query: Mji mkuu wa  Korea unaitwaje?

pos:
Korea Kusini
Mji mkuu, pia mji mkubwa, ni Seoul ambako karibu nusu ya wakazi wote huishi ama mjini ama katika mazingira yake. Seoul ni kati ya miji muhimu ya biashara na uchumi kimataifa.

neg:
Jang Bogo
Jang Bogo (787–846), jina lake la utotoni aliitwa Gungbok, alikuwa mtu kutoka ufalme wa Silla (kusini na katikati ya peninsula ya Korea) ambaye alikuja kuwa maarufu na muhimu sana katika Silla ya baadaye, wakati ambapo Korea ilikuwa nchi yenye nguvu sana, hasa upande wa shughuli za kijeshi za majini (jeshi la majini) ambaye aliiratibu vizuri mno bahari inayoitwa Yellow Sea, mashariki mwa nchi hiyo, na alitawala shughuli za biashara kati ya Silla, Heian Japan, na Tang China kwa miongo kadhaa..

neg:
Okjeo
Okjeo ilikuwa nchi ya kabira dogo ambalo liliibukia huko mjini kaskazini mwa Peninsula ya Korea huenda ikawa kuanzia karne ya 2 KK mpaka karne ya 5 CE.

neg:
Yangon
Yangon (pia:Rangun) ni mji mkubwa wa Myanmar. Ilikuwa mji mkuu wa nchi hadi 2005.

neg:
Beijing
Tangu karne sita imekuwa kitovu cha utawala wa China. Jina lenyewe lamaanisha "Mji Mkuu wa Kaskazini" kwa sababu China iliwahi kuwa na vitovu mbalimbali hasa Nanjing (mji mkuu wa kusini).

neg:
Hangul
Hangul ni alfabeti ya Kikorea. Iliundwa mnamo mwaka 1443 kwa amri ya mfalme Sejong alliyeona ya kwamba maandishi ya Kichina haifai kwa lugha ya Korea. Nchini Korea ya Kaskazini Hangul huitwa Chosŏn'gŭl.

neg:
Chongjin
Chongjin (Kikorea: 청진) ni mji nchini Korea Kaskazini. Ni mji mkubwa wa tatu katika nchi wa Korea Kaskazini. Kuna wakazi 327,000.

neg:
Ban Ki-moon
Mwaka 2013, jarida la Fobres la nchini Marekani lilimtaja Ban kuwa mtu wa 32 mwenye nguvu duniani na kuwa wa kwanza katika Korea Kusini. Mwaka 2014 alitajwa kuwa mtu wa tatu mwenye nguvu Korea Kusini baada ya Lee-Kun hee na Lee-jae yong.

neg:
Mlango wa Korea
Kwa upande wa kaskazini imepakana na pwani ya kusini mwa Peninsula ya Korea, na kwa upande wa kusini ipo kusini-magharibi mwa Visiwa vya Japani vya Kyūshū na Honshū. Ipo takriban 200 km (maili 120) upana na wastani ina kina cha mita 90 hadi 100 (300 ft).

neg:
Sudan Kusini
Mji mkuu ni Juba, wenye wakazi 1.118.233.

neg:
Usan-guk
Usan-guk au Nchi ya Usan, ilichukua Ulleung-do na visiwa vya karibu wakati wa kipindi cha Falme Tatu za Korea. Kwa mujibu wa "Samguk Sagi", ilikuja kuchukuliwa na jenerali wa Silla, Kim Isabu mnamo 512. Alisema watumie simba au matiger wa mbao ili kuwatisha wakazi wajisalimishe. Usan-guk ni agharabu sana kuingizwa katika rekodi za kihistoria, lakini ameonekana kuendelea kuwa na uhuru mkubwa sana wa kijitawala hadi hapo alipokuja kupolwa madaraka na Goryeo mnamo 930.

neg:
Wonsan
Wonsan (Kikorea: 원산) ni mji nchini Korea Kaskazini. Ni mji mkubwa wa tano katika nchi wa Korea Kaskazini. Kuna wakazi 331,000.

neg:
Mfalme Dongmyeong wa Goguryeo
Mfalme Dongmyeong wa Goguryeo (58 - 19 KK, au 37 – 19 KK), "Dongmyeongseongwang" (東明聖王) pia anafahamika kwa jina lake la kuzaliwa kama Jumong, alikuwa kiongozi mwanzilishi wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea. Wakati wa Gwanggaeto Stele, alimwita Chumo-wang (Mfalme Chumo). Wakati wa Samguk Sagi na Samguk Yusa, alirekodiwa akimwita kama Jumong, na jina lake la ukoo la Go. Wale wakina Samguk Sagi walielezea kwamba pia alikuwa akijulikana kama Chumo au Sanghae (상해, 象解). Jina hili pia kuelezewa kwa rekodi nyingine kama Chumong (추몽, 鄒蒙), Jungmo (중모, 中牟 au 仲牟), au Domo (도모, 都牟).
Mnamo 2006-2007, mtandao wa televisheni wa Korea Kusini (Munhwa Broadcasting Corporation, kifupi "'MBC") umerusha hewani mfululizo wa kipindi cha maarufu chenye vipengele 81, "Jumong".
Jumong alikufa mnamo 19 KK akiwa na umri wa miaka 40. Mtoto wa (Yuri) kamzika baba yake ndani ya kaburi la pyramid, na kumpa jina la Chumo-seongwang.

neg:
Korea Kaskazini
Korea ya Kaskazini (jina rasmi: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Korea) ni nchi ya Asia ya Mashariki iliyoko kwenye nusu ya kaskazini ya rasi ya Korea.

neg:
Gyeongsangnam-do
Gyeongsangnam-do (경상남도 "au" 慶尙南道) au Gyeongnam ni mkoa wa Korea Kusini. Mji mkuu ni Changwon (창원시 "au" 昌原市).

neg:
Chuqi Yapu
Hali halisi ni mji mkuu wa nchi hata kama katiba imetaja Sucre kama mji mkuu.

neg:
Kisiwa cha Tsushima
Tsushima (対馬, "Tsushima") ni kisiwa cha Funguvisiwa vya Japani katika eneo la kati la Mlango wa Korea kwenye ramani ya kijiografia 34°25'N na 129°20'E. Hiki ni kisiwa kikubwa kabisa cha Mkoa wa Nagasaki. Jiji la Tsushima limezunguka kisiwa chote.

neg:
Pyongyang
Mji uko kusini-magharibi mwa nchi, karibu na mpaka na Korea ya Kusini. Pyongyang ni kitovu cha nchi kisiasa, kiutamaduni na kiuchumi.

neg:
Silla
Silla (57 KK – 935 BK) (Tamka ɕilla) ilikuwa moja kati ya Falme Tatu za Korea, na moja kati ya nasaba iliokaa kwa muda mrefu sana katika historia ya Asia. Japokuwa ilianzishwa na Mfalme Park Hyeokgeose, ambaye anafahamika kama mwanzilishi wa famili ya Kikorea yenye jina la Park (박, 朴). Ukoo huu ulishikiria madaraka kwa takriban miaka yake 992 katika historia. Imeanza kama mtemi wa falme ndogo huko Samhan, pindi ilipoungana na China, Silla hatimaye ikaishinda falme mbili, Baekje mnamo 660 na Goguryeo mnamo 668. Baada ya hapo, ikawa Muungano wa Silla au Silla ya Baadaye, kama jinsi inavyotajwa mara nyingi kwa kuchukua sehemu ya Peninsula ya Korea, wakati sehemu ya kaskazini imeungana kama Balhae, nchi iliokuja kurithiwa na Goguryeo. Baada ya karibuni miaka 1000 ya utawala, Silla ikajivua kidogo na kuwa Falme Tatu za Baadaye, na kukabidhi mamlaka yake kwa mrithi wake wa nasaba ya Goryeo mnamo 935.

neg:
Pyongyang
Watazamaji hukadiria ya kwamba njaa mjini si kali kama vijijini na kwenye miji mingine kwa sababu mji mkuu hupendelewa katika mgawanyo wa vyakula na bidhaa chache zinazopatikana.

neg:
Incheon
Incheon (Kikorea: 인천) ni mji nchini Korea Kusini. Ni mji mkubwa wa tatu katika nchi wa Korea Kusini. Kuna wakazi 2,775,645 (mwaka 2010). Mji ulianzishwa 1883.

neg:
Hallasan
Uko nchini Korea Kusini; ndio mrefu kuliko yote ya nchi hiyo.

neg:
Falme Tatu za Korea
Falme hizi tatu awali ilikuwa Peninsula ya Korea na Manchuria. Ilikuwa kati ya karne ya kwanza KK na ya saba BK pia walikuwepo. Pia kulikuwa na falme na makabila madogomadogo nchini. Miungoni mwa falme hizo ndogo ni pamoja na Gaya, Dongye, Okjeo, Buyeo, Usan, Tamna, na mengine mengi tu.

neg:
Juba, Sudan
Juba ni mji wa Sudan Kusini ambao ndio mji mkuu wa nchi hiyo na wa jimbo la Jubek.

neg:
Mji wa Ho Chi Minh
Mji wa Ho Chi Minh (Kivietnam: Thành phố Hồ Chí Minh, "Sài Gòn") ni mji mkubwa nchini Vietnam mwenye wakazi zaidi ya milioni 7,1. Iko katika kusini ya taifa hili. Hadi 1975 ilijulikana kwa jina la Saigon ikiwa ni mji mkuu wa nchi ya Vietnam Kusini. Baada ya kutwaliwa na jeshi ka Vietnam Kaskazini ukapewa jina jipya kwa heshima ya kiongozi ya kaskazini marehemu Ho Chi Minh.

neg:
Pyongyang
Mwaka 427 ilitajwa mara ya kwanza kama mji mkuu wa ufalme.

neg:
Seoul
Seoul iko kando ya mto Han katikati ya rasi ya Korea karibu na mpaka na Korea ya Kaskazini.

neg:
Gyeongsangbuk-do
Gyeongsangbuk-do (경상북도 "au" 慶尙北道) au Gyeongbuk ni mkoa wa Korea Kusini. Mji mkuu ni Andong (안동시 "au" 安東市).

neg:
Kim Jong-un
Kim Jong-un (matamshi ya Kikorea: [kim.dzʌŋ.ɯn] au [kim.tsʌŋ.ɯn]; alizaliwa 8 Januari 1982-84 au 5 Julai 1984), ni Mwenyekiti wa Chama cha Wafanyakazi wa Korea (WPK) na kiongozi mkuu wa Korea ya Kaskazini. Kim ni mtoto wa pili wa Kim Jong-il (1941-2011) na Ko Yong-hui. Kabla ya kuchukua madaraka, Kim alikuwa haonekani mara kwa mara kwa umma. Maelezo kama vile mwaka gani alizaliwa, na kama alienda kweli shule nchini Uswisi akitumia jina la uongo, ni vigumu kuthibitisha.

neg:
Astana
Mji uliitwa kwa jina "Akmola" ukateuliwa mwaka 1997 kuwa mji mkuu badala ya Almaty. Jina jipya la "Astana" lamaanisha "mji mkuu". Uhamisho wa mji mkuu umesababishwa na nia ya kupeleka makao makuu ya serikali katika moyo wa nchi ilhali Almaty iko kando kabisa mpakani wa Kirgizia.

neg:
Korea Kusini
Utamaduni wa Korea ni kati ya zile za kale zaidi duniani.

neg:
Mlango wa Korea
Kisiwa cha Tsushima inawagawanya Mlango wa Korea katika kanda ya magharibi na Mlango wa Tsushima. Kanda ya magharibi ina kina kirefu cha (mita 227) na mwembamba sana kuliko Mlango wa Tsushima.

neg:
Quito
Quito "(tamka: "kito" - Kihisp. "San Francisco de Quito")" ni mji mkuu wa Ekuador. Mwaka 2005 ilikuwa na wakazi 1,865,541. Quito ni mji mkubwa wa pili nchini baada ya Guayaquil.

neg:
Bogota
Bogota au kwa jina kamili Santa Fe de Bogotá ni mji mkuu wa Kolombia pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi milioni saba takriban.

neg:
Kigali
Kigali ni mji mkuu wa Rwanda na pia mji mkubwa kuliko mingine yote nchini.

neg:
Tokyo
Katika karne ya 19 Tenno Meiji alihamisha mji mkuu kwenda Edo iliyoitwa "Tokyo" yaani "mji mkuu wa mashariki". Mji ulikuwa na tayari mwisho wa karne ya 19 ilikuwa mji mkubwa wa pili duniani baada ya London.

neg:
Kim Il-Sung
Wakorea kaskazini bado wanamuita kiongozi wa nje. Kuna zaidi ya wasifu 300 wa Kim Il-sung katika Korea Kaskazini.

neg:
Everland
Everland ni hifadhi ya mandhari kubwa ya Korea Kusini. Iko katika Wilaya ya Everland Yongin, jiji la Gyeonggi-do na inapokea wageni milioni 7.3 kila mwaka. Ilikuwa ikilinganishwa na kumi na sita duniani kwa ajili ya mahudhurio ya hifadhi ya 2014.

