query: Je,Gaius Julius Caesar alizaliwa lini?

pos:
Julius Caesar
Gaius Julius Caesar (tamka "gayus yulius kaesar" - 100 - 44 KK) alikuwa kiongozi wa kisiasa na wa kijeshi wa Roma ya Kale.
Anakumbukwa hasa kwa mafanikio mbalimbali yanayoonekana kuathiri dunia hadi leo.

neg:
Trebonianus Gallus
Trebonianus Gallus (takriban 206 – Agosti 253) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Juni 251 hadi kifo chake. Alimfuata Decius. Kwanza alitawala pamoja na mwana wa Decius, Hostilian. Hostilian alipokufa na tauni, Trebonianus alitawala pamoja na mwana wake, Volusianus.

neg:
Bartolomeo Dias
Bartolomeu Dias (1451 hivi – 29 Mei 1500 ), sharifu wa ukoo wa kifalme wa Ureno, ni maarufu kama Mzungu wa kwanza kuzunguka bara la Afrika toka kaskazini magharibi hadi mashariki kwa Rasi ya Tumaini Jema (1488), akifungua njia ya kwenda India kupitia baharini.

neg:
Kaizari Aemilianus
Aemilianus (takriban 207 – Septemba 253) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi kama mitatu katika mwaka wa 253 hadi kifo chake. Alimfuata Trebonianus Gallus.

neg:
Kaizari Federiki II
Federiki II (Jesi, Marche, Italia, 26 Desemba 1194 - Castel Fiorentino di Puglia, Italia, 13 Desemba 1250) alikuwa Kaizari wa Dola takatifu la Roma kwa miaka 30 hadi kifo chake.

neg:
Theodor Seuss Geisel
Theodor Seuss Geisel (2 Machi 1904 – 24 Septemba 1991) alikuwa mwandishi na mchoraji vielezo kutoka nchi ya Marekani. Anajulikana hasa kwa vitabu vyake kwa watoto alivyoviandika chini ya jina la Dr. Seuss.

neg:
Arcadius
Arcadius (377 au 378 – 1 Mei, 408) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Mashariki kuanzia 17 Januari, 395 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Theodosius Mkuu. Kaka yake, Honorius, alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi.

neg:
Baada ya Kristo
Dionysio baada ya kufanya utafiti alidhani Yesu alizaliwa mwaka 754 tangu kuanzishwa kwa Roma.

neg:
Kaizari Maxentius
Marcus Aurelius Valerius Maxentius (takriban 278 – 28 Oktoba, 312) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia 28 Oktoba, 306 hadi kifo chake. Alimfuata Constantius Chlorus.

neg:
Krismasi
Aliyeingiza sikukuu ya "Kuzaliwa Jua" huko Roma ni Eliogabalus (kaisari kuanzia 218 hadi 222). Baadaye kaisari Aurelianus akaithibitisha rasmi mwaka 273, hatimaye ikahamishiwa tarehe 25 Desemba.

neg:
Vergilio
Wakati wa maisha yake ulikuwa kipindi cha utawala wa Julius Caesar, vita ya wenyewe kwa wenyewe baada ya Caesar na mwanzo wa utawala wa Augusto.
Mashairi ya Vergilio yanahusu maisha ya kila siku pamoja habari za kihistoria hasa masimulizi juu ya mashujaa wa kale.

neg:
Gustav Mahler
Gustav Mahler (7 Julai 1860 – 18 Mei 1911) alikuwa mtunzi wa Opera na mwelekezi wa Kibohemia-Kiaustria.
Mahler alipata kufahamika sana wakati wa uhai wake kwa kuwa kama mwelekezi wa mabendi yaani conductor ma muziki. Pia akawa mmoja kati ya waliopata kufahamika katika kipindi cha Romantic, ingawaje muziki wake hauja kubalika kisawasawa katika kituo cha muziki cha mjini Vienna wakati wa uhai wake.

neg:
Basil wa Caesarea
Basili alishiriki Mtaguso wa Konstantinopoli wa mwaka 360 alipokubali neno "homoiousios" kama sahihi kuelezea Yesu ni "kama" Mungu Baba, si "sawa" wala si "tofauti" naye. Baada ya kulaumiwa na askofu wake, Dianius wa Kaisarea, aliacha mtazamo huo akashika moja kwa moja Kanuni ya imani ya Nisea.

neg:
Kaizari Matthias
Matthias (24 Februari 1557 – 20 Machi 1619) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1612 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Rudolf II, na kufuatiwa na Ferdinand II.

neg:
Papa Julius III
Papa Julius III (10 Septemba 1487 – 23 Machi 1555) alikuwa papa kuanzia tarehe 7 Februari 1550 hadi kifo chake.

neg:
Erasmus wa Rotterdam
Desiderius Erasmus wa Rotterdam (Rotterdam, leo nchini Uholanzi, 27 Oktoba 1466 – Basel, leo nchini Uswisi, 12 Julai 1536), anayejulikana kifupi kama Erasmus tu, alikuwa Mholanzi aliyechangia sana tapo la Renaissance, pia padri na mwanateolojia wa Kanisa Katoliki aliyehimiza urekebisho wake.

neg:
Gustav Vasa
Gustav Vasa, pia "Gustav I" na "Gösta", alizaliwa kama "Gustav Eriksson", alikuwa wafalme katika Uswidi. Alizaliwa 12 Mei 1496 na alifariki 29 Septemba 1560. Alikuwa wafalme tangu 1523 hadi kifo chake. Yeye ilianzisha ukiritimba na yeye ni kufikiriwa mwanzilishi wa kisasa Uswidi. Basi, siku wakati akawa wafalme ni Siku ya Taifa ya Uswidi.

neg:
Julius Caesar
Baadaye Caesar alijiunga na wanasiasa wawili wengine: Gnaeus Pompeius Magnus aliyekuwa mkuu wa wanajeshi na Marcus Licinius Crassus aliyekuwa tajiri kushinda Waroma wote. Wote watatu waliunda umoja ulioitwa "triumviratus", yaani umoja wa wanaume watatu, wakashika mamlaka katika dola. Caesar alichaguliwa kwa cheo kikuu yaani Konsul kwa mwaka 59 KK. Baada ya mwisho wa kipindi chake alijipatia cheo cha Prokonsul au gavana wa eneo la Gallia ya Kiroma (Italia ya Kaskazini na eneo dogo la Ufaransa ya Kusini).

neg:
Gordian I
Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus au Gordian I (takriban 159 – 12 Aprili, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na mwana wake Gordian II, kuanzia 22 Machi, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Maximinus Thrax ambaye waliasi dhidi yake.

neg:
Dajaja (kundinyota)
Cygnus - Dajaja ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio (kwake kama ornis - ndege) katika karne ya 2 BK. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa kimataifa wa astronomia kwa jina la Cygnus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Cyg'.

neg:
Wagermanik
Caesar aliwakuta kando ya mto Rhine mnamo mwaka 50 KK. Mwandishi Mroma Tacitus aliwajua wengine waliokaa kaskazini na mashariki zaidi. Waroma waliandika ya kwamba walipenda vita, walikuwa na wafalme waliochaguliwa katika mkutano wa wanaume huru waliovaa silaha, walikula nyama ya kuchoma na kunywa bia au divai. Waroma walijaribu kupanua utawala wao ndani ya Germania lakini baada ya kushindwa na Wagermanik mnamo mwaka 9 BK walijenga maboma mengi na ukuta mkubwa kando ya mito Rhine na Danubi kama mpaka wa kudumu dhidi yao.

neg:
Kalenda ya Juliasi
Kaisari Juliusi alikuwa mtawala wa Kirumi aliyeamua kubadilisha kalenda ya kale iliyokuwa kalenda ya mbalamwezi. Majira yalikosa tarehe kamili katika kalenda hiyo hali iliyosababisha matatizo ya kiutawala.

neg:
Pupienus
Marcus Clodius Pupienus Maximus (takriban 178 – 29 Julai, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na Balbinus, kuanzia 22 Aprili, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Gordian II wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.

neg:
Joyce Lazaro Ndalichako
Joyce Lazaro Ndalichako (alizaliwa Musoma tarehe 21 Mei 1964) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha (CCM). Aliteuliwa na Rais wa awamu ya tano wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, John Magufuli kuwa mbunge na pia Waziri wa Elimu, Sayansi, Teknolojia na Mafunzo ya Ufundi kwa miaka 2015 – 2020 nchini Tanzania .

neg:
César Franck
César Franck (10 Desemba 1822 - 8 Novemba 1890) alikuwa mtunzi wa Opera, mpiga kinanda na mwalimu wa muziki wa Kibeligiji-Kijerumani aliyekuwa anaishi nchini Ufaransa. Alikuwa mmoja kati wa watunzi maarufu wa kipindi cha romantiki. Alikuwa mpigaji kinanda wa Kanisa la Mtakatifu Clotilde la mjini Paris kwa zaidi ya miaka 30 na akawa anafundisha vijana wengi wenye vipaji vya muziki. Miziki yake iliyomingi ambayo ni maarufu zaidi, aliitunga akiwa tayari yungali mtu mzima.

neg:
Papa Leo I
Papa Leo I (Italia ya kati, 400 hivi – Roma, Italia, 10 Novemba 461) alikuwa Papa kwa muda mrefu, kuanzia 29 Septemba, 440 hadi kifo chake, wakati usalama wa Roma ulikuwa unatishwa na makabila yasiyostaarabika. Jina lake la kuzaliwa pia lilikuwa Leo.

neg:
Godfrey Mwakikagile
Godfrey Mwakikagile (amezaliwa 4 Oktoba 1949 huko Kigoma) ni mwandishi Mtanzania aishiye nchini Marekani. Huko anafundisha katika Chuo Kikuu cha Wayne State tangu 1975. Anajulikana hasa kwa kuandika wasifu ya marehemu Julius Nyerere.

neg:
Julai
Mwezi wa Julai ni mwezi wa saba katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na jina la Julius Caesar wa Warumi (angalia pia Kalenda ya Juliasi). Kwa asili, mwezi huo wa Julai ulikuwa mwezi wa tano katika kalenda ya Warumi, na jina lake lilikuwa "Quintilis" kulingana na neno la Kilatini "quintus", maana yake ni "wa tano". Mwaka wa 153 KK, mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya jina "Quintilis" ilipotea. Mwaka wa 44 KK, "Quintilis" ilibadilika kuitwa Julai (kwa Kilatini "Julii").

neg:
Kaizari Nerva
Marcus Cocceius Nerva (8 Novemba, 30 – 27 Januari, 98) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 18 Septemba, 96 hadi kifo chake. Alimfuata Domitian.

neg:
Kaisari Nero
Kaisari Nero (jina kamili kwa Kilatini: "Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus") alizaliwa tarehe 15 Desemba 37 akajiua tarehe 9 Juni 68, baada ya kutawala Dola la Roma kuanzia tarehe 13 Oktoba 54. Alimfuata Kaisari Klaudio akafuatwa na Kaisari Galba.

neg:
Kaizari Traian
Marcus Ulpius Nerva Traianus (18 Septemba, 53 – 9 Agosti, 117) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 28 Januari, 98 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Nerva na akafuatwa na Kaizari Hadrian.

neg:
Maximilien Robespierre
Maximilien François Marie Isidore de Robespierre (Kifaransa: [mak.si.mi.ljɛ fʁɑ.swa ma.ʁi i.zi.dɔʁ də ʁɔ.bɛs.pjɛʁ]; 6 Mei 1758 - 28 Julai 1794) alikuwa mwanasheria wa Kifaransa na mwanasiasa , Mojawapo ya takwimu zilizojulikana na zenye ushawishi mkubwa zinazohusishwa na Mapinduzi ya Kifaransa na Utawala wa Ugaidi.
Kama mwanachama wa Waziri Mkuu, Bunge la Kimbunge na Klabu Ya Jacobin, Robespierre alikuwa ni mtetezi wa maskini na taasisi za kidemokrasia. Alitoa kampeni kwa wanaume wote nchini Ufaransa, udhibiti wa bei juu ya bidhaa za msingi za chakula na kukomesha utumwa katika makoloni ya Kifaransa. Alikuwa mpinzani mkali wa adhabu ya kifo, lakini alifanya jukumu muhimu katika kupanga utekelezaji wa Mfalme Louis XVI, uliosababisha kuanzishwa kwa Jamhuri ya Kifaransa.
Huenda anajulikana zaidi kwa jukumu lake katika Ufalme wa Ugaidi wa Mapinduzi ya Kifaransa. Aliitwa kama mwanachama wa Kamati ya Nguvu ya Usalama wa Umma iliyozinduliwa na mshirika wake wa kisiasa Georges Danton na alifanya ushawishi wake wa kuzuia Waheberists wa mrengo wa kushoto. Kama sehemu ya majaribio yake ya kutumia hatua kali za kudhibiti shughuli za kisiasa nchini Ufaransa, Robespierre baadaye alihamia dhidi ya Danton zaidi ya wastani, ambaye alishtakiwa na rushwa na kufariki mwezi Aprili 1794. Ugaidi ulikamilisha miezi michache baadaye na kukamatwa kwa Robespierre Julai , Matukio ambayo yalianzisha kipindi cha historia ya Kifaransa inayojulikana kama Reaction ya Thermidorian(en:Thermidorian Reaction). [1] Wajibu wa Robespierre binafsi kwa ziada ya Ugaidi bado ni suala la mjadala mkali kati ya wanahistoria wa Mapinduzi ya Kifaransa. [2] [3]

neg:
Haile Selassie
Haile Selassie (23 Julai 1892 – 27 Agosti 1975) alikuwa Kaisari au Negus Negeste wa Ethiopia. Alizaliwa katika kijiji kiitwacho Ejersa. Kabla ya kuwa mfalme aliitwa Ras Tafari Makonnen. Jina lake la kifalme lina maana ya "Utukufu wa Utatu (Mtakatifu)". Pia anafahamika kwa jina la "Simba wa Yuda, Mfalme wa wafalme" (H.I.M).

neg:
Kaizari Carus
Carus (takriban 230 – Julai/Agosti 283) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Oktoba 282 hadi kifo chake. Alimfuata Probus.

