query: Mji mkuu wa Wales ni upi?

pos:
Welisi
Inapakana na Uingereza upande wa Mashariki. Pande zingine ziko pwani. Mji mkuu ni Cardiff (Kiwelisi: "Caerdydd").

neg:
Mkoa wa Orense
Orense au "(Kigalicia):" Ourense ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 335,642. Mji wake mkuu ni Orense.

neg:
Rasi ya Magharibi
Miji mikubwa pamoja na mji mkuu wa Cape Town ni Stellenbosch, Worcester, Paarl na George.

neg:
Uingereza
Uingereza ina visiwa vingi vidogo; kikubwa ni Isle of Wight katika kusini.Uingereza ilikaliwa na makabila ya Wabritania wenye lugha za Kikelti na kuvamiwa na Dola la Roma katika karne ya pili BK. Ikawa sehemu ya Dola la Roma hadi karne ya tano BK. Wakati ule Waroma walipaswa kuondoa wanajeshi wao kisiwani kwa ajili ya ulinzi wa nchi za bara.

neg:
James Joyce
Amejulikana hasa kwa riwaya zake za Ulysses (1922) na Finnegans Wake (1939) pamoja na hadithi fupi za "Dubliners" (1914).
Joyce alikuwa mwenyeji wa mji wa Dublin. Hata kama sehemu kubwa ya maisha yake aliishi nje ya Ueire mji huu wa nyumbani uliendelea kuwa mahali pa masimulizi yake na watu wa Dublin ni watu amabo maisha yao huonekana katika maandishi ya James Joyce.

neg:
New South Wales
Jina la jimbo limetokana na mpelelezi Mwingereza James Cook aliyekuwa Mzungu wa kwanza wa kupitia pwani hili na na kulitolea jina la "New South Wales" kwa heshima ya Welisi ambayo ni nchi jirani ya Uingereza ndano ya Ufalme wa Muungano kwenye kisiwa cha Britania.

neg:
Mji mkuu
Mji mkuu kwa kawaida ni mji wenye makao makuu ya serikali ya nchi fulani. Katika nchi nyingi mji huo ni pia mji mkubwa na muhimu zaidi kushinda miji mingine nchini. Huo ni sehemu yenye maendeleo makubwa sana katika nchi yoyote: ina kila huduma muhimu na miundombinu iliyo bora. Mfano: nchini Tanzania mji mkubwa ni Dar es Salaam, ingawa makao makuu ni Dodoma.

neg:
Liverpool
Liverpool ni mji wa Uingereza kaskazini magharibi.

neg:
Mto Walesa
Mto Walesa unapatikana katika kaunti ya Tana River, kusini mashariki mwa Kenya (eneo la pwani).

neg:
Dublin
Uhuru wa Eire ulianza 1916 mjini Dublin kwenye uasi wa Pasaka. Kwenye Vita ya Uhuru ya Eire nyumba nyingi ziliharibiwa.
Tangu uhuru wa 1922 Dublin ikawa mji mkuu.

neg:
Versailles
Versailles ni mji wa Ufaransa karibu na mji mkuu wa Paris mwenye wakazi 86,000 (2004).

neg:
Uingereza Kaskazini-Magharibi
Uingereza Kaskazini-Magharibi (Kiing.: "North West England") ni moja ya mikoa 9 ya kujitawala ya Uingereza. Idadi ya wakazi wake ni takriban 6,853,200. Mji wake mkuu ni Manchester.

neg:
Rennes
Rennes ndiyo mji mkuu katika mkoa la Bretagne. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2012, mji una wakazi wapatao 690,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 30 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Bandari ya Sydney
Bandari ya Sydney (pia inaitwa Bandari ya Jackson) ni bandari asilia. Ipo katika pwani ya Mashariki mwa Australia katika Sydney.
Bandari ya Sydney pia ipo katika eneo maarufu ya Jumba la Sanaa la Sydney na Daraja la Bandari ya Sydney.
Kabla kufika kwa walowezi wa kutoka Ulaya, eneo lilozungukwa na Bandari ya Sydney ilikuwa makazi ya kabila fulani liitwalo aboriginal, kabila limebeba makabila mengine madogo madogo kama vile Gadigal, Cammeraygal, Eora na kabila la Wanegal.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Barabara nyingi za awali za mfumo wa barabara za Uingereza zilitunzwa vibaya na maelfu ya maparokia ya mitaa, lakini kuanzia miaka ya 1720 (na mara chache mapema zaidi) mashirika ya kifedha ya turnpike yaliundwa kutozwa kodi ili na kudumisha baadhi ya barabara. Kuongezeka kwa idadi ya barabara kuu ziliwekewa vituo vywa “turnpike” kuanzika miaka ya 1750 hadi kiwango ambacho kila barabra kuu ya Uingereza na Wales ilikuwa jukumu la shirika la kifedha la “turnpike”. Barabara mpya zilizotengenezwa na wahandisi zilijengwa na John Metcalf, Thomas Telford na John Macadam. “Turnpike” zilitoka katika katika eneo la mji wa London na zilikuwa mbinu iliyotumika na huduma za Kimiliki za posta kufikia nchi yote. Usafirishaji wa bidhaa nzito katika barabara hizi ulitumia mikokoteni iliyoenda polepole, na yenye miguu pana iliyovutwa na farasi. Bidhaa nyepesi zilisafirishwa kwa kutumia mikokoteni midogo zaidi au kwa kutumia farasi wengi. Farasi zenye kuvuta majigari madogo yalibeba matajiri, na wale ambao hawakuwa matajiri wangeweza kulipa kuendeshwa katika kikokoteni ya kubebewa.

neg:
Frankfort, Kentucky
Frankfort ni jina la mji mkuu wa jimbo la Kentucky nchini Marekani. Umepata kuwa mji mkuu tangu mnamo tar. 8 Desemba 1792. Mji huu upo nga'mbo ya Mto Kentucky. Hii ndiyo sababu iliyopelekea mji huu kuitwa jina hili, kwa sababu ardhi yake ilikuwa ikimilikiwa na mwanzilishi Stephen Frank. Awali uliitwa "Frank's Ford", lakini baada ya muda mchache jina likabadilishwa na kuwa Frankfort. Takriban watu 27,741 wanaishi mjini hapa. Na huu ni mji mkuu wa tano kwa udogo katika orodha ya miji mikuu ya majimbo ya Marekani.

neg:
Mji wa Basel
Mji wa Basel ni jina la kutaja jimbo liliopo nchini Uswisi. Iko kando ya mto Rhine. Mji mkuu wake ni Basel.

neg:
Mji mkuu
Afrika Kusini ina miji mikuu mitatu kikatiba: Pretoria ndipo makao makuu ya serikali, Cape Town ndipo makao makuu ya bunge, Bloemfontein ndipo makao makuu ya Mahakama Kuu.
Bolivia ina mji mkuu rasmi katika jiji la Sucre, lakini ofisi nyingi za serikali ya kitaifa zimehamia mji mkubwa wa nchi La Paz.

neg:
Wilaya ya Tanganyika
Makao makuu ya wilaya yanajengwa katika kijiji cha Majalila kilichopo kwa sasa katika kata ya Tongwa. Uteuzi huu ulifuaza sifa za Majalila kufikika kwa urahisi kutokana na kuwa kandokando ya barabara kuu kutoka Mpanda - Kigoma, kuwepo kwa matenki mawili ya maji, na kuwa katika mpango wa kunufaika na umeme wa REA (Wakala wa umeme vijijini)
Misimbo ya posta kwa kata za Wilaya ya Tanganyika ni

neg:
Victoria (Shelisheli)
Victoria ni mji mkuu wa Shelisheli. Iko kwenye kisiwa cha Mahe ikiwa na wakazi 24,702. Ni mji mkuu mdogo kabisa wa nchi zote za dunia.

neg:
Mji mkuu
Kwa nia hiyohiyo Tanzania iliamua kuhamisha mji mkuu kutoka Daressalaam uliyoko pwani la Bahari Hindi kwenda Dodoma iliyoko katikati ya Tanzania. Uhamisho huu umepangwa tangu 1967 na kutangazwa rasmi mwaka 1997 lakini haujatekelezwa bado. Ni ofisi chache za serikali zimehamia hapo. Watanzania wanaochoka na kuchelewe huku waangalie mfano wa Brazil: Katiba ya Brazil ya mwaka 1891 ilishataja mahali pa mji mkuu mpya badala ya Rio de Janeiro lakini mipango haikuanza hadi 1926 halafu ujenzi ulianza 1956!Uturuki iliamua 1923 kuhamisha mji mkuu kutoka Istanbul kwenda Ankara. Istanbul iliwahi kuwa kwa karne nyingi mji wa Masultani tena mji wa kimataifa; mapinduzi ya 1923 yalimaliza utawala wa sultani na kutangaza Uturuki kuwa jamhuri. Pia Istanbul imekuwa kandokando ya eneo la Uturuki baada ya vita kuu ya kwanza kwa sababu sehemu za magharibi zilikuwa zimepotea na kuchukuliwa na Wagiriki na Wabulgaria. Hivyo Ankara iliteuliwa iliyoko katikati ya Uturuki mpya baada ya vita.

neg:
Kars
Kars (kutoka Kiarmenia: Ղարս ""Ghars"" au Կարս ""Kars"", Kituruki cha Azerbaijani: Qars) ni mji uliopo mjini kaskazini-mashariki ya nchi ya Uturuki. Huu ni mji mkuu wa Jimbo la Kars. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, idadi ya wakazi imefikia kiasi cha 130,361 wanaoishi mjini hapa.

neg:
Kiwelisi
Kiwelisi (Kiwelisi: Cymraeg; Kiing. "Welsh") ni lugha ya Kikelti ya nchi ya Welisi kwenye kisiwa cha Britania jirani na Uingereza. Idadi ya wasemaji hukadiriwa kuwa kati ya watu 500,000 hadi 750,000.

neg:
Britania
Britania huteganishwa na Ulaya bara kwa Mfereji wa Kiingereza. Mji wa Dover katika Uingereza ya kusini una umbali wa 34 km na mji wa Calais katika Ufaransa.

neg:
Saksonia
Saksonia (pia Saxony. Kijerumani Sachsen, Kisorbia Sakska; jina rasmi Freistaat Sachsen ("Dola Huru la Saksonia") ni moja ya majimbo 16 ya kujitawala ya Ujerumani lenye wakazi 4,173,000 kwenye eneo la 18 415 km². Mji mkuu ni Dresden, mji mkubwa Leipzig. Waziri mkuu ni Michael Kretschmer (CDU). Jimbo liko katika mashariki ya nchi likipakana na Ucheki na Poland. Saksonia ni dola la kale ndani ya Ujerumani, wakati wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani ilifutwa kati ya 1952 hadi 1990 na kugawiwa kwa mikoa mbalimbali.