neg:
Jeollanam-do
Jeollanam-do (전라남도 "au" 全羅南道) au Jeonnam ni mkoa wa Korea Kusini. Mji mkuu ni Wilaya ya Muan (무안군 "au" 務安郡).

neg:
Ufilipino
Mji mkuu wa Manila uko Luzon. Quezon City ni mji mkubwa. Cebu City ni mji mkubwa upande wa Visaya. Davao City ni mji mkuu wa Mindanao.

neg:
Lee Byung-chul
Mwaka wa 1945 Samsung ilikuwa ikihamisha bidhaa nchini Korea na nchi nyingine. Kampuni hiyo ilikuwa msingi huko Seoul mwaka wa 1947. Ilikuwa ni mojawapo ya "kampuni za biashara" kumi kubwa wakati Vita ya Korea ilianza mwaka 1950.

neg:
Korea Kusini
Siku hizi imekuwa moja ya nchi tajiri ya Asiaː ina nafasi ya 13 duniani kati ya mataifa matajiri. Iko kati ya nchi kumi duniani zinazouza bidhaa nyingi nje.

neg:
Pyongyang
Tangu mwisho wa Ukomunisti katika Urusi na mabadiliko katika China uchumi wa Korea Kaskazini umeporomoka. Zaidi ya nusu ya viwanda vya Pyongyang vimefungwa. Umeme unapatikana kwa masaa pekee.

neg:
Lee Byung-chul
Ho-Am iko umbali mfupi kutoka Hifadhi ya Everland, Hifadhi ya Pumbao maarufu zaidi ya Korea Kusini (Everland pia inamilikiwa na Kikundi cha Samsung).

neg:
Colombo
Colombo ni mji mkubwa wa Sri Lanka wenye wakazi 647,100 (2001). Ilikuwa mji mkuu wa nchi hii tangu mwaka 1814 mpaka mwaka 1978.

neg:
Pyongyang
Pyongyang (kwa Kikorea: 평양 직할시 'Phyŏngyang chighalshi' kwa mwandiko wa Kilatini) ni mji mkuu, pia mji mkubwa wa Korea Kaskazini wenye wakazi 2,926,443 na pamoja na rundiko la mji watu 3,702,757 (2005). Ni kati ya mahali pachache ambako wageni wa nje wanaruhusiwa kutembelea.

neg:
Vita ya Korea
Katika awamu ya kwanza kuanzia mwezi wa Mei 1950 jeshi la kaskazini lilivamia Korea ya Kusini likateka mji mkuu wa Seoul na kusukuma watetezi hadi kusini ya rasi ya Korea. Lililobaki mnamo Agosti/Septemba 1950 lilikuwa eneo la Pusan pekee.

neg:
Jeju-do
Jeju-do (제주특별자치도 "au" 濟州特別自治道) ni mkoa wa Korea Kusini. Mji mkuu ni Jeju Mjini (제주시 "au" 濟州市).

neg:
Taipei
Taipei ni mji mkuu wa Jamhuri ya China kwenye kisiwa cha Taiwan. Ni pia mji mkubwa wa Taiwan. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao milioni 10 wanaoishi katika mji huu.

neg:
Sinuiju
Sinuiju (Kikorea: 신의주) ni mji nchini Korea Kaskazini. Kuna wakazi 352.000.

neg:
Pyeongwon wa Goguryeo
Mfalme Pyeongwon wa Goguryeo (ametwala 559—590) alikuwa mtawala wa ishirini na tano wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea.

neg:
Korea Kaskazini
Miji mikubwa mingine haipitii nusu milioni ya wakazi. Watu wa Korea Kaskazini hawawezi kuhama kwa hiari yao kutoka mahali pamoja kwenda penginepo bila kibali.

neg:
Kinshasa
Kinshasa (jina la awali kwa Kifaransa: "Léopoldville," na kwa Kiholanzi: "Leopoldstad") ni mji mkuu na mji mkubwa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, iliyojulikana kama Zaire miaka 1971-1997. Mji uko kwenye Mto Kongo.

neg:
Dongye
Dongye ilikuwa nchi iliochukua sehemu za kaskazini-mashariki mwa Peninsula ya Korea kuanzaia 150  KK hadi kunako 400 CE. Imepakana na Goguryeo na Okjeo kwa upande wa kaskazini, Jinhan upande wa kusini, na Lelang Commandery ya China kwa upande wa magharibi. Leo hii, eneo hili linamikoa ya Hamgyŏng Kusini na Kangwon nchini Korea Kaskazini, na Gangwon nchini Korea Kusini.

neg:
Pyongyang
Vita vya Korea ya 1950–1953 ilileta tena uharibifu mwingi. Baadaye mji ulijengwa upya kwa muundo wa miji ya Umoja wa Kisovyeti pamoja na bustani kubwa na barabara pana.

neg:
Korea Kusini
Ukristo ni kundi kubwa la kidini ukiwa na 29 % za Wakorea wa Kusini, wakiwemo Waprotestanti (18.3 %) na Wakatoliki (10.9 %). Wabuddha ni kama 22.8 %. Kuna pia wafuasi wachache wa dini nyingine mbalimbali.

neg:
Jumba la makumbusho la Karen Blixen
Karen Blixen aliishi wingi wa maisha yake katika familia iliyokuwa na mali isiyohamishika mjini Rungstedlund, ambayo ilikuwa inamilikiwa na baba yake mwaka wa 1879, kaskazini mwa Copenhagen (Mji mkuu la Denmark). Maeneo haya Kongwe yamekuwa tangu mwaka wa 1680, na ingeli ziliendeshwa zote kama hoteli na kama shamba. Kuandika kwingi kwa Blixen kulifanyika katika chumba chake cha Ewald, lililopata jina hilo kutoka kwa mwandishi Johannes Ewald. Mali hiyo inasimamiwa na Rungstedlund Foundation, iliyoanzishwa na Blixen na ndugu zake. Mali hiyo ilifunguliwa kwa umma kama jumba la makumbusho mwaka wa 1991.

neg:
Gojoseon
Gojoseon (고조선, 古朝鮮) ulikuwa ufalme wa kale wa Korea. Ufalme huu hehasabiwa kama taifa sahihi kabisa la watu wa Korea. Kwa mujibu wa Samguk Yusa na rekodi nyingine za zama za kati za Kikorea, Gojoseon inasemekana kwamba ilianzishwa mnamo 2333 KK na mkongwe Dangun, ambaye anasemekana kwamba anatokea kwenye Ukoo wa Mbinguni (天孫, 천손). Ilikuwa katikati ya beseni la Mto Liao na upande wa kaskazini mwa Peninsula ya Korea.

neg:
Gangwon-do
Gangwon-do (강원도 "au" 江原道) ni mkoa wa Korea Kusini. Mji mkuu ni Chuncheon (춘천시 "au" 春川市).

neg:
Changwon
Changwon (Kikorea: 창원) ni mji nchini Korea Kusini. Kuna wakazi 1,081,499 (mwaka 2010). Mji ulianzishwa 1408.

neg:
Jeollabuk-do
Jeollabuk-do (전라북도 "au" 全羅北道) au Jeonbuk ni mkoa wa Korea Kusini. Mji mkuu ni Jeonju (전주시 "au" 全州市).

neg:
Ufalme wa Buyeo
Buyeo (부여, Karne ya 2 KK - 494) au Puyŏ (Tamka pujʌ), Fuyu kwa Kichina, ulikuwa ufalme wa kale wa Korea uliopo kwenye Manchuria ya leo kaskazini mwa nchi ya Korea Kaskazini, kunako karne ya 2 KK hadi 494. Mabadiki yake yaka-fyonzwa na ufalme wa jirani na ndugu zao Goguryeo mnamo 494. Wote Goguryeo na Baekje, ni Falme Tatu za Korea, wote wawili wanajihesabu kama warithi wa taifa.

neg:
Bahari ya Uchina ya Mashariki
Nchini Korea Kusini, bahari hii kuna kipindi huitwa Bahari ya Kusini, lakini hii mara nyingi hutumiwa kutajia eneo la karibu na pwani ya kusini mwa nchi ya Korea Kusini.

neg:
Korea Kaskazini
Kuanzia mwaka 2000 msaada wa kimataifa ulileta msaada lakini uchumi ulibaki duni kwa sababu miundombinu iliyochakaa na uzalishaji mdogo wa umeme. Majaribio ya kulegeza uchumi wa kupangwa yalileta nafuu kwa sehemu za wananchi ilhali wanachama wa chama tawala, jeshi na wakazi wa miji mikubwa hasa Pyonyang walipewa kipaumbele lakini hali mbaya imeendelea hasa vijijini. Serikali bado inatwala karibu viwanda vyote na asilimia kubwa ya pato la taifa linatumiwa kwa jeshi ambalo ni jeshi kubwa duniani.

neg:
Baekje
Baekje imepata mapigano tofauti na kuamua kuungana na Goguryeo na Silla wakiwa kama falme tatu zilizoweza kueneza kudhitibi peninsula. Kwenye kilele chake cha karne ya nne, Baekje imeweza kudhitibi baadhi ya kolono huko Uchina na sehemu kubwa ya magharibi mwa Peninsula ya Korea, na vilevile Pyongyang. Ikaja kuwa na nguvu sana kwa upande wa kanda ya bahari, kwa uhusiano wa kisiasa na kibiasha na Uchina na Japani.

neg:
Daegu
Daegu (Kikorea: 대구) ni mji nchini Korea Kusini. Ni mji mkubwa wa nne katika nchi wa Korea Kusini. Kuna wakazi 2,512,604 (mwaka 2009).

neg:
Kobe, Hyogo
Kobe (神戸市) ndiyo mji mkuu katika mkoa wa Hyogo. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao milioni 1.5 wanaoishi katika mji huu.

neg:
Nampho
Nampho (Kikorea: 남포특별) ni mji nchini Korea Kaskazini. Ni mji mkubwa wa nne katika nchi wa Korea Kaskazini. Kuna wakazi 455,000.

neg:
Baekje
Mfalme Geunchogo (346–375) alipanua maeneo ya Baekje kwa upande wa kaskazini kwa kupitia vita dhidi ya Goguryeo, wakati anaanza kuchukua mamlaka ya jamii za Mahan zilizobakia huko mjini kusini. Wakati wa utawala wa Geunchogo, maeneo ya Baekje yalikuwemo upande zaidi ya magharibi mwa Peninsula ya Korea (kasoro mikoa miwili tu ya Pyeongan), na mnamo 371, Baekje ikashindwa na Goguryeo huko Pyongyang. Baekje ikaendelea kufanya shughuli za kiabiashara na Goguryeo, na kupelekea kuchukua tamaduni za Kichina na teknolojia. Ubudha ukawa dini rasmi ya kwanza nchini mnamo 384.

neg:
Wuhan
Wuhan (kwa Kichina: 武汉) ni mji wa China. Ndio mji mkuu wa jimbo la Hubei.

neg:
Korea Kaskazini
Jitihada za kutengeneza silaha za nyuklia zilileta mlipuko wa kwanza wa kinyuklia mwaka 2006. Hii imesababisha kuongezeka kwa hofu za majirani pamoja, na Korea Kaskazini iliahidi mara kadhaa kusimamisha mradi huo. Baada ya kurudia milikuko ya majaribio Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa kwa kura za wanachama wote lilitangaza adhabu dhidi ya nchi na kutakaza maendeleo ya programu hiyo lakini Korea Kaskazini imeendelea ikiaminiwa kuwa na akiba ndogo ya silaha hizi. Lakini hakuna uhakika kama kuna makombora yanayoweza kutegemewa kwa mashambulio.

neg:
Mataifa ya G20 ya viwanda
Kundi la Mawaziri wa Fedha ishirini na Magavana wa Benki Kuu (linalojulikana kama G-20 na pia G20 au Group of Twenty) ni kundi la waziri wa fedha na magavana wa benki kuu kutoka nchi zenye uchumi mkubwa duniani: nchi 19 , kuongezea Umoja wa Ulaya. Nchi mwenyekiti wa G-20 kwa sasa ni Korea ya Kusini.

neg:
Kinshasa
Iko kusini mwa mto Kongo, kando ya Brazzaville, mji mkuu wa Jamhuri ya Kongo. Hapa ndipo mahali pekee duniani ambapo miji mikuu imelainika kando ya mto, ikitazamana.

neg:
Kim Il-Sung
Kim Il-Sung (jina maana alikuwa jua; 15 Mei 1912 - 8 Julai 1994 alikuwa kiongozi wa kwanza wa Korea Kaskazini kutoka mwaka 1948 mpaka alipokufa kwa ugonjwa wa moyo.

neg:
Wikipedia ya Kikorea
Wikipedia ya Kikorea ni toleo la kamusi elezo ya Wikipedia kwa lugha ya Kikorea. Ilianzishwa mnamo mwezi wa Oktoba, 2002, na kufikisha idadiki ya makala elfu kumi mnamo tar. 4 Juni katika mwaka wa 2005. Na kwa tar. 15 Desemba ya 2010, imefikisha zaidi ya makala 150,000 na kuifanya iwe Wikipedia ya 21 kwa ukubwa wa hesabu ya wingi wa makala.

