query: Kuna nyota ngapi ngani?

pos:
Nyota
Nyota zinazoonekana kwa macho wakati wa usiku ni kama 6,000 lakini idadi yake hali halisi ni kubwa mara nyingi zaidi. Hakuna aliyeweza kuhesabu nyota zote; kuna makadirio ya kuwa idadi inaweza kufika 70,000,000,000,000,000,000,000.

neg:
Ndoo (kundinyota)
Nyota za Ndoo huwa haziko pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisi kuna umbali mkubwa kati yao, kama ziko mbali au jirani nasi. Kwa hiyo kundinyota "Ndoo" inaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoiona kutoka Duniani.

neg:
Suheli ya Tanga
Suheli katika Tanga ni mfumo wa nyota angalau nne, labda zaidi. Ilitazamwa tangu muda mrefu kuwa nyota pacha ya nyota mbili za A na B.

neg:
Dubu Mdogo (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni Kutubu (α Alfa Dubae Minoris) inayojulikana pia kwa jina la kimataifa ya .na hii nyota iliyopo kikamilifu kwenye ncha ya kaskazini ya anga kwa hiyo nyota za anga ya kaskazini zote zinaizunguka katika muda wa usiku lakini Kutubu inabaki mahali pake bila kuzunguka, Kutubu haionekani upande wa kusini ya ikweta. Ina mwangaza unaoonekana unaochezacheza kidogo mnamo 2 mag .

neg:
Tanuri (kundinyota)
Tanuri imepokelewa kati ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa kimataifa wa astronomia kwa jina la Fornax. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'For'.

neg:
Bikari (kundinyota)
Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) alipotazama nyota za anga ya kusini ambazo wakati ule zilianza tu kujulikana kati ya wanaastronomia wa Ulaya. Alipima nyota 10,000 akazipanga katika kundinyota na kutunga majina kwa kundinyota mpya 14. Jina la Kifaransa lilitafsiriwa kwa Kilatini kama "Circinus“(Bikari).
Chaguo la jina lilikuwa dalili ya kipindi cha Zama za Mwangaza ambako Lacaille alitumia majina ya zana za siku zake kwa kutaja nyota, si tena majina ya mitholojia ya kale.
Bikari imepokelewa kati ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa kimataifa wa astronomia kwa jina la Circinus. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Cir'.

neg:
Shuja (kundinyota)
Nyota za Shuja ni dhaifu kiasi kuna moja pekee ambayo ni angavu na hii ni Faridi (Alphard). Ina mwangaza unaonekana wa mag 2.0. Jina lake lamaanisha „Kipweke“ kwa Kiarabu yaani الفرد (al-fard) kwa sababu ni nyota angavu ya pekee, hakuna nyingine jirani nayo iliyopo angani.

neg:
Dira (kundinyota)
Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) alipotazama nyota za anga ya kusini ambazo zilianza tu kujulikana na wanaastronomia wa Ulaya wakati ule. Hapo alipima nyota 10,000 akazipanga katika kundinyota na kutunga majina kwa kundinyota mpya 14. Jina la Kifaransa lilitafsiriwa kwa Kilatini na kufupishwa kama "Pyxis" (Dira).

neg:
Ramani ya nyota
Tangu upanuzi wa elimu ya astronomia na kujulikana kwa nyota mamilioni haikuwezekana kuonyesha tena nyota zote kwenye ramani. Siku hizi ramani zilizochorwa na kuchapishwa zinatumiwa zaidi kwa kusudi la kuelimisha jamii kuhusu nyota angavu zaidi na kama msaada wa kutambua violwa kama vimondo au sayari lakini si tena kwa kazi ya kitaalamu inayotumia orodha za nyota pamoja na viwianishi vyao angani.

neg:
Njia nyeupe
Galaksi yetu imekadiriwa kuwa na nyota zaidi ya 300,000,000,000. Inafanana na kisahani chenye umbo la parafujo. Kipenyo cha kisahani hicho ni miaka ya nuru 100,000 ikiwa na unene wa miaka ya nuru 3,000.

neg:
Shetri (kundinyota)
π Pi Puppis ni nyota pacha ya nyota mbili ambayo ni angavu ya kufuata humo. Ina mwangaza unaoonekana wa 2.7 ikuwa na umbali unaokadiriwa kuwa miaka ya nuru 810 kutoka kwetu. Ndani yake ina nyota mbili, moja ni jitu wa aina ya spektra K3 Ib na mwenzake ina mag 6.86.

neg:
Nyota
Kipindi cha mmeyungano nyuklia wa hidrojeni kinaendelea kwa miaka bilioni kadhaa hadi sehemu kubwa ya hidrojeni itakapokwisha. Hapo sehemu za nje za nyota hupoa na kupanuka; hali hii huitwa jitu jekundu (red giant) kwa sababu ya ukubwa na rangi yake. Majitu mekundu kadhaa huonekana kwa macho angani yaking'aa kwa nuru nyekundu. Kama masi ya nyota bado ni kubwa mmeyungano nyuklia unaendelea kuzaa elementi nzito zaidi kwa sababu sehemu ya heliamu inaendelea kujibadilisha kuwa elementi za juu zaidi. Inaaminiwa ya kwamba elementi zote ulimwenguni zilianzishwa ndani ya nyota.

neg:
Kasi ya Masakini (kundinyota)
Kuna nyota vigeugeu kadhaa na pia nyota pacha. T Coronae Borealis ni nyota dhaifu ambayo kwa kawaida ina Uangavu unaoonekana wa mag 10 pekee lakini imekuwa maarufu katika mwaka 1866 ilipowaka ghafla kufikia mwangaza wa mag 2 na kufifia tena. Kwa hiyo ilitambuliwa kuwa nyota nova lakini ni kati ya nyota chache zinazorudia tabia hii yaani mwaka 1946 ililipuka na kufifia tena. Kwa Kiingereza ilipewa pia jina la “Blaze Star”.

neg:
Tanuri (kundinyota)
Nyota tatu angavu zaidi ni Alfa, Beta na Nu Fornacis zinazofanza pembetatu bapa. Nyota sita zilitambuliwa kuwa na sayari za nje.

neg:
Nyota
Nyota zinaanza katika nebula au katika mawingu makubwa ya gesi kwenye anga ya ulimwengu. Kama wingu, ambalo sehemu kubwa yake ni hidrojeni, ni kubwa sana inaanza kujikaza kutokana na graviti yake.
Katika muda wa miaka milioni 10-15 mkusanyiko huu unazidi kuvuta mata kwake na kuongeza graviti yake tena na kujikaza.
Katika kitovu cha masi hii shinikizo na jotoridi zinapanda. Kadiri gesi inavyojikaza, nguvu ya graviti ndani yake inaongezeka, na atomi zake zinaanza kugusana. Halijoto inazidi hadi kufikia kiwango ambacho mmenyuko mfululizo wa kinyuklia(nuclear chain reaction) unaanza kutokea hadi kufikia myeyungano wa kinyuklia(nuclear fusion) ambapo hidrojeni inabadilika kuwa heliamu.

neg:
Jina la Bayer
Leo hii idadi ya nyota zinazojulikana imeongezeka sana: kuna nyota bilioni kadhaa zinazoweza kutambuliwa kwa vifaa vya kisasa kama darubini zinazopima mawimbi ya spektra mbalimbali nje ya nuru inayoonekana pamoja na darubini kwenye anga-nje kama Hubble, Hipparcos na Gaia. Hapo kuna orodha mbalimbali ambamo nyota zinaorodheshwa kwa namba tu. Mifano inayotajwa sana ni orodha ya Henry Draper Catalogue (kifupi: HD), ya Bright Star Catalog (kifupi HR), ya Hipparcos catalogue (Kifupi HIP) na ya Gaia Catalogue inayoendelea kupanuka ilhali kazi ya chomboanga hiki kinaendelea.

neg:
Namba za Flamsteed
Katika orodha yake nyota zinatajwa kwa namba na kundinyota. Kwa njia hii aliweza kutaja kwa namna ya pekee karibu kila nyota inayoonekana kwa macho matupu.

neg:
Ng'ombe (kundinyota)
Ng'ombe - Taurus ni kati ya kundinyota 48 zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika kitabu cha Almagesti wakati wa karne ya 2 BK. Iko pia kati ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa kimataifa wa astronomia kwa jina la Taurus. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Taui'.

neg:
Hutu Junubi (kundinyota)
Kuna nyota moja tu ambayo ni angavu hii ni Alfa Piscis Austrini au Kinywa cha Hutu "()" . Ina mwangaza unaoonekana wa mag 1.16 ikiwa umbali wa mwakanuru 25 na Dunia.