neg:
Dover, Delaware
Dover ni mji mkuu na wa pili kwa ukubwa katika jimbo la Delaware nchini Marekani. Mji upo katika eneo la Mto wa Mt. Jones katika pwani tupu ya Mto Delaware. Mji ulipewa jina na William Penn kwa ajili ya Dover huko Kent, Uingereza. Na kwa mwaka wa 2007, mji ulikadiriwa kuwa na wakazi wapatao 35,811.

neg:
Western Mail (Wales)
"Western Mail" lilianzishwa katika eneo la Cardiff katika mwaka wa 1869 na John Crichton-Stuart kama gazeti (bei la peni moja) la kuchapishwa kila siku. Lascelles Carr (1841-1902), mhariri tangu mwaka wa 1869, alinunua gazeti hilo na Daniel Owen katika mwaka wa 1877. Katika historia ya Wales Kusini, "Western Mail" limehusishwa na wamiliki wa awali, waundaji viwanda vya makaa ya mawe na viwanda vya chuma. Mara nyingi, hii imesababisha jarida hili kusemekana na wengi kuwa ni la kiadui, hasa wakati wa migomo katika viwanda vya makaa ya mawe katika karne ya ishirini. Uhusiano wa zamani wa jarida hilo na wamiliki wa zamani ulikuwa wenye nguvu sana mpaka hivi sasa bado kuna watu katika eneo la Wales Kusini wanaolishuku bado.

neg:
Mto Welland
Mto Welland ni mto katika mashariki ya England, ambao una urefu wa 56 km (35 m) kwa , na nu njia kuu ya sehemu ya The Fens inayoitwa " Holland mashariki" kwa maelfu ya miaka. Huanzia katika Hothorpe Hills, (kujiunga na Welland Rise, Sibbertoft) katika northamptonshire, kisha unaelekea mashariki katika Soko Harborough, Ketton, Stamford, The Deepings, Crowland, Cowbit na Spalding, kisha katika daraja la Fosdyke Osha .

neg:
Jimmy Wales
Jimmy "Jimbo" Donal Wales (amezaliwa tar. 7 Agosti 1966) ni mwanzilishi na ni rais wa sasa wa Wikimedia Foundation. Anafahamika zaidi kama mwanzilishi wa kamusi elezo huru ya Wikipedia. Kwa sasa anaishi mjini St. Petersburg, Florida.

neg:
Henry VIII
Aliunganisha Uingereza na Wales akawa pia mfalme wa kwanza wa Uingereza kushika nafasi ya mfalme wa Ireland.

neg:
Austria
Hali halisi kuna jiji moja tu ambalo ni mji mkuu Wien (Vienna). Ulikua kama mji mkuu wa Kaisari wa Dola Takatifu la Kiroma na baadaye wa milki ya Austria iliyojumlisha sehemu kubwa za Ulaya ya Kusini-Mashariki.

neg:
Mto Ure
Kivutio mashuhuri cha kwanza karibu Ure ni Mbuga wa Wanyama karibu na Hawes; maili chache mashariki ya mto na kupitia katika uzuri wa Maporomoko ya maji ya Aysgarth . Mto huu kisha unapitia Middleham Castle na kisha katika Jervaulx Abbey. Kando na mto ni mji wa soko waMasham ambapo ni nyumbani kwa Theakston Brewery. Vivutio vifuatavyo ni Marmion Tower saa Magharibi Tanfield na Norton Conyers.

neg:
Münster
Münster ni mji mkuu wa kihistoria wa Westphalia na kwa sasa unamilikiwa na jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia, Ujerumani. Mji una wakazi wapatao 270,000, pia mji una uwanja wa ndege na chuo kikuu. Mji wa Münster ulikuwa mji wenye nguvu sana wakati ule wa Zama za Kati na Zama za Mwamko. Amani ya Westphalia ilisainiwa hapa mjini Münster.

neg:
Versailles
Ni maarufu kutokana na jumba la kifalme lililojengwa hapa na mfalme Louis XIV wa Ufaransa alipopeleka mji mkuu hapa kutoka Paris. Jumba hili lilikuwa baadaye kielelezo kwa majengo ya wafalme kote Ulaya.

neg:
Cardiff stadium
Cardiff stadium ni uwanja mkuu wa mpira wa miguu katika nchi ya Wales (Ulaya visiwani).

neg:
Mto Taff
Mto Taff ni mto mkubwa nchini Wales. Huanzia kama mito miwili katika Brecon Beacons - Taf Fechan "(Taff ndogo)" na Taf Fawr "(Taff Kubwa)" - kabla yakuungana na kuunda Taffj kaskazini ya Merthyr Tydfil. Mto huu huwa na samaki kadhaa wa kuhamahama pamoja na Salmoni, trauti wa bahari na eel.

neg:
Brussels
Brussels (Kifaransa: Bruxelles, Kiholanzi: Brussel, Kijerumani: Brüssel) ni mji mkuu wa Ubelgiji na pia makao makuu ya ofisi za Umoja wa Ulaya.

neg:
Prussia ya Magharibi
Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia Ujerumani (pamoja na Prussia) ilishindwa na Polandi ikaundwa upya. Kwenye Mkataba wa Versailles sehemu kubwa ya Prussia Magharibi iliingizwa katika Polandi na maeneo ya kaskazini yalikuwa Dola-mji wa Danzig. Wakazi hawakuulizwa kuhusu ugawaji huu kwa sababu washindi wa vita waliona ya kwamba Polandi ilihitaji mawasiliano na bandari kwenye pwani ya Bahari Baltiki. Maeneo madogo upande wa magharibi yalibaki upande wa Ujerumani; wilaya kadhaa upande wa mashariki yalipewa nafasi ya kupiga kura na wakazi walichagua kuwa sehemu za Ujerumani; sehemu zilikuwa Mkoa wa Prussia Magharibi katika Jimbo la Prussia Mashariki baina ya 1920 hadi 1945.

neg:
Ninawi
Ninawi (kwa Kiakadi: "Ninwe"; kwa Kiashuru: ܢܸܢܘܵܐ; kwa Kiebrania נינוה , "Nīnewē"; kwa Kigiriki Νινευη, "Nineuē"; kwa نينوى, "Naīnuwa") ulikuwa mji mkuu wa Waashuru upande wa mashariki wa mto Tigri.

neg:
Pennsylvania
Mji mkuu ni Harrisburg lakini mji mkubwa ni Philadelphia. Kwa miji mingine, angalia Orodha ya miji ya Pennsylvania.

neg:
Wilaya ya Wicklow
Wilaya ya Wicklow "(Kiing.: County Wicklow)" ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Wicklow.

neg:
Daudi wa Wales
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu na msimamizi wa Wales. Mwaka 1120 Papa Kalisti II alithibitisha heshima hiyo.

neg:
Dola Huru
Dola Huru (Kiing.: Free State; Kiafrikaans: Vrystaat) ni moja kati ya majimbo tisa ya Afrika Kusini. Mji mkuu ni Bloemfontein ambayo ni pia makao ya mahakama kuu ya taifa. Jimbo lilianzishwa 1994 kwa kuunganisha jimbo la awali la Dola Huru la Oranje na maeneo ya bantustan kadhaa hasa QwaQwa. Jina la zamani lilifupishwa 1995 kuwa "Dola huru" (Kiing.:Free State, Kiafrikaans: Vrystaat).

neg:
Snowdon
Snowdon ni mlima mrefu kuliko yote iliyoko Wales, wenye kimo cha mita 1,085.

neg:
Sydney
Sydney ni mji wa pwani ya mashariki katika nchi ya Australia. Sydney ni mji mkubwa wa New South Wales. Takribani watu milioni 4 wanaishi katika mji wa Sydney na ndio mji mkubwa kabisa nchini Australia.

neg:
Kingston (Jamaika)
Kingston ni mji mkuu wa Jamaika.

neg:
Calw
Calw (matamshi ya Kijerumani: ["kalf"]; awali ["kalp"] na wakati mwingine "Kalb" kwa usahihi) ni mji katikati ya Baden-Württemberg kusini mwa Ujerumani ambao ni wilaya kuu na kubwa.

neg:
Mto Conwy
Jamii zilizotawanyika katika bonde la Conwy na sifa za kale na ushahidi wa makao tangu kipindi cha mawe. Warumi walimiliki eneo hili hadi 400 BK na kumekuwa na makao tangu wakati huo. Bonde hili ni nyumbani ya makanisa mawili kongwe katika Wales, yale katika Llanrhychwyn na Llangelynin, ambayo yaliyokuwa katika j karne ya 11 na 12.

neg:
Wilaya ya Dublin
Wilaya ya Dublin "(Kiing.: County Dublin)" ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Dublin.

neg:
Andalusia
Andalusia (Kihispania: Andalucía) ni jimbo la kujitawala (Kihisp.: comunidade autónoma) la Hispania katika kusini ya rasi ya Iberia. Mji mkuu ni Sevilla. Katika historia ni sehemu ya Hispania iliyotwaliwa na kutawaliwa kwa karne kadhaa na Waarabu Waislamu.

neg:
Lugha ya taifa
Dhana ya lugha ya Taifa imetumika kiutofauti katika mataifa tofauti tofauti. Kwa kawaida lugha ya Taifa ni lugha kuu, yaani lugha inayotumika katika shughuli za kimahakama, kisiasa, katika ngazi ya Taifa, kwa mfano, nchini Uingereza lugha kuu ni kiingereza lakini ki-welsh kina nafasi yake haswa katika eneo la Wales.

neg:
Mto Fal
Mto Fal unapitia Cornwall, Uingereza, kqwanzia Goss Moor (kati ya St Columb na St Austell) na kufika katika mtaro wa Uingereza Falmouth . Juu au karibu na ufuko waa Fal ni majumba ya Pendennis na St Mawes na vilevile Shamba la Trelissick . Mto Fal hutenganisha Peninsula ya Roseland kutoka Cornwall. Kama wengi wa aina yake kwenye pwani ya kusini Cornwall na Devon,kinywa cha Fal Estuary huwa mtaro ulio kivyake au bonde la mto.

neg:
Cape Town
Hapo Uingereza, adui wa mapinduzi, ilichukua hatua za kutwaa maeneo ya ng'ambo yaliyokuwa chini ya Ufaransa. Hivyo jeshi la Uingereza lilivamia Cape Town. Tangu mwaka 1814 rasi ilikuwa koloni la Uingereza. Mji wa Cape Town ulikuwa mji mkuu wa Koloni ya Rasi.

neg:
Muungano wa Afrika Kusini
Ofisi kuu za dola zilizambazwa katika majimbo mbalimbali kwa sababu viongozi walishindwa kuelewana juu ya mji mkuu mmoja. Makao ya serikali ilikuwa mjini Pretoria (Transvaal), makao ya bunge mjini Cape Town (Jimbo la Rasi) na mahakama kuu katika Bloemfontein (Dola Huru la Orange). Muundo huu unaendelea hadi leo.

neg:
Mto Effra
Tawi moja la Effra huanzia karibu na barabara ya Harold Road katika Uwanja wa kujiburudisha katika Norwood ya juu,ikulu ya Crystal, London, na kutiririka kupitia Norwood Magharibi pni umeungwa na tawimto kutoka kata ya kilima cha Knights.
Tawi la pili huingia ndani ya Magharibi Dulwich kando ya Kilima cha Enrique, ambao unajiunga katika makutano na Dulwich Wood Avenue, baada ya kutiririka chini kutoka kutoka baa ya Westow katika mwisho wa mashariki ya kilima cha Westow kupitia njia ya Jasper na mwisho ulio chini ya barabara ya Colby . Baada ya kucvhukua tawimto katika barabara ya Hamiliton baada ya baa ya Paxton katika makutano ambapo barabara ya Gipsy ,mbuga ya Alleyn kilima cha Gipsy hukutana.Njia hii hujikunja chini ya barabara ya Clive katika magharibi ya Dulwich Magharibi. Hatimaye hujiunga na tawi hilo lingine karibu Cirkulär Kusini na barabara ya Croxted . Mtaro mmoja wa mto uliptia juu kwa muda ufupi katika Belair Park hadi kwenye barabara ya Burbage kisha chini tena katika Nusu Mwezi katika Dulwich Kaskazini. Njia nyingine kaskazini kutoka Kusini Cirkulär ilikuwa mkondo uliojikunja katika upande wa reli huu mwingine mashariki ya kilima ambapo sehemu ya Barabara Croxted ilijulikana kama wakati mkondo Croxted na ilijikunja pamoja nayo.
Katika mkondo wa Nusu Mwezi hunda njia yake kuelekea stesheni ya reli ya kilima Herne ambapo umeungwa na tawimto mwingine unapotia Leigham Vale, Kilima Tulse na Mbuga ya Brockwell. (Ramani ya Yohana Rocque]] ya 1745 ilitambua eneo hili karibu na kituo hiki kma ' kisiwa cha rangi ya kibichi', na kuashiria njia za zamani za Effra.)

neg:
Valais
Valais ni jina la kutaja jimbo liliopo nchini Uswisi. Mji mkuu wake ni Sion.

neg:
Wiesbaden
Wiesbaden ni mji mkuu wa jimbo la Hesse nchini Ujerumani mwenye wakazi 275,000. Mji uko katika bonde kando la mto rain.

neg:
London
London ni mji mkuu wa Uingereza na mji mkubwa wa nchi hii wenye wakazi milioni 7.5. Kwenye rundiko la mji idadi ya watu ni karibu milioni 14.

neg:
Mto Conwy
Katika kinywa cha Conwy unapoingia ndan ya Conwy Bay ni mji wa Conwy na Ikulu maarufu duniani - Ikulu ya Conwy na madaraja mawili maarufu. Moja ya madaraja ya mapema ya barabara ya Telford Thomas sasa hubeba njia ya miguu na daraja la chuma la Robert Stephenson bado hubeba reli kuu ya London hadi Holyhead. Daraja la tatu sasa huwa na barabara, na hivi karibuni bado ni A55 sasa hupitia k chini ya kinywa.

neg:
Siasa ya Cote d'Ivoire
Mji mkuu rasmi tangu 1983 ni Yamoussoukro; hata hivyo, Abidjan unabaki kuwa kitovu cha utawala. Nchi nyingi huweka balozi zao mjini Abidjan, ijapokuwa baadhi yao (ikiwa ni pamoja na Uingereza) wamefunga harakati zao kwa sababu ya fujo zinaoendelea na ushambuliaji dhidi ya Wazungu. Wakazi wanaendelea kupata shida kwa kufuatia vita ya wenyewe kwa wenyewe inayoendelea.

neg:
Mto Taff
Neno "Taffy", hutumika kama jina la mpango na watu kutoka Cardiff na kwa upanuzi kutoka popote katika Wales, na mara kadhaa hudhaniwa kutoka kwenye jina la mto. Hata hivyo, huenda asili ya jina hilo kutoka "Dafydd" (David) ambalo ni jina maarufu la kwanza katika Wales.

neg:
Newcastle upon Tyne
Newcastle ni mji wa Uingereza ulio kando ya mto Tyne. Mji una watu wengi: takriban wakazi 271,600 wanaishi mjini huko.

neg:
Daudi wa Wales
David wa Wales (kwa Kiwelisi 'Dewi Sant'; 500 hivi - 589 hivi) alikuwa mmonaki, halafu askofu wa Mynyw (sasa St Davids).

neg:
Babeldaob
Kisiwani kuna mji mkuu wa Melekeok na tisa kati ya mikoa 16 ya Palau.

neg:
Eire
Miji mikubwa ni Dublin (wakazi milioni 1), Cork (watu 190,000), Limerick (90,000), Galway (72,000) na Waterford (49,000).

neg:
Dresden
Dresden ni mji mkuu wa jimbo la Saksonia katika Ujerumani mwenye wakazi 484,700. Uko kando la mto Elbe.

neg:
Yorkshire na Humber
Yorkshire na Humber (Kiing.: "Yorkshire and the Humber") ni moja ya mikoa 9 ya kujitawala ya Uingereza. Idadi ya wakazi wake ni takriban 5,142,400. Mji wake mkuu ni Leeds / Sheffield.

neg:
Uingereza Kusini-Magharibi
Uingereza Kusini-Magharibi (Kiing.: "South West England") ni moja ya mikoa 9 ya kujitawala ya Uingereza. Idadi ya wakazi wake ni takriban 4,928,450. Mji wake mkuu ni Bristol / Plymouth.

neg:
Mbabane
Mbabane ni mji mkuu wa Uswazi ikiwa na wakazi 70,000 (2003). Ofisi za serikali ziko hapa lakini bunge na jumba la mfalme ziko mjini Lobamba.

neg:
Sevilla
Sevilla ni mji mkubwa kando la mto Guadalquivir katika kusini ya Hispania na mji mkuu wa jimbo la kujitawala la Andalusia mwenye wakazi 700,000.

neg:
Prishtina
Priština ni mji mkuu wa Kosovo ambayo kwa wenyeji wengi na kwa nchi mbalimbali kwa sasa ni jamhuri huru.

neg:
Ohio
Mji mkuu pia mji mkubwa jimboni ni Columbus. Miji mingine mikubwa ni Cleveland, Cincinnati na Dayton.

neg:
Welisi
Idadi ya wakazi ni karibu milioni tatu. Lugha asilia ni Kiwelisi ambacho ni kimoja kati ya lugha za Kikelti. Leo hii kuna bado asilimia 20% za wakazi wanaotumia Kiwelisi lakini wengine wamezoea Kiingereza.

neg:
Dar es Salaam
Ni mji mkuu wa kibiashara wa Tanzania wakati Dodoma ni mji mkuu wa Tanzania (kinadharia tangu mwaka 1973). Mpango wa kuhamishia serikali mjini Dodoma unaendelea kwa kasi chini ya rais John Magufuli, japokuwa bado ofisi kadhaa za serikali, ikiwa ni pamoja na Ikulu, zipo Dar es Saalaam.

neg:
Delhi
Delhi ni jiji kubwa na pia eneo maalumu katika Uhindi. Ndani yake iko mji mkuu wa Uhindi New Delhi. Eneo lake ni 1,484 km² na idadi ya wakazi hukadiriwa kuwa zaidi ya watu miloni 12.

neg:
Mto Conwy
Panorama inaonyesha mdomo wa Conwy kutoka Ikulu ya Deganwy, eneo la awali la kujihami. Hata hivyo, matatizo na urekebishaji katika tukio la kuzingirwa na uharibifu wake na Llywelyn AP Gruffudd, mwana wa mfalmwe wa Wales mwaka wa 1263 ili kuzuia kuangukia mikono ya Mfalme Edward, ulisababisha ikulu mpya kujengwa katika maji ya mji wa Conwy.

neg:
Catalonia
Mji mkuu na mkubwa zaidi ni Barcelona, manispaa ya pili ya Hispania na msingi wa eneo la mijini saba zaidi katika Umoja wa Ulaya.

neg:
New Delhi
New Delhi (yaani Delhi Mpya; kwa Kihindi: |नई दिल्ली, kwa Kiurdu: نئی دلی) ni mji mkuu wa Uhindi na kitovu cha jiji kubwa la Delhi. Pamoja na Delhi yote kuna wakazi zaidi ya milioni kumi.

neg:
Mkoa wa Kigali
Wilaya ya Kigali (kwa Kinyarwanda "ciɡɑlí") ni wilaya ya mji mkuu wa Rwanda

neg:
Canberra
Canberra ni mji mkuu wa Australia mwenye wakazi 330,000. Si sehemu ya jimbo lolote la shirikisho la Australia lakini
limepewa eneo lake la kitaifa kando la mto Molonglo ndani ya eneo la jimbo New South Wales.

neg:
Uingereza Kusini-Mashariki
Uingereza Kusini-Mashariki (Kiing.: "South East England") ni moja ya mikoa 9 ya kujitawala ya Uingereza. Idadi ya wakazi wake ni takriban 8,000,550. Mji wake mkuu ni Southampton.

neg:
Basra
Basra ni mji mkubwa wa tatu wa Irak baada ya Baghdad na Mosul. Wakazi karibu wote ni Waarabu na zaidi ya asilimia 90 Waislamu Washia.