neg:
Korea Kaskazini
Hata hivyo hadi mwaka 2017 Umoja wa Mataifa hutoa taarifa kuwa watu 2 kati ya 5 (40%) hawana chakula cha kutosha, hali inayoathiri hasa watoto. Zaidi ya asilimia 70 za wakazi wa Korea kaskazini hutegemea msaada wa chakula. Wakati wa mwaka 2016 ugawaji wa nafaka na viazi ulipungua kutoka lengo la gramu 380 kwa mtu na siku hadi gramu 300 pekee kwa miezi kadhaa.

neg:
Rio de Janeiro
Ilikuwa mji mkuu wa nchi hadi tarehe 21 Aprili 1960. Leo ni mji mkuu wa jimbo la shirikisho la Rio de Janeiro. Mwaka 2000 rundiko la jiji lilikuwa na wakazi 5,473,909.
Rio de Janeiro ni jiji la Brazil linalojulikana zaidi kote duniani. Ni kitovu cha utalii na cha utamaduni. Kanivali yake inavuta wageni wengi kila mwaka. Mlima wa Corcovado unabeba "Sanamu ya Mwokozi" ambayo ni sanamu kubwa ya Yesu yenye kimo cha mita 30.

neg:
Kikorea
Kikorea (kwa Kikorea: 한국어, "Hangeul"; 한국말, "Hangukmal"; 조선말, "Chosŏnmal") ni lugha ya Korea Kusini na Korea Kaskazini.

neg:
Korea Kaskazini
Upande wa dini, kuna dhuluma kubwa, ingawa katiba inatangaza uhuru. Kwa jumla kumbukumbu za nchi katika kuheshimu haki za binadamu si nzuri hata kidogo. Pamoja na hayo, 16% wanafuata dini za jadi, 13.5% Uchondo (mchanganyiko wa dini za jadi, Ubuddha, Utao na Ukatoliki), 4.5% ni Wabuddha na 1.7% Wakristo.

neg:
Rasi ya Korea
Tangu mwisho wa ukoloni wa Japani 1945 rasi iligawiwa kisiasa, kwanza kati ya kanda za kirusi na kimarekani.

neg:
Vita ya Korea
Katika miaka mitatu ya vita hii mapigano ya maadui yalifika karibu kila sehemu ya rasi ya Korea na mateso ya wanachi raia pia ya wanajeshi kwenye pande zote yalikuwa mabaya sana. Si rahisi kutaja idada ya wahanga wote, lakini makadirio yanataja karibu milioni 4 watu raia na wanajeshi hadi milioni 1.

neg:
Lee Byung-chul
Baada ya kifo chake, mali ya Byung-chul (Ho-Am) ilifunguliwa kwa umma kwa ziara. Mkusanyiko wake wa sanaa ya Kikorea unachukuliwa kama moja ya makusanyo makuu ya kibinafsi nchini na ina vitu vingi vya sanaa ambavyo vimewekwa "Hazina ya Taifa" na serikali ya Korea.

neg:
Dameski
Dameski ("pia: Damasko, Damaskus, Damascus; kutoka " Kiarabu: دمشق ""dimashk"") ni mji mkuu wa Syria, pia ni mji mkubwa wa nchi hiyo wenye wakazi milioni 2, wanaofikia 5 pamoja na miji jirani.

neg:
Korea Kusini
Awali ilikuwa nchi maskini yenye uchumi wa kilimo, lakini iliendelea kuwa nchi ya viwanda iliyofaulu kusogea mbele na kujenga demokrasia imara.

neg:
Gwangju
Gwangju (Kikorea: 광주) ni mji nchini Korea Kusini. Ni mji mkubwa wa tano katika nchi wa Korea Kusini. Kuna wakazi 1,415,953 (mwaka 2010). Mji ulianzishwa 57 KK.

neg:
Washington, D.C.
Jina la mji mkuu limechaguliwa kwa heshima ya kiongozi wa uhuru na rais wa kwanza George Washington. Jina la "District of Colombia" likachaguliwa kwa heshima ya Kristoforo Kolumbus mpelelezi wa Amerika.

neg:
Kinshasa
Lugha rasmi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, ambao mji mkuu ni Kinshasa, ni Kifaransa. Kinshasa ni mji wa pili kwa idadi ya wanaozungumza Kifaransa katika dunia
Kilingala hutumika sana kuzungumza. Kifaransa ni lugha ya ishara mitaani, mabango, magazeti, nyaraka za serikali, shule; hutumika sanasana katika michezo ya kuigiza, televisheni, na vyombo vya habari, na hutumika katika mahusiano kati ya watu wa kutofautiana cheo; watu wa cheo sawa, hata hivyo, huzungumza katika lugha za Kiafrika (Kikongo, Kilingala, Tshiluba au Kiswahili) miongoni mwao wenyewe. Hivyo, wakati utamaduni umejaa wanaozungumza Kifaransa, kuna mseto wa lugha huko Kinshasa.

neg:
Hamhung
Hamhung (Kikorea: 함흥) ni mji nchini Korea Kaskazini. Ni mji mkubwa wa pili katika nchi wa Korea Kaskazini. Kuna wakazi 768,551.

neg:
Mlango wa Korea
Mlango wa Korea ni mlango wa bahari baina ya Korea Kusini na nchi ya Japani. Mlango huu unaunganisha Bahari ya Uchina ya Mashariki na Bahari ya Japani kwa upande wa kaskazini-magharibi mwa Bahari ya Pasifiki. Mlango umegawanyika na Kisiwa cha Tsushima kwa upande wa magharibi mwa kanda ya Mlango wa Tsushima (kanda ya mashariki).

neg:
Kyoto
Kyoto ni mji wa Japani uliokuwa mji mkuu wa nchi kati ya 794 na 1868. Ilikuwa makao makuu ya Tenno (Kaisari) wa taifa. Iko takriban kilomita 400 kusini magharibi ya Tokyo kwenye kisiwa cha Honshu.

neg:
Kim Il-Sung
Kim Il-Sung aliazishwa mawazo ya chama Juche. Aliongoza Korea Kaskazini tofauti na Muungano wa Kisovyeti na China.

neg:
Ekuador
Mji mkuu ni Quito, lakini mji mkubwa zaidi ni Guayaquil.

neg:
Korea Kusini
Wakazi karibu wote (99 %) ni Wakorea asili. Wachina ni 1.8 %, lakini wengi wao wana asili ya Korea.

neg:
Korea Kaskazini
Udikteta katika Korea Kaskazini ni wa Kikomunisti kwa jina, lakini una tabia za kidini ndani yake. Kim Il-Sung alitangazwa kuwa "rais wa milele"; Kim Jong-Il hakutumia cheo rasmi isipokuwa "mwenyekiti wa kamati ya utetezi wa taifa" kinachomaanisha kitu kama "mkuu wa jeshi".

neg:
Chang Myon
Chang Myon (Kikorea: 장면 張勉) (28 Agosti 1899 - 4 Juni 1966) alikuwa zamani mwanadiplomasia, Waziri mkuu, Makamu wa rais wa nchi ya Korea Kusini. Chang Myon alikuwa Waziri mkuu 1950 hadi 1952, 1960 hadi 1961 na Makamu wa rais na aliyekuja kupokelewa na Ham Tae-young kuanzia mwaka wa 1956 hadi 1960. Alizaliwa mjini Jongro, Mkoani Seoul.

neg:
Jamhuri ya Watu wa China
Mji mkuu ni Beijing lakini Shanghai ndio mji mkubwa zaidi.

neg:
Sri Jayawardenapura
Sri Jayawardenapura-Kotte ni mji mkuu wa Sri Lanka mwenye wakazi 115,826. Imekuwa mji mkuu tangu 29 Aprili 1982 badala ya jiji kubwa la jirani Colombo. Wakati ule jina lake likabadilishwa liliwahi kuitwa "Kotte" tu.

neg:
Orodha ya miji ya Korea Kusini
Jedwali ifuatayo inaorodhesha miji ya Korea Kusini:

neg:
Korea Kaskazini
Kim Il-Sung aliunda itikadi ya "Juche"; inaitwa falsafa ya kuendeleza Umaksi, lakini hali halisi ni itikadi inayotakiwa kutoa msingi kwa utawala wa kidikteta. Ingawa ilidai kutafuta maendeleo ya kujitegemea, Korea Kaskazini ilikuwa nchi iliyotegemea msaada kutoka Urusi kwa historia yake yote.

neg:
Vita ya Korea
30 Julai 1950 Baraza la Usalama la UM iliamua kuingilia kijeshi dhidi ya uvamizi kutoka Korea Kaskazini. Azimio hii lilipita kwa sababu Umoja wa Kisovyeti hukuhudhuria kikao hivyo ulishindwa kupiga veto yake. Jeshi lililoingia kwa niaba ya Umoja wa Mataifa liliunganisha vikosi kutoka nchi 22, jumla askari 500,000 na wengi wao kutoka Marekani.

neg:
Gojoseon
Awali, Gojoseon huenda ilikuwa mjini Liaoning; lakini kunako 400 KK, ikahamia karibu na Pyongyang, mji mkuu wa sasa wa Korea Kaskazini.


query: Jina la ugonjwa wa saratani linatokana na nini?

pos:
Saratani
Jina la saratani linatokana na neno la Kiarabu "sartan" linalomaanisha pia "kaa". Sababu yake ni ya kwamba mtaalamu Galenos wa Ugiriki wa Kale aliona uvimbe uliofanana na miguu ya kaa. Jina hili lilitafsiriwa baadaye kwa lugha nyingi.

neg:
Saratani ya mapafu
Kasinoma ya seli ya squamous huchangia kwa takribani asilimia 30 ya saratani za mapafu. Hutokea kwa njia za hewa zilizokubwa. Kaviti tupu na inayohusishwa [[necrosis|kufa kwa seli]] kwa kawaida hupatikana katikati ya tyuma. Takribani asilimia 9 ya saratani za mapafu ni kasinoma ya seli kubwa. Huitwa hivyo kwa kuwa seli za saratani ni kubwa, na zina [[cytoplasm]] nyingi zaidi, [[nukliasi ya seli|nukliasi]] iliyo kubwa na inayoonekana [[nukleolasi|nucleoli]].

neg:
Madhara ya kuvuta sigara
Mvutaji ana uwezekano wa mara 2 zaidi kupata saratani ya ulimi.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matukio ya kansa kuwepo kwa wakati mmoja na mimba yameongezeka kutokana na kuongezeka kwa umri wa mama wajawazito , na kutokana na ugunduzi wa kuwepo kwa uvimbe katika mama wajawazito wakati wa majaribio yanayofanywa kabla ya mtoto kuzaliwa.

neg:
Ukimwi
Katika siku za kwanza, kituo hicho hakikuwa na jina rasmi la ugonjwa huu, mara nyingi wakitumia majina ya magonjwa mengine yaliyohusishwa nao, kwa mfano, limfadenopathi, jina ambalo baadaye wavumbuzi wa VVU waliviita virusi hivi. Wavumbuzi pia walitumia “Sakoma ya Kaposi na Maambukizi nyemelezi”, jina lililokuwa la kikosi cha kiutendaji kilichoanzishwa mwaka wa 1981. Wakati mmoja, Kituo cha Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa kiliunda msemo "ugonjwa wa 4H", kwani sindromu hii ilionekana kuwaathiri watu wa Haiti, mashoga (homosexuals), wenye hemofilia na watumiaji wa heroini. Katika vyombo vikuu vya habari liliundwa neno "GRID" (lililosimamia "gay-related immune deficiency", yaani "ukosefu wa kinga uliohusishwa na mashoga". Hata hivyo, baada ya kutambua kuwa VVU havikuwaathiri jamii ya mashoga pekee, ilibainika kuwa neno GRID lilikuwa likipotosha, hivyo neno UKIMWI likaanzishwa kwenye mkutano mnamo Julai 1982. Kufikia Septemba 1982, Kituo cha Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa kilianza kuuita UKIMWI.

neg:
Udhibiti wa saratani
Uchovu ni tatizo kubwa sana na la kawaida kwa wagonjwa wa kansa, na hivi karibuni tu ndipo limekuwa muhimu vya kutosha kuwafanya wanaonkolojia kupendekeza matibabu, hata kama lina nafasi kubwa katika hali ya maisha ya wagonjwa wengi.

neg:
Udhibiti wa saratani
Nishati ya "ultrasound" inafanyiwa utafiti kama aina ya matibabu.

neg:
Madhara ya kuvuta sigara
Uvutaji wa siagara ndio sababu kubwa zaidi ya saratani ya mapafu. Pia husababisha kupasuka kwa vibofu vya hewa safi na kutoa harufu mbaya mwilini. Wavutaji pia hupata saratani ya koromeo na kuziba njia ya hewa na hivo basi inabidi kutobolewa kwa kishimo kwenye shingo hili kuwezesha mwadhiriwa kupumua.

neg:
Saratani (kundinyota)
Saratani (pia: Kaa au kwa Kilatini/Kiingereza) ni kundinyota ya zodiaki. Ni moja ya kundinyota zinazotambuliwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia

neg:
Harald zur Hausen
Harald zur Hausen (amezaliwa 11 Machi, 1936) ni daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza saratani ya uke. Mwaka wa 2008, pamoja na Françoise Barré-Sinoussi na Luc Montagnier, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Saratani ya mapafu
Sawa na saratani nyingine nyingi, saratani ya mapafu huanzishwa na uhai wa [[oncogene]] au kutokuwa hai kwa [[jeni inayokandamiza tyuma]]. Oncogenes zinaaminiwa huwafanya watu kuwa na uwezekano zaidi wa kupata saratani. [[Proto-oncogene]] zinaaminiwa kubadilika kuwa oncogenes zinapokutana na kasinojeni fulani. [[Mabadiliko]] katika "[[Ras (protini)|K-ras]]" proto-oncogene husababisha asilimia 10–30 ya adenocarcinomas ya mapafu. [[kipokezi cha suala la ukuaji wa epidemisi]] (KSUE) hudhibiti uzaaji wa seli, [[apoptosis]], [[angiogenesis]], na uvamizi wa tyuma. Mabadiliko na ukuaji wa KSUE hupatikana sana katika saratani ya seli kubwa ya mapafu na hupeana msingi wa kutibu kwa vizuizi vya KSUE. [[Her2/neu]] huathirika mara chache. Uharibifu wa [[Chromosome|Chromosomal]] unaweza kusababisha [[kukosekana kwa heterozygosity]]. Hii inaweza kusababisha kutotenda kazi kwa jeni zinazokandamiza tyuma. Kuharibika kwa chromosome 3p, 5q, 13q, na 17p ni kawaida hasa kwa kasinoma ya seli ndogo ya mapafu."[[p53]]" jeni inayokandamiza tyuma, iliyo kwa kromosomu 17p, huathirika katika asilimia 60-75 ya visa. Jeni zingine ambazo mara nyingi hubadilika au kukua ni "[[c-MET]]", "[[NKX2-1]]", "[[LKB1]]", "[[PIK3CA]]", na"[[BRAF (gene)|BRAF]]".

neg:
Saratani ya mapafu
Ulimwenguni, saratani ya mapafu ni ya kawaida katika swala la [[Tukio (epidemiolojia)|tukio]] na kifo. Katika 2008, kulikuwa na milioni 1.61 za hali mpya, na vifo milioni 1.38 kwa sababu ya saratani ya mapafu. Viwango vilivyo juu sana kiko Uingerezani na Kaskazini Marekani. Sehemu ya watu wanaoweza kupata saratani ya mapafu zaidi ni wale waliozidi umri wa miaka 50 wanao historia ya uvutaji wa sigara. Kwa kutofautisha kiwango cha vifo kwa wanaume, iliyoanza kushuka zaidi miaka ishirini iliyopita, viwango vya vifo kutokana na saratani ya mapafu kwa wanawake vimeongezeka zaidi katika kipindi cha miaka kumi zilizopita, na vinaanza kutulia. Nchini Marekani, [[hatari]] ya kupata saratani ya mapafu ni asilimia 8 kwa wanaume na asilimia 6 kwa wanawake.

neg:
Kisukari aina ya 2
Kuna aina kadhaa za matibabu na matatizo mengine ya afya yanayoweza kusababisha kisukari. Baadhi ya matibabu hayo ni: glukokotikoidi, thiasidi, vizuia beta, dawa maalum za kutibu saikosisi, na statini. Watu ambao wamekuwa na kisukari katika ujauzito wako katika hatari kubwa zaidi ya kupata aina ya 2 ya kisukari.Matatizo mengine ya kiafya yanayohusishwa ni pamoja na: akromegali, Sindromu ya Chushing, uthiroidi, fekromositoma na baadhi ya aina za saratani kama vile glukagonoma. Upungufu wa testosteroni pia unahusishwa na aina ya 2 ya kisukari.

neg:
Saratani ya mapafu
Saratani ya mapafu hutokea kama [[nodu moja ya mapafu]] katika radiografu ya kifua. Hata hivyo, [[utambuzi wa kutofautisha]] ni mpana. Magonjwa mengine yanaweza kujitokeza hivi, pamoja na [[kifua kikuu]], maambukizi ya kuvu, saratani ya metastasisi, au [[nimonia]]. Kisababishi kisicho cha kawaida cha nodu moja ya mapafu hujumuisha [[hamartoma]], [[bronchogenic cyst]], [[adenoma]], [[ulemavu wa ateri na vena ]], [[pulmonary sequestration]], [[rheumatoid nodule]], [[Wegener's granulomatosis]], au [[limfoma]]. Saratani ya mapafu pia inaweza kuwa [[incidentaloma|utambuzi wa dharura]], kama kifundo kimoja cha mapafu katika radiografu ya kifua au ukaguzi wa CT uliotekelezwa kwa sababu isiyohusiana. Utambuzi wa kufafanua saratani ya mapafu huzingatia [[histopatholojia|histolojia]] uchunguzi wa tishu inayodhaniwa katika muktadha wa sifa za kliniki na radiolojia.

neg:
Arafa Salim Said
Arafa Salim Said (alizaliwa Machi 1987) ni mmoja kati ya wanawake mashuhuri nchini Tanzania wenye kuisaidia jamii kwa kutoa elimu na ufafanuzi juu ya ugonjwa wa selimundu "(kwa Kiingereza: sickle cell anaemia)". Pia ni mwanzilishi wa Taasisi ya Sickle Cell Diseased Patients Community of Tanzania

neg:
Saratani ya mapafu
[[Radoni]] ni [[gesi]] isiyo na rangi na harufu inayotokana na kuharibika kwa mnururisho [[radiumu]], ambayo ni bidhaa zilizooza za [[urani]], zinazopatikana katika [[umbo (jiolojia)|umbo]] la ardhi. Bidhaa za mnururisho zilizooza [[ioni]] vitu vya jenetiki, vikisababisha mabadiliko yanayoleta saratani. Radoni ni kisababishi cha pili cha kawaida cha saratani nchini Marekani baada ya uvutaji wa sigara. Hatari huongezeka asilimia 8–16 kwa kila ongezeko la 100 [[becquerel|Bq]]/[[cubic metre|m³]] katika kuwepo kwa radoni . Viwango vya gesi ya radoni hutofautiana kulingana na maeneo na elementi za mchanga ulio chini na miamba. Kwa mfano, katika maeneo kama [[Cornwall]] nchini Uingereza (iliyo na [[granite]] kama safu ya chini), gesi ya radoni ni tatizo kuu, na majengo yanafaa kuwa na matundu ya kupitishia hewa na fani ili kupunguza kiwango cha gesi ya radoni. [[United States Environmental Protection Agency]] Hukadiria kuwa moja kwa maboma 15 nchini Marekani huwa na viwango vya radoni zaidi ya miongozo iliyopendekezwa ya [[picocurie]] 4 kwa kila lita (pCi/l) (148 Bq/m³).

neg:
Udhibiti wa saratani
Tibakemo ni matibabu ya kansa // saratani kwa madawa ("madawa ya kupigana na kansa // saratani") ambayo yanaweza kuharibu seli za kansa // saratani. Katika matumizi ya sasa, neno "tibakemo" kwa kawaida hurejelea madawa ya "sitotoksiki" ambayo kwa jumla huathiri seli zinazojigawanya kwa haraka, tofauti na "matibabu lengwa" (angalia hapo chini). Madawa ya tibakemo huingilia ugawanyaji wa seli kwa njia mbalimbali zinazowezekana, kwa mfano kupitia kurudiwa kwa DNA au mgawanyo wa kromosomu mpya. Aina nyingi za tibakemo hulenga seli zinazojigawanya kwa haraka na hazilengi seli za saratani // kansa pekee, ingawa kiasi fulani cha umaalum kinaweza kuja kutoka na seli nyingi za kansa // saratani kutokuwa na uwezo wa kukarabati uharibifu wa DNA, jambo ambalo seli ya kawaida kwa ujumla zinaweza. Kwa hiyo, tibakemo ina uwezo wa kusababisha madhara kwa tishu zenye afya, hasa zile tishu zilizo na kiwango cha juu cha kubadilishwa (km bitana ya matumbo). Kwa kawaida seli hizi hujitengeneza zenyewe baada ya tibakemo.

neg:
Homanyongo C
Homa ya nyongo C mara chache inasababisha ugonjwa unaojulikana kama Sjögren's syndrome (madhara dhidi ya kinga ya mwili), upungufu sio kawaida wa idadi ya blood platelets, magonjwa sugu ya ngozi, kisukari, pamoja na aina Fulani ya aina saratani ya damu iitwayo non-Hodgkin lymphomas.

neg:
Nimonia esinofili
Ugonjwa wa nimonia esinofili unaotokana na saratani au maambukizi ya vimelea hubeba ubashiri unaohusiana na ugonjwa msingi. Hata hivyo, AEP na CEP, huwa na uwezo mdogo sana unaohusiana wa kufa bora tu uangalifu kwa makini unapatikana na matibabu kwa kutumia kotikosteroidi unatolewa. Mara nyingi CEP hurudi tena wakati matumizi ya prednisone yameachwa, kwa hiyo, baadhi ya watu wenye CEP huhitaji tiba ya maisha. Prednisoni sugu huhusishwa na madhara mengi, ikiwa ni pamoja na maambukizi kuongezeka, mifupa dhaifu, vidonda vya tumbo, na mabadiliko ya sura.

neg:
Bawasiri
Shida nyingi za mkundu, zikiwa pamoja na kufa kwa mkundu, kupasuka kwa mkundu, jipu, saratani ya kolorekto, varisesi ya mkundu na mwasho wa mkundu huwa na dalili sawa na zinaweza kutambuliwa kimakosa kama hemoroidi. Kuvuja damu kwa rektamu kunaweza pia kusababishwa na saratani ya kolorektamu, kolitisi ikiwa ni pamoja na maradhi ya inflamesheni ya utumbo, maradhi ya divetikula, na anjeodisplasia. ikiwa kuna anemia, uwezekano wa visababishi vingine unapaswa kuchunguzwa.

neg:
Kujiua
Kuna uhusiano kati ya uwezekano wa kujiua na matatizo ya afya, ikijumuisha:maumivu ya muda mrefu, jeraha la ubongo lenye kiwewe, saratani, watu wanaofanyiwa hemodialisi, wenye VVU, erithematosasi ya kitaratibu ya lupusi miongini mwa hali zingine. Utambuzi wa saratani huongeza hatari ya kujiua baadaye kwa takriban mara mbili. Ukithiri wa ongezeko la uwezekano wa kujiua ulijikita hata baada ya kurekebishwa kutokana na maradhi ya mfadhaiko na ulevi. Hatari katika watu wenye hali nyingi za kimatibabu huwa juu zaidi. Matatizo ya afya nchini Japan yanaorodheshwa kama sababu kuu ya kujiua.

neg:
Saratani ya mapafu
Pendekezo la dhibitisho kuunga mkono ongezeko la hatari ya saratani kutoka kwa [[uchafuzi wa hewa]] unaohusiana na kuchoma kuni, makaa, kinyesi cha mnyama, au mabaki yao ili kupika au kupasha joto. Wanawake wanaoathiriwa na moshi ya makaa huwa na hatari mara dufu kama baadhi ya mabaki ya kuchoma [[biomasi]] yanajulikana au ni kasinojeni zinazodhaniwa. Hatari hii huathiri takribani watu bilioni 2.4  ulimwenguni, Na kuchangia asilimia 1.5 ya vifo vya saratani ya mapafu.

neg:
Saratani ya mapafu
Dalili nyingi za saratani hii (kukosa hamu ya chakula, kupoteza uzito, homa, uchovu) si bayana. Kwa wengi, saratani tayari imeenea zaidi kabla ya kuwa na dalili na kutafuta matibabu. Sehemu za kawaida inayoenea ni pamoja na ubongo, mifupa, adrenal gland, pafulililo mkabala, ini, perikadiumu, na figo. Takribani asilimia 10 ya watu walio na saratani hawana dalili wakati wa utambuzi; saratani hizi hupatikana wakati wa radiotherapi ya kifua.

neg:
Saratani ya mapafu
Saratani ya mapafu haikujulikana kabla ya matangazo ya uvutaji wa sigara; haikutambulika kama ugonjwa tofauti hadi mwaka wa 1761. Vipengele tofauti vya saratani ya mapafu yameelezwa zaidi mwaka wa 1810. Tyuma ya mapafu ya kuhatarisha yamechangia asilimia 1 pekee kwa saratani yaliyoonekana kwa otopsi mwaka 1878, lakini yalizidi asilimia 10-15 mwanzoni mwa mwaka 1900. Ripoti za uchunguzi katika maandiko ya matibabu yalikuwa 374 pekee duniani mwaka 1912, lakini uchunguzi wa otopsi ulionyesha hali ya saratani ya mapafu yaliongezeka kutoka asilimia 0.3 mwaka 1852 hadi asilimia 5.66 mwaka 1952. Nchini [[Ujerumani]] mwaka 1929, fizishiani Fritz Lickint alitambua uhusiano baina ya uvutaji wa sigara na saratani ya mapafu, iliyoelekeza kwa [[Muungano wa kupinga uvutaji wa sigara nchini Ujerumani|kampeni ya kupinga uvutaji wa sigara]] ulio mkali. [[Uchunguzi ya madaktari wa Uingereza]], uliochapishwa wa 1950, ili kuwa ya kwanza [[epidemiolojia|epidemiolojia]] ili kuwa ushahidi kuu ya kiunganishi baina saratani ya mapafu na uvutaji wa sigara. Kama matokeo, mwaka 1964 [[Mpasuaji Mkuu nchini Marekani]] aliwashauri wavutaji sigara kuwacha kuvuta.

neg:
Ukimwi
Watu walio na UKIMWI wako katika hatari kuu zaidi ya kupata saratani nyingi zinazosababishwa na virusi, kama vile: Sakoma ya Kaposi, limfoma ya Burkitt, limfoma ya mfumo mkuu wa neva na saratani ya seviksi.Sakoma ya Kaposi ndiyo saratani inayotokea mara nyingi, yaani katika asilimia 10 hadi 20 ya watu wenye VVU.Saratani inayoifuata ni limfoma, ambayo imesababisha vifo vya karibu 16% ya watu wanaoishi na UKIMWI, na ndiyo dalili ya kwanza ya UKIMWI katika asilimia 3 - 4 ya watu.Saratani hizi mbili huhusishwa na virusi vya hepesi ya binadamu aina ya 8.Saratani ya seviksi hutokea mara nyingi zaidi katika watu walio na UKIMWI kwa sababu ya jinsi inavyohusiana na virusi vya papiloma ya binadamu.

neg:
Marina Alois Njelekela
Marina Alois Njelekela (alizaliwa 23 Julai 1964) ni mwanamke anayefahamika kwa kampeni mbalimbali za kupambana na saratani ya kizazi na matiti nchini Tanzania, zilizofanyika katika mikoa ya Dar es Salaam, Mwanza, Mbeya, Mtwara, Lindi, Dodoma na Manyara.

neg:
Saratani ya mapafu
Ikiwa ueneaji wa saratani itaziba sehemu ya bronkasi, [[brachytherapy]] (radiotherapi maalum) inaweza kupewa moja kwa moja ndani ya njia ya hewa ili njia ifunguke. Kulingana na mwali wa mwanga ya nje ya radiotherapi, brachytherapy inaruhusu kupungua kwa muda wa matibabu na upungufu wa uwazi kwa mnururisho kwa wahudumu wa afya.

neg:
Madhara ya kuvuta sigara
Sigara inapunguza mpigo wa damu kwenye sehemu za uume. Sigara pia huharibu mbegu za wanaume na kwa hiyo watoto wanaowazalisha huwa na uwezekano mkubwa zaidi wa kupata magonjwa ya saratani. Sigara pia huwafanya wanaume kuwa tasa.

neg:
Athari za muda mrefu za pombe
Ripoti ya jopo la Wakfu wa Utafiti wa Saratani Duniani iitwayo "Chakula, Lishe, Shughuli za kimwili na Kuzuia Saratani: Mtazamo wa Kilimwengu" wapata ushahidi wa "kushawishi" kwamba kunywa pombe huongeza hatari aina za saratani zifuatazo: kinywa na koo, umio, kolorektamu (wanaume), kifua (kabla na baada ya umri wa kujifungua).

neg:
Udhibiti wa saratani
Ukuaji wa baadhi ya saratani unaweza kuzuiwa kwa kutoa au kuzuia homoni fulani. Mifano ya kawaida ya aina za uvimbe zinazoathiriwa na homoni ni pamoja na baadhi ya aina za saratani za matiti na tezi kibofu. Kuondoa au kuzuia estrojeni au testosteroni mara kwa mara ni matibabu muhimu ya ziada. Katika baadhi ya aina za saratani, matumizi ya agonisti za homoni, kama vile projestojeni yanaweza kuwa na manufaa ya kimatibabu.

neg:
Kingamwili
Uhamisho tulivu au "wa kupanga" wa kinga iliyoibuliwa na chembe, unatendeka kwa uhamisho wa chembe T "zilizohisishwa" au zilizoamilishwa kutoka kwa mtu mmoja hadi ndani ya mwingine. Hautumiki sana kwa binadamu kwa sababu unahitaji changizi wenye tishu patanifu (sawa), na mara nyingi ni vigumu kuwapata. Katika changizi wasiopatana aina hii ya uhamisho ina hatari kubwa ya ugonjwa unaosababishwa na kutolingana kwa seli iliyobandikwa na iliyokuwemo. Hata hivyo, umetumiwa kutibu magonjwa kadhaa ikiwa ni pamoja na aina fulani za saratani na ukosefu wa kinga mwilini. Aina hii ya uhamisho hutofautiana na upandikizi uboho, ambapo seli za shina zenye uwezo wa kujitengeneza upya (zisizotofautishwa) huhamishwa.

neg:
Vidonge vya kupanga uzazi vilivyochanganywa
Upinzani dhidi ya vidonge vya uzuiaji mimba ulitokea katika miaka ya mwanzo na kati ya 1970, wakati ripoti na makisio zilitokea zilizohusisha vidonge hivi na saratani ya matiti. Hadi wakati huo, wanawake wengi katika muungano wa wanawake walikuwa wamekipongeza Kidonge kama "kisawazishi" ambacho kilikuwa kimewapatia uhuru wa kingono sawa na ule uliokuwa umefurahiwa na wanaume hapo awali. Hata hivyo, ugunduzi huu mpya uliwafanya wanawake wengi kukemea vidonge hivi kama uvumbuzi wa wanaume wa kuongeza uhuru wao wa kuhusika katika mahusiano ya kingono na wanawake kwa gharama ya hatari ya kiafya kwa wanawake.

neg:
Saratani ya mapafu
Katika [[kasinoma ya mapafu ya seli ndogo]] (KMSD), seli huwa na granuli nene zinazotoa neurosisi ([[vesicle (biolojia)|vesicles]] zilizo na [[homoni]]), za [[mfumo wa neva na endokrini]] zinazopatia tyuma muungano wa sindromu ya endokrini/paraneoplasti. Mara nyingi hutokea katika njia za hewa zilizokubwa zaidi [[bronkasi|bronkia]](za kwanza na za pili). Saratani hizi hukua haraka na kuenea mapema wakati wa maradhi. Asilimia sitini hadi sabini huwa na maradhi ya metastiki inapotokea. Aina hii ya saratani ya mapafu huhusishwa sana na uvutaji.

neg:
Udhibiti wa saratani
Vizuizi vya anjiojenesisi kuzuia ukuaji mkubwa wa mishipa ya damu (anjiojenesisi) kwamba vivimbe huhitaji ili kuishi. Baadhi ya vizuizi hivi, kama vile bevacizumab, vimekubaliwa na vinatumika kwenye kliniki. Mojawapo ya matatizo makuu ya madawa ya kupambana na anjiojenesisi ni kwamba mambo mengi huchochea ukuaji wa mishipa ya damu katika seli za kawaida au zenye kansa. Madawa ya kupambana na anjiojenesisi hulengo jambo moja tu, hivyo kwamba mambo mengine huendelea kuchochea ukuaji wa mishipa ya damu. Matatizo mengine ni pamoja na njia ya matumizi, kudumisha utulivu // uthabiti na shughuli na kulenga katika mishipa ya uvimbe.

neg:
Rachel Carson
Carson aliugua ugonjwa wa saratani ya matiti na ugonjwa wa pumu Januari 1964. Hali yake ikawa mbaya zaidi, na mwezi Februari, madaktari waligundua kuwa alikuwa na anemia kali kutokana na matibabu yake ya mionzi, na mwezi Machi waligundua kuwa saratani ilikuwa imefikia ini lake.

neg:
Kiwango-hisi cha gluteni
Ugonjwa wa kimya. Ikitegemea upimaji, kati ya 3% na 15% ya watu wa kawaida wana kingamwili dhidi ya gliadin (AGA). Utafiti unaotumia kingamwili dhidi ya gliadini (AGA) umeonyesha kwamba kati ya watu ambao hawajatambuliwa kuwa na ugonjwa au watu wenye AGA ambao hawajatibiwa wana hatari zaidi ya kupata saratani za limfu na uwezekano wa chini zaid wa kupata magonjwa mengine yanayohusishwa na utajiri. Hata hivyo haijulikani ni asilimia ngapi walio katika awamu ya kwanza ya GSE.

neg:
Saratani ya mapafu
Uhusiano na gesi ya [[radoni]] ulitambuliwa na wachimbuaji wa madini katika [[Milima za Ore (Ujerumani)|Milima za Ore]] karibu na [[Schneeberg, Saxony]]. [[Fedha]] ime chimbuliwa hapo tangu mwaka wa 1470, na machimbo haya yana [[urani]] nyingi, ikitanguliwa na [[radiamu]] na gesi ya radoni. Wachimbuaji madini walipata kiasi isiyolingana na saratani ya mapafu, baadae kujulikana kama saratani ya mapafu mwaka wa 1870. Licha ya utambulizi huu, kuchimbuliwa kulizidi hadi mwaka wa 1950, kwa sababu ya madai ya urani kutoka [[Urusi]]. Radoni ilitambulika kama kisababishi cha saratani ya mapafu mwaka wa 1960.

neg:
Nimonia
Magonjwa kadhaa yanaweza kujitokeza kwa ishara na dalili sawa na za nimonia kama: ugonjwa sugu wa kufunga kwa mapafu, pumu, edema ya mapafu, bronkektasisi, saratani ya mapafu, na emboli ya mapafu. Tofauti na nimonia, pumu na ugonjwa sugu wa kufunga kwa mapafu hujitokeza hasa kwa mkoromo, edema ya mapafu hujitokeza kwa elektrokadiogramu isiyo ya kawaida, saratani na bronkektasisi hujitokeza kwa kikohozi cha kipindi kirefu, na emboli ya mapafu hujitokeza kwa mauvimu makali ya mwanzo ya kifua na upungufu wa pumzi.

neg:
Saratani ya mapafu
Vitu vingine, Kazi, na maeneo mbalimbali yamehusishwa na saratani ya mapafu. [[International Agency for Research on Cancer]] (IARC) unaeleza kuwa "dhibitisho tosha" kuonyesha yafuatayo ni pafu lililo na kasinojeni:

neg:
Saratani ya mapafu
Mapafu ni sehemu ya kawaida ya uenezi wa tyuma kutoka sehemu zingine za mwili. Saratani za pili zimeainishwa kutokana na chanzo chake; kwa mfano, saratani ya matiti iliyoenea kwa mapafu huitwa saratani ya matiti ya metastasisi. Metastasisi mara nyingi huwa na sifa ya kuonekana mviringo kwa radiografu ya kifua.

neg:
Udhibiti wa saratani
Kinadharia, aina za saratani // kansa zisizo za kihematolojia zinaweza kutibiwa kama zitaondolewa kabisa kwa upasuaji, lakini jambo hili huwa haliwezekani kila wakati. Wakati kansa // saratani imeenea kwenye maeneo mengine ya mwili kabla ya upasuaji, utoaji kamili kwa kufanyia upasuaji kwa kawaida hauwezekani. Katika muundo wa Halstedia wa jinsi kansa // saratani inavyoendelea, uvimbe hukua ndani (ya seli moja), kisha kuenea kwenye limfu nodi, kisha kwenye sehemu zingine za mwili. Jmabo hili limesababisha umaarufu wa tiba za ndani pekee (sehemu iliyoathiriwa) kama vile upasuaji wa saratani ndogo. Hata uvimbe mdogo ulio katika sehemu moja unaendelea kutambulika kama ulio na uwezo wa kuenea.

neg:
Saratani ya mapafu
[[Uvutaji wa moshi kutoka kwa anayevuta sigara]]—uvutaji moshi kutoka kwa mvuta siagara—ni kisababishi cha saratani kwa wasiovuta sigara. Mtu asiyevuta anaweza kuainishwa kama mtu anayeishi au kufanya kazi na mvutaji. Utafiti kutoka Marekani, Ulaya, Uingereza, na Australia Umeonyesha ongezeko kubwa la hatari kati ya wasiovuta sigara. Wanaoishi na mvuta sigara huwa na asilimia 20–na 30 ya ongezeko la hatari ilhali wanaofanya kazi katika mazingira yalio na moshi uliovutwa wana asilimia 16–19 ya ongezeko la hatari. Uchunguzi kuhusu [[moshi kutoka kwa wanaovuta]] unadokeza kuwa ni hatari zaidi kuliko moshi anaovuta mvutaji mwenyewe. Uvutaji wa moshi husababisha takribani vifo 3,400 kutokana na saratani ya mapafu kila mwaka nchini marekani.

neg:
Saratani ya mapafu
Prophylactic cranial irradiation (PCI) ni aina ya radiotherapi kwa akili, hutumika kupunguza hatari ya [[metastasisi]]. (PCI) hutumika sana kwa KSMN. Katika hatua za ugonjwa mdogo, (PCI) huongeza miaka mitatu za maisha kutoka asilimia 15 hadi 20; kwa ugonjwa uliozidi, kuishi mwaka mmoja huzidi kutoka asilimia 13 hadi 27.

neg:
Nimonia esinofili
EP inayotokana na dawa au vitu mbalimbali kwenye mazingira ni sawa na hutokea baada ya kufichuliwa kwa kitu kinachojulikana kusababisha. EP inayotokana na maambukizi ya vimelea ina dalili za mwanzo pamoja na dalili nyingi tofauti zinazohusiana na aina mbalimbali za vimelea vya msingi. EP katika mazingira ya saratani mara nyingi huendeleza katika muktadha wa utambuzi unaojulikana nwa habari ya uvimbe wa kansa, kansa ya kizazi, nk.

neg:
Ukimwi
UKIMWI ni ugonjwa wa mfumo wa kingamwili wa binadamu unaosababishwa na virusi vya ukosefu wa kinga mwilini.Mwanzoni, baada ya kuambukizwa, mtu anaweza kukumbwa na kipindi kifupi cha maradhi ya aina ya mafua. Kwa kawaida, hali hii hufuatwa na kipindi kirefu kisicho na dalili. Ugonjwa huu huendelea kutatiza kingamwili jinsi unavyozidi, hivyo kumfanya mtu kuwa katika hatari zaidi ya kupata maambukizi, ikiwa ni pamoja na maambukizi nyemelezi, na kansa ambayo kwa kawaida hayawaathiri watu walio na kingamwili njema.

neg:
Udhibiti wa saratani
Kwa sababu baadhi ya madawa hufanya kazi vyema zaidi yakiwa pamoja kuliko yakiwa peke yake, aina mbilia au zaidi za madawa mara nyingi hupeanwa kwa wakati mmoja. Jambo hili linaitwa "tibakemo iliyochanganywa"; madawa mengi ya tibakemo hupeanwa kwa kuchanganywa.

neg:
Saratani ya mapafu
[[File:saratani ya mapafu.jpg|kidole cha thumb|Picha ya pafu la binadamu: Eneo nyeupe katika ndewe ya juu ni saratani; Maeneo nyeusi ni kugeuka kwa rangi unaosababishwa na [[Uvutaji wa tumbaku|uvutaji]].
[[Uvutaji wa tumbaku |Uvutaji]], haswa [[sigara]], ni kisababishi kikuu cha saratani ya mapafu. Moshi wa sigara huwa na [[kasinojeni]] zaidi ya 60 inayojulikana, ikijumuisha [[radioisotopu]] kutoka uozaji wa [[radoni]], [[nitrosamine]], na [[benzopyrene]]. Kwa kuongeza, nikotini huonekana kuvunja matokeo ya kinga kwa uvimbe wa saratani kwa tishu zilizowazi. Katika nchi zilizoendelea, asilimia 90 ya vifo vya saratani kwa wananume mwaka wa 2000 zilihusishwa na uvutaji wa sigara (asilimia 70 kwa wanawake). Uvutaji huchangia kwa asilimia 80-90 ya visa vya saratani.

neg:
Kisonono
Kisonono au kisalisali ni maradhi ya zinaa ambayo husababishwa na bakteria zinazofahamika kisayansi kama "Neisseria gonorrhoeae". Bakteria hizo hushambulia utandotelezi unaozunguka sehemu za siri.

neg:
Ukimwi
Upungufu wa Kinga Mwilini (kwa kifupi UKIMWI; kifupisho cha Kiingereza AIDS) ni ugonjwa unaotokana na virusi ambavyo kwa Kiswahili vinaitwa kifupi VVU ("Virusi vya UKIMWI"; kwa Kiingereza: HIV, yaani "Human Immunodeficiency Virus") na vinashambulia mwili kwa kuondoa nguvu zake za kupambana na maradhi.
Ukimwi ni ugonjwa hatari sana katika maisha ya binadamu kwa kuwa husababisha vifo (yaani kupotea kwa uhai wa watu hao). Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani, kufikia mwaka 2014 ugonjwa huu umeua watu milioni 39, hasa kati ya wanaoishi barani Afrika upande wa kusini kwa Sahara. Kwa mwaka 2015 pekee wamefariki watu milioni 1.2 na kati yao watoto wengi.

neg:
Saratani ya mapafu
Saratani ya mapafu ni ugonjwa unaohusishwa na ukuaji wa seli  katika tishu za mapafu. Tishu hii isipotibiwa, inaweza kuenea kwa njia inayoitwa metastasisi kwa tishu zilizokaribu au kwa mwili. Saratani zinazoanzia kwa mapafu, ziitwazo saratani za kwanza, ni kasinomasi zinazotoka kwa seli za epitheliumu. Aina kuu za saratani ni kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (KMSN), pia huitwa saratani ya seli ya oat, na kasinoma ya mapafu ya seli kubwa (KMSK). Dalili inayojulikana sana ni kukohoa (pamoja na kukohoa damu), kupoteza uzito na upungufu wa pumzi.

neg:
Saratani ya mapafu
Mazoezi ya [[kemotherapi]] inalingana na aina ya tyuma. Kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (KMSN), hata kiasi kidogo ya hatua ya kwanza ya ugonjwa, hutibiwa hasa kwa kemotherapi na mnururisho. Kwa KMSN, [[cisplatin]] na [[etoposide]] kwa kawaida hutumika zaidi. Zikiunganishwa na [[carboplatin]], [[gemcitabine]], [[paclitaxel]], [[vinorelbine]], [[topotecan]], na [[irinotecan]] pia zinatumika. Kwa kasinoma ya mapafu ya seli kubwa (KMSK) iliyozidi, kemotherapi huboresha maisha na hutumika kama tiba ya kwanza, bora mtu awe sawa kwa kupokea matibabu. Kwa kawaida, dawa mbili hutumika, moja yazo mara nyingi huwa besi ya platinamu (ama [[cisplatin]] au [[carboplatin]]). Dawa zingine zinazotumika ni [[gemcitabine]], [[paclitaxel]], [[docetaxel]], [[pemetrexed]], [[etoposide]] au [[vinorelbine]].

neg:
Udhibiti wa saratani
Kuondolewa kikamilifu kwa saratani // kansa bila kuharibu sehemu zingine za mwili ndilo lengo la matibabu. Wakati mwingine jambo hili linaweza kutimizwa kwa upasuaji, lakini hulka wa saratani ya kuvamia tishu zilizo karibu au kuenea kwenye maeneo ya mbali kupitia uenezi mdogo sana kiasi kwamba hauwezi kuonekana kwa macho mara nyingi huzuia ufaafu wake. Ufaafu wa tibakemo mara nyingi huzuiwa na kiwango cha kusumisha tishu zingine katika mwili. Mnururisho unaweza pia kuharibu tishu ya kawaida.

neg:
Saratani ya mapafu
Visababishi vya prognosisi katika KMSK ni pamoja na kuwepo na kutokuwepo kwa dalili za mapafu, ukubwa wa [[tyuma]], ([[histologia]]) ya aina ya seli, kiwango cha kuenea [[kuainisha (pathologia)|(hatua)]] na [[metastasisi]] kwa [[limfu nodi]] yaliyozidi, na [[kuathiriwa kwa mishipa]]. Kwa watu walio na ugonjwa usiofanyiwa upasuaji, matokeo huwa mabaya kwa walio na [[hali ya utendakazi]] mbaya na upungufu wa uzito zaidi ya asilimia 10. Visababishi vya prognosisi kwa saratani ya mapafu kwa seli ndogo inahusisha hali ya utendakazi, [[jinsia]], kiwango cha ugonjwa, na kuhusika kwa [[mfumo wa kati wa neva]] au [[ini]] wakati wa utambuzi.

neg:
Jenetikia
Watu hutofautiana katika uwezekano uliorithiwa wa kupatwa na kansa, na kansa ni ugonjwa unaohusiana na jeni. Mchakato wa ukuaji wa kansa katika mwili ni mchanganyiko wa matukio. Mara kwa mara mabadiliko hutokea ndani ya seli katika mwili wakati zinajigawa. Ingawa mabadiliko hayo hayatarithiwa na mtoto yeyote, yanaweza kuathiri tabia ya seli, wakati mwingine yakizifanya zikue na kujigawanya mara nyingi zaidi. Kuna taratibu za kibiolojia ambazo hujaribu kusimamisha mchakato huo; ishara hutumwa kwa seli inayojigawa visivyo ambayo inachochea kifo cha seli, lakini wakati mwingine mabadiliko ziada hutokea ambayo huzifanya seli ziupuuze ujumbe huo. Mchakato wa ndani ya uteuzi asilia hutokea ndani ya mwili na hatimaye mabadiliko hujilimbikiza ndani ya seli na kukuza ukuaji wa seli hizo, hivyo kujenga vivimbe vyenye kansa ambavyo hukua na kushambulia tishu mbalimbali za mwili.

neg:
Saratani ya mapafu
Saratani ya mapafu zimeainishwa kulingana na [[histopatholojia|aina ya histolojia]]. Uainishaji huu ni muhimu kwa kubainisha udhibiti na kubashiri matokeo ya maradhi. Saratani nyingi za mapafu ni ya [[kasinoma]]—hatari inayotokana na [[seli za epithelia]]. Kasinoma ya mapafu huainishwa kwa ukubwa na jinsi seli hatari zinavyoonekana ikiangaliwa na histopatholojia kwa [[darubini]]. Aina zote mbili ni kasinoma ya mapafu ya seli ndogo na kasinoma ya mapafu ya seli kubwa.

neg:
Udhibiti wa saratani
Uvimbe wa kijusi wakati mwingine hutambuliwa wakati bado uko katika utero. Teratoma ndiyo aina ya kawaida zaidi // hujitokeza sana ya uvimbe wa kijusi, na kwa kawaida huwa si hatari.

neg:
Maradhi ya zinaa
Dutu huota katika uume na katika eneo la kuzunguka uke na mkunduni. Husababishwa na kundi la virusi lifahamikalo kama "human papillomavirus" (HPV) ambao husambazwa wakati wa kujamiiana. CDC wamekadiria kuwa kuna maambukizi mapya ya dutu milioni 5.5 nchini Marekani kila mwaka. Dutu za sehemu za siri zinaweza kutibiwa na kuondolewa kwa upasuaji mdogo. Aina fulani ya HPV ambao husababisha maambukizi katika sehemu za siri wanaweza pia kusababisha kansa ya mlango wa uzazi ("cervical cancer").

neg:
Saratani ya mapafu
[[Hatua ya saratani]] ni kutathmini maenezi ya saratani kutoka chanzo chake. Ni mojawapo ya masuala yanayoathiri [[prognosisi]] na uwezekano wa kutibu saratani ya mapafu.

neg:
Saratani ya mapafu
[[Picha:Kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (1) hutolewa na sindano ya biopsi.jpg|kidole cha thumb|Kushoto|Kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (uchunguzi wa sindano ya biopsi kwa kutumia darubini)]]

neg:
Kidonda cha duodenamu
Visababishi vya kawaida hujumuisha bakteria, "Filori helikobakta" na dawa ya kumaliza inflamesheni isiyo na steroidi (NSAIDs). Visababishi vingine visivyo vya kawaida hujumuisha uvutaji tobako, mfadhaiko unaotokana na ugonjwa kali, Ugonjwa wa beseti, Sindromu ya ollinger-Ellison, Ugonjwa wa kroni na sirosisi ya maini, kati ya zingine. Watu waliozeeka zaidi huathirika zaidi na athari za NSAIDs. zinazosababisha kidonda Kwa kawaida utambuzi ukadiriwa kwa sababu ya dalili zinazodhihirika zinazodhibitishwa kwa endoskopi au barium swallow. "Filori H." inaweza kutambuliwa kwa kufanya uchunguzi wa damu kutambua iwapo inakingamwili, uchunguzi wa pumzi wa urea, kuchunguza kinyesi ili kutambua dalili za bakteria au biopsi ya tumbo. Hali zingine zinazosababisha dalili sawa hujumuisha saratani ya tumbo, ugonjwa wa moyo wa koronari, na inflamesheni ya sehemu ya juu ya tumbo au kibofu cha nyongo.

neg:
Upara
Alopeshia kutokana na kemotherapi ya saratani imeripotiwa kusababisha mabadiliko katika dhana-nafsia na taswira ya mwili. Taswira ya mwili hairejelei hali ya awali baada ya kuota upya kwa nywele kwa idadi kubwa ya wagonjwa. Katika hali kama hizo, wagonjwa hutatizika kuonyesha hisia zao (alexithymia) na hutaka zaidi kujiepusha na migogoro ya familia. Tiba ya familia inaweza kusaidia familia kukabiliana na matatizo ya kisaikolojia yakijitokeza.

neg:
Saratani ya mapafu
[[Image:Trachea, bronchus, lung cancers world map - Death - WHO2004.svg|thumb|[[urekebishaji wa umri|Umri uliosanifishwa]] vifo kutokana na trakea, bronkasi, na saratani ya mapafu kwa 100,000 walioishi mwaka wa 2004

neg:
Saratani ya mapafu
Prognosisi huwa duni. Kwa watu wote walio na saratani ya mapafu, asilimia 15 huishi kwa miaka mitano baada ya kutambuliwa. Mara kwa mara kiwango huzidi wakati wa utambuzi. Wakati wa kujitokeza, asilimia 30-40 ya hali ya KMSK huwa kiwango cha IV, na asilimia 60 ya KMSN huwa kiwango cha IV.

neg:
Hepatitisi B
Watu wengi hawana dalili mwanzoni mwa maambukizi. Wengine huanza kuugua haraka kwa kutapika, kupata ngozi ya manjano, kuhisi uchovu, mkojo mweusi na maumivu ya fumbatio. Mara nyingi dalili hizi hudumu kwa majuma machache na ni nadra maambukizi ya kwanza yasababishe kifo. Inaweza kuchukua siku 30 hadi 180 kabla ya dalili kutokea. Kwa wanaoambukizwa wakati wa kuzaliwa, asilimia 90 hupata ugonjwa wa muda mrefu ilhali chini ya asilimia 10 ya wanaoambukizwa baada ya umri wa miaka mitano hupona. Wengi wa walio na ugonjwa wa muda mrefu hawana dalili; hata hivyo, sirosisi na saratani ya ini vinaweza kutokea. Matatizo hayo husababisha vifo vya asilimia 15 hadi 25 ya walio na ugonjwa wa muda mrefu.

neg:
Saratani ya mapafu
Kutoka 1960, viwango vya adenocarcinoma vilianza kuzidi kulingana na aina zingine za saratani ya mapafu. Hii ndio sababu ndogo ya kuanzishwa kwa sigara yenye chujio. Matumizi ya chujio hutoa moshi nzito kutoka tumbaku, hivyo kupunguza mabaki kwa njia za kupumua. Hata hivyo, mvutaji lazima avute moshi ndani sana ili apate kiasi sawa cha nikotini, na kuzidisha moshi kuingia kwa njia ndogo za hewa ambapo adenocarcinoma ina panda. Hali ya adenocarcinoma ya mapafu huzidi kupanda.

neg:
Saratani ya endometriamu
Saratani ya endometriamu ni saratani inayotokana na endometriamu ( utando wa uterasi au tumbo la uzazi). Hii hutokana na ukuaji usio wa kawaida wa seli zenye uwezo wa kushambulia au kuenea katika sehemu zingine za mwili. Ishara ya kwanza mara nyingi huwa hali ya kutokwa na damu ukeni isiyohusishwa na hedhi ya kila mwezi. Dalili zingine zinajumuisha maumivu wakati wa kukojoa, maumivu wakati wa ngono au maumivu ya pelvisi. Saratani ya endometriamu hutokea mara nyingi baada ya ukomohedhi.

neg:
Udhibiti wa saratani
Kutokana na matatizo ya kufanya utambuzi mzuri na matibabu saratani wakati wa ujauzito, njia mbadala ni ama kufanyiwa upasuaji wakati mtoto ametimiza kiwango cha kujitegemea ili kuanza matibabu ya kina zaidi ya kansa, au, kama kansa ni mbaya kiasi kwamba mama hawezi kusubiri kwa muda huo wote, basi mimba hutolewa ili kuitibu kansa hiyo.

neg:
Saratani ya endometriamu
Katika mwaka wa 2012, saratani ya endometriamu ilitokea kwa wanawake 320,000 na kusababisha vifo 76,000 . Hii inaifanya saratani hii kuwa ya tatu kuu inayosababisha vifo kati ya saratani zinazowaathiri wanawake baada ya ya ovari na saratani ya seviksi. Saratani hii hutokea mara nyingi katika nchi zilizoendelea na ni saratani inayotokea mara nyingi zaidi ya mfumo wa uzazi wa kike katika nchi zilizoendelea. Kiasi cha saratani ya endometriamu kimeongezeka katika nchi kadhaa kati ya miaka ya 1980 na 2010. Hii inaaminika kutokana na idadi inayoongezeka ya watu wazee na viwaango vya juu vya unene wa kupindukia.

neg:
Saratani ya mapafu
Utathmini wa kwanza wa hatua ya saratani ya mapafu ya seli kubwa (SMSK) hutumia [[mfumo wa TNM|uainishaji wa TNM]]. Hii huzingatia ukubwa wa tyuma, limfu huhusishaji nodi na kwa umbalimetastasisi. Baadaye, kwa kutumia kielezi TNM, Kikundi hupeanwa, kuanzia saratani ya kwanza kupitia awamu 0, 1-A (moja A), IB, IIA, IIB, IIIA, IIIB na IV (nne). Kikundi hiki cha awamu husaidia kwa uchaguzi wa matibabu na makadirio ya prognosisi.
Kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (KMSN) kimapokeo imeainishwa kuwa 'awamu iliyo na mpaka' (iliyofungiwa kwa moja na nusu ya kifua na kati ya eneo la [[radiotherapi]] moja inayoweza kustahimiliwa) au 'awamu pana' (magonjwa yaliyoenea pakubwa zaidi). Hata hivyo, uainishaji wa TNM na upangaji ni muhimu kwa kukadiria prognosisi.

neg:
Saratani
Pamoja na hayo kansa / saratani huwa na tabia za kujisambaza mwilini mahali pengi baada ya muda fulani na kusababisha kutokea kwa vimbe nyingi mwilini vinavyoendelea kukua hovyo. Kama uvimbe hauna uwezo wa kusambaza seli zake mwilini na kusababisha vimbe mpya si saratani.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu kwa nguvu za mwangaza (PDT) ni matibabu ya kansa yenye awamu tatu na yanayohusisha kihisishamwanga, oksijeni ya tishu, na mwangaza (mara nyingi kwa kutumia leza). PDT inaweza kutumika kama tiba kwa kasinoma ya uso wa seli (BCC) au saratani ya mapafu, PDT pia inaweza kuwa muhimu katika kuondoa athari za tishu zenye madhara baada ya kuondolewa kwa uvimbe mkubwa kupitia upasuaji.

neg:
Kansa ya ini
Picha ya PET-CT inaweza kupendekezwa ikiwa madaktari wanafikiria upasuaji kama matibabu. Inatoa maelezo zaidi kuhusu sehemu ya mwili inayokaguliwa.
Tiba sahihi ya kansa ya ini inaweza kuleta tofauti kati ya maisha na kifo. Si wagonjwa wote wa saratani ya ini wanaweza kutibiwa. Hizi ni baadhi tu ya matibabu yanayopatikana: Surgery, Chemotherapy, Immunotherapy, Photodynamic Therapy, Hyperthermia, Radiation Therapy and Radiosurgery.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu ya kansa kupitia kingamaradhi yanarejelea mikakati tofauti ya kimatibabu iliyoundwa kuchochea mfumo wa kinga ya mwili wa mgonjwa kupambana na uvimbe. mbinu za kisasa za kuzalisha jibu la kinga dhidi ya uvimbe ni pamoja na matibabu ya kingamaradhi ya BCG yanayowekwa ndani ya mishipa kwa kansa ya kibofu cha mkojo iliyo juu juu, na matumizi ya intaferoni na sitokini zingine kuchochea jibu la kinga katika wagonjwa walio na kasinoma ya seli za figo na melanoma. Chanjo za kuzalisha majibu maalum ya kinga ndizo mada zinazofanyiwa utafiti wa kina katika aina kadhaa za uvimbe, hasa melanoma inayoweza kuua // kudhuru na kasinoma ya seli za figo. Sipuleucel-T ni mkakati unaofanana na chanjo katika majaribio ya baadaye ya kikliniki ya kansa ya tezi kibofu ambapo seli za dendriti kutoka kwa mgonjwa huwekwa kwa peptidi za kibofu zenye asidi fosfati ili kuchochea jibu maalum la kinga dhidi ya seli zilizotokana na kibofu.

neg:
Utitiri (Arithropodi)
Kwa asili jina utitiri hutumika kwa ugonjwa wa kuku ambao unasababishwa na wadudu wadogo walio na mnasaba na kupe na papasi. Lakini kwa sababu hakuna jina la jumla la Kiswahili kwa kundi la Acari “utitiri” hutumika zaidi na zaidi kwa spishi nyingine za Acari. Kwa asili pia neno hili lilikuwa nomino isiyoweza kuhesabiwa, kama sukari kwa mfano, lakini watu wengine wameanza kulichukulia kama neno katika umoja (pengine hata "titiri") na "matitiri" kama wingi. Utitiri ni nusungeli katika ngeli ya Arachnida. Kwa hivyo wana miguu minane kama buibui na nge.

neg:
Ini
Homa ya ini (kwa Kiingereza "hepatitis"): hii hutokea kama seli za ini zikiugua. Hii inaweza kutokana na maambukizi ya virusi. Pia inaweza kusababishwa na sumu. Sumu kuu ambayo mara kwa mara husababisha hii ni kileo (pombe). Inaweza ikawa kijenitikia, au sababu za mfumo wa kingamwili wenyewe.

neg:
Itikadi kali
Mambo hayo yamefanya wakanamungu na wengineo wadai kwamba dini zote duniani zinaharibu maisha ya watu badala ya kuyaboresha. Watetezi wa dini wanahoji kama ni sawa kusema mwili ni mbaya kwa sababu una ugonjwa katika kiungo fulani. Itikadi kali ni saratani ambayo wote wapambane nayo, badala ya kumuua mtu aliye nayo. Dini zimechangia sana maadili ya binadamu na ya jamii, hata kama baadhi ya wanadini wameshika misimamo mibaya na kutenda mambo yasiyofaa.

neg:
Udhibiti wa saratani
Maumivu sugu kutokana na kansa karibu mara zote huhusishwa na tishu kuendelea kuharibika kutokana na utaratibu wa maradhi au matibabu (yaani upasuaji, matibabu kwa njia ya eksirei, tibakemo). Ingawa daima kuna jukumu la sababu za kimazingira na vurugu zinazoathiri katika mwanzo wa tabia za maumivu, hizi huwa si kwa kawaida sababu kuu za mwanzo wa magonjwa katika wagonjwa walio na maumivu ya saratani. Aidha, wagonjwa wengi walio na maumivu makali yanayohusiana na kansa wanakaribia mwisho wa maisha yao na huduma za kupunguzu dalili hizi zinahitajika. Masuala kama vile shutumu ya kijamii ya kutumia opioidi, hali za kazi na utendaji kazi, na matumizi ya huduma ya afya yanaweza kutokuwa muhimu katika udhibiti wa jumla wa kesi hiyo. Kwa hiyo, mkakati wa kawaida wa kudhibiti maumivu ya kansa ni kweka mgonjwa katika hali ya starehe iwezekanavyo kwa kutumia opioidi na madawa mengine, upasuaji, na hatua zingine za kawaida. Madaktari wamekuwa wakisita kuagiza dawa za kutia usingizi kwa maumivu katika wagonjwa wa kansa isiyotibika, kwa hofu ya kuchangia katika ulevi au kupunguza uwezo wa kupumua. Kikundi cha huduma za kupunguza, kikundi cha hivi karibuni kilichotoka kwenye kile cha hospice, kimesababisha uungaji mkono uliotanda zaidi wa matibabu ya kwanza zaidi ya maumivu kwa wagonjwa wa saratani preemptive.

neg:
Saratani ya mapafu
Utumiaji wa nyongeza ya vitamini A kwa muda mrefu, vitamini C, vitamini D au vitamin E Hupunguzi hatari ya saratani ya mapafu. Uchunguzi mwingine unapendekeza kuwa watu wanaokula chakula kilicho na kiwango cha juu zaidi cha mboga na matunda wana hatari ya chini, lakini hii inawezekana kwa sababu ya [[kushangaza]]. Uchunguzi mkali zaidi haujaonyesha ushirikiano dhahiri.

neg:
Just Stand Up!
"Just Stand Up!" ni wimbo ulioimbwa na mjumuisho wa wasanii mbalimbali, wanaoimba miondoko ya pop, R&B, rok, na Katri katika tamasha la kukusanya fedha kwa ajili ya kupambana na ugonjwa wa saratani.Mtayarishaji na mtunzi wa nyimbo wa Marekani L.A Reaid aliandaa ushirikiano huo wa wasanii baada ya kukutana na mwanzilishi wa tamasha la Pingana na Saratanai, na kuandaa tamasha litakalosaidia kuchangisha fedha kwa ajili ya kukuza mfuko huo.
Waandaaji hawa waliandaa wimbo huu, kwa kushirikiana na waimbaji wa Kimarekani kama vile Bebyface na single hii ilitoka tarehe 21 Agasti 2008

neg:
Kingamwili
Kinga tendi inayopatikana kwa kughushi inaweza kusababishwa na chanjo, dutu iliyo na antijeni. Chanjo huchangamsha mwitiko wa msingi dhidi ya antijeni bila kusababisha dalili za ugonjwa huo. Neno kuchanja liliundwa na Edward Jenner na lilitoholewa na Louis Pasteur kwa kazi yake tangulizi katika kuchanja. Mbinu iliyotumiwa na Pasteur ilihusu kutibu vikolezo vya kuambukiza kwa magonjwa hayo na hivyo vilipoteza uwezo wa kusababisha ugonjwa hatari. Pasteur alichukua jina chanjo kama jina tambulishi kwa heshima ya ugunduzi wa Jenner, ambalo kazi ya Pasteur ilitumia kama msingi.
Mwaka wa 1807, Wabavaria walikuwa kundi la kwanza kuwataka makuruta wake wa kijeshi kuchanjwa dhidi ya ndui, kwa sababu kueneza kwa ndui kulihusishwa na mapambano. Baadaye utaratibu wa chanjo uliongezeka kwa sababu ya kuenea kwa vita.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu ya kansa yanahitaji kuchaguliwa ili kupunguza madhara kwa mama na mtoto wake. Katika baadhi ya matukio kutolewa kwa mimba kwa sababu za kimatibabu kunaweza kupendekezwa.

neg:
Mafuta ya ini
Kufikia asilimia 10 ya FLD ya ugonjwa wa sirotiki unaosababishwa na pombe itasababisha ksinoma ya sel za ini. Jumla ya matukio ya saratani ya ini katika FLD isiyosababishwa na pombe bado hayajahesabiwa, lakini uhusiano ulioko ni dhahiri .

neg:
Kisiwa cha Toten
Jina la Toten linatokana na Kijerumani "Toteninsel" likimaanisha "Kisiwa cha Wafu" kwasababu Wajerumani walipofika Tanga walisumbuliwa sana na ugonjwa wa malaria, kwa wakati huo ilikuwa malaria haina tiba hivyo Wajerumani walitumia kisiwa cha Changa kuwatenga watu wanao ugua malaria huku wakifanya utafiti wa tiba ya malaria, watu waliofariki walizikwa kisiwani hivyo waliamua kukibadili jina na kukiita "Toteninsel"

neg:
Tangawizi
11. Hutibu saratani ya tezi dume. Tangawizi huua kimeng’enya ambacho ni chakula cha seli za kansa ya tezi dume kiitwacho ‘5-LO enzymes’ na seli hizo za kansa hufa ndani ya masaa mawili au manne bila hicho kimeng’enya.

neg:
Kuvuta moshi wa sigara inayotumiwa na mtu mwingine
Ya Shirika la Kimataifa la Utafiti wa Saratani ya Shirika la Afya Duniani alihitimisha mwaka wa 2004 kwamba kuna ushahidi wa kutosha kwamba Secondhand moshi uliosababishwa na kansa kwa binadamu.

neg:
Saratani ya endometriamu
Matibabu makuu ya saratani ya endometriamu ni histerektomi ya fumbatio (kuondoa uterasi kabisa kupitia upasuaji), pamoja na utoaji wa neli za fallopia na ovari katika pande zote unaoitwa salpingo-uuforektomi ya pande mbili. Katika visa vingi vya kiwango cha juu, tiba ya mionzi, kemotherapi au tiba ya homoni pia inaweza kupendekezwa. Ikiwa ugonjwa utatambuliwa katika awamu ya mapema, matokeo huwa bora, na jumla ya kiasi cha miaka mitano ya kuishi nchini Marekani huwa zaidi ya asilimia 80.

neg:
Kuvuta moshi wa sigara inayotumiwa na mtu mwingine
Moshi wa sigara inayopumuliwa bila hiari na mtu asiyevuta sigara una umaarufu kwa hatari zake kwa ajili ya saratani katika wanyama wapendwa. [173] Utafiti uliofanywa na Chuo Kikuu cha Tufts Shule ya Tiba ya Mifugo na Chuo Kikuu cha Massachusetts wanaohusishwa tukio la kansa ya mdomo feline na yatokanayo na tombako moshi wa mazingira kwa njia ya overexpression ya [[]]p53 gene. Utafiti mwingine uliofanywa katika moja ya vyuo vikuu alihitimisha kuwa paka wanaoishi na mvutaji ni walikuwa zaidi uwezekano wa kupata feline lymphoma, hatari ya kuongezeka kwa muda wa yatokanayo na moshi secondhand na idadi ya wavutaji katika kaya. Utafiti na watafiti wa Chuo Kikuu cha Kolorado Nchi, kuangalia matukio ya kansa ya mapafu canine, inconclusive kwa ujumla, ingawa waandishi taarifa ya uhusiano dhaifu kwa kansa ya uvimbe katika mbwa wazi kwa tumbaku moshi wa mazingira. Idadi ya smokers ndani ya nyumba, idadi ya Packs kuvuta katika nyumba kwa siku, na kiasi cha wakati huo mbwa alitumia ndani ya nyumba hawakuwa na athari mbwa hatari ya kansa ya mapafu.

neg:
Udhibiti wa saratani
Majaribio ya kikliniki ni mojawapo ya hatua za mwisho za mchakato wa muda mrefu na wa makini wa utafiti wa kansa. Utafutaji wa matibabu mapya huanza katika maabara, ambapo wanasayansi kwanza hubuni na kuchunguza mawazo mapya. Kama njia inaonekana kuwa na matumaini, hatua inayofuata inaweza kuwa upimaji wa matibabu katika wanyama ili kuona jinsi inavyoathiri kansa katika viumbe hai na kama ina athari zinazodhuru. Bila shaka, matibabu yanayofanya kazi vyema katika maabara au katika wanyama si lazima yafanyekazi vizuri katika watu. Tafiti hufanywa kwa kutumia wagonjwa wa saratani ili kutambua ikiwa matibabu yanayoonyesha uwezo wa kufanya kazi ni salama na bora.

neg:
Ugonjwa wa Klinefelter
Ugonjwa wa Klinefelter (kifupisho cha Kiingereza: KS) pia inajulikana kama 47,XXY au XXY, ni seti ya dalili zinazosababishwa na kromosomu X mbili au hata zaidi katika wanaume badala ya moja tu. Kipengele cha msingi ni utasa.

neg:
Ugonjwa wa Alzheimer
Ugonjwa ni sababu ya kimsingi ya kifo katika 70% ya kesi zote. Nimonia na kuishiwa na maji mwilini ni sababu kuu za vifo vya haraka, wakati saratani ni sababu ndogo ya kifo ikilinganishwa na jamii kwa jumla.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu kwa njia ya eksirei ni matumizi ya mnururisho wa kuweka ioni ili kuua seli za kansa // saratani na kunywea uvimbe. Matibabu kwa njia ya eksirei yanaweza kupenwa kupitia nje ya mwili kwa kutumia boriti ya nje ya tibaredio (EBRT) au ndani ya mwili kupitia tibaredio ya ndani. Athari za matibabu kwa njia ya eksirei huathiri eneo linalotibiwa pekee. Matibabu kwa njia ya eksirei hujeruhi au kuharibu seli katika eneo linalotibiwa ("tishu lengwa") kwa kuharibu nyenzo za kimaumbile za seli hizo, hivyo basi kuzifanya zishindwe kuendelea kukua na kugawanya. Ingawa mnururisho huharibu seli zilizo na saratani // kansa pamoja na zile za kawaida, seli nyingi za kawaida zinaweza kupata nafuu kutokana na madhara ya mnururisho na kufanya kazi vizuri. Lengo la matibabu kwa njia ya eksirei ni kuharibu seli za kansa // saratani kwani seli nyingi za kansa // saratani zinawezekana, na kwa wakati huo kuzuia madhara kwa tishu zilizo karibu zenye afya. Kwa hiyo, aina hii ya matibabu hutolewa kwa sehemu nyingi, na kuruhusu tishu zenye afya kupata nafuu katikati ya sehemu hizi.

neg:
Saratani
Kansa inaweza kutokea kwa mtu yeyote lakini hutokea zaidi kwa watu wenye umri mkubwa na watu wanaoathiriwa na kemikali mbalimbali. Katika nchi zilizoendelea ambako wanachi hufikia umri mkubwa saratani iko kati ya sababu kuu za kifo.

neg:
Kuvuta moshi wa sigara inayotumiwa na mtu mwingine
Kuna ushahidi wa kutosha wa kisayansi kwamba moshi usiokuwa moja kwa moja husababisha magonjwa sawa kama sigara inayovutwa moja kwa moja, ikiwa ni pamoja na ugonjwa wa moyo na mishipa, mapafu, na ugonjwa wa upumuaji [12] [13] [14] Magonjwa haya ni kama:Utafiti wa 2004 na Shirika la Kimataifa la Utafiti wa Saratani ya Shirika la Afya Duniani lilitamatisha kuwa wasiovuta sigara wamehatarishwa na kasinojeni sawa za kusababisha kansa kama wale wanaovuta. Moshi wa kando una zaidi ya kemikali 4,000, ikiwa ni pamoja na kasinojeni 69 zinazojulikana. Wasiwasi maalum ni polinyukilia hidrokaboni zenye kunukia, N-naitrosamini maalum za tumbaku na amaini zenye kunukia , kama vile 4-Aminobiphenyl, ambayo imejulikana kuwa yenye kusababisha kansa. Moshi wa moja kwa moja, moshi wa kando, na moshi wa sigara unaopumuliwa bila hiari na mtu asiyevuta sigara una vipengele sawa, hata hivyo ukolezi wake unatofautiana kulingana na aina ya moshi. [105] Kasinojeni kadhaa zenye nguvu zimeonyeshwa na 'makampuni ya tumbaku yenyewe kupitia utafiti kuwa sasa wa viwango vya juu katika moshi wa kando kuliko katika moshi tawala. [107]

neg:
Saratani ya mapafu
[[Image:Lung cancer US distribution.gif|thumb|kidole cha thumb|Mgawanyo wa saratani ya mapafu nchini [[Marekani]]]]

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu ya kulenga pia yanaweza kuhusisha peptidi ndogo kama "vifaa elekezi" ambavyo vinaweza kujifunga kwa uso wa vipokezi vya seli au matriki iliyo nje ya seli iliyoathirika inayozunguka uvimbe. Radionuklidi zilizoambatishwa kwa peptidi hizi (mfano RGDs) hatimaye huua seli ya kansa // saratani ikiwa nuklidi itaharibikia katika sehemu zilizo karibu na seli hiyo. Hasa oligo au multima za motifu hizi zinazojifunga zina mvutio mkuu, kwa kuwa zinaweza kusababisha umaarum na shauku bora zaidi za uvimbe.

neg:
Saratani ya mapafu
Matibabu ya kawaida ni pamoja na upasuaji, kemotherapi, na radiotherapi. KMSK wakati mwingine hutibiwa na upasuaji, ilhali KMSN huwa bora kwa kemotherapi na radiotherapi. Kwa jumla, asilimia 15 ya waliopatikana na saratani nchini Marekani wana kuishi miaka mitano. Ulimwenguni kote, saratani ya mapafu ni kisababishi cha kawaida cha vifo vinavyohusiana na saratani kwa wanaume na wanawake, na husababisha kwa mwaka, kufikia 2008.
Ishara na dalili zinazoashiria saratani ya mapafu ni pamoja na:

neg:
Saratani (kundinyota)
Jina la Saratani linatokana na Kiarabu سرطان "sartan" linalomaanisha kaa. Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Wagiriki wa Kale waliosema Καρκίνος "karnikos" kwa maana hiyohiyo na hao walipokea kundinyota hii tayari kutoka Babeli lakini Wababeli waliiona kama alama ya kobe maji.

neg:
Saratani ya mapafu
Karibu asilimia 40 ya saratani huwa adenocarcinoma, ambayo kwa kawaida huanzia kwa tishu ya mapafu iliyo pembeni. Visa vingi vya adenocarcinoma huhusishwa na uvutaji; hata hivyo, kati ya watu waliovuta sigara chini ya 100 katika maisha yao ("wasiovuta"), adenocarcinoma ni aina ya saratani ya mapafu inayopatikana. Aina ndogo ya adenocarcinoma, [[bronchioloalveolar carcinoma]], hupatikana sana kwa wanawake wasiovuta, na inaweza kuwa na muda nzuri wa kuishi.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu kwa njia ya eksirei kwa jumla hayawezi kutumika, na daima tibakemo huwa na hatari ya kusababisha kuharibika kwa mimba na ulemavu wa kuzaliwa nao. Ni mambo machache sana yanayojulikana kuhusu madhara yanayosababishwa na madawa kwa mtoto.

neg:
Kingamwili
Kati ya wakati wa Hippokrates na karne ya 19, ambapo misingi ya mbinu za kisayansi iliwekwa, magonjwa yalihusishwa na mabadiliko au kutolingana katika moja ya giligili nne (damu, kohozi, nyongo njano au nyongo nyeusi). Nadharia ya miasma, iliyosema kwamba magonjwa kama vile kipindupindu au Tauni Nyeusi yalisababishwa na miasma, aina hatari ya "hewa mbaya" ilikuwa maarufu wakati huo. Ikiwa mtu angefichuliwa kwa miasma, angeweza kupata ugonjwa.

neg:
Saratani ya mapafu
[[Asbesto]] inaweza kusababisha baadhi ya magonjwa ya mapafu, pamoja na saratani yake. Uvutaji wa tumbaku na asbesto huwa na athari ya [[ushirikiano|inayoshirikiana]] kuanza kwa saratani ya mapafu. Pia inaweza kusababisha saratani ya [[pleura]], inayoitwa [[mesothelioma]] (ambayo ni tofauti na saratani ya mapafu).