neg:
Rakisi (kundinyota)
Hercules ilikuwa moja ya kundinyota 48 zilizoorodheshwa na Klaudio Ptolemaio kwa jina la εν γόνασιν en gonasin yaani "mwenye kupiga goti". Ilipokelewa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia katika orodha ya kundinyota 88 za kisasa iliyotolewa mwaka 1930. Kifupi rasmi ni ‘Her’.

neg:
Angakusi
Katika mazingira yasiyo na machafuko ya hewa (ukungu, vumbi) au machafuko ya nuru kuna takriban nyota 2000 zinazoonekana vema kwa macho matupu. Mjini penye mianga mingi idadi inapungua kuwa 500 - 100 pekee.

neg:
Nyota nova
Hadi sasa kuna nyota nova 10 zilizotazamwa kuwaka tena kati ya takriban 400 zilizogunduliwa katika Njia Nyeupe; kwa hiyo hakuna uhakika bado kuhusu muda wa kawaida uliopo baina ya kuwaka kwa nyota. Kama nyota kibete imeendelea kukusanya mata nyingi kuna uwezekano kwamba inalipuka mwishoni kama supanova

neg:
Saratani (kundinyota)
Saratani haina nyota angavu sana si rahisi kuiona. Nyota angavu zaidi ni Beta Cancri yenye mwangaza unaoonekana wa 3.8 mag. Umbali wake na dunia ni miaka ya nuru 230. Kuna fungunyota moja inayoonekana kwa macho matupu hii ni M 44 inayoitwa pia Praesepe yenye mwangaza unaoonekana wa 3.7 ikionekana kama doa dogo angavu.

neg:
Jabari
Jabari ni kati ya makundinyota yanayoonekana vema kwenye anga ya usiku kusini na pia kaskazini mwa Dunia. Nyota saba angavu sana zinakumbukwa kirahisi na watazamaji wa anga.

neg:
Shetri (kundinyota)
Shetri - Puppis ni kundinyota kubwa yenye nyota nyingi. Haina nyota zinazoitwa Alfa au Beta kwa sababu majina haya yalitolewa tayari kwa nyota za Argo Navis kwa jumla; upande wa Mkuku zilibaki nyota ambazo majina yalianza kwa ζ Dzeta .

neg:
Nyota maradufu
Nyota maradufu (kwa Kiingereza: "binary star", "double star" au "multiple star system") ni nyota mbili au zaidi zinazokaa karibu kwenye anga ya ulimwengu kiasi cha kuvutana kwa graviti yake hadi kuzungukana. Kwa lugha nyingine ni mfumo wa nyota mbili au zaidi(Multiple Star System). Idadi yake ni kubwa, zikizidi kutambuliwa kutokana na matumizi ya darubini za kisasa. Sehemu kubwa ya nyota angavu ni nyota maradufu au sehemu ya mfumo wa nyota zaidi ya mbili.

neg:
Majina ya nyota
Mataifa mengi walitumia elimu ya nyota kwa kupanga kalenda yao. Kila baada ya mwaka mmoja nyota za anga zinaonekana tena jinsi zilivyokaa siku 365.25 zilizopita. Nyota nyingi hazionekani mwaka wote, hivyo kuonekana kwa nyota fulani iliweza kuwa ilani ya kuandaa mashamba, na hapo asili ya jina la „Kilimia“ katika lugha za Kibantu kwa fungunyota mashuhuri. Mabaharia kama Wagiriki na Waswahili wa Kale walitegemea nyota kwa kutafuta njia zao baharini wakati wa usiku katika karne pasipo na GPS wala dira. Wasafiri katika nchi za joto kama Uarabuni walipaswa kusafiri hasa gizani ili kuepukana na joto hatari la mchana walipotegemea nyota sawa na mabaharia ili wasipotee jangwani. Matumizi hayo ya elimu ya nyota yalirahisishwa kwa kutumia majina yaliyoeleweka.

neg:
Jina la Bayer
Kasoro hizo zilikuwa sababu mojawapo kwa Mwingereza John Flamsteed kuanzisha mfumo wake wa namba za Flamsteed. Hata hivyo kwa nyota angavu nyingi majina ya Bayer yanaendelea kutumiwa. Siku hizi namba za Flamsteed hutumiwa pamoja na majina ya Bayer hasa pale ambapo zinahusu nyota ambazo Bayer hakutolea majina, kwa mfano kwa sababu Bayer aliorodhesha 1,564 nyota pekee zinazoonekana kwa macho matupu ilhali Flamsteed alitumia darubini na hivyo aliorodhesha nyota 2,554. Mara nyingi namba za Flamstee zimekuwa kawaida pia pale ambapo Bayer alilazimishwa kuongeza herufi za Kilatini au namba kwa zile za Kigiriki kutokana na idadi ya nyota katika kundinyota fulani. Kwa mfano namba ya Flamsteed "55 Cancri" hupendelewa kuliko jina la Bayer "Rho-1 Cancri".

neg:
Kobe (kundinyota)
Wagiriki wa Kale waliona hapa shada la heshima la majani jinsi walivyowapa washindi wa michezo. Shada la heshima liliendelea baadaye kutazamiwa kama taji na hapo asili ya jina la kimataifa “Corona” linalomaanisha taji. Ilhali kuna kundinyota mbili zinazoitwa Corona zinatofautishwa kwa kuitwa ya kaskazini na ya kusini, hivyo Kobe ni Corona Australis (zamani pia Corona Austrina, kwa maana hiyohiyo).
Kobe ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK kwa jina la Στεφανος νοτιος "stefanos notios" (Shada la Kusini). Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Corona Australis. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'CrA'.

neg:
Majina ya nyota
Leo hii wanaastronomia wanatumia mifumo mbalimbali kandokando na zaidi orodha zinazoweza kutunzwa kwa kompyuta tu ambazo zinaorodhesha mamilioni ya nyota. Hizi zinatajwa pamoja na majina ya kale kwa nyota angavu 200-300 na majina ya Bayer kwa takriban nyota 1500.

neg:
Nyota
Leo tunajua ya kwamba nyota zote huwa na mwendo kwenye anga lakini mabadiliko haya hutokea polepole hayaonekani katika muda wa maisha ya binadamu. Lakini tunajua kutokana na habari za kihistoria ya kwamba mabadiliko yapo.Habari za nyota zinakusanywa na kufanyiwa utafiti na sayansi ya astronomia. Wanaastronomia wanatumia vifaa kama darubini kutazama nyota na kupima nuru yake. Kwa kutumia mbinu za sayansi ya fizikia inawezekana kutambua tabia nyingi za nyota ingawa ziko mbali sana.

neg:
Kilimia
Kwa macho nyota sita hadi saba zaonekana vizuri sana na hadi 14 kwa jumla. Lakini kwa darubini kilimia ni fungunyota yenye nyota 1,200. Umbali wake na jua letu ni miaka ya nuru 410. Umri wake hukadiriwa kuwa miaka milioni 125.

neg:
Rijili ya Jabari
Rijili Jabari inaonekana kama nyota angavu sana kwenye anga ya usiku. Mwanga
za unaoonekana ni 0.13 mag kwa hiyo ni nyota angavu ya saba angani. Rangi yake ni nyeupe hadi buluu-nyeupe. Katika darubini kubwa inaonekana kama nyota pacha yaani mfumo wa nyota tatu, labda pia tano.

neg:
Unajimu
Kwa mfano kuonekana kwa nyota fulani (hii inategemea mahali duniani) inaweza kuwa alama ya kwamba mvua ni karibu, au majira ya baridi yanaanza. Sababu yake ni ya kwamba nyota huonekana kwa vipindi fulani wa mwaka tu; kwa nyakati nyingine ziko angani kwenye
mchana ambako nuru ya jua inaficha nyota zote hazionekani tena. masaa ya usiku kuna vipindi ambako nyota fulani zinaonekana vizuri angani juu kabisa na kwa njia hiyo zinaweza kutambuliwa kama ishara za majira.

neg:
Zodiaki
Hadi leo unajimu unatumia makundinyota 12 kama buruji za falaki kwa imani ya kwamba nyota hizi zina athari kwa kipindi fulani cha mwaka kinachoitwa kufuatana na kundinyota au buruji ya falaki yake. Lakini hali halisi Jua linapita katika maeneo ya makundinyota 13, si 12.

neg:
Kutubu
Mtazamaji kwenye nusutufe ya kazkazini anaona nyota jinsi zinavyozunguka wakati wa usiku ila tu nyota ya Kutubu inakaa mahali pake. Hali halisi inazunguka pia kidogo lakini haitambuliki na mtazamaji maana haiko kikamilifu kwenye ncha ya anga bali kwa umbali wa nyuzi 0,7°.

neg:
Kobe (kundinyota)
Kobe ina nyota 21 zinazoweza kuangaliwa kwa macho matupu lakini hazingai kushinda chache na dhaifu

neg:
Asteroidi
Katika mfumo wa jua letu kuna angalau asteroidi 338,000 zilizotambuliwa hadi leo na wanaastronomia. Nyingi zinazunguka katika ukanda wa asteroidi kati ya njia za Mirihi (Mars) na Mshtarii (Jupiter). Wataalamu hutofautiana kati yao kama hizi ni ama mabaki ya sayari iliyopasuliwa baada ya kugongana na magimba mengine au vipande vya visayari ambavyo havikuendelea kukua.

neg:
Mbingu
Kiasili "mbingu" ni uwingi wa neno "uwingu" ambalo si kawaida sana tena. Uwingu linataja uwazi juu yetu, ni upeo wa mawingu. Mbingu kama uwingi wake unatokana na dhana la kuwepo kwa tabaka mbalimbali za uwingu huu, hivyo mbingu. Mataifa ya kale yaliamini kuweko kwa mbingu saba kwa sababu waliona mianga saba angani yaliyokuwa na mwendo kati ya nyota yaani Jua, Mwezi na sayari tano zilizojulikana kabla ya kupatikana kwa darubini (Utaridi, Zuhura, Mirihi, Mshtarii na Zohali). Hapa waliwaza kuwepo kwa mbingu saba ilhali kila moja alikuwa na tabaka yake ya uwingu. Kupitia maandiko ya Waislamu mtazamo huu wa dunia ulisambaa katika nchi nyingi hadi Uswahilini.

neg:
Majina ya nyota
Majina ya nyota yanapatikana kwa nyota mia kadhaa zinazoonekana vema kwa macho matupu. Majina hayo yanaweza kuwa tofauti katika tamaduni mbalimbali duniani. Katika matumizi ya kisasa ni hasa majina kutoka urithi wa Ugiriki ya Kale, Roma ya Kale na Uarabuni ndio hasa yanayoendelea kutumiwa hadi leo. Pamoja na desturi ya kutunga majina kwa nyota angavu kuna pia desturi ya kupanga nyota za anga katika kundinyota zenye majina. Kundinyota ni idadi ya nyota zinazoonekana karibu kwenye anga ya usiku.

neg:
Kasi ya Masakini (kundinyota)
Kasi ya Masakini ina hasa nyota 7 zinazofanya umbo la bakuli au taji. Kwa jumla kuna 37 zenye mwangaza unaonekana wa 6.6 na zaidi yaani zinaonekana kwa macho matupu.

neg:
Bakari (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni Simaki (α Alfa Bootis au Arcturus) inayojulikana pia kwa jina la kimataifa ya yenye uangavu unaoonekana wa −0.05 mag ikiwa na umbali wa Dunia wa mwakanuru 36.7 (sawa na 11.26 parsek). Simaki ni nyota angavu zaidi ya nne angani.

neg:
Athari ya Doppler
Athari ya Doppler inaeleza giza la usiku. Tukitazama anga wakati wa usiku tungepaswa kuona mwanga maana kuna nyota nyingi mno. Kwa macho tunaona takriban nyota 6000 lakini kwa darubuni kubwa idadi ya nyota ni mabilioni kwa hiyo kila sehemu tunapotazama kuna nyota kadhaa ila tu hatuoni nuru yao. Sababu yake ni upanuzi wa ulimwengu tangu mlipuko mkuu. Nafasi yote ya anga la nje inazidi kupanuka. Kwa hiyo sehemu zote ziko katika mwendo wa kuwa mbali zaidi kati yao. Mwendo huu unaleta athari ya Doppler, yaani nuru kutoka vyanzo vya kwenda mbali inapata kisogezo chekundu; mnururisho katika anga unaelekea kuwa na mawimbi marefu zaidi. Nishati ya mawimbi imeshapoa. Sehemu kubwa sana ya nuru yote iliyowahi kutokea tangu chanzo cha ulimwengu haiko tena katika masafa ya nuru inayoonekana kwa hiyo haiwezi kuchangia kwenye mwangaza wa anga la usiku.

neg:
Astronomia
Kwa macho matupu mtu mwenye afya ya macho anaweza kuona takriban nyota 6000 - 7000. Leo hii kuna zaidi za nyota 945,592,683 zilizoorodheshwa katika orodha za kimataifa.

neg:
Kundinyota
2. Watu waliunganisha nyota kwa kuwaza mistari wakaanza kumwona mtu. Nyota tatu za katikati(δ, ε, ζ) ziliitwa ukanda, nyota mbili za kung'aa za juu (α, γ) zikawa mabega ya mtu na nyota mbili za chini (β,κ) miguu yake. Nyota mbili au tatu chini ya "ukanda" (ι, θ) zikatajwa kama upanga unaofungwa kwenye ukanda. Nyota nyingine hafifu zaidi zikaunganishwa katika picha hii: nyota za "π" 1,2,3 zikawa kama ngao; λ kama kichwa.

neg:
Meza (kundinyota)
Meza iko katika kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Mensa. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Men'.
Nyota za Meza ni chache na dhaifu sana. Hakuna nyota iliyo na mwangaza juu ya mag 5. Nyota angavu zaidi ni Alpha Mensae yenye mwangaza unaoonekana wa mag 5.09 ikiwa umbali wa miaka ya nuru 33 kutoka Dunia.

neg:
Ndege wa Peponi (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni α Alfa Apodis yenye mwangaza unaoonekana wa 3.83 mag . ikiwa umbali wa Dunia wa miaka ya nuru 447 ± 8, .Ni nyota jitu yenye kipenyo mara 48 kuliko Jua na uangavu halisi mara 928 kulio Jua. Halijoto usoni ni 4312 K.

neg:
Galaksi
Galaksi yetu, ikiwemo mfumo wetu wa jua, imekadiriwa kuwa na nyota zaidi ya 300,000,000,000. Sehemu ya nyota hizi zinaonekana kama kanda la kung'aa kwenye anga la usiku linalojulikana kwa rangi yake kama njia nyeupe au "njia ya maziwa". Umbo lake linafanana na kisahani kikiwa na kipenyo cha miaka ya nuru 100,000 na kikiwa na unene wa miaka ya nuru 3,000.

neg:
Hadubini (kundinyota)
Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) alipotazama nyota za anga ya kusini ambazo wakati ule zilianza tu kujulikana kati ya wanaastronomia wa Ulaya. Alipima nyota 10,000 akazipanga katika kundinyota na kutunga majina kwa kundinyota mpya 14. Jina la Kifaransa lilitafsiriwa kuwa lat. "Microscopium” (Hadubini).. Chaguo la jina lilikuwa dalili ya kipindi cha Zama za Mwangaza ambako Lacaille alitumia majina ya zana za siku zake kwa kutaja nyota, si tena majina ya mitholojia ya kale.
MMicroscopium - Hadubini iko kati ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Microscopium. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Mic'.

neg:
Hadubini (kundinyota)
Kuna nyota 57 zenye mwangaza unaoonekana wa Zaidi ya mag 6.5 ambazo zinaonekana penye giza kabisa. Kwa jumla zote ni hafifu.
Nyota angavu zaidi ni γ Gamma Microscopii yenye mag 4.67 ikiwa umbali wa mwakanuru 350 kutoka Dunia. α Alfa Microscopii inafuata kwa mag 4.9 .

neg:
Najida
Najida - Bellatrix ni nyota pacha yenye pacha 2-3 zinazotajwa kama α Orionis Austrini A, B na C. Iko mbali na Dunia kwa miaka ya nuru 25.
α Orionis Austrini A ni Bellatrix yenyewe, iko kwenye safu kuu yenye mwangaza unaoonekana wa Vmag 1.17.
Masi ya Najida (nyota A) ni M☉ 1.92 na nusukipenyo chake R☉ 1.84 (vizio vya kulinganisha na Jua letu) . Mwangaza halisi ni 1.1 ikiwa katika kundi la spektra A3 V..

neg:
Kondoo (kundinyota)
Nyota za Kondoo huwa haziko pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisi kuna umbali mkubwa kati yao, kama ziko mbali au jirani nasi.
Kwa hiyo kundinyota "Kondoo" inaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoiona kutoka Duniani.

neg:
Nyota maradufu
"Kama nyota mbili ziko karibu sana na kwa pamoja zina umbali wa kutosha na nyota nyingine ili zisiiathiriwe nazo, basi zinaunda mfumo wa pekee. Zinaendelea kushikwa kati yao na uvutano wa graviti ya kila upande kwa upande mwingine. Hali hii tunaweza kuita nyota maradufu halisi. Nyota mbili zinazoungwa hivyo zinafanya mfumo wa nyota maradufu tunazozijadili sasa."
Mnamo mwisho wa karne ya 19 kiasi cha nyota maradufu zinazozungukana kilikadiriwa kuwa takriban asilimia 20% za nyota zote. Leo hii kuna makadirio kuwa asilimia 60 hadi 70 za nyota angavu katika Njia Nyeupe ni sehemu ya mifumo ya nyota mbili au zaidi. Hata hivyo idadi kubwa zaidi ya nyota za Njia Nyeupe ni nyota ndogo na hafifu kushinda Jua letu na kati ya hizi, ambazo ni vibete vyekundu, nyota maradufu ni chache.

neg:
Mke wa Kurusi (kundinyota)
Kwa jumla kuna nyota 157 zenye mwangaza unaoonekana wa 6.5 na zaidi (zinazoweza kutazamiwa kwa macho matupu)

neg:
Nyota kibete nyeupe
Nyota hizi zinatokana na nyota isiyo na masi kubwa na kuisha akiba ya fueli. Ni viini vya majitu mekundu vinavyobaki wakati nyota kubwa inaachana na matabaka yake za nje. Ndani ya kiini hiki cha nyota kubwa ya awali hakuna mchakato wa myeyungano nyuklia tena kwa hiyo hakuna chanzo cha nishati tena. Nuru inayoendelea kutoka ni nishati ya joto lakini hii inaendelea kupotea polepole. Masi yake inafanywa na mata iliyopotoka "(degenerate matter)"; yaani atomu zake zimegandamizwa mno na elektroni zimeachana na viini vya atomu. Hivyo ni masi ya ioni (atomi yenye chaji) na elektroni zisizoshikamana kama kawaida. Hali hii inaruhusu viini vya atomu kukaribiana sana kuliko atomu kamili na hii inawezesha densiti kubwa ya kibete cheupe.

neg:
Unajimu
Tangu zamani watu walitazama nyota zilizoonekana pamoja kama kundinyota kama nukta angani na kuwaza kuwa na mistari kati yake, hivyo kuona picha ya watu, wanyama au miungu. Ni hasa kundinyota 12 za aina hii zilizorudia kila mwaka kukaa juu kwenye anga wakati wa mwezi fulani. Makundinyota hayo yalichukuliwa kama "watawala" wa kipindi ambako zilionekana juu angani wakati wa usiku na kwa pamoja zinafanya "zodiaki" yaani ufuatano wa kundinyota zilizoaminiwa kuwa muhimu.

neg:
Jabari
Nyota nne za Rijili ya Jabari (Rigel), Ibuti la Jauza (Betelgeuse), Bellatrix and Saiph zinafanya pembenne, na katikati kuna safu ya nyota tatu za karibu zinazoitwa "ukanda" ambazo ni Alnitak, Alnilam na Mintaka (ζ, ε na δ Orionis). Chini ya nyota za ukanda kuna nyota angavu inayotambuliwa kwa darubini ndogo kuwa nebula angavu, hii ni Nebula ya Jabari (Orion nebula).

neg:
Nge (kundinyota)
Nge ina nyota nyingi zinazoonekana kwa macho ya kawaida. Nyota angavu zaidi ni Antara "()" au Alfa Scorpionis. “Antares” ni jina la kigiriki lenye maana ya “Anti-Ares” yaani mpinzani wa “Ares” aliyekuwa mungu/muungu wa vita. Pia jina la Kigiriki la sayari ya Mirihi lilichaguliwa kwa sababu lina rangi nyekundu sawa na Mirihi (Ares). Antara ni nyotamaradufu zenye mwangaza unaoonekana kwa kubadilikabadilika kati ya mag 0.9 hadi 1.8 ikiwa na umbali wa miakanuru 604. Ni nyotajitu yenye kipenyo mara 700 kuliko jua letu.

neg:
Nyota nova
Nyota nova (lat. "stella nova" kwa maana ya "nyota mpya", ing. "") ni ongezeko la ghafla la mwangaza wa nyota. Ilhali idadi kubwa za nyota hazionekani kwa macho matupu ongezeko hili linatokea mara nyingi kama "nyota mpya" angani inayoweza kung'aa sana hata kushinda nyota zote nyingine. Hivyo inaonekana kwa muda tu na kupotea tena kwa mtazamaji asiye na darubini.

neg:
Maliki Junubi
Maliki Junubi ni mfumo wa nyota pacha nne au labda zaidi. Nyota kuu ni Regulus A iliyo na rangi ya buluu-nyeupe na masi ya 3.5 Inafuatana na nyota kibete nyeupe yenye masi ya M☉ 0.3 na zote mbili zinazunguka kwa pamoja kitovu chao cha graviti katika muda wa takriban siku 40..

neg:
Argo (kundinyota)
Wakati wa kuorodhesha nyota zote zilionekana baada ya kugunduliwa kwa darubini ilionekana idadi ya nyota za Argo zilikuwa nyingi mno; Nicolas-Louis de Lacaille alihesabu zaidi ya nyota 160 zilizopaswa kuorodheshwa na hii ilikuwa vigumu kwa kutumia majina ya Bayer yaliyokuwa kawaida, yaani kwa kutumia herufi ya alfabeti za Kigiriki pamoja na ya Kilatini. Hivyo Lacaille aligawa nyota za merikebu ya Argo kuwa sehemu tatu. Tangu karne ya 19 sehemu hizi zilihesabiwa kama makundinyota tofauti.

neg:
Suheli
Alfa Carinae ni jina la Bayer. Nyota za Mkuku (Carina) zilikuwa sehemu ya kundinyota ya kale ya Argo na Alfa ilikuwa na mwangaza mkuu. Hapo Nicolas Louis de Lacaille alitoa herufi za Kigiriki kwa nyota za Argo lakini baadaye aligawa Argo kwa kundinyota tatu za Shetri (Puppis), Mkuku (Carina) na Tanga (Vela). Mkuku ni kundi la pekee kati ya hizi tatu iliyo na nyota ya "Alfa" lakini haina "Beta" au "Gamma" maana hizi ziligawiwa baadaye kwa Tanga na Shetri.

neg:
Kundinyota
1. Jabari inaonekana vizuri kwa sababu kwanza, kuna nyota tatu zinazokaa katika mstari. Juu yake upande wa kushoto kidogo ni nyota mbili zinazong'aa sana. Chini ya mstari wa nyota tatu kuna nyota mbili au tatu (inategemea ubora wa macho) za karibu sana. Halafu chini yake tena kuna nyota mbili za mbali kidogo zinazong'aa na kufanana na zile mbili za juu. Kama giza linaongezeka, nyota zaidi zinazoonekana.

neg:
Kutubu
Kutubu ni nyota pacha yenye sehemu tatu : nyota kuu inayojulikana kama α Umi Aa (au A) inayozungukwa na msindikaji mdogo α Umi Ab (au A) na hizi mbili zinazungukana na nyota ya tatu α Umi B kitovu cha graviti cha pamoja.

neg:
Ukabu (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni α Alfa Aquilae inayojulikana pia kwa jina Altair yenye uangavu unaoonekana wa 0.75 mag ikiwa umbali wa Dunia wa miaka ya nuru 17. .

neg:
Kundinyota 88 za UKIA
Kundinyota 88 za UKIA ni jinsi gani Umoja wa Kimataifa ya Astronomia (UKIA) uliamua kupanga tufe la anga kwa kusudi la kutaja mahali pa nyota jinsi inayoonekana kwenye anga. Kuna mpangilio tofauti wa nyota kwa makundi katika tamaduni mbalimbali duniani.

neg:
Buruji za falaki
Hali halisi Jua linapita katika maeneo ya makundinyota 13 lakini tangu zamani za Babeli idadi ilifupishwa kuwa 12 kwa kusudi la kulingana na kalenda ya miezi 12. Kwa kufikia idadi hii kundinyota la Hawaa "(Ophiuchus)" liliondolewa katika idadi ya Zodiaki.

neg:
Unajimu
Nyota zinaonekana wakati wa usiku kwa kufuatana na mwendo wa dunia yetu kuzunguka jua. Kwa namna hiyo kuonekana kwa nyota kunalingana na majira ya mwaka. Kwa hiyo katika dunia kabla ya kupatikana kwa kalenda watazamaji wa nyota waliweza kutabiri mabadiliko ya hali ya hewa, kuja kwa majira ya mvua, baridi, joto na kadhalika. Kati ya nyota zilizotazamwa hivyo ni, kwa mfano, Kilimia na Zuhura.

neg:
Johannes Hevelius
Baada ya kifo cha mke wake wa kwanza aliendelea na kazi ya nyota pamoja na mke wake wa pili Elisabeth Hevelius akatunga orodha ya nyota 1,564 iliyokuwa orodha kubwa ya wakati wake. Humo alibuni kundinyota mpya na saba kati ya hizi zinaendelea kutumiwa kati ya orodha ya kundinyota 88 za kisasa za UKIA. Hizi ni: Mbwa wawindaji (")", Mjusi (""), Simba Mdogo (""), Pakamwitu (""), Ngao (""), Sudusi ("") na Mbweha ("").

neg:
Tausi (kundinyota)
Nyota za Tausi ni chache na dhaifu; lakini kuna moja angavu inaitwa Peacock au a Alfa Pavonis yenye mwangaza unaoonekana wa mag 1.94 ikiwa na umbali wa miaka ya nuru 179 kutoka Dunia.

neg:
Mwangaza unaoonekana
Kuonekana kwa nyota kunategemea mazingira. Tukiwa mjini penye mwanga mwingi tunaona nyota hadi mag 4, tukiwa mashambani penye giza tunaona nyota nyingi zaidi hadi mag 6-7.

neg:
Tausi (kundinyota)
Leo Pavo - Tausi iko pia kati ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa kimataifa wa astronomia Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Tau'.

neg:
Astronomia
Siku hizi wataalamu wameelewa tabia za nyota nyingi kuwa magimba kama jua letu wakati sayari kuwa magimba kama dunia yetu yanayozunguka jua letu katika mfumo wa jua. Wameelewa pia ya kwamba kuna mabilioni ya nyota zinazojumuika pamoja katika makundi makubwa yanayoitwa galaksi.

neg:
Thumni (kundinyota)
Thumni ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama nyota nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hili lilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “ Caela Sculptoris“ lililomaanisha “ Thumni za mchongaji“. Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) alipotazama nyota za anga la kusini ambazo wakati ule zilianza tu kujulikana kati ya wanaastronomia wa Ulaya. Hapo alipima nyota 10,000 na kuzipanga kwa kundinyota na kutunga majina kwa kundinyota mpya 14. Jina la Kifaransa lilitafsiriwa kwa Kilatini na kufupishwa kama "Octans“(Thumni).

neg:
Mbuzi (kundinyota)
Mbuzi ina nyota chache hakuna ambayo ni angavu sana. Nyota angavu zaidi ni au Deneb Algedi (« mkia wa mbuzi ») yenye Uangavu unaoonekana wa 3 ikiwa umbali wa miakanuru 39.

neg:
Mizari
Kwa kutumia darubini bora zaidi ilitambuliwa katika karne ya 19 ya kwamba Mizar A ni nyota mbili pia. Leo hii inajulikana kuwa Mizar ni mfumo wa nyota nne zinazoshikamana na kuzunguka kitovu cha graviti cha pamoja. Kwa jumla ni ni jozi mbili za nyota yaani Mizar A 1+2 na Mizar B 1+2.

neg:
Tanga (kundinyota)
Hadi karne 19 kundinyota hii ilitazamiwa kuwa sehemu ya kundinyota kubwa zaidi iliyoitwa Argo Navis, mara nyingi pekee "Navis" (yaani merikebu) iliyokuwa moja ya kundinyota 48 zilizoorodheshwa na Klaudio Ptolemaio. Lacaille alihesabu ndani yake nyota 180 na hivyo alianza tayari kugawa Argo Navis kwa sehemu tatu za Mkuku (Carina), Shetri (Puppis) na Tanga (Vela). Hii ilithibitishwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia katika orodha ya kundinyota 88 za kisasa iliyotolewa mwaka 1930.

neg:
Nyota
Kwa kutumia darubini na vifaa vya kisayansi imegunduliwa ya kwamba ni magimba makubwa sana katika anga ya nje yanayong'aa kwa sababu yanatoa mwanga, joto na aina mbalimbali za mnururisho kutokana na myeyungano wa kinyukilia ndani yake. Lakini ziko mbali sana na kwa hiyo tunaziona kama nukta ndogo za nuru. Kwa jumla nyota zinaonekana kwenye anga kwa mpangilio usiobadilika, na kila nyota huwa na mahali pake pasipobadilika kati ya nyota nyingine, hata kama nyota kwa jumla zinazunguka angani juu yetu kila siku.

neg:
Ng'ombe (kundinyota)
Nyota za Ng'ombe huwa haziko pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisi kuna umbali mkubwa kati yao, kama ziko mbali au jirani nasi. Kwa hiyo kundinyota "Ng'ombe" inaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoiona kutoka Duniani.

neg:
Antara
Ni nyota jitu kuu jekundu katika kundi la spektra M1.5 Iab-b. Inaitwa jitu kuu kwa sababu masi yake ni kubwa vile, mara 15 ya Jua. Ikiwa ni nyota jitu kuu jekundu ni nyota iliyopanuka baada ya kuishia hidrojeni katika kitovu chake; katika hali hii kitovu cha nyota kinajikaza na myeyungano wa hidrojeni unahamia kwenye tabaka za nje za nyota. Hii inasababisha kupanuka kwa nyota na kuongezeka kwa mwangaza wake. Kama Antara ingechukua nafasi ya Jua letu, sayari za Utaridi, Zuhura, Dunia na Mirihi zingemezwa nayo maana kipenyo chake kinazidi obiti ya Mirihi.

neg:
Nyavu (kundinyota)
Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) akitazama nyota za anga ya kusini ambazo wakati ule zilianza tu kujulikana kati ya wanaastronomia wa Ulaya. Alipima nyota 10,000 akazipanga katika kundinyota na kutunga majina kwa kundinyota mpya 14. Jina la Kifaransa lilitafsiriwa kwa Kilatini na kufupishwa kama "Reticulum“(Nyavu).

neg:
Jabari
Nyota za Jabari huwa haziko pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisia kuna umbali mkubwa kati yake, kama ziko mbali au jirani nasi. Kwa hiyo kundinyota "Jabari" linaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoliona kutoka duniani.

neg:
Ncha ya kaskazini
Kuna nyota moja iliyopo moja kwa moja juu ya ncha kwa kurefusha mhimili wa dunia. Nchani huonekana juu kabisa na katikati ya anga. Katika nusu ya kaskazini ya dunia nyota hii ineonekana kote ikionyesha upande wa kaskazini wakati wa usiku. Zamani mabaharia waliweza kutumia nyota hii wakitaka kulenga baharini wakati wa usiku. Kwa lugha ya falaki ni α Ursae Minoris kwa sababu ni nyota ya kwanza katika kundinyota ya Ursus Minor (dubu mdogo). Huitwa pia Stella Polaris (Kilatini kwa nyota ya nchani).

neg:
Sayari
Zamani kulikuwa na sayari 5 tu zilizoonekana angani kwa macho matupu kama nyota zinazobadilisha mahali. Tangu kupatikana kwa mitambo kama darubini miaka 400 iliyopita idadi ya violwa angani vyenye miendo ya pekee imeongezeka sana lakini imeonekana pia kuna tofauti kubwa sana kati ya violwa hivi.

neg:
Bikari (kundinyota)
Nyota za Bikari ni chache na dhaifu; angavu zaidi ni Alpha Circini ambayo ni nyota kigeugeu yenye mwangaza unaoonekana wa mag 3.19 ikiwa na umbali wa miaka ya nuru 54 kutoka Dunia. Spektra yake inonyesha utokaji wa stronti, chromi na europi .

neg:
Pembemraba (kundinyota)
Nyota angavu zaidi nne ambazo ni Gamma, Delta, Epsilon na Eta, zinaonyesha umbo la pembenne.

neg:
Mwangaza unaoonekana
Kwa mfano nyota ya Sumbula ina magnitudo ya mag +1,04. Rijili ya Jabari inayojulikana pia kama ina mwangaza unaoonekana wa mag +0.12 na hapa tunaona ni kati ya nyota ng'avu zaidi kwenye anga.

neg:
Majina ya nyota
Leo hii Umoja wa Kimataifa wa Astronomia (UKIA) unatumia mpangilio wa kundiyota 88 zenye majina maalumu na ndani ya kundinyota hizi ilitambua majina rasmi kwa nyota angavu zaidi. UKIA ulianza kuorodhesha majina yenye asili ya Kigiriki na Kiarabu ikaendelea kukubali pia majina kutoka urithi wa tamaduni mbalimbali. Hadi mwaka 2017 majina 313 yalitambuliwa hivyo na UKIA.

neg:
Jua
Jua ni nyota iliyoko karibu na Dunia yetu kuliko nyota nyingine zote. Jua ni kitovu cha mfumo wa Jua likizungukwa na sayari nane. Dunia ni moja ya sayari hizo katika mfumo wa Jua na sayari zake.

neg:
Mizani (kundinyota)
Mizani huwa na nyota 83 zinazoonekana kwa macho matupu zikiwa na mwangaza unaoonekana wa zaidi ya 6.5 mag.

neg:
Almagesti
Almagesti ina sehemu au "vitabu" 13 ndani yake:Katika Almagesti Ptolemaio alitaja kundinyota 48 ambazo ni msingi wa kundinyota 88 za kisasa. Pamoja na kundinyota aliorodhesha nyota 1020 na kwa kila nyota aliongeza vipimo vilivyowezesha wasomaji wake kukuta kila nyota kwenye anga. Leo hii watafiti huamini ya kwamba Ptolemaio mwenyewe alitumia orodha iliyowahi kutungwa miaka 300 kabla yake na Hipparchos pamoja na vipimo vyake.

neg:
Nyavu (kundinyota)
Nyota za Nyavu ni chache na dhaifu; angavu zaidi ni Alpha Reticuli yenye mwangaza unaoonekana wa mag 3.3 ikiwa umbali wa miaka ya nuru 162 kutoka Dunianini . Beta Reticuli huwa na mag 3.84.

neg:
Dhanabu ya Dajaja
Dhanabu ya Dajaja - Deneb ni nyota iliyo mbali kiasi ya kwamba ni vigumu kupata vipimo kamili vya paralaksi yake. Kwa hiyo hakuna uhakika kuhusu umbali wake na tabia nyingine ; umbali hukadiriwa hadi sasa kwa matokeo yanayotofautiana baina miaka ya nuru 1500 hadi 2600. Tofauti hizi ni muhimu pia katika vipimo vingine.
Inafahamika ya kwamba Dhanabu ya Dajaja - Deneb ni nyota kubwa sana; iko kati ya nyota za mwangaza halisi mkubwa zinazojulikana. Inatoa nuru zaidi katika dakika moja kuliko Jua letu katika mwezi.

neg:
Kinyonga (kundinyota)
Kwa jumla kuna nyota nne angavu kiasi, nje ya αCha ni βCha (mag 2.2), γCha (mag 4.1) na δCha (mag 5.5).

neg:
Nyota nova
Kila mwaka kuna takriban nyota nova 10 zinazotazamwa katika Njia Nyeupe. Lakini wanaastronomia hukadiria kwamba idadi halisi ni kubwa zaidi, labda takribani 50 zinazotokea kila mwaka katika galaksi yetu.

neg:
Angakaskazi
Katika mazingira yasiyo na machafuko ya hewa (ukungu, vumbi) au machafuko ya nuru kuna takriban nyota 2000 zinazoonekana vema kwa macho matupu. Mjini penye mianga mingi idadi inapungua kuwa 500 - 100 pekee.

neg:
Saa (kundinyota)
Nyota tatu ilitambuliwa kuwa na sayari, pamoja na Iota Horologii ambayo ni nyota kibete njano inayofanana na Jua yenye umbali wa miaka ya nuru 56.0 kutoka Dunia. Ilitambuliwa kuna na sayari moja yenye ukubwa kama Mshtarii inayoizunguka kila baada ya siku 300.

neg:
Namba za Flamsteed
Siku hizi namba za Flamsteed zinatumiwa pamoja na majina ya Bayer hasa pale ambako zinahusu nyota ambazo Bayer hakutolea majina, kwa mfano kwa sababu Bayer aliorodhesha 1,564 nyota pekee zinazoonekana kwa macho matupu ilhali Flamsteed alitumia darubini na hivyo aliorodhesha nyota 2,554. Mara nyingi namba za Flamstee zimekuwa kawaida pale ambako Bayer alilazimishwa kuongeza herufi za Kilatini au namba kwa zile za Kigiriki kutokana na idadi ya nyota katika kundinyota fulani. Kwa mfano namba ya Flamsteed "55 Cancri" hupendelewa na jina la Bayer "Rho-1 Cancri".http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/flamsted.html

neg:
Tinini (kundinyota)
γ Gamma Draconis au “Etanin" ni nyota angavu zaidi. Ina mwangaza unaoonekana wa 2.2 ikuwa na umbali unaokadiriwa kuwa miaka ya nuru 148. Mwendo wake katika anga la nje unaelekea kwetu na katika miaka milioni 1.5 itakaribia hadi umbali wa miaka ya nuru 28 na kuwa nyota angavu kabisa angani.

neg:
Majina ya nyota
Pamoja na kugunduliwa kwa nyota nyingi mpya kadiri ya kuboreshwa kwa vifaa vya darubini, orodha za nyota zilitungwa ambako nyota zilitajwa zaidi kwa namba fulani kuliko majina. Hata hivyo majina ya nyota zilizojulikana tangu kale yanaendelea kutumiwa. Orodha ya kwanza ya aina hii imekuwa majina ya Bayer, ambako nyota inatajwa kwa jina la kundinyota halafu herufi ya Kigiriki kwa utaratibu wa mwangaza wake. Baada ya muda ilionekana idadi ya herufi za Kigiriki haikutosha kwa idadi kubwa ya nyota na hapo majaribio mengine yalifuata kama namba za Flamsteed.


query: Je,chui iko katika spishi gani ya wanyama?

pos:
Spishi
Kwa mfano jina la paka ni ""Felis silvestris"". "Felis" ni jenasi na paka yumo pamoja na wanyama wengine wanaofanana naye kama simba, tiger au chui. Ndani ya spishi la "Felis silvestris" kuna nususpishi kadhaa; kwa mfano paka wa porini wa Afrika Kaskazini "(Felis silvestris lybica)" anayeaminiwa kuwa asili ya paka wa nyumbani "(Felis silvestris catus)".

pos:
Chui
Chui ni mnyama mwindaji anayewinda kimyakimya sana. Ingawa ni mdogo kuliko wanyama wote wa jenasi ya Panthera, chui bado anaweza kuwinda mnyama mkubwa kwasababu ya fuvu lake kubwa lenye taya zenye nguvu. Ukilinganisha na paka mwili wake ni mrefu zaidi na miguu yake ni mirefu. Urefu wa kichwa na mwili wake ni kati ya sm 125 na 165 na mkia wake unakaribia sm 60 mpaka 110. Urefu wa mabega ni sm 45 mpaka 80. Chui dume ni wakubwa 30% zaidi ukilinganisha na jike, kufikia uzito wa kg 37 mpaka 91 ukilinganisha na jike wenye kg 28 mpaka 60. Chui wenye miili mikubwa hupatikana kwenye maeneo yaliyojitenga na wanyama wengine wala nyama hasa toka kwa wale jamii ya paka wakubwa waliozoeleka kama vile simba na chui wakubwa wenye milia,"tigers".

neg:
Tezi
Tezi ni ogani za mwili zinazotoa dutu za pekee ambazo ni muhimu kwa kazi ya mwili kwa jumla na hasa kwa ogani nyingine. Zinapatikana katika wanyama pamoja na wanadamu na pia katika mimea.

neg:
Chui-theluji
Chui-theluji (Kisayansi: "Uncia uncia" au "Panthera uncia") ni mnyama mwenye manyoya marefu meupe afananaye na chui. Anaishi milimani mwa Asia ya Kati na aliye na madoa meusi.

neg:
Kenya
Wale wanyama wakubwa watano wa Afrika wanapatikana Kenya: simba, chui, nyati, kifaru na ndovu. Wanyama wengine wengi wa pori na ndege hupatikana katika mbuga za taifa na hifadhi za wanyama hawa nchini.

neg:
Punda milia
Punda milia walikuwa ni wa ukoo wa pili kutoka kwa ‘farasi wa mwanzo’, baada ya punda, kama takribani miaka milioni 4 iliyopita. Grévy’s zebra huaminika kuwa ndio aina ya punda milia ya kale zaidi na ya kwanza kutokea. Wanyama wa kwanza wa jenasi ya "Equus" inaaminika kuwa walikuwa na michirizi na hivyo zebra wamedumu na mistari hiyo mpaka sasa kutokana na kuchangamana kwao hasa katika sehemu za tropiki. Michirizi itakuwa haina kazi/faida yeyote kwa wanyama wa familia ya 'equids' wanaoishi kwa uchache sehemu za jangwani (kama vile punda na baadhi ya farasi) na kwa wale wanaoishi kwenye maeneo yenye baridi na kupukutisha kila mwaka (kama baadhi ya farasi). Mabaki ya ‘equids’ wa kale zaidi yaligunduliwa huko Hagerman Fossil Beds National Monument; Hagerman, Idaho. Kisha yaliitwa 'Hagerman horse’ na jina la kisayansi "Equus simplicidens". Inaaminika kuwa walikuwa sawa na Grévy’s zebra; wanyama hawa walikuwa na maumbo mafupi na ya kujaa kama punda milia na fuvu la kichwa jembamba kama la punda. Grévy’s zebra pia walikuwa na fuvu la kichwa mithili ya lile la punda. 'Hagerman horse' pia huitwa punda milia wa Amerika au punda milia wa Hagerman.

neg:
Chui milia
Chui milia (pia: babara kutoka Kiarabu: ; Kisayansi: "Panthera tigris") ni mnyama mkubwa mla nyama wa familia ya felidae katika ngeli ya mamalia kwa hiyo chui milia hufanana na paka mkubwa.

neg:
Kindi (mnyama)
Kindi ni wanyama wadogo wa familia Sciuridae. Spishi nyingine huitwa kidiri au kuchakulo. Wanatokea Amerika, Ulaya, Asia na Afrika na wamewasilishwa katika Australia. Takriban spishi zote huishi mitini, lakini kuchakulo huishi ardhini. Mkia wa kindi una urefu karibu na ule wa mwili, pengine zaidi. Hula mbegu, makokwa, matunda, nyoga, matumba na machipukizi. Wakati ambapo chakula cha kimea ni adimu, kindi hula chakula cha kinyama pia, k.f. wadudu, mayai, ndege wadogo, makinda ya nyoka na wagugunaji wadogo. Spishi kadhaa za tropiki hula wadudu kushinda chakula cha kimea.

neg:
Mbwa-kaya
Mbwa ("Canis lupus familiaris") ni mnyama anayefugwa na binadamu tangu muda mrefu. Kibiolojia anahesabiwa kati ya mamalia wala nyama.

neg:
Nyumbu
Nyumbu ni wanyamapori wakubwa wa jenasi "Connochaetes" katika familia Bovidae. Kwa asili jina hili lilitumika kwa nususpishi "C. taurinus mearnsi" na "C. t. albojubatus", lakini siku hizi spishi na nususpishi zote za "Connochaetes" huitwa nyumbu.

neg:
Chui
Chui mara nyingi huchanganywa na paka wengine wenye madoa, kama duma na jagwa. Hata hivyo wana mtindo tofauti wa madoa: duma wana madoa ya kawaida yaliyosambaa mwili wote; jaguar wana madoa madogo ndani ya vijimiraba; wakati chui ana madoa ndani ya miduara midogo kuliko ile ya jaguar. Chui ni mkubwa na mwenye misuli zaidi kuliko duma, lakini mdogo kidogo na mwenye misuli kidigo kuliko jaguar. Madoa ya chui ni ya mviringo kwa Afrika Mashiriki na huwa ya mraba kwa kusini mwa Afrika.
Chui wameripotiwa kufikia mpaka umri wa miaka 21.
Rangi mbalimbali.

neg:
Chui
Chui huishi zaidi sehemu zenye nyasi, miti kiasi na hasa pembezoni mwa vijito. Chui mara nyingi amefanyiwa tafiti akiwa katika misitu ya savanna, na ndio iliyotumika kutoa baadhi ya tabia zake . Kwa mfano kwa kawaida chui husemwa kuwa wao huwinda usiku lakini huko Afrika ya Magharibi wameonekana hasa kuwa wanawinda mchana. Pia chui wa misituni wanatabia ya kuchagua mawindo na huwa na tabia nyingi za msimu. [40] Huku akiwa katika misitu ya savanna, chui anaweza kuishi katika maeneo mengi: huko Urusi Mashariki ya Mbali, huweza hata kuishi kwenye jotoridi chini ya -25 digrii za Sentigredi.

neg:
Wapare
Wanyama
Itara nm - chatu
Njoka nm – nyoka
Mlula nm – chui
Kite nm – mbwa
Ngubve nm – Nguruwe
Mbebva nm – Panya
Kinyau nm – Paka
Kisheghe/mrondwe nm – Kicheche
Kibiba nm – Panyabuku
Iobo nm – Nyani
Kichakoro nm –
Njefu nm – Tembo
N`gumbe nm – N`gombe
Mburi nm –Mbuzi
Ngache nm – Ndama
Igonji nm – Kondoo
Maeneo
Barebarenyi – Barabarani
Mbai – Chini
Ughu – Juu
Botonyi – Bondeni
Mfonyi – Mtoni
Mtiru – Msitu
Fumbu – Jangwa/eneo wazi
Ubvanja – Uwanja
Bwan`ga – Nje
Bvoshi – Ndani

neg:
Fisi madoa
Fisi madoa ni mmoja wa spishi za fisi ambao ni wanyama wanaokula mizoga yaani wanyama waliokufa au walioachwa na wanyama wala nyama, kwa mfano simba au chui.

neg:
Kindi-jua
Kindi-jua ni wanyama wadogo wa jenasi "Heliosciurus" katika kabila Protoxerini la familia Sciuridae. Mkia yao una miviringo myeusi na kahawia au kijivu. Kama kindi wote spishi hizi hupitisha takriban saa zote mitini na huteremka nadra ardhini. Hupatikana mara nyingi wakipumzika juani, sababu ya jina lao. Wanatokea misitu ya Afrika ya Magharibi, ya Kati na ya Mashariki kutoka Senegali mpaka Eritrea na Zimbabwe. Hula mbegu, makokwa, matunda, matumba, machipukizi, wadudu, mayai na mijusi, ndege na wanyama wadogo.

neg:
Nyati-maji
Nyati-maji ni mnyama mkubwa anayejulikana sana, aliye wa spishi "Bubalus bubalis" katika nusufamilia Bovinae. Spishi hii ina nususpishi tano ndani yake:

neg:
Kikucha
Vikucha au vibubutu ni ndege wadogo ambao zamani waliainishwa katika Sylviidae, familia ya kucha wengine. Sasa wataalamu wanakubaliana kwamba labda ndege hawa ni kundi lao lenyewe pamoja na kolojojo na spishi nyingine za kucha wa Afrika. Kwa sasa hakuna uhakika kama ndege hawa wote waunda familia yao au wamo katika familia mbalimbali. Wanafanana na shoro, kuchanyika na kuchamsitu ambao zamani waliainishwa pia katika familia Sylviidae. Vikucha ni wadogo zaidi na wana mkia mfupi sana. Rangi zao ni kahawia na nyekundu, kijani au njano. Hula wadudu ambao huwatafuta ardhini au kwa mashina na matawi ya miti. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikapu kwa manyasi, tandabui na nyuzinyuzi za mimea chini ya tawi la chini la mti. Jike huyataga mayai 1-3.

neg:
Mnyama Ngozi-miiba
Wanyama ngozi-miiba (kutoka Kiholanzi ) ni wanyama wa bahari ambao wana ngozi yenye miiba na ulinganifu wa pembetano ingawa wahenga wao walikuwa na uwenzipacha. Hata lava wao wana uwenzipacha lakini hukuza pande tano wakiwa wazima. Mifano ya wanyama ngozi-miiba ni viti vya pweza, changa-maji, shashile, chani na kojojo.

neg:
Familia (biolojia)
Kwa mfano paka-kaya ni spishi mojawapo pamoja na spishi 41 nyingine ndani ya familia ya Felidae inayojumlisha paka pamoja na chui, simba, tiger n.k.

neg:
Nzi
Nzi ni wadudu wadogo wa nusuoda Brachycera katika oda Diptera (yaani “wenye mabawa mawili”). Kwa asili jina hili limetumika kwa wadudu wa familia Muscidae, lakini kwa sababu spishi nyingi za Brachycera hazina majina ya Kiswahili, “nzi” linapendekezwa kama jina kwa Brachycera wote. Nusuoda nyingine ya Diptera, Nematocera, inashirikisha mbu na jamaa wao.

neg:
Makazi (ekolojia)
Makazi madogo ni eneo ambalo ni nyumbani mwa viumbe wadogo sana, kama vile chaa wa mbao. Makazi madogo ni makazi ndani ya makazi makubwa, kwa mfano, kuni katika mti ulioanguka. Wadudu huishi katika / kwenye makazi madogo, lakini kipande cha mti kinaweza kuwa makazi madogo kwani nyoka wanaweza kuishi ndani yake. Mazingira madogo ni eneo linalozunguka na masuala ya mmea binafsi au mnyama ndani ya makazi yake.

neg:
Mbuzi
Mbuzi ni wanyama wakubwa kiasi wa nusufamilia Caprinae katika familia Bovidae.

neg:
Chui
Chui dume hufuata jike ambalo linamvutia, ingawa maranyingi kupigania haki za kuzaliana hutokea. Kutegemeana na eneo, chui hujamiiana mwaka mzima (Afrika na Asia) au kwa kipindi maalumu Januari mpaka Februari (Manchuria na Siberia). Chui jike kawaida huwa kwenye kipindi cha joto kwa siku 6 – 7.  Hubeba mimba kwa siku 90 – 105.  Watoto kwa kawaida huzaliwa kwa wingi wa 2 – 4, lakini kiwango cha kufa kwa watoto ni kikubwa kiasi cha kupona mtoto 1 – 2 tu kwa uzao mmoja.

neg:
Kucha wa Afrika
Kucha wa Afrika ni ndege wadogo ambao zamani waliainishwa katika Sylviidae, familia ya kucha wengine. Sasa wataalamu wanakubaliana kwamba ndege hawa ni kundi lao lenyewe pamoja na vikucha na kolojojo. Kwa hivyo wamepata familia yao Macrosphenidae. Kucha wa Afrika bila vikucha na kolojojo wanafanana na shoro, kuchanyika na kuchamsitu ambao zamani waliainishwa pia katika familia Sylviidae. Wana mkia mrefu kiasi na rangi yao ni kahawia au kahawianyekundu. Wana michirizi mizito kujumuisha “masharubu”, isipokuwa kucha wa Victorin. Vikucha na kolojojo wana mkia mfupi.

neg:
Kucha (Sylviidae)
Kucha ni ndege wadogo wa familia Sylviidae. Wanafanana na shoro, kuchanyika na kuchamsitu, na zamani wote waliainishwa pamoja katika Sylviidae. Zamani kucha wa Afrika kusini kwa Sahara waliainishwa katika jenasi "Parisoma" lakini sasa wamewekwa katika jenasi "Sylvia". Pengine jenasi "Conostoma", "Paradoxornis" na jenasi nyingine za madomo-kasuku ziainishwa katika familia Paradoxornithidae. Spishi nyingi za kucha huimba vizuri sana. Ndege hawa wana rangi ya kahawia au kijivu mgongoni na nyeupe chini. Spishi kadhaa zina rangi kali zaidi. Wanatokea kanda za halijoto ya wastani na za nusutropiki katika Afrika, Asia na Ulaya. Spishi nyingi za "Sylvia" za Ulaya na Asia huhamia Afrika kusini kwa Sahara wakati wa majira ya baridi. Kucha hula wadudu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe ndani ya uoto mzito, mara nyingi karibu na ardhi. Jike huyataga mayai 3-7.

neg:
Chata
Chata ni nyoka wasio na sumu wa jenasi "Boaedon" na "Lamprophis" katika familia Lamprophiidae.

neg:
Mjusi
Mijusi hula nyama, spishi ndogo hula wadudu na spishi kubwa hula vertebrata pia mpaka joka wa Komodo anayekula wanyama hadi ukubwa wa nyati-maji. Hata hivyo spishi nyingi hula mimea na/au matunda pia.

neg:
Kichaa
Kichaa ni ugonjwa unaowapata sana wanyama na binadamu.

neg:
Kuku Mashuhuri Tanzania
Mfano wa kuku wa mayai na nyama ni Rhode Island Red ambaye ni kuku mwekundu. Kuku aina ya Light Sussex ambaye ni kuku mweupe na mwenye manyoya meusi shingoni, mkiani na kwenye mabawa, pia hutumika kwa nyama na mayai. Katika kundi hili la kuku wa nyama na mayai kuku aina ya New Hampshire Red na Australop pia huonekana nchini Tanzania. New Hampshire Red ni kuku mwekundu wastani. Australop ni kuku mweusi.

neg:
Shayiri
Kadiri ya biolojia, mmea wa shayiri ni miongoni mwa familia ya nyasi. Hujichavusha wenyewe, wenye kromosomu 14. Ni uzao wa nyasi za porini, Horeum vulgare wa spishi ya spontaneum. Inapatikana kwa wingi kwenye maeneo yenye nyasi na miti midogo, na pia hupatikana hata kwenye maeneo yaliyotumika/haribiwa, pembezoni mwa barabara na mashamba makubwa. Mbali na hapo hupatikana kwa nadra sana.

neg:
Chui
Tafiti juu ya chui zinaonesha kuwa asilimia karibu 13% ya chui wote wanapatikana katika maeneo yanayotunzwa. Katika tafiti yao ya IUCN, Nowell and Jackson walisema chui dume huwa nahimaya ya kilomita za mraba 30-38, lakini jike huwa na kilomita za mraba 15-16 tu.

neg:
Ngiri
Ngiri, gwasi au mbango (ing. "warthog") ni wanyama wa jenasi "Phacochoerus" katika familia Suidae. Hawa ni aina za nguruwe-mwitu wenye sugu kubwa kichwani, madume hasa (sababu ya jina kwa Kiingereza: warthog). Wana pamba ndefu, zile za dume ndefu kuliko zile za jike. Hula manyasi, mizizi, beri na matunda mengine, gamba la miti, nyoga na hata mayai, mizoga na pengine wadudu na wanyama wadogo. Wakila hupiga magoti ya mbele na wakitoroka kitisho huweka mkia juu wima.

neg:
Mzumai
Mzumai ("Chrysopogon zizanioides") ni spishi ya nyasi katika nusufamilia Andropogoneae. Kwa asili spishi hii inatoka Uhindi lakini siku hizi hupandwa sana katika ukanda wa tropiki. Nchi kuu za uzalishaji ni Haiti, Uhindi, Java na Reunion.

neg:
Utitiri (Arithropodi)
Utitiri ni arithropodi wadogo. Spishi kubwa kabisa zina mm 10-20, lakini takriban spishi zote ni ndogo au ndogo sana: spishi ndogo kabisa ina mm 0.05. Utitiri ni tele katika udongo ambapo husaidia kumeng'enya dutu ya viumbehai. Lakini spishi zinazojulikana zaidi ni vidusia vya nje vya wanyama na mimea. Mifano ya vidusia ni kupe, papasi, funduku na utitiri mwekundu.

neg:
Chatu
Chatu ni spishi za nyoka katika jenasi "Python" wa familia Pythonidae. Kwa sababu hawana sumu lazima waue mawindo yao kwa njia nyingine. Kwa hivyo huzongamea mwili wao kuzunguka kidari cha mawindo kisha kubana kwa nguvu ili kuzuia mawindo asipumue mpaka akufe. Halafu humwakia mzima.

neg:
Mcheri
Micheri ni miti ya jenasi "Prunus", na nusujenasi "Cerasus". Matunda yao huitwa cheri. Kuna spishi nyingi za micheri, lakini mbili tu hupandwa sana katika Ulaya na Asia na pia katika Amerika, Australia na Afrika ya Kaskazini-magharibi: mcheri mtamu ("Prunus avium") na mcheri mchachu ("P. cerasus").

neg:
Mchuzi
Kuna aina nyingi za mchuzi. Mchuzi wa bata kuku mtaamu sana. Wachanganywa na viungo na mafuta ladha yake ni ya kipekee.

neg:
Dome
Dome au mafuu ni wanyama wa bahari wa oda Sepiida katika ngeli Cephalopoda (kutoka Kiyunani: κεφαλος = kichwa, πους, ποδες = mguu, miguu). Ngisi, pweza, na pweza-kome wamo katika ngeli hii pia. Dome wana kome ya ndani ya kipekee iitwayo kifuu. Licha ya jina lao la Kiingereza, ambalo ni , dome si samaki bali moluska.

neg:
Panya (Rattus)
Panya ni wanyama wenye maumbo madogo, jamii ya wanyama wagugumaji (rodents) wenye mkia mrefu ambao ni wa familia ya juu ya "Muroidea". "Panya wa kweli" ni wa jenasi "Rattus", na wale ambao ni muhimu kwelikweli kwa binadamu na panya wengi, "Rattus rattus", pamoja na panya wa kahawia, "Rattus norvegicus". Wanyama wengi wa jenasi ya "rodent" na familia zao pia huitwa panya na wanafanana na vitu vingi na panya wa kweli.

neg:
Pugi
Pugi au huji ni ndege wa jenasi mbalimbali katika familia Columbidae. Mgongo wao una rangi ya jivu au kahawa na kidari na tumbo zina rangi ya pinki na/au nyeupe. Mabawa ya spishi nyingi, pamoja na spishi za Afrika, yana mabaka kwa rangi ing'aayo. Spishi za zinatokea Afrika chini ya Sahara. Hutafuta chakula chini na hula mbegu hasa lakini matunda, wadudu na makoa pia. Hujenga tago lao mitini au vichakani na jike hutaga mayai mawili.

neg:
Mkia
Vertebrata wengine wana musuli nyingi na hivyo nguvu kubwa kwenye mkia, kwa mfano nyani wanaotumia mkia kama mkono wakiweza kushika tawi la mti na kutundika hapo kwa nguvu ya mkia pekee. Wanyama wengine wana mkia mdogo tu. Binadamu na chura wana mkia wakiwa katika hali ya kiinitete lakini unapotea baadaye. Watu wachache huzaliwa wakiwa bado na mkia mdogo.

neg:
Chui milia
Chakula chao ni nyama inayopatikana kwa kuwinda wanyama. Kama wanyama wengi wanaofanana paka chui milia hupendelea kuvinda pekