query: Je,nchi gani yenye kuzalisha chungwa kwa wingi zaidi duniani?

pos:
Chungwa
Machungwa kwa kawaida hulimwa kwaajili ya biashara na hulimwa maeneo mengi duniani. Wazalishaji wa machungwa wanaoongoza duniani ni Brazili, Marekani na Meksiko. Machungwa huathirika kwa haraka sana na ukungu hivyo huhitaji matunzo mazuri pindi joto dogo sana linapotegemewa.
sinensis JPG01.jpg
mti wa mchungwa.

neg:
Nguruwe Mweusi
Nadharia iliyokubalika zaidi ni kwamba nguruwe wa kwanza waliletwa kwenye Peninsula ya Iberia na Wafoinike kutoka pwani ya Mashariki ya Mediterania, ambao waliingia na nguruwe mwitu. Ni mfano wa nadra katika uzalishaji wa nguruwe ulimwenguni. Uzazi wa Iberia kwa sasa ni moja ya mifano michache ya uzazi wa ndani ambao umebadilishwa na mazingira ya wachungaji ambao ni matajiri wa ardhi hasa katika rasilimali za asili.

neg:
Chungwa
Machungwa yanakuzwa katika hali mbalimbali za joto duniani kote, na ladha yake hubadilika kuanzia hali ya utamu mpaka uchungu kabisa. Tunda kwa kawaida humenywa na kuliwa au huminywa na sharubati yake kunywewa. Limezungukwa na ganda lenye ladha chungu lakini huweza kukamuliwa na kuondolewa maji yake na kutumika kwa chakula cha mifugo. Pia hutumika kuongeza ladha ya vyakula vingine na hata maganda yake hufaa kwa kazi hii. Sehemu nyeupe ya ndani, kati ya nyama na ganda la nje nayo huwa na vitamini sawa kabisa na nyama ya ndani.

neg:
Mahindi
Mahindi yanalimwa duniani kote, na uzito wa mahindi huzalishwa kila mwaka zaidi ya mwaka uliopita. Wakati Marekani ikizalisha karibu nusu ya mahindi yote duniani, ( ~42.5%), nchi nyingine zinazoafanya vizuri ni China, Brazili, Meksiko, Argentina, India an Ufaransa. Uzalishaji wa dunia ni karibu tani milioni 800 mwaka 2007, juu kidogo tu ya mchele ( tani milioni 650) na ngano ( ~tani milioni 600). Mwaka 2007, zaidi ya hekta milioni 150 za mahinid zilipandwa duniani nzima, kwa zaidi ya kg 4970.9 kwa hekta. Mazao yanaweza kuwa zaidi ya hapa kwa baadhi ya maeneo mengine duniani; utabiri wa mwaka 2009 unaonesha Iowa ingezalisha kg 11614 kwa hekta.

neg:
Zinki
Hupatikana ndani ya madini haitokei kiasili kama elementi tupu. Huchimbwa hasa China, Peru, Australia, Kanada, Marekani, Meksiko na Afrika Kusini.
Matumizi ya zinki ni takriban tani milioni 11 kwa mwaka (2006). Takriban nusu yake ni kwa kuzuia ubabuzi (kutokea kwa kutu) wa mabati au vifaa vingine vya chuma kwa njia ya galvania n.k..

neg:
Meru, Kenya
Meru ndio eneo kuu la ukuzaji wa Miraa (Khat) nchini Kenya. Wakulima wengi wanapendelea kuzalisha miraa kwa kuwa ina faida kubwa kifedha.

neg:
Chungwa
Chungwa, na hasa chungwa tamu, ni jamii ya matunda ya citrus, na huaminika kuwa yalikuzwa miongoni mwa enzi za pomelo na tangerine. Mti wake mdogo utoao maua hufikia urefu takribani mita kumi na majani yake yasiyokauka muda wote.
Machungwa asili yake ni huko kusini mwa Asia. Tunda lifahamikalo kisayansi kama Citrus sinesis huitwa chungwa tamu ili kutofautisha na Citrus aurantium, chungwa chungu.
and cross section.jpg chungwa zima na kipande chake

neg:
Nchi za Maziwa Makuu
Maziwa ya Viktoria, Tanganyika na Nyasa hushika robo moja ya maji matamu (yasiyo maji ya chumvi) yaliyopo duniani.

neg:
Tawa
Kwa upande wa kilimo kata hii inalima kwa wingi mazao ya matunda kama vile machungwa, mananasi, maembe, machenza pamoja na maparachichi. Mazao mengine ya kibiashara yanayolimwa kwa wingi ni pilipili mtama, tangawizi, bizari, karafuu, ndizi, mihogo, magimbi pamoja na viazi vikuu. Ni kwa kiasi kidogo sana kata hii inalima mazao ya nafaka kama vile mahindi, mtama pamoja na mpunga.

neg:
Ndizi
Ndizi hulimwa katika zaidi ya nchi 107 duniani. katika nchi nyingi, ndizi humaanisha zile laini na tamu ambazo huliwa kama matunda baada yamlo. Lakini pia ndizi zaweza kukatwa na kukaushwa na kuliwa kama vile chipsi. Ndizi zilizokaushwa pia zaweza kusagwa na kupata unga wa ndizi.Ingawa baadhi ya aina ya migomba ya mwituni huwa na ndizi zenye mbegu kubwa na ngumu, ndizi zinazoliwa kwa kawaida huwa hazina mbegu. Kwa kawaida ndizi zote aidha hutumiwa zikiwa zimeiva, za njano na laini au zikiwa mbichi yaani, za kijani na ngumu kiasi. Kwa wastani ndizi zinazouzwa biashara kimataifa ni asilimia 10 – 15 tu, huku Marekani na Uingereza wakiwa wanunuzi wakuu.
Maubmile.
1.png
mmea wa ndizi.

neg:
Mkonge Dume
Mkonge dume ni kiasili mmea wa Meksiko lakini imesambazwa nchi nyingi za kitropiki kutokana na umuhimu wake wa kiuchumi, hasa zao la katani. Kuna mashamba makubwa kwenye kanda la pwani la Afrika ya Mashariki. Kwa miaka mingi Tanzania iliongoza duniani katika zao hilo.

neg:
Punda
Punda ni wanyama wakubwa kiasi wa nusujenasi "Asinus" ya jenasi "Equus" katika familia "Equidae" wafananao na farasi mdogo. Spishi moja ("Equus kiang"), ambayo inatokea Asia, huitwa kiang'. Punda anayejulikana sana ni yule anayefugwa (Punda-kaya), lakini kuna punda porini pia. Watu huwatumia punda wafugwao kwa kubeba mizigo, kuvuta magari au kuwarakibu. Punda wanaweza kuzaliana na farasi lakini watoto wao (baghala au nyumbu) hawazai tena kwa kawaida.

neg:
Mkiwi
Mikiwi ni mimea ya jenasi "Actinidia" katika familia Actinidiaceae. Mimea hii ni vichaka vyenye urefu wa hadi m 6 au mitambazi ya hadi m 30. Inazaa matunda yalikayo ambayo huitwa kiwi. Asili ya mimea hii ni Asia ya Mashariki lakini spishi kadhaa hukuzwa katika nchi nyingine, mkiwi wa kawaida ("Actinidia deliciosa") hasa katika Italia na Nyuzilandi.

neg:
Sensa
Sensa kongwe duniani inatoka Uchina wakati wa Utawala wa Han. Kuchukuliwa machweo ya 2 BK, inachukuliwa na wasomi kuwa sahihi kabisa. Wakati huo kulikuwa na watu milioni 59.6 walioishi Han (jimbo) Uchina, idadi kubwa zaidi ya watu duniani. Sensa kongwe ya pili iliyohifadhiwa pia ilitoka Han, kutoka 140 AD, wakati watu kidogo tu zaidi ya milioni 48 walihesabiwa. Uhamiaji kwa wingi kuelekea kusini mwa Uchina kunaaminika kusababisha kushuka sana kwa hesabu hiyo.

neg:
Chungwa
Asili yake ni katika Asia ya Kusini-Mashariki ambako lilioteshwa na wakulima.
Kuna aina mbili yanayotofautiana kwa ladha ama chungu au tamu.

neg:
Mnyanya
Nyanya zilikuwa hazizalishwi huko Uingereza mpaka 1590, kulingana na Smith. Miongoni kati ya wakulima wa mwanzo alikuwa ni John Geral, daktari-Kinyozi. Kitotou Geralds’s Iteneal’, kilichochapishwa mapema 1597, kilizua mjadala wa kwanza kuhusu nyanya huko uingereza. Gereld alijua kuwa nyanya zinaliwa huko Hispania na Italia. Lakini aliamini majani yake yana sumu na tunda lake (nyanya) ni salama. Na hadi kufikia miaka ya 1200, watu wengi walikuwa tayari wanakula sana nyanya.

neg:
Sungura wa Kizungu
Sungura wa Kizungu ni chakula kwa watu wa Ulaya, Australia na Nyuzilandi. Sungura bado ni maarufu na wanauzwa katika bucha za huko Uingereza, japo si mara nyingi sana kwenye masoko makubwa. Sungura pia walikuwa wanauzwa sana huko Australia na tangu uzuke ugonjwa wa sungura huko watu waliacha tena kula nyama ya sungura.
Wanapotumika kwa chakula sungura huwindwa kwa ajili ya nyama. Sungura huwindwa kwa bunduki, na wakati mwingine mbwa husaidia kuwinda. Maeneo mengine sungura hufugwa maalumu kwa ajili ya nyama. Sungura huuwawa kwa kugongwa kwa nguvu kisogoni kabla ya kuchinjwa. Nyama ya sungura ni chanzo kizuri cha protini. Inaweza kutumiwa kw namna nyingi ambavyo nyama ya kuku ingeweeza kutumika. Kuna baadhi ya wapishi husema nyama ya sungura huwa na radha ya kuku.
Sungura pia ni chakula kizuri kwa chatu hasa kwa huko Bama ambapo chatu hula sungura mmoja kila baada ya wiki moja.
Ngozi ya sungura ikiwa na manyoya, hutumika nguo na mavazi mbalimbali kama vile kofia. Sungura waitwao angora hufugwa kwa ajili ya nywele zao ndefu zxitumikazo kwa ajili ya nguo kama vile kondoo wa sufu. Sungura pia huzalisha mbolea nzuri, na mkojo wao wenye naitrojeni ya kutosha hufanya milimao izae vizuri sana. Maziwa ya sungura pia huwa dawa na kirutubisho kizuri sana kwasababu ya kiwango kikubwa cha protini.

neg:
Chungwa
matunda yote jamii ya jenasi ya citrus, huzaliana na familia yao hujumuisha machungwa, ndimu na limao. Matunda ya jamii hii huonwa kama ni ya ain aya beri sababu ya kuwa na mbegu nyingi, kuwa laini na nyama nyingi huku yakikua kutoka kwenye ovary moja.
Kama ilivyo kwa jamii ya matunda ya citrus, machungwa nayo huwa na hali ya aside, yenye kiwango cha pH karibu na 2.5 -3, kulingana na umri wake, ukubwa na aina ya chungwa. Japo si kama ilivyo kwa limao, bado machungwa huwa na kiwango cha asidi cha kutosha, sawa kabisa na hata siki ya nyumbani.

kiwango cha uzalishaji wa machungwa duniani.

neg:
Chui
Data kutoka mwaka 1996 zinaonesha kuwa chui ndio waliosambaa zaidi kwa wanyama wote jamii ya paka, na hasa katika sehemu za kusini mwa Asia na katikati mwa Afrika,ingawa tangu hapo kiasi hicho kimeanza kupungua.

neg:
Kuku
Asili ya kuku zetu ni kuku-mwitu mwekundu wa Asia ya Kusini-Mashariki. Ilisemekana kuwa, kuku walianza huko India, lakini ushahidi wa sasa unaonyesha kuwa walianza huko Vietnam miaka 10,000 iliyopita. Ufugaji wake ulisambazwa Asia Bara na Polynesia. Mabaki ya mifupa ya kuku yamepatikana China yakiwa na umri wa miaka 8,000. Kutoka Asia ya Kusini-Magharibi kuku walisambazwa pia Uhindi na kupitia Uajemi hadi Ugiriki na sehemu nyingine za Ulaya, Misri n.k. Inaaminiwa ya kwamba kuku waliletwa Amerika Kusini kabla ya kuja kwa Kolumbus kupitia Pasifiki.
Kuku hula majani na nyama. Wakiwa mwituni mara nyingi huonekana wakitumia muda wao mwingi kuparua-parua kutafuta mbegu, wadudu na hata wanyama wakubwa kama vile mijusi na panya pori wadogo.

neg:
Miraa
Miraa ni maarufu sana Yemeni ambapo kilimo chake hutumia rasilimali nyingi za kilimo. Inakadiriwa kuwa asilimia 40 ya maji ya nchi huelekea kumwagilia miraa na uzalishaji unaongezeka kwa asilimia 10 hadi 15 kila mwaka. Sababu moja kubwa ya kulimwa kwa miraa Yemeni ni mapato yanayotokana na zao hili. Nchini Kenya miraa huzalisha hasa katika eneo la Meru kwa ajili ya soko ya Somalia.

neg:
Uhindi
Kwa eneo ina nafasi ya saba duniani, lakini kwa idadi ya wakazi (1,276,267,000 mwaka 2015) ni nchi ya pili baada ya China. Kati ya nchi za kidemokrasia ndiyo yenye watu wengi zaidi duniani. Tena inakadiriwa kwamba miaka ya hivi karibuni itapiku China.

neg:
Kuku
Kuku ("Gallus gallus domesticus") ni ndege anayefugwa na binadamu nyumbani tangu miaka 8,000 hivi. Kwa sababu hiyo ni miongoni mwa wanyama waliosambaa zaidi duniani na ndio ndege walio wengi zaidi duniani.

neg:
Kuku
Zaidi ya kuku bilioni 50 huzalishwa duniani kwa ajili ya chakula, hasa kwa ajili ya nyama na mayai yao. Kwa ujumla, Ulaya hutumia mayai milioni 29 kwa siku.

neg:
Chang'aa
Changa'aa ni pombe ya gongo, ambayo nchini Kenya ni maarufu kwa jina la chang'aa. Kutokana na ukali wake, ni kinyume cha sheria kutengeneza, kuiuza au kuitumia. Pombe hii hutengenezwa na mchanganyiko wa mapapai yaliyooza, amira, sukari aina ya 'molasses', na maji.

neg:
Mzumai
Mzumai ("Chrysopogon zizanioides") ni spishi ya nyasi katika nusufamilia Andropogoneae. Kwa asili spishi hii inatoka Uhindi lakini siku hizi hupandwa sana katika ukanda wa tropiki. Nchi kuu za uzalishaji ni Haiti, Uhindi, Java na Reunion.

neg:
Mpunga wa kiasia
kiwango cha uzalishaji wa mpunga duniani.
Uzalishaji wa mpunga duniani [25] kiliongezeka sana kutoka tani milioni 200 mnamo 1960 mpaka tani milioni 600 mwaka 2004. Wazalishaji wanaoongoza ni China (26% ya mazao ya dunia), India (20%), Indonesia (9%) na Bangladeshi (5%).

neg:
Mchikichi
Lakini imepatikana pia Afrika ya Mashariki: Kenya, Tanzania, Uganda.
Migunda mikubwa ya michikichi iko hasa Malaysia na Indonesia zenye mavuno ya 80% ya mawese duniani.

neg:
Funguvisiwa
Funguvisiwa kubwa kabisa duniani ni lile la Indonesia pamoja na Ufilipino linaloitwa pia Funguvisiwa la Malay.

neg:
Mpunga
Mpunga ni chanzo cha chakula kwa watu wengi duniani. Punje (mbegu) zake ni nafaka na huitwa mchele. Mchele uliopikwa ni wali.

neg:
Chungwa
Michungwa huweza kukuzwa maeneo yenye joto na hata yale yenye baridi. Kama ilivyo kwa matudna mengine ya citrus, ili kupata mazao mazuri haina budi kukuza michungwa katika joto la 15.5 °C - 29 °C. Miti ya machungwa iliooteshwa kutokana na mbegu zilizonunuliwa madukani inaweza kuwa tofauti kabisa na ile miti ya asili iliyozalidha mbegu hizo. Hii hutokana na mabadiliko ya kizazi yanayotokana na kuchanganywa mbegu kisayansi kwa muda mrefu. Ili kupata mmea wa mchungwa kama tunda ulilolininunua, huna budi kuitunza mbegu hiyo kwenye unyevunyevu kisha tu baada ya kuzitua kwenye tunda na kuziotesha katika hali ya unyevu; na pindi mmea uchipuapo hapo ukapandwe kwenye udongo kusudiwa.