neg:
Dionysius Exiguus
Wakati wake ilikuwa jambo gumu kukadiria tarehe za kihistoria. Watu walitumia mahesabu mbalimbali. Wengi waliendelea na desturi ya zamani ya kutaja mwaka wa "konsuli" iliyokuwa cheo kikuu Roma mjini. Lakini makonsuli walibadilika kila mwaka ikawa utaratibu mgumu kwa kazi ya kihistoria. Wakristo wengi walifuata desturi ya Misri wakihesabu miaka tangu Diokletiano aliyekumbukwa kwa sababu mateso yake makali dhidi ya Wakristo. Lakini Dionysio hakupenda kukumbuka mtawala aliyedhulumu Wakristo. Hivyo alikadiria mwaka wa kuzaliwa kwake Yesu.

neg:
Kaizari Francis II
Francis II (12 Februari 1768 – 2 Machi 1835) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1792 hadi kujiuzulu mwaka wa 1806. Alimfuata baba yake, Leopold II. Alipojiuzulu, Dola Takatifu la Kiroma la Taifa la Ujerumani lilivunjika hadi mwaka wa 1871.

neg:
Historia ya Uholanzi
Kisha kutekwa na Julius Caesar katika karne ya 1 KK, kusini mwa nchi ikawa mpaka wa kaskazini wa Dola la Roma hadi lilipokoma (karne ya 5).

neg:
Agostino wa Hippo
Agostino alizaliwa tarehe 13 Novemba 354 mjini Thagaste katika mkoa wa Numidia. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Aurelius Augustinus". Wakati ule Ukristo ulikuwa tayari dini iliyokubaliwa katika Dola la Roma; dhuluma dhidi ya Wakristo zilikuwa zimekwisha rasmi mwaka 313 kwa Hati ya Milano iliyotolewa na Konstantino Mkuu ili kuruhusu uhuru wa dini.

neg:
Kaizari Tacitus
Marcus Claudius Tacitus (takriban 200 – Juni 276) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 25 Septemba, 275 hadi kifo chake. Alimfuata Aurelian.

neg:
Galileo Galilei
Alihamia chuo kikuu cha Padua alipofanya kazi kati ya 1592 na 1610. Alisikia kuhusu chombo kipya cha darubini (kionambali) kilichobuniwa na Mholanzi Hans Lipperhey akaiiga na kujenga ya kwake. Alikuwa mtu wa kwanza aliyetumia chombo hicho kwa kutazama mwezi, sayari na nyota. Aliona milima kwenye mwezi akawa mtu wa kwanza aliyeona miezi ya sayari Mshtarii.

neg:
Papa Julius II
Papa Julius II (5 Desemba 1443 – 21 Februari 1513) alikuwa papa kuanzia tarehe 1 Novemba 1503 hadi kifo chake.

neg:
Julius Caesar
Sasa sehemu ya wabunge waliogopa ya kwamba nia yake ilikuwa kuwa mfalme wa Roma - jambo lililokuwa marufuku katika jamhuri ya Roma. Kikundi cha wabunge -wote makabaila wa familia za kale- kiliunga mikono wakamwua Caesar bungeni tarehe 15 Machi 44 KK kwa kumdunga kisu mara 23. Caesar anasemekana alimtambua mpwa wake Brutus akamwuliza kwa maneno yake ya mwisho: "Hata wewe mwanangu?"

neg:
Dionysius Exiguus
Hesabu ya Dionysio ina kosa la miaka kadhaa. Wakati wake Dola la Roma lilikuwa limeshakwisha katika Italia, Kaisari alikaa Bizanti au Roma ya Mashariki. Kumbukumbu za Roma yenyewe hazikutunzwa tena tangu miaka mingi. Leo hii wataalamu wengi hukubaliana ya kwamba kasoro la Dionysio ni takriban miaka 4 - 8; yaani mwaka halali wa kuzaliwa kwake Yesu ulikuwa kama miaka nne hadi nane kabla ya mwaka ambao tumezoea kuhesabu kama "1".

neg:
César Cui
César Cui (18 Januari 1835 - 26 Machi 1918) alikuwa mtunzi maarufu wa Opera kutoka nchini Urusi. Nae ni mmoja kati ya watunzi watano mashuhuri wa Urusi, ambao walipewa jina la utani la “Moguchaya Kuchka” (kwa Kisw. “Watu wenye Uwezo”), watu hao walikuwa Mily Balakirev, Nikolai Rimsky-Korsakov, Modest Mussorgsky na Alexander Borodin. Baba wa Cui’s anatokea nchini Ufaransa na mama yake anatokea Lithuania.

neg:
Augusto
Alikuwa kijana wa miaka 19 aliyejiandaa kuwa afisa wa jeshi kwa mara ya kwanza katika maisha yake aliposikia habari za kuuawa kwa Julius Caesar. Alikimbilia Roma mara moja alipopata habari ya kuwa Caesar alimsiliki na kumtaja kama mrithi katika wasia. Hapo aliamua kulipiza kisasi juu ya wauaji wa Caesar, hivyo akaingia katika siasa ya Roma na kipindi cha vita vya wenyewe kwa wenyewe kilichofuata mauaji ya kiongozi wa dola.

neg:
Gallia
Karibu habari zote za kimaandishi kuhusu Gallia na Wagalli zimetokana na Waroma wa kale. Sehemu kubwa ya habari zinapatikana katika kitabu cha Caesar "Vita ya Gallia".

neg:
Baada ya Kristo
Leo hii wataalamu wengi hukubaliana ya kwamba kasoro Ya Dionysio ni takriban miaka 4 - 8; yaani mwaka halisi wa kuzaliwa kwake Yesu ulikuwa kama miaka nne hadi nane kabla ya mwaka ambao tumezoea kuhesabu kama "1", kwa kuwa mwaka 4 K.K. ndipo alipokufa mfalme Herode Mkuu aliyejaribu kumuua akiwa mtoto mchanga.

neg:
Gallus Steiger
Alizaliwa huko Bueron, Uswisi. Alisoma katika shule maarufu ya Abasia ya Wabenediktini huko Einsiedeln, Uswisi. Mwaka 1902 alifunga nadhiri za utawa kama Mbenediktini huko St.Ottilien (Ujerumani). Alitumwa kama mmisionari na kufika Dar es Salaam 04/06/1906. Baada ya kushinda Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, Waingereza waliwafukuza wamisionari wenzake Wajerumani, lakini yeye kama raia wa Uswisi hakufukuzwa. Mwaka 1920 aliruhusiwa kuendelea na umisionari huko Ndanda kusini mashariki mwa nchi Tanganyika. Mwaka 1922 aliteuliwa kuwa Prefect Apostolic wa huko Lindi na akawa mkuu wa wamisionari Wabenediktini. Mwaka 1928 alikuwa Abate (mwanzoni mwa Lindi na mwaka 1931 Abate wa Peramiho) na alipata wakfu kuwa askofu mwaka 1934 huko Einsiedeln. Alistaafu 1953 na kufa huko Peramiho 1966. Alizikwa kwenye kanisa kuu la Peramiho.

neg:
Yesu
4. Mwanasiasa Mroma Gaius Plinius Caecilius Secundus: huyo aliacha barua kadhaa zinazotaja Wakristo mnamo mwaka 100 BK. Alimwuliza Kaisari Traianus jinsi ya kushughulikia Wakristo waliokataa kutoa sadaka mbele ya sanamu za Kaisari.

neg:
Kleopatra
Mwaka 48 vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Kiroma ilifika Misri. Pompeius adui wa Caesar alikimbilia Misri alipokamatwa na kuuawa na washauri wa mfalme. Julius Caesar mwenyewe alimfuata akajaribu kumaliza fitina ndani ya familia ya Kimisri. Alimpenda Kleopatra akamsaidia kushika ufalme tena. Akazaa mtoto naye aliyeitwa Caesarion (47 KK - 30 KK).

neg:
Ally Sykes
Ally Kleist Sykes (Gerezani, Dar es Salaam, 10 Oktoba 1926 - Nairobi, Kenya, 19 Mei 2013) alikuwa mzalendo muasisi wa TANU na moja kati ya wapigania uhuru wakubwa wa Tanganyika katika miaka ya 1950. Ally Sykes ndiye aliyemwandikia na Kumkabidhi Mwalimu Julius Nyerere kadi ya TANU Na. 1. Historia ina kawaida ya kujirudia. Ally Sykes mmoja wa waasisi wa TANU, mmoja wa wale watu wasiozidi takriban saba walikuwa katika kamati ya ndani ya TAA iliyounda TANU, mmoja wa wafadhili wakuu wa TANU, mmoja wa askari kwa maana yake halisi kwa kuwa ni Ally Syke ndiye TAA hadi TANU ikimtegemea kwa kutekeleza mambo ya hatari dhidi ya Waingereza.

neg:
Marie Curie
Maria Curie (jina kamili: Maria Skłodowska-Curie;alizaliwa tar 7 Novemba alikufa tar 1867 – 4 Julai 1934) alikuwa mwanafizikia na mwanakemia Mpoland na Mfaransa aliyepata Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka 1903 na Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka 1911.

neg:
Gallia
Sehemu nyingine ya Gallia imebaki nchi huru ya makabila yaliyojitawala. Mwaka 58 KK mwanasiasa na jenerali Mroma Caesar akawa gavana wa Gallia Cisalpina pia Narbonensis. Alichukua nafasi ya vita kati ya makabila ya Wagallia katika eneo la Uswisi kuingilia ndani ya mambo ya Gallia huru. Katika vita ya miaka nane alishinda wapinzani wote. Mwaka 51 KK Gallia yote ikawa chini ya utawala wa Kiroma.

neg:
Tsar
Asili ya neno ni Julius Caesar aliyekuwa kiongozi wa Dola la Roma hadi kuuawa kwake na wapinzani mwaka 44 KK. Watawala waliomfuata walianza kutumia jina la Caesar kwa heshima yake hadi jina lilikuwa cheo. Cheo cha "Caesar" likawa "kaisar" kwa lugha ya Kigiriki na kuingia katika lugha za nchi zilizojaribu kuendeleza Dola la Roma:
Tsar wa mwisho alikuwa mtawala wa Urusi Nikolai II aliyepinduliwa katika mapinduzi ya Urusi ya 1917.

neg:
Pasaka ya Kikristo
Mtaguso wa kwanza wa Nisea mwaka 325 uliamua ya kwamba Pasaka itasheherekewa Jumapili ya kwanza baada ya mwezi mpevu wa kwanza baada ya 21 Machi (tarehe ya sikusare machipuo ambayo ni siku ya usawa wa mchana na usiku, hivyo mwanzo wa majira ya kuchipua kaskazini mwa dunia). Kwa kuwa mwezi mpevu baada ya 21 Machi inaweza kutokea kati ya 22 Machi na 19 Aprili, tarehe ya Pasaka, ambayo ni Jumapili inayofuata, hutokea kati ya 22 Machi na 25 Aprili.

neg:
Kaizari Maximian
Marcus Aurelius Valerius Maximianus Herculius (takriban 250 – Julai 310) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma pamoja na Diokletian kuanzia 1 Machi 286 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu kwa shauri la Diokletian.

neg:
Historia ya Wokovu
Dionisi Mdogo, mmonaki aliyeanzisha (mwaka 533 hivi) mtindo wa kuhesabu miaka kuanzia kuzaliwa Yesu kurudi nyuma (K.K.) au kwenda mbele (B.K.), alikosea hesabu zake. Leo tunakisia Yesu alizaliwa mwaka 6 hivi K.K. kwa sababu alizaliwa Bethlehemu chini ya Herode Mkuu aliyefariki mwaka 4 K.K. Huyo alipojaribu kumuua mtoto Yesu, familia takatifu ilikimbilia Misri mpaka baada ya kufa kwake. Hapo ikarudi Galilaya hata Yesu akajulikana kwa jina la kijiji cha Nazareti kilichodharauliwa na Wagalilaya pia. Ndipo alipokulia na kuishi akifanya kazi ya ufundi.

neg:
Farasi (kundinyota)
Pegasus - Farasi ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Pegasus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Peg'.

neg:
Galileo Galilei
Anakumbukwa kwa sababu aliweka misingi ya mbinu mpya za sayansi zinazoendelea kutumika hadi leo. Akiwa mtaalamu wa kwanza aliyetumia darubini kwa kutazama nyota na sayari na kwa njia hiyo alipanua ujuzi wa binadamu juu ya ulimwengu.

neg:
Historia ya Ufaransa
Kuanzia mwaka 58 KK Juliasi Caesar aliteka na kutawala Gallia yote kwa niaba ya Jamhuri ya Roma.

neg:
Diadumenian
Diadumenian (kwa Kilatini: Marcus Opellius Antoninus Diadumenianus Augustus) (Septemba 208 – 218), alikuwa mtoto wa kaisari Macrinus na alitawala pamoja naye kwa muda mfupi (Mei 217–218) kabla ya wote wawili kuuawa na wanajeshi wa viskosi kutoka Syria waliompandisha Elagabalus kuwa Kaisari mpya.

neg:
Yesu kadiri ya historia
4. Mwanasiasa Mroma Gaius Plinius Caecilius Secundus: huyo aliacha barua kadhaa zinazotaja Wakristo mnamo mwaka 100 BK. Alimwuliza Kaisari Traianus jinsi ya kushughulikia Wakristo waliokataa kutoa sadaka mbele ya sanamu za Kaisari.

neg:
George Cain
George Cain (27 Oktoba 1943 – 23 Oktoba 2010) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Alikuwa pia Mmarekani mweusi. Anajulikana hasa kwa riwaya yake "Blueschild Baby".

neg:
Kaizari Otho
Marcus Salvius Otho (25 Aprili, 32 – 16 Aprili, 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi michache tu kuanzia 15 Januari, 69 hadi kifo chake. Alimfuata Galba.

neg:
Teresa wa Mtoto Yesu
Teresa, mtoto wa tisa na wa mwisho wa Louis Martin na Marie-Azélie Guérin (Zélie), ambao wanaheshimiwa kama wenye heri tangu tarehe 19 Oktoba 2008 na kama watakatifu tangu tarehe 18 Oktoba 2015, alizaliwa tarehe 2 Januari 1873 kwenye barabara Saint-Blaise 42, huko Alençon, mkoa wa Normandie (Ufaransa).

neg:
Kaizari Quintillus
Marcus Aurelius Claudius Quintillus alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa siku kadhaa tu katika mwaka wa 270 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Claudius II.

neg:
GZA
Gary Grice (amezaliwa 22 Agosti, 1966) ni msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani. Anafahamika kwa jina lake la kisanii kama GZA na The Genius. Pia anajulikana kuwa kama mwanachama mwanzilishi wa kundi la muziki wa hip hop za kigumu la Wu-Tang Clan na kujumuika nao kwenye maalbamu yao kadhaa - na kisha baadaye kuja kama msanii wa kujitegemea na kupata mafanikio kibao.

