query: Je,sayansi ni nini?

pos:
Sayansi
Sayansi ni maarifa yanayopatikana kwa kufanya vitendo, kutazama na kujaribu kweli ambazo zimebainishwa hazijathibitishwa.

neg:
Dunia
Dunia yetu ni sayari pekee inayojulikana mpaka sasa ambapo binadamu na viumbe vingine vinaweza kuishi. Wanasayansi bado wanafanya ufafiti kujua kama kuna kuna viumbe hai kwenye sayari nyingine.

neg:
Historia
Historia (kutoka Kigiriki "ιστορια", historia; pia "tarehe" kutoka Kiarabu تاریخ "tarih" kwa maana ya "historia": pia tena "mapisi") ni somo kuhusu maisha ya binadamu na utamaduni wao wakati uliopita.

neg:
Nyurosaikolojia
Nyurosaikolojia ni taaluma ya kisayansi ya msingi inayochunguza muundo na utendaji wa ubongo kuhusiana na taratibu maalum za kisaikolojia na tabia wazi. Neno nyurosaikolojia limetumika kwa uchunguzi wa vidonda katika binadamu na wanyama. Pia imetumika katika juhudi za kurekodi shughuli za umeme kutoka kwa seli binafsi (au vikundi vya seli) katika mamali wa hali ya juu (pamoja na utafiti kiasi wa binadamu wagonjwa). Ni ya kisayansi katika mtazamo wake na inashiriki mtazamo wa akili wa utengenezaji wa maelezo na saikolojia tambuzi na sayansi tambuzi. Ni moja ya taaluma za kisaikolojia isiyofuata mfumo mmoja wa mawazo, wakati mwingine ikipishana na mawanda kama vile sayansi ya neva, falsafa (hasa falsafa ya akili), nyurolojia, taaluma ya tiba ya magonjwa ya akili na sayansi ya kompyuta (hasa kwa kutumia mitandao bandia ya neva).

neg:
Ujuzi
Kimsingi tunaona tofauti kati ya ujuzi na rai au hoja tupu. Rai na hoja zinakuja pamoja na hisia na maarifa ambayo mara nyingi haikutafakariwa kimakini. Kinyume chake ujuzi ni yale tunayoona kuwa yana kiwango kikubwa cha uhakika baada ya kujadiliwa na watu wengi katika mchakato unaoeleweka. Lakini kila ujuzi una kiwango cha kukosa uhakika kwa sababu uwezekano wa makosa katika kuelewa uhalisia unabaki kila wakati.

neg:
Uainishaji wa kisayansi
Uainishaji wa kisayansi (ing. ", ") ni jinsi wataalamu wa biolojia wanavyopanga viumbehai kama mimea na wanyama kwa vikundi kwenye ngazi mbalimbali. Inaweza kuitwa pia taksonomia.

neg:
Kisansi
Kisansi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi na Pakistan inayozungumzwa na Wasansi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kisansi nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 60,000. Pia kuna wasemaji 16,200 nchini Pakistan (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisansi iko katika kundi la Kiaryan.

neg:
Sayari
Sayari (kwa Kiingereza "planet") ni kiolwa kikubwa cha angani linalozunguka jua (au nyota nyingine) na kung'aa kutokana na nuru ya jua iliyoakisiwa, tofauti na nyota na jua zinazong'aa peke yake. Kwa macho inaonekana kama nyota, lakini baada ya kuitazama kwa muda wa mwaka inaonekana inabadilisha mahali pake angani, tofauti na nyota kwa jumla.

neg:
Wakati
Hapa sayansi inajaribu kuona wakati kama wanda (dimensioni) moja ya ulimwengu pamoja na zile tatu za nafasi ya ulimwengu. Hapa huitwa "wanda ya nne" (the fourth dimension).

neg:
Sayansi
Sayansi na jamii huenda pamoja katika kuleta mabadiliko, kwa kuwa mabadiliko huletwa na watu wenyewe.

neg:
Biolojia
Biolojia ni sayansi asilia inayohusu utafiti wa uhai na viumbehai, kama vile mimea, wanyama, kuvu (kama uyoga), bakteria na virusi, na jinsi vinavyohusiana kati yao na katika mazingira yao, pamoja na muundo wao, kazi, ukuaji, asili, mageuko, uenezi, na nadharia ya uainishaji.

neg:
Anthropolojia ya Kimarekani
McGrew anapendekeza ufafanuzi wa utamaduni ambao anauona kuwa wa manufaa kisayansi wakati mtu anaposoma kuhusu utamaduni wa nyani. Anaendelea kusema wanasayansi hawawezi kuyapata kwa urahisi mawazo au maarifa ya kibinafsi kuhusu nyani. Basi, ikiwa utamaduni unaweza kufafanuliwa katika muktadha wa maarifa, inaonekana wanasayansi wamebanwa katika jitihada zao za kuchunguza utamaduni wa nyani. Badala ya kufafanua utamaduni kama aina ya maarifa, McGrew anapendekeza kuwa tuuangalie utamaduni kama mchakato. Yeye orodhesha hatua sita katika mchakato:McGrew anaungama kuwa kigezo hiki cha hatua sita kinaweza kuwa kigumu kutokana na ugumu wa kuchunguza tabia za nyani wakiwa wameghadhabika. Lakini anasisitiza umuhimu wa ufafanuzi wa utamaduni "ulio mpana":
Utamaduni unachukuliwa kuwa tabia ya kikundi fulani mahsusi inayopatikana kutokana na athari za kijamii. Hapa kikundi kinachukuliwa kuwa kipashio halisi cha spishi iwe kikosi cha askari, ukoo, au kijikundi. "Prima facia" Ushahidi hasa wa utamaduni unatoka ndani ya spishi lakini unaweza kutolewa katika kikundi kizima pale tofauti za kitabia zinapodhihirika kwa mfano ikiwa mpangilio ni uleule katika jumuia moja ya sokwe lakini haupo katika jumuia nyingine au wakati ambapo jumuia tofauti zinapotenda aina tofauti za mpangilio mmoja. Pendekezo la utamaduni katika vitendo lina uzito pale tofauti katika kikundi haziwezi kuelezewa na mambo ya kiekolojia ...
kama anavyoelezea Charles Frederick Voegelin, ikiwa “utamaduni” utajikita tu katika ufafanuzi wa “tabia ambazo mja alijifundisha”, basi wanyama wana utamaduni.

neg:
Msimu (lugha)
Ya nne ni maendeleo ya sayansi na teknolojia: hayo pia huwa chanzo cha misimu; vitu vipya vinavyojitokeza katika jamii vinadai uwepo wa maneno yanayozuka, kwa mfano, bajaji na digitali.Katika misimu kuna aina tatu ambazo ni:

neg:
Maana ya maisha
Kipindi cha sasa kimeyaona mabadiliko makuu katika dhana ya hali ya binadamu. Sayansi ya kisasa imefanikiwa kuandika upya uhusiano kati ya wanadamu na ulimwengu halisia, maendeleo katika matibabu na teknolojia yametufanya tuwe huru kutoka maradhi ya vipindi vya awali, na falsafa - hasa kufuatia mgeuko wa kilugha - ilibadilisha jinsi uhusiano kati ya watu unavyotazamwa.

neg:
Sosholojia
Sosholojia ni fani ya sayansi inayochunguza mwenendo wa kijamii, yaani binadamu katika maisha ya jamii: unavyoanza, unayoendelea, unavyojipanga na unavyosababisha miundo.

neg:
Wakati
Vipindi kama mwezi na wiki hupanga siku ndani ya kalenda.
Sayansi haijaridhika tena na vipimo hivi vya kawaida. Mizunguko ya dunia au siku hazilingani kikamilifu. Hapa sayansi imeondoka katika siku kama msingi wa vipimo bya wakati. Badala yake imechukua muda wa sekunde na kukiliganisha kwa mwendo wa atomi.

neg:
Maabara
Maabara (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: ) ni jengo au chumba maalumu kinachotumika kwa ajili ya majaribio na utafiti wa kisayansi.

neg:
Sayansi ya Jamii
Sayansi ya jamii ni somo kuhusu jamii za kibinadamu. Ni sayansi ya kijamii (ambayo kwa kawaida huwa jina lingine la kale) ambayo hutumia mbinu mbalimbali za uchunguzi kwa kupima ili kutengeneza na kusafisha mwili wa maarifa na nadharia kuhusu shughuli za kijamii za binadamu, ambazo mara nyingi huwa na lengo la kuyatumia maarifa hayo ili kuisaidia jamii. Mada mbalimbali katika sayansi ya kijamii ni kama vile eneo ndogo la kiwakala na mwingiliano hadi eneo kubwa la mifumo na miuundo ya kijamii

neg:
Maadili ya utafiti
Nyanja ya utafiti wote wa kisayansi umejengwa kwenye msingi wa uaminifu. Wanasayansi huwa na imani kuwa matokeo yaliyoripotiwa na wengine ni halali. Jamii huamini kwamba matokeo ya utafiti huonyesha jaribio lenye uaminifu la wanasayansi kueleza dunia kwa usahihi na bila upendeleo. Lakini uaminifu huu utaendelea tu kama jamii ya kisayansi itajitolea yenyewe kueneza maadili ya kisayansi yanayohusiana na vitendo vya kimaadili.

neg:
Astronomia
Astronomia "(kutoka maneno ya Kigiriki ἄστρον astron "nyota" na νόμος nomos "sheria")" ni elimu juu ya magimba ya ulimwengu kama vile nyota, sayari, miezi, vimondo, nyotamkia, galaksi kuhusu nyendo zao, nafasi, umbali, ukubwa na sheria zinazotawala tabia zake.

neg:
Maana ya maisha
Hali ya kweli na asili ya fahamu na akili yenyewe pia vinajadiliwa sana katika sayansi. Suala la hiari pia linaonekana kuwa na umuhimu wa msingi. Masuala hayo hupatikana zaidi katika nyanja za sayansi koginitivu, nyurolojia na falsafa ya akili, ingawa baadhi ya wanabiolojia wa maendeleo ya uhai na wanafizikia wa kinadharia pia wameliashiria sana suala hilo. mara nyingi zikijumuisha idadi kubwa ya mitazamo ya ziada.
Mbinu nyingine, kwa vile Mfano wa Rasimu Nyingi, hudai kwamba fahamu inaweza kuelezwa kikamilifu na nyurolojia, kupitia utendaji kazi wa ubongo na nyuroni zake.

neg:
Sayansi za dunia
Sayansi za dunia nu jumla ya sayansi zinazochungulia maumbile na sifa za dunia yetu au sayari tunapoishi.

neg:
Teknolojia
Teknolojia nyepesi kabisa ni ujuzi wa kutumia vyombo ili kurahisisha kazi. Kwa mfano, katika somo la historia, mwanadamu alivumbua teknolojia ya kuwasha na kudhibiti moto amabo ulimwezesha kupika. Vile vile, aliweza kutumia mawe kwa kulima na kuwinda. Kadri wakati ulivyoenda ndivyo teknolojia yake ilivyoboreka kwa mfano kwa uvumbuzi wa gurudumu lililorahisisha ukulima na kusafiri kwake.

neg:
Fizikia
Tangu zama za nyuma kabisa, wanafalsafa ya asili walijaribu kueleza mafumbo, kama vile mienendo ya sayari na asili ya maada. Mlengo huu ulijulikana hapo mwanzo kama "Fizikisi" (kutoka Kiingereza "Physics", ikiandikwa Physike kuiga dhana ya Aristotle).

neg:
Dini
Dini (kutoka Kiarabu اﻟدﻴن, "tamka: ad-din") inamaanisha jumla ya imani ya binadamu kadhaa pamoja na mafundisho wanayotoa kuhusu yale ambayo wanayazingatia ama kuyasadiki, yaani mambo ya roho, kama vile kuhusiana na Mungu, maisha na uumbaji.

neg:
Lishe
Lishe (kutoka kitenzi "kula" kikinyambuliwa kama "kulisha"; kwa Kiingereza: ) ni tawi la sayansi ambalo hufafanua uwiano wa virutubishi na madini katika vyakula. Uwiano huu huangaliwa kati ya uzazi, kukua kwa kimo, afya na magonjwa.

neg:
Sheria
Falsafa ya sheria kwa kawaida inaitwa jurisprudensi. Jurisprudensi unaozidi kuongezka wenyewe ni falsafa ya kisiasa, na unauliza "sheria inafaa kuwa nini?", huku jurisprudensia ya uchambuzi inauliza "sheria ni nini?". Jibu la kiutumikaji la John Austin linajibu kuwa sheria ni "amri, zinazoandamana na matishio ya vkwazo, kutoka kwa mtawala, ambaye watu wote wamezoea kumtii". Mawakili wa sheria ya kimaumbile kwa upande mwingine, kama vile Jean-Jacques Rousseau, wanadokeza kwamba sheria inaangazia sheria isiyobadilika ya tabia ya kimaumbile. Dhana ya "sheria ya kimaumbile" iliibuka katika falsafa ya Kigiriki ya zamani kwa wakati mmoja na kwa pamoja na dhana ya haki, na iliingia mkondo wa utamaduni wa Magharibi kupitia maandiko ya Thomas Aquinas na maoni ya mwanafalsafa wa Kiislamu na mwanasheria Averroes.

neg:
Epistemolojia
Maarifa yanamaanisha kuwa na imani, kwa hivyo taarifa kuwa, "Najua kuwa anga ni rangi ya bluu, lakini siamini", ni ya kukanganya. Kwa upande mwingine, maarifa "kuhusu" imani haimaanishi kuwa wakati wote mtu anakubali ukweli huo. Kwa mfano taarifa kuwa, "Najua kuhusu astrolojia, lakini siiamini" haifuati mpangilio sawa. Pia kuna uwezekano kuwa mtu anaamini astrolojia lakini anajua kidogo sana kuihusu (inaweza kuwa kinaya kuamini kitu fulani ambacho mtu hajui chochote kukihusu).

neg:
Usanii
Usanii ni neno lenye maana pana sana. Kwa kifupi ni ubunifu wa vitu mbalimbali unaofanana na uumbaji.

neg:
Thomas Aquinas Mtakatifu
Basi, Thoma alipendekeza mtazamo mpana na lenye tumaini kuhusu akili ya binadamu. Mpana kwa sababu hauishii katika ujuzi wa [[sayansi]] zinazotegemea [[upimaji]] wa vitu vinavyoonekana, bali unakabili yote yaliyopo, kuanzia Mungu, na hivyo unahimizwa kutafuta maana ya maisha yetu. Lenye tumaini kwa sababu akili, hasa ikiangazwa na imani ya Kikristo, inapigania ustaarabu ambao unathamini hadhi ya kila mtu, unatetea haki zake pamoja na kumhimiza kuwajibika kwa wengine.

neg:
Wizara ya Elimu,Sayansi, Teknolojia na Ufundi
Wizara ya Elimu, Sayansi, Teknolojia na Ufundi Tanzania (kwa Kiingereza: Ministry of Education, Science, Technology and Vocational Training) kifupi ni wizara ya serikali inayoshughulikia masuala ya uanzishaji na uboresheji wa elimu, elimu ya juu katika sayansi na teknolojia nchini Tanzania pamoja na mafunzo ya ufundi.

neg:
Fizikia
Fizikia ilipata kuwa somo peke yake la sayansi wakati Wazungu walipoanza kutumia njia za majaribio na upimaji kugundua kile ambacho leo kinachukuliwa ni sheria za fizikia.

neg:
Kemia
Kimsingi kemia ni somo la atomi na mkusanyo wa atomi kwa molekyuli, bilauli ama madini ambazo zajenga mata za kawaida. Kulingana na kemia ya kisasa ni ujenzi wa mata kwa kiwango cha atomi.

neg:
Fizikia
Kemia, kwa mfano, ni sayansi ya dutu iliyofanyika na atomu na molekuli kwa wingi mmoja, lakini tabia za kampaundi za kikemia zinatathminiwa kwa tabia za kimaumbile za molekuli zinazochipukia kwayo.

neg:
Sayansi
Kwa hivyo, asili ya njia ya kisayansi ni mtazamo unaokwenda sambamba na vitendo vinavyochunguzwa. Kutoka mitazamo wanasayansi wanaunda nadharia. Baadaye wanaangalia kama bashiri za nadharia ni kweli. Isipokuwa kweli watakanusha nadharia hiyo. Ikionekana kwamba mara nyingi sana nadharia ilibashiri ukweli, na haijakosea, itakuwa nadharia inayokubalika.

neg:
Mmea
Sayansi inayochunguza mimea huitwa botania ambayo ni kitengo cha biolojia. Kwenye uainishaji wa kisayansi mimea hujumlishwa katika himaya ya plantae kwenye milki ya Eukaryota (viumbehai vyenye kiini cha seli na utando wa seli).

neg:
ICSU
ICSU ni kifupisho cha International Council of Scientific Unions yaani Baraza la Kimataifa la Mashirika ya Kisayansi. Jina lingine ni International Council for Science, yaani Baraza la Kimataifa kwa ajili ya Sayansi.

neg:
Ubunifu
Neno ubunifu linaweza kutafsiriwa kuwa ni kitu fulani halisia na chenye mchango wa wazi katika jamii na hivyo ni kitu kipya kinachojitokeza katika soko au jamii kwa hali ya upya.

neg:
Mtu wa kwanza alitoka wapi
Kwa namna hiyo wapo wanasayansi wanaopinga imani na wapo wahubiri wa dini wanaopinga sayansi.

neg:
Aswan
Aswan ilikuwa muhimu katika historia ya sayansi. Wazee walitambua ya kwamba wakati wa mchana jua liko juu kabisa angani na fimbo halina kivuli katika saa ya adhuhuri. Mtaalamu Mmisri Eratosthenes alianza hapa upimaji wake uliothibitisha ya kuwa dunia si tambarare, bali duara kama mpira.

neg:
Nyuklia
Nyuklia ni neno ambalo linatumiwa katika lugha ya sayansi.

neg:
Utani
Utani ni maneno ya mzaha yenye ukweli ndani yake. Utani kama kipengele kimojawapo cha sanaa na maigizo huonesha uhusiano mwema wa jamii unaowawezesha wanajamii hao kufanyiana maneno ya mzaha na hata kuchukuliana vitu bila kukasirikiana.

neg:
Uasilia
Uasilia wote unasomwa kwa mpango na sayansi.

neg:
Uzito
Uzito wa kitu (jinsi chembe zilivyowekwa kwenye maada) ni kipimo cha nguvu iliyomo kwenye kitu hiko kwa kani ya mvutano. Uzito haupaswi kuchanganywa na dhana inayohusiana na masi. Kwa vitu vidogo duniani, nguvu ya uzito inaelekezwa kuelekea katikati ya sayari. Kwa vitu vingi, kama vile Mwezi unaozunguka pande zote za Dunia, nguvu inaelekezwa kuelekea katikati.

neg:
Swali
Swali ni usemi wa lugha unaoomba habari. Kwa kawaida, habari inayoombwa na suali hutolewa na jibu.

neg:
Thomas Aquinas Mtakatifu
[[Msingi]] wa hakika hiyo ya Thoma ni kwamba falsafa na teolojia vilevile zinatokana na chanzo cha kweli zote, ambacho ni [[Neno wa Mungu]], aliyehusika na kazi ya uumbaji na ya ukombozi pia. Ingawa [[fani]] hizo zinafuata [[taratibu]] tofauti katika kulenga ujuzi sahihi, hazitakiwi kutengana, bali kushirikiana.

neg:
Majina ya kisayansi
Utaratibu wa uainishaji wa wanyama na mimea ulioanzishwa na Carl Linnaeus unaendelea kufuatwa hadi leo, hivyo kila mmea au mnyama unapewa jina la kisayansi yenye sehemu mbili: sehemu ya kwanza inataja jenasi na sehemu ya pili spishi. Kwa kawaida linafuatwa na herufi ya kwanza ya jina la mtaalamu aliyewahi kueleza spishi hiyo katika maandiko ya kisayansi.

neg:
Hisabati
Mwanahisabati Mjerumani Carl Friedrich Gauss aliita hisabati malkia wa sayansi ambayo inasaidia katika uvumbuzi wa kisayansi. Somo la hisabati lilikita mizizi kwa sababu ya uchu wa wanasayansi kupenda kutatua shida kama vile za biashara, ugavi wa ardhi na masomo ya sayari na katika kukisia uzani.

neg:
Fransis Bacon
Baada ya kushika nafasi muhimu serikalini, aliacha urithi wake hasa upande wa sayansi kama mtetezi na mtumiaji wa mbinu ya kisayansi wakati wa mapinduzi ya kisayansi akidai kila jambo lithibitishwe kwa majaribio.

neg:
Sayansi
Sayansi iliaanza kama udadisi wa mtu mmojammoja; lakini kadiri maarifa yanavyopanuka, inakuwa vigumu kwa mtu mmoja kufanya mchango wa kujitenga. Hivyo jumuiya zimebeba kusudi ambalo hapo mwanzo lilionekana kama ni shauku la mtu mmojammoja kama awali.

neg:
Data
Data (wingi wa neno la Kilatini "Datum", ambayo kutumika kwa nadra) inamaanisha makundi ya habari. Data kwa kawaida ni matokeo ya vipimo na inaweza kuwa msingi wa jedwali, picha, au uchunguzi wa seti ya variables. Mara nyingi data huchukuliwa kama kiwango cha chini kabisa kwa ujumla ambapo habari na maarifa yaweza kutolewa.

neg:
Elimu
Somo la taaluma ni tawi la elimu ambalo hufunzwa kirasmi katika vyuo vikuu ama kupitia njia zingine kama hizo. Kwa kawaida, kila somo huwa na masomo mengine ama matawi na mipaka ya kuyabainisha mara nyingi huwa si dhahiri na na mara nyingine husababisha utata. Mifano ya masomo ya kitaaluma yenye upana ni kama vile sayansi asilia, hesabu, sayansi ya komputa, sayansi za jamii, sayansi za binadamu na sayansi za matumizi.

neg:
Uchumi
Sayansi ya Uchumi (kwa Kiingereza "economics") ni tawi la elimu inayochunguza masharti ya uchumi kufaulu au kushindwa.

neg:
Satelaiti
Kwa kufuata maana hii ya 2, Satelaiti au "Setilaiti" ni kifaa cha kuundwa na binadamu ambacho huundwa kwa kusudi la kukiweka kwenye obiti kwaajili ya shughuli maalumu kama vile utafiti wa kisayansi. Mara nyingine vifaa hivi huitwa satelaiti za kutengenezwa ili kuzitofautisha na satelaiti asilia kama vile mwezi wa Dunia.
Katika astronomia satelaiti ni gimba dogo linalozunguka gimba kubwa zaidi kwa njia ya obiti "()". Satelaiti ni hasa gimba linalozunguka sayari; kwa maana hii ni sawa na "mwezi" lakini inatumiwa pia kwa galaksi ndogo inayozunguka galaksi kubwa zaidi. Kuna pia asteroidi zenye satelaiti zao.

neg:
Ulimwengu
Falsafa pamoja na sayansi mbalimbali inauliza maswali juu ya tabia na sifa za dunia na matatozo ya kuitambua.

neg:
Astronomia
Astronomia ni tofauti na unajimu ambayo si sayansi bali jaribio la kuona uhusiano kati ya nyota na tabia za wanadamu na pia kutabiri mambo yajayo. Hata hivyo vyanzo vya fani zote mbili zilikuwa karibu sana katika historia ya binadamu hadi kutokea kwa astronomia ya kisayansi.

neg:
Mashine
Mashine ni kifaa kilichobuniwa na binadamu kwa kurahisisha kazi yake.

neg:
Wanaastronomia
Wanaastronomia wamesoma astronomia ambayo ni tawi la sayansi la pekee, mara nyingi pamoja na kusoma matawi mengine ya sayansi kama fizikia, kemia, biolojia na kadhalika.

neg:
Mchezo
Mchezo ni tofauti na kazi, inayofanyika kwa kawaida ili kupata malipo, na vilevile na sanaa, ambayo inalenga zaidi kutokeza uzuri au ujumbe fulani. Hata hivyo tofauti hizo si wazi kila mara, maana mambo hayo yanaweza kuchanganyikana katika tukio moja, ambalo linapendeza kwa uzuri, linaburudisha, linalea na kuleta malipo papo hapo.

neg:
Sayansi
Wapo watu pia ambao hutumia sayansi kujaribu kuboresha maisha ya watu wote kwa ujumla. Hivyo sayansi haibakii tu mikononi mwa wenye kushika dau kimifumo, bali changamoto ya wote wenye kutaka kuleta maendeleo ya ujumla.

neg:
Maana ya maisha
Ikitegemea hoja ya maelezo ya akili yasiyoweza kugusika, baadhi ya watu wamependekeza uwepo wa fahamu ya kikosmiki, wakidai kwamba fahamu kwa kweli ndiyo "msingi wa yote kuwepo". Wanaounga mkono mtazamo huo wanaelezea matukio yasiyo ya kawaida, hasa uwezo wa kuhisi usio wa kawaida na uwezo wa kuyasoma mawazo, kama ushahidi wa uwepo wa fahamu ya juu isiyoeleweka. Ili kuthibitisha uwepo wa mambo hayo yasiyo ya kawaida, wanaelimunafsia wa mambo yasiyo ya kawaida wamefanya majaribio mbalimbali. Uchambuzi unaoangalia mambo yote yaliyopo unaonyesha kuwa asilimia ya wenye nguvu zisizo za kawaida (ingawa ndogo sana) imebaki thabiti. Ingawa baadhi ya wachambuzi wakosoaji wanahisi somo la elimunafsia isiyo ya kawaida kuwa sayansi, hawaridhishwi na matokeo ya majaribio yake.
Wanaochunguza mambo haya upya, wanabaki na wasiwasi kwamba matokeo yanayoonekana kuwa na mafanikio huenda yakawa yanatokana na utaratibu mbaya, na watafiti wasiokuwa na mafunzo ya kutosha, au mbinu hafifu.

neg:
Sanaa
Sanaa (kutoka neno la Kiarabu) ni ufundi anaoutumia mwanadamu ili kuwasilisha fikra au mawazo yaliyo ndani ya akili yake.

neg:
Udadisi
Udadisi (kwa Kiingereza: "curiosity", kutoka neno la Kilatini "curiositas", yaani "umakini") ni tabia ya kuchunguza kitu au jambo kwa kina.

neg:
Isimu
Isimu (au "maarifa ya lugha") ni sayansi inayochunguza lugha. Imegawiwa katika matawi mbalimbali:

neg:
Fasihi
Fasihi (kutoka neno la Kiarabu فصاحة "fasaha" kwa maana ulumbi) ni utanzu (tawi) wa sanaa ambao hutumia lugha ya mazungumzo au maandishi ili kufikisha (kuwasilisha) ujumbe kwa hadhira husika. Ni ufundi wa kuwasilisha mawazo au ujumbe ulio katika fikra za binadamu.

neg:
Ujuzi
Katika falsafa, elimu ya jinsi ya kupata ujuzi huitwa epistomolojia. Mwanafalsafa Plato alieleza ujuzi kuwa "rai ya kweli yenye msingi mzuri" (kwa Kiingereza "justified true belief").

neg:
Nishati
Katika sayansi ina mtazamo wa pekee. Ni aina ya kani/nguvu/uwezo ambapo kazi ikifanyika kama kusogeza kitu, basi tunasema nishati imetumika.

neg:
Muziki
Muziki ni aina ya sanaa inayotumia sauti mbalimbali: za kibinadamu na za ala za muziki, ama kwa pamoja au kila moja pekee.

neg:
Sayansi
Mara nyingi Galileo Galilei anahesabiwa kuwa baba wa sayansi ya kisasa.

neg:
Kemia
Kemia (labda jina limetokana na neno la Kiarabu al-kemia) ni sayansi ya mata kwa kiwango cha atomi.

neg:
Epistemolojia
Epistemolojia (kutoka Kigiriki "ἐπιστήμη" - "episteme"-, "maarifa, sayansi" + "λόγος", "logos", "elimu") au nadharia ya maarifa ni tawi la falsafa linalojihusisha na hali na upana (vikwazo) vya maarifa Inaangazia maswali yafuatayo:

neg:
Sintaksi
Sintaksi (au sarufi miundo/muundo) ni tawi la isimu au taaluma ya sarufi inayoshughulikia namna ambavyo vikundi vya maneno na sentensi mbalimbali zinajengwa katika lugha. Hasa hushughulikia kanuni zinazotawala mfumo wa vipashio vya lugha. Sarufi muundo hushughulikia kanuni zinazotawala mpangilio wa maneno katika lugha husika ili kujenga (kuunda tungo yenye maana). Kipashio ni kipande cha neno au kikundi cha maneno yanayotoa taarifa fulani katika lugha ya Kiswahili. Kuna vipashio vitano - navyo ni: Mofimu --> Neno --> --> Kirai --> Kishazi --> Sentensi. Katika namna ya kutaja au kutumia vipashio, ngazi ya mofimu ni ndogo kuliko neno. Neno ni ndogo kuliko Kirai. Kirai ni kidogo kuliko Kishazi. Kishazi ni kidogo kuliko Sentensi. Hivyo basi mpangilio wake halisi huanza kwa ukubwa na kuja udogo.

neg:
Somo la Uchumi
"Sayansi duni” ni jina badala lililo la kudharau litumikalo kwa uchumi na lililobuniwa na mwanahistoria wa enzi ya Victoria Thomas Carlyle katika karne ya 19. Mara nyingi, husemekana kuwa Carlyle aliupatia uchumi jina la utani la “sayansi duni” kama jibu kwa maandishi karne ya 18 ya Reverend Thomas Robert Malthus, ambaye alitabiri kwa hofu kuwa njaa ingetokea, vile matarajio ya ukuaji wa idadi ya watu yangezidi ongezeko la usambazaji wa chakula. Mafundisho ya Malthus hatimaye yalijulikana chini ya mwavuli wa maneno “Dhana Duni ya Malthus". Utabiri wake ulisitishwa na uboreshaji mkubwa ambao haukuwa umetarajiwa katika ufanisi wa uzalishaji wa vyakula katika karne ya 20; ilhali mwisho wa hatari ambao aliutabiri unabaki kuwa uwezekano ambao haukubaliki na wengine, ikiwa uzuli wa binadamu utashindwa kumudu ongezeko la idadi ya watu.

neg:
Sayansi
Namna ya kueleza jambo kisayansi huchimbuka toka nadharia ama udhanifu. Halafu, ili kweli ikubalike, hutoka kwenye udhanifu na kwa kupitia majaribio rasmi, hutengeneza dhana kamili ama nadharia kama ni shauri la kueleza mwenendo na tabia.

neg:
Jeni
Jeni (kwa Kiingereza "gene", kutoka Kigiriki γόνος, "gonos", yaani uzao) ni mahali pa DNA. DNA ni mkusanyiko wa taarifa za kemikali ambazo hubeba maelekezo kwa ajili ya kutengeneza protini kwenye seli.

neg:
Mantiki
Mantiki (kutoka Kiarabu منطق "mantiq"; kwa Kiingereza "logic" kutoka Kigiriki "logos", yaani neno, wazo) ni elimu jinsi ya kutoa hoja sahihi.

neg:
Maisha
Hilo limekuwa suala kuu la udadisi wa sayansi, falsafa na dini tangu zamani. Hivyo kumekuwa na idadi kubwa ya majibu kutoka asili mbalimbali kadiri ya itikadi na utamaduni.

neg:
Kiumbehai
Hata kama sayansi haijajua kikamilifu uhai ni nini inatambua jumla ya tabia hizo kama dalili za uhai.

neg:
Dunia
Dunia (kutoka neno la Kiarabu; wakati mwingine pia: ardhi na kwa neno asili la Kibantu nchi) ni gimba la angani ambapo juu yake tunaishi sisi binadamu na viumbehai wengine wengi, tukipata mahitaji yetu, kuanzia hewa ya kutufaa na maji.

neg:
Fani
Fani ni mbinu anayoitumia mwandishi ili kufikisha ujumbe kwa watu aliowakusudia/hadhira.
Vipengele vya fani ni pamoja na Jina wahusika, mandhari, lugha, muundo na mtindo.

neg:
Audiolojia
Audiolojia (kutoka Kilatini: audire, "kusikia"; na Kigiriki: λόγος, logos, "elimu") ni kiwanja cha sayansi kinachohusika na masomo kuhusu sikio, kusikia na magonjwa ya masikio.

neg:
Neno
Katika mazungumzo wakati mwingine si rahisi kutofautisha maneno kama ni maneno marefu au maneno mawili. Kwa mfano kuna maneno yaliyobuniwa juzi tu kwa kutaja mambo ya teknolojia na sayansi ambayo yanaunganisha maneno mawili kuwa moja:

neg:
Ufinyanzi
Ufinyanzi ni teknolojia na ufundi wa kutengeneza vyombo kwa matumizi ya binadamu kwa kutumia udongo wa mfinyanzi au kauri.

neg:
Umeme
Kwa maana ya kisayansi umeme ni neno pana sana linalojumlisha mambo mbalimbali ambayo yote yanahusiana na kuwepo kwa chaji ya umeme.

neg:
Semantiki
Semantiki (hasa huitwa: Sarufi maana) ni taaluma ya isimu inayojishughulisha na uchunguzi na uchambuzi wa maana za maneno au tungo katika lugha. Ni taaluma inayochunguza na kuchambua maana ya hisia na vitu halisi kimaneno na matumizi ya maneno kwa ujumla kisayansi.

neg:
Kamusi Awali ya Sayansi na Tekinologia
Kamusi hii inakusanya maneno ya kisayansi na ya kiteknolojia kwa utaratibu ufuatao:Mwishowe kuna faharasa ya Kiingereza inayoweza kutumiwa kama kamusi ndogo ya Kiingereza-Kiswahili ya maneno ya kisayansi.

neg:
Maana ya maisha
Michango ya sayansi kawaida ni ya moja kwa moja na inaeleza uhalisia kutokana na mambo yanayopimika kuhusu ulimwengu; sayansi inatoa muktadha na mipaka kwa mazungumzo kuhusu mada zinazohusika.

neg:
Utafiti
Utafiti (kutoka kitenzi "kutafiti") hujumuisha kazi ya ubunifu ambayo hufanywa kwa misingi ya utaratibu ili kuongeza maarifa ya elimu, ikiwa ni pamoja na ujuzi wa wanadamu, utamaduni na jamii, na matumizi ya hisa hii ya ujuzi wa kuunda maombi mapya. Inatumika kuanzisha au kuthibitisha ukweli, kuthibitisha matokeo ya kazi ya awali, kutatua matatizo mapya au yaliyopo, msaada wa nadharia, au kuendeleza nadharia mpya. Mradi wa utafiti unaweza pia kuwa upanuzi wa kazi ya zamani katika shamba.

neg:
Chunusi
Maelezo ya sayansi ni kama ifuatavyo.

neg:
Maana ya maisha
Kama viumbe vinavyotafuta matumaini katika dunia isiyokuwa na maana, Camus anasema kuwa binadamu wana njia tatu za kuutatua mtanziko.
Kulingana na Utu wa Kidunia, wanadamu walitokana na kuzaana katika maendeleo ya mabadiliko ambayo hayakuongozwa kama sehemu muhimu ya maumbile, ambayo huishi yenyewe. Maarifa hayatoki katika vyanzo vyenye nguvu visivyo vya kawaida, lakini kutoka uchunguzi wa binadamu, majaribio, na uchambuzi wa kimantiki (mbinu ya kisayansi): asili ya ulimwengu ni kile ambacho watu huitambua kuwa hivyo. Aidha, maadili na ukweli vinalengwa kwa njia ya uchunguzi wa kiakili na yanatokana na mahitaji ya binadamu na hamu kama ilivyopimwa na uzoefu, yaani kupitia akili yenye uchambuzi. "Kulingana na yale tunayojua, tabia za mtu kiujumla ni [chanzo] cha kiumbe cha kibiolojia kinachoendesha shughuli zake katika muktadha wa kijamii na wa kiutamaduni."

neg:
Epistemolojia
Katika majadiliano ya Plato yaliyoitwa "Theaetetus", Sokrates anachunguza nadharia mbalimbali kuhusu kiini cha maarifa, ya mwisho ikiwa kuwa maarifa ni imani ya kweli "iliyofafanuliwa " — kumaanisha kuwa imeelezewa au kufafanuliwa kwa njia fulani. Kulingana na nadharia kuwa maarifa ni mtazamo unaotoa sababu na ambao ni wa kweli, ili kujua ikiwa madai fulani ni ya kweli, lazima mtu aamini madai yafaayo ya kweli, na pia awe na sababu nzuri ya kufanya hivyo. Matokeo ya hili ni kuwa hakuna mtu ambaye atapata maarifa kwa kuamini kuwa jambo lililofanyikia ni la kweli. Kwa mfano, mtu mgonjwa ambaye hana ujuzi wa matibabu. Lakini mwenye mtazamio mzuri wa maisha, huenda akaamini kuwa atapona ugonjwa alionao haraka. Hata hivyo, hata kama imani hii itakuwa ni ya kweli, mgonjwa yule hatakuwa "amejua" kuwa angepona kwa sababu imani yake ilikosa sababu.

neg:
Alama
Alama (kwa Kiingereza "sign") ni kitu, mchoro, maandishi, kifaa ambacho hutambulisha kitu kingine, tukio, sehemu n.k.

neg:
Mwanasayansi
Mwanasayansi ni mtu anayejihusisha na shughuli maalumu ili kupata maarifa. Kwa maana pana zaidi, mwanasayansi anaweza kutajwa kama mtu anayetumia mbinu za kisayansi. Mtu huyo anaweza kuwa mtaalamu katika eneo moja au zaidi ya sayansi.

neg:
Teknolojia ya habari
Teknolojia ya habari (kwa Kiingereza: "information technology", kifupi IT), kama ilivyoainiwa na Shirikisho la Teknolojia ya Habari ya Marekani (ITAA), ni "utafiti, urasimu, uendeleshaji, utekelezaji, usaidizi au usimamizi wa mifumo ya habari hasa ala za programu na vifaa vya kompyuta." IT inahusika na matumizi ya kompyuta zitumiazo umeme na programu za kompyuta kubadili, kuhifadhi, kulinda, kuchecheta, kueneza na usalama katika kupokea habari.

neg:
Elimu
Sosholojia ya elimu ni somo linalohusu jinsi taasisi za kijamii na kani huathiri michakato na matokeo ya elimu, na kinyume chake. Kwa wengi, elimu hueleweka kama mbinu ya kushinda vizuizi, kufanikisha usawa na kupata amani na hadhi kwa wote (Sargent 1994). Wanafunzi wanaweza kutiwa motisha na hamu ya maendeleo na uboreshaji. Elimu hutambuliwa kama mahali ambapo watoto huweza kujikuza kulingana na mahitaji yao ya pekee. Jukumu la elimu linaweza kuwa ni kukuza mtu binafsi hadi kilele. Uelewa wa shabaha na mbinu za michakato ya utangamano wa kielimu hutofautiana kulingana na dhana ya sosholojia iliyotumika.

neg:
Manga
Katika Ujapani, watu wa umri wote husoma manga. Manga ni aina ya sanaa inayojumuisha mapana ya mada kama vile: "action-adventure", mapenzi (kWa Kiingereza romance), michezo (sports and games), drama za kihistoria (historicsl dramas), vichekesho (comedy), hadithi ya chuku yanayohusu sayansi (science fiction), fumbo (mystery), hadithi ya kutisha (horror), ngono (sexuality), na biashara (business and commerce), miongoni mwa nyingine.

neg:
Siasa
ni mfumo wa uongozi unaompa mamlaka ya dola na ya serikali Mfalme. Katika mfumo huu madaraka hurithiwa na mtu wa familia ya kifalme.
ni mfumo wa uongozi unaotoa madaraka yasiyo na mipaka kwa kiongozi. Katika utawala huu watu binafsi hawana haki na uhuru katika maamuzi.
ni mfumo unaowapa wachache nguvu za maamuzi katika dola na serikali. Nafasi ya wachache hawa hutokana na haiba na uwezo wao kiuchumi, kijamii, kijeshi au kutokana na mafanikio yao katika nyanja mbalimbali za maisha. Mfumo huu ni nadra sana siku za hivi karibuni. Pia waweza kuitwa utawala wa makabaila.
ni utawala unaotokana na jamii kuamua misingi ya kujiongoza. Mfumo huu wa utawala hujulikana kama Utawala wa Kidemokrasia na umegawanyika katika sehemu nne.
ni aina ya demokrasia ya kula. Inashirikisha watu wote kuwa wanachama.
ni aina ya Demokrasia inayojikita katika kulinda nguvu za kiuchumi zaidi.
ni aina ya demokrasia inayotokana na makundi ya watu na kisha kupitia makundi hayo watu kuunda serikali mfano: chama - serikali.
ni aina ya demokrasia inayotoa fursa ya usawa na kupinga matabaka katika jamii.
katika aina hii ya Demokrasia wachache hupewa dhamana na wengi katika uwakilishi wa jamii katika maamuzi.

neg:
Programming paradigm
Istilahi ya“paradigm”yenye maana ya sayansi na teknolojia ya kisasa ilionekana kwenye kitabu cha Thomas Kuhn kinachoitwa Muundo wa mapinduzi ya teknolojia (The Structure of Scientific Revolutions) mwaka 1962 mara ya kwanza. Kuhn alitumia neno la paradigm kwa maana ya mifumo imara ya maoni ya kisayansi uchunguzi uliofanyiwa ndani yao. Kwa mujibu wa Kuhn wakati wa maendeleo ya taaluma ya kisayansi paradigm moja inaweza kubadiliwa na nyingine (kwa mfano Ptolemy alieleza muundo wa ulimwengu kwa kusema kuwa jua linazunguka dunia na paradigm hiyo ilibadilishwa na paradigm cha Copernicus aliyesema kuwa dunia linazunguka jua) ijapo paradigm ya kale inaendelea kuwa muda fulani na hata kusitawi kwa sababu wafuasi wake wengi hawawezi kufanya kazi kufuatana na paradimg niyingine kwa sababu hii au ile.

neg:
Uhuru wa taaluma
Katika historia ya sayansi imeonekana ya kwamba miiko ya kijamii, ya kiutamaduni, ya kisiasa au ya kidini ni vikwazo kwa maendeleo ya sayansi na kwa kazi ya kuboresha elimu kwa jumla. Kwa hiyo jamii zilizokubali uhuru wa taaluma ziliendelea vizuri kuliko jamii zilizojaribu kupiga marufuku maswali, mafundisho au mbinu za uchunguzi fulani.

neg:
Ombwe
Ombwe (ing. "vacuum") kwa maana ya sayansi ni hali pasipo na kitu, nafasi pasipo na mata. Neno hutumiwa hasa kwa hali pasipo na gesi au angahewa. Katika lugha nyingi za dunia neno la kilatini "vacuum" hutumiwa.

neg:
Utafiti
Ili kuthibitisha uhalali wa vyombo, taratibu, au majaribio, utafiti unaweza kuiga vipengele vya miradi ya awali au mradi kwa ujumla. Madhumuni ya msingi ya utafiti wa msingi (kinyume na utafiti uliotumika) ni nyaraka, ugunduzi, ufafanuzi, au utafiti na maendeleo (R & D) ya njia na mifumo ya maendeleo ya ujuzi wa binadamu. Mbinu za utafiti hutegemea epistemologies, ambazo hutofautiana sana ndani na kati ya wanadamu na sayansi. Kuna aina kadhaa za utafiti: kisayansi, wanadamu, kisanii, kiuchumi, kijamii, biashara, masoko, utafiti wa wataalamu, maisha, teknolojia n.k.


query: Je,mto Nile ndio mto mrefu zaidi duniani?

pos:
Amazonas (mto)
Mto Amazonas (Kireno: Rio Amazonas) ni mto mkubwa duniani. Ina chanzo chake katika milima ya Andes inavuka beseni yake hadi Atlantiki kupitia eneo kubwa la misitu minene. Sehemu kubwa ya mwendo wake iko katika nchi ya Brazil. Inabeba maji zaidi kuliko mito ya Nile, Mississippi na Yangtse kwa pamoja.

pos:
Nile
Mto wa Nile (pia: Naili; kwa Kiarabu  ,النيل an-nīl) ni mto mkubwa upande wa mashariki ya bara la Afrika. Mara nyingi hutajwa kuwa pia ni mto mrefu kabisa duniani kushinda mto Amazonas. Kutoka Ziwa la Viktoria Nyanza hadi mdomo wake kwenye Bahari ya Mediteranea Nile inavuka nchi za Uganda, Sudan Kusini, Sudan na Misri kwa urefu wa km 6,650.

neg:
Atbara (mto)
Kwenye mji wa Atbara nchini Sudan unaishia katika mto Nile.

neg:
Mto Nzeha
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Nyangombe
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Kifomo
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Gobeneko
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Kongo (mto)
Mto wa Kongo (kati ya miaka 1971 na 1997 uliitwa zaidi "Zaire") ni mto mkubwa wa Afrika ya kati. Ni mto mrefu wa pili katika Afrika baada ya Nile.

neg:
Mapatano juu ya matumizi ya maji ya mto Nile ya 1929
Sababu ya kufikia mapatano haya yalikuwa mabadiliko ya kilimo katika nchi zote mbili. Misri iliwahi kutumia maji ya Nile hasa kwa njia ya mafuriko yake iliyofunika kila mwaka mashamba kando la mto na kuacha matope yenye rutba juu ya mashamba yale na pia kwa nia ya mifereji midogo iliyopeleka maji kwa kanda nyembamba ya mashamba kando la mwendo wa mto. Lakini tangu mwisho wa karne ya 19 kilimo cha pamba kilisambaa iliyohitaji kumwagiliaji wa kudumu pia mbali zaidi na mto. Kwa hiyo Wamisari walianza kuangalia na kupima kiwango cha maji yaliyopatikana.

neg:
Ziwa Albert (Afrika)
Ziwa Albert ni sehemu ya mfumo mgumu wa mto Nile wa juu. Vyanzo vyake vikuu ni Victoria Nile hatimaye kutoka Ziwa Victoria hadi kusini mashariki, na mto Semliki, ambao hutoka Ziwa Edward hadi kusini magharibi. Maji ya Nile Victoria yana chumvi kiasi kuliko yale ya Ziwa Albert. Mlango wake, katika ncha ya kaskazini ya ziwa, ni Albert Nile (ambayo huwa inajulikana kama Mlima Nile wakati inaingia Sudan).
Katika mwisho wa kusini wa ziwa, ambapo Semliki huingilia, kuna Vinamasi. Katika kusini kuna mlima wa Ruwenzori wakati anuwai ya milima iitwayo Blue Mountains iko katika pwani ya kaskazini magharibi. Makazi machache yaliyo kando ni Butiaba na Pakwach.

neg:
Mto Omukishanda
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Nile ya buluu
Ndani ya Ethiopia mto huitwa kwa jina "Abbai" ("mto mkubwa", pia Abay au Abai) ni mto mkubwa kabisa wa Ethiopia.

neg:
Mto Kianjore
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.

neg:
Mto Cheptarit (ziwa Nyanza)
Maji yake yanaishia katika mto Naili, ulio mrefu kuliko yote duniani, na hatimaye katika Bahari ya Kati.

neg:
Mto Nyalwambu
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Makigogo
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Isisi
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Kairo
Katika karne ya 19 mto Nile ulibanwa kwa handaki na mifereji. Hadi wakati ule mifuriko na mabadiliko kwenye mwendo wake walitokea mara kwa mara. Historia hii ya mabadilko ya mwendo wa mto ni sababu ya kwamba mitaa mipya ya mji iko karibu na mto mwenyewe mahali ambako zamani wangeogopa kujenga, ni mitaa ya Garden City, Kairo mjini na Zamalek.

neg:
Mto Komahola
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Omukafunjo
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Niagara
Mto Niagara ni mto katika Amerika ya Kaskazini. Ni mto mfupi baina ya Ziwa Erie na Ziwa Ontario mwenye urefu wa 56 km.

neg:
Mu Kinyangona
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Ruboroga
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Kasongeye
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Jemakunya
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Ndoha
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Chipkirima
Maji yake yanaishia katika mto Naili, ulio mrefu kuliko yote duniani, na hatimaye katika Bahari ya Kati.

neg:
Mto Kashambia
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Delta
Pamoja na mto Nile kuna mito mingi mikubwa yenye mdomo wa delta:

neg:
Delta la Nile
Kwa kuanzia upande wa Kaskazini hadi Kusini, Delta hili, linakadiriwa kuwa na urefu wa kilometa 160. Kuanzia upande wa Magharibi hadi Mashariki linachukua eneo la pwani ya bahari kiasi cha kilometa 249.Wakati mingine delta hii, hugawanywa katika vijisehemu vya Mashariki na Mashariki. Huku mto Nile wenyewe ukigawa mikono mito miwili yaani. Yaani Damietta na Rosetta. Ikiwa inatiririkia katika bahari ya Mediterranean pia huwa na majina hayo hayo.

neg:
Mto Kabale
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Delta la Nile
Kiasi cha nusu ya wakazi wa Misri, yaani kiasi cha watu milioni 80 huishi katika eneo la delta. Kwa upande wa nje kidogo ya mji mkubwa, wastani wa idadi ya watu ni kiasi cha watu 1,000 kwa kila kilometa mbili au zaidi. Mji wa Alexandria ndio mji mkubwa kuliko yote katika eneo la delta na kukadiriwa kuwa na kiasi cha watu milioni 4. Miji mingine mikubwa katika eneo la delta ni pamoja na Shubra al Khaymah, Port Said, El-Mahalla El-Kubra, El Mansura, Tanta, na Zagazig.

neg:
Mto Ruchenche
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Yangtze (mto)
Mto Yangtze ("pia:" Changjiang) ni mto mkubwa nchini China na pia mto mrefu wa Asia yote. Duniani huhesabiwa kama mto mrefu wa tatu baada ya Amazonas na Naili).

neg:
Mto Kazinga
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Omukafinzi
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Ikariro
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Kinoka
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Mbalanga
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Ombitarama
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Nyamabare
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
David Livingstone
Safari yake ya mwisho ililenga kugundua chanzo cha mto Nile. Hapo Livingstone aliaga dunia mnamo tarehe 30 Aprili 1873 katika kijiji cha Chitambo (Zambia).

neg:
Mto Nyalama
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Nyakychabo
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Ndiliu
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika bahari ya Hindi.

neg:
Jamhuri ya Watu wa China
Kuna mito mikubwa; mrefu zaidi ni Yangtse (km 6,300), Hwangho au Mto Njano, Xi Jiang au mto wa Magharibi, Mekong, Mto wa Lulu, Brahmaputra na Amur. Mito hiyo yote ina vyanzo vyake katika milima mikubwa yenye usimbishaji mwingi, ikibeba maji kwenda tambarare pasipo mvua nyingi.

neg:
Delta
Mto unaendelea kupeleka mishapo yake mdomoni na kujenga delta yake ndani ya bahari jinsi inavyoonekana kwenye mto Nile ambako delta imetoka nje ya mstari wa pwani.

neg:
Niger (mto)
Mto Niger unabeba matope kidogo kulingana na mto Naili kwa sababu chanzo chake kipo katika eneo la miamba.}} Sawa na Naili ina mafuriko ya kila mwaka yanayoanza mwezi wa Septemba, kufikia jii kwenye Novemba na kuishi mwezi wa Mei

neg:
Mto Katoma
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Nile
Katika miaka ya 1920 Uingereza kama mtawala mkoloni wa Sudan na Misri ulikuwa na majadiliano juu ya ugawaji wa maji ya mto na kufikia mapatano juu ya matumizi ya maji ya mto Nile ya 1929.

neg:
Mto Kaina
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Nigeria
Mito mikubwa ni mto Niger na mto Benue; yote miwili inakutana na kuishia katika delta ya Niger ambayo ni kati ya delta kubwa zaidi duniani.

neg:
Delta la Nile
Katika kipindi cha mwisho wa mwaka eneo la mto Nile huwa linakuwa na mwonekano wa mwekundu na kuwa na mauwa ya lotus flowers. Upande wa chini wa eneo la Nile, yaani upande wa Kaskazini, na upande wa juu yaani upande wa Kusini, kuna mimea mbalimbali inayoota kwa wingi. Mimea inayoota kwa wingi katika eneo la Mto Nile kwa upande wa chini ni yale yanayoitwa Egyptian lotus, na kwa upande wa juu hujawa na mimea inayoitwa Cyperus papyrus au (papyrus sedge), Japokuwa mimea hii haioti kwa wingi wakati huu kama ulivyokuwa hapo awali.
Zaidi ya aina elfu moja ya ya ndege, hupatikana katika eneo la delta, ikiwa ni pamoja na ndege aina ya little gull na whiskered tern. Pia ndege wengine wanaoishi katika eneo la delta ni pamoja na grey heron, Kentish Plover, shovelers na cormorant. Pia hupatikana katika eneo hili la delta.

neg:
Mapatano juu ya matumizi ya maji ya mto Nile ya 1929
Mapatano haya yaliipa Misri haki zifuatazo:
· Misri ina haki ya kukataza kazi zozote zinaoweza kuwa hatari kwa mwendo wa maji ya mto Nile
· Misri ina ahidiwa matumizi ya mita za ujazo bilioni 55.5 katika jumla ya billioni 84 m³ ya maji ya Nile.
· Misri ina haki ya kutembelea na kuchungulia kila mahali kwenye mwendo wa mto Nile na kuchungulia miradi yote ya matumzi ya maji kando lake.

neg:
Nile
"Nile" au "Naili" ni umbo la Kiingereza la jina la mto kutokana na jina lililotumiwa na Wagiriki wa Kale "Neilos" (Νεῖλος). Haijulikani Wagiriki walipata jina hilo kwa njia gani, lakini lilikuwa kawaida nje ya Misri. Wamisri wa Kale waliita mto huu kwa jina "Ḥ'pī" au "iteru" linalomaanisha "mto mkubwa". Wakopti walikuwa na jina la "piaro" lakini tangu utawala wa Kiroma jina la Kigiriki lilizidi kutumika, na Waarabu waliendelea na jina la Kigiriki pia, hivyo leo hii wananchi wanasema "an-nil".

neg:
Mto Mississippi
Mto Mississippi ndio mto mkubwa wa Marekani ni pia kati ya mito mirefu zaidi duniani kote.

neg:
Niger (mto)
Wengine waliona utaishia kwenye mto Senegal au mto Kongo. Kuchanganyikiwa huku kulisababisha kwa karne nyingi ramani zisizoonyesha mwendo halisi wa mto. Wasafiri na wataalamu wa nje hawakuelewa ya kwamba mto mkubwa ulio karibu na Timbuktu na mto mkubwa unaoingia Atlantiki kwenye Ghuba ya Guinea huko Nigeria ni mto uleule.

neg:
Mto Kiwe
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.

neg:
Mto Omukishalala
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Mumwe (Nyeri)
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.

neg:
Indus (mto)
Mto Indus {Kiurdu: سندھ Sindh; Kipunjabi Sindhu; Kihindi na Sanskrit: सिन्धु Sindhu; Kifarsi: حندو Hindu; Kigiriki: Ινδός Indos} ni mto mrefu wa Bara Hindi na mto mkubwa nchini Pakistan.

neg:
Mto Nyungue
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Nzuli
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika bahari ya Hindi.

neg:
Mto Rukakaine
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Zambezi (mto)
Zambezi ni kati ya mito mirefu ya Afrika ikiwa na nafasi ya nne baada ya Nile, Kongo na Niger. Ni mto mrefu wa Afrika wa kuingia Bahari Hindi. Beseni lake lina km² 1,570,000 au nusu ya mto Nile. Chanzo chake iko Zambia inapita Angola mpakani na Namibia, Botswana, Zambia na Zimbabwe kwenda Msumbiji inapofikia Bahari Hindi katika delta ya 880 km².

neg:
Mto Kaburi
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Rukarakare
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Ziwa la Nasser
Ziwa la Nasser (kwa Kiarabu بحيرة ناصر, buhairat nāssir) ni bwawa kubwa kwenye mto Nile lililopatikana tangu kufungwa kwa mwendo wa Nile kwa lambo la Aswan nchini Misri kuanzia mwaka 1958.

neg:
Mto Chijeye
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Nithi Kaskazini
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika bahari ya Hindi.

neg:
Delta la Nile
Delta la mto Nile lina tabia za kimediterrania, ambayo huwa na sifa ya mvua kidogo, kiais cha mililita 100 hadi 200 kwa wastani wa mwaka na hata hivyo mvua hizi hunyesha wakati wa miezi ya baridi. Eneo la delta huwa na kipindi cha joto katika miezi ya Julai na Agosti kiasi cha nyuzijoto 30 °C hadi nyuzijoto 48 °C. Kipindi cha baridi huwa ba kiasi cha nyuzijoto of 10° hadi 19 °C. Eneo la delta huwa na hali ya unyevunyevu katika kipindi cha miezi ya baridi. Eneo la Delta limekuwa likimong’onyoka kwa wastani wa kilometa 50 per year

neg:
Jangwa
Mito kadhaa kama Nile ina maji ya kutosha ili ivuke neo la jangwa. Inawezesha maisha ya mimea, wanyama na watu katika mabonde yao.

neg:
Mto Chesumwe
Maji yake yanaishia katika mto Naili, ulio mrefu kuliko yote duniani, na hatimaye katika Bahari ya Kati.

neg:
Mapatano juu ya matumizi ya maji ya mto Nile ya 1929
Misri ilikubali kuongezeka kwa maji yaliyotumiwa kwa umwagiliaji nchini Sudan kama kiwango cha kutumiwa hakikuingilia na haki za Misri juu ya maji ya Nile. Uingereza kama mlezi au mkoloni wa Sudan ilitambua haki za kihistoria za Misri juu ya maji ya mto Nile ikakubali ya kwamba matumizi ya maji ya Nile katika maeneo juu ya utawala wake yasihatarishe mahitaji ya Misri.

neg:
Mto Kagera
Mto Kagera (kwa Kinyarwanda: Akagera) ni kati ya mito inayounda mto Nile, pia ni mto mkubwa kabisa wa kuingia ziwa la Viktoria Nyanza.

neg:
Amur
Pamoja na mwendo wa Argun urefu wa mto wote ni takriban 4,666 km hivyo mto mrefu wa nane duniani.

neg:
Nile ya buluu
Kwa jumla Nile ya bluu inabeba maji mengi kushinda Nile nyeupe.

neg:
Mto
Chanzo cha mto mara nyingi ni chemchemi au ziwa au maungano ya vijito vidogo. Mto hufuata mwendo wake kwa mtelemko hadi mwisho wake baharini au ziwani au kwa mto mwingine. Kama mto ni mdogo huitwa kijito. Mto mkubwa sana kama Kongo au Nile unaweza kuitwa mto mkubwa au jito.

neg:
Mto Omukagoye
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Nile
Chemchemi za Nile ni mito yote inayopeleka maji kwenda Ziwa Viktoria Nyanza katika nchi za Tanzania, Burundi, Rwanda, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Uganda na Kenya. Chanzo cha mbali kabisa ni mto wa Luvironza huko Burundi unaoingia katika mto wa Kagera na kufika Ziwa Viktoria Nyanza.

neg:
Mto Ibulio
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Njano
Mto Njano (Kichina Huang He) ni mto mkubwa wa China ya Kaskazini, mto mkubwa wa pili wa China yote na mto mrefu wa nane duniani. Jina limetokana na rangi ya matope ya ardhi unamopita.

neg:
Mto
Jumla ya eneo ambako matawimito yote hadi vijito asilia kabisa vinaanza na kupokea maji yake huitwa beseni. Sehemu kubwa ya Tanzania ya kaskazini-magharibi pamoja na Kenya magharibi ni sehemu ya beseni la Nile kwa sababu matone ya mvua kama yanafika mtoni yote huelekea ziwa Viktoria Nyanza na kuingia mto Nile kwenda bahari ya Mediteranea.

neg:
Mto Nyabulela
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Nile ya buluu
Nile ya buluu ni tawimto mkubwa wa mto Nile. Inaanza katika Ziwa Tana kwenye nyanda za juu za Ethiopia na kutelemka hadi Sudan. Mdomo wake uko Sudan mjini Khartum inapounganika na Nile nyeupe na kuunda mto wa Nile wenyewe.

neg:
Mto Bariadi
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Magarata
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Nyabalegi
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Mabere
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Niger (mto)
Niger ni mto mkubwa kabisa wa Afrika ya Magharibi na mto mrefu wa tatu barani Afrika ukiwa na mwendo wa km 4.374. Njia yake ni kama upinde ikianza Guinea katika nyanda za juu za Futa Djallon kuelekea kaskazini-mashariki kupitia Mali hadi Niger. Karibu na mji wa Timbuktu inageukia kuelekea mashariki, halafu mashariki-kusini kupitia Benin na Nigeria hadi kufika mdomo wa delta yake kwenye Ghuba ya Guinea ya bahari ya Atlantiki.

neg:
Jimbo la Nile ya Juu, Sudan
Gavana wa sasa ni Gatluak Deng Garang. Mto wa Nile Nyeupe unapitia hapa. Lina ukubwa wa eneo la 22,122 km² na wakaazi wanaokadiriwa kuwa 4,700,000 (2000). Mji wa Kodok, ambao ndio mahala pa Matukio ya Fashoda yaliyomaliza "mashindano ya wakoloni kugawa Afrika" , uko katika jimbo hili.

neg:
Mto Mugozi
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Kulingana na ripoti ya Reuters, theluji za Himalaya ambazo ndizo vyanzo vya mito mikubwa zaidi Barani Asia, mito Ganges, Indus, Brahmaputra, Yangtze, Mekong, Salween na Manjano – inaweza kupungua kadiri vipimo vya joto vinavyoongezeka. Takriban watu bilioni 2.4 wanaishi katika bonde la mifereji wa mito ya Himalaya Uhindi, Uchina, Pakistan, Bangladesh, Nepal na Myanmar huenda zikawa na mafuriko yakifuatiwa na ukame katika miongo ijayo. Nchini Uhindi pekee, mto wa Ganges unatoa maji ya kunywa na kilimo kwa zaidi ya watu milioni 500 million. Imekubalika, hata hivyo, kuwa ongezeko la maji kutoka theluji za Himalaya kila msimu ulisababisha ongezeko la uzalishaji wa kilimo katika eneo la Uhindi ya kasakazini katika kipindi chote cha karne ya 20.

neg:
Mto Nyakagera
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Niger (mto)
Njia ya upinde ya mto Niger ilichanganya wataalamu wa Ulaya pamoja na Waarabu kwa karne nyingi. Waroma wa kale walifahamu mto ule mkubwa karibu na Timbuktu wakafikiri ya kwamba unaendelea kujiunga na mto Nile. Mtaalamu Mwarabu Ibn Battuta alifikiri hivyo pia.

neg:
Mto Mwabagange
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Sadd
Sadd ("pia: "Sudd" katika tahajia ya Kiingereza, kutoka Kar. سد sadd = kizuizi") ni eneo kubwa la mabwawa matope katika Sudan Kusini linalopitiwa na mto Nile.

neg:
Mto Nyakagere
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Mto Ishume
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.

neg:
Nile
Beseni ya Nile hukusanya maji ya eneo linalojumlisha 10% za eneo la Afrika yote au km² 3,349,000. Takriban watu milioni 250 hukalia beseni hiyo.


query: Je,Meksiko ilipata uhuru mwaka upi?

pos:
Mexiko
Mwaka kiongozi wa upande wa migambo ya uhuru Guerrero na jenerali wa jeshi la serikali Agustin de Iturbide walikutana wakapatana kuungana. Vikosi vingi vya jeshi la kikoloni vilihamia upande wao. Gavana mpya aliyefika kutoka Hispania aliamua kukubali uhuru uliotangazwa tarehe 28 Septemba 1821. Iturbide alikuwa rais wa kwanza na baadaye kwa kipindi kifupi Kaisari wa Mexiko hadi kujiuzulu mwaka 1823: hapo Mexiko ikaendelea kuwa jamhuri.

neg:
Mexiko
Ina muundo wa shirikisho ya majimbo 32 yanayojitawala.

neg:
Nembo ya Mexiko
Zamani ile Waazteki waliishi maisha ya kuhamahama na kutafuta mahali pa kujenga mji wa kudumu. Mungu wao Huitzilopochtli aliwaambia wamtafute anayekalia mpungate (kakati) na kushika nyoka. Mpungate utapatikana kwenye mwamba katika kisiwa ziwani. Hadithi yaendelea kusema ya kwamba baada ya matembezi ya miaka 200 walikuta ziwa la Texcoco penye mwamba na mpungate. Walipokaribia tai aliyeshika nyoka akaketi kenye mpungate huu.

neg:
Mexico (mji)
Tangu mwaka 1525 mji wa Mexiko ulikuwa mahali pa serikali ya nchi, tangu 1535 mji mkuu wa "Ufalme Mdogo wa Hispania Mpya". Makoloni ya Hispania ya Guatemala, Kuba, Florida na hata Ufilipino katika Asia yalitawaliwa kutoka hapa.
Mji ulikuwa mji mkuuwa wa nchi huru tangu 1821.

neg:
Historia ya Moroko
Utawala wa mwanae Hassan II kuanzia mwaka 1961 uliitwa "miaka ya risasi" kwa sababu mfalme alikataa kukubali utaratibu wa kidemokrasia. Chaguzi zilikuwa za uwongo, wapinzani wakatupwa jela au kuuawa. Hassan II alishinda majaribio mbalimbali ya kumpindua. Siasa ya kushikamana na Marekani ilimsaidia mfalme kimataifa lakini baada ya mwisho wa "vita baridi" alilazimishwa na Wamarekani kulegeza utawala wake.

neg:
Jamhuri ya Kongo
Baada ya uhuru tarehe 15 Agosti 1960 nchi ilitawaliwa na Wakomunisti tangu mwaka 1970 hadi 1991.

neg:
Mexiko
Katika karne ya 6 BK sehemu kubwa ya majengo iliharibika na kuchomwa. Hakuna uhakika kama hii ilikuwa tokeo la uvamizi kutoka nje au vurugu au mapinduzi ndani ya mji. Baada ya maharibio yale mji ulianza kurudi nyuma na idadi ya watu kupungua. Mnamo mwaka 750 BK watu wote waliondoka: ni maghofu ya majengo makubwa tu yaliyobaki.

neg:
Rais wa Marekani
Mwaka 1783, Mkataba ya Paris uliacha Marekani huru kujitegemea na yenye amani, lakini ilikuwa na muundo duni wa kiserikali.

neg:
Mexico (mji)
Mji wa Mexiko ni pia mkoa wa kujitegemea, huitwa mara nyingi na Wamexiko wenyewe "Mexico DF" au kwa kifupi "DF" (DF = Distrito Federal, Mkoa wa Shirikisho), lakini tangu mwaka 2016 unaelekea kujitegemea zaidi kiutawala.

neg:
Jamhuri ya Texas
Utekaji wa Texas ilikuwa chanzo cha vita ya Marekani na Mexiko ya 1846-1848 ambako Mexiko ilishindwa.

neg:
Amerika ya Kusini
Baada ya uhuru sehemu kubwa ya Amerika Kusini iliunganishwa katika "Kolombia Kubwa" lakini hili dola jipya haikudumu, hivyo tangu mwaka 1832 madola ya leo yalitokea.

neg:
Mexiko
Mwaka wa uhuru maeneo ya kusini yalijitenga na kuwa Shirikisho la Amerika ya Kati lililofarakana baadaye kuwa nchi za Guatemala, Honduras, El Salvador, Nikaragua na Costa Rica.

neg:
Texas
Baada ya uhuru wa Mexiko kutoka Hispania mwaka 1821 Texas ilikuwa jimbo la nchi mpya ya Mexiko. Ilhali serikali ya Mexiko ilikosa uwezo wa kuwashinda Waindio ilikaribisha walowezi kutoka maeneo ya Marekani kuja Texas. Kuingia kwa walowezi wengi wenye lugha na utamaduni wa Kiingereza kutoka Marekani kulisababisha kutokea kwa tofauti ya kiutamaduni na na sehemu ya wakazi wapya hawakukubali mamlaka ya serikali ya Mexiko. Hatimaye mwaka 1836 walowezi Wamarekani katika jimbo walitangaza Jamhuri ya Texas kuwa nchi huru ya kujitegemea ilivumiliwa na Mexiko baada ya vita fupi lakini Mexiko iliendelea kudai mamlaka juu yake.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mwaka 1959 mkutano wa wanasiasa Wakongo ulidai uhuru wa nchi.

neg:
Mkimbizi
Zaidi ya Wasalvadori milioni moja walifukuzwa kutoka makazi yao wakati wa Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Kisalvadori kati ya mwaka 1975 na mwaka 1982. Karibu nusu yao walikwenda Marekani, wengi wakifanya makao katika eneo la Los Angeles. Pia kulikuwa na msafara mkubwa wa Waguatemala uliotoroka Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe na pia mauaji ya kimbari katika miaka ya 1980. Watu hawa walikwenda Kusini mwa Meksiko na Marekani

neg:
Ndugu Wadogo
Vita vikuu vya kwanza (1914-1918) na Mkusanyo wa Sheria za Kanisa (1917) havikuleta mabadiliko makubwa utawani. Jubilei ya kifo cha mwanzilishi (1926) ilichochea Wafransisko wote; hali ilikuwa tofauti na karne iliyopita, kwa sababu ya kujitolea sana hata kijamii, jambo lililowafanya waheshimiwe upya na Waprotestanti na waasi wa dini pia. Hata hivyo katika nchi chache dhuluma zikawajia tena: kwanza Mexico (1926-1932), halafu Hispania (1936-1939), walipouawa Ndugu Wadogo 320 na Wafransisko wengine 88. Baadaye vikazuka vita vikuu vya pili (1939-1945) vilivyoharibu sana hasa Ulaya ya Kati na kanda zake.

neg:
Nembo ya Mexiko
Baada ya kupokea ishara hiyo waliunda mji wao wa Tenochtitlan uliokuwa baadaye mji mkuu wa Dola la Azteki na baada ya kuja kwa Wahispania mji wa Mexiko (Ciudad de México au Mexiko-City)

neg:
Brazil
Mfalme aliporudi Ureno mwaka 1821 alimwachia mtoto wake Pedro utawala wa Brazil. Mwaka 1822 Pedro aliyeona mabadiliko ya kimapinduzi katika makoloni ya Hispania kote Amerika ya Kusini aliamua kutangaza uhuru wa Brazil akiwa mwenyewe mfalme kwa cheo cha Kaisari.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Koloni la Kongo ya Kibelgiji lilipata uhuru tarehe 30 Juni 1960.

neg:
Tequixquiac
Tequixquiac ndiyo mji mkubwa katika jimbo la México. Mji ulianzishwa na Francisco Tlazintlaleh mwaka 1554. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2005, mji una wakazi wapatao 31,080 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 2.340 juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 8,34 km².

neg:
Hernando Cortes
Mwezi Agosti 1519 alianza safari ya kwenda Tenochtitlan, mji mkuu wa milki ya Azteki uliokuwepo kwenda nyanda za juu za Mexiko. Njiani alifanya mikataba na makabila na milki ndogo zilizokuwa chini ya Azteki lakini zilikuwa tayari kuasi kwa msaada wa wageni. Hasa mji wa Tlaxcala uliendelea kuwa msaidizi mwaminifu wa Wahispania.
Mara kadhaa Cortes alipaswa kupigana na makabila na milki hizo lakini Wahispania walishinda kwa sababu silaha zao zilikuwa bora. Wahispania walikuwa na panga za feleji na mavazi ya chuma ya kukinga mwili. Walikuwa pia na aina ya bunduki; hata kama bunduki hizo zilifyatua risasi mojamoja tu, ziliua kwa umbali, tena kwa njia isiyoeleweka na wenyeji. Waindio walikuwa na silaha za ubao na mawe; hawakuanza bado kutumia metali kwa silaha. Kwa njia hiyo Wahispania 400 waliweza kushinda jeshi la watu 100,000. Hasa kikosi la wanajeshi waliopanda farasi kilitisha sana wenyeji kwa sababu Amerika haikujua wala farasi wala watu waliopanda wanyama.

neg:
Manikongo
Mfalme wa mwisho wa Kongo huru alikuwa Pedro V (1859-1891) aliyepaswa kukubali ubwana wa mfalme wa Ureno.

neg:
Historia ya Moroko
Katika karne ya 17 familia ya Waalawi walishika mamlaka wakaendelea nayo hadi leo. Waliweza kutunza uhuru wa nchi hadi mwanzo wa karne ya 20. Lakini mwanzo wa karne ya 20 Ufaransa na Hispania walimlazimisha mfalme Mulay Abdelaziz kukubali mkataba uliofanya Moroko kuwa kama koloni chini ya nchi hizo mbili.

neg:
Amerika ya Kusini
Majimbo ya kwanza yalikuwa "Hispania Mpya" (Meksiko na Venezuela) na "Peru" (maeneo makubwa ya Andes pamoja na Panama). Mwaka 1717 maeneo ya Ekuador, Kolombia na Venezuela yalikunganishwa kuwa jimbo kubwa la "Granada Mpya". Mwaka 1776 Bolivia, Chile, Argentina na Paraguay zilikuwa "Rio de la Plata".

neg:
Mexiko
Meksiko ni nchi kubwa (km 1,972,550) inayohesabiwa kuwa sehemu ya Amerika ya Kaskazini au pengine ya Amerika ya Kati.

neg:
Mexico (mji)
Mwaka 1519 alifika Mhispania Hernan Cortez pamoja na jeshi la askari 450. Baada ya kupokewa vizuri na mfalme wa Azteki Montezuma walimkamata kama mfungwa na kuchukua dhahabu kutoka mahekalu.

neg:
Texas
Kabla ya kufika ya Wahispania maeneo ya Texas yalikaliwa na makabila mbalimbali ya Waindio. Tangu uvamizi wa Mexiko wa Waazteki kulikuwa na misafara kadhaa ya Wahispania kwenye pwani la Texas lakini hawakukaa. Baada ya Ufaransa kuanzisha koloni ya Lousiana katika eneo la New Orleans Hispania iliogopa uenezaji wa Wafaransa wakapeleka mapadre Mexiko waliojenga misioni kadhaa huko na mwaka 1718 mji wa San Antonio ilianzishwa. Lakini idadi ya walowezi Wahispania ilikuwa ndogo kutokana na upinzani mkali wa Waindio wenyeji.

neg:
Mexiko
Ustaarabu wa kwanza unaojulikana ulikuwa wa Waolmeki baina ya 1500 KK na 400 KK. Habari zao zinajulikana kutokana na akiolojia na mabaki ya miji na sanaa yao. Waolmeki walijenga miji wakaacha mifano ya sanaa yenye kiwango cha juu.

neg:
Madrid
Madrid ilikuwa kitovu cha mapinduzi ya Hispania kama vile kupinduliwa kwa utawala wa kifalme na tangazo la jamhuru mwaka 1873, kuanzishwa kwa udikteta wa jenerali Miguel Primo de Rivera 1923, kutnagzawa kwa jamhuri ya pili 1931. Katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania kati ya 1936 hadi 1939 mji uliharibiwa vibaya.

neg:
Kristoforo Kolumbus
Kolumbus aliondoka Hispania kwa jahazi tatu tarehe 3 Agosti 1492. Tarehe 12 Oktoba 1492 alikanyaga mara ya kwanza eneo la Amerika katika kisiwa kimoja kisichojulikana ni kipi kwa hakika katika funguvisiwa ya Bahama. Akaendelea hadi Kuba na kisiwa cha Dominica akarudi Hispania mwaka 1493.

neg:
Historia ya Amerika
Ukoloni huo ulidumu tangu mwanzo wa karne ya 16 hadi mwisho wa karne ya 18 na mwanzo wa ile ya 19, ambapo karibu makoloni yote yalijipatia uhuru.

neg:
Marekani
Katika vita ya uhuru wa Marekani makoloni yalipata uhuru wao uliotangazwa mwaka 1776 na kukubaliwa na Uingereza baada ya vita mwaka 1783.

neg:
Mexiko
Teotihuacan ilikuwa mji mkubwa katika nyanda za juu, karibu na Mexico City ya leo. Kuanzia mwaka 100 KK hadi takriban 550 BK ilikuwa mji mkubwa wa Amerika, pia moja kati ya miji mikubwa duniani na kitovu cha utamaduni kilichoathiri staarabu zote za Mexiko.

neg:
Texas
Mwaka 1861 Texas iliamua kujiunga na watetezi wa utumwa katika Shirikisho la Madola ya Amerika (yaani madola ya kusini au "Confederated States") waliojitenga na Maungano (USA). Jimbo hili ilikuwa mbali na maeneo ya mapigano na watumwa wake walitangazwa kuwa watu huru mwishoni wa vita mwaka 1865. Katika miaka ya kwanza watu weusi waliweza kupiga kura na kushiriki katika siasa lakini polepole walinyimwa haki hizi. Chama kipya cha Democrats kilipinga nafasi ya wale waliokuwa watumwa katika siasa. Kwa njia ya matishio, kutumia mabavu na hata mauaji weusi wengi walizuiliwa kupiga kura. Baadaye bunge la Texas lililokuwa na Mademocrats wengi yaani watetezi wa utaratibu wa kale liliamua sheria zilizozuia watu weusi pamoja na raia wenye lugha ya Kihispania kupiga kura tena. Kwa mfano kila raia alitakiwa kulipa kodi fulani wakati wa kupiga kura - hii ilizuia watu maskini waipige kura na weusi pamoja na Wasemaji wengi wa Kihispania walikuwa masikini.

neg:
Mexiko
Mwaka 1519 Mhispania Hernan Cortez alifika kwenye pwani la Mexiko. Katika miaka iliyofuata alifaulu kuendelea hadi mji wa Tenochtitlan akiongozana na kundi la Wahispania mamia kadhaa. Cortez aliweza kuungana na miji na makabila ya Waindio waliochoka utawala wa Azteki na kumpa askari za usaidizi. Mwaka 1520 waliingia Tenochtitlan kama wageni wa mfalme Montezuma II wakaendelea kumkamata lakini baada ya kifo cha mfalme walifukuzwa wakakimbia kwa matatizo katika "usiku wa huzuni" (Kihisp. "noche triste"). Waazteki walidhoofishwa sana kutokana na epidemia ya ugonjwa wa ndui. Cortez aliweza kukusanya jeshi kubwa la Waindio waliopinga Waazteki akavamia na kuharibu Tenochtitlan mwaka 1521 na kwenye magofu ya mji huu alianzisha mji mpya wa Mexico City (Kihisp. "Ciudad de Mexico").

neg:
Morisi
Nchi ilipata uhuru tarehe 12 Machi 1968, ikawa jamhuri tarehe hiyohiyo mwaka 1992.

neg:
Moroko
Baada ya vita Wafaransa walijaribu kukandamiza mwendo huo wakamwondoa Sultani Mohammed V nchini 1953. Ghasia zikaongezeka, Sultani akarudi na nchi ikapewa uhuru mwaka 1956.

neg:
Historia ya Kanisa
Mfalme Karolo V wa Ujerumani alikuwa pia Mfalme wa Hispania. Mwaka 1521 jeshi la Wahispania liliteka Meksiko, baadaye Peru katika Amerika Kusini. Dhahabu na fedha za huko zilianza kuletwa Hispania. Mfalme hakuwa na muda wala nguvu kushindana na sehemu kubwa ya makabaila wa Ujerumani waliomuunga mkono Luther.

neg:
Hispania
Huo ulikuwa mwanzo wa upanuzi wa Hispania katika "Dunia Mpya" ya Amerika. Wahispania walijenga dola kubwa la kikoloni na kutwaa karibu Amerika ya Kusini yote pamoja na Amerika ya Kati na Mexiko hadi sehemu za kusini za Marekani ya leo.

neg:
Albuquerque, New Mexico
Eneo la Albuquerque liliwahi kukaliwa na Maindio tangu mwaka 1100. Mnamo mwaka 1540 conquistador Mhispania wa kwanza Francisco Vásquez de Coronado alipita hapa mara ya kwanza akitafuta mji ya dhahabu.

neg:
Mexiko
Mashambulio makubwa zaidi yalifuata mwaka 1861. Mexiko ilishindwa kulipa madeni kwa mataifa ya nje. Ufaransa chini ya Napoleon III iliamua kufanya Mexiko nusu-koloni yake; jeshi la Ufaransa ilivamia nchi, kufukuza serikali na kumweka Mwaustria Maximilian I kama "Kaisari wa Mexiko". Serikali ya rais Benito Juarez ilipinga uvamizi huu kwa njia ya vita ya wanamgambo na mwaka 1866 Wafaransa walipaswa kuondoka tena, Maximilian aliuawa mwaka 1867.

neg:
Mexiko
Nchi jinsi ilivyo leo imeundwa na wakoloni Wahispania walioivamia kuanzia mwaka 1519 na kuvunja utawala wa milki za wenyeji kama Azteki na Maya.

neg:
Quito
Mwaka 1809 wakati wa ghasia katika sehemu mbalimbali za Amerika Kusini dhidi ya serikali ya mfalme mpya wa Hispania Joseph Bonaparte (mdogo wake Napoleon Bonaparte) kamati ya raia katika Quito ilitangaza uhuru wa eneo lake kutoka Hispania. Utawala wa Hispania ulirudishwa kwa mabavu hadi 1822 wakati Hispania ilishindwa na mapinduzi ya Simon Bolivar na kuundwa kwa jamhuri ya Gran Colombia. Baada ya mwisho wa jamhuri hii sehemu zake ziliachana Quito ikawa mji mkuu wa nchi mpya ya Ekuador.

neg:
Azteki
Azteki ilikuwa jina la ustaarabu muhimu nchini Mexiko kabla ya kufika kwa Wahispania. Waazteki walitawala nyanda ja juu za Mexiko ya Kati pamoja na mji mkuu Tenochtitlan uliokuwa Jiji la Meksiko jinsi uanvyoitwa leo.

neg:
Mexico (mji)
Historia ya mji ilianza mwaka 1325. Wakati ule kikosi cha Azteki wahamiaji walifika kwenye ziwa la Texcoco na kujenga makao kwenye kisiwa ziwani wakauita mji "Tenochtitlan".

neg:
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania
Siasa ya Hispania ilikuwa katika hali ya vurugu tangu kuanzishwa kwa jamhuri ya pili mwaka 1931 iliyomaliza utawala wa mfalme Alfonso XIII. Sehemu kubwa za wafanyakazi wa viwandani hazikuridhika na jamhuri, wakalenga mapinduzi ya kijamii.

neg:
Kabinda
Wakati wa mapinduzi ya Ureno ya 1974/75 iliyoleta uhuru wa koloni zake kikundi cha kupigania uhuru wa Kabinda FLEC kiliandaa kutangaza serikali mpya. Lakini MPLA ya Angola haikukubali ilituma wanajeshi waliotwaa mamlaka mwisho wa 1975.

neg:
Jamhuri ya Texas
Chanzo cha harakati ya kujitenga ilikuwa idadi ya walowezi kutoka Marekani waliopewa ardhi na serikali ya Mexiko katika miaka ya awali lakini baadaye hawakuwa tayari tena kukubali mamlaka ya Mexiko. Sababu mojawapo ilikuwa sheria ya Mexiko iliyowapa watumwa wote uhuru ilhali walowezi kutoka Marekani walianzisha mashamba wakiingiza watumwa weusi kama wafanyakazi. Lakini uasi wa walowezi wa Texas ilianza wakati serikali ya Mexiko ilichukuliwa na jenerali Santa Anna aliyejitangaza kuwa dikteta na kufuza mamlaka ya serikali za kieneo. Mapigano yalianza wakati jeshi al Mexiko ilijaribu kukusanya silaha za wanamigambo wa Texas na hapo vita ilianza.

neg:
Mexico (mji)
Zamani ile Waazteki waliishi maisha ya kuhamahama na kutafuta mahali pa kujenga mji wa kudumu. Mungu wao Huitzilopochtli aliwaambia wamtafute anayekalia mpungate (kakati) na kushika nyoka. Mpungate utapatikana kwenye mwamba katika kisiwa ziwani. Hadithi yaendelea kusema ya kwamba baada ya matembezi ya miaka 200 walikuta ziwa la Texcoco penye mwamba na mpungate. Walipokaribia tai aliyeshika nyoka akaketi kenye mpungate huu.

neg:
Mkimbizi
Ushindi wa vikosi vilivyoongozwa na Fidel Castro katika Mapinduzi ya Cuba ulisababisha msafara mkubwa wa Wakiuba kutoka nchini humo kati ya mwaka wa 1959 na 1980. Wakiuba wengi kila mwaka huendelea kuyahatarisha maisha yao kuvuka hadi eneo la pwani ya Florida wakitafuta maisha bora ya kiuchumi na kisiasa nchini Marekani. Mnamo mwaka wa 1999 kesi iliyoangaziwa sana habarini ya mvulana wenye umri wa miaka sita, Elián González, iliupa uhamiaji wa kisiri kipaumbele kimataifa. Hatua za serikali zote mbili zimejaribu kushughulikia suala hilo; Marekani ilianzisha sera ya miguu yenye maji na, miguu mikavu kuruhusu kimbilio kwa wale wasafiri ambao wanafaulu kukamilisha safari yao, na serikali ya Cuba imeruhusu mara kwa mara uhamiaji uliopangwa. Maarufu zaidi kati ya uhamiaji wa aina hii ni ule wa safari ya meli ya Mariel ya 1980.

neg:
Dominica
Uhuru ulipatikana tarehe 3 Novemba 1978.

neg:
Mexiko
Kuanzia mwaka 1325 kabila la Azteki likaunda mji wa Tenochtitlan kwenye kisiwa cha ziwa la Tezcoco. Waazteki wakaendelea kuunda milki kubwa lililoeena na kutawala sehmu kubwa ya nyanda za juu za Mexiko. Msingi wa milki yao ilikuwa ushirikiano na mji miwili jirani iliyounda mwungano wa pande tatu lakini Waazteki waliendelea kuwa mshiriki mkuu na mtawala wa Tenochtitlan hatimaye alikuwa mtawala mkuu. Walishambulia maeneo ya miji na makabila jirani na kuwalazimisha kulipa kadi kwao. Kama walikubali kutoa kodi kila mwaka na pia kushiriki katika vita za milki watawala wa kienyeji waliruhusiwa kuendelea na utawala wa ndani. Dini yao iliweka uzito kwa sadaka za binadamu waliochinjwa kwenye mahekalu ya miungu yao. Waliunda mfumo wa mikataba ya vita na milki nyingine ambako walikutana kwa mapigano yaliyo kubaliwa awali kwa shabaha ya kukamata wafungwa wengi iwezekanavyo na kuwatoa kama sadaka kwa miungu hekaluni baadaye.

neg:
OC Weekly
Miongoni mwa makala mengi maarufu, ni yale yanayoitwa "¡Ask a Mexican!" ikimaanisha: Muulize mwananchi wa Mexico! yaliyoandikwa na Gustavo Arellano, makala yao ya chakula, na pia makala ,yaliyoshinda tuzo, ya upelelezi wa R. Scott Moxley, Nick Schou na Matt Coker. Makala ya wiki ya OC Weekly yamesababisha kushikwa kwa waasi na FBI, imesababisha ,pia, kufunguliwa kwa mashtaka kwa meya wawili wa Huntington Beach, kuachiliwa kwa watu wasiokuwa na hatia kutoka gerezani na likaonyesha wazi ushirikiano kati ya mkuu wa polisi na mhalifu. Mwanzoni mwa mwaka wa 2009, mkuu huyo wa polisi alihukumiwa miezi 66 katika gereza la jimbo hilo. Kazi nyingine maarufuni uzinduzi wa kashfa ya ngono katika Kanisa ya Kikatholiki, kufichua barabara za Orange County zilizotoza ada ya juu na vikundi vya chuki katika kata hilo. Makala yao hutajwa sana katika Ripoti ya Upelelezi ya Kituo cha Sheria kuhusu Umaskini. Katika mwaka wa 2009, mwanachama mashuhuri wa Republican wa eneo la California, ambaye alikuwa pia naibu mwenyekiti wa kamati ingine yenye nguvu sana katika utawala wa eneo hilo, alijiuzulu baada ya saa chache ya "OC Weekly" kufichua uhusiano wake wa kimapenzi na afisa wa kampuni kubwa ya California.

neg:
Mexiko
Wamaya walibuni mwandiko wa hiroglifi wenye alama nyingi kupita maandishi mengine katika Amerika ya Kale na kutunga vitabu. Waliendeleza pia hisabati, wakijua namba "sifuri" na kuboresha mfumo wa kalenda.

neg:
Kolombia
Tangu mwaka 1813 kiongozi Simon Bolivar alipigania uhuru wa makoloni ya Amerika ya Kusini. Mwaka 1819 Jamhuri ya "Gran Colombia" (Kolombia kubwa) iliundwa ikadumu hadi 1831. Baadaye iliachana kuwa nchi za pekee za Kolombia (pamoja na Panama), Venezuela na Ecuador.

neg:
Bendera ya Mexiko
Rangi zilitajwa mara kwadhaa kuwa na maana. Lakini maelezo haya si rasmi hivyo maelezo yamebadilika mara kadhaa.

neg:
Honduras
Mwaka 1821 Honduras ilijiunga na ghasia ya maeneo mengine ya Amerika ya Kati dhidi ya utawala wa Hispania. Mwanzoni nchi hizo ndogo zilijiunga na Meksiko lakini baada ya miaka miwili zilianzisha "Shirikisho la Amerika ya Kati" lililokwisha mwaka 1839.

neg:
Mexiko
Upande wa mashariki wa Waolmeki ustaarabu wa Wamaya ulianza tangu takriban mwaka 2000 KK. Wamaya walikalia rasi ya Yucatan pamoja na Guatemala na Belize ya leo. Waliishi katika vijiji na miji iliyojitegemea na kugombana kati yao mara kwa mara.

neg:
Bendera ya Panama
Bendera ya Panama imetungwa wakati nchi ilipotangaza uhuru wake kutoka Kolombia mwaka 1903 na kukubaliwa rasmi kwa maazimio mbalimbali ya bunge la nchi katika miaka 1904, 1925 na 1941.

neg:
Mexiko
Miaka hadi 1921 vita ya wenyewe kwa wenyewe iliharibu sehemu kubwa za nchi. Kuna makadirio ya kwamba wananchi milioni 1,5 (kati ya milioni 15) waliuawa na zaidi ya 200,000 walikuwa wakimbizi, hasa kwenda Marekani.

neg:
Mexiko
Baada ya mapinduzi mamlaka ilichukuliwa na Chama cha kitaifa cha mapinduzi (Partido Nacional Revolucionario PNR) kilichoendelea kutawala kwa miaka 71 kuanzia 1929 hadi 2000.

neg:
Historia ya Moroko
Baada ya vita Wafaransa walijaribu kukandamiza mwendo huo wakamwondoa Sultani Mohammed V nchini 1953. Ghasia zikaongezeka, Sultani akarudi na nchi ikapewa uhuru mwaka 1956.

neg:
Mexiko
Mji mkuu ni Mexico City, ambao katika eneo lake lote una watu zaidi ya milioni 20.

neg:
Jamhuri ya Dominika
Tarehe 27 Februari 1844, wakati wa mapinduzi katika Haiti, matajiri wa Santo Domingo walitangaza uhuru wa Jamhuri ya Dominika.

neg:
Jamhuri ya Dominika
Ilifuatwa na kipindi cha udikteta wa mkuu wa jeshi Rafael Leónidas Trujillo aliyechukua utawala kwa miaka 30 hadi kifo chake tarehe 30 Mei 1961. Alitawala kwa unyama na kupora mali ya umma.

neg:
Chama cha Uhuru cha Puerto Rico
Chama kilianzishwa mwaka 1946. 2004 imeingia na mbunge mmoja kati ya 54 bungeni na seneta mmoja kati ya 28 katika senati ya Puerto Rico.

neg:
Mexiko
Ni nchi ya pili duniani kwa wingi wa Wakatoliki, baada ya Brazil.

neg:
Mexiko
Baada ya Hispania kuteka sehemu kubwa ya nchi mwaka 1521, liliundwa koloni la Hispania Mpya chini ya makamu wa mfalme.

neg:
Shingo ya nchi ya Panama
Mwaka 1903 Marekani ilichochea na kusaidia waasi katika eneo la Panama kujitenga na Kolombia na kupata mkataba kutoka serikali huru mpya kuwa Marekani iliruhusiwa kujenga Mfereji wa Panama kuanzia 1904 hadi 1914 na kuitawala kama sehemu ya Marekani hadi mwaka 1999.

neg:
Mexico (mji)
Katika karne ya 20 ilikua haraka sana.

neg:
Jibuti
Nchi ilipata uhuru tarehe 27 Juni 1977.

neg:
Historia ya Afrika
Aidha, katika mwaka wa 1974 Guinea ya Kireno (Guinea-Bissau) ikapata uhuru wake, na katika mwaka wa 1975 Angola, Cape Verde, Mozambique, Sao Tome na Principe zikapata uhuru. Hispania vilevile ikaitoa Sahara ya Magharibi kwa Morocco na Mauritania katika mwaka wa 1976, lakini wananchi wakakataa kuwa chini ya nchi mbili hizi, kukazuka vita. Mauritania ukaitoa sehemu yake na kuipa Morocco katika mwaka wa 1979, tatizo ambalo mpaka sasa linaendelea baina ya Morocco na Sahara ya Magharibi, na Umoja wa Mataifa unajaribu kutatua tatizo hili. Waingereza wakawapa uhuru Shelisheli katika mwaka wa 1976, na Ufaransa ukatoa uhuru kwa visiwa vya Ngazija (Comoro).

neg:
Historia ya Afrika
Baada ya miaka miwili, katika mwaka wa 1966 Botswana (Bechuanaland) na Lesotho (Basutoland) zikajinyakulia uhuru. Mauritius na Swaziland katika mwaka wa 1968 na vile vile Guinea ya Ikweta. Hispania ikairudisha Ifni katika mwaka wa 1969 katika mamlaka ya Morocco.

neg:
Bendera ya Mexiko
Upana wa milia na umbo la nembo imewahi kubadilishwa mara nane katika Historia ya Mexiko. Bendera jinsi ilivyo leo ilikubaliwa mwaka 1968 lakini muundo wa milia mitatu na rangi imepatikana tangu 1821.

neg:
Frida Kahlo
Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón (6 Julai 1907 – 13 Julai 1954) alikuwa mchoraji nchini Mexiko. Amejulikana kwa picha zake zinazotumia rangi zenye nguvu na maumbo ya sanaa ya kienyeji ya Mexiko.

neg:
Mexiko
Siasa hii dhidi ya Ukristo iliendelea chini ya rais Calles na kusababisha kipindi kingine cha vita vya wenyewe kwa wenyewe miaka ya 1926-1929. Katika mapigano hayo yaliyoitwa "La Cristiada" wakulima wengi walichukua silaha kwa jina la Kristo Mfalme dhidi ya jeshi la serikali ili kutetea uhuru wa dini, wakipinga kufungwa kwa makanisa, kuzuiwa ibada mbalimbali za hadhara na kuuawa kwa mapadre kama Mtakatifu Kristofa Magallanes na wenzake. Vita hivyo vilisababisha vifo 250,000 na idadi hiyohiyo ya wakimbizi waliojisalimisha Marekani.

neg:
Kanada
Uhuru kamili ulipatikana mwaka 1982. Hadi leo malkia wa Uingereza ni mkuu wa dola akiwakilishwa na gavana mkuu.

neg:
Historia ya Sierra Leone
Mwaka 1961 Sierra Leone ilipewa uhuru wake.

neg:
Shirikisho la Amerika ya Kati
Kabla ya 1821 nchi hizi zote zilikuwa koloni ya Hispania na sehemu za Jimbo Kuu la Guatemala chini ya ufalme mdogo wa Hispania Mpya. Wakati wa kuasi kwa koloni za Hispania katika Amerika jimbo kuu la Guatemala likajiunga na nchi mpya ya Meksiko kwa muda mfupi. Baada ya kupinduliwa kwa mtawala wa kwanza wa Meksiko Agustin de Iturbide jimbo kuu la Guatemala likaamua kuwa nchi ya pekee.

neg:
Shirikisho la Amerika ya Kati
Jamhuri likaporomoka katika vita ya wenyewe kwa wenyewe tangu 1838. Nikaragua ikajiondoa katika shirikisho tar. 30 Aprili 1838, Honduras ikafuata 26 Oktoba na Costa Rica tar. 14 Novemba 1838. Guatemala ikaondoka 1839 na El Salvador ikabaki pekee yake hadi kufuta jina la shirikisho mwaka 1841.

neg:
Mexiko
Hao Waindio walikuwa wakulima hodari sana na mazao mbalimbali ambayo leo ni msingi wa chakula kote duniani yalianzishwa na kupandishwa nao, yakiwa pamoja na mahindi, mboga na nyanya. Kilimo cha mahindi hukadiriwa kilianzishwa takriban mnamo mwaka 9000 KK.

neg:
Nembo ya Mexiko
Asili ya nembo ni katika utamaduni wa Azteki kabla ya kuingia kwa Wahispania nchini. Kuna hadithi ya kale juu ya kuundwa kwa Tenochtitlan ambayo ni mji wa Kiazteki uliotangulia Mexiko City.

neg:
Tenochtitlan
Tenochtitlan ilikuwa mji mkuu wa milki ya Azteki na mji mtangulizi wa Jiji la Mexiko. Ilianzishwa kwenye kisiwa ndani ya ziwa la Texcoco mnamo mwaka 1325 na Waazteki wahamiaji walipofika kwenye bonde la Mexiko kutoka kaskazini. Mji uliharibiwa na Wahispania mwaka 1321 na mji mpya ukajengwa juu ya maghofu yake.

neg:
Mexiko
Kilimo kiliweka msingi kwa vijiji na jamii zilizoshirikiana katika maeneo makubwa. Miji ya kwanza inajulikana kuanzia takriban mwaka 1500 KK.

neg:
Jamhuri ya Dominika
Santo Domingo ilitangaza uhuru wake tarehe 30 Novemba 1821 baada ya kuona Hispania ilishindwa kote Amerika Kusini isipokuwa katika visiwa vya Karibi. Lakini baada ya wiki chache nchi ilivamiwa na jeshi la Haiti ikatawaliwa na Wahaiti kwa miaka 22.

neg:
Vita ya uhuru wa Marekani
Lakini tangu mwaka 1777 Ufaransa ulianza kwa siri kutuma silaha kwa Wamarekani; mwaka 1778 Ufaransa, Hispania na Uholanzi ziliungana na kutangaza vita dhidi ya Uingereza. Manowari za Ufaransa zilishambulia meli za Waingereza zilizopeleka silaha na askari kwenda Marekani.

neg:
Mexiko
Hakuna uhakika ni akina nani waliojenga Teotohuacan. Mji wote ulipangwa kwa kufuata barabara mbili zilizoelekea kaskazini-kusini na mashariki-magharibi. Hekalu kubwa na piramidi zinaonyesha umuhimu wa dini, na mabaki ya nyumba za wakubwa na watu wa kawaida yanaruhusu kupata picha ya jamii iliyoishi hapa.

neg:
Nembo ya Mexiko
Nembo ya Mexiko inamwonyesha tai anayekalia mpungate na kushika nyoka. Mpungate unasimama kwenye mwamba.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Koloni la Kongo ya Kibelgiji lilipata uhuru tarehe 30 Juni 1960.

neg:
Vita ya uhuru wa Marekani
Tangu siku hiyo mapigano yalipungua na mwaka 1783 Uingereza ukakubali uhuru wa makoloni yake ya awali.

neg:
Macau
Macau kama koloni ilithibitishwa katika Mkataba wa Beijing wa mwaka 1887 kati ya China na Ureno.

neg:
Hernando Cortes
Mwaka 1511 aliongozana na Diego Velázquez de Cuéllar gavana mpya wa Kuba akawa katibu wake akatajirika akisimamia migodi ya dhahabu na mashamba makubwa.
Mwaka 1518/1519 gavana Velasquez aliandaa msafara wa upelelezi wa Mexiko bara. Hadi wakati ule Wahispania walitawala visiwa kadhaa vya Karibi lakini waliwahi kusikia kuhusu kuwepo kwa dhahabu nyingi barani. Velasquez aliandaa jeshi la Wahispania 670 na jahazi kadhaa akampa Cortez amri ya jeshi hilo. Dakika ya mwisho Velasquez alikuwa na mashaka juu ya Cortez akamtumia barua asiende, lakini Cortez aliamua kuupuza barua hiyo na kuendelea na mipango ya safari.

neg:
Mexiko
Jamii ya Wamaya ilifikia kiwango cha juu kuanzia mwaka 500 KK wakati miji mikubwa ya kwanza ilipotokea. Mnamo mwaka 800 BK jamii za Wamaya katika Yucatan ziliporomoka; wataalamu wengi huamini ya kwamba mabadiliko ya ekolojia na halihewa pamoja na kuchoka kwa rutuba ya ardhi yalisababisha kutoka kwa watu katika makazi ya awali.

neg:
Bendera ya Mexiko
Katikati iko nembo la taifa linaloonyesha tai anayekalia mpungate na kushika nyoka.

neg:
Ufilipino
Hispania ilitwala eneo hilo tangu mwaka 1565 hadi Mapinduzi ya Ufilipino wa 1896.

neg:
Nikaragua
Tangu mwaka 1854 imekuwa nchi ya kujitegemea kabisa.

neg:
New Mexico
New Mexiko (Meksiko Mpya) ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika kusini ya Marekani bara. Imepakana na Texas, Oklahoma, Colorado, Arizona na nchi ya Meksiko.

neg:
Sao Tome na Principe
Baadaye vilikuwa koloni la Ureno kuanzia karne ya 16 hadi 12 Julai 1975, vilipopata uhuru.

neg:
Mexiko
Imepakana na Marekani upande wa kaskazini. Upande wa kusini majirani ni Guatemala na Belize.

neg:
Morelos
Jina la jimbo lilitolewa kwa heshima ya kiongozi wa uhuru wa Mexiko José María Morelos.