neg:
Chromi
Madini za chromi huchimbwa hasa Afrika Kusini (50 % ya mahitaji yote ya dunia), halafu Kazakhstan (15,2 %), Uhindi (12,1 %), Zimbabwe (3,7 %) na Ufini (3 %).

neg:
Mahindi
kiwango cha uzalishaji wa mahindiduniani 2005
uvunaji wa mahindi wakati wa uvunaji wa rekodi huko Jones County, Iowa, mnamo 2009

neg:
Tofaa
Zaidi ya tani milioni 55 za matufaa zilizalishwa duniani kote ndani ya mwaka 2005, kwa thamani ya takribani dola za kimarekani bilioni 10. China pekee ilizalisha karibu 35% ya jumla hii./ [4] marekani ni ya pili kwa uzalishajji, kwa zaidi ya 7.5% uzalishaji duniani. Uturuki, ufaransa, Italia na Irani pia wazalishaji wazuri wa tufaa.Tufaa pori aina ya Malus sieversii.

neg:
Zabibu
Kulingana na shirika la Umoja wa mataifa la chakula na kilimo, ( FAO ), kilometa za mraba za dunia zinatumika kwa kilimo cha zabibu. Asilimia 71 ya zabibu yote duniani hutumika kutengeneza mvinyo, 27% huliwa kama matunda ya kawaida na 2% kama zabibu za kukausha. Maeneo haya yaliyotengwa kwa kilimo cha zabibu hukua kwa 2% kila mwaka.
Jedwali lifuatalo linaonesha wazalishaji wakubwa wa mvyinyo na maeneo ya nchi hizo yaliyotengwa kwa kilimo cha zabibu.

neg:
Uvuvi
Uvuvi ni kati ya shughuli za kale kabisa za binadamu na katika uchumi huhesabiwa katika sekta za msingi pamoja na kilimo na uchimbaji wa madini. Kutokana na takwimu za FAO kuna watu milioni 38 duniani wanaofanya kazi ya kuvua au kufuga samaki na hivyo husaidia kukuza uchumi wa nchi fulani.

neg:
Vitamini C
Matunda kama limau, chungwa na balungi ni vyanzo bora vya vitamini C. Kwa jumla karibu matunda yote yenye ladha ya kichungu ni chanzo chake.

neg:
Gerimani
Hupatikana mahali pengi ndani ya madini ya shaba na zinki kwa asilimia ndogo haitokei kiasili kama elementi tupu. Huchimbwa hasa China, Urusi, Kanada, Ufini na Marekani. Uzalishaji kwenye mwaka 2011 ilikuwa mnamo tani 100. Takriban theluthi moja ya uzalishaji wake ni kwa njia ya kurejeleza..

neg:
Kuku wa Nyama
Wana manyoya meupe na ngozi ya manjano. Kuku hawa wa faida katika nyama kwa sababu inakosa "nywele" za kawaida ambazo wengi wa aina tofauti wanabidi kuchomwa baada ya kutoa manyoya. Kuku wote wa kike na kume huchinjwa kwa ajiliya nyama zao. Katika mwaka wa 2003, kuku wa nyama takriban bilioni 42 walizalishwa,asilimia 80% ambao walitayarishwa na makampuni nne: Aviagen, Cobb-Vantress, Hubbard mashamba, Hybro.

neg:
Kujiua
Viwango vya kujiua hutofautiana pakubwa kati ya nchi na wakati. Takwimu kwa asilimia ya vifo mwaka wa 2008 zilikuwa: Afrika 0.5%, Kusini Mashariki mwa Asia 1.9%, Marekani 1.2 na Uropa 1.4%. Viwango kwa kila watu 100,00 vilikuwa: Australia 8.6, Canada 11.1, Uchina 12.7, India 23.2, Uingereza 7.6, Marekani 11.4. Kujiua kumerodheshwa katika nafasi ya 10 kama [[kifo|kisababishi cha kifo]] kinachoongoza nchini Marekani mwaka wa 2009, ikiwa ni takriban visa 36,000 kila mwaka. Takriban watu 650,000 hupatikana katika idara ya dharura kila mwaka kutokana na majaribio ya kujiua. Nchi za [[Lithuania]], Japani na Hangeria zina viwango vikubwa zaidi vya aina za kujiua. Nchi zilizo na idadi kuu zaidi ya visa vya kujiua ni Uchina na India, zikihasibia zaidi ya nusu yaidadi yote Nchini Uchina, kujiua ni kisababishi cha 5 kikuu cha kifo.

neg:
Kuku Mashuhuri Tanzania
Jinsi siku zinavyosogea mbele ndivyo hivyo utaalamu wa uzalishaji wa kuku unavyozidi kuendelea. Wafugaji wengi wa kuku binafsi au makampuni duniani, ambayo yanayo mashamba makubwa, na wanazalisha kuku wa biashara, waenaendelea kuzalisha kuku wa aina mbalimbali kwa madhumuni ya utagaji sana wa mayai au utoaji wa nyama bora. Kuku hawa hupewa majina mbalimbali na mara nyingi hutangazwa kwenye magazeti ili wafugaji wapate kununua. Kuku hawa wanazidi kuingia nchini Tanzania, kwa mfano Anak, Chunky na Cobb ambao ni wa nyama. Shaver 288 na Shaver 577 ambao ni wa mayai.

neg:
Shayiri
Shayiri ilikuwa inakuzwa kwenye nchi takribani 100 duniani mwaka 2007. Mnamo mwaka 1974, mavuno ya dunia nzima yalikuwa tani 148,818,870 na kisha hapo yamekuwa yakipungua.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Ziwa Turkana, Kenya, ndiyo ziwa la jangwani kubwa na lenye maji ya chumvi nyingi kuliko yote duniani.

neg:
Kanada
Kanada ni nchi kubwa ya pili duniani lakini maeneo mengi ni baridi mno, hawana watu.

neg:
Muhindi
Muhindi ni nafaka inayolimwa kwa wingi zaidi duniani. Mavuno ya dunia ya mwaka 2005 yalileta matokeo yafuatayo: mahindi tani milioni 710.3; mchele tani milioni 628.5 na ngano tani milioni 620.0.

neg:
Nguruwe-kaya
Nguruwe-kaya ni kundi la wanyama wanaofugwa kote duniani. Kibiolojia ni nususpishi ya "Sus scrofa". Jumla ya nguruwe duniani hukadiriwa kuwa bilioni mbili.

neg:
Mahindi
Mahindi ndiyo zao linalolimwa kwa wingi kuliko yote huko Amerika (tani za metriki milioni 332 kila mwaka kwa Marekani pekee). Mahindi mahuluti yanapendwa na wakulima wengi kwa sababu ya mazao yake mengi baada ya kubadilisha kizazi chake.

neg:
Tumbaku
Katika nchi zilizoendelea kilimo cha tumbaku kimepungua na kiasi cha China kumeongezeka.

neg:
Kuoza kwa meno
Kote duniani, takribani watu bilioni 2.43 (asilimia 36 ya idadi ya watu)  wana meno yaliyooza ya kudumu. Shirika la Afya Duniani linakadiria kuwa karibu watu wote wazima huwa na meno yaliyooza kwa wakati fulani. Meno ya watoto wachanga huathiri karibu watu milioni 620 au asilimia 9 ya idadi ya watu. Uozaji wa meno hutokea sana kwa watu wazima na watoto kwa miaka ya hivi karibuni. Ugonjwa huu unapatikana sana katika nchi zinazostawi na kiasi kwa nchi zilizostawi kwa sababu ya matumizi ya sukari kiasi.

neg:
Ethanoli
Nchini Brazil ethanoli hutengenezwa kwa wingi kutokana na miwa na sasa inatosheleza asilimia 18 ya mahitaji ya fueli ya magari katika nchi hii.

neg:
Jumuiya ya nchi zinazozalisha mafuta duniani
Mara nyingi OPEC haikufaulu kushikamana kwa nchi zote.

neg:
Ruangwa
Mazao makuu ya chakula yanayozalishwa ni mahindi; mtama, mhogo na Jamii ya kunde. Eneo linalolimwa mazao hayo ni Hekta 72,000 (35%) na mazao yanayozalishwa ni tani 42,127 kwa mwaka.

neg:
Uislamu kwa nchi
Kulingana na ripoti ya Pew Research Center mnamo 2010 kulikuwa na idadi kubwa ya Waislamu katika nchini zipatazo 49. Karibu asilimia 62 ya Waislamu wa duniani kote wanaishi Kusini na Kusini mashariki mwa bara la Asia, ikiwa na wafuasi zaidi ya bilioni 1. Nchi yenye idadi kubwa ya Waislamu duniani ni Indonesia, hii peke yake inachukua asilimia 12.7 ya idadi ya Waislamu wote wa dunia, ikifuatiwa na Pakistan (11.0%), India (10.9%), na Bangladesh (9.2%).
Karibia asilimia 20 ya Waislamu wanaishi katika nchi za Kiarabu. Huko Mashariki ya Kati, nchi ambazo si za Kiarabu - Uturuki na Iran - ni nchi zenye Waislamu wengi sana; huko Afrika, Misri na Nigeria zina jumuia nyingi za Kiislamu. Tafiti hii imekuta Waislamu wengi zaidi huko Uingereza kuliko hata Lebanon na wengi zaidi huko China kuliko hata nchini Syria.

neg:
Mbuni wa Kawaida
Mbuni wa kawaida hufugwa duniani kote, hasa kwa manyoya yake, ambayo yanapendeza sana kwa rangi zake. Ngozi yake hutumiwa kutengeneza bidhaa za ngozi na nyama yake huuzwa kwa walaji nyama.

neg:
Mnanasi
Asili yake ni Amerika ya Kusini ingawa kwa sasa unakuzwa sehemu nyingi za dunia.

neg:
Boga
Mboga huwa sehemu za uzazi, kike na kiume katika mmea mmoja. Ua la kike hutofautishwa kwa ovary ndogo chini ya petali maua haya yenye rangi ingawa hudumu kwa muda mfupi sana, kama siku moja hivi rangi ya maboga hutokana na pigmenti za rangi ya njano zilizonyingi sana kwenye mmea huo.virutubisho muhimu ni mteini na karotini ambayo ni muhimu kwa kutengeneza vitamin A ndani ya mwili.
Maboga hukua maeneo mbalimbali ya dunia kutokana na sababu za kilimo ( kama vile kulisha wanyama) mpaka sababu za kibiashara na mapambo katika mabara yote saba. Ni bara la atrantiki pekee ndio hushidwa kuzalisha maboga wazalishaji wakubwa wa maboga duniani ni marekani, meksiko, india na china.
Kilimo cha maboga marekani kama ilivyo zao maalumu huko marekani kilogrammu ilioni 680 za maboga huzalishwa kila mwaka, majimbo yanayoongoza kuzalisha maboga huko marekani ni pamoja na Illinois, inainna, ohio, califania, na Pennsylvania, kulingana na idara ya kilimo ya illlinors, 95% ya maboga yanayofanyiwa utayarishaji wa ndani hutokea Illonois.

neg:
Kuvuja damu baada ya kuzaa
Katika mataifa yanayostawi, takriban asilimia 1.2 ya wanawake wanaozaa hukumbwa na hali ya kuvuja damu baada ya kuzaa, na hali hii ilipotokea, takriban asilimia 3 ya wanawake walifariki. Hali hii husababisha vifo 44,000 hadi 86,000 kote duniani kila mwaka, hivyo ndicho kisababishi kikubwa zaidi cha kifo katika ujauzito. Takriban 0.4 ya wanawake 100,000 wanaozaa hufariki kutokana na kuvuja damu baada ya kuzaa katika mataifa ya Uingereza, ilhali takriban wanawake 150 kati ya 100,000 wanaozaa hufa katika mataifa ya kusini mwa jangwa sahara. Viwango vya vifo vimepungua pakubwa tangu angalau miaka ya mwisho wa 1800 katika mataifa ya Uingereza.

neg:
Sukumawiki
Sukumawiki (pia: sukuma wiki) ni aina ya kabichi isiyoumba 'kichwa' na inayoliwa sana katika Afrika ya Mashariki, hususa nchini Kenya. Inatengenezwa kwa kutumia majani mabichi yanayopikwa. Lakini sukumawiki inaweza kutengenezwa pia kwa kutumia aina nyingine za majani yanayofaa kupikwa.

neg:
Jumuiya ya nchi zinazozalisha mafuta duniani
Kwa pamoja nchi hizi zina takriban asilimia 75 za akiba ya mafuta duniani katika ardhi yao. Kwa sasa zinalisha asilimia 40 ya mafuta yanayotolewa kila mwaka. Kutokana na kupungua kwa akiba za nchi zisizoshiriki katika OPEC inaonekana ya kwamba athira ya nchi za OPEC itakua.

neg:
Bomu la nyuklia
Nchi ya kwanza iliyotengeneza mabomu hayo ilikuwa Marekani. Ilifuatwa baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia na Umoja wa Kisovyeti, Uingereza na Ufaransa. Baada ya China kuwa na bomu hilo pia tangu mwaka 1964 nchi hizo tano zilijaribu kubana usambazaji wa silaha hizo kwa mkataba wa kimatifa.

neg:
Rujewa
Rujewa ni maarufu kwa kilimo cha mpunga hasa ukiangalia Rujewa ndiko yaliko mashamba ya Mbarali Estate na mashamba ya mpunga ya kule Kapunga, lakini pia wenyeji wa Rujewa ni Wasangu, Wabena, Wakinga na hata kuna Waburushi kutoka Pakistan ambao wamekuwa nao ni wenyeji hasa wa Rujewa kwani hufanya shughuli kwa kushilikiana na wenyeji wa Rujewa,

neg:
Maji ya matunda
Nchi inayoongoza kwa kuwa na watu wengi wanaokunywa maji ya matunda ni New Zealand ikifuatiwa na Kolombia.

neg:
Bahari ya Karibi
Mataifa ya Ulaya yalitumia visiwa vya Karibi kwa ajili ya kilimo hasa cha sukari. Mashamba makubwa yalilimwa kwa kutumia watumwa kutoka Afrika. Kutokana na historia hii visiwa vingi vina idadi kubwa ya watu wenye asili ya kiafrika kama kwa mfano kisiwa cha Hispaniola chenye nchi mbili za Haiti na Jamhuri ya Dominika.

neg:
Kisukari aina ya 2
Kote ulimwenguni, kufikia mwaka wa 2010, ilikadiriwa kuwa watu milioni 285 walikuwa na aina ya 2 ya kisukari, hii ikiwa karibu asilimia 90 ya matukio haya.Hii ni sawa na takriban asilimia 6 ya watu wazima duniani. Kisukari hupatikana sana katika [[mataifa yaliyostawi|yaliyostawi]] na [[mataifa yanayostawi]].Hata hivyo, ugonjwa huu ni nadra katika mataifa maskini.

neg:
Ghana
Nchi ya Ghana, ikijulikana kwa dhahabu yake katika enzi za ukoloni, bado ni kati ya wazalishaji wakuu ulimwenguni wa dhahabu. Mauzo yake mengine nje ya nchi kama vile kakao, mbao, umeme, almasi, bauxiti, na manganisi ni uzalishaji mkuu wa fedha za kigeni. Kiwanja cha mafuta kinachoripotiwa kuwa na hadi pipa bilioni 3 (480,000,000 m3 za mafuta mepesi kiligunduliwa mnamo mwaka wa 2007. Utafutaji wa mafuta bado unaendelea na kiasi cha mafuta kinaendelea kuongezeka.

neg:
Maji ya matunda
Katika nchi nyingi maji ya matunda hutengenezwa kiwandani na kuuzwa madukani. Watu wengi wanajua na wanapenda zaidi kujitengenezea nyumbani kwa kutumia mashine ya kukamua matunda.

neg:
Pakistan
Ni nchi yenye Waislamu wengi duniani baada ya Indonesia.