neg:
Pankrasi wa Roma
Pankrasi wa Roma (kwa Kigiriki: Παγκράτιος, Pankratios, yaani "Anayeshika vyote"; kwa Kilatini: Pancratius; Synnada, Frigia, leo nchini Uturuki, 289 hivi - Roma, Italia, 12 Mei 303-304) alikuwa mvulana wa Dola la Roma ambaye aliongokea Ukristo akakatwa kichwa kwa sababu ya imani yake mpya.

neg:
Augusto
Augusto alikuwa Kaisari wa kwanza wa Dola la Roma kuanzia mwaka 27 KK hadi 14 BK. Jina lake la kiraia lilikuwa Gaius Octavius. Alizaliwa Italia tarehe 23 Septemba 63 KK.

neg:
Papa Caio
Papa Caio alikuwa papa kuanzia 17 Desemba 283 hadi kifo chake tarehe 22 Aprili 296.

neg:
Diokletian
Gaius Aurelius Valerius Diocletianus (takriban 245 – takriban 312) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 20 Novemba 284 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu. Alimfuata Numerian.

neg:
Maximinus Thrax
Gaius Iulius Verus Maximinus au Maximinus Thrax (takriban 173 – Aprili 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 20 Machi, 235 hadi kifo chake. Alimfuata Alexander Severus. Kwa vile hakukaa katika mji wa Roma, kulikuwa na makaizari wengi walioasi dhidi yake, kama babu, baba na mwana wa akina Gordian, au Balbinus na Pupienus.

neg:
Poitiers
Poitiers ilianzishwa na Wagallia kabla ya uvamizi wa Julius Caesar.

neg:
Gerard Kuiper
Kuiper alizaliwa kwenye familia ya fundi cherahani katika kijiji cha Uholanzi ya kaskazini. Tangu 1924 alisoma astronomia kwenye Chuo Kikuu cha Leiden. Jan Oort alikuwa kati ya walimu wake. Baada ya kumaliza shahada ya uzamivu kwa tasnia kuhusu nyota pacha mwaka 1933 akapata nafasi ya kazi kwenye paoneaanga pa Chuo Kikuu cha Kalifornia, Marekani. Baadaye alikuwa profesa kwenye Chuo Kikuu cha Chicago na Chuo Kikuu cha Arizona.
Utafiti wake ulihusu hasa mfumo wa Jua letu. Aliweza kuthibitisha kuwepo kwa dioksidi ya kaboni katika angahewa ya sayari Mirihi "(Mars)". Alitambua pia angahewa za miezi ya sayari kadhaa kama vile kwenye Titan (mwezi wa Mshtarii), Miranda (mwezi wa Uranus) na Nereid (mwezi wa Neptuni).

neg:
Constantius Chlorus
Flavius Valerius Constantius (31 Machi, 250 – 25 Julai, 306) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia mwezi wa Mei 305 hadi kifo chake. Aliitwa Chlorus kwa ajili ya rangi ya uso wake kuwa nyeupe. Alimfuata Maximian. Alikuwa baba wa Konstantin Mkuu.

neg:
Valentinian III
Valentinian III (2 Julai, 419 – 16 Machi, 455) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 23 Oktoba, 425 akiwa na umri wa miaka sita tu, hadi kifo chake. Alimfuata Honorius.

neg:
Alexander Severus
Alexander Severus (1 Oktoba, 208 – 18 au 19 Machi, 235) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Machi, 222 hadi kifo chake. Alimfuata Elagabalus.

neg:
Neptun
Neptuni haionekani kwa macho matupu. Inawezekana ya kwamba Galileo Galilei, aliyekuwa mtu wa kwanza kutumia darubini kuangalia nyota, aliiona alipotazama anga lakini hakuitambua kama sayari, ila kama nyota mojawapo.
Neptuni ilitambuliwa katika karne ya 19 kutokana na makadirio ya kihisabati wakati wataalamu walitafuta maelezo ya mzingo wa sayari jirani ya Uranus na hapo kuwepo wa sayari ya nyongeza ulitabiriwa. Hivyo ilitazamwa kwenye darubini kwa mara ya kwanza tarehe 23 Septemba 1846 karibu na mahali ilipotabiriwa.

neg:
Antoninus Pius
Antoninus Pius (19 Septemba, 86 – 7 Machi, 161) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Julai, 138 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Hadrian.

neg:
Kaizari Macrinus
Marcus Opellius Macrinus (takriban 165 – Juni 218) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Aprili, 217 hadi tarehe 8 Juni, 218. Alimfuata Caracalla. Kabla Macrinus hajafa, mpwa wa Caracalla, Elagabalus alitangazwa kuwa Kaizari tarehe 18 Mei. Alimshinda Macrinus katika pigano la vita tarehe 8 Juni, na Macrinus aliuawa kisheria baadaye kidogo.

neg:
Tarehe za maisha ya Yesu
Kuhusu kuzaliwa kwake, inajulikana kuwa kulitokea chini ya mfalme Herode Mkuu, aliyetawala hadi alipofariki mwaka 4 KK. Hivyo, wengi wanakubali kwamba Yesu alizaliwa kidogo kabla ya hapo, labda mwaka 6 KKingawa Denis Mdogo kwa kukosea alihesabu tofauti miaka 500 baadaye alipoona inafaa kugawa miaka yote ya historia katika makundi mawili, KK na BK.

neg:
Uholanzi
Kisha kutekwa na Julius Caesar katika karne ya 1 KK, kusini mwa nchi ikawa mpaka wa kaskazini wa Dola la Roma hadi lilipokoma (karne ya 5).

neg:
Kalenda ya Juliasi
Kalenda ya Juliasi ni kalenda iliyoanzishwa kwa amri ya Julius Caesar mnamo mwaka 46 KK katika Dola la Roma. Ilichukua nafasi ya kalenda ya Kirumi iliyotangulia. Kalenda ya Juliasi ilibadilishwa na kalenda ya Gregori kuanzia karne ya 16 BK lakini ilikuwa kalenda rasmi katika nchi mbalimbali kama Urusi hadi karne ya 20. Mpaka leo ni kalenda ya liturgia katika kanisa la Kiorthodoksi.

neg:
Kitabu cha Isaya
Nabii Isaya (kwa Kiyahudi יְשַׁעְיָהוּ, yaani "YHWH anaokoa"), kuhani wa Yerusalemu mwenye elimu nzuri, alizaliwa katika Ufalme wa Yuda (Israeli Kusini) mwaka 765 hivi KK, akatabiri kwa muda usiopungua miaka 40 akiingilia kati matukio yote ya siasa, ambayo yalikuwa ya kutisha kutokana na nguvu za Waashuru ambao waliangamiza ufalme wa Israeli (Kaskazini) na kukaribia kufuta hata ufalme wa Kusini.

neg:
Galileo Galilei
Galileo Galilei (5 Februari 1564 – 8 Januari 1642) alikuwa mtaalamu wa fizikia, hisabati na astronomia kutoka nchini Italia.

neg:
Basil wa Caesarea
Basili wa Kaisarea (Kaisarea wa Kapadokia, leo Kayseri, nchini Uturuki, takriban 329 – Kaisarea wa Kapadokia, 1 Januari, 379) alikuwa mmonaki, halafu askofu wa mji huo (mkoa wa Kapadokia, leo nchini Uturuki).

neg:
Gabriel García Márquez
Gabriel García Márquez (6 Machi 1928 - 17 Aprili 2014) ni mwandishi kutoka nchi ya Kolombia na kufanya kazi kama mwandishi wa habari katika nchi mbalimbali za Amerika na Ulaya. Anajulikana hasa kwa riwaya zake, kwa mfano "Upendo wakati wa Kipindupindu" (kwa Kihispania "El amor en los tiempos del cólera") iliyotolewa mwaka wa 1985. Mwaka wa 1982 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Ukristo
Yesu alizaliwa miaka kama 1800 baada ya Abrahamu. Vitabu vya Injili vinaeleza matukio na mafundisho ya Yesu ambayo ndiyo mwongozo wa imani hiyo. Maisha na kazi ya Yesu vimeibua mambo mengi katika historia. Ndiyo sababu kalenda iliyoenea duniani huhesabu miaka kutoka ujio wake; huu ni mchango mmojawapo wa Ukristo katika ustaarabu.

neg:
Maria Nyerere
Maria Nyerere (alizaliwa kama Maria Waningu Gabriel Magige mnamo 31 Disemba 1930) alikuwa mke wa rais wa kwanza wa Tanzania Mwl Julius Kambarage Nyerere kuanzia 1964 hadi 1985. Kwa kawaida nchini Tanzania anajulikana kama 'Mama Maria' tu.

neg:
Kaizari Decius
Gaius Messius Quintus Traianus Decius (takriban 201 – Juni 251) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Aprili/Mei 249 hadi kifo chake. Alimfuata Philippus Mwarabu aliyemshinda katika pigano la vita. Baadaye alitawala pamoja na mwana wake Herennius Etruscus.

neg:
Libius Severus
Libius Severus alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia mwezi wa Novemba 461 hadi kifo chake tarehe 15 Agosti, 465. Alimfuata Majorian.

neg:
Kaizari Galienus
Publius Licinius Egnatius Gallienus (takriban 218 – Septemba 268) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 253 hadi kifo chake. Mpaka mwaka wa 260 alitawala pamoja na baba yake, Kaizari Valerian. Walimfuata Aemilianus.

neg:
Julius Caesar
Cheo chake muhimu cha kwanza kilikuwa mkuu wa koloni la Kiroma la Hispania. Alifaulu kushinda ghasia ya Wahispania wenyeji waliojaribu kuwafukuza Waroma kutoka nchini mwao. Caesar aliporudi Roma alitajirika na kujipatia sifa kama kiongozi wa kijeshi pia mwanasiasa aliyeokoa koloni muhimu la Hispania.

neg:
Kalenda ya Gregori
Papa Gregori XIII kama kiongozi wa kiroho wa dunia ya kikatoliki (sehemu kubwa ya Ulaya) alitaka kusahihisha kasoro zilizoonekana katika kalenda ya awali. Tangu zamani za Waroma wa Kale hesabu ya wakati ilifuata Kalenda ya Juliasi iliyoanzishwa na Julius Caesar mwaka 46 KK. Kalenda hii ilikuwa na tatizo la kuwa urefu wa mwaka wake ulipita muda kamili ya mwaka wa jua kwa dakika 11 na sekondi 14 yaani mwaka wa kalenda hii ilikuwa mrefu mno muda wa dakika 11 kila mwaka. Kosa lilikuwa ndogo mwanzoni lakini lilizidi kuongezeka.

neg:
Majorian
Julius Valerius Majorianus (Novemba 420 – 7 Agosti, 461) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia Aprili 457 hadi 2 Agosti, 461 alipolazimishwa kujiuzulu, siku tano kabla ya kifo chake tu. Alimfuata Avitus.

neg:
Agosti
Mwezi wa Agosti ni mwezi wa nane katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na jina la Kaisari Augustus wa Warumi. Kwa asili, mwezi huo wa Agosti ulikuwa mwezi wa sita katika kalenda ya Warumi, na jina lake lilikuwa "Sextilis" kulingana na neno la Kilatini "sextus", maana yake ni "wa sita". Mwaka wa 153 KK, mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya jina "Sextilis" ilipotea.

neg:
Julius Caesar
Lakini mwaka 49 KK Caesar aliongoza wanajeshi lake warudi Italia. Pompeius na wapinzani wake walitoka Roma wakaenda Ugiriki iliyokuwa jimbo la Kiroma. Mwaka 48 KK Caesar akachaguliwa tena kuwa Konsul. Akamfuata Pompeius kwa jeshi lake akamshinda katika mapigano. Pompeius alikimbia kwenda Misri lakini mfalme Ptolemaio XIII alimwogopa Caesar akamwua Pompeius akampatia Caesar kichwa chake alipofika Misri. Caesar alikutana na dada yake Ptolemaio Kleopatra akampenda na kuzaliana naye mwana wake pekee. Akamsaidia Kleopatra kuwa malkia na mtawala wa Misri.

neg:
Gregori Mtendamiujiza
Gregori alizaliwa Kaisarea Mpya (makao makuu ya mkoa wa Ponto, leo nchini Uturuki) mwaka 213 hivi.

neg:
Julius Caesar
Baadhi ya mafanikio hayo ni:Alizaliwa katika familia ya makabaila wenye nafasi katika Senatus ilivyoitwa bunge la Roma. Aliingia katika siasa, akachaguliwa kwa vyeo mbalimbali kwa vipindi vya kawaida wa miezi kadhaa hadi mwaka moja.

neg:
Siku ya wapendanao
Inasemekana kwamba Kaisari wakati huo alikuwa Claudius II: yeye aliona kuwa askari mkakamavu na bora zaidi ni yule asiyeoa wala kuwa na familia (kapera). Hivyo alipiga marufuku ndoa kwa askari.

neg:
Julius Caesar
Baada ya kufanikiwa Gallia na kujenga jeshi kubwa tena hodari, wanasiasa wengine huko Roma walianza kumwogopa wakajaribu kumzuia asirudi Italia. Mwenzake Crassus alikuwa amekufa tayari vitani mashariki mwa dola; mwenzake Pompeius aliomwogopa Caesar akajaribu kushawishi viongozi wengine kumsimamisha.


query: Je,mlima mkubwa zaidi nchini Tanzania ni gani?

pos:
Kilimanjaro (Volkeno)
Kilimanjaro ni mlima mrefu kuliko yote barani Afrika. Mlima huu uko nchini Tanzania katika Mkoa wa Kilimanjaro. Una urefu wa mita 5,895 (futi 19,340).

pos:
Orodha ya milima mirefu duniani
Kwa kutumia marejeo hayo Mlima Everest una nafasi ya sita tu kati ya milima ya Dunia, ilhali milima kadhaa iliyopo karibu na ikweta inasogea mbele, kama milima katika Andes na mlima Kilimanjaro nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kihita
Mlima Kihita unapatikana katika mkoa wa Pwani, mashariki mwa Tanzania.

neg:
Mlima Chaufu
Mlima Chaufu unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.

neg:
Safu ya Ruwenzori
Baada ya Kilimanjaro na mlima Kenya, Ruwenzori ni mlima mkubwa wa tatu barani Afrika. Pamoja na hiyo miwili ndiyo milima pekee yenye barafuto za kudumu kwenye bara hilo.