neg:
Kaduna
Kutokana na kidini, Kaduna imekuwa mahala pa mvutano wa kidini kati ya Waislamu na Wakristo, hasa juu ya utekelezaji wa sheria katika shari'a katika mji wa Kaduna mwanzo wa mwaka wa 2001. Hasa katika tukio moja Februari mwaka wa 2000 angalau watu 1,000 waliuawa katika zogo fulani. Mji inabakia umetengwa siku hizi, ambapo Waislamu hasa wanaishi katika kaskazini ya mji na Wakristo katika kusini. Tukio jingine lilitokana na makala katika gazeti Lagos ambayo yalitia Waislamu hasira .makala haya yalikuwa juu ya shindano la kutafuta Mrembo wa Dunia lililokuwa wiki hiyo katika mji mkuu wa Abuja, kupendekeza kwamba kama Muhammad andehudhuria shindano hilo angeweza kuoa mmoja wa washindani hao. .

neg:
Jimbo la Rasi
Jimbo la Rasi lilikuwa kubwa kati ya majimbo manne ya Afrika Kusini kabla ya 1994. Lilianzishwa mwaka 1910 wakati Koloni ya Rasi ilipoingia katika Muungano ya Afrika Kusini pamoja na majimbo ya Natal, Transvaal na Dola Huru la Oranje. Mji mkuu wa jimbo ulikuwa Cape Town.

neg:
Pretoria
Pretoria ni moja kati ya miji mikuu mitatu ya Afrika Kusini na makao makuu ya serikali. Miji mikuu mingine ni Cape Town kama makao ya Bunge na Bloemfontein kama makao ya Mahakama Kuu.
Pretoria iko kaskazini mwa jimbo la Gauteng katika bonde la milima ya Magalies kwenye kimo cha m. 1,370. Umbali na Johannesburg ni km. 56. Ni sehemu ya Jiji la Tshwane.

neg:
Fes
Mji ulianzishwa na mfalme Idris I mwaka 789. Tangu 859 Chuo Kikuu cha Al-Qairawin kilianzishwa. Baada ya mwisho wa himaya ya Waarabu katika Hispania Waislamu wengi kutoka kule walihamia Fes.

neg:
York
York ni mji wa Ufalme wa Maungano ulioko kaskazini mwa Uingereza, kando ya mto Ouse (Yorkshire).

neg:
Brisbane
Brisbane ni mji mkubwa wa tatu wa Australia na mji mkuu wa jimbo la Queensland katika kaskazini ya nchi. Idadi ya wakazi ni mnamo 1,730,000. Iko kando la mto Brisbane na mdomo wake unapita mjini.

neg:
Mji mkuu
Australia ilijenga mji mkuu mpya kwa sababu miji mikubwa ya Sydney na Melbourne yote yalitaka kuwa mji mkuu wa kitaifa wa Shirikisho la Australia. Mwaka 1908 eneo la Canberra lililokuwa mashambani wakati ule liliteuliwa, ujenzi wa mji mpya ulianza mwaka 1913 na serikali pamoja na bunge ilihamia Canberra mwaka 1927. Dola la shirikisho la New South Wales lilikabidhi "Eneo la Mji Mkuu wa Shirikisho" lililokuwa eneo la pekee chini ya Bunge la Australia moja kwa moja.

neg:
New South Wales
New South Wales ni moja kati ya majimbo ya Australia. Pia ni moja kati ya majimbo makongwe katika Australia. Kati ya majimbo yote ya Australia, New South Wales ndiyo inayoongoza kwa kuwa na idadi kubwa ya watu. Mji mkuu wa New South Wales ni Sydney. Sydney ni mji mkubwa kabisa katika Australia.

neg:
Liège
Liège (kwa Kiwallonia Lîdje, Kiholanzi Luik, Kijerumani Lüttich) ni mji mkubwa wa jimbo la Wallonia katika nchi ya Ubelgiji. Kuna wakazi 194,000 na wengi wao ni wasemaji wa lugha ya Kifaransa. Kuanzia 972 hadi 1795 ilikuwa mji mkuu wa utemi ndani ya Dola Takatifu la Kiroma uliotawaliwa na maaskofu wa Liege.

neg:
Australia
Miji mikubwa ni Sydney (wakazi milioni 3.7), Melbourne (wakazi milioni 3.6), Brisbane (wakazi milioni 1.7), Perth (wakazi milioni 1.4) na Adelaide (wakazi milioni 1.1).

neg:
Wales
Wales ni jina la watu au la nchi, k.m.:

neg:
Westlife
Kutokana na hili, Westlife walivunja rekodi bila kutegemea ya kuwa na nyimbo zao saba za kwanza kushika namba moja, katika chati ya Uingereza, na kufuatiwa na The Beatles. Pamoja na hayo mwezi wa kumi na mbili mwaka 2000, walishindwa kufikia kushika chati yao ya hapo awali ya nchini Uingereza na Ireland na ni wimbo mmoja wa What Makes a Man na kuwa na vitu vya kuvutia kama vieleBob The Builder's Can We Fix It, ilikuwa na nyimbo ya kwanza ya Chrismass ya mwaka. Nje ya Uingereza na Ireland ambazo zilitolewa. I Lay My Love on You na When You're Looking Like That, na kupata mafanikio katika chati za Uingereza. Mwaka 2001, wavulana hawa walizindua matamasha yao duniani, Where Dreams Come True Tour jina lisilo rasmi . "The No Stool Tour" kutokana na tabia ya wanamuziki hawa kuimba wakiwa wamekaa katika stuli
Walitoa, albamu yao ya tatu World Of Our Own mwezi 2001,Uptown Girl,Queen of My Heart na World of Our Own, zilitoka kama nyimbo moja moja, ambapo zote zishika namba moja katika chati ya Uingereza. Bop Bop Baby ilitolewa pia kama nyimbo ya pekee lakini yenyewe ilishika namba ya tano mwisho katika chati ya Uingereza. Mwaka 2002, Westlife walifanya matamasha yao duniani katika albamu ya.The World Of Our Own

neg:
Visiwa vya Shetland
Visiwa vikubwa zaidi huitwa Mainland, Yell, Unst, Fetlar, Whalsay na Bressay. Tabianchi ni nusu aktiki na si baridi sana kutokana na athira ya mkondo wa ghuba.
Eneo la nchi kavu ni km² 1,426 na theluthi mbili zake ni eneo la kisiwa cha Mainland. Makao makuu ya utawala na mji mkubwa ni Lerwick. Mji wa pili inaitwa Scalloway na hii ni pia kitovu cha kihistoria.

neg:
Wyoming
Wyoming ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Mji mkuu na mji mkubwa ni Cheyenne. Miji muhimu baada ya Cheyenne ni Casper, Laramie na Rock Springs. Imepakana na Montana, South Dakota (Dakota Kusini), Nebraska, Colorado, Utah na Idaho. Jimbo lina wakazi wapatao 532,668 (2008) wanaokalia katika eneo la kilomita za mraba zipatazo 253,348.

neg:
Hesse
Miji mikubwa ni pamoja na Frankfurt am Main, Wiesbaden, Kassel, Darmstadt, Offenbach, Marburg, Fulda, Gießen, Wetzlar, Hanau na Bad Homburg. (Angalia Orodha ya miji ya Hesse.)

neg:
Newcastle upon Tyne
Unapotembea jijini Newcastle, hutokuwa umetembea sana kama hutoangalia Seven Bridges zenye mvuto mkubwa sana. Kulingana wa wovuti wa Things to do in Newcastle, pahala pengine penye mvuto mkubwa zaidi jijini Newcastle ni Eldon Square Shopping Centre. Hapa utaweza kununua vitu unavyotaka kwa bei rahisi na pia uweze kuangalia wachuuzi mbalimbali na uone watu wengi walio kwa hii shopping centre.


query: Mfuasi wa mwisho wa Yesu anaitwa nani?

pos:
Mtume Petro
Katika orodha zote nne za mitume 12 wa Yesu zinazopatikana katika Biblia ya Kikristo anashika nafasi ya kwanza (tofauti na wenzake wengi ambao wanabadilishana nafasi, na kinyume cha Yuda Iskarioti, msaliti anayepewa daima nafasi ya mwisho); isitoshe Math 10:2 inasisitiza: "Wa kwanza Simoni aliyeitwa Petro".

neg:
Wamethodisti
Wamethodisti ni wafuasi wa Yesu Kristo wanaozingatia mafundisho ya John Wesley (1703-1791) ambaye katikati ya karne ya 18 alianzisha uamsho katika ushirika wa Anglikana akisaidiana na mdogo wake Charles (1707-1788) na George Whitefield (1714-1770).

neg:
Ufunuo
Wakristo wanapokea ufunuo wa Mungu kwa taifa la Israeli, wakiona ujio wa Yesu kuwa ndio kilele chake, ambapo Mungu alijifunua si kwa njia ya manabii, bali kwa njia ya Mwana wake, aliye Neno wa milele. Katika yeye ufunuo umekamilika usiweze kuboreshwa tena. Ufunuo huo unajitokeza hasa katika Agano Jipya.

neg:
Mtume Thoma
Hata hivyo, Injili ya Yohane ambayo ndiyo inayomzungumzia zaidi katika Biblia ya Kikristo, inaripoti jibu lake la mwisho kwa Yesu mfufuka kama ifuatavyo (Yoh 20:28): "Bwana wangu na Mungu wangu!" Katika Injili hakuna ungamo la wazi zaidi la umungu wa Yesu Kristo.

neg:
Mitazamo ya Agano Jipya juu ya Yesu
Mitazamo muhimu zaidi ni ile ya Mtume Paulo na Mtume Yohane, ambao ndio wanateolojia hasa, lakini ipo mingine kama ile ya Injili ya Marko, Injili ya Mathayo, Mwinjili Luka, Waraka kwa Waebrania n.k.

neg:
Mtume Yohane
Ndiye shahidi mkuu wa miaka mitatu hivi ya utume wa Yesu, akiwa wa kwanza kumfuata (pamoja na Mtume Andrea), mshiriki wa matukio ya pekee ya mwalimu wake (kama alipogeuka sura mlimani), mtume pekee aliyesimama chini ya msalaba, wa kwanza kusadiki ufufuko wa Yesu hata kabla hajamuona.

neg:
Yesu
1. Mtaalamu Myahudi Flavius Josephus: huyo aliandika mnamo 90 BK kitabu cha "Antiquitates Judaicae“ (Habari za historia ya Wayahudi) akitaja kifo cha "Yakobo ndugu wa Yesu“ (sura ya 20, 200).

neg:
Masista Watersiari Wakapuchini wa Familia Takatifu
Masista wanafuata mtindo wa maisha ya Familia Takatifu ya Yesu, Bikira Maria na Yosefu (mume wa Maria). Hasa wanamfuata Yesu Kristo aliyeishi kwa useja. ufukara na utiifu kwa Baba.

neg:
Abeli
Habari hizo zinapatikana katika kitabu cha Mwanzo (4:2-8), lakini Abeli alitajwa pia na Yesu kama mfiadini wa kwanza (Math 23:35).

neg:
Yuda Tadei
Injili ya Yohane tu inaripoti neno lake moja, katika simulizi la karamu ya mwisho, alipomuuliza Yesu imekuwaje atajifunua kwao lakini si kwa ulimwengu (14:22). Yesu alimjibu kwamba yeyote anayempenda atashika neno lake, na Baba atampenda na kufanya maskani yake kwake pamoja na Mwana.

neg:
Unyakuo
Kunyakuliwa na ujio wa pili wa Kristo mara nyingi vinachanganya Wakristo wengi. Vivile wakati mwingine ni vigumu kujua mstari upi wa maandiko matakatifu unamaanisha unyakuo au upi kuja kwa Kristo mara ya pili. Hata hivyo, katika kusoma unabii wa Biblia nyakati za mwisho, ni muhimu kutofautisha.
Unyakuo ni wakati Yesu Kristo atakaporudi kuondoka na Kanisa (waumini wote waliomwamini na kumpokea kuwa Bwana na mwokozi wa maisha yao) kutoka duniani yote. Unyakuo ni ilivyoelezwa katika 1Thes 4:13-18 na 1Kor 15:50-54. Waumini waliokufa na miili yao iliyofufuliwa, pamoja na waumini ambao watakuwa wanaishi bado, watakutana na Bwana mawinguni; yote hii itatokea katika dakika moja, kufumba na kufumbua.

neg:
Mapokeo ya Mitume
Mapokeo ya Mitume ndiyo yale yote ambayo Yesu aliwakabidhi Mitume wake, na kwa uwezo wa Roho Mtakatifu yatadumu hata mwisho wa dunia katika mafundisho, liturujia na maisha ya Kanisa.

neg:
Yuda Iskarioti
Humo tunasoma kwamba alikuwa mwekahazina wa kundi la Mitume (Injili ya Yohane 12:6) mwenye tabia ya udokozi ambaye hatimaye alimuuza Yesu Kristo kwa maadui wake wa Baraza la Israeli (Injili ya Mathayo 26:47-49).

neg:
Mtume Yohane
Kabla ya kumfuata Yesu Kristo alikuwa mvuvi na mfuasi wa Yohane Mbatizaji.

neg:
Agano Jipya
Kitabu cha mwisho kinafuata mtindo wa kiapokaliptiko, yaani kinatazama historia kwa jumla kadiri ya imani katika ushindi wa Yesu juu ya shetani na nguvu zote za uovu. Kinaitwa

neg:
Mtume Simoni Mkananayo
Simoni Mkananayo alikuwa mmojawapo kati ya Mitume wa Yesu.

neg:
Fransisko wa Asizi
Siku za mwisho zilijaa ishara za upendo kwa marafiki wake: njiani alibariki Asizi na kuuombea, akamtabiria Klara kuwa atamuona na kufarijika, akawaita ndugu waliokuwa mbali (hata “kaka” Yakopa wa Settesoli kutoka Roma), akawagawia vipande vya mkate akifuata mfano wa Yesu. Katika yote alilenga ustawi wa roho zao na wa shirika, tunavyoona hasa katika baraka zake za mwisho alizozitoa kwa kufuata mfano wa mababu wa Israeli na Musa. Aliwabariki waliokuwepo na kwa njia yao alikusudia kuwabariki wale wote watakaoingia shirikani mpaka mwisho wa dunia.

neg:
Uapolinari
Uapolinari ni fundisho la Apolinari wa Laodikea (alifariki mwaka 390) kwamba Yesu hakuwa na akili ya kibinadamu; badala yake alisema Yesu Kristo alikuwa na mwili na upande wa chini tu wa roho (zinapotokea hisia) lakini akili yake ilikuwa ya Kimungu.

neg:
Wokovu
Siku ya mwisho matokeo ya wokovu yatahusu ulimwengu wote ambao utajumlishwa pamoja na historia yote katika Kristo, aliye Alfa na Omega (Waraka kwa Warumi 8:21,22; Waefeso 1:10).

neg:
Peter Damian
Mara baada ya kifo chake alianza kuheshimiwa kama mtakatifu kwa jinsi alivyotumia nguvu zake zote, za kiroho na za kimwili, kwa Kristo na Kanisa, akibaki kujiona daima “Petro, mtumishi wa mwisho wa wamonaki”.

neg:
Yothamu wa Yuda
Injili ya Mathayo inamtaja katika orodha ya vizazi vya Yesu.

neg:
Mitume Petro na Paulo
Katika Ukristo wa mashariki ndio mwisho wa mfungo wa Mitume.

neg:
Historia ya Kanisa
Maaskofu waliokutana kule Nikea wakapatana juu ya mafundisho ya "Kanuni ya Imani ya Nisea" yanayosema "Twamwamini Bwana mmoja, Yesu Kristo, mwana pekee wa Mungu, mwana wa azali wa Baba, yu Mungu kutoka kwa Mungu, yu nuru kutoka kwa nuru, yu Mungu kweli kutoka kwa Mungu kweli, Mwana wa azali, asiyeumbwa; aliyeshuka kutoka mbinguni kwa ajili yetu wanadamu na kwa wokovu wetu; akatwaa mwili kwa uwezo wa Roho Mtakatifu katika Bikira Maria, akawa mwanadamu; akasulibiwa kwa ajili yetu zamani za Pontio Pilato; aliteswa, akazikwa, siku ya tatu akafufuka kama yanenavyo maandiko matakatifu; akapaa mbinguni, ameketi mkono wa kuume wa Baba; kutoka huko atakuja tena kwa utukufu kuwahukumu walio hai na wafu; na ufalme wake hauna mwisho." Maneno hayo hutumika mpaka leo katika ibada za kikristo (pamoja na "kanuni ya Imani ya Mitume").

neg:
Dismas Mtakatifu
Habari hii inasimuliwa na Injili zote (Math 27:38; Mk 15:27-28,32; Lk 23:33; Yoh 19:18) lakini ni Luka tu anayesema kuwa, kati ya hao wawili waliokuwa msalabani kandokando ya Yesu, mmoja alitubu na kumuomba, "Ee Yesu, unikumbuke utakapoingia katika ufalme wako".

neg:
Mitazamo juu ya Yesu
Katika Uislamu, Yesu (akiitwa kwa heshima nabii Isa bin Mariamu) ni kati ya manabii wakuu na wanaopendwa zaidi, lakini ni mtu tu, asiyetakiwa kabisa kulinganishwa na Mungu.

neg:
Historia ya Wokovu
Injili hiyo ni tofauti sana na zile ndugu kwa mtindo na kwa mpangilio, kwa mafundisho na kwa habari zenyewe. Labda Yohane alisoma walau mojawapo, asipende kurudia habari zilezile, bali kuzikamilisha na kuzisahihisha akiwa ni shahidi bora kati ya mitume wote. Hata hivyo hakutaka kuandika kitabu cha historia tu, bali habari njema hasa kwa kuchimba ishara alizozitenda Yesu zinazotufumbulia fumbo lake mwenyewe na sakramenti zake. Lengo ni kuwafanya wasomaji wamuamini kuwa ni Mwana wa Mungu na kwa kumuamini wapate uzima wa milele. Injili hiyo inatudai tukomae katika maisha ya sala na kutafakari, tukizidi kumuuliza Yesu, “Wewe ni nani?”. Katika Injili hiyo atatupa jibu moja baada ya lingine. Kitabu kilikaribia kukamilika mwaka 90 hivi; toleo la mwisho na sura ya 21 ni kazi ya wanafunzi wa Yohane miaka kama 10 baadaye (Yoh. 20:30-31; 21:24-25).

neg:
Yusufu
Mwingine ni Yosefu wa Arimataya, tajiri wa baraza la Israeli, aliyemzika Yesu.

neg:
Ufunuo wa Yohane
Kitabu cha Ufunuo ni cha mwisho katika orodha ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

neg:
Yesu
Yesu hakuacha maandiko yoyote. Habari zake zinapatikana hasa katika Biblia, kwa namna ya pekee katika Injili na vitabu vingine vya Agano Jipya.

neg:
Mtume Petro
Kwa kuwa Yesu alitakiwa kutumikia, akawafundisha wafuasi wake kutumikia, Petro aliagizwa kuandaa pamoja na Yohane karamu ya mwisho ya Yesu na mitume wake kwenye Pasaka, ambapo ilimbidi akubali kuoshwa naye miguu (Yoh 13:8-9).

neg:
Historia ya Wokovu
Katika karne mbili za utawala wa Waajemi unabii ulizidi kufifia ukiacha nafasi kwa aina nyingine za uongozi wa kiroho: wataalamu wa Torati na watu wenye hekima waliotunga vitabu kwa uvuvio wa Mungu bila ya kupatwa na hali za pekee kama manabii. Manabii wa mwisho walikuwa Hagai, Zekaria, mwandishi wa Kitabu cha Malaki, Obadia, na Yoeli, mbali na wengine ambao hatuwafahamu, lakini walihakiki na kuchangia vitabu vya manabii waliotangulia.

neg:
Alhamisi kuu
Adhimisho la karamu ya mwisho, ambalo kwa kawaida linaendana na kutawadha miguu ya wanaume 12 (au ya watu kadhaa bila kujali jinsia) kwa kuiga tendo la Yesu, ndio mwanzo wa siku tatu kuu za Pasaka ambazo kilele chake ni kesha la usiku wa Pasaka, Yesu anaposadikiwa na Wakristo kuwa amefufuka mtukufu.

neg:
Liturujia ya Ekaristi
Mahali pake maalumu panaitwa altare (kutoka Kilatini) au madhabahu (kutoka Kiarabu), kwa sababu ukumbusho ulioachwa na Yesu katika karamu ya mwisho ni ukumbusho wa sadaka yake ya msalabani.

neg:
Utoto wa Yesu
Nao watamwita jina lake Imanueli;

neg:
Waklara Wakapuchini
Waklara Wakapuchini ni wanawake wamonaki wanaomfuata Yesu kadiri ya karama ya Fransisko wa Asizi na Klara wa Asizi katika maisha ya sala tu.

neg:
Ufufuko wa Yesu
5 Wakaingia kaburini wakaona kijana ameketi upande wa kuume, amevaa vazi jeupe; wakastaajabu. 6 Naye akawaambia, Msistaajabu; mnamtafuta Yesu Mnazareti, aliyesulibiwa; amefufuka; hayupo hapa; patazameni mahali walipomweka. 7 Lakini enendeni zenu, mkawaambie wanafunzi wake, na Petro, ya kwamba awatangulia kwenda Galilaya; huko mtamwona, kama alivyowaambia. 8Wakatoka nje, wakakimbia kutoka kaburini; kwa maana wameingia tetemeko na ushangao; wala hawakumwambia mtu neno, maana waliogopa.

neg:
Mwokozi
Hivyo Agano Jipya linamtaja Yesu Kristo kama Mwokozi mara 16, likisisitiza kuwa ameokoa wote.

neg:
Mtume Andrea
Injili ya Yohane inaarifu kuwa Andrea aliwahi kuwa mwanafunzi wa Yohane Mbatizaji, mpaka nabii huyo alipomuelekeza amfuate Yesu Kristo, "Mwanakondoo wa Mungu" atakayekamilisha kazi yake (Yoh 1:35-40). Andrea akiwa wa kwanza kumtambua Yesu kuwa Masiya, alimtambulisha kwa ndugu yake (Yoh 1:41).

neg:
Ekaristi
Katika imani ya Kanisa Katoliki na Waorthodoksi sakramenti inayokamilisha ubatizo na kipaimara ni ekaristi, iliyo kuu kuliko sakramenti zote kwa sababu ndiyo Yesu mzima, Mungu-mtu, katika maumbo ya mkate na divai. Walioshiriki kifumbo kifo na ufufuko wake wakapokea kwake paji la Roho Mtakatifu, wanaalikwa kukaribia mara kwa mara meza anapowalisha na kuwanywesha Mwili na Damu yake ili washiriki uhai wake kwa dhati zaidi na zaidi. “Aulaye mwili wangu na kuinywa damu yangu hukaa ndani yangu, nami hukaa ndani yake. Kama vile Baba aliye hai alivyonituma mimi, nami ni hai kwa Baba; kadhalika naye mwenye kunila atakuwa hai kwa mimi” (Yoh 6:56-57). Ubatizo na kipaimara havirudiwi, vinadumu ndani ya mtu kama mifupa ambayo ekaristi ya mara kwa mara inazidi kuitia mwili na damu.

neg:
Historia ya Wokovu
Mwishoni kuna maagizo, taarifa na salamu mbalimbali (1Kor 16:1-4). Ndiyo sababu barua ni ndefu na inagusa mambo mengi ambayo Paulo aliyatazama kwa hekima ya juu inayotokana na msalaba wa Kristo. Kati ya mambo mengi muhimu zaidi, barua hiyo inatunza simulizi la kwanza la karamu ya mwisho ya Bwana Yesu (11:23-25) na kanuni ya imani ya kwanza inayoorodhesha pia matokeo ya Kristo Mfufuka (15:3-8).

neg:
Yesu
Vibaraka hao ni Herode Mkuu (37 KK-4 KK) na wazawa wake, ambao tena hawakuwa Waisraeli halisi bali Waedomu ingawa kabila lao lililazimishwa kuingia dini ya Uyahudi karne iliyotangulia. Ukoo huo unajulikana kwa ukatili, uchu wa madaraka na uzinifu wake.

neg:
Isa
Waislamu pamoja na Wakristo wanaamini kuwa Isa atarudi tena ulimwenguni kukamilisha kazi yake aliyoiacha baada ya kupaa kwenda kwa Mola wake, na haya yanaelezwa katika vitabu vya dini vya Kiislamu na vya Kikristo, lakini wanahitilifiana kuhusu namna na njia aliyoondokea ulimwenguni.

neg:
Historia ya Wokovu
Paulo kupeleka mchango Yerusalemu (Mdo 20:16-21:36) ndio mwisho wa kipindi cha utume wake mkubwa zaidi. Sura tisa za mwisho za Matendo ya Mitume zinatusimulia kinaganaga habari zake kuanzia 58 hadi 63, ambapo karibu miaka yote alikaa kifungoni akisubiri kesi (Mdo 23:12-24; 24:22-25:22; 28:11-16,23:30). Bila ya shaka ilikuwa ya majaribu makubwa kwake, lakini ilimpa nafasi ya kutafakari mafumbo ya wokovu kwa undani zaidi tena, na ya kumshuhudia Kristo mbele ya wafalme (Agripa II na nyumba ya Kaisari) alivyotabiriwa. Kwa Luka ni muhimu sana kwamba Paulo alifika Roma na kuanza huko kazi yake ya utume, kiasi kwamba hakuendelea kuandika kilichofuata.

neg:
Teresa wa Mtoto Yesu
Teresa, mtoto wa tisa na wa mwisho wa Louis Martin na Marie-Azélie Guérin (Zélie), ambao wanaheshimiwa kama wenye heri tangu tarehe 19 Oktoba 2008 na kama watakatifu tangu tarehe 18 Oktoba 2015, alizaliwa tarehe 2 Januari 1873 kwenye barabara Saint-Blaise 42, huko Alençon, mkoa wa Normandie (Ufaransa).

neg:
Salome (mke wa Zebedayo)
Salome (kwa Kiebrania: שלומית, "Shelomit", kutoka mzizi שָׁלוֹם, shalom, yaani amani) alikuwa mke wa Zebedayo na mfuasi wa Yesu Kristo pamoja na wanae Yakobo Mkubwa na Mtume Yohane, waliokuwa marafiki wakuu wa Yesu pamoja na mtume Petro.

neg:
Kupaa Bwana
Ni kwamba imani hiyo inafundisha kuwa siku arubaini baada ya kufufuka, Yesu alipaa mbinguni mbele ya wanafunzi wake. Hataonekana tena rasmi mpaka arudi siku ya mwisho. “Huyu Yesu aliyechukuliwa kutoka kwenu kwenda juu mbinguni, atakuja jinsi iyo hiyo mlivyomwona akienda zake mbinguni” (Mdo 1:11). “Mkiwa mmefufuliwa pamoja na Kristo, yatafuteni yaliyo juu, Kristo aliko, ameketi mkono wa kuume wa Mungu” (Kol 3:1).

neg:
Amri Kumi
Hata hivyo wafuasi wa Yesu Kristo wanazishika kadiri ya utimilifu wake ulioletwa naye kama Agano Jipya. Mifano ya ukamilisho huo ni mafundisho ya Yesu katika Injili ya Mathayo 5:17-48.

neg:
Mwokozi
Mwokozi katika teolojia ya Ukristo, ni sifa mojawapo ya Yesu kutokana na imani ya kwamba ndiye aliyetekeleza wokovu wa binadamu wote.

neg:
Isa
Kwao nabii Isa ni mtume anayeaminiwa kuwa mmojawapo wa mfululizo wa mitume na manabii watukufu 124,000 wa Mwenyezi Mungu walioletwa ulimwenguni kuwapasha wanadamu ujumbe wa umoja wake, ili wamuabudu Yeye peke yake akiwa ndiye Muumba na Mruzuku wao hapa duniani.

neg:
Fransisko wa Asizi
Hivyo miaka ya ushindi na uenezi wa shirika, ndiyo miaka michungu zaidi kwake, kiasi kwamba akajaribiwa kukata tamaa na kujiona amedanganyika. Lakini akadumu kutegemea maongozi ya Mungu kwa shirika lake, akapokea mateso hayo pamoja na ya mwili kama namna nyingine ya kushiriki hali ya watu wa mwisho, na hasa ya Yesu msulubiwa aliyesalitiwa na wanafunzi wake.

neg:
Mtume Mathia
Mtume Mathia (kwa Kigiriki "Matthias" kutokana na "Mattathias", kwa Kiebrania "Mattithiah", maana yake "Zawadi ya Mungu") kadiri ya Matendo ya Mitume 1:21-22 alikuwa mfuasi wa Yesu Kristo tangu alipobatizwa na Yohane Mbatizaji hadi alipopaa mbinguni mwaka 30 (au 33).

neg:
Fransisko wa Asizi
Kwanza ni kumbukumbu za uongofu wa Fransisko na za maisha asili ya shirika ambayo ndugu wote wafananishe nayo maisha yao. Katika kumbukumbu hizo hakutaja mateso yote aliyojaliwa na Mungu, bali alifafanua chaguo lake la kumfuata Yesu fukara kama utajiri pekee anaowaachia watoto wake. Hivyo wasia, ukiunganisha maagizo ya kanuni na mang’amuzi ya mwanzilishi, ukabaki katika shirika kama mwiba mwilini mwa wanaopenda kulegeza kamba, na kama changamoto kwa wote kadiri walivyompenda Fransisko, kwa kuwa ndiyo maneno yake ya mwisho aliyoyatoa kwa upendo mkuu akiwa amefanana na Yesu msulubiwa hata mwilini mwake. Ndiyo sababu toka mwanzo wasia ulisababisha shirikani mabishano yaliyohitaji kuingiliwa kati na Mapapa. Upande wa wasia walisimama ndugu waaminifu, ingawa kipindi fulani baadhi yao (Fraticelli) walipita kiasi hata kujitenga na Kanisa ili kupigania ufukara; baada yao kosa hilo halijarudiwa tena. Baadhi ya marekebisho ya shirika (k. mf. Wakapuchini) yalijifunga kushika wasia pamoja na kanuni, na hivyo wakafaulu kurudia maisha asili.

neg:
Mifano ya Yesu
Mifano ya Yesu inaweza kusomwa katika Injili zote nne za Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo, lakini pia katika Injili nyingine zilizoandikwa baadaye. Injili ya Luka ndiyo inayoongoza kwa wingi wa mifano (50 hivi).

neg:
Mtume Petro
Simoni Petro alikuwa Myahudi wa karne ya 1, mfuasi wa Yesu Kristo, tena kati ya wandani wake.

neg:
25 Septemba
Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu ya mtakatifu Kleofa, mfuasi wa Yesu, na ya mtakatifu Firmino wa Amiens, askofu

neg:
Karamu ya mwisho
Katika Injili, hasa ile ya Luka, Yesu alishiriki mara nyingi karamu alizoandaliwa au alipoalikwa, kama vile ile ya arusi ya Kana. Ingawa jambo hilo lilisababisha aitwe "mlafi na mlevi", kwake ilikuwa nafasi ya kuzidi kujitambulisha kwa matendo na maneno na ya kutoa mafundisho yake.

neg:
Yesu
Kwa imani hiyo, Yesu ni Mungu na mtu kwa pamoja, ndiyo sababu ni mshenga pekee kati ya Mungu na watu. “Kwa sababu Mungu ni mmoja, na mpatanishi kati ya Mungu na wanadamu ni mmoja, mwanadamu Kristo Yesu” (1Tim 2:5). “Katika yeye unakaa utimilifu wote wa Mungu, kwa jinsi ya kimwili” (Kol 2:9). Hivyo ni Mungu kweli na mtu kweli.

neg:
Utume wa Yesu
34 Petro akafumbua kinywa chake, akasema, Hakika natambua ya kuwa Mungu hana upendeleo; 35 bali katika kila taifa mtu amchaye na kutenda haki hukubaliwa na yeye. 36 Neno lile alilowapelekea wana wa Israeli akihubiri habari njema ya amani kwa Yesu Kristo (ndiye Bwana wa wote), 37 jambo lile ninyi mmelijua, lililoenea katika Uyahudi wote likianzia Galilaya, baada ya ubatizo aliouhubiri Yohana; 38 habari za Yesu wa Nazareti, jinsi Mungu alivyomtia mafuta kwa Roho Mtakatifu na nguvu naye akazunguka huko na huko, akitenda kazi njema na kuponya wote walioonewa na Ibilisi; kwa maana Mungu alikuwa pamoja naye. 39 Nasi tu mashahidi wa mambo yote aliyoyatenda katika nchi ya Wayahudi na katika Yerusalemu; ambaye walimwua wakamtundika mtini. 40 Huyo Mungu alimfufua siku ya tatu, akamjalia kudhihirika, 41 si kwa watu wote, bali kwa mashahidi waliokuwa wamekwisha kuchaguliwa na Mungu, ndio sisi, tuliokula na kunywa pamoja naye baada ya kufufuka kwake kutoka kwa wafu. 42 Akatuagiza tuwahubiri watu na kushuhudia ya kuwa huyu ndiye aliyeamriwa na Mungu awe Mhukumu wa walio hai na wafu. 43 Huyo manabii wote humshuhudia, ya kwamba kwa jina lake kila amwaminiye atapata ondoleo la dhambi.

neg:
Masiya
Hadithi za Uislamu pia zinafundisha kwamba nabii Isa, mwana wa Bikira Mariamu, alikuwa ametabiriwa kama "Masih" (المسيح) wa Waisraeli, na kwamba atarudi duniani siku ya Kiyama, pamoja na "Mahdi", ili kumsinda "Masih ad-Dajjal", yaani Mpingakristo.

neg:
Mtume Filipo
Hatimaye, katika karamu ya mwisho ya Yesu na mitume wake alimuomba awaonyeshe Baba (Yoh 14:8) akalaumiwa naye kwa kutomtambua ndani yake (Yoh. 14:9).

neg:
Karamu ya mwisho
Karamu ya mwisho inamaanisha mlo wa mwisho wa Yesu Kristo hapa duniani, ambao aliula pamoja na mitume wake kabla hajakamatwa na hatimaye kusulubiwa.

neg:
Maria wa Kleopa
Maria wa Kleopa (kwa Kigiriki Μαρία ἡ τοῦ Κλωπᾶ, "María hē tou Clōpá") alikuwa mwanamke Myahudi aliyemfuata Yesu Kristo hadi Kalivari (Yoh 19:25).

neg:
Vitabu vya Samweli
2Sam 24 pia inatuchorea sura yake ya kiroho: alipoadhibiwa na Mungu kwa tauni iliyoua Waisraeli wengi baada ya yeye kuhesabu askari wote alioweza kuwategemea vitani, basi kama mchungaji mwema aliomba adhabu imuangukie mwenyewe, lakini si kondoo zake wasio na kosa. Mfalme wa kumpendeza Mungu ni mchungaji wa watu wake; Yesu Kristo mwana wa Daudi anawajua kondoo zake mmojammoja kwa jina, naye amejitwisha adhabu ya makosa yao: ndiye mfalme na mchungaji bora (Yoh 10:11-18).

neg:
Shirika la Yesu
Mwanzilishi wake ni Ignas wa Loyola, Mhispania ambaye alikuwa mwanajeshi. Mwaka 1521 alijeruhiwa vibaya vitani. Alipokaa hospitalini muda mrefu akasikia wito wa Mungu uliobadilisha maisha yake. Kisha kuacha jeshi, akamtolea Bikira Maria upanga wake akawa "Mwanajeshi wa Kiroho". Alifuata kwa juhudi zote maisha ya kiroho na kutunga Mazoezi ya Kiroho ili kuongoza watu wamfuate Yesu Kristo.

neg:
Ufufuko wa Yesu
Ufufuko wa Yesu ndio tukio kuu lililotangazwa daima na Kanisa lake lote kuhusu mwanzilishi wake, Yesu Kristo, kuanzia ushuhuda wa Mitume wa Yesu na maandiko ya Agano Jipya, hususan Injili, hadi leo.

neg:
Emmaus Shule ya Biblia
Wanafunzi wawili waliosafiri kwenda Emau (Emmaus), Bwana Yesu alipowatokea aliwafundisha mambo yaliyomhusu YEYE MWENYEWE; Luka 24:27. Hilo ndilo lengo kubwa la shule ya Emmaus: Kuwafundisha mambo yanayomhusu Mwokozi, na kuwaelekeza jinsi ya kukutana naye ili waweze kusema pia, „Je! mioyo yetu haikuwaka ndani yetu hapo alipokuwa akisema nasi njiani, na kutufunulia maandiko?“ (Luka 24:32).
Ni mtu gani anayeweza kujiunga kuwa mwanafunzi wa EMMAUS? Mtu yeyote anayejua kusoma na kuandika anakaribishwa kujifunza masomo ya EMMAUS.

neg:
Mkate wa uzima
Pamoja na kwamba Injili hiyo haisimulii jinsi Yesu alivyowaachia wanafunzi wake mwili na damu yake katika maumbo ya mkate na divai wakati wa karamu ya mwisho, inazungumzia fumbo la ekaristi hasa katika sehemu ya mwisho ya hotuba hiyo, ikisisitiza kuwa Yesu amejifanya chakula kweli na kinywaji kweli.

neg:
Utume wa Yesu
Utume wake wa mwisho mjini Yerusalemu ulianza na tukio la kuingia Yerusalemu kwa shangwe ya Wayahudi walioamini kwamba ndiye Masiya, hasa baada ya muujiza mkuu alioufanya, yaani kumfufua Lazaro wa Bethania kutoka kaburini siku ya nne baada ya kifo. Injili zinasimulia kirefu zaidi habari za hiyo wiki ya mwisho kutokana na umuhimu wake kama kilele cha yote.

neg:
Teresa wa Mtoto Yesu
“Mimi nahitaji kufungua tu Injili takatifu ili ninuse mara manukato ya maisha ya Yesu, na hapo nijue njia ambayo nipige mbio juu yake; nami nakimbilia nafasi ya mwisho, si ile ya kwanza… Nahisi kwamba hata kama dhamiri yangu ingelemewa na makosa yote ya jinai yanayoweza kufanyika… kwa moyo uliovunjika kwa uchungu ningejitupa mikononi mwa Yesu Mwokozi wangu, kwa sababu najua anampenda mwana mpotevu”.

neg:
Isa
Alitabiri kuwa baada yake atakuja Mmoja ambaye atawafundisha wanadamu ukweli wote na kuwaongoza kwenye haki na kuwaeleza kila wanalolihitaji katika maisha yao. Ujumbe wake ulikuwa ni wa mwisho kabla ya ule wa Mtume Muhammad ambao ndio wa mwisho kabisa kwa wanadamu wote.

neg:
Maria wa Yesu Ekaristi
Maria wa Yesu Ekaristi (kwa Kihispania: María de Jesús Sacramentado; jina la awali: Maria Navidad Venegas de la Torre, Zapotlanejo, Jalisco, 8 Septemba 1868 - Guadalajara, 30 Julai 1959) alikuwa mwanamke Mkristo wa Meksiko aliyeanzisha shirika la Mabinti wa Moyo Mtakatifu wa Yesu.

neg:
Mtume Petro
Akiwa na silika ya uchangamfu, alikuwa msemaji mkuu kati ya mitume wa Yesu; hasa walipoulizwa naye wanamuona kuwa nani, akajibu: "Wewe ndiwe Kristo, Mwana wa Mungu aliye hai" (Math 16:16). Ndipo alipojibiwa na Yesu: "Heri wewe Simoni Bar-Yona, kwa kuwa mwili na damu havikukufunulia hili, bali Baba yangu aliye mbinguni. Nami nakuambia: Wewe ndiwe Petro, na juu ya mwamba huu nitalijenga Kanisa langu, wala milango ya kuzimu haitalishinda. Nami nitakupa wewe funguo za ufalme wa mbinguni; na lolote utakalolifunga duniani, litakuwa limefungwa mbinguni, na lolote utakalolifungua duniani, litakuwa limefunguliwa mbinguni" (Math 16:17-19).

neg:
Adamu mpya
Adamu mpya, Adamu wa pili au Adamu wa mwisho (1Kor 15:45) ni kati ya majina ya Yesu katika Agano Jipya.

neg:
Mtakatifu Paulo
Alimaliza ushuhuda wake kwa Yesu kwa kufia dini yake mjini Roma chini ya Kaisari Nero.

neg:
Thomas Aquinas Mtakatifu
Mwaka 1272, akiitwa na mfalme Karolo I wa Angiò, alirudishwa Napoli na kupanga upya masomo ya teolojia kwenye chuo kikuu karibu na konventi yake asili. Huko alijitosa pia kuhubiria watu wa kawaida, nao walimiminika kumsikiliza. Mahubiri ya Kwaresima yake ya mwisho, aliyoyatoa katika kanisa la San Domenico Maggiore, yametunzwa kwa jina la “Opusculi” (yaani “Vijitabu”). Humo tunasoma alivyofafanua kwa usahili Kanuni ya Imani ya Mitume, [[sala++ ya [[Baba Yetu]], [[Amri Kumi]] na sala ya [[Salamu Maria]].

neg:
Yuda Tadei
Yuda Tadei ni jina la mmojawapo kati ya Mitume wa Yesu, ambalo Injili zinajitahidi kumtofautisha na Yuda Iskarioti, msaliti wa Yesu.

neg:
Siku ya Bwana
Jina linapatikana katika kitabu cha mwisho cha Biblia ya Kikristo, Ufunuo (1:10).

neg:
Ufunuo
Uislamu pia unakubali ufunuo wa Mungu kwa Wayahudi kupitia manabii, Isa (Yesu) akiwa mmojawao, lakini unaamini ufunuo huo umekamilishwa kupitia Muhammad, nabii wa mwisho na mkuu kuliko wote, na umeandikwa katika Kurani, inayohesabiwa "neno la Mungu" kwa maana kamili, kwa kuwa limetoka kwake na kuandikwa bila mabadiliko.

neg:
Teresa wa Yesu
Teresa wa Yesu (Avila, Hispania, 28 Machi 1515 - Alba de Tormes, Hispania, usiku wa kuamkia tarehe 15 Oktoba 1582) ni jina la kitawa la Teresa Sánchez de Cepeda Ávila y Ahumada, maarufu pia kama Teresa wa Avila.

neg:
Isa
Makundi ya namna hiyo yalitengana baada ya Nabii Isa kuondoka ulimwenguni na kuwaachia wafuasi wake waendeleze kazi yake ya kutangaza dini ya Mwenyezi Mungu. Wafuasi waliokuja baada ya wale kumi na mbili waliokuwa pamoja naye, walitoa fikra na mawazo yao kuhusu Isa, hivyo baada ya muda waligawanyika makundi mbalimbali.

neg:
Yesu
Lakini wakati wote wa Agano Jipya, yaani tangu Yesu alipozaliwa hadi mwisho wa maisha ya mitume wake, nchi hiyo haikuwa huru, bali chini ya himaya ya Warumi, ingawa pengine hao waliwakabidhi vibaraka, yaani watawala wenyeji waliowekwa na wakoloni.

neg:
Gamalieli
Muhimu zaidi ni Gamalieli mwingine, Gamalieli I au Gamalieli mzee, kiongozi wa Mafarisayo katika karne ya 1 B.K. Anatajwa katika Agano Jipya, ambayo ni sehemu ya pili ya Biblia ya Kikristo, kama mwalimu wa mtume Paulo aliyewatetea mitume wa Yesu. Mapokeo ya Ukristo yanamheshimu kama mtakatifu). Katika Talmud ya Uyahudi anatajwa kwa heshima kama Rabban Gamliel.

neg:
Maria Magdalena
Baada ya Maria, hao pia walitokewa na Yesu mwenyewe, kuanzia mtume Petro.

neg:
Simba wa Yuda
Katika ukristo, Simba wa Yuda alikuwa Yesu. Mashirika mengi ya kikristo hutumia jina simba wa Yuda kama alama au hata jina lao.
Jina hili liko katika Agano Jipya Katika kitabu cha Ufufunuo 5:5; "Na mmoja wa wale wazee akaniambia," Usilie: tazama, Simba wa kabila la Yuda, mjukuu maarufu wa Daudi, Amefungua kitabu, na amefungulia mihuri yake saba. "
Matumizi katika CS Lewis Mambo ya nyakati ya Narnia ya simba aitwaye Aslan kama Masihi inaweza kuwa takwimu kurejea mstari huu wa Ufunuo.

neg:
Mtume Mathayo
Kabla hajaitwa na Yesu Kristo amfuate, Mathayo alikuwa mtozaushuru, na kwa sababu hiyo alitazamwa na Wayahudi kama msaliti wa taifa na mkosefu.

neg:
Msalaba wa Yesu
Yesu alipokufa, nafsi yake ya Kimungu iliendelea kushikamana na roho na mwili vilivyotengana: kwa hiyo mwili wake uliozikwa haukuweza kuoza kaburini; roho yake ilishukia kuzimu kuwatoa waadilifu waliomtangulia awaingize pamoja naye mbinguni. “Mwili wake aliuawa, bali roho yake akahuishwa, ambayo kwa hiyo aliwaendea roho waliokaa kifungoni, akawahubiri” (1Pet 3:19). “Roho yake haikuachwa kuzimu, wala mwili wake haukuona uharibifu” (Mdo 2:31).

neg:
Kleofa
Kleofa (kwa Kigiriki Κλεόπας, Kleopas) alikuwa Mkristo wa karne ya 1, maarufu kwa kutokewa na Yesu Kristo mfufuka akiwa njiani kutoka Yerusalemu kwenda Emau pamoja na mwanafunzi mwingine (Lk 24:13-32).

neg:
Nabii Zekaria
Kazi ya nabii huyo, iliyoanza wakati uleule alipotabiri nabii Hagai, ni mwanzo wa kipindi cha mwisho cha unabii katika Israeli kabla ya ujio wa Yohane Mbatizaji na Yesu Kristo.

neg:
Mifano ya Yesu
Ni kwamba mifano ya Yesu inaonekana kwanza hadithi za kuvutia zinazochora vizuri maisha ya watu yalivyokuwa katika mazingira yake. Hata hivyo wataalamu wanaonyesha kwamba ujumbe wa dhati umefichika hasa katika sehemu ya mwisho ya habari, ambapo kuna jambo lisilo la kawaida, yaani lisilotokea kweli.

neg:
Maria Magdalena
Maria Magdalena, yaani wa Magdala (kwa Kigiriki Μαρία ἡ Μαγδαληνή) ni mmoja kati ya wanafunzi maarufu zaidi wa Yesu wa Nazareti, hasa kutokana na sifa ya kuwa wa kwanza kumuona amefufuka (Mk 16:9; Yoh 20:16).

neg:
Adamu mpya
Humo mara mbili Mtume Paulo anafananisha Yesu na Adamu.
Katika 1Kor 15:22 anasema, "kama vile katika Adamu wote wanakufa, vivyo hivyo katika Kristo wote watafanywa hai" while in verse 45 he calls Jesus the "last/ultimate/final Adam".

neg:
Mtakatifu Paulo
Alifanya hivyo mpaka alipotokewa na Yesu Kristo mfufuka akiwa njiani kwenda Damaski, Syria (kwa umuhimu wake katika Historia ya Wokovu habari hii inasimuliwa mara tatu katika kitabu cha Matendo ya Mitume: 9:1-19; 21:12-18 na 22:5-16). Jibu lake kwa Yesu lilikuwa (Mdo 22:10): "Nifanye nini, Bwana?"

neg:
Mtakatifu Paulo
Mtume Paulo (7-67 hivi) ni mmisionari mkuu wa Yesu Kristo katika historia ya Kanisa.

neg:
Theodosius Mkuu
Theodosius alikuwa Kaizari wa mwisho aliyetawala dola zima la Roma. Ndiye aliyetangaza Ukristo wa Kikatoliki kuwa dini rasmi ya dola.

neg:
Mtume Thoma
Mfano mmojawapo ni pale ambapo katika karamu ya mwisho alimjibu Yesu kwa wasiwasi: "Bwana, hatujui uendako; tutajuaje basi njia?" (Yoh 14:5). Ndipo Yesu alipojitambulisha kama njia: "Mimi ndimi njia, ukweli na uzima" (Yoh 14:6).

neg:
Petro wa Narbone
Petro wa Narbone (Narbonne, Ufaransa - Yerusalemu, leo kati ya Israeli na Palestina, 14 Novemba 1391) alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo, padri na mmisionari katika Nchi takatifu ya Yesu.

neg:
Mtume Mathia
Kabla ya Pentekoste wa mwaka huo, Mtume Petro alipendekeza kwamba mmoja kati ya wafuasi wa kwanza wa Yesu ashike nafasi ya marehemu mtume Yuda Iskarioti, na kura ya bahati ilimuangukia Mathia.

neg:
Mfariji
Mfariji au Mtetezi au Msaidizi ni tafsiri ya neno la Kigiriki παράκλητος, parakletos (kwa Kiingereza "Paraclete" na kwa Kilatini "paracletus") lililotumiwa na Yesu Kristo kadiri ya Injili ya Yohane (14:15-27).

neg:
Historia ya Kanisa
Biblia ya Kikristo inatuambia jinsi wafuasi wa Yesu walivyoanza kukata tamaa lakini baadaye wakakutana na Yesu aliyefufuka. Akaonana nao na kuwafundisha katika kipindi cha siku arobaini baada ya Pasaka na hatimaye akapaa mbinguni.

neg:
Historia ya Wokovu
Katika pigo la kumi Waisraeli waliopolewa kwa kuipaka milango yao damu ya mwanakondoo (Kut 11:1-10; Mdo 7:36-37; Eb 11:28). Hivyo Mungu aliwaandaa watu kupokea imani kwa Yesu Kristo, Mwanakondoo wa kweli na Mkombozi wa waliokuwa watumwa wa dhambi, shetani na kifo (Yoh 19:36; 1Kor 5:7; 1Pet 1:18-20). Hiyo ni wazi katika ibada iliyoagizwa ifanyike kila mwaka (Kut 12:1-14), yaani Waisraeli wale nyama ya mwanakondoo dume asiye na hila, pamoja na mkate usiotiwa chachu na mboga ya majani machungu. Yesu akaifanya ibada hiyo iwe ibada kuu ya agano jipya la milele, akiagiza tuifanye kwa ukumbusho wake, si tena kwa ukumbusho wa kutoka Misri (1Kor 11:23-26).

neg:
Bikira Maria
Malaika alimsalimia Maria “umejaa neema” (Lk 1:28) maana ndiye tunda bora la ukombozi ulioletwa na Yesu. Ni imani ya Wakatoliki kwamba kwa stahili za Mwanae alikingiwa asirithi kwa wazazi dhambi ya asili na madonda yanayotokana nayo, wala asitende dhambi maisha yake yote. Kwa maneno mengine, Bikira Maria tangu atungwe mimba Mungu alimkinga na kila doa la dhambi kwa kutazamia [[stahili]] za Yesu Kristo aliye Mkombozi wa binadamu wote. Ndiye aliyekombolewa kwa namna bora kushinda viungo vyote vya Kanisa. Maisha yake yote hakutenda dhambi hata moja. Mapokeo ya [[mashariki]] yanamuita “A Panagia” = “Mtakatifu tu”. Dogma hiyo ilitangazwa na [[papa Pius IX]] mwaka [[1854]], halafu mwaka [[1858]] Bikira Maria alijitambulisha kama Mkingiwa kwa [[Bernadeta Soubirous]] huko [[Lurdi]] ([[Ufaransa]]). Tena mwaka [[1917]] huko [[Fatima]] ([[Ureno]]) aliwafunulia [[Lusia Marto|Lusia]], [[Fransisko Marto|Fransisko]] na [[Yasinta Marto]] moyo wake safi usio na doa.