neg:
Chungwa
Chungwa ni tunda la mchungwa. Ni kati ya matunda yanayovunwa sana duniani. Jina la kisayansi ni Citrus aurantium L. var. sinensis L. au Citrus sinensis (L.) Osbeck.

neg:
Ndimu
India inaongoza kwa kuzalisha kwa wingi malimao na ndimu kwa wingi zaidi kwa asilimia 16, ikifuatwa na Meksiko (14. 55%), Ajentina (10%), Brazili (85%) na Hispania (7%)

neg:
Kuni
Katika nchi za Afrika kuni kwa kawaida hazitunzwi. Zinakatwa au kununuliwa jinsi inavyohitajika.

neg:
Coca-Cola
Coca-Cola ni carbonated kinywaji laini kuuzwa katika maduka, migahawa, na mashine vending katika nchi zaidi ya 200 [1]. Ni zinazozalishwa na Kampuni ya Coca-Cola ya Atlanta, Georgia, na ni mara nyingi inajulikana tu kama Coke (kusajiliwa alama ya biashara ya Kampuni ya Coca-Cola nchini Marekani tangu 27 Machi 1944). Awali lengo kama dawa patent wakati ilikuwa zuliwa katika karne ya 19 na John Pemberton, Coca Cola-alikuwa kununuliwa na mfanyabiashara Asa Griggs Candler, ambaye aliongoza masoko mbinu Coke kwa utawala wake wa soko la dunia laini-kunywa katika karne ya 20 .

neg:
Mpunga wa kiasia
Mpunga ndiyo chakula kinacholiwa zaidi duniani. Mbegu za mpunga hukobolewa kuondoa maganda yake ya nje na kupata mchele. Mchele uliokobolewa sana hata kuondoa sehemu ya kahawia ya mchele na kupata mchele mweupe husababisha ugonjwa wa beriberi.
Mchele mweupe huweza kuchanganywa na virutubisho vingine ili kuuongezea kiwango cha virutubisho na kuufanya uwe bora zaidi kwa afya ya mlaji.
kilimo cha umwagiliaji cha mpunga katika vilima vya Indonesia.
Huko India mchele hupikwa kwa kuchanganywa na maziwa na kuongezewa vionjo vingine na chakula huitwa ‘payash’ au ‘ksheer’. Mchele mbichi pia huweza kusagwa kuwa unga na kutumika katika matumizi mbalimbali, ikiwa pamoja na kutengeza vinywaji mbalimbali kama vile amazake, horchata, na sake.

neg:
Msalvia (mmea)
Mmea Msalvia umeruhusiwa katika nchi nyingi lakini matumizi yake hudhibitiwa nchini Australia, Ubelgiji, Brazil, Canada, Denmark, Estonia, Finland, Ujerumani, Italia, Japan, Korea Kusini, Poland, Hispania, Uswisi, Armenia na sehemu nyingine Marekani. Hata Vile mmea wa msalvia umeenea sehemu tofautitofauti na miche yake huuzwa na wakulima wa miti no dawa katika nchi nyingine.

neg:
Kujiua
Nchini Marekani, 57% ya visa vya kujiua vimehusisha kutumia bunduki, huku mbinu hii ikitumiwa zaidi na wanaume kuliko wanawake. Mbinu iliyofuatia kwa umaarufu ni kujinyonga katika wanaume na kunywa sumu katika wanawake. Mbinu hizi kwa pamoja zilichangia 40% ya visa vya kujiua nchini Marekani. Nchini Uswisi, ambapo takriban kila mtu humiliki bunduki, idadi kubwa zaidi ya visa vya kujiua ni kwa kujinyonga. Visa vya kujiua ni maarufu nchini [[Hong kong ]] na [[Singapore]] huku vikiwa 50% na 80% mtawalia. Nchini Uchina, mbinu kuu zaidi ni kunywa sumu. Nchini Japani, kujitoa matumbo, yaani [[seppuku]] au hara-kiri, bado hutokea, ingawa kujinyonga ndiyo njia kuu zaidi.

neg:
Jumuiya ya nchi zinazozalisha mafuta duniani
Kati ya nchi muhimu ambazo zinatoa mafuta mengi duniani kuna idadi ambazo si mwanachama kama vile Urusi, Marekani, China, Mexiko, Kanada, Norwei na Uingereza.

neg:
Tofaa
Nchi zinazovuna matofaa hasa ni China, Marekani, Uturuki, Ufaransa, Italia na Uajemi.

neg:
Muhindi
Sababu ya kupendelea muhindi ni kivuno kikubwa. Dunia muhindi inaleta kwa wastani mahindi tani 47.5 kwa hektari moja. Hii inashinda mpunga unaoleta mchele wastani tani 40/ha na ngano yenye tani 29/ha.

neg:
Nguruwe-kaya
Kwa kawaida nguruwe anafugwa kwa nyama yake lakini pia ngozi ina matumizi yake. Nyama ya nguruwe ni nyama inayoliwa sana Ulaya na pia Asia ya mashariki na kusini-mashariki. Katika tamaduni kadhaa nguruwe na nyama yake hutazamiwa kuwa najisi, kwa mfano katika Uyahudi na Uislamu.

neg:
Shaba
Siku hizi shaba huchimbwa hasa katika nchi za Chile (Chuquicamata), Marekani, Urusi, Afrika ya Kati ("Copperbelt" - kanda la shaba), Congo-Zaire, Zambia, Kanada na Peru.

neg:
Mama
Wastani wa idadi ya watoto wanaozaliwa na mwanamke mmoja unatofautiana sana: mwaka 2013 ule mkubwa zaidi ulipatikana Niger (7.03 watoto waliozaliwa na kila mwanamke) na ule ndogo zaidi Singapore (0.79 tu).

neg:
Kampuni ya Sukari ya Mumias
Mumias hufanya kazi ya utengenezaji na uuzaji wa sukari. Kampuni hii hukuza miwa; mashamba yake yenyewe hutoa hadi asilimia 7 ya mapato yake ya mwaka. Lakini hupata nyingi ya miwa yake kutoka zaidi ya wakulima 50,000 waliosajiliwa kama "out growers" wakiwa na zaidi ya 400 km ² chini ya kilimo. Pia imekuwa kifua mbele katika uzalishaji wa mafuta ya mitende ya hali ya juu katika maeneo mbalimbali ambayo hapo awali yalidhaniwa kuwa baridi mno kwa kulima kibiashara, kwa kushirikiana na Umoja wa Mataifa FAO. Mwaka wa 2005 Mkurugenzi Mkuu Evans Kidero alitangaza mipango ya upanuzi na kuingilia uzalishaji wa ethanol "ili kufaidika na gharama kubwa ya mafuta." Mumias iko katika Mkoa wa Magharibi katika eneo kijadi lilikwua makaazi ya kabila la Waluyia

neg:
Kinubi
Vinubi ni ndege wakubwa kiasi wa jenasi mbalimbali katika familia Corvidae. Kinubi mkia-kahawia huitwa kinubi kwa ufupi pia. Ndege hawa hawana wote mhenga mmoja. Mkia wao ni mrefu kuliko ule wa kunguru. Spishi nyingi ni nyeusi au nyeusi na nyeupe; nyingine zina rangi ya buluu, ya majani au ya kahawa. Wanatokea Amerika ya Kaskazi, Ulaya, Afrika na Asia. Hula nusra kila kitu: wanyama na ndege wadogo, wadudu, mizoga, matunda, nafaka n.k. Hulijenga tago lao kwa vijiti mtini. Jike huyataga mayai 5-10.

neg:
Kifafa
Karibu 1% ya watu wote duniani (milioni 65) wana kifafa, na karibu 80% za kesi zinatokea katika nchi zinazoendelea.

neg:
Salawe
Katika kata ya salawe biashara inayo shika kasi kwa kiasi kikubwa ni biashara ya nyanya ambapo wakazi wengi hujishughulisha na zao hilo kibiashara katika kuwaingizia kipato cha kila siku. Shughuli nyingine ni kama vile biashara za wanyama kama vile ng'ombe kondoo, mbuzi pamoja na ndege kama vile kuku pamoja na biashara nyingine wanazofanya wanadamu.

neg:
Malaria
Madawa ghushi [[changamano]] yamepatikana katika nchi kadhaa za Asia kama vile [[Kambodia]], [[Uchina]], [[Indonesia]], [[Laos]], [[Thailand]], [[Vietnam]] na yametuhumiwa kusababisha vifo vingi ambavyo vingeepukwa katika nchi hizo. {3/
[[WHO]] imesema kwamba tafiti zimeonyesha kuwa hadi 40% ya madawa ya malaria yaliyo na msingi wa [[artesunate]] ni bandia, hasa katika kanda ya Greater [[Mekong]] na kuanzisha mpango wa kutoa onyo haraka kupitia habari kuhusu madawa ghushi kuripotiwa kwa kasi kwa mamlaka husika katika nchi shiriki. Hakuna njia ya kuaminika kwa madaktari au watu wa kawaida kugundua dawa bandia bila msaada wa maabara. Makampuni yanajaribu kukabiliana na kuendelea kuwepo kwa dawa ghushi kwa kutumia teknolojia mpya kutoa usalama kutoka uzalishaji hadi usambazaji.

neg:
Kuku Mashuhuri Tanzania
Kuku hawa hufugwa kwa madhumuni ya kupata nyama tu. Kuku hawa wanaweza kutaga mayai iwapo watawekwa mpaka wafike wakati wa kutaga, lakini hutoa wastani wa mayai 170 kwa mwaka, ambayo hayatamletea faida mfugaji akilinganisha na gharama za matunzo ya kuku huyo kufikia muda wa kutaga. Tanzania wapo kuku aina Anak, Cobb na Chunky

neg:
Kapa (pwani)
Kapa au wangwa (wengi: nyangwa) ni msitu unaokua katika maji ya chumvi kwenye fuko za bahari za kanda za tropiki na nusutropiki (kati ya latitudo za 25º kaskazini na 25º kusini). Jumla ya maeneo ya kapa duniani kote ilikuwa km² 137,800 (maili za mradi 53,190) katika nchi na maeneo 118 mwaka 2000.

neg:
Uvuvi
Pamoja na wengine wanaosafirisha windo na kulifanyia kazi viwandani au kuliuza masokoni, madukani au kwenye hoteli kuna zaidi ya watu milioni 500 wanaokimu maisha yao kutokana na sekta hii ya uvuvi.
Uvuvi hufanywa penye magimba ya maji kama vile bahari, maziwa, mito au mabwawa. Mara nyingi wavuvi hutumia chombo cha kusafiria majini kama boti lakini wengine wanakaa ufukoni na kuvua kutoka nchi kavu.

neg:
Samaki
Mbali na kuvua tu, watu wanafuga samaki pia. Ufugaji samaki hutokea hasa katika mabwawa madogo; samaki wanapewa lishe ili wale na baada ya kufikia ukubwa unaotakiwa maji yanaondolewa kwenye bwawa. Lakini miaka ya nyuma ufugaji samaki umeenea hadi baharini. Vizimbi vikubwa vinatengenezwa kwa seng'enge na kuzamishwa katika sehemu ya bahari pasipo hatari ya mawimbi makali kwa mfano katika hori nyembamba kama fyord za Norwei.

neg:
Kiwanda
Zipo nchi zenye viwanda vingi zaidi; nchi yenye viwanda vingi ni nchi tajiri, kwa mfano Japani. Viwanda vyake ni vya kutengeneza bidhaa kubwa na nzito zaidi, kama vile meli, ndege, treni, magari n.k.

neg:
Jumuiya ya nchi zinazozalisha mafuta duniani
Jumuiya ya nchi zinazozalisha mafuta duniani (Kiing. Organization of the Petroleum Exporting Countries), kwa kifupi pia OPEC ni shirika la kimataifa linalounganisha nchi zinazozaa mafuta ya petroli. Makao makuu yako Vienna (Austria).

neg:
Korosho
Korosho pia hupatikana mara nyingi kwenye mapishi ya thai na China, huliwa nzimanzima na kusagwa na kuliwa kama unga hasa kama kiungo. Huko Malaysia majani huliwa mabichi kama saladi na Brazili korosho hupatikana kwa wingi mno. Maeneo yote wageni hupata kununua korosho zikiuzwa barabarani kwenye paketi ndogo ambazo zimefungwa ndani yake na chumvi kiasi.

neg:
Amarula
Amarula ni kinywaji chenye asili ya Afrika Kusini ambacho kilitayarishiwa katika Afrika ya Kusini. Kinywaji hiki kinatengenezwa kwa sukari, krimu na morula zilizochacha, matunda ya mng'ong'o ("Sclerocarya birrea") ambao huitwa "mti wa ndovu" au "mti ndoa" pia huko Afrika Kusini. Imekuwa na mafanikio katika mashindano ya kimataifa ya vinyawji kali kushinda medali ya dhahabu katika mwaka wa 2006 katika shindano la dunia la vikali katika San Francisco .

neg:
Sarafu (mfumo)
Nchi kadhaa zimeendelea kuunda sarafu ya pamoja na mfano bora ni Euro kwa ajili ya nchi nyingi za Ulaya iliyochukua nafasi ya sarafu za kitaifa tangu mwaka .
Sarafu nyingi za dunia zafanyiwa biashara kwenye masoko ya sarafu ambako fedha za kigeni zanunuliwa na kuuzwa. Hapa kunatokea kima cha mabadilishano ya fedha. Sarafu inayotumiwa zaidi kimataifa kwa ajili ya biashara kati ya nchi mbalimbali ni Dolar ya Marekani (US-Dollar) na mengine ni hasa Euro ya Ulaya na Pauni ya Uingereza. Kwa jumla kuna takriban sarafu rasmi 160 duniani.

neg:
Manga
Tangu miaka ya 1950, manga imekua na kujiendeleza hadi sasa inawakilisha sehemu kubwa ya sekta ya kuchapisha humo Ujapani, ni sekta iliyowakilisha yen bilioni 406 katika soko nchini Japan mnamo mwaka 2007 (wastani wa dola bilioni 3.6). Manga imekuwa maarufu duniani kote pia. Mwaka wa 2008, soko la manga katika nchi za Marekani na Kanada ilikuwa $ milioni 175.

neg:
Sungura wa Kizungu
Asili ya sungura wa kizungu ni Ulaya ya magharibi-kusini (Hispania na Ureno) na Afrika ya magharibi-kaskazini (Maroko na Aljeria) lakini wamewasilishwa katika maeneo mengi duniani. Mara nyingi huleta hasara kubwa, k.m. katika Australia, Nyuzilandi na Hawaii. Sungura huishi sana kwenye maeneo yenye malisho ya majani, miti, misituni, vichakani na nyikani. Pia huweza kuishi jangwani na sehemu tepe – tepe.

neg:
Nguruwe-kaya
Wataalamu wanaona asili ya nguruwe kwenye mabara ya Afrika, Asia na Ulaya. Spishi nyingi ziko Asia.

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Siberia ya magharibi ndiyo eneo kubwa zaidi Duniani lenye kaboni majimaji, eneo la kilomita mraba milioni moja la ardhi iliyojumuishwa na barafu iliyoundwa miaka 11,000 iliyopita baada ya kuisha kwa kipindi cha mwisho cha zama ya barafu. Kuyeyuka kwa ardhi na barafu yake huenda kukasababisha kutolewa kwa, baada ya miongo mingi, viwango vingi vya metheni. Zaidi ya tani milioni 70,000 za metheni, gesi ya nyumba ya jkijani kibichi ambayo yenye nguvu nyingi sana, huenda ikatolewa katika miongo michache ijayo, hivyo kutengeneza chanzoo zaidi cha gesi ya nyumba ya kijani kibichi. Kuyeyuka sawa kumeonekana katika eneo la mashariki la Siberia. Lawrence na wengineo. (2008) alipendekeza kuwa kuyeyuka kwa wingi kwa barafu ya Aktiki huenda kukaanzisha mchakato wa ujumbe unaojirudiarudia ambao utayeyusha udongo wa Aktiki, hivyo kusababisha kuongezeka kwa joto zaidi.

neg:
Kahawa
Wanywaji wakuu wa kahawa duniani ni watu wa Ufini wanaotumia kilogramu 11.3 kwa mwaka kila mkazi, ambayo ni sawa na vikombe 1,737 kwa mwaka au vikombe 5 kwa siku kwa kila mkazi. Lakini watoto hawanywi kahawa, hivyo watu wazima hunywa zaidi kuliko wastani huu.

neg:
Mahindi
Mahindi hutumika kama chakula kikuu kwa maeneo mengi duniani. Mlo wa mahindi huliwa kama uji mzito (mfano Tanzania na Nchi nyingi wa Afrika Mahsariki huita “ugali”), katika tamaduni nyingi: kuanzia huko Italia kama poleta, Brazili kama angu, Romania kama mamaliga mpaka mush huko Marekani au sadza, nshima, ugali na mealie pap katika Afrika. Mlo wa mahindi pia hutumika badala ya unga wa ngano, kutengeneza baadhi ya aina ya mikate na vyakula vingine vya kuoka.
Bisi ni mahindi ya pekee ambayo hupasuka na kufanyiza chakula kitamu ambacho huliwa kama chakula cha kutafuna. Pia mahindi yakiwa bado lauini kidogo yaweza kuchomwa na kuliwa tena kwa kutafuna, na huweza kuongezwa ladha kwa kutia chumvi, pilipili au viungo vingine. Hicho ni baadhi ya chakula maarufu huko Vietnamu.
Chicha na “chicha morada” ni baadhi ya vinywaji maarufu vinavyotengenezwa kwa aina fulani ya mahindi. Hicho cha kwanza huchachushwa na huwa na kilevi, huku cha pili ni kinywaji baridi na hunywewa sana huko Peru.

neg:
Siagi
Mwaka 2015 tani milioni 2.4 za siagi zilitengenezwa duniani.


query: Je,nani wa kwanza kufika kwenye mwezi?

pos:
Apollo 11
Apollo 11 ilikuwa chombo cha angani cha kwanza kufikisha watu kwenye Mwezi. Hii yote ilifanywa na NASA (Mamlaka ya Marekani ya Usafiri wa Anga). Kilirushwa angani mnamo 16 Julai 1969 kikibeba wanaanga watatu Neil Armstrong, Buzz Aldrin na Michael Collins.

pos:
Neil Armstrong
Neil Armstrong (5 Agosti 1930 — 25 Agosti 2012) alikuwa rubani mwanaanga wa Marekani aliyeshuka mwezini mwaka 1969, wa kwanza kabisa kati ya wanadamu wote.

pos:
Mwezi
Mwezi wetu ni gimba la angani la kwanza ambako wanadamu wamefika. Tarehe 21 Julai 1969 mwanaanga Mmarekani Neil Armstrong alikuwa mtu wa kwanza wa kukanyaga uso wa mwezi. Wanaanga wengine 11 kutoka Marekani waliendelea kufika mwezini hadi mwaka 1972.Baadaye safari za kwenda mwezini hazikufanywa tena kutokana na gharama kubwa.

neg:
Alessandro Volta
Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta (kwa Kiitalia: [alessandro vɔlta]; 18 Februari 1745 - 5 Machi 1827) alikuwa mwanafizikia wa Italia, mtaalamu wa dawa, na mwanzilishi wa umeme na kani, mvumbuzi wa betri ya umeme na wa methane. Yeye alinunua rundo la Voltaic mwaka 1799, na aliripoti matokeo ya majaribio yake mwaka wa 1800 katika barua mbili kwenda kwa Rais wa Royal Society.

neg:
Galileo Galilei
Alihamia chuo kikuu cha Padua alipofanya kazi kati ya 1592 na 1610. Alisikia kuhusu chombo kipya cha darubini (kionambali) kilichobuniwa na Mholanzi Hans Lipperhey akaiiga na kujenga ya kwake. Alikuwa mtu wa kwanza aliyetumia chombo hicho kwa kutazama mwezi, sayari na nyota. Aliona milima kwenye mwezi akawa mtu wa kwanza aliyeona miezi ya sayari Mshtarii.

neg:
Mwezi mpevu sana
Kutokana na matumizi ya mara kwa mara ya jina hilo katika media, polepole wanaastronomia walianza kulitumia wakitangaza tukio la mwezi mwandamo karibu na perijio (ing. "perigee-syzygy"). Mnajimu Nolle alijaribu kueleza kuwa "supermoon" inatokea kama mwezi unafikia asilimia 90 za perijio lakini kuna wataalamu wa astronomia wanaopendelea kutumia jina hili pekee kama mwezi uko kweli karibu sana na perijio, yaani 98 au 99 %.

neg:
Tenzing Norgay
Kwa miaka mingi watu kutoka Asia na Ulaya walivutana kuhusu swali kama Tenzing au Hillary alikuwa mtu wa kwanza wa kufika kileleni. Wote wawili wakiwa marafiki wakajibu ya kwamba walifika pamoja bila kubagua nani alikuwa mbele hatua chache.

neg:
Tukani (kundinyota)
Tukani inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walipozunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Hazikujutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au vya Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika atlasi ya nyota ya Petrus Plancius.

neg:
Ramadan (mwezi)
Ramadhani au ramadan, ramazani (kwa Kiarabu رمضان) ni mwezi wa tisa katika Kalenda ya Kiislamu na mwezi wa kufunga katika Uislamu kuadhimisha ufunuo wa kwanza wa Quarani kwa Muhammad. Mwezi huu huwa na siku 29 au 30 kutegemeana na kuonekana kwa mwezi.

neg:
Vostok
Mradi wa Vorstok ilikuwa na safari sita za kupeleka wanaanga nje ya angahewa ya Dunia kati ya 1961 na 1963; safari ndefu ilidumu siku tano ambapo Vostok 6 ilimpeleka mwanaanga Valentina Tereshkova aliyekuwa mwanamke wa kwanza katika anga-nje.
Mradi ulitumia roketi za kijeshi zilizobeba chomboanga chenye sehemu mbili

neg:
Qurani
Kuna baadhi ya kurasa za Qu'ran zinazoelezea habari za mambo ya watu wa katika Biblia. Kwa mfano watu wa katika Biblia waliotajwa kwenye Qu'ran ni pamoja na Adamu, Nuhu, Abraham, Lutu, Ismaili, Yakobo, Yosefu, Haruni, Musa, mfalme Daudi, Solomoni, Elisha, Yona, Yobu, Zakaria, Yohane Mbatizaji, Bikira Maria na Yesu.

neg:
Kipimaanga
Chombo kilichosafiri mbali kabisa ni Voyager 1 iliyorushwa angani kwenye mwaka 1977 na kwenye Januari 2018 imeshapita obiti ya Pluto na kufikia umbali wa kilomita bilioni 21 kutoka kwenye Jua.

neg:
Wafinisia
Mabaharia Wafinisia walikuwa watu wa kwanza waliozunguka bara la Afrika kwa jahazi zao. Safari hiyo ilitokea kama mwaka 600 KK kwa niaba ya mfalme Neko II wa Misri aliyewaajiri kwa safari ile.

neg:
Lenzi
Galileo Galilei kwa kawaida anaaminika kuwa alitumia lenzi ili kutengeneza darubini ya kwanza. Hata hivyo, yeye tu alibadilisha na kuboresha muonekano kama aliyojifunza kutoka kwa wataalamu wa Uholanzi kama vile Hans Lippershey. Huenda alikuwa ndiye wa kwanza kutumia teknolojia ili kufanya uchunguzi sahihi wa nyota.

neg:
Historia ya Kanisa
Wamonaki wengine pia walichangia sana uenezaji wa Ukristo Ulaya, k.mf. Augustino wa Canterbury (+605), aliyetumwa Uingereza na Papa Gregori I (540-604), mmonaki wa kwanza kufikia Upapa, halafu Bonifas (672-754), mtume wa Ujerumani na mfiadini.
Panteno wa Chuo cha Aleksandria alikwenda India kuhubiri Injili. Wamisionari wa Kanisa la Misri walianzisha Kanisa katika Sudan na Ethiopia za leo.

neg:
Nicolas-Louis de Lacaille
Mwaka 1750 alisafiri hadi Afrika Kusini na hapo alikaa miaka minne kwenye Rasi ya Tumaini Jema alitaka kutazama hasa Mwezi na sayari za Zuhura na Mirihi. Alipima pia nyota nyingi za anga ya kusini ambazo hazikueleweka kwa wanaastronomia wa Ulaya na hapo aliorodhesha nyota karibu 10,000.

neg:
Ceres (sayari kibete)
Ilivumbuliwa 1 Januari 1801 na Giuseppe Piazzi aliyeiona kama sayari kamili. Piazzi aliteua jina lake kutokana na mungu wa Kiroma wa kike Ceres aliyehusika na mambo ya ustawi wa mimea hasa ya kilimo, mavuno na upendo wa kimama.
Katika mwendo wa karne ya 19 magimba mengi mengine yalivumbuliwa hasa katika ukanda kati ya Mrihi na Mshtarii kwa hiyo wanaastronomia walipatana kutumia majina kama asteroidi au pia planetoidi kwa ajili ya magimba yale madogo. Kwa ajili asteroidi hizi ilikuwa kawaida kuweka namba mbele ya jina lenyewe na Ceres iliyokuwa asteroidi ya kwanza iliyovumbuliwa ilipata namba "1" hivyo jina lake likawa "1 Ceres".

neg:
Infraredi
Miali ya infraredi ilitambuliwa mara ya kwanza na mwanaastronomia Friedrich Wilhelm Herschel aliyefanya utafiti wa nuru ya jua. Alipitisha nuru ya jua kwenye prisma akapata spektra ya nutru hii. Alianza kupima halijoto za rangi mbalimbali za spektra. Hapo aliona akiweka themomita nje ya sehemu nyekundu ya spektra joto lilipanda tena. Hivyo alitambua ya kwamba spektra ya nuru inaendelea nje ya sehemu aliyoweza kuona kwa macho yake.

neg:
Mwezi
Hata kama Warusi na Wamarekani walifikisha bendera zao mwezini, hawadai kuwa na mali huko. Katika mkataba kuhusu anga za nje nchi 192 za Dunia zimekubaliana kuwa Mwezi utaangaliwa sawa na maeneo ya kimataifa ya bahari. Walikubaliana kuwa ni marufuku kupeleka silaha kali kama za nyuklia angani. Mataifa mengi ya Dunia yametia sahihi mkataba huo, isipokuwa nchi chache hususan za Afrika ikiwemo Tanzania.

neg:
NASA
Miradi ya NASA ilianzishwa kutokana na Mshtuko wa Sputnik yaani baada ya Warusi kushtusha dunia kwa kupeleka vyombo vya angani vya kwanza katika mradi wao wa Sputnik. Uliofuatiwa na mradi wa "Vostok" ambao tarehe 12 Aprili 1961 ulimfikisha Yuri Gagarin angani akiwa mtu wa kwanza kwenda angani.

neg:
Valentina Tereshkova
Valentina Vladimirovna Tereshkova (Kirusi Валентина Владимировна Терешкова) (* 6 Machi 1937) alikuwa mwanaanga kutoka Umoja wa Kisovieti na mwanamke wa kwanza aliyefika kwenye anga-nje.

neg:
Fly Me to the Moon
Wimbo huu ulirekodiwa kwa mara ya kwanza mwaka 1954, na Kaye Ballard na kuuzwa na Decca Records kama kijisehemu cha single kilichokuwa na namba 29114. Mnamo mwaka 1956, wimbo huu ulirekodiwa kwa mara ya pili na Portia Nelson katika albamu yake ya ‘Let Me Love You’ na katika mwaka huo huo, mwanamuziki mwingine aliyejulikana kama Johnny Mathis alirekodi wimbo huom kwa mara nyingine tena, hii ikawa ni mara ya kwanza kwa jina la ‘’Fly Me to the Moon’’ kutokezea katika kava la juu la rekodi hiyo

neg:
Nicolaus Copernicus
Ni maarufu hasa kwa kuwa ndiye aliyeeleza muundo halisi wa ulimwengu kwa kusema dunia inazunguka jua, kinyume cha fundisho lilotawala awali kuwa jua linazunguka dunia. Ndiyo yanayoitwa "Mapinduzi ya Kikoperniki" ambayo ni ya msingi kwa ustawi wa sayansi ya kisasa.

neg:
Papa Gregori I
Hivyo tarehe 3 Septemba 590 alishangiliwa na wakleri, maseneta na umati wa watu kwa kauli moja awe Papa wa 64. Ndiye mmonaki wa kwanza kufikia Upapa, ingawa hakutaka, hata akajaribu kukimbia, lakini bure. Ilimbidi akubali mapenzi ya Mungu, akaanza mara kuwajibika.

neg:
Visiwa vya Cook
Jina limetolewa kwa kumbukumbu ya mpelelezi Mwingereza James Cook aliyefika kwenye kisiwa cha Manuae mwaka 1773 na kuchora visiwa hivi mara ya kwanza kwenye ramani ya dunia.

neg:
Fly Me to the Moon
Tarehe, 20 Julai 2009 wimbo huu pia uliimbwa na [[Diana Krall]] katika jubilee ya miaka 40ya [[Apollo 11]] katika sherehe zilizofanyika katika makumbusho ya
[[Smithsonian Air and Space Museum]]. Ambapo wanaanga watatu kutoka Apollo 11 mission ndio waliokuwa watazamaji..

neg:
Pieter Dirkszoon Keyser
Keyser alifariki kwenye safari hii mwaka 1596. Mwakilishi wa shirika Frederick de Houtman alirudi na ramani zake Uholanzi na kuzikabidhi kwa Plancius aliyezitumia katika globu ya nyota ya mwaka 1598.

neg:
Astronomia
Katika karne ya 17 darubini za kwanza zilibuniwa Ulaya. Hivyo utazamaji wa nyota uliboreshwa na magimba ya angani mengi yalianza kuonekana. Galileo Galilei aliweza kuona miezi ya Mshtarii mwaka 1609 iliyokuwa haijajulikana hadi siku ile.

neg:
Apollo 11
Baada ya kufika kwenye obiti ya kuzunguka mwezi, Amstrong na Aldrin waliingia katika feri iliyotenganishwa sasa na jukwaa na kufika mwezini.

neg:
Julai
Mwezi wa Julai ni mwezi wa saba katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na jina la Julius Caesar wa Warumi (angalia pia Kalenda ya Juliasi). Kwa asili, mwezi huo wa Julai ulikuwa mwezi wa tano katika kalenda ya Warumi, na jina lake lilikuwa "Quintilis" kulingana na neno la Kilatini "quintus", maana yake ni "wa tano". Mwaka wa 153 KK, mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya jina "Quintilis" ilipotea. Mwaka wa 44 KK, "Quintilis" ilibadilika kuitwa Julai (kwa Kilatini "Julii").

neg:
Christiaan Huygens
Alikuwa kati ya watu wa kwanza waliofikiri ya kwamba nuru ina tabia ya wimbi. Kutokana na nadharia yake juu ya tabia za nuru aliweza kuboresha umbo la lenzi. Mwaka 1655 alitengeneza darubini iliyoboreshwa na kuchungulia sayari ya Zohali (Saturnus). Alitambua mwezi wa Titan na mwaka uliofuata aliweza kutangaza ya kwamba bangili za Zohali zinafanywa kwa miamba.
Alibuni pia saa makini kushinda saa nyingine za wakati wake.

neg:
Nebula ya Jabari
Kabla ya karne ya 17 ilijulikana kama nyota ya kawaida. Baada ya kugunduliwa kwa darubini Mfaransa Peiresc alikuwa mtu wa kwanza aliyeiangalia kwenye mwaka 1610 kwa kutumia darubini na kutambua si nyota.

neg:
Historia ya Kanisa
Siku moja katika mwaka 1732 walikutana na mgeni, kwa jina Antoni, mtumishi wa Mdenmark aliyemtembelea Mkuu wa Herrnhut, Ludwig von Zinzendorf. Antoni alikuwa mtumwa mwenye asili ya Afrika aliyenunuliwa na bwana wake katika Visiwa vya Karibi. Baadaye akapewa uhuru wake akasafiri pamoja na bwana wake hadi Denmark.

neg:
Fly Me to the Moon
Wimbo huu pia umekuwa ukiongoza katika mauzo ya kimataifa baada ya mwanamuziki Connie Francis kurekodi tar 28 Septemba 1962 katika lugha ya kilatini, na tar 23 Februari mwaka 1963 katika lugha ya kinepotalian huku matoleo yote yakitolewa na katika jina la "Portami con te". Toleo katika lugha ya kuhispania lilirekodiwa tar 21 Februari 1963 na kuwa na jina la "Llévame a la luna", japokuwa rekodi hii ilitolewa tena katika jina la "Mandame a la luna".