neg:
Jiografia ya Kenya
Eneo hili la milima ndilo la juu zaidi nchini Kenya (na la pili kwa urefu barani Afrika): Mlima Kenya, unaofikia urefu wa mita 5,199 (futi 17,0570) na ni eneo lenye mito ya barafu. Ng'ambo ya mpaka wa Tanzania Mlima Kilimanjaro () huweza kuonekana upande wa kusini.

neg:
Esimingor
Esimingor ni mlima wa volkeno nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kitumbeine
Mlima Kitumbeine ni mlima wa volkeno nchini Tanzania.

neg:
Mlima Malambo
Mlima Malambo ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Katavi nchini Tanzania.

neg:
Mlima Sindai
Mlima Sindai unapatikana katika Mkoa wa Dodoma, katikati ya Tanzania.

neg:
Burko
Burko ni mlima wa volkeno nchini Tanzania.

neg:
Mlima Nyumbenito
Mlima Nyumbenito unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kenya
Mlima Kenya (Kikuyu: "Kĩrĩnyaga"; Kiembu: "Kirenia"; Kimaasai: "Ol Donyo Keri"; Kimeru: "Kirimara") ndio mrefu zaidi nchini Kenya. Mlima huu una urefu wa mita 5,199. Mlima huu unatokana na volkeno zimwe ikikadiriwa ya kwamba mlipuko wake wa mwisho ulitokea mnamo miaka milioni 2.6 hadi 3.1 iliyopita.

neg:
Mlima Luhombero
Mlima Luhombero ni jina la milima miwili ya Tanzania:

neg:
Mlima Bumba
Mlima Bumba ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Karambatu
Mlima Karambatu ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.

neg:
Uganda
Milima ya Ruwenzori ni kati ya milima mikubwa kabisa ya Afrika baada ya Kilimanjaro na Mlima Kenya.

neg:
Orodha ya milima ya Tanzania
Hii orodha ya milima ya Tanzania inataja tu baadhi yake:

neg:
Rungwe (mlima)
Ukiwa na kimo cha m 2960 ni mlima mkubwa wa Tanzania ya Kusini.

neg:
Mlima Mtimbo
Mlima Mtimbo ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Lindi nchini Tanzania.

neg:
Mlima Likenuli
Mlima Likenuli ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Njombe nchini Tanzania.

neg:
Mlima Mzinga
Mlima Mzinga ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kenya
Vilele vyake vya juu vinaitwa Batian (m 5,199), Nelion (m 5,188) na Lenana (m 4,985). Kuna barafuto nane mlimani lakini zinapungua kila mwaka kutokana na kupanda kwa halijoto duniani na kupungua kwa usimbishaji kwa sababu ya kukatwa kwa miti mingi.

neg:
Mlima Benamapinde
Mlima Benamapinde unapatikana katika Mkoa wa Dodoma, katikati ya Tanzania.

neg:
Mlima
Mifano katika Afrika ni Mlima Kilimanjaro na Mlima Kenya.

neg:
Mlima Lindoto
Mlima Lindoto ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Manyara nchini Tanzania.

neg:
Mlima Matundsi
Mlima Matundsi ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kigombe
Mlima Kigombe ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Mlomboza
Mlima Mlomboza ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Edge
Mlima Edge unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.

neg:
Mlima Ipala
Mlima Ipala unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.

neg:
Mlima Zumbu
Mlima Zumbu ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Kizimba (mlima)
Kizimba ni jina la mlima mkubwa ulioko upande wa kaskazini mashariki mwa Bumbuli, katika wilaya ya Lushoto, Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Dindili
Mlima Dindili ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kipolo
Mlima Kipolo (pia Riporo) ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.

neg:
Elgon (mlima)
Elgon ni mlima mkubwa wa pili nchini Kenya baada ya Mlima Kenya. Upande wa Uganda ni mlima mkubwa wa mashariki ya nchi lakini milima ya safu ya Ruwenzori ni mirefu kushinda Elgon.

neg:
Embulbul
Embulbul ni mlima wa volkeno nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kwakanda
Mlima Kwakanda ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania.

neg:
Mlima Karema
Mlima Karema ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Rukwa nchini Tanzania.

neg:
Ziwa Eyasi
Ziwa Eyasi (zamani pia Ziwa Njarasa, au Ziwa Hohenlohe) ni ziwa kubwa ya chumvi nchini Tanzania. Liko upande wa kaskazini, karibu na Hifadhi ya Serengeti, mita 1,030 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Ohakwandali
Mlima Ohakwandali ndio mrefu zaidi kati ya milima ya Rubeho iliyoko katika Mkoa wa Morogoro na Mkoa wa Dodoma nchini Tanzania.

neg:
Mlima Mlimu
Mlima Mlimu ndio mrefu zaidi kati ya milima ya Rubeho iliyoko katika Mkoa wa Morogoro na Mkoa wa Dodoma nchini Tanzania.

neg:
Mlima Umari
Mlima Umari ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.

neg:
Mlima Mavumbi
Mlima Mavumbi ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Shemausha
Mlima Shemausha ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Sayaga
Mlima Sayaga ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Simiyu nchini Tanzania.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Huku inapatikana minne kati ya milima mirefu zaidi barani Afrika: Mlima Kilimanjaro (Tanzania), Mlima Kenya (Kenya), milima ya Rwenzori (Uganda/DRC) na Mlima Meru (Tanzania).

neg:
Mlima Kisangire
Mlima Kisangire unapatikana katika mkoa wa Pwani, mashariki mwa Tanzania.

neg:
Mlima Longosa
Mlima Longosa ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Mara nchini Tanzania.

neg:
Mlima Malanya
Mlima Malanya unapatikana katika mkoa wa Arusha, kaskazini mwa Tanzania.

neg:
Mlima Mueza
Mlima Mueza ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Njombe nchini Tanzania.

neg:
Mlima Karatu
Mlima Karatu ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Manyara nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kirangi
Mlima Kirangi ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kasoze
Mlima Kasoze ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Shinyanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Nankungulu
Mlima Nankungulu ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Mbeya nchini Tanzania.

neg:
Mlima Mhundugulu
Mlima Mhundugulu ndio mrefu zaidi kati ya milima ya Rubeho iliyoko katika Mkoa wa Morogoro na Mkoa wa Dodoma nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kamakota
Mlima Kamakota ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.

neg:
Vivutio vya Tanzania
Vivutio vya Tanzania ni vingi sana, kama vile milima (kwa mfano mlima Kilimanjaro, milima ya Usambara, milima ya Udzungwa), pia mbuga za wanyama (kama Mikumi, Serengeti, Ngorongoro na Manyara), tena maporomoko ya maji ya mto Ruaha na mengineyo.

neg:
Mlima Nyangombe
Mlima Nyangombe ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Mara nchini Tanzania.

neg:
Mlima Great Domberg
Mlima Great Domberg unapatikana katika mkoa wa Arusha, kaskazini mwa Tanzania.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Mlima Kilimanjaro hujulikana kuwa kuwa ni mlima wa Afrika mwenye kofia ya barafu ya kudumu. Pamoja na Kilimanjaro kuna sehemu mbili nyingine tu barani Afrika, ni Ruwenzori na Mlima Kenya. Lakini kiasi cha barafu imepungua kwa kipindi cha zaidi ya miaka 100. Mwingereza P.C. Spink aliona mwaka 1944 ya kwamba barafu ilipungua sana kulingana na taarifa aliyojua kutoka mpandaji wa kwanza Hans Meyer. Baina 1912 eneo la ngao ya barafu limepungua kutoka kilomita za mraba 12 hadi 1.85 km² kwenye mwaka 2009. Hii inalingana na kupunguzwa asilimia 85%. Sababu kuu ya mabadiliko haya ni kupungukiwa kwa kiwango cha usimbishaji katika mazingira ya mlima tangu mwisho wa karne ya 19.

neg:
Everest (mlima)
Mlima Everest ni mlima mkubwa kabisa duniani, wenye kimo cha m 8,848 juu ya usawa wa bahari. Ni sehemu ya safu ya milima ya Himalaya.

neg:
Mlima Sungwi
Mlima Sungwi ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Membe
Mlima Membe unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.

neg:
Olossirwa
Olossirwa ni mlima wa volkeno nchini Tanzania.

neg:
Mlima Nantare
Mlima Nantare ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Mara nchini Tanzania.

neg:
Mlima Makungwini
Mlima Makungwini ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.

neg:
Mlima Bumbuli
Mlima Bumbuli ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Jamimbi
Mlima Jamimbi (pia Chamembe) ni mrefu zaidi kati ya Milima ya Kipengere (kwa Kiingereza: "Kipengere Range" au "Livingstone Mountains") ambayo iko kusini magharibi mwa Tanzania kwenye ncha ya kaskazini ya Ziwa Malawi.

neg:
Mlima Ngagau
Mlima Ngagau unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.

neg:
Mlima Wasosi
Mlima Wasosi ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Rukwa nchini Tanzania.

neg:
Mlima Mtingire
Mlima Mtingire ni mmoja katika Milima ya Uluguru, safu ya milima katika Tanzania mashariki, km 200 hivi kutoka Bahari ya Hindi. Ni sehemu ya Milima ya Tao la Mashariki (pamoja na Milima ya Taita nchini Kenya, Milima ya Upare, Milima ya Usambara, Milima ya Unguu, Milima ya Rubeho, Milima ya Ukaguru, Milima ya Udzungwa, Milima ya Uvidunda na Milima ya Mahenge).

neg:
Rungwe (mlima)
Mlima unasimama juu ya ncha ya kaskazini ya Ziwa Nyasa. Upande wa kusini-mashariki wa mlima hupokea usimbishaji wa mm 3,000 kwa mwaka ambao ni wa juu kabisa katika Tanzania.

neg:
Mlima Mwelamfula
Mlima Mwelamfula ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Kigoma nchini Tanzania.

neg:
Mlima Mtundussi
Mlima Mtundussi unapatikana katika mkoa wa Pwani, mashariki mwa Tanzania.

neg:
Mlima Kaguru
Mlima Kaguru ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Mara nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kama
Mlima Kama ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Manyara nchini Tanzania.

neg:
Mlima Luhombero (Iringa)
Mlima Luhombero (Iringa) unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kilimangombe
Mlima Kilimangombe ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.

neg:
Mlima Sipila
Mlima Sipila ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Kigoma nchini Tanzania.

neg:
Kenya
Eneo hili la milima ndilo la juu zaidi nchini Kenya (na la pili kwa urefu barani Afrika): Mlima Kenya, unaofikia urefu wa mita 5,199 (futi 17,0570) na ni eneo lenye mito ya barafu. Mlima Kilimanjaro () huweza kuonekana upande wa kusini, ng'ambo ya mpaka wa Kenya na Tanzania .

neg:
Mlima Kilimandege
Mlima Kilimandege ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Lugaba
Mlima Lugaba ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Kigoma nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kolosoya
Mlima Kolosoya ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.

neg:
Mlima Taroti
Mlima Taroti ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.

neg:
Mlima Monduli
Mlima Monduli ni mlima wenye asili ya volkeno kaskazini mwa Tanzania.

neg:
Mlima Kimhandu
Mlima Kimhandu (au Kimhondu) ni mmoja katika Milima ya Uluguru, safu ya milima katika Tanzania mashariki, km 200 hivi kutoka Bahari ya Hindi. Ni sehemu ya Milima ya Tao la Mashariki (pamoja na Milima ya Taita nchini Kenya, Milima ya Upare, Milima ya Usambara, Milima ya Unguu, Milima ya Rubeho, Milima ya Ukaguru, Milima ya Udzungwa, Milima ya Uvidunda na Milima ya Mahenge).

neg:
Mlima Ngera
Mlima Ngera ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Simiyu nchini Tanzania.

neg:
Mlima Makungwini Mashariki
Mlima Makungwini Mashariki ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.

neg:
Mlima End Hill
Mlima End Hill unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.

neg:
Mlima Solombe
Mlima Solombe ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Kigoma nchini Tanzania.

neg:
Orodha ya milima
Mlima Everest ndio mlima mrefu zaidi duniani, lakini si wenye kilele cha mbali zaidi kutoka katikati mwa dunia, kwa sababu ya kujikunja kwa Ikweta.

neg:
Mlima Bugulwahombo
Mlima Bugulwahombo ni kati ya milima iliyoko katika Mkoa wa Shinyanga nchini Tanzania.

neg:
Mlima Kerimassi
Mlima Kerimassi ni mlima wa volkeno nchini Tanzania.

neg:
Ngozi (mlima)
Mlima Ngozi ni volkeno bwete katika safu ya milima ya Uporoto iliyopo kati ya miji ya Mbeya na Tukuyu nchini Tanzania.

neg:
Mkoa wa Kilimanjaro
Mkoa wa Kilimanjaro ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye postikodi namba 25000. Mlima Kilimanjaro, mlima mrefu kupita yote barani Afrika, umo ndani ya mkoa wa Kilimanjaro. Jina la mlima huu ndilo limeupatia mkoa jina lake.

neg:
Mlima Mazabula
Mlima Mazabula ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Manyara nchini Tanzania.

neg:
Mlima Mbwelere
Mlima Mbwelere unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.

neg:
Mlima Hatumbula
Mlima Hatumbula ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania.

neg:
Mlima Wilhelm
Mlima Wilhelm (kwa Kiing. "Mount Wilhelm") ni mlima mrefu kuliko yote ya Papua Guinea Mpya, ukiwa na kimo cha mita 4,509 juu ya usawa wa bahari. Baadhi wanauhesabu kuwa wa kwanza katika bara la Oceania kwa vile kisiwa cha Guinea Mpya kimegawanyika: upande wa Magharibi ni sehemu ya bara la Asia (Indonesia), na upande wa Mashariki ni sehemu ya bara la Oceania.

neg:
Mlima Myanko
Mlima Myanko ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Nepal
Mlima Everest ambao ni mlima mkubwa kuliko yote duniani uko Nepal.


query: Je,ziwa Baikal inapatikana katika nchi gani?

pos:
Tanganyika (ziwa)
Ni ziwa kubwa la pili duniani kwa wingi wa maji matamu baada ya Ziwa Baikal (Siberia) kwa kuzingatia kiasi cha maji ndani yake na kina (hadi mita 1,470).

neg:
Ziwa Kingili
Linapatikana katika mkoa wa Mbeya.

