwa katika harakati za Uzayuni na uhamiaji wa Wayahudi kutoka Ulaya kuelekea Palestina zilizoanza mnamo mwaka 1880. Wakati ule idadi kubwa ya Wayahudi walikaa katika nchi za Ulaya, hasa Ulaya ya Mashariki na ya Kati. Kama jumuiya ya kidini walikuwa na uhusiano wa kiroho na nchi ya mababu wao iliyowahi kuitwa kwa majina kama Israeli au Yuda lakini iliyoitwa wakati ule "Palestina" ikiwa ni sehemu ya Milki ya Osmani na kukaliwa na wasemaji wa lugha ya Kiarabu waliokuwa Waislamu, Wakristo na Wayahudi. Mnamo 1880 Palestina ilikuwa na wakazi wapatao 450,000. Asilimia 80 walikuwa Waislamu, asilimia 10-12 Wakristo na takriban 5-8 Wayahudi wenyeji.

neg:
Binadamu
Binadamu (pia mwanadamu) ni neno linalomaanisha "Mwana wa Adamu", anayeaminiwa na dini za Uyahudi, Ukristo na Uislamu kuwa ndiye mtu wa kwanza.

neg:
Historia ya Wokovu
Katika hiyo miaka ya mwisho ya ufunuo, Wakristo wa mataifa wakazidi kuwapita wale wa Kiyahudi kwa idadi na kwa umuhimu. Nafasi ya Yerusalemu katika Kanisa ulizidi kupungua kutokana na hali ya nchi, yaani vurugu kati ya Wayahudi, Wayunani na serikali ya kikoloni. Mwaka 62 Yakobo, ndugu wa Bwana na kiongozi wa Kanisa la huko, aliuawa na Wayahudi. Tangu mwaka 66 hadi 73 hao walipigania uhuru wakashindwa; mwaka 70 Yerusalemu ulitekwa tena na Waroma na kuteketezwa pamoja na hekalu lake. Kuanzia hapo hadi leo dini ya Kiyahudi imebaki haina ukuhani wala sadaka; nguvu yake ni katika masinagogi inapofanyika ibada ya Neno la Mungu chini ya walimu wa sheria. Maangamizi hayo yalizidi kutenganisha Wakristo na Wayahudi, hasa kwa sababu Wakristo wa Yerusalemu walikimbilia ng’ambo ya Yordani badala ya kupigania uhuru, halafu wakarudi mjini mpaka vita vya pili vya Kiyahudi (132-135) ambapo Waroma wakabomoa tena Yerusalemu na kuwafukuza Wayahudi wote wasiweze hata kuingia wilayani na kuona kwa mbali mlima wake.

neg:
Wahasidimu
Wahasidimu ni kundi la Wayahudi (kwa Kiebrania חסידות, "hasidut", kutoka neno lenye maana ya "ibada").

neg:
Satyagraha
Ningalikuwa Muyahudi na ningalizaliwa nchini Ujerumani na kuwa na kazi pale, ningalidai Ujerumani kama nyumbani hata kama Mjerumani mrefu zaidi mwenye nguvu angeweza kudai, na kumpa changamoto anipige risasi au anitupe gerezani; Mimi ningekataa kukubali kufukuzwa au kubaguliwa. Na kwa kufanya hayo mimi sipaswi kuwasubiri Wayahudi wenzangu kujiunga nami katika upinzani wa kiraia, bali ningeamini kwamba mwishowe wengine hawangekuwa na budi kuufuata mfano wangu. Kama Myahudi mmoja au Wayahudi wote wangalikubali tiba iliyopewa hapa, yeye au wao hawangalikuwa katika hali mbaya zaidi kuliko ile waliyomo kwa sasa. Na kuteseka kwa hiari kungewapa nguvu na furaha ya ndani[...] unyanyasaji wa kimakusudi kwa Hitler kunaweza hata kusababisha mauaji ya kijumla ya Wayahudi kwa njia ya jibu lake la kwanza kwa azimio la uadui wa aina hiyo. Lakini ikiwa akili ya Kiyahudi ingeweza kutayarishwa kupitia mateso ya hiari, hata mauaji ninayowaza yangegeuzwa yawe siku ya shukrani na furaha kwamba Bwana alitenda kwa mikono ukombozi wa tabaka fulani hata mikononi mwa mnyanyasaji. Kwa wachamungu, kifo hakitishi.

neg:
Kitat ya Kiyahudi
Kitat ya Kiyahudi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Israel, Urusi na Azerbaijan inayozungumzwa na Watat. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kitat ya Kiyahudi nchini Israel imehesabiwa kuwa watu 70,000. Pia kuna wasemaji 8490 nchini Azerbaijan (2011) na 2010 nchini Urusi (2010). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitat ya Kiyahudi iko katika kundi la Kiajemi ya Magharibi.

neg:
Pasaka ya Kiyahudi
Kwa sababu kalenda ya Kiyahudi ni kalenda ya mwezi tarehe zake hubadilika katika hesabu ya kalenda ya Gregori yaani kalenda ya kawaida ya kimataifa. Kwa jumla Pasaka ya Kiyahudi inasheherekewa wakati wa miezi Machi au Aprili kwa sababu Nisan ni mwezi wa kwanza wa majira ya kuchipua.

neg:
Ukristo
Tangu hapo Wakristo hawakushiriki tena ibada pamoja na Wayahudi, wakazidi kuzingatia sakramenti ya Kumega Mkate katika Siku ya Bwana (Jumapili, siku inaposadikika Yesu alifufuka) badala ya Sabato (Jumamosi, siku ya pumziko ya Wayahudi). Kabla ya hapo Wakristo wa Kiyahudi walikuwa wanashika siku zote mbili.

neg:
Schutzstaffel
Baada ya kuanza vita dhidi ya Urusi imeshaonekana ya kwamba Wanazi walishindwa kushughulika idadi kubwa ya Wayahudi katika maeneo ya Ulaya ya Mashariki yaliyotekwa na Ujerumani. Kufuatana na itikadi yao walitaka kuwatenga Wayahudi na watu wengine lakini walishindwa kuwapatia nyumba na kuwalisha. Pia ilionekana kwa viongozi wa juu ya kwamba vita dhidi ya Urusi haikuenda jinsi ilivyopangwa na kuingia kwa Marekani vitani kuliongeza matatizo. Katika hali hii wakati wa mwisho wa 1941 / mwanzo wa 1942 walichukua hatua ya kuamua kile walichoita "usuluhisho wa mwisho wa swali ya Kiyahudi" yaani mauaji wa Wayahudi wote wa Ulaya.

neg:
Uzoroasta
Uzoroasta ni dini na falsafa inayopata jina lake kutoka nabii wake Zoroasta au Zarathustra, ambayo iliathiri imani ya Uyahudi na ya dini zilizotokana na Uyahudi.

neg:
Tanakh
Tanakh (תנ״ך) ni jina la Kiebrania la Biblia ya Kiyahudi.

neg:
Juma
Asili ya juma ni katika utamaduni wa kale wa Mashariki ya Kati tangu Babiloni. Imeenea duniani kote kupitia Biblia na desturi za Uyahudi na Ukristo.

neg:
Mkimbizi
Wayahudi wameishi katika kile ambacho sasa ni majimbo ya Kiarabu angalau tangu kifungoni nchini Babeli (597 KK). Kukataa kwa dunia ya Kiarabu kukubali kuwepo kwa nchi ya Wayahudi kulisababisha kuongezeka kwa ubaguzi na ukatili dhidi ya Wayahudi. Mnamo mwaka wa 1948, shirikisho la Uarabu lilitangaza Wayahudi kuwa raia adui. Akaunti za benki za Kiyahudi na mali ya Kiyahudi yalinyakuliwa, Wayahudi walikamatwa na kufutwa kazi, na masinagogi yalishambuliwa. Katika miaka ya mwanzo baada ya uhuru wa Israel idadi ya Wayahudi katika nchi za Kiarabu ilipungua kwa kiwango kubwa: nchini Yemen, kutoka 55,000 hadi 4,000; Iraq kutoka 135,000 hadi 6000; Aden kutoka 8,000 hadi 800; Misri kutoka 80,000 hadi 50,000, Libya kutoka 38,000 hadi 4,000; na Syria kutoka 30,000 hadi 5000.

neg:
Simba wa Yuda
Katika RASTAFARI, "The Simba wa Yuda" huwakilisha Mfalme Haile Selassie I wa Ethiopia,aliyepokea taji 2 Novemba 1930 na vyeo kama Mfalme wa Wafalme, Bwana wa Mabwana,na kubwaga Simba wa kabila la Yuda, Mteule wa Mungu na Nguvu ya Utatu. Warasta huchukulia kwamba Selassie ni mjukuu wa ukoo wa Israeli na kabila la Yuda kupitia ukoo wa Mfalme Daudi na Suleiman, na kwamba yeye pia ni Simba wa Yuda aliyetajwa katika Kitabu cha Ufunuo.

neg:
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Uadui dhidi ya Wayahudi ulitokea dhidi ya utawala wa Kirusi Kuanzia mwaka 1880 kulitokea ghasia mbalimbali ambako Wayahudi walishambuliwa katika miji ya Urusi. Wimbi la pili la ghasia hizo zilizoitwa pogromu likatokea mwaka 1905, ambapo Wayahudi zaidi ya 2000 waliuawa mjini Odessa . Wakati ule Wayahudi wa Urusi walianza kuhamia nje: wengi wao walikwenda Marekani, lakini wachache walielekea Palestina.
Mapogromu yalikuwa pia chanzo cha harakati mpya ya Uzayuni ("Zionism") kati ya Wayahudi wa Ulaya. Uzayuni ulilenga kuwapa Wayahudi eneo maalum ili wapate kujenga upya taifa katika dola lao wenyewe, ambako wangekuwa wenyeji, si kundi la pekee katikati ya watu waliowadharau.

neg:
Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Ilhali wakimbizi Wayahudi waliofika Israel walipokelewa katika jamii (ingawa utamaduni wao ulikuwa na tofauti nyingi na utamaduni wa Wayahudi waliotoka Ulaya) malakhi ya wakimbizi Waarabu waliendelea kuishi bila uraia. Hii ilikuwa msingi wa harakati za ukombozi wa Palestina iliyounda uadui na Israeli kwa miongo kadhaa.

neg:
Kiebrania
Kiebrania kilikuwa lugha ya Israeli ya Kale wakati wa Biblia kuanza kuandikwa. Baada ya Uhamisho wa Babeli Wayahudi walianza kutumia Kiaramu, na polepole Kiebrania hakikuzungumzwa tena, lakini kilifundishwa kama lugha ya kidini. Wayahudi wa kawaida walikitumia katika ibada na wataalamu waliandika vitabu kwa lugha hiyo.

neg:
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Waarabu walipinga ugawaji kwa kudokeza ya kwamba mpango wa ugawaji haukuwa adili kwa sababu zifuatazo. Mwaka 1947 Palestina ilikuwa na wakazi 1,845,000. Watu 1,237,000 au theluthi mbili walikuwa Waarabu, wakati watu 608,000 tu au theluthi moja walikuwa Wayahudi. Kumbe Dola la Kiyahudi lilitakiwa kupokea asilimia 56 cha ardhi, pamoja na maeneo yaliyofaa zaidi kwa kilimo ingawa mali ya Kiyahudi wakati ule ilikuwa asilimia 7 tu ya ardhi yote ya Palestina. Katika eneo la Dola la Kiyahudi takriban 40% ya wakazi wangekuwa Waarabu. Sehemu kubwa ya ardhi katika sehemu ya Dola la Kiarabu ilikuwa mlimani na haikufaa vema kwa ajili ya kilimo.

neg:
Pasaka ya Kiyahudi
Pasaka ina tarehe kamili katika kalenda ya Kiyahudi: inaanza 15 Nisan na kusheherekewa kwa siku saba hadi 22 Nisan. Siku ya kwanza na ya mwisho ni sikukuu hasa. Katika nchi ya Israel siku hizi mbili ni siku za kupumzika kazi. Wayahudi wengine, hasa nje ya Israel, husheherekea siku 8.

neg:
Yerusalemu
Yerusalemu (mara kwa mara pia Kudisi) (kwa Kiebrania ירושלים, "Yerushalayim", kwa Kiarabu: القدس, "al-Quds") ni mji wa Mashariki ya Kati wenye pande mbili. Kwa upande mmoja ni mji mkuu wa Israel. Kwa upande mwingine Yerusalemu ya mashariki inatazamiwa kuwa mji mkuu wa Palestina, ingawa imetawaliwa na Israel pia tangu 1967. Israel imetangaza tangu mwaka 1980 Yerusalemu yote kuwa mji wake mkuu wa milele, lakini nchi nyingi za dunia hazikubali azimio hilo, hivyo balozi za nchi za kigeni katika Israel ziko nje ya Yerusalemu.

neg:
Myahudi
Enzi ya pili ilikuwa kipindi cha Milki ya Hasmonea iliyoanza mnamo mwaka wa 140 hadi mwaka wa 37 KK. Tangu kuharibiwa kwa Thehebu la Kwanza, nchi geni ndizo zimekuwa kama nyumbani kwa Wayahudi wengi wa Dunia. Isipokuwa katika taifa la kisasa la Israeli, Wayahudi ni wachache katika kila nchi wanamoishi, na mara nyingi wameteswa katika kipindi chote cha historia, kusababisha idadi yao kupanda na kushuka katika karne zilizopita.

neg:
Jihadi
Jihadi ni neno lenye asili ya Kiarabu (جهاد "jihād") na lenye maana ya kujitahidi kwa ajili ya Allah katika dini ya Uislamu.

neg:
Nabii Ezekieli
Dini ya Kiyahudi mpaka leo inategemea sana kazi aliyoifanya Ezekieli ya kukazia utekelezaji wa Torati hata pasipo uhuru wa kisiasa. Muhimu kwake ni kwamba Wayahudi popote walipo wamtukuze Mungu kwa kufuata sheria yake. Tena alitabiri kuwa Mungu tu atawawezesha kufanya hivyo kwa kugeuza mioyo yao migumu kama mawe yadunde kama ile ya nyama, au vizuri zaidi kwa kuwatia moyo mpya na roho mpya wazishike amri zake (11:17-20; 36:26). Mungu atawaokoa kabla hawajatubu ili jina lake litukuzwe katika watu wake: wokovu anaouleta hautegemei matendo mema ya binadamu, bali muungano wa Mungu na wale walioitwa kwa jina lake (16:58-63). Hakuna kitabu kinachosisitiza utukufu wa Mungu kuliko hicho.

neg:
Ijumaa
Ijumaa ni siku ya sita katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Alhamisi na Jumamosi. Katika hesabu ya kimataifa ya ISO 8601 ni siku ya tano.

neg:
Ukristo
Wakati wa Yesu Waisraeli hao waliitwa "Wayahudi". Walio wengi waliishi nje ya nchi ya Israeli/Palestina, kutokana na vita vingi vya zamani vilivyosababisha wakimbizi kuhamia nchi zenye usalama zaidi. Jumuiya za Wayahudi zilipatikana katika miji yote mikubwa ya Afrika Kaskazini (hasa Misri na Libia), Ulaya Kusini na Asia Magharibi mpaka Uajemi.

neg:
Ukristo na dini nyingine
Ni wazi kuwa Ukristo unahusiana zaidi na dini ya Uyahudi, kwa sababu unatokana nayo na kutumia vitabu vyake vitakatifu (Tanakh na pengine Deuterokanoni pia). Haiwezekani kumuelewa Yesu kwa kumweka nje ya mazingira ya Kiyahudi.

neg:
Historia ya Wokovu
Baada ya Torati kuzidi kuzingatiwa na Wayahudi, wataalamu wake pia walizidi kuheshimiwa kama watu wa Neno la Mungu, wanaoleta mwanga wake katika maisha ya jamii. Hekima, iliyotafutwa hasa chini ya Wagiriki, ilipotambulika kuwa inapatikana katika Torati, wataalamu hao wakaja kushika nafasi ya watu wa hekima kama vile hao walivyoziba pengo lililoachwa na manabii. Wayahudi walizoea hali hiyo kiasi kwamba wakaona vigumu kumkubali Yesu ambaye hafafanui Torati kwa kufuata mapokeo ya wataalamu, bali kwa kujiamini kama manabii waliojiona wabebaji wa Neno la Mungu. Kweli ndiye Hekima ya milele ambaye ndani yake tunamjua Mungu, hivyo mwenendo wake na mafundisho yake haviwezi kuishia mambo yaliyozoeleka, kwa sababu kila mara ya Mungu yanapindua ya binadamu. La kufanya ni kujitahidi kufuata halafu kuelewa: ndiyo wongofu ambao Yesu aliudai pamoja na imani.

neg:
INRI
INRI ni kifupisho cha maneno ya Kilatini "Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum" ("Yesu Mnazareti Mfalme wa Wayahudi").

neg:
Waalevi
Waalevi ni jina kwa jumuiya ya kidini na kiutamaduni katika nchi ya Uturuki. Jina latokana na Ali aliyetazamiwa kuwa na tabia za kimungu katika mikondo mbalimbali ya Washia. Asili yao ni Uislamu wa Kishia jinsi ulivyoenea kati ya makabila ya Kiturki wakati walipohamia katika Anatolia (Uturuki wa leo) kuanzia karne ya 13. Idadi ya Waalevi hukadiriwa kuwa kati ya milioni 10 hadi 25. Wengi wao ni Waturuki au Waturki, wengine Wakurdi.

neg:
Jumatano
Jumatano ni siku ya nne katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Jumanne na Alhamisi.

neg:
Wanawake wa ukuta wa Kuomboleza
Wanawake wa Wall (Wanawake wa Ukuta wa) ni Wayahudi wa jinsia chama msingi katika Israeli ya kuhakikisha haki za wanawake kubeba juu ya mistari ya Torati ya kusoma Taurati na kuleta mavazi ya kidini katika ukuta Maombolezo, pia kuitwa (Kotel). chama kupanga kikundi cha maombi kike, ambapo baadhi ya wanawake wanazuoni kukutana siku moja kila mwezi wakati wa Rosh Hodesh (siku ya kwanza ya mwezi, kulingana na kalenda ya Kiyahudi), Wall, pia inajulikana (Kotel). anaomba kundi na ni jadi yaliyotolewa na wanawake ambao wanataka kusoma Torati na amevaa kata (Wayahudi sala joho), tèfilim (phylactery) na QUIP (Wayahudi sala cap). Tangu forodha kuwa maendeleo tangu mwaka 1967 na Rabbinate Orthodox katika uhusiano na wanawake, wengi wanakikundi kuteswa mashambulizi na Ultra-Orthodox, na kuwa na hata wamekamatwa na Polisi katika ukuta.

neg:
Historia ya Wokovu
Yona ni simulizi lililowahimiza Wayahudi waachane na ukabila kwa sababu Mungu anawahurumia watu wote (3-4). Kitabu cha Tobiti kinachora uadilifu wa Kiyahudi: uaminifu kwa Torati, upendo katika familia, sadaka kwa maskini, heshima kwa marehemu, utakatifu wa ndoa (12:6-22). Vitabu vya Esta na Yudithi vinahadithia ushujaa wa wanawake hao ili kuhimiza msimamo wa kufaa kwa wakati vilipoandikwa ambao ulikuwa mgumu kwa watu wa Mungu (Est 3:13a-g; Yudithi 13:11-20).
Mhubiri alisisitiza ubatili wa malimwengu yote (1:1-11) akimuunga mkono mwandishi wa Ayubu: mang’amuzi yanaonyesha matarajio ya kidunia hayana maana (8:10-17). Yoshua bin Sira alikabili pia masuala hayo (15:11-16:23), akituelekeza tutafute jibu katika siku ya mwisho. Kitabu cha Hekima kinakisiwa kuwa cha mwisho kuandikwa katika Agano la Kale kwa kuwa kilitungwa miaka 50 tu K.K. huko Misri katika lugha na utamaduni wa Kiyunani. Kina mpango mzuri sana na kutoa jibu wazi kuhusu suala la haki ya Mungu kwa waadilifu na waovu, kikifundisha uzima wa milele (2:23-3:10) hata kuliko kilivyowahi kufanya kitabu cha Danieli (12:1-4). Mbali na sehemu ya kitabu hicho na ya Esta, vile vyote vilivyoandikwa karne mbili za mwisho K.K. na kutunzwa kwa lugha ya Kiyunani vikaja kukataliwa na Wayahudi katika kubishana na Wakristo waliovitumia (mwaka 80 hivi B.K.), halafu na Waprotestanti wengi. Vinaitwa deuterokanoni (yaani “orodha ya pili”).

neg:
Adolf Hitler
Katika itikadi hiyo mbari ya juu ni watu wa Ulaya ya Kaskazini aliowaita "Waaria", na wale ambao ni duni zaidi ni watu weusi. Vikundi vingine vimo katikati. Lakini watu wabaya kabisa katika itikadi hiyo ni Wayahudi ambao ni wajanja wakuu upande mmoja, lakini hawana uwezo wa kuunda kitu kwa upande mwingine. Hivyo wanajaribu kwa ujanja wao kutawala dunia kwa kuiba fikra na mafanikio ya Waaria.

neg:
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Mwaka 1896 Theodor Herzl (1860-1904) aliandika kitabu "Dola la Wayahudi" alimodai kuundwa dola la pekee kwa ajili ya Wayahudi. Mkutano wa kwanza wa wafuasi wake ulichagua jina la "Zayuni" ambalo lilikuwa jina asilia la mlima wa hekalu mjini Yerusalemu; wakachagua jina hilo kwa sababu linataja mahali patakatifu zaidi pa Uyahudi. Mkutano huo uliazimia kuwa "Uzayuni unalenga kuunda makazi salama yaliyokubaliwa rasmi kwa ajili ya taifa la Kiyahudi katika nchi ya Palestina".

neg:
Upagani
Maandiko ya Biblia ya Kiebrania kwa kawaida yanatumia neno "goi / goyyim" (גוי / גוים ) kwa kutaja watu wasio Wayahudi. Goi inamaanisha "taifa" na mara chache inaweza kutumiwa pia kwa taifa la Israeli.. Lakini wingi wake "goyyim" (mataifa) unamaanisha watu wasio Wayahudi ambao pia wana imani tofauti.

neg:
Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Ubaguzi na mateso dhidi ya Wayahudi vilianza kuzidi hasa katika nchi za Milki ya Urusi na kusababisha idadi kubwa ya Wayahudi kuhama. Ilhali wengi walihamia Ulaya ya Kati na Marekani kulitokea pia na harakati ya Uzayuni iliyoona Wayahudi kuhamia nchi ya mababu wao. Wafuasi wa Uzayuni walifika Palestina wakanunua ardhi na kuunda vijiji vya Kiyahudi pekee pamoja na Wayahudi waliowahi kuishi kule.
Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia Milki ya Osmani ilipigana upande wa Ujerumani dhidi ya Urusi, Ufaransa na Uingereza. Mwaka 1917 serikali ya Urusi ilipinduliwa na sasa Uingereza ilitafuta kushawishi Urusi na Marekani kujiunga pamoja na vita upande wa Uingereza. Hapo serikali iliona vema kutafuta usaidizi wa jumuiya za Kiyahudi zilizokuwa kubwa hasa Urusi na Marekani. Hapo waziri Balfour aliandika barua kwa msemaji ya Wayahudi wa Uingereza ambamo aliahidi usaidizi wa Uingereza kwa kukubali kuanzishwa kwa "maskani ya kitaifa kwa Wayahudi" ("a national home for the Jewish people").

neg:
Matendo ya Mitume
Kuanzia hapo hadi leo dini ya Kiyahudi imebaki haina ukuhani wala sadaka; nguvu yake ni katika masinagogi inapofanyika ibada ya Neno la Mungu chini ya walimu wa sheria.

neg:
Kuhani mkuu
Katika Israeli ya Kale Kuhani Mkuu (kwa Kiebrania כהן גדול "kohen gadol") alikuwa kiongozi mkuu pekee wa ibada za dini ya Uyahudi tangu mwanzo wa taifa la Israeli hadi mwaka 70 B.K., hekalu la Yerusalemu lilipobomolewa moja kwa moja.

neg:
Maana ya maisha
Uzoroastro ni dini na falsafa inayopata jina lake kutoka kwa nabii wake Zoroaster, ambayo labda iliathiri imani za Uyahudi na dini zilitokana na Uyahudi. Wazoroastro wanaamini ulimwengu na Mungu apitaye fikra, Ahura Mazda, ambaye ibada yote inaelekezwa kwake. Kiumbe cha Azhura Mazda ni asha, ukweli na mpango ambao unazozana na kinyume chake, druj, uwongo na machafuko.

neg:
Oblast huru ya Kiyahudi
Oblast huru ya Kiyahudi (Kirusi: Еврейская автономная область) ni jina la eneo la shirikisho la Russia lililopo mashariki mwa Urusi mpakani kwa China.

neg:
Mbwa-kaya
Kwenye dini na utamaduni wa Kiyahudi mbwa hutunzwa kama wanyama wengine wanaoishi na binadamu. Sheria ya Kiyahudi inahitaji Wayahudi kulisha mbwa (na wanyama wengine) kabla yao wenyewe, na kupanga jinsi ya kuwalisha kabla ya kuanza kuishi nao.

neg:
Muumba
Imani hiyo katika Uyahudi na Ukristo inafafanua kwamba Mungu pekee ndiye aliyetokeza viumbe vyote kutoka utovu wa vyote.

neg:
Jewish Week
• Sanaa - Vitabu vya Wayahudi,picha za sanaa , maigizo, filamu, maonyesho ya makumbusho.

neg:
Historia ya Kanisa
Katika miji mbalimbali watu walianza kuwatesa hata kuwaua Wayahudi wakiwashutumu kwamba ndio waliomwua Yesu. Sisi tunaweza kushangaa jinsi hali hiyo ilivyoweza kutokea. Yesu mwenyewe alikuwa Myahudi na mpaka msalabani alifuata taratibu za taifa la Israeli. Mtume Paulo alifundisha ya kwamba Wayahudi hawawezi kupoteza ahadi na agano la Mungu kwao hata wakimkataa Yesu Kristo.

neg:
Uyahudi
Mbali ya Biblia, huheshimiwa pia maandiko ya Talmudi ambayo ni maelezo ya Biblia kuhusu maswali ya imani, historia na mapokeo ya Kiyahudi.

neg:
Damu
Makundi mbalimbali ya kidini na makundi mengine yamepewa shutuma za uongo kuwa yanatumia damu ya binadamu katika matambiko; shutuma hizo zinajulikana kama kashfa za damu. Aina maarufu sana ya kashfa hii ni kashfa ya damu dhidi ya Wayahudi. Ingawa hakuna tambiko inayohusisha damu ya binadamu katika sheria au desturi za Kiyahudi, [[uongo]] wa aina hii (mara nyingi unaohusiana na mauaji ya watoto) ulitumika sana katika [[Zama za Kati]] kuhalalisha mateso dhidi ya Wayahudi.

neg:
Pentekoste
Inawezekana kusema ya kuwa baada ya kifo na ufufuko wa Yesu wanafunzi wake - ambao walikuwa wote Wayahudi - walikutana kwenye sikukuu ya Kiyahudi ya Shavuot wakati ambapo Wayahudi kutoka nchi mbalimbali walipotembelea Yerusalemu kwa hija kwenye nafasi ya sikukuu ile.

neg:
Wakristo wa Kiyahudi
Hatimaye Wakristo wa Kiyahudi walionekana kundi dogo la watu waliozidi kuzingatia mno mambo ya Agano la Kale, tofauti na Wakristo wenzao; kwa mfano: tohara, Sabato na ibada za sinagogini. Tofauti kati yao na Wayahudi wengine ilikuwa tu imani kuhusu Yesu.

neg:
Uyahudi
Imani yake ni kwamba Mungu ni mmoja tu na wa milele; anajua na kuweza yote; ndiye aliyeumba mbingu na dunia akamteua Ibrahimu kuwa baba wa taifa la Mungu.

neg:
Ukristo na dini nyingine
Tangu hapo Wakristo hawakushiriki tena ibada pamoja na Wayahudi, wakazidi kuzingatia sakramenti ya Kumega Mkate katika Siku ya Bwana (Jumapili, siku inaposadikika Yesu alifufuka) badala ya Sabato (Jumamosi, siku ya pumziko ya Wayahudi). Kabla ya hapo Wakristo wa Kiyahudi walikuwa wanashika siku zote mbili.

neg:
Ukristo
Ni wazi kuwa Ukristo unahusiana zaidi na dini ya Uyahudi, kwa sababu unatokana nayo na kutumia vitabu vyake vitakatifu (Tanakh na pengine Deuterokanoni pia). Haiwezekani kumuelewa Yesu kwa kumweka nje ya mazingira ya Kiyahudi.

neg:
Simba wa Yuda
Katika ukristo, Simba wa Yuda alikuwa Yesu. Mashirika mengi ya kikristo hutumia jina simba wa Yuda kama alama au hata jina lao.
Jina hili liko katika Agano Jipya Katika kitabu cha Ufufunuo 5:5; "Na mmoja wa wale wazee akaniambia," Usilie: tazama, Simba wa kabila la Yuda, mjukuu maarufu wa Daudi, Amefungua kitabu, na amefungulia mihuri yake saba. "
Matumizi katika CS Lewis Mambo ya nyakati ya Narnia ya simba aitwaye Aslan kama Masihi inaweza kuwa takwimu kurejea mstari huu wa Ufunuo.

neg:
NSDAP
Lakini wabaya kabisa machoni pa itikadi hii walikuwa Wayahudi waliotazamiwa kama mbari au rangi ya pekee. Walitazamiwa kuwa walilenga kutawala dunia kwa mikono yao mawili ya Ukomunisti wa kimataifa na ubebari wa kimataifa. Katika itikadi hii yote miwili ilitawaliwa na Wayahudi.

neg:
Ladino
Ladino (pia: Kihispania ya Kiyahudi) ni lugha inayozungumzwa na Wayahudi katika nchi mbalimbali. Ni lugha ya karibu na [Kihispania] ikiwa na maneno ya Kiebrania ndani yake. Wasemaji wengi wako Israel, halafu Uturuki, Bulgaria na Marekani. Idadi ya wasemaji inaendelea kupungua; mnamo 1990 walikuwa 150,000 duniani.

neg:
Baraka
Uyahudi ulistawisha sana baraka (kwa Kiebrania בּרכה, berâkhâh, wingi ni "Berakhot") hasa kwa ibada za Hekalu la Yerusalemu, lakini pia nyumbani.

neg:
Kitabu cha Ezekieli
Dini ya Kiyahudi mpaka leo inategemea sana kazi aliyoifanya Ezekieli ya kukazia utekelezaji wa Torati hata pasipo uhuru wa kisiasa. Muhimu kwake ni kwamba Wayahudi popote walipo wamtukuze Mwenyezi Mungu kwa kufuata sheria yake. Tena alitabiri kuwa Mungu tu atawawezesha kufanya hivyo kwa kugeuza mioyo yao migumu kama mawe yadunde kama ile ya nyama, au vizuri zaidi kwa kuwatia moyo mpya na roho mpya wazishike amri zake (11:17-20; 36:26). Mungu atawaokoa kabla hawajatubu ili jina lake litukuzwe katika watu wake: wokovu anaouleta hautegemei matendo mema ya binadamu, bali muungano wa Mungu na wale walioitwa kwa jina lake (16:58-63). Hakuna kitabu kinachosisitiza utukufu wa Mungu kuliko hicho.

neg:
Kiuda
Kiuda ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wauda. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kiuda imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiuda iko katika kundi la Cross River.

neg:
Uhindu
Uhindu (kwa Kisanskrit: हिन्दू धर्म: Hindū Dharma; pia सनातन धर्म Sanātana Dharma) ni dini kubwa yenye asili katika Bara Hindi.

neg:
Huruma
Sifa hiyo kwanza ni wa "Mungu" kadiri ya dini mbalimbali, zikiwemo Uyahudi, Ukristo na Uislamu.

neg:
Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Mwaka 1947 Umoja wa Mataifa uliamua mpango wa kugawa Palestina ambako madola mawili yangeanzishwa, moja ya Kiarabu na moja ya Kiyahudi pamoja na Yerusalemu kama eneo la pamoja. Nchi za Waarabu na za Waislamu zilipinga azimio lililopita kwa kura 33 ndiyo dhidi 13 hapana ilhali 10 hazikupiga kura. Nadani ya Palestina ilianza mara moja vita ya wenyewe kwa wenyewe kati ya kundi ta Wayahudi na Waarabu wenye silaha ilhali Wingereza waliingilia mara kadhaa tu kwa sababu waliandaa kujiondoa nchini.

neg:
Historia ya Wokovu
Kwa namna ya pekee inajibu kinaganaga maswali kuhusu wokovu: unapatikana kwa njia gani? Kwa nini Wayahudi wengi walishindwa kumuamini Yesu ili kuupata? Kwa nini mataifa yameupokea badala yao? Aliyepata wokovu anaishi vipi? Je, Wayahudi wametupwa moja kwa moja?

neg:
Ukumbusho (liturujia)
Ukumbusho (kutoka kitenzi "kukumbuka"; kwa Kiyahudi זִכָּרוֹן, "zikkaron"; kwa Kigiriki ἀνάμνησις, anamnesis; kwa Kiingereza "memorial") ni neno zito katika teolojia na liturujia ya dini ya Uyahudi na Ukristo vilevile.

neg:
Pasaka
Pasaka ni sikukuu muhimu katika dini za Uyahudi na Ukristo. Jina la Pasaka limetokana na neno la Kiebrania "פסח" (tamka: pasakh).
Taarifa za Agano Jipya zinatoa habari ya kuwa kufa na kufufuka kwa Yesu yametokea wakati wa sikukuu ya Pasaka ya Kiyahudi. Kwa hiyo jina la sikukuu hiyo limeendelea kutumika kwa ajili ya sherehe ya Kikristo.

neg:
Jewish Week
"Makala haya ni kuhusu gazeti la kila wiki lililochapishwa katika jiji la New York. Unaweza kuangalia ,pia, Washington Jewish Week"
"Jewish Week" ni gazeti la kila wiki linalohudumia jamii ya Wayahudi katika jiji la New York. "Jewish Week" huhusisha habari, matukio, mitindo mipya na vipengele & uchambuzi wa jamii ya Wayahudi katika New York na husomwa duniani kote.

neg:
Uyahudi
Hata wakati ambapo idadi yao ilikuwa ndogo duniani, imani yao ilikuwa na athira kubwa. Wataalamu wengine huuita "dini mama" ya Ukristo na Uislamu.