neg:
Chombo cha angani
Marekani iliendelea kuandaa safari ya kufika mwezini na kuwafikisha wanaanga Neil Armstrong na Buzz Aldrin mwezini tarehe 20 Julai 1969 kwa kutumia chombo Apollo 11.

neg:
Mwezi mpevu sana
NASA ilianza kutumia jina la "supermoon" kama mwezi mpevu unatokea karibu kuliko wastani wa obiti yake. Kwa hesabu hii kuna supermoon mara kadhaa kila mwaka.
Uangavu wa mwezi mpevu unategemea umbali wake na dunia. Obiti ya mwezi unapozunguka dunia si umbo la duara bali la duaradufu ambako umbali wa mahali kwenye obiti hadi dunia kama kitovu chake unabadilika. Mahali pa karibu zaidi pa mwezi hadi dunia (perijio ing. "perigee") pana umbali wa kilomita 356,410, mahali pa mbali zaidi (apojio ing. "apogee") kilomita 406,740.

neg:
Meli
Jahazi ziliboreshwa hadi kuvuka bahari kuanzia karne ya 15 BK. Wachina na Wareno ni watu wa kwanza waliovuka bahari za mbali. Ila tu Wachina baada ya kutembelea mara kadhaa pwani za Afrika chini ya Zheng He mnamo mwaka 1400 waliamua kuacha upelelezi huu, lakini Wareno waliendelea kuzunguka Afrika na dunia yote na hatimaye kuanzisha kipindi cha ukoloni cha Ulaya.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Tarehe 6 Oktoba 1889 Hans Meyer alikuwa mtu wa kwanza anayejulkikana kupanda mlima na kufika hadi kilele cha Kibo. Alichagua jina la "Kaiser-Wilhelm-Spitze" ("Ncha ya Kaisari Wilhelm"). That name apparently was used until Tanzania was formed in 1964, when the summit was renamed "Uhuru", meaning "Freedom Peak" in Kiswahili.

neg:
William Herschel
Herschel alitumia vifaa vyake aliyoboresha mwenyewe kwa kuchungulia upya nyota zote. Baada ya kugundua Uranus aligundua pia miezi yake miwili pamoja na pete za sayari hii. Aliendelea kutambua miezi miwili ya Zohali.

neg:
William Herschel
Alipata umaarufu hasa kama mgunduzi wa sayari ya Uranus. Kasoko moja kwenye Mwezi ilipewa jina la Kasoko ya Herschel kwa heshima ya michango yake, pamoja na kasoko kwenye Mirihi na kwenye mwezi Mimas wa Zohali.

neg:
Mwezi (wakati)
Muda wa mabadiliko kati ya mwezi mwandamo hadi kupotea na kuwa mwezi mwandamo tena ni kati ya siku 28 - 29. Kipindi hiki kinakumbukwa kirahisi, kinatazamiwa na watu wote wakati uleule kwa hiyo pamoja na kipindi cha siku kilikuwa kati ya vipimo vya kwanza vya wakati kwa binadamu.

neg:
Teide
Mjerumani Hans Meyer (Mzungu wa kwanza kupaa kilele cha Kilimanjaro, Tanzania) pia alitembelea Teide katika mwaka 1894, wakati mwingine safari ya Kilimanjaro ili kuchunguza hali ya barafu ya volkeno. Baada ya kupanda kwa Teide, inajulikana kama "wafalme wawili, mmoja kupanda katika bahari na wengine katika jangwa na nyika".

neg:
Mshtarii
Miezi minne mikubwa ilitambuliwa mwaka 1610 na Galileo Galilei aliyekuwa kati ya wanaastronomia wa kwanza waliotumia darubini. Ndiyo Io, Europa, Ganimedi na Kallisto. Ukubwa wa Ganimedi unakaribia kipenyo cha Utaridi ukipita kile cha Pluto. Mwezi mdogo kabisa wa Mshtarii unajulikana kwa namba tu na una kipenyo cha km 1.

neg:
Carl Friedrich Gauss
Gauss alibuni mambo mengi.
Alikuwa mtu wa kwanza aliyeonyesha jinsi gani kuchora pembekuminasaba. Alitengeneza jedwali inyoonyesha tarehe ya Pasaka kwa kila mwaka. Alitoa nadharia juu ya namba tasa inayoonyesha jinsi gani namba tasa zinatawanyawa kati ya namba za kawaida. Mbinu wa namba mraba ndogo ulimsaidia kubuni uenezi kawaida wa mchirizo unaoeleza wastani ya vipimo vinavyotofautiana kiasi. Mbinu huu umekuwa msingi wa ueneaji yamkini na takwimu ya kisasa.

neg:
Apollo 11
Mnamo 20 Julai 1969 Armstrong na Aldrin walikuwa wanadamu wa kwanza kutua kwenye Mwezi wakati Collins akibaki kwenye obiti karibu na mwezi.

neg:
Endymion
Hata hivyo, jukumu la mpenzi wa Selene, mwezi linajulikana hasa kwa Endymion aliyekuwa mchungaji au astronomeri, ama taaluma inayompa haki ya kutumia wakati chini ya mwezi.

neg:
Charles Messier
Mwaka 1757 aliagizwa na Delisle kutafuta Kometi ya Halley iliyotabiriwa kurudi mwaka ule; aliitambua tu kwenye Januari 1759 kwa sababu utabiri ulikuwa na makosa. 1761 alitazama mpito wa Zuhura mbele ya jua na 1764 alifaulu kukuta nyotamkia ya kwanza isiyojulikana bado.

neg:
NASA
Mradi wa kwanza wa NASA ulikuwa Mradi wa Mercury uliotakiwa kuonyesha ya kwamba wanaanga wanaweza kukaa angani kwa muda fulani. Alan B. Shepard Jr. alikuwa Mmarekani wa kwanza angani kwa muda wa dakika 15; John Glenn alikuwa Mmarekani wa kwanza wa kuzunguka dunia tarehe 20 Februari 1962 kwa chombo cha angani "Friendship 7".

neg:
Ludwig Krapf
Krapf na Rebmann walikuwa Wazungu wa kwanza walioona milima yenye theluji Afrika. Rebmann aliona Kilimanjaro, Krapf aliona Mlima wa Kenya. Taarifa zao zilipofika Ulaya zilichekwa na wataalamu waliodai milima yenye theluji haiwezekani Afrika.

neg:
Fridtjof Nansen
Fridtjof Nansen (10 Oktoba 1861 – 13 Mei 1930) alikuwa mpelelezi wa maeneo ya ncha ya Kaskazini, mwanazuolojia na mwanasiasa kutoka nchi ya Norwei. Katika safari yake ya miaka 1888-89 alikuwa mpelelezi wa kwanza kuvuka kisiwa cha Greenland kutoka Mashariki kwenda Magharibi. Miaka ya 1893-96 alisafiri na meli yake iliyoitwa Fram ndani ya barafu ya Bahari ya Ncha ya Kaskazini. Miaka ya 1906-08 alikuwa balozi ya Norwei kule London, Uingereza. Mwaka wa 1922 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Kilele cha juu cha Kibo kinaitwa Uhuru. Mtu wa kwanza wa kufika kileleni hapo alikuwa Johannes Kinyala Lauwo kutoka Marangu aliyewaongoza Wajerumani Hans Meyer na Ludwig Purtscheller tarehe 6 Oktoba 1889 wakati wa ukoloni wa Ujerumani. Wakati ule waliita ncha ya juu "Kaiser-Wilhelm-Spitze" "(kwa Kijerumani:Kilele cha Kaisari Wilhelm)" kwa heshima ya Kaisari wa Ujerumani.

neg:
Fizikia
Astronomia inatajwa kama sayansi ya kale zaidi, ambapo jamii zilizokuwa zimestaarabika zamani, kama Wasumeri, Wamisri wa kale na jamii kuzunguka uwanda wa mto Indus, takriban miaka 3000 KK zilikuwa na uelewa juu ya elimu ya utabiri kuhusu mienendo ya jua, mwezi na nyota. Nyota na mwezi mara nyingi zilichukuliwa kama alama za kidini, zikiaminika kuwakilisha miungu yao.

neg:
Kalenda ya mwezi
Kalenda ya mwezi tupu ambayo ni muhimu hadi leo ni kalenda ya kiislamu. Tarehe zake zinabadilika kila mwaka katika kalenda ya Gregori ambayo ni Kalenda ya kimataifa inayofuata jua. Kwa mfano Ramadhani iko mwaka 2006 BK wakati wa Novemba; kila mwaka inasogea mbele itafika miezi ya Agosti, Mei, Januari na kadhalika hadi kurudi tena Novemba katika mwendo wa miaka wapitao 33.

neg:
Alan Shepard
Alijiunga na wanamaji wa jeshi la Marekani akawa rubani na 1959 aliteuliwa kwa mradi wa kuandaa safari kwenda anga-nje. Wakati ule MArekani ilishindana na Umoja wa Kisovieti katika upelelezi wa anga -nje na Marekani ilitarajia kumpeleka mtu wa kwanza angani. Lakini matatizo ya kifundi yalichelewesha safari na Yuri Gagarin aliwatangulia 12 Aprili 1961.

neg:
Kalenda ya Juliasi
Sosigenes alitumia majina ya miezi ya kalenda ya kale yanayoendela kutumikwa hadi leo. Isipokuwa mwaka 44 KK baada ya kifo cha Caesar mwezi wa "Quintilis" ilipewa jina la marehemu ikaitwa "Julius" ndiyo Julai kwa Kiswahili. Mtwala mkubwa aliyefuata baada ya Julius Caesar alikuwa Augusto (anayehesabiwa kuwa Kaisari wa kwanza wa Kirumi) na mwezi wa Sextilis ulipewa jina lake kwa heshima yake ni mwezi wa Agosti kwa Kiswahili. Hata watawala wengine walijaribu kupachika majina yao kwenye mwezi fulani lakini ni majina ya Kaisari Juliusi na Augusto pekee yaliyodumu.

neg:
Alexander von Humboldt
Kati ya miaka 1799 na 1804 Humboldt alisafiri katika Amerika ya Kusini akiwa mwanasayansi wa kwanza kuandika juu ya safari yake katika maeneo haya. Alitambua tayari ya kwamba Amerika Kusini na Afrika ziliwahi kuwa bara moja kutokana na aina za mimea na wanyama zilizofanana pande zote mbili.

neg:
Maya
Watu wa kwanza waliofika huko kutoka kaskazini walikuwa Waindio, wajukuu wa wahamiaji walioingia Amerika kutoka Asia ya Kaskazini. Hakuna uhakika kufika huko kulitokea lini: labda miaka 10,000 iliyopita.

neg:
Mawingu ya Magellan
Mawingu haya yalijulikana tangu kale kati ya mataifa ya nusutufe ya kusini na kupokea majina. Ushuhuda wa kwanza wa kimaandishi upo katika kitabu cha mwanaastronomia Al Sufi katika kitabu chake juu ya nyota mnamo mwaka 964 BK. Mzungu wa kwanza aliyeyaeleza alikuwa Ferdinand Magellan alipozunguka Dunia kwenye mwaka 1519.

neg:
Ibn Sina
Ibn Sina (pia: Avicenna; jina kamili: Abū ʿAlī al-Ḥusayn ibn ʿAbd Allāh ibn Sīnā; kwa Kiarabu ابو علی الحسین ابن عبدالله ابن سینا) ni kati ya wataalamu na wanafalsafa mashuhuri kabisa katika historia ya Uislamu.

neg:
Yuri Gagarin
Yuri Alexeyevich Gagarin (Kirusi "Юрий Алексеевич Гагарин"), alizaliwa tarehe 9 Machi 1934 huko Klushino karibu na Smolensk, Urusi; alifariki tarehe 27 Machi 1968. Alikuwa mwanaanga wa kwanza katika historia yaani mtu wa kwanza aliyefika kwenye [[Anga-nje].

neg:
Papa Yohane Paulo II
Tarehe [[13 Aprili]] [[1986]] alikuwa Papa wa kwanza kutembelea [[sinagogi]] (mjini Roma)
[[Picha:Israel-Western Wall.jpg|thumb|[[Ukuta wa Maombolezo]] huko [[Yerusalemu]].]]
Mnamo Machi [[2000]], alipotembelea [[Yerusalemu]], akawa Papa wa kwanza kuhiji kwenye [[Ukuta wa Maombolezo]] alipoingiza ujumbe wake ndani ya ufa na kuomba msamaha kwa makosa dhidi ya Wayahudi.

neg:
Isaac Newton
Isaac Newton (25 Desemba 1642 – 20 Machi 1727) alikuwa mwanahisabati, mwanafizikia na mwanateolojia kutoka nchi ya Uingereza.

neg:
Ukristo barani Afrika
Wamisionari wa kwanza tangu zamani za Wareno waliofika Afrika Mashariki walikuwa Wajerumani waliotumwa na CMS. Majina yao ni Ludwig Krapf na Johannes Rebmann. Wanakumbukwa pia kwa kutunga kamusi ya kwanza ya lugha ya Kiswahili.

neg:
Ganimedi (Mshtarii)
Ganimedi ni moja ya miezi ya Mshtarii iliyotambuliwa mnamo mwaka 1610 na Galileo Galilei aliyekuwa mtu wa kwanza kutazama nyota kwa kutumia darubini.

neg:
Carl Sagan
Carl Edward Sagan (Novemba 9, 1934 - Desemba 20, 1996) alikuwa mwanaastronomia wa Marekani aliyejaribu kufanya sayansi kuwa maarufu.

neg:
Gerard Kuiper
Kuiper alizaliwa kwenye familia ya fundi cherahani katika kijiji cha Uholanzi ya kaskazini. Tangu 1924 alisoma astronomia kwenye Chuo Kikuu cha Leiden. Jan Oort alikuwa kati ya walimu wake. Baada ya kumaliza shahada ya uzamivu kwa tasnia kuhusu nyota pacha mwaka 1933 akapata nafasi ya kazi kwenye paoneaanga pa Chuo Kikuu cha Kalifornia, Marekani. Baadaye alikuwa profesa kwenye Chuo Kikuu cha Chicago na Chuo Kikuu cha Arizona.
Utafiti wake ulihusu hasa mfumo wa Jua letu. Aliweza kuthibitisha kuwepo kwa dioksidi ya kaboni katika angahewa ya sayari Mirihi "(Mars)". Alitambua pia angahewa za miezi ya sayari kadhaa kama vile kwenye Titan (mwezi wa Mshtarii), Miranda (mwezi wa Uranus) na Nereid (mwezi wa Neptuni).

neg:
Titan (Zohali)
Zamani Titani ilikadiriwa kuwa mwezi mkubwa katika mfumo wa jua. Lakini safari ya Voyager 1 ilipita Titan mwaka 1979 na vipimo vya kipimaanga hiki vilionyesha ya kwamba uso wa Titan inafichwa chini ya angahewa nzito lenye unene wa kilomita 900 km. Kwa hiyo imejulikana ya kwamba Ganymedi mwezi wa Mshtarii ni mkubwa zaidi.

neg:
Bartolomeo Dias
Bartolomeu Dias (1451 hivi – 29 Mei 1500 ), sharifu wa ukoo wa kifalme wa Ureno, ni maarufu kama Mzungu wa kwanza kuzunguka bara la Afrika toka kaskazini magharibi hadi mashariki kwa Rasi ya Tumaini Jema (1488), akifungua njia ya kwenda India kupitia baharini.

neg:
Kipimaanga
Kuna aina mbalimbali za vipimaanga kama vile
Kipimaanga cha kwanza kilikuwa Luna 1 ya Umoja wa Kisovyeti kilichopita karibu na Mwezi kwenye Januari 1959. Kilikusanya data kuhusu Ukanda wa van Allen na kuthibitisha kuwepo kwa upepo wa Jua.

neg:
Mhindi (kundinyota)
Mhindi inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu kuzunguka dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Hazikutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika globu ya nyota ya Petrus Plancius na kupokelewa katika “Uranometria” ya Johann Bayer..

neg:
Mikolojia
Inadhaniwa kuwa wanadamu walianza kukusanya uyoga kama chakula katika historia ya awali. Uyoga uliandikwa mara ya kwanza katika kazi za Euripides (480-406 KK). Mwanafalsafa wa Kigiriki Theophrastos wa Eresos (371-288 KK) alikuwa wa kwanza kujaribu kutofautisha mimea; uyoga ulionekana kuwa haupo katika kundi lolote.

neg:
Surinam
Mwaka 1498 Kristoforo Kolumbus alipita mwambaoni akifuatwa mwaka 1499 na Amerigo Vespucci. Msafara wa upelelezi sehemu za bara ulifanywa na Wahispania mwaka 1500.

neg:
Edmund Hillary
Pamoja na sherpa Tenzing Norgay alikuwa mwanadamu wa kwanza wa kufika kwenye kilele cha Mlima Everest tarehe 29 Mei 1953.

neg:
Almagesti
Umuhimu wa Ptolemaio ulipungua haraka tangu ugunduzi wa darubini ulioleta mlipuko wa elimu ya astronomia. Mfumo wake wa ulimwengu ulitambuliwa kuwa na kosa la kimsingi katika kitabu "De Revolutionibus“ cha Nicolaus Copernicus aliyetambua ya kwamba Dunia si kitovu cha ulimwengu bali Dunia pamoja na sayari zinazunguka Jua. Hii ilithibitishwa baadaye na Galileo Galilei na Johannes Kepler.

neg:
Miwani
Watu wa jamii ya Inuit ndio wakisiwa kuwa wa kwanza kuvalia miwani.

neg:
Usafiri wa anga-nje
Marekani ilifaulu kupeleka watu wa kwanza hadi uso wa mwezi tarehe 20 Julai 1969: hao walikuwa Neil Armstrong na Buzz Aldrin.

neg:
Chombo cha angani
Mtu wa kwanza kwenye anga la nje alikuwa Mrusi Yuri Gagarin aliyerushwa na Umoja wa Kisovyeti kwa chombo cha Vostok 1 tarehe 12 Aprili 1961 na kumaliza mzingo mmoja wa dunia.

neg:
Mmonaki
Wamonaki wengine pia walichangia sana uenezaji wa Ukristo Ulaya, k.mf. [[Augustino wa Canterbury]] (+605), aliyetumwa [[Uingereza]] na [[Papa Gregori I]] (540-604), mmonaki wa kwanza kufikia Upapa, halafu [[Bonifas]] (672-754), mtume wa [[Ujerumani]] na [[mfiadini]].

neg:
Mpito wa Zuhura
Edmond Halley alitambua mwaka 1715 ya kwamba upimaji wa mpito wa Zuhura unaweza kuleta data za kuelewa umbali kati ya jua na dunia. Kutokana na makadirio yake jozi la mipito iliyofuata kwenye miaka 1761 na 1769 iliangaliwa na wanaastronomia wengi waliojiandaa na kusafiri kwenda maeneo tofauti ya dunia ili kupata vipimo vyenye nyuzi tofauti kati ya mtazamaji na jua. Safari mashuhuri ya nahodha na mpelelezi James Cook ilikuwa na lengo kuu kuwapeleka wanaastronomia hadi visiwa vya Tahiti kwa kutazama na kupima mpito huo.

neg:
Bara la Antaktiki
Kundi la kwanza la watu kufika kusini kwa kutosha na kuona kona ya barafu ya Antaktiki lilikuwa mwaka 1820 msafara wa kisayansi wa nahodha Fabian von Bellingshausen (Mjerumani Baltiki katika utumishi wa Tsar wa Urusi) akifuatwa mwaka uleule na nahodha Edward Bransfield wa Uingereza na tena Mmarekani Nathaniel Palmer.

neg:
Ibn Battuta
Abu Abdullah Muhammad Ibn Battuta (kwa Kiarabu: أبو عبد الله محمد بن بطوطة) alikuwa mpelelezi na mtaalamu Mwarabu wa karne ya 14. Kwa usafiri mgumu wa siku zile alitembelea nchi mbalimbali na kuvuka umbali mkubwa kushinda mtu yeyote wa siku zile anayejulikana. Kutoka kwake tunayo taarifa ya kwanza kuhusu mji wa Kilwa Kisiwani.

neg:
Sputnik 1
Sputnik 1 (Kirusi Спутник kwa maana msindikizaji) ilikuwa satelaiti ya kwanza iliyotengenezwa na binadamu na kuzunguka Dunia katika anga la nje. Ilitengenezwa katika Umoja wa Kisovieti na kurushwa angani tarehe 4 Oktoba 1957 kutoka kituo cha Baikonur (leo nchini Kazakhstan).

neg:
Rafadha
Leonardo da Vinci ni mtu wa kwanz anayejulikana kutambua nafasi ya rafadha kwa kusukuma chombo alipochora ramani ya helikopta ya kwanza lakini wakati wke teknolojia haikupatikana ilikuwa mchoro tu. Wengine kama James Watt walitambua pia uwezo wa rafadha lakini hawakuitumia katika mitambo.

neg:
Mwezi
Lakini kuna watu binafsi wanaodai kuwa na mali kwenye Mwezi. Tangu mwaka 1980 yupo Mwamerika mmoja aliyefaulu kuandikisha Mwezi kwa jina lake kwenye ofisi ya msajili wa viwanda mjini San Francisco akiendelea kuuza hati za kumiliki maeneo mwezini. Kuna pia familia moja pale Ujerumani iliyorithi hati ambako mfalme wa Prussia kwenye mwaka 1756 alitoa zawadi ya Mwezi kwa mzee wao. Taasisi ya Sheria ya Anga za Nje "(International Institute of Space Law)" ilitoa tamko kuwa madai haya hayana msingi wa kisheria .

neg:
Titan (Zohali)
Titan (Gir.: "Τῑτάν") ni mmoja ya miezi ya sayari Zohali (Saturnus). Kipenyo chake kwenye ikweta ni kilomita 5,150 km na inatembea kwenye mzingo mwenye umbali wa kilomita 1,221,865 km kutoka Zohali. Titan ilitambuliwa mwaka 1655 na mwanaastronomia Christiaan Huygens kwa kutumia noja ya darubini za kwanza iliyoboreshwa.
Titan ni mwezi mkubwa wa Zohali na mwezi mkubwa wa pili katika mfumo wa jua letu. Hata ni kubwa kuliko sayari Utaridi. Pamoja na dunia yetu ni mahali pa pekee penye angahewa nzito ya gesi. Lakini haifai kwa binadamu kwa sababu ni baridi sana na gesi zake ni nitrojeni pamoja na hidrokaboni kama methani. Pamoja na dunia yeti ni pia mahali pa pekee katika mfumo wa jua letu penye maziwa na mito lakini hii si ya maji bali na methani kiowevu.

neg:
Nyuzi
Katika jiometria muundo huu ulielezwa kimsingi na mwanaastronomia Hipparchos wa Nikaia (190 KK–120 KK).

neg:
Ndugu Wadogo
Vilevile Ndugu Wadogo ndio wamisionari wa kwanza kufika India kwa meli (1500, baada ya kupitia Brazili); wengine wakafuata. Mabanyani waliwaua 3, lakini wengine waliongoka jumla wakabatizwa pasipo mafundisho kutokana na uhaba wa wamisionari. Safarini, wengine walihubiri kisiwani Sokotra (karibu na Somalia) na kuongoa karibu wote, hata wakageuza msikiti kuwa kanisa la Bikira Maria; lakini Waarabu wakakiteka (1510) wakaharibu kila kitu.

neg:
Roald Amundsen
Roald Engebreth Gravning Amundsen (* 16 Julai 1872 Borge (leo: Fredrikstad - Norwei; † mnamo 18 Juni 1928 katika Aktiki) alikuwa mpelelezi Mnorwei aliyekuwa mtu wa kwanza wa kufikia Ncha ya kusini mwaka 1911.

neg:
Njiwa (kundinyota)
Njiwa inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walipozunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota ya kusini na wachoraji wa ramani kukamilisha atlasi za nyota. Mnamo mwaka 1612 Mholanzi Petrus Plancius alitenga nyota hizi kutoka kundinyota ya Mbwa Mkubwa na kuzitaja "Njiwa" kwa kumbukumbu ya njiwa iliyetumwa na Nuhu katika masimulizi ya Biblia na kuzichora hivyo katika globu ya nyota yake. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni Col.

neg:
Mwanaanga
Mwanaanga wa kwanza katika historia ya binadamu alikuwa Mrusi Yuri Gagarin kutoka Umoja wa Kisovyeti aliyerushwa tarehe 12 Aprili 1961 kwa chombo cha angani Vostok akizunguka dunia lote mara moja katika muda wa dakika 108.

neg:
Mwezi
Mwezi ni gimba la angani linalozunguka sayari fulani. Kuna miezi mingi katika anga-nje. Vipindi vya kuonekana kwa mwezi wa Dunia vilisababisha matumizi ya "mwezi" kama majira ya wakati.

neg:
Satelaiti
Satelaiti ya kwanza iliyorushwa angani ilikuwa Sputnik 1. Ilitumwa na Umoja wa Kisovyeti tarehe 4 Oktoba 1957.

neg:
Janet Bragg
Janet Harmon Waterford Bragg (24 Machi, 1907 - 11 Aprili 1993; Griffin, Georgia) alikuwa rubani anayeruka ndege. Alikuwa pia Mmarekani mweusi wa kike wa kwanza ambaye alikuwa na leseni ya rubani.

neg:
Mae Jemison
Mae Carol Jemison (alizaliwa tarehe 17 Oktoba 1956) ni mwanafizikia na rubani mwanaanga wa Marekani. Pia ni Mmarekani mweusi wa kike wa kwanza aliyefika kwenye anga la nje wakati akiwahudumia wafanyakazi wa anga wa "Shuttle Endeavor" Mwaka 1992 alisimamia majaribio.

neg:
Milima ya Mwezi
Hakuna uhakika ni milima ipi ya leo. Katika historia milima ya Ethiopia, Kilimanjaro na milima ya Ruwenzori imeshatazamiwa kuwa milima ya mwezi ya kale.

neg:
Neptun
Mwezi mkubwa unaitwa Tritoni uligunduliwa mwaka 1846, siku chache baada ya sayari yenyewe na kupokea jina lake kutokana na mwana wa mungu wa bahari katika mitholojia ya Kigiriki. Tritoni ina kipenyo cha kilomita 2707.
Katika karne ya 20 miezi mingine ilitambuliwa inayozunguka Neptuni, hadi sasa jumla ni 14 lakini mingi ni midogo.

neg:
Ukulele
Wahamiaji watatu ambao walikuwa ni watengeneza makabati, Manuel Nunes, José do Espírito Santo, na Augusto Dias wanaaminika kuwa ni watu wa kwanza kutengeneza ukulele.

neg:
William Herschel
Alikuwa mtafiti wa kwanza aliyechungulia spektra ya nuru ya nyota. Alikuwa pia wa kwanza wa kutambua mnururisho wa infraredi katika nuru ya Jua.

neg:
Neil Armstrong
Tarehe 20 Julai 1969 Neil Armstrong pamoja na Edwin Aldrin waliukanyaga uso wa mwezi wakiwa wanadamu wa kwanza mwezini. Walitoka katika chombo cha angani na kutembea mwezini kwa mara ya kwanza. Picha hizo zilionyeshwa kote duniani kwa wakati huohuo. Akiwa katika hali hiyo, Armstrong alitamka maneno yafuatayo: "Hii ni hatua ndogo kwa mtu lakini hatua kubwa kwa ubinadamu."

neg:
Alan Shepard
Tarehe 5 Mei 1961 Shepard alirushwa kwa chombo cha Mercury akafikia kimo cha kilomita 187 juu ya uso wa dunia akarudi baada ya dakika 15 na sekunde 22.

neg:
Jumatatu
Katika lugha mbalimbali za Ulaya siku hii ina jina la "mwezi". Lugha hizi kama Kiingereza, Kifaransa au Kijerumani zinaendeleza urithi wa Roma ya Kale na zaidi wa Babiloni ambako kila siku ya wiki ilikuwa chini ya mungu fulani aliyeonekana kama nyota.

neg:
Kristoforo Kolumbus
Mara nyingi aliitwa Mzungu wa kwanza wa kufika Amerika, lakini baadaye imejulikana ya kwamba Waviking walitangulia kufika Amerika ya Kaskazini mnamo mwaka 1000. Ila jitihada zake zilianzisha njia ya mawasiliano ya kudumu kati ya Amerika na mabara mengine tofauti na safari zote zilizovuka bahari kabla yake.


query: Makka inapatikana nchi gani?

pos:
Bara Arabu
Kuna miji mingi katika Bara Arabu, lakini miji mikuu ya madola mbalimbali ya Bara Arabu ni Riyadh, mji mkuu wa Saudia, ijapokuwa kuna miji mashuhuri na mitukufu katika Saudia kama Makka na Madina.

neg:
Historia ya Mali
Kilele cha nguvu yake ilikuwa wakati wa mfalme Askia Mohammad I katika karne ya 16 walipotawala eneo kubwa kutoka Kano (Nigeria) hadi pwani ya Atlantiki. Wakati wake mji wa Timbuktu ilitembelewa na msafiri Leo Africanus aliyeleta baadaye habari za nchi hadi Ulaya.

neg:
Hajj
Haji au Hajj (Ar. حج) ni hija ya Waislamu kwenda Makka penye jengo la Kaaba. Inafanywa wakati wa mwezi Dhul-hijja ambayo ni mwezi wa 12 wa kalenda ya Kiislamu, hasa tarehe 8 - 12 za mwezi. Katika Uislamu hija hii ni wajibu kwa kila Mwislamu mwenye uwezo wa kuifanya angalau mara moja maishani mwake.

neg:
Bangka
Bangka ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Sumatra. Eneo la kisiwa ni 11,413 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Pangkal Pinang. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 960,000. Lugha mojawapo ambayo huongelewa kisiwani kwa Bangka ni Kisekak.

neg:
Machakos
Machakos ni mji wa Kenya (Ukambani) takriban kilomita 64 upande wa kusini-mashariki wa Nairobi. Ni makao makuu ya kaunti ya Machakos.

neg:
Kanisa la Wamaroni
Huko Syria: Latakia, Damascus na Aleppo.

neg:
Muhammad
Muhammad aliishi Makka kwa muda wa miaka 53, arubaini (40) katika hiyo akiwa ni mtu wa kawaida kabla ya kupewa utume, na 13 akiwa ni mjumbe wa Mwenyezi Mungu.

neg:
Moroko
Wafalme wa Wamurabitun (Almoravi) (1073-1147) na wa Wamuwahidun (Almohad) (1147-1269) walieneza utawala wao hadi Afrika ya Magharibi (Mauretania, Senegal na Mali ya leo) na sehemu kubwa ya Andalusia (Hispania ya Kiislamu), tena hadi mipaka ya Misri.

neg:
Mosul
Mosul (kwa Kiarabu الموصل, al-Mawṣil, el-Mōṣul; kwa Kikurdi مووسڵ, kwa Kiaramu ܡܘܨܠ, Māwṣil) ni mji wa Iraq kaskazini, kilometa 400 hivi mbali na Baghdad, kwenye ukingo wa magharibi wa mto Tigris, mkabala wa mji wa kale Ninawi uliokuwa kwenye ukingo wa mashariki.

neg:
Mlayoka
Mlayoka au mruo ("Ipomoea kituiensis") ni mmea wa familia Convolvulaceae unaotokea nchini Uhabeshi, Kenya, Tanzania, Malawi, Zambia na Zimbabwe. Mmea huu una maua meupe hadi njano yenye moyo mweusi. Katika Kenya unyweshaji wa mizizi hunywa na Wajaluo dhidi ya maumivu ya tumbo.

neg:
Aga Khan Academy, Mombasa
Shule ya Aga Khan Academy, mjini Mombasa ni mojawapo ya IB Shule ya Dunia. Ilianzakufundisha Diploma ya IB mnamo Septemba 2005. IB imekuwa ya mtaala wa unaotumika katika shule za kimataifa kote duniani. Inakukubaliwa na vyuo vikuu zaidi ya 1700 kote duniani, ikiwemo Marekani, Kanada, Uingereza, bara la Ulaya, Australia na mikoa mengine mengi. IB imejulikana kuwa bora kielimu na vilevile kwa kuhamasisha huduma kwa jamii.

neg:
Kamwangi
Mji huu unapatikana kwenye barabara ya Thika - Naivasha, kwa hivyo unaunganishwa na mji mingine kwa kutumia matatu (daladala). Bodaboda (pikipiki) ziko kwa wingi kuwaabirisha watu hadi vijijini. Vilevile kuna posta inayoitwa. Kanjuku, ingawa Kanjuku ni mji mwingine mdogo karibu na Kamwangi.
Watu wengi Kamwangi ni Wakikuyu. Pia hakukosi wawili watatu kutoka makabila mengine. Wengi pia ni Wakristo. Makanisa yalioko ni kama Katoliki, Restoration, CLFF, nk. Wengi wakazi katika mji huu ni wapangaji.

neg:
Vita kati ya Irak na Uajemi
Vita kati ya Irak na Uajemi ilitokea kuanzia Septemba 1980 hadi Agosti 1988. Ilipiganiwa kati ya majeshi ya nchi jirani za Irak na Uajemi (Iran) ikisababisha vifo vya watu milioni moja na kuishi bila mshindi. Iliitwa pia "Vita ya ghuba" kutokana na ghuba ya Uajemi ambako nchi zote mbili zinapakana na baadaye illitwa pia "vita ya kwanza ya ghuba" kutokana na vita za Marekani dhidi ya Irak zilizofuata baadaye.

neg:
Historia ya Mali
Mfalme wa Mali aliyejulikana zaidi ndiye Mansa Kankan Musa I (1312–1337). Miaka 1324-1325 alihiji kwenda Makka. Alisafiri na dhahabu nyingi sana. Huku Misri alitoa zawadi kiasi cha kuharibu thamani ya dhahabu kwa miaka 12 iliyofuata.

neg:
Hajj
Baadaye wanarudi Makka kwa tawaf ya pili kwa kuzunguka Kaaba mara saba. Kutoka hapa wanaenda "sa'i" wanapotembea mara saba kati ya vilima vya Safa na Marwa wakifuata nyayo za Hagar aliyetafuta hapa maji kwa mtoto wake Ismail.

neg:
Ibn Battuta
Safari yake ya pili ilianza tena kama hajj na safari hii akaendelea kuangalia maeneo ya Bahari ya Shamu na pwani ya Afrika ya Mashariki. Akafika hadi Kilwa, kisha akarudi Makka kupitia Omani.

neg:
Muhammad
Akapata pango zuri katika Jabal Hira Kaskazini ya Makka, inapata maili 3 toka huko Makka. Akawa akikaa huko kwenye Jabal Hira kwa muda wa wiki nyingi, kisha hurejea Makka kuja kumtazama mkewe, wanawe na jamaa zake wengine, na vile vile kwa ajili ya kuchukua chakula kinapokuwa kimekwisha.

neg:
Yakutia
Jamhuri ya Sakha (Yakutia) (Kirusi: Республика Саха (Якутия)) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Yakutsk.

neg:
Moroko
Mji mkuu ni Rabat wenye wakazi milioni 1.2. Mji mkubwa ni Casablanca (kwa Kiarabu: الدار البيضاء dar al-baiDa = nyumba nyeupe). Miji yote miwili mikubwa ni miji ya bandari.
Miji mitano mikubwa ni kama ifuatavyo (namba za sensa ya mwaka 2004):

neg:
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Murtala Muhammed
Uwanja wa Ndege Kimataifa wa Murtala Muhammed (Murtala Muhammed International Airport kwa lugha ya kimombo) uko katika sehemu ya Ikeja, nchi ya Lagos, nchini Nigeria, na uwanja huu wa ndege ndio ambao unahudumia mji wa Lagos, kusini magharibi mwa Nigeria na taifa zima. Awali uwanja huu wa ndege ulikuwa unajulikana kama Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Lagos (Lagos International Airport kwa Kiingereza), lakini jina lake lilibadilishwa ujenzi ulipofikia katikati kuwa Murtala Muhammed ambaye alikuwa mkuu wa zamani wa kijeshi wa Nigeria. Taminalii ya kimataifa ilijengwa kama ya Uwanja wa ndege wa Schiphol iliyoko mjini Amsterdam. Uwanja huu wa ndege ulifunguliwa rasmi tarehe 15 Machi 1979. Uwanja huu ndio wigo kuu kwa ndege kama vile flag carrier airlines ya Nigeria , Nigeria Eagle Airlines na Arik Air.

neg:
Makka
Hajj ya kwenda Makka ni moja kati ya nguzo tano za Uislamu.

neg:
Maghrib
Maghrib (المغرب العربي al-maġrib al-ʿarabī; pia: Maghreb) ni sehemu ya kaskazini-magharibi ya Afrika. Siku hizi neno lataja nchi za Moroko, Algeria na Tunisia, wakati mwingine pia Mauretania.

neg:
Ghuba ya Akaba
Mabandari muhimu ni Akaba upande wa Yordani na Eilat upande wa Israel pamoja na Taba wa Misri.

neg:
Misri
Misri imepakana na Bahari ya Mediteranea, Israel, Eneo la mamlaka ya Palestina, ghuba ya Suez, ghuba ya Aqaba, Bahari ya Shamu, Sudan na Libya. Umbo la nchi hufanana na trapeza.

neg:
Bukhara
Bukhara ni kati ya miji ya kihistoria iliyostawi tangu miaka elfu mbili mia tano kwenye barabara ya hariri kati ya China na nchi za magharibi. Bukhara ilikuwa hasa sehemu ya milki za Uajemi na kwa muda wa karne mbili mji mkuu wa milki ya Samaniya waliokuwa Wajemi. Tangu mapigano ya Talas mwaka 751 Bukhara pamoja na Asia ya Kati iliingizwa katika himaya ya Uislamu.

neg:
Historia ya Moroko
Mwanzoni Moroko ilikuwa sehemu ya milki ya khalifa ya Waomawiyya waliotawala Dameski (Siria). Baada ya kupinduliwa kwa Waomawiyya na Waabasiya wa Baghdad (Iraq) mkimbizi Mwarabu Idris ibn Abdallah (788-791) alikusanya makabila ya Waberber na kuunda milki ya kujitegemea. Hii ilikuwa mwanzo wa Moroko kuwa milki ya Kiislamu inayojitawala.

neg:
Sultani
Watawala wa nchi Moroko (tangu 1956), Uarabuni wa Saudia, Yordani (tangu 1946) wanatumia cheo cha mfalme (malik). Nchi za Libya, Misri, Irak na Yemeni zilikuwa na wafalme.

neg:
Moroko
Eneo la Moroko ni km² 446,550. Sehemu kubwa ni jangwa la Sahara. Watu walio wengi huishi kwenye sehemu za rutuba karibu na pwani.

neg:
Lusaka
Lusaka hufikika kupitia kiwanja cha ndege cha kimataifa ("Lusaka International Airport"), au kupitia garimoshi kwenye njia ya reli inayoelekea kutoka mji wa Livingstone kwenda mji wa Kitwe.

neg:
Kalenda ya Kiislamu
Hesabu ya miaka katika kalenda ya Kiislamu hufuta utaratibu wa "miaka baada ya hijra" yaani tangu kuhamia kwake Mtume Muhammad kutoka Makka kwenda Madina. Hijra ilitokea mwaka 622 BK au katika mwaka 1 wa hesabu yenyewe.

neg:
Dola la Rakhaing
Dola la Rakhaing (pia Arakan) ni dola ndani ya taifa ya Myanmar (Burma) lililopo kwenye pwani la magahribi la nchi hii. Inapakana na Bangladesh.

neg:
Muhammad
Katika muda huu alipokuwa Makka, wengi katika jamaa zake na watu wa makabila mengine wa matabaka mbalimbali za jamii waliingia dini yake.

neg:
Afrika
Kuna kisiwa kikubwa cha Madagaska na funguvisiwa mbalimbali.

neg:
FIFA
Uhakiki unahusu hata matumizi ya fedha, hali ya FIFA kulipa kodi ndogo mno huko Uswisi, undugu kati ya viongozi wa ngazi ya juu, na mashtaki ya rushwa. Imedaiwa ya kwamba azimio la kupeleka Kombe la Dunia huko Urusi na Qatar lilitolewa na wanachama wa Kamati Kuu waliopokea rushwa.

neg:
Madina
Madina (pia: Medina; Kiarabu: المدينة المنورة "madinat-ul-munawwara" - mji ulioangazwa) ni mji wa Saudia ya magharibi takriban 320 km kaskazini ya Makka. Inaheshimiwa na kutembelewa na Waislamu kwa sababu ni mahali pa kuzikwa kwa Mtume Muhammad.

neg:
Malawi
Malawi (zamani Unyasa au Nyasaland) ni nchi ya Afrika ya kusini-mashariki ikipakana na Tanzania, Msumbiji na Zambia.

neg:
Makka
Makka (rasmi: Makkah al-Mukarramah; Kar.: مكة المكرمة) ni mji wa Ufalme wa Uarabuni wa Saudia. Ina wakazi 1,294,167 "(mwaka 2004)". Mji uko kwenye bonde la Ibrahimu mnamo km 80 kutoka pwani la Bahari ya Shamu na bandari ya Jeddah. Mazingira ya mji ni jangwa mahali penyewe kuna visima vilivyowezesha kuwepo kwa mji tangu kale.

neg:
Mauritania
Mauritania ni nchi ya Afrika kaskazini-magharibi. Upande wa magharibi kuna pwani ya bahari ya Atlantiki, upande wa kusini imepakana na Senegal, upande wa mashariki na Mali na Algeria, upande wa kaskazini na Sahara ya Magharibi inayotawaliwa na Moroko.

neg:
Ghuba ya Akaba
Nchi zinazopakana na ghuba hii ni hasa Misri na Uarabuni wa Saudia. Yordani na Israel zina pwani fupi kwenye ncha ya kaskazini kabisa ya ghuba.

neg:
Ayman Mohyeldin
Ayman alizaliwa mjini Cairo, Misri. Babake ana asili ya kutoka Misri na mamake ni wa Palestina. Yeye alikulia nchini Misri na Marekani lakini ameishi sana katika nchi za Kiarabu na amewahi kuishi miaka miwili nchini Iraq (2003-2005) kama mwanahabari wa kigeni alipokuwa akifanya kazi CNN. Hivi sasa, anaishi jijini Gaza na ni mwanahabari mkuu wa Al-Jazeera ya Kiingereza. Ayman hakusomea rasmi masomo ya uandishi habari, bali alisomea Siasa (International Politics) katika chuo kikuu cha American University mjini Washington DC. Alipata shahada yake ya kwanza ya Uhusiano wa Kimataifa kwa lengo la Umoja wa nchi za Ulaya na shahada yake ya pili kuhusu Siasa kwa lengo na azimio la amani na migogoro. Ripoti yake ya utafiti alipokuwa chuo kikuu "The News Media Paradigm in the Wars on Terrorism" ilitambulika na kukubaliwa na International Association of Media Researcher's Conference mjini Barcelona, Hispania (2002)

neg:
Uislamu nchini Madagascar
Uislamu umeanzishwa vyema katika nchi ya leo ijulikanayo kama Madagaska. Kwa karne na karne na leo hadi leo hii Waislamu nchini humo wanawakilisha karibia asilimia 7 ya jumla ya wakazi wote wa nchini humo.

neg:
Bara Arabu
Nchi zilizoko kwenye bara hili ni Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudia, Muungano wa Falme za Kiarabu, na Yemen. Sita za mwanzo, zikiwemo kwenye Baraza la Ushirikiano wa Nchi za Ghuba, zina mfumo wa kifalme katika utawala wake, na ya mwisho ni Jamhuri ya Yemen.

neg:
Fes
Fes "(pia: Fez; Kiarabu: " فاس")"ni mji mkubwa wa tatu nchini Moroko baada ya Casablanca na Rabat. Kuna wakazi 946,815 (2004).

neg:
Beka'a
Ni eneo lenye rutba kuna kilimo cha mboga wa majani aina nyingi. Miji muhimu ni Zahlé na Baalbek.

neg:
Moroko
Kaskazini mwa nchi ambako kitovu chake ni Fes kuna zaidi tabia ya Kiarabu, wakatu kusini ambako kitovu chake ni Marakesh kuna tabia ya Kiberber zaidi.

neg:
Algeria
Algeria (pia: "Aljeria" ; kwa Kiarabu: "الجزائر" al-Jazā’ir; kwa Kiberber: "Dzayer", "ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ") au kwa jina rasmi "Jamhuri ya kidemokrasia ya watu wa Algeria" ni nchi ya Afrika ya Kaskazini-Magharibi. Imepakana na bahari ya Mediteranea, Moroko, Sahara ya Magharibi, Mauretania, Mali, Niger, Libya na Tunisia.
Algeria ni nchi kubwa kuliko zote za Afrika lakini sehemu kubwa ya eneo lake iko katika jangwa la Sahara.

neg:
Ismaïlia
Ismaïlia () ni mji mkuu wa nchi ya Misri. Una idadi ya watu wapatao 750,000 hii ikijumuisha na maeneo ya jirani. Ipo katika upande wa kiasi cha nusu ukitoka katika bandari ya Said au Port Said kwa upande wa kaskazini na Suez Kwa upande wa Kusini. Mrefeji huu hupanuka unapofikia katika sehemu ya Timsah moja kati ya maziwa yaliyoungana na mfareji wa Suez. Ziwa hili liligunduliwa mwaka 1863 wakati wa ujengwaji wa mfereji wa Suez na Ismail the Magnificent, na pia jina la mtu huyu ndilo jina na eneo mfereji huu ulipo. Makao makuu ya Mamalaka ya mreji wa Suez yapo katika mwisho mwa ziwa Timsah, bado mji huu una majengo kadhaa ya zamani tangu enzi za Waingereza na Wafaransa kuwa na mahitaji katika mfeji huo. Bado baadhi ya majengo ya wakoloni yanaendelea kutumika na wafanyakazi wa mfereji huo hadi sasa.

neg:
Hkakabo Razi
Uko Myanmar na ni mrefu kuliko yote ya Asia Kusini-Mashariki.

neg:
Misri
Misri (kwa Kiarabu: مصر, "Masr") ni nchi ya Afrika ya Kaskazini-Mashariki ikiwa na eneo la Rasi ya Sinai kwenye bara la Asia pia.

neg:
Afrika
Nchi kubwa ya Afrika ni Algeria na nchi ndogo ni funguvisiwa la Shelisheli katika Bahari Hindi. Nchi ndogo Afrika bara ni Gambia.

neg:
Muhammad
Maisha yake Makka yalikuwa ya taabu tangu utotoni mwake, kwani alizaliwa yatima kisha alipokuwa katika ujana wake alikuwa akifanya kazi ya kuchunga mbuzi na kondoo wa watu wa Makka kwa vijipesa kidogo mpaka alipofika umri wa miaka ishirini na tano akapata kazi ya kumfanyia biashara Khadija, bibi mtukufu wa Kikureshi ambaye baadaye alikuja kuwa mkewe, na kuzaa naye aghlabu ya watoto wake.

neg:
Bara Arabu
Ama mji mkuu wa Oman ni Maskat, lakini kuna miji mengine mashuhuri yenye tarehe kubwa kama Salala, Sohari, Nizwa na Rustaq.

neg:
Riyad
Abd al Azis Ibn Saud (1880-1953) alieneza himaya yake kutoka hapo baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia (iliyoondoa Waturuki katika Uarabuni) kwa kushambulia na kutwaa maeneo mengine ya Bara Arabu na mwishowe Makka.

neg:
Idd el Hajj
Sehemu za Waislamu hukubali ya kwamba inawezekana kukadiria tarehe hii kisayansi, lakini huko Saudia husisitizwa kuona kwa macho. Maadamu Saudia ni mahali pa miji mitakatifu ya Maka na [Madina]], Waislamu wengine hupenda kufuata kawaida ya kule.

neg:
Jeddah
Jeddah (kar.: جدّة jiddah "huandikwa pia Jedda, Jiddah, Jidda") ni mji mkubwa wa pili nchini Saudia na bandari kwenye mwambao wa Bahari ya Shamu (21.50° N 39.1667° E).

neg:
Moroko
Uislamu ndio dini rasmi na ndio unaofuatwa na wakazi wengi sana (98.9%), hasa Wasunni. Wengine ni Wakristo (0.9%) na Wayahudi (0.2%). Wakristo karibu wote ni wa asili ya Ulaya. Wayahudi waliwahi kuwa wengi kidogo, lakini idadi yao imepungua katika miaka ya nyuma kutokana na uhamaji hata kama hali yao katika taifa ni nzuri kulingana na nchi nyingine za Kiarabu.

neg:
Hala Gorani
Gorani hapendi kujadiliana kuhusu maoni yake ya kisiasa na ya kidini, kwa ajili ya kutotaka kupendelea upande mmoja. Hata hivyo, taarifa yake ya Hija mnamo mwaka 2006 ilionyesha kuwa yeye ni Muislamu kwa sababu ni Waislamu tu ndio wanaoruhusiwa kuingia mjini Makkah.

neg:
Ibn Battuta
Kutoka hapa alirudi Moroko kupitia Makka.

neg:
Ethiopia
Ethiopia ni nchi mojawapo inayotoa wanariadha wazuri zaidi duniani, hasa kama wa mbio wa masafa ya kati na masafa marefu. Kenya na Morocco ni wapinzani wa Ethiopia kwa Michezo ya mabingwa wa Dunia na Olimpiki kwa masafa ya kati na marefu.

neg:
Ibn Battuta
Aliamua kujaribu njia kupita Uturuki kwa sababu alisikia ya kwamba palikuwa na misafara kati ya Waturuki Waseldjuki na Uhindi. Baada ya kuvuka Bahari Nyeusi alifika katika milki ya Kundi la Dhahabu akaendelea katika msafara wa Khan wa nchi. Alipofikia mji mkuu Astrakhan aliombwa na Khan wa Kundi la Dhahabu mwenyewe kumsindikiza mke wake aliyetaka kutembelea ndugu nyumbani kwake Konstantinopoli. Hivyo Ibn Battuta alifika kwa mara ya kwanza katika nchi nje ya zile za Kiislamu.

neg:
Kanisa la Wamaroni
Katika nchi nyingine: Afrika Magharibi na ya Kati (Ibadan, Nigeria), Brooklyn (Marekani), Buenos Aires (Argentina), Cairo (Misri), Cyprus, Kolombia, Los Angeles (Marekani), Mexico, Montreal (Canada), Paris (Ufaransa), Sao Paulo (Brazil), Sudan na Sydney (Australia).

neg:
Madina
Madina ina nafasi muhimu katika imani ya Kiislamu. Kufuatana na mapokeo ya Kiislamu Muhammad alifika hapa mwaka 622 kwa njia ya hijra alipoondoka Makka kwa sababu ya upinzani dhidi yake.

neg:
Beka'a
Linaanza kazkazini mpakani wa Syria na kuvuka urefu wote wa Lebanon likielekea kusini. Urefu wa uwanja ni takriban kilomita 120 na upana wake 8-12 km. Mito muhimu ni Orontes (nahr al-asi) upande kaskazini na mto Litani upande wa kusini.

neg:
Hajj
Safari ya kutembela Makka nje ya siku za hajj huitwa umrah haina cheo sawa na hajj yenyewe.

neg:
Hijra
Muhammad alianza kuhubiri habari za Qurani na za Uislamu katika mji wa Makka alipozaliwa na kuishi. Lakini hakupata wafuasi wengi. Kinyume chake kabila lake yeye mwenyewe la Waquraishi walimchukia na kumtesa kwani viongozi waliogopa ataharibu biashara kubwa iliyoletwa na Kaaba iliyokuwa kama hekalu ya kidini mjini.

neg:
Watumbuka
Watumbuka ni Kabila la Watu kutoka eneo la mpaka baina ya Malawi, Tanzania, na Zambia.

neg:
Casablanca
Casablanca ina bandari kubwa ya Moroko ikiwa ni pia kitovu cha benki kubwa za nchi hii. Kufuatana na sensa ya 2012 idadi ya wakazi ilizidi milioni nne katika wilaya yake. Hivyo inatazamiwa kama mji mkuu wa kiuchumi ilhali mji mkuu wa kisiasa ni Rabat.

neg:
Patakatifu
Katika Uislamu ni patakatifu hasa Kaaba mjini Maka.

neg:
Kaku
Makaku ni wanyama wa jenasi "Cercocebus", "Lophocebus", "Macaca" na "Rungwecebus" katika familia Cercopithecidae. Wanatokea Afrika na Asia.

neg:
Myanmar
Myanmar "(pia: Myama; Myamari)" ni nchi ya Asia ya Kusini-Mashariki inayojulikana pia kwa jina la Burma au Bama.

neg:
Mali
Mali (kwa Kifaransa "République du Mali" = "Jamhuri ya Mali") ni nchi ya Afrika ya Magharibi. Imepakana na Algeria, Mauretania, Niger, Burkina Faso, Cote d'Ivoire na Senegal.

neg:
Biashara ya masafa marefu ya Afrika Mashariki
Msafara huu ulianzia katika bandari ya Mikindani na Kilwa kuelekea kanda ya Ziwa Tanganyika kupitia kusini mwa Ziwa Nyasa. Msafara ulifika Monomutapa kwa ajili ya dhahabu. Ulikuwa chini ya Wayao ambao walikuwa chini ya Mataka I kwenye karne ya 19.
Wayao walifanya biashara kaskazini mwa Kilwa na Zambezi ya chini kuelekea Kusini. Baadaye walipata silaha wakawa viongozi mara moja katika maeneo ya Ziwa Nyasa na pwani. Wayao walishikiri msafara wa Kusini ambao uliishia Afrika ya Kati wakati Wakamba walikuwa Kaskazini na Wanyamwezi walishikiria msafara wa Kati ulioanzia Bagamoyo hadi Ujiji.

neg:
Madagaska
Madagaska ni kati ya maeneo ya mwisho kufikiwa na kukaliwa na binadamu.

neg:
Suez
Suez iko takriban kilomita 135 upande wa mashariki ya Kairo kwenye shingo ya nchi ambako umbali na Bahari ya Mediteranea haifikii kilomita 150. Kwa sababu hii Suez ilikuwa mahali palipofaa kwa biashara na masoko ya biashara kati ya Mediteranea na Bahari Hindi. Tangu kubuniwa kwa njia ya bahari kutoka Ulaya kwenda Uhindi kupitia Rasi ya Tumaini Njema (Afrika Kusini) biashara hii ilififia. Hata hivyo Suez iliendelea kuwa bandari ya maana kwa wasafiri Waislamu walioelekea Makka kwa hajj.

neg:
Kazakhstan
Kazakhstan "(pia: Kazakistan)" ni nchi ambayo kwa kiasi kikubwa iko katika Asia ya Kati.

neg:
Tofaa
Nchi zinazovuna matofaa hasa ni China, Marekani, Uturuki, Ufaransa, Italia na Uajemi.

neg:
Mooka, Tochigi
Mooka au Moka (真岡市, "Mooka-shi") ni mji wa Japani katika mkoa wa Tochigi. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2010, mji una wakazi wapatao 82,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 70 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 167.21 km².

neg:
Nubia
Nubia (kutokana na jina la wakazi walioteka nchi katika karne ya 4: kwa Kiarabu نوبة "nuba" / "noba") ni eneo lilipo kando ya mto Naili katika Misri (kusini kwa mji wa Aswan) na Sudan (kaskazini kwa Khartoum). Zamani ilijulikana kwa jina la Kushi na hata Ethiopia.

neg:
Giza (Misri)
Giza (pia: Gizeh, kutoka Kar.: الجيزة "al-gīza") ni mji wa kaskazini ya Misri unaopakana na mji mkuu Kairo. Kuna wakazi 2,443,490 (2005).

neg:
Meriba
Meriba (kwa Kiebrania מְרִיבָה, Meribah, "masutano") ni kituo kimojawapo cha safari ya Waisraeli kutoka Misri hadi Kanaani chini ya Musa ambayo inasimuliwa kirefu na Torati (Kut 17:7; Hes 20:13).

neg:
Ghuba ya Suez
Mkono nchi wa Suez, unachukua upande wa Kaskazini-Magharibi wa bahari nyekundu au kwa jina la kueleweka Bahari ya Shamu kati ya Bara la Afrika mkwa upande wa magharibi na Mkono nchini wa Sinai. Kwa upande wa Mashariki mwa Misri. Ni mkono wa tatu wa bonde la ufa. Mkono wa pili ni ule wa ghuba ya Aqaba.
Urefu wa ghuba hii kuanzia kuanza kwake katika eneo la Jubal hadi mwisho katika mji wa Suez ni km 195, na kwa upande wa upana huhuwa ni kati ya namba hizi.

neg:
Madina
Kwa kawaida huhesabiwa kuwa mji mtakatifu wa pili katika Uislamu baada ya Makka. Hapa kuna msikiti wa Mtume penye kaburi la Muhammad kwenye mahali panapoaminiwa ni mahali pa nyumba yake alikoaga dunia. Kando lake kuna makaburi ya wenzake Muhammad.

neg:
Ibn Khaldun
Misri ilikuwa dola tulivu iliyokuwa na kipindi cha tawala imara na maendeleo ya kiuchumi chini ya nasaba ya Mamaluki. Tena Aleksandria ilikuwa kitovu cha elimu na hapa aliendelea na masomo na utafiti wake. Lakini hata hapo alishindwa kukaa mbali na siasa kwa sababu mwaka 1384 sultani Barkuk alimteua kama profesa wa fiq-hi na qadi mkuu kwa dhehebu la maliki. Majaribio yake ya kuleta matengenezo katika fiq-hi jinsi Wamisri walivyozoe yaligonga ukuta aliona upinzani na kujiuzulu bada ya mwaka mmoja pekee.

neg:
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
Misri yote imejumuishwa, ingawa sehemu ya eneo la Misri inapatikana Asia.

neg:
Malta
Malta iko km 93 kusini kwa kisiwa cha Sisilia (Italia), upande wa mashariki kwa Tunisia na kaskazini kwa Libya.

neg:
Mbwanda
Mbwanda hukuzwa katika nchi mbalimbali za Afrika, k.m. Madagaska na Tanzania (“kula bwanda” = kufurahi). Makaka mabichi na mbegu mbichi hulika. Lakini mbegu mbivu zina sumu, kwa hivyo lazima zipikwe vizuri na ganda la mbegu litolewe.

neg:
Iraq
Imepakana na Kuwait, Saudia, Yordani, Syria, Uturuki na Uajemi. Kuna pwani fupi kwenye Ghuba ya Uajemi.

neg:
Makaa
Makaa ni dutu mango yenye kiwango kikubwa cha kaboni inayotumiwa kama fueli. Kwa kawaida inapatikana kwa kupashia moto kuni na kuzia hewa isiingie. Ilikuwa chanzo cha nishati ya kupikia na kupashia moto katika nchi nyingi za dunia kabla ya makaamawe kusambaa kwa urahisi zaidi tangu upatikanaji wa usafiri wa kisasa kama treni na meli. Bado ni fueli muhimu kwa watu wengi katika nchi za Afrika.

neg:
Tumaini Lenye Baraka
Mashairi yote 163 yanayopatikana katika diwani hii, yalitungwa katika nchi tofautitofauti duniani ikiwa ni pamoja na: Tanzania, Uingereza, Ujerumani, Israeli, Uturuki, Ugiriki, Marekani na Misri.

neg:
Mohammed bin Rashid Al Maktoum
3 Septemba 2008, Sheikh Muhammad pia alizindua mpango mpya wa Ramadan kwa jina "Noor Dubai", kwa lengo la kusaidia Shirika la Afya Duniani (WHO) na Shirika la Kimataifa la Kuzuia Upofu (IAPB) katika kufikia malengo yake yaliyoainishwa katika VISION 2020: Haki ya Kuona. Noor Dubai itatibu na kutoa huduma za afya kwa watu milioni moja wanaosumbuliwa na shida za kuona zinazoweza kurekebishwa na upofu katika nchi zinazoendelea kwenye mitaa, kikanda, na kimataifa.

neg:
Muhammad
Wakati huohuo alianza kushambulia misafara ya Wamakka wapagani na kuwashinda kwanza huko Badr (624), akashindwa huko Uhud (625), hatimaye akapata ushindi mkuu huko Madina katika vita vya handaki (627): hapo alifukuza na hatimaye akaangamiza kama wasaliti Wayahudi wote wa Madina na wanaume wote wa Waqurayza, wakati wanawake wao pamoja na watoto wakauzwa kama watumwa huko Syria.

neg:
Amarna
Eneo la Amarna (pia hujulikana zaidi kama el-Amarna au mara nyingine hukosewa na kuitwa Tel el-Amarna; see below) () lipo katika kingo za Mto Nile katika Misri ya sasa eneo katika mkoa wa Minya. Ipo kiasi cha kilometa 5858&nbsp, kusini mwa mji wa al-Minya na kilometa 312&nbsp, au kiasi cha maili 194 kusini mwa mji mkuu wa Misri Cairo na
402 km kiasi cha maili 250 kaskazini mwa Luxor. Eneo la Amarna linajumuisha vijiji kadhaa vya kisasa kama vile,
el-Till kwa upande wa kaskazini na el-Hagg Qandil
kwa upande wa kusini.

neg:
Ghana
Ghana ni nchi ambayo inapatikana katika Ghuba ya Guinea, nyusi chache kaskazini mwa Ikweta, jambo ambalo linaipa nchi hii hali ya joto. Nchi hii inapatikana katika eneo la kilomita mraba 238,500 (maili mraba 92,085). Eneo hili limezungukwa na Togo kwa upande wa mashariki, Cote d’Ivoire upande wa magharibi, Burkina Faso upande wa kaskazini na Ghuba ya Guinea (Bahari ya Atlantiki) upande wa kusini. Laini ya Greenwich Meridian hupita ndani ya Ghana, katika jiji la viwanda la Tema. Kijiografia Ghana inapatikana karibu zaidi ya sehemu ya “katikati” mwa ulimwengu kuliko nchi yoyote ile ingawa sehemu halisi ya katikati, (0°, 0°) inapatikana katika Bahari ya Atlantiki kwa makadirio kilomita 614 (maili 382) kusini mwa Accra, Ghana, katika Ghuba ya Guinea.

neg:
Zaka
Na akasema Mtume ﷺ: (Umejengwa Uislamu kwa mambo matano: Kushuhudia ya kwamba hapana mola apasaye kuabudiwa kwa haki isipokuwa Mwenyezi Mungu na kwamba Muhammad ni mja wake na ni Mtume wake, na kusimamisha Swala (tano za kila siku), na kutoa Zaka, na kuhiji nyumba tukufu (Al-ka’abah – ilioko Makkah), na kufunga Mwezi wa Ramadhani) [Imepokewa na Bukhari na Muslim.].

neg:
Alhaji
Alhaji (Ar. الحاجّ; pia: hujaji) au hajja kwa wanawake ni neno la kumtaja Mwislamu aliyetimiza safari ya hajj. Haikubaliki kwa mtu yeyote aliyefika Makka lakini kwa hao pekee waliofanya hija hii wakati wa siku maalumu kwenye mwezi wa Dhul-hijja na kutekeleza ibada zote zinazotakiwa.

neg:
Msikiti wa Sultan Ahmed
Msikiti huu una minara sita. Wakati wa ujenzi hii ilileta matatizo maana wakati ule msikiti wa Kaaba mjini Makka pekee ulikuwa na minara sita. Kwa hiyo sultani alishtakiwa kuonyesha majivuno makubwa mno akiupa msikiti wake minara sawa na Makka. Kwa hiyo sultani Ahmed I aliagiza mnara wa saba uongezwe huko Makk.

neg:
Doha
Idadi ya watu ni takriban lakhi nne (2005). Doha ni mji wa bandari mwambaoni wa ghuba ya Uajemi.

neg:
Malta
Malta ni nchi ndogo kwenye funguvisiwa katikati ya bahari ya Mediteranea.

neg:
Wakara
Kutokana na uhaba wa ardhi uliosababishwa na ongezeko la kasi la idadi ya watu, Wakara wengine wamelazimika kuhama kisiwa hicho. Kwa sasa wanapatikana kwa wingi katika kisiwa cha Ukerewe na wilaya ya Sengerema mkoani Mwanza, Geita mkoani Geita na Chato mkoani Kagera.