neg:
Jiografia ya Urusi
Sehemu kubwa ya mipaka ya nje iko kwenye maji. Pwani ndefu ni pwani ya kaskazini iliyopo ng'ambo ya Mzingo Aktiki; kwa hiyo pwani hiyo inafunikwa na barafu ya bahari kwa sehemu kubwa ya mwaka isipokuwa bandari ya Murmansk inayopokea maji fufutende kiasi kutoka mkondo wa ghuba. Bahari Aktiki, Atlantiki na Pasifiki zinagusana pwani za Urusi.

neg:
Kaukazi
Kaukazi (Kirusi Кавказ "Kawkas"; Kigeorgia კავკასიონი "Kawkasioni") ni eneo la milima kunjamano ambayo ipo baina ya Bahari Nyeusi na Bahari ya Kaspi linalohesabiwa kuwa mpaka kati ya Asia na Ulaya almaarufu Ulasia.

neg:
Paraguay (mto)
Mto unaanza Brazil katika nyanda za juu za Mato Grosso 1154 km kaskazini ya Cuiabá ukielekea kusini. Baada ya kutoka katika nyanda za juu mto unapita tambarare ya Pantanal hapi ni mpaka kati ya Brazil na Bolivia.

neg:
Nyasa (ziwa)
Ziwa Nyasa linapatikana kati ya nchi za Malawi, Msumbiji na Tanzania.

neg:
Bahari Nyeupe
Bahari Nyeupe ni bahari ya pembeni ya Bahari Aktiki upande wa kaskazini ya Urusi ya kiulaya ikipakana na mikoa ya Murmansk Oblast, Karelia na Arhangelsk Oblast. Inazungukwa na nchi kavu pande tatu hivo ni kama ghuba kubwa la Bahari ya Barents. Eneo lake ni 90,800 km².

neg:
Mto Akatelyan
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Milima ya Ural
Upande wa kusini safu ya Ural inaanza katika tambarare za Kazakhstan ikiendelea upande wa kaskazini hadi Bahari ya Aktiki. Kisiwa cha Novaya Zemlya ni sehemu ya kijiografia ya Ural.

neg:
Bahari ya Chukchi
Bahari ya Chukchi ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Aktiki, kaskazini kwa Urusi na Alaska. Eneo lake ni 589.600 км²

neg:
Sahalin
Sahalin (rus. Сахалин) ni kisiwa kikubwa cha Urusi kwenye kaskazini ya Bahari Pasifiki kilichopo kati ya 45°50' na 54°24'. Ni sehemu ya mkoa wa Sahalin Oblast. Iko karibu na pwani la mashariki la Urusi na karibu na ncha ya kaskazini ya Japani.

neg:
Siberia
Mipaka ya Siberia ya kijiografia ni safu ya milima ya Ural upande wa magharibi, bahari ya Aktika kwa kaskazini, Pasifiki katika Mashariki na nchi za Kazakhstan, Mongolia na Uchina upande wa kusini.

neg:
Ziwa Tandale
Linapatikana katika mkoa wa Dar es Salaam.

neg:
Ziwa Assal
Ziwa Assal (kwa Kifaransa "Lac Assal") ni ziwa la chumvi lililopo nchini Jibuti. Liko katika mpaka wa kusini wa mkoa mwa Tadjoura, ikigusa eneo la mkoa wa Dikhil, takribani km 120 magharibi mwa Mji wa Jibuti.

neg:
Mto Kibaas
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Mto Ayonaialopakalumong
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Nile
Chemchemi za Nile ni mito yote inayopeleka maji kwenda Ziwa Viktoria Nyanza katika nchi za Tanzania, Burundi, Rwanda, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Uganda na Kenya. Chanzo cha mbali kabisa ni mto wa Luvironza huko Burundi unaoingia katika mto wa Kagera na kufika Ziwa Viktoria Nyanza.

neg:
Mto Kiptunol
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Ncha ya kaskazini
Nchani bahari ina kina cha mita 4,087 m. Uso wa bahari umefunikwa hapa na ganda la barafu lenya unene wa mita 3-4. Sakafu ya bahari nchani ulifikiwa mara ya kwanza mwaka 2007 na msafara wa kisayansi wa Urusi kwa kutumia nyambizi.
Mazingira ya ncha ni baridi sana. Eneo lake lenyewe hakuna wakazi wa kudumu watu wa karibu ni Waeskimo wa Greenland na wakazi wa Siberia ya kaskazini (Urusi) pamoja na wanasayansi kwenye vituo vya utafiti.

neg:
Mto Pesik
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Aktiki
Aktiki (pia: Aktika) ni sehemu ya kaskazini kabisa ya dunia yetu, ikijumlisha nchi na bahari inayozunguka ncha ya kaskazini. Sehemu za kaskazini za Urusi, Alaska (Marekani), Kanada, Greenland (Udani), Skandinavia (Norwei, Uswidi na Ufini) pamoja na bahari ya Aktiki huhesabiwa katika Aktiki.

neg:
Ukraine
Kuna pwani ya Bahari Nyeusi na ghuba ya Azov.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Ziwa Victoria linaunganisha nchi za Kenya, Uganda na Tanzania na ni la pili duniani kwa eneo.

neg:
Mto Kalokoel
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kibaino
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Mto Chekolatom
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Poland
Poland ina maziwa kibao. Kwa Ulaya nzima, Finland peke yake ina maziwa mengi zaidi. Maziwa makubwa ni "Śniardwy" na "Mamry". Kwa kuongeza katika wilaya ya ziwa katika kaskazini, kuna idadi kubwa pia ya mlima maziwa katika milima ya Tatra.

neg:
Mto Nachalal
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Bahari ya Baltiki
Kijiografia Baltiki ni mabaki ya Enzi ya Barafu iliyopita. Takriban miaka 12,000 iliyopita Ulaya yote ya Kaskazini ilifunikwa na ganda la barafu lenye unene wa mita mia kadhaa. Wakati wa kupungua kwa baridi barafu ilianza kuyeyuka na kusababisha kutokea kwa ziwa kubwa sana ambalo ni mwanzo wa Baltiki. Ziwa hili lilipata njia ya kujiunga na bahari na kiasi cha maji ya chumvi yaliingia ndani. Hivyo maji ya Baltiki ni mchanganyiko wa maji ya chumvi na maji matamu. Kiasi cha chumvi ndani ya maji yake ni kidogo kulingana na maji ya bahari ya kawaida.

neg:
Mto Naiyenaelim
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Bulgaria
Imepakana na Bahari Nyeusi, Serbia, Makedonia na Ugiriki.

neg:
Nchi za Maziwa Makuu
Eneo hili ni muhimu kimataifa kutokana na bioanwai kubwa: asilimia 10 ya spishi za samaki wote duniani zinapatikana katika maziwa yake.

neg:
Ziwa Kivu
Ziwa Kivu ni moja kati ya Maziwa makubwa ya Afrika. Liko mpakani kati ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Rwanda, katika tawi la magharibi la Bonde la Ufa.

neg:
Mto Kamila (West Pokot)
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Ngano nyekundu
Ngano nyekundu hulimwa hasa katika nchi za Ulaya ya Mashariki, ya kati na kaskazini kama vile Ujerumani, Poland, Ukraine, Belarusi, Lithuania, Latvia hadi Urusi. Hulimwa pia katika Amerika ya Kaskazini (Kanada na Marekani), katika Amerika Kusini (Argentina), Uturuki, Kazakhstan na China ya kaskazini.

neg:
Milima ya Ural
Safu ya Ural hutazamiwa kama mpaka wa kijiografia inayotenganisha Ulaya na Asia hata kama kisiasa iko ndani ya Urusi inayohesabiwa kati ya nchi ya Ulaya.

neg:
Mto Kaikor
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Faial
Visiwa vyote ni vya asili ya kivolkeno; hali halisi ni vilele vya milima mirefu sana vinavyotoka nje ya maji kutoka sakafu ya bahari. Milima hii ya kivolkeno ni sehemu ya mgongo kati wa Atlantiki yanapokutana mabamba ya gandunia ya Amerika ya Kaskazini na Afrika.

neg:
Poland
Poland (kwa Kipoland: "Polska") ni nchi ya Ulaya ya Kati. Imepakana na Ujerumani upande wa magharibi, Ucheki na Slovakia upande wa kusini, Ukraine na Belarus upande wa mashariki na Bahari ya Baltiki, Lituanya na Urusi (mkoa wa Kaliningrad Oblast) upande wa kaskazini.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Ziwa Turkana, Kenya, ndiyo ziwa la jangwani kubwa na lenye maji ya chumvi nyingi kuliko yote duniani.

neg:
Bahari ya Kaspi
Bahari ya Kaspi (pia Bahari ya Qazwin- Kiajemi دريا خزر ""darya khazar""; Kirusi Каспийское море ""kaspiiskoye more"") ni ziwa kubwa kabisa duniani lenye eno la 371,000 km² na mjao wa 78,200 km³. Liko kati ya Azerbaijan, Urusi, Kazakhstan, Turkmenistan na Uajemi.

neg:
Mto Ngakile
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Ziwa Viktoria
Eneo la maji ya ziwa limegawanywa 6% (4,100 km) nchini Kenya, 45% (31,000 km) nchini Uganda, na 49% (33,700 km) nchini Tanzania.

neg:
Ujerumani
Ujerumani unaenea kati ya Bahari ya Kaskazini halafu ya Bahari Baltiki upande wa kaskazini na milima ya Alpi upande wa kusini. Mpaka na Denmark inakata sehemu ya kusini ya rasi ya Jutland. Mpaka wa kusini unafuata sehemu za chini za Alpi, Ziwa la Konstanz na mto Rhein dhidi ya Austria na Uswisi.

neg:
Taiga
Taiga inafunika sehemu kubwa za Alaska, Kanada, Uswidi, Ufini, Norwei, Kazakhstan ya kaskazini na Urusi (hasa Siberia) pamoja sehemu nyingine za kaskazini za Marekani.

neg:
Mto Naimaralal
Mto Naimaralal ni korongo linalopatikana kaskazini mwa Kenya, karibu na ziwa Turkana.

neg:
Urusi
Tabianchi ya Urusi ni hasa ya kibara, kutokana na umbo la nchi na umbali wa sehemu nyingi na bahari. Maeneo mengi yana umbali wa kilomita 400 na zaidi kutoka ufukoni, na kitovu cha nchi kina umbali wa kilomita 3,840 kutoka bahari.

neg:
Aral (ziwa)
Hadi mwaka 1960 lilikuwa na eneo la maji la km² 68,000, lakini limepungua hadi kubaki na km² 17,160 pekee mwaka 2004. Tangu 1987 kupungua kwa maji kulisababisha ugawaji wa ziwa katika sehemu mbili upande wa kaskazini na upande wa kusini ambazo haziunganiki tena.

neg:
Jiografia ya Urusi
Ziwa lenye kina kubwa duniani ni Ziwa Baikal inayoshika asilimia 85 ya maji matamu ya Urusi na asilimia 20 ya maji matamu duniani.

neg:
Mto Kortokoil
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kaitakalchwel
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Nachalal
Mto Nachalal unapatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Katika Ulimwengu wa kaskazini, eneo la kaskazini la kana ya Aktiki ambayo ni nyumbani kwa watu 4,000,000 imekuwa na ongezeko la joto la kati ya 1°C na 3°C (1.8°F na 5.4°F) katika kipindi cha miaka 50 iliyopita. Kanada, Alaska na Urusi hivi sasa zinapitia hatua ya uyeyukaji wa mchanga ambao ni kama barafu. Hili linaweza kuharibu mifumo ya kiikolojia na kwa kuongeza shghuli za bacteria katika udongo zinaweza kusababisha maeneo haya kuwa vyanzo vya kaboni badala ya vitumiaji vya kaboni. Utafiti (ulichapishwa katika jarida la "Sayansi") kuhusu mabadiliko katika udongo uliofanywa kuwa kama barafu wa eneo la magharibi la Siberia unaonyesha kwamba inazidi kupungua katika maeneo ya kusini, hivyo kupelekea kwa hasara ya kupotea kwa kariibu 11% ya takriban mito 11,000 ya Siberia tangu mwaka wa 1971. Wakati uo huo, Siberia ya magharibi ipo katika hatua ya kwanza ambapo udongo ulikuwa kama barafu unaunda maziwa mapya, ambayo mwishow yanaanza kupotea kama katika eneo la mashariki. Isitoshe, kuyeyuka kwa udongo ambao umekuwa kama barafu mwishowe kutasababisha kutolewa kwa gesi ya metheni kutoka kwa maeneo majimaji yaliyofanywa kuwa kama mawe na barafu.

neg:
Faial
Faial ni kisiwa cha funguvisiwa la Azori (kwa Kireno: "Ilhas dos Açores" - "Visiwa vya vipanga") ambalo ni jimbo la kujitawala la Ureno ingawa liko katika Atlantiki takriban km 1,500 magharibi ya Ulaya na 3,600 mashariki ya Amerika ya Kaskazini.

neg:
Mto Chepkondol
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Mto Lazuli
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Nabwalekorot
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kabokuli
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Basilicata
Basilicata ni mkoa wa Italia. Uko upande wa kusini wa rasi ya Italia, na ni mkoa pekee wenye pwani upande wa mashariki na magharibi.

neg:
Ziwa
Ziwa ni gimba kubwa la maji linalozungukwa na nchi kavu pande zote. Tofauti na bahari ni ukubwa na kutobadilishana maji na bahari kuu. Lakini maziwa kadhaa yamepewa pia jina la "bahari" hasa kama yana maji ya chumvi au kama watu wa eneo lake hawajui magimba makubwa zaidi ya maji. Mfano wake ni Bahari Kaspi katika Asia ambayo ni kubwa sana lakini hali halisi ni ziwa lenye maji ya chumvi.

neg:
Bahari ya Mashariki ya Siberia
Bahari ya Mashariki ya Siberia (rus. Восто́чно-Сиби́рское мо́ре "vostochno-sibirskoye more") ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Aktiki, kaskazini kwa Urusi. Eneo lake ni 944.600 km².

neg:
Bahari ya Laptev
Bahari ya Laptev ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Aktiki kaskazini kwa Urusi.
Iko kati ya pwani la kaskazini ya Siberia, rasi ya Taimyr, Severnaya Zemlya na Visiwa vya Siberia Mpya. Eneo la 672.000 км²

neg:
Urusi
Mara nyingi Urusi hutazamwa kama sehemu mbili: Urusi wa Ulaya hadi milima ya Ural na Siberia au Urusi wa Kiasia ambayo ni nchi pana kati ya Ural na Pasifiki.

neg:
Mto Naithilum
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Latvia
Imepakana na Estonia, Lithuania, Belarus na Urusi. Uswidi iko ng'ambo ya bahari ya Baltiki.

neg:
Abkhazia
Abkhazia ni nchi ya Ulaya kusini mashariki kwenye rasi ya Kaukazi.

neg:
Funguvisiwa la Kurili
Funguvisiwa la Kurili (kwa Kirusi кури́льские острова́, "kurilskiye ostrova") ni kundi la visiwa katika Pasifiki ya Kaskazini ambavyo ni sehemu ya Urusi. Ni visiwa 56 (pamoja na miamba midogo) viivyopangwa kama safu au nyororo yenye urefu wa kilomita 1300 kati ya rasi ya Kamchatka ya Urusi na kisiwa cha Hokkaido cha Japani. Kwa namna fulani inatenga Bahari ya Okhotsk na Pasifiki kubwa.

neg:
Titicaca (ziwa)
Ziwa Titicaca iko kwenye Altiplano ya Andes kati ya Peru na Bolivia.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Maji ya Ziwa Tanganyika yanajaza ufa kubwa kwenye ganda la dunia ambalo ni sehemu ya bonde la ufa la Afrika ya Mashariki. Ni ziwa lenye kina kikubwa katika Afrika.

neg:
Jiografia ya Urusi
Ina mipaka iliyopo baharini na Marekani, jimbo la Alaska na Japani, mkoa wa Hokkaido.

neg:
Milki ya Wamongolia
Nyumbani halisi kwa Wamongolia, ilikuwa imepakana na Milima ya Khingan kwa upande wa mashariki, Milima Altai na Tian kwa upande wa magharibi, Mto Shilka na safu za milima na [Ziwa Baikal]] kwa upande wa kaskazini, na Ukuta Mkubwa wa China kwa upande wa kusini.

neg:
Mto Kaekudokol
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Kazakhstan
Upande wa magharibi inaanza katika tambarare za mto Volga pamoja na Bahari ya Kaspi na kuelekea hadi milima ya Altai upande wa China. Kusini iko milima ya Tienshan yenye kimo cha mita 7,000 na ziwa Aral. Upande wa kaskazini hakuna mpaka asilia na Siberia.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Kutokana na mahali pake katika tropiki kwenye jua kali, Ziwa Tanganyika linapotewa na maji mengi kwa njia ya uvukizaji. Kwa hiyo kiasi cha maji ndani yake inategemeana na kiasi cha maji yanayoingia. Kwa sasa chanzo kikubwa ni maji ya Ziwa Kivu. Imegunduliwa ya kwamba uwiano wa ziwa ulibadilika sana katika historia.

neg:
Dinara
Dinara ni mlima wa Balkani (Ulaya), kati ya nchi za Korasia na Bosnia na Herzegovina.

neg:
Ziwa Edward
Ziwa Edward au Edward Nyanza ndilo ziwa dogo zaidi kati ya Maziwa Makuu ya Afrika. Liko magharibi mwa Bonde kuu la ufa, katika mpaka wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Uganda, na kaskazini mwa pwani yake iko kilometa chache kusini mwa Ikweta.

neg:
Mto Ekwapalopyot
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Bahari ya Bering
Bahari ya Bering ni bahari ya kando ya Pasifiki iliyopo kusini kwa Urusi na Alaska. Eneo lake ni km² 2.315.000.

neg:
Nile
Mto wa Nile (pia: Naili; kwa Kiarabu  ,النيل an-nīl) ni mto mkubwa upande wa mashariki ya bara la Afrika. Mara nyingi hutajwa kuwa pia ni mto mrefu kabisa duniani kushinda mto Amazonas. Kutoka Ziwa la Viktoria Nyanza hadi mdomo wake kwenye Bahari ya Mediteranea Nile inavuka nchi za Uganda, Sudan Kusini, Sudan na Misri kwa urefu wa km 6,650.

neg:
Bahari ya Kaskazini
Mlango wa bahari ya Skagerak unaiunganisha na bahari ya Baltiki. Mfereji wa Kiel inafupisha njia hii ukikata jimbo la Schleswig-Holstein ya Ujerumani. Kusini-magharibi kuna mlango wa Mfereji wa Kiingereza kati ya Britania na Ufaransa.

neg:
Mto Kalokhole
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Urusi
Bahari mpakani urusi - Bahari Nyeusi, Bahari ya Azov, Bahari Nyeupe, Bahari ya Barents, Bahari ya Kara, Bahari ya Laptev, Bahari ya Mashariki ya Siberia, Bahari ya Chukchi, Bahari ya Bering, Bahari ya Ohotsk na Bahari ya Japani.
Jumla Urusi ina pwani ndefu sana zenye urefu wa kilomita 37,000 kwenye Bahari Aktiki na Pasifiki, pia kwenye Bahari Baltiki, Bahari Nyeusi na Bahari ya Kaspi.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Pia ina mito mingi ambayo inaelekeza maji yake katika Bahari ya Hindi mashariki mwa nchi, lakini mingine inachangia Mto Zambezi kupitia Ziwa Nyasa, michache Bahari ya Kati kupitia Ziwa Victoria na mto Naili, mingine tena Bahari Atlantiki kupitia Ziwa Tanganyika na mingine inaishia katika mabonde kama ya Ziwa Rukwa.

neg:
Mto Okilim
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Bahari ya Mashariki ya Siberia
Iko kati ya visiwa vya Siberia Mpya upande wa magharibi na Kisiwa cha Wrangel kwa mashariki upande wa kaskazini ya pwani la Siberia, kati ya Bahari ya Laptev na Bahari ya Chukchi.

neg:
Buganda
Eneo la Buganda liko kaskazini na magharibi kwa Ziwa Viktoria hadi mto Nile upande wa mashariki na ziwa Kyoga kaskazini.

neg:
Poland
Pwani ya Kipolandi ya Bahari ya Baltiki ni murua zaidi, lakini ina bandari asilia katika mkoa wa Gdańsk-Gdynia na Szczecin huko mashariki-magharibi ya mbali. Pwani hiyo ina upepo mzuri na maeneo kadhaa ya pwani za maziwa. Pwani za maziwa na fukwe za zamani ambazo zimekatwa kutoka baharini. Sehemu hizi pia huitwa rasi. Rasi ya Szczecin ipo upande wa mashariki mwa mpaka wa nchi ya Ujerumani. Rasi ya Vistula ipo upande wa mashariki mwa mpaka wa mji wa Kaliningrad, ambao ni katika mkoa wa Urusi.

neg:
Baikal
Urefu wake ni 636 km, upana 20–80 km na kina kikubwa ni 1,600 m. Hakuna miji mikubwa kando la ziwa lakini Irkutsk ni 60 km kutoka ziwani.

neg:
Mto Anyagalim
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

neg:
Mto Kaabilikeret
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Austria
Ziwa kubwa ni ziwa la Neusiedler See lililopo mpakani kwa Hungaria. Mlimani kuna maziwa mengi madogo.

neg:
Ziwa Assal
Ziwa hili halina njia ya kutoka kwa maji isipokuwa uvukizaji. Tokeo lake, ilhali maji ya kuingia yana kiasi cha chumvi ndani yake, ni kwamba kiwango cha chumvi katika maji ya ziwa kinazidi kuongezeka. Leo hii ni ziwa lenye chumvi nyingi duniani kushinda Bahari ya Chumvi.
Eneo la ziwa hili ni kama jangwa na hakuna mimea wala wanyama waonekanao ila mimea midogo katikati ya ziwa hilo.

neg:
Uganda
Uganda inamiliki sehemu ya ziwa la Viktoria Nyanza ikipakana huko na Kenya na Tanzania.
Uganda ni nchi mwanachama wa Jumuiya ya Afrika ya Mashariki na wa miundo mingine mbalimbali ya kimataifa.

neg:
Tanzania
Usafiri wa majini pia unafanyika hasa katika bahari ya Hindi, ingawa hakuna meli ya serikali hapo na mashirika binafsi hutoa huduma. Usafiri wa majini hufanyika pia katika maziwa ya Viktoria, Tanganyika na Nyasa. Miongoni mwa meli ni MV Bukoba iliyozama tarehe 21 Mei 1996 pamoja na abiria karibu 1,000 na MV Nyerere iliyozama tarehe 20 Septemba 2018 pamoja na abiria zaidi ya 200.

neg:
Ziwa
Lakini kuna pia maziwa yenye maji ya chumvi kama Bahari ya Chumvi kati ya Yordani na Israel au Bahari ya Kaspi kati ya Urusi na Uajemi.

neg:
Bahari ya Baltiki
Sehemu ya kaskazini kabisa iko mpakani mwa Uswidi na Ufini katika Ghuba ya Botnia, sehemu ya mashariki kabisa katika Ghuba ya Ufini kwenye mji wa Sankt Petersburg. Sehemu ya kusini iko kwenye mpaka wa Poland na Ujerumani na sehemu ya magharibi kwa mji wa Flensburg karibu na mpaka wa Ujerumani na Denmark.

neg:
Mlango wa Bering
Mlango wa Bering (kwa Kirusi: Берингов пролив; kwa Kiingereza: Bering Strait) ni mlango wa bahari na mahali pa kukaribiana kati ya Alaska upande wa Amerika ya Kaskazini na Siberia upande wa Asia.

neg:
Alaska
Alaska ni kati ya majimbo ya kujitawala ya Marekani. Iko kaskazini kabisa kwenye bara la Amerika ya Kaskazini.
Alaska ni eneo la pekee haina mipaka na majimbo mengine ya Marekani mipaka yake kwenye nchi kavu ni na Kanada (Yukon).
Ncha ya Alaska inakaribia Siberia (Urusi) katika Asia kwenye mlango wa Bering.

neg:
Mto Lochil
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Upande wa Kenya mstari ulichorwa kuanzia Bahari Hindi kwa mdomo wa mto Umba hadi Ziwa Jipe, halafu kufuata mitelemko ya kaskazini ya mlima Kilimanjaro na kutoka hapa hadi Ziwa Viktoria. Mipaka na Uganda ilifuata latitudo ya kwanza ya kusini ya ikweta hadi mpaka na Kongo. Upande wa Kongo mpaka ulifuata sehemu za chini za bonde la Ufa na katikati ya maziwa kama Kivu na Tanganyika.


query: Afrika kusini kuna nchi ngapi?

pos:
Afrika ya Kusini
Katika hesabu ya UM nchi 5 zifuatazo huhesabiwa kuwa sehemu za ukanda huo:

neg:
Nchi huru
Siku hizi duniani kuna nchi huru karibu 200, ya mwisho kutambulika ikiwa Sudan Kusini (2011) na ndogo zaidi ikiwa Mji wa Vatikano (km 0.44 na wakazi 600 hivi tu).

neg:
Kusini kwa Sahara
Kulingana na Umoja wa Mataifa, eneo hili linajumuisha nchi zote za Afrika ambazo ziko kusini kwa Sahara. Eneo hili linatofautiana na Afrika Kaskazini, ambao maeneo yake ni sehemu ya Umoja wa Kiarabu.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Baada ya kupata uhuru mwaka 1961 nchi tatu ziliunda Mamlaka ya Huduma za Pamoja za Afrika ya Mashariki (kwa Kiingereza East African Common Services Organisation – kifupi EACSO).

neg:
Kondoo-kaya
Duniani kuna jumla kondoo-kaya bilioni moja na asilimia 40 wako Asia (China, Uhindi, Uajemi). Afrika Kusini na nchi za Afrika ya Kaskazini (hasa Sudan) wanaishi takriban asilimia 20, Australia na New Zealand tena asilimia 15. Robo inayobaki wako Ulaya (Uingereza) na Amerika.

neg:
Afrika Kusini
Mji mkubwa ni Johannesburg. Majukumu ya mji mkuu yamegawiwa kati ya miji mitatu: Cape Town ni makao ya Bunge, Pretoria ni makao ya Serikali na Bloemfontein ni makao ya Mahakama Kuu.

neg:
Muungano wa Afrika Kusini
Tarehe 31 Mei 1961 nchi ilitangaza uhuru wake kama Jamhuri ya Afrika Kusini.

neg:
Afrika ya Mashariki
Tanzania, Kenya na Uganda zina ukubwa wa eneo la maili za mraba; Tanzania 360,000 ikifuatiwa na Kenya 224,960 na Uganda 93,980 upande wa mashariki nchi hizi zimepakana na bahari ya Hindi na upande wa kaskazini mashariki zimepakana na Somalia, upande wa kaskazini zimepakana na Ethiopia na Sudan Kusini upande wa magharibi ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na jamuhuri ya Rwanda na Burundi, kusini ni Zambia, Malawi na Msumbiji.

neg:
Rasi ya Mashariki
Rasi ya Mashariki ni kati ya majimbo 9 za Afrika Kusini. Iliundwa mwaka 1994 baada ya mwisho wa siasa ya Apartheid. Mji mkuu ni Bisho. Jimbo lilianzishwa 1994 wakati wa mwisho wa siasa ya Apartheid kwa kuungaisha sehemu ya mashariki ya Jimbo la Rasi la awali na bantustan za Ciskei na Transkei.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Bunge la Afrika Mashariki ndicho kitengo cha kutengeneza sheria katika eneo la Afrika Mashariki. Ina wajumbe 27 ambao wote wamechaguliwa na mabunge ya nchi wanachama. Linahusika na masuala yote ambayo yanahusu Jumuiya hii kama vile kujadili bajeti ya Jumuiya ya Afrika Mashariki na masuala yote ya Jumuiya na kutoa mapendekezo kwa Baraza juu ya mambo wanayoyadhani muhimu kwa utekelezaji wa mkataba, kushirikiana pamoja na Bunge husika na kuanzisha kamati kwa makusudi kama vile wanavyodhani ni muhimu. Tangu uzinduzi wake mwaka 2001, bodi hii imekuwa na vikao kadhaa mjini Arusha, Kampala na Nairobi.

neg:
Ethiopia
Ethiopia (kwa Kiamhara ኢትዮጵያ "Ityopp'ya"; kwa Kiswahili pia "Uhabeshi") ni nchi ya Afrika ya Mashariki iliyoko kwenye Pembe ya Afrika. Nchi zinazopakana na Ethiopia ni Sudani magharibi, Eritrea na Jibuti kaskazini, Somalia mashariki na Kenya kusini.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Mwaka 2008, baada ya majadiliano na Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (Southern Africa Development Community, kifupi SADC) na Soko la Pamoja la Mashariki na Kusini mwa Afrika (Common Market for Eastern and Southern Africa, kifupi COMESA), Mtangamano huo ulikubali nchi zote za miundo hiyo mitatu ziunde eneo pana la biashara huria. Kwa sasa Jumuiya ya Afrika Mashariki ni mojawapo ya nguzo muhimu za hiyo Jumuiya ya Kiuchumi ya Afrika (African Economic Community, kifupi AEC).

neg:
Mkoa wa Kusini (Rwanda)
Mkoa wa Kusini (kwa Kinyarwanda: Intara y'amajyepfo) ni kati ya mikoa mitano ya Rwanda tangu mwaka 2006, ambapo ulianzishwa kwa kuunganisha mikoa ya Butare, Gikongoro na Gitarama. Kwa sasa linaundwa na wilaya 8:

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 10
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.

neg:
Azania
Kwa namna tofauti jina la Azania lilitumika pia Afrika Kusini. Wakati wa siasa ya ubaguzi wa rangi sehemu ya wapinzani wa siasa hii hawakutaka kutumia jina rasmi la "South Africa / Zuid Afrika" tena. Walitafuta jina katika historia iliyotangulia kufika kwa Makaburu wakichukua jina la Azania. Ni hasa vyama vya PAC na Azanian People´s Organization waliotaka kubadilisha jina la Afrika Kusini kuwa Azania. Lakini chama kikubwa cha ANC haikukubali, hivyo mipango ilishindikana.

neg:
Nchi za Maziwa Makuu
Nchi za Maziwa Makuu ni nchi zinazopakana na maziwa makubwa ya Afrika ya Mashariki ambazo ni Tanzania, Rwanda, Burundi, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Kenya na Uganda.

neg:
Afrika
Afrika ni bara la pili duniani kwa ukubwa, likiwa na eneo la kilometa za mraba zipatazo 30,370,000 na kwa idadi ya wakazi, hao wakiwa 1,225,080,510 (mwaka 2016). Asia ndiyo bara pekee la kushinda Afrika.

neg:
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Hii ni orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu kwa kila km² (takwimu za mwaka 2015).

neg:
Zimbabwe
Imepakana na Afrika ya Kusini upande wa kusini, Botswana upande wa magharibi, Zambia upande wa kaskazini-mashariki, na Msumbiji upande wa mashariki.

neg:
Historia ya Afrika Kusini
Siasa hiyo ilisababisha farakano kati ya nchi nyingi za dunia na Afrika Kusini. Upinzani kutoka Uingereza na Jumuiya ya Madola ulisababisha kuondoka kwa Afrika Kusini katika jumuiya hiyo na kutangazwa kwa Jamhuri ya Afrika Kusini.

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 13
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.

neg:
Afrika
Afrika imezungukwa na bahari karibu pande zote. Kuna kiungo chembamba cha nchi kavu upande wa kaskazini mashariki na bara la Asia kwenye rasi ya Sinai .

neg:
Sudan Kusini
Sudan Kusini (jina rasmi: Jamhuri ya Sudan Kusini, kwa Kiingereza Republic of South Sudan) ni nchi huru iliyojitenga rasmi na Sudan tarehe 9 Julai 2011, ikiwa ni ya 54 katika bara la Afrika na ya 193 duniani.

neg:
Shirikisho la Mataifa
Halafu koloni za Ujerumani hazikukabidhiwa tu kwa Uingereza (Tanganyika, sehemu za Kamerun na Togo), Ufaransa (sehemu kubwa za Kamerun na Togo), Ubelgiji (Rwanda, Burundi) na Afrika Kusini (Namibia) hivi lakini kama maeneo ya kukabidhiwa chini ya uangalizi wa Shirikisho la Mataifa. Utaratibu huu ulikuwa muhimu baadaye wakati wa uhuru. Namibia ilikuwa sehemu ya Afrika Kusini chini ya sheria za nchi ile lakini jumuiya ya kimataifa haikukubali kwa sababu Namibia ilikuwa kati ya maeneo ya kukabidhiwa - mwishoni Afrika Kusini iliiacha Namibia iwe huru mwaka 1990 miaka 44 baada ya mwisho wa shirikisho lenyewe.

neg:
Afrika ya Kati
Mwisho wa ukoloni kati ya 1953-1963 palikuwa na Shirikisho la Afrika ya Kati la nchi za kisasa za Malawi, Zambia na Zimbabwe zinazohesabiwa siku hizi kuwa sehemu za Afrika ya Kusini au Afrika ya Magharibi.

neg:
Viti maalum vya wanawake
Katika Afrika ni nchi za Algeria, Burundi, Djibouti, Eritrea, Guinea, Kenya, Lesotho, Libya, Mauritania, Morocco, Niger, Rwanda, Sierra Leone, Somalia, Sudan Kusini, Sudan, Tanzania, Uganda, Uswazi na Zimbabwe.
Katika Asia ni nchi za Afghanistan, Bangladesh, China, India, Iraq, Jordan,Palestina, Saudi Arabia, Pakistan, Philippines, Samoa, Taiwan, Timor-Leste na Vanuatu.

neg:
Afrika Kusini
Imepakana na Namibia, Botswana, Zimbabwe, Msumbiji na Uswazi. Nchi nzima ya Lesotho iko ndani ya eneo la Afrika Kusini.

neg:
Aweil East (jimbo)
Aweil State (pia: Abiem State) ni mojawapo kati ya majimbo 32 yanayounda Sudan Kusini.

neg:
Sudan Kusini
Inakadiriwa kwamba Sudan Kusini ina wakazi 12,340,000 (2015), lakini kutokana na ukosefu wa sensa kwa miongo kadhaa, makisio haya yaweza kuwa si sahihi.

neg:
Afrika
Ilhali mwaka 1950 walikuwepo Waafrika milioni 229 pekee, idadi iliongezeka kuwa milioni 630 mwaka 1990 na milioni 1200 mnamo 2014.
Hivyo asilimia ya watoto na vijana ni kubwa. Kuna nchi kadhaa ambako zaidi ya nusu ya wananchi wako chini ya umri wa miaka 25. Wakazi wa Afrika ni vijana kuliko wale wa mabara mengine yote; mwaka 2012 umri wa wastani ulikuwa miaka 19.7, wakati kidunia ulikuwa 30.4.

neg:
Afrika ya Mashariki
Nchi za Afrika ya Mashariki, hasa Kenya, Uganda na Tanzania ni nchi ambazo ni karibu tangu zamani. Zimeshirikiana historia, zote zimekaliwa hasa na makabila yanayotumia lugha za Kibantu (Kenya na Uganda wana pia idadi muhimu ya wakazi wasiotumia lugha za Wabantu). Katika nchi zote tatu lugha ya Kiswahili imekuwa lugha muhimu ingawa kwa daraja mbalimbali. Wakati wa ukoloni zilitawaliwa na Uingereza iliyoacha taasisi na taratibu mbalimbali zilizosaidia kuanzishwa kwa Jumuiya ya Afrika ya Mashariki wakati wa uhuru.

neg:
Historia ya Afrika
Waingereza nao wakatawala Afrika Mashariki na Kusini, na kuwa sehemu ya Sudan na Somalia, Uganda, Kenya, Tanzania (chini ya jina la Tanganyika), Zanzibar, Nyasaland, Rhodesia, Bechuanaland, Basutoland na Swaziland chini ya utawala wao na baada ya kushinda katika vita huko Afrika ya Kusini walitawala Transvaal, Orange Free State, Cape Colony na Natal, na huko Afrika ya Magharibi walitawala Gambia, Sierra Leone, the Gold Coast na Nigeria.

neg:
Jimbo la Mataifa ya Kusini, Ethiopia
Tofauti na majimbo mengine ya Ethiopia yenye kabila au kundi 1 hasa hapa kuna vikundi vingi vidogo-vidogo kwa jumla 45. Wakazi wengi huishi mashambani ama vijijini au kama wahamiaji katika makambi yao ya kuhama.

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 12
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.

neg:
Sudan Kusini
Mwaka 2015 nchi imegawiwa upya katika majimbo 28 ambayo mipaka yake inafuata ile ya makabila yanayoishi humo. Kufikia mwaka 2017 yameongezeka 4 tena, hivyo sasa ni 32:

neg:
Afrika Kusini
Kiuchumi Afrika Kusini ni nchi yenye pande mbili kabisa.

neg:
Utamaduni wa Kiafrika
Mpasuko mkuu ni kati ya Afrika ya Kaskazini (pamoja na Chad na Pembe la Afrika), ambayo ni sehemu ya ulimwengu wa Kiislamu, na Afrika ya kusini kwa Sahara, ambayo imegawanywa katika idadi kubwa ya tamaduni za kikabila, zikiwemo za "Niger-Congo" (sanasana za Kibantu), "Nilo-Saharan" katika maeneo ya Sahara na Sahel na sehemu za Afrika ya Mashariki na "Khoisan" (wazawa wachache wa Tanzania na Kusini mwa Afrika).

neg:
Historia ya Afrika Kusini
Jamhuri mbili za Makaburu ziliweza kustawi kwa miaka kadhaa ambazo zilikuwa jamhuri ya Dola Huru la Oranje upande wa kaskazini wa mto Oranje na jamhuri ya Transvaal (ilijiita pia Jamhuri ya Kiafrika ya Kusini) upande wa kaskazini wa mto Vaal.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Ziwa Victoria linaunganisha nchi za Kenya, Uganda na Tanzania na ni la pili duniani kwa eneo.

neg:
Mkoa wa Mashariki (Uganda)
Mkoa wa Mashariki (kwa Kiingereza: Eastern Region) ni kati ya mikoa mitano ya Uganda. Kwa sasa linaundwa na wilaya 32.

neg:
Ghana
Kwa mujibu wa Fahirisi ya Mataifa Yaliyoanguka (Failed States Index), Ghana inaorodheshwa katika nambari ya 53 baina ya mataifa ambayo hayajaanguka huku likiorodheshwa kwa nafasi ya pili baina ya mataifa ya Afrika baada ya Mauritius. Taifa la Ghana liliorodheshwa katika nafasi ya 124 baina ya nchi 177 katika fahirisi hii na liliainishwa kama taifa la wastani. Vilevile, nchi ya Ghana imo katika nafasi ya 7 baina ya nchi 48 za Afrika zilizo Kusini mwa Sahara katika fahirisi ya mwaka wa 2008 ya Ibrahim Index of African Governance ambayo ilitokana na hakiki za mwaka wa 2006. Fahirisi ya Ibrahim ni kipimo chenye uchanganuzi mwingi kuhusu maswala ya utawala barani Afrika, kinachotokana na maswala ya mabadiliko tofautitofauti ambayo huashiria kufuzu kwa serikali wakati wa kutoa huduma muhimu za kisiasa kwa wananchi wao.

neg:
Sudan Kusini
Kabla ya hapo, Sudan Kusini ilijumuisha majimbo kumi ambayo kihistoria yalikuwa Mikoa mitatu ya Bahr el Ghazal, Equatoria, na Nile ya juu.
Inakubaliwa na wengi kuwa kabila kubwa zaidi Sudan Kusini ni Dinka (15%), ikifuatiwa na Nuer (10%) kisha Bari, Azande, Shilluk. Makabila mengine ni Acholi, Murle, Nubi, Kuku, Funj, Maban, Zandi, Oduk na mengineyo.

neg:
Mashariki
Mashariki kawaida huwa upande wa kulia kwenye ramani. Tanzania ipo mashariki mwa nchi za Kongo, Rwanda na Burundi. Bahari Hindi huwa upande mwa mashariki ya Tanzania na Kenya. Hakuna mwisho wa kuelekea mashariki hadi umezunguka dunia yote.

neg:
Bamba la Afrika
Bamba la Afrika yenyewe liko katika mwendo wa kupasuliwa kwenye mstari wa ufa la Afrika ya Mashariki kutoka Eritrea kupitia Ethiopia, Kenya, Tanzania, Malawi na mwishowe katika Msumbiji. Sehemu mbili za bamba la Afrika huitwa na wataalamu bamba la Afrika ya Kinubia na la Afrika ya kisomalia.

neg:
Mkimbizi
Nchi za Afrika ambapo wakimbizi 5,000 au zaidi walitoka kufikia mwisho wa mwaka 2004, zimeorodheshwa hapa kwa mpangilio wa kupungua wa idadi ya wakimbizi. (Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi, Mwelekeo wa Wakimbizi Duniani wa mwaka 2004, Jedwali ya 3.) Idadi kuu ya wakimbizi ni kutoka nchi ya Sudan na wamekimbia Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Sudan vilivyoendelea kwa kipindi kirefu kabla ya kuisha hivi majuzi na hivi karibuni mgogoro wa Darfur na wengi wao wanapatikana nchini Chad, Uganda, Ethiopia, na Kenya.

neg:
Afrika Kusini
Afrika Kusini ni shirikisho. Katiba mpya ya mwaka 1997 iliendeleza muundo huu uliundwa kama "Umoja wa Afrika Kusini" baada ya vita ya makaburu dhidi Uingereza.

neg:
Madola
Katika mabara, lile lenye nchi nyingi zaidi ni Afrika likiwa na nchi au madola 54, likifuatiwa na bara la Ulaya likiwa na madola 48, kisha Asia likiwa na madola 44, halafu Amerika ya Kaskazini pamoja na Amerika ya Kati likiwa na madola 23, na baada yake ni Australia na Pasifiki (Oshania) likiwa na madola 14, na mwishowe ni Amerika ya Kusini likiwa na madola 12. Kwa hivyo, kwa ujumla, kuna madola 195 ulimwenguni.

neg:
Senegal
Senegal ni nchi ya Afrika ya Magharibi iliyopo upande wa kusini wa mto Senegal.

neg:
Kikisi-Kusini
Kikisi-Kusini ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia na Sierra Leone inayozungumzwa na Wakissi. Lugha nyingine ya Kikisi ni Kikisi-Kaskazini nchini Guinea. Lugha hizo mbili zisichanganywe na lugha ya Kikisi nchini Tanzania. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikisi-Kusini nchini Liberia imehesabiwa kuwa watu 115,000. Pia kuna wasemaji 85,000 nchini Sierra Leone. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikisi-Kusini iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
Saint Helena, ikiwa imekaribiana sana na Afrika, imejumuishwa pia.

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 2
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 11
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.

neg:
Afrika ya Kusini-Magharibi ya Kijerumani
Mwaka 1922 eneo likawa eneo la kudhaminiwa kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa kwa jina la Afrika ya Kusini-Magharibi (South-West Africa). Hatua hiyo ilikuwa msingi kwa uhuru wa Namibia kama nchi ya pekee nje ya Afrika Kusini.

neg:
Afrika ya Kaskazini
Kanda la Afrika ya Kakazini ya UM lina nchi saba zifuatazo:

neg:
Afrika ya Kati
Afrika ya Kati ni kanda la bara la Afrika iliyoko katikati ya bara. Katika hesabu ya Umoja wa Mataifa (UM) nchi 9 zifuatazo huhesabiwa kuwa sehemu zake:

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 9
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.

neg:
Afrika ya Magharibi
Katika lugha ya Kiarabu nchi za Afrika ya kaskazini-magharibi zinaitwa "Maghrib" yaani "Magharibi" lakini ni sehemu ya ukanda wa Afrika ya Kaskazini.

neg:
Eastern Lakes (jimbo)
Aweil State ni mojawapo kati ya majimbo 32 yanayounda Sudan Kusini.

neg:
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Mipaka iliamuliwa katika mapatano na Uingereza, Ubelgiji na Ureno zilizotawala makoloni ya jirani ya Afrika ya Mashariki ya Kiingereza (leo Kenya na Uganda), Kongo ya Kibelgiji (leo Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo), Rhodesia (leo Zambia na Zimbabwe), Nyasaland (leo Malawi) na Msumbiji. Mipaka hii ni pia mipaka ya Tanzania, Rwanda na Burundi hadi leo hii.

neg:
Kiboguru
Kiboguru ni lugha ya Kibantu nchini Sudan Kusini inayozungumzwa na Waguru. Idadi ya Waguru nchini Sudan Kusini imehesabiwa kuwa watu 500 tu lakini wote wamebadili kutumia lugha ya Kizande badala ya lugha yao ya Kiboguru, maana yake lugha ya Kiboguru haina wasemaji tena. Pia kuna Waguru nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo wakiwa wakimbizi kutoka nchini Sudan Kusini. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiboguru iko katika kundi la D30.

neg:
Sudan Kusini
Maeneo matatu ya Milima ya Nuba, Abyei na Nile ya Buluu kiutamaduni na kisiasa ni sehemu za Sudan Kusini lakini kwa mujibu wa CPA yatakuwa na utawala tofauti mpaka kura ya maoni ambayo ifanyike juu ya kujiunga na Sudan Kusini au kubaki chini ya utawala wa Sudan. Lakini kuna wasiwasi kama Sudan itaitisha kura za namna hiyo.

neg:
Afrika Kusini
Afrika Kusini ya kale ilikuwa na majimbo manne: Rasi, Natal, Dola Huru la Mto Orange na Transvaal. Maeneno makubwa yaliyokaliwa na Waafrika yalibaki nje katika katiba ya Apartheid yakiitwa bantustans (au: "homeland"). Katiba mpya ilichora mipaka upya.

neg:
Mkimbizi
Isipokuwa Afrika ya Kusini, ulinzi na upatikanaji wa huduma katika nchi nyingi katika kanda inategemea kupokea hadhi ya ukimbizi, na zinahitaji wanaotafuta hifadhi kukaa katika makambi, hawawezi kufanya kazi au kusafiri, na hivyo kutuma pesa kwa jamaa waliobaki nyuma nchini Zimbabwe. Afrika ya Kusini ilitaka kuanzisha kibali maalum kwa ajili ya Wazimbabwe, lakini sera hiyo bado inaendelea kuangaliwa.

neg:
Amerika ya Kusini
Amerika ya kusini huwa na kanda 3 kubwa:

neg:
Kibanda ya Kusini
Kibanda ya Kusini ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Wabanda. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kibanda ya Kusini nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 150,000. Pia kuna wasemaji 3000 nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibanda ya Kusini iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Mchikichi
Uthai, Papua–Guinea Mpya na nchi za Afrika ya Magharibi zinachangia asilimia ndogo kwenye soko la dunia ya mawese. Katika Afrika kuna migunda mikubwa kidogo huko Nigeria, Côte d'Ivoire, Kamerun na Kongo Kinshasa.

neg:
Afrika ya Magharibi
Kwa kawaida huhesabiwa humo nchi zilizo kati ya jangwa la Sahara na Bahari ya Atlantiki. Upande wa mashariki ukanda huu unaishia kwenye mstari kati ya mlima Kamerun na ziwa Chad.

neg:
Uganda
Uganda ni nchi ya Afrika ya Mashariki. Imepakana na Kenya upande wa mashariki, Sudan Kusini upande wa kaskazini, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo upande wa magharibi, Rwanda na Tanzania upande wa kusini.

neg:
Amerika ya Kaskazini
Ina nchi mbili hadi tatu kutegemeana na hesabu:

neg:
Afrika Kusini
Nchi ina majina rasmi 11 kutokana na lugha rasmi 11, nazo ni: Kiafrikaans, Kiingereza, Kizulu, Kixhosa, Kiswati, Kindebele, Kisotho cha Kusini, Kisotho cha Kaskazini, Kitsonga, Kitswana na Kivenda.

neg:
Afrika ya Mashariki
Afrika ya Mashariki ni sehemu ya bara la Afrika ambayo iko upande wa mashariki, ikipakana na Bahari ya Kihindi.

neg:
Andes
Nchi saba za Amerika kusini zina sehemu za maeneo yao katika Andes: Kolombia, Ekuador na Venezuela katika kaskazini; Peru na Bolivia katikati, halafu Argentina na Chile katika kusini.

neg:
Ikweta
Baina ya nchi za Afrika ni Somalia, Kenya, Uganda, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Jamhuri ya Kongo, Gaboni na Sao Tome na Principe ambazo ziko kwenye mstari wa ikweta.

neg:
Historia ya Sudan Kusini
Hata hivyo mnamo Machi 2016 nchi imekubalika kama mwanachama wa sita wa Jumuia ya Afrika Mashariki.

neg:
Angola
Angola ni nchi kubwa iliyopo upande wa kusini wa bara la Afrika ikipakana na Namibia, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na Zambia. Upande wa magharibi kuna pwani ndefu ya Bahari Atlantiki. Mkoa wa Kabinda umetenganika na sehemu nyingine za nchi na unapakana na Jamhuri ya Kongo pia.

neg:
Afrika Kusini
Afrika Kusini inaongoza duniani kwa wingi wa watu wenye VVU/UKIMWI: mwaka 2015 walikuwa milioni 7. Mayatima kutokana na ugonjwa huo ni 1,200,000.

neg:
Korea Kusini
Korea ya Kusini (jina rasmi: Jamhuri ya Korea) ni nchi ya Asia ya Mashariki iliyopo kusini mwa rasi ya Korea.

neg:
Burkina Faso
Imepakana na nchi zifuatazo: Mali upande wa kaskazini, Niger upande wa mashariki, Benin, Togo, Ghana na Côte d'Ivoire upande wa kusini.

neg:
Kusini
Ukitazama jua linapochomoza kusini huwa ni upande wa kulia. Kusini kawaida huwa chini zaidi kwenye ramani. Marekani ipo kusini mwa nchi ya Kanada, Tanzania ipo kusini mwa nchi ya Kenya, na Msumbiji ipo kusini mwa nchi ya Tanzania. Ncha ya kusini ni kusini ya mbali unayoweza kwenda.

neg:
Ukristo nchi kwa nchi
Ukristo, katika madhehebu yake mojawapo, ni dini rasmi ya nchi 15: Argentina (Kanisa Katoliki), Bolivia (Kanisa Katoliki na Ukristo kwa jumla), Costa Rica (Kanisa Katoliki), Denmark (Walutheri), El Salvador (Kanisa Katoliki), England (Anglikana), Greece (Waorthodoksi), Armenia(Kanisa la Kitume la Armenia), Georgia (Waorthodoksi),Ethiopia (Waorthodoksi wa Mashariki) Iceland (Walutheri), Liechtenstein (Kanisa Katoliki), Malta (Kanisa Katoliki), Monaco (Kanisa Katoliki), Norway (Walutheri), Vatican City (Kanisa Katoliki).

neg:
Jamhuri ya Afrika ya Kati
Imepakana na Chadi upande wa kaskazini, Sudan na Sudan Kusini upande wa mashariki, Jamhuri ya Kongo na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo upande wa kusini na Kamerun upande wa magharibi.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Katika mwaka wa 1957 kulikuwa na mataifa tatu yaliyoshiriki katika shindano hili ambayo ni: Misri, Sudan na Ethiopia. Afrika ya Kusini walikuwa walikuwa washiriki katika shindano hili lakini walizuiwa kutokana na sera za ubaguzi nchini humo. Tangu wakati huo, mchuano huu umeenea, na kusababisha michuano ya kufuzu. Idadi ya walioshiriki katika fainali ya shindano hili ilifika 16 katika mwaka 1998 (timu 16 zilikuwa zishiriki katika shinano hili mwaka wa 1996 lakini Nigeria walijitoa na kubakia timu 15), na tangu wakati huo, imebaki kuwa timu 61 ndizo zinashiriki katika shindano hili. Timu hizi hugawanywa katika vikundi ambavyo kila kundi kina timu nne ambapo timu mbili bora katika kila kundi ndizo zinafaulu katika hatua ya ya pili.

neg:
Afrika ya Kusini
Mara nyingi nchi zifuatazo zinatajwa pia kuwa nchi za Afrika ya Kusini:

neg:
Sudan Kusini
Pande zote mbili za Khartoum na Sudan Kusini zimewahi kujaribu kudai uwezo wa kutia saini makubaliano chini ya haki ya "self determination" iliyopewa upande wa kusini ambayo ilitangaza mnamo 19 Septemba 2009 katika nchi zaidi ya 105 duniani kote.

neg:
Umaskini
Kati yao, milioni 347.1 hivi walikuwa Afrika Kusini kwa Sahara (35.2% za wakazi) na 231.3 Asia Kusini (13.5%), lakini ufukara ni changamoto kwa nchi zote duniani.

neg:
Umoja wa Nchi za Asia ya Kusini-Mashariki
Unaunganisha mataifa 10 yaliyoko kijiografia na kisiasa kati ya nchi kubwa za China na Uhindi. Shabaha yake ni kuboresha ustawi wa uchumi, maendeleo ya kijamii na ya kiutamaduni na kutunza amani ya sehemu hii ya dunia.

neg:
Asia ya Kusini
Asia ya Kusini ni sehemu ya Asia yenye nchi zifuatazo:halafu nchi za visiwani

neg:
Umaskini
Mifano ya nchi zilizo na uongozi bora unaoleta meandeleo ya kiuchumi na kupunguza umaskini ni kama Thailand, Taiwan, Malaysia, Korea ya Kusini na Vietnam, ambazo kwa kawaida huwa na serikali thabiti. Nchi hizi pia zinajulikana kama "nchi ngumu" au "nchi za maendeleo." Hizi “nchi ngumu” zina nia na uwezo wa kuunda na kuweka sera zitakazoleta maendeleo ya muda mrefu yatakayowasaidia wananchi wote, si tu matajiri. Kampuni za kimataifa hudhibitiwa ili kuhakikisha ya kuwa zinafuata kanuni zinazofaa kuhusu malipo na ajira ya wafanyakazi, zinatozwa ushuru kwa kiwango kinachofaa ili kuleta maendeleo nchini na sehemu ya faida hubaki katika nchi hizo.Faida hii huwekezwa tena ili kusaidia katika maendeleo ya nchi. Katika mwaka wa 1975, nchi ya Korea Kusini ilikuwa na Pato la chini la Kitaifa kwa kila mtu ikilinganishwa na Ghana, na kufikia mwaka wa 2008, ilikua kwa kiwango cha mara 17 ya kile cha Ghana.

neg:
Afrika Kusini
Jeshi la Afrika Kusini ina silaha za kisasa kushinda nchi zote za majirani. Uchumi unawezesha nchi kutumia kiasi kikubwa kwa ajili ya jeshi kuliko nchi zote za Afrika kusini kwa Sahara.

neg:
Historia ya Afrika
Vile vile, katika mwaka huohuo wa 1960 Congo (Kinshasa), Nigeria, Somalia, na Togo zikapata uhuru, na katika mwaka wa 1961 Sierra Leone na Tanganyika zikapata uhuru, na Afrika ya Kusini ikawa Jamhuri.

neg:
Afrika ya Kaskazini
Afrika ya Kaskazini ni kanda la kaskazini kwenye bara la Afrika.
Kwa kwaida nchi za Afrika kaskazini ya jangwa Sahara huhesabiwa kuwa Afrika ya Kaskazini.

neg:
Amerika ya Kusini
Sehemu ya kusini kabisa ni rasi ya Cape Hoorn.

neg:
Afrika
Barani kuna nchi huru 54 zinazotambuliwa na Umoja wa Mataifa, maeneo 9 yenye hali ya pekee na madola mawili ambayo yanajitawala bila kutambuliwa kimataifa.

neg:
Guinea (kanda)
Guinea ni jina la kihistoria kwa ajili ya kanda ya kusini ya Afrika ya Magharibi kati ya jangwa Sahara na Atlantiki. Nchi zote kuanzia Senegal hadi kaskazini ya Angola zilihesabiwa kuwa "Guinea". Waandishi wa Ulaya walitofautisha "Guinea ya Juu" (Senegal hadi Kamerun) na "Guinea ya Chini" (Kamerun hadi Angola).

neg:
Afrika Kusini
Afrika Kusini ni nchi kubwa ya Afrika ya Kusini yenye wakazi takriban milioni 54.

neg:
Pembe la Afrika
Nchani ya pembe iko Puntland iliyotangaza uhuru wake lakini inahesabiwa kama sehemu ya Somalia na mataifa mengi, jirani yake ni Somaliland ambayo ni pia sehemu ya Somalia iliyotangaza uhuru wake.

neg:
Kibanda ya Kati
Kibanda ya Kati ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Sudan Kusini inayozungumzwa na Wabanda wa Kati. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kibanda ya Kati nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 100,000. Pia kuna wasemaji 2000 nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Idadi ya wasemaji nchini Sudan Kusini haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibanda ya Kati iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Akobo (jimbo)
Akobo State ni mojawapo kati ya majimbo 32 yanayounda Sudan Kusini.

neg:
Northern Upper Nile (jimbo)
Northern Upper Nile State ni mojawapo kati ya majimbo 32 yanayounda Sudan Kusini.

neg:
Ukoloni
Nchi zilizojenga ukoloni huo Afrika zilikuwa Uingereza, Ufaransa, Ureno, Ujerumani, Uhispania, Italia na Ubelgiji. Uholanzi karne za nyuma ilikuwa na Afrika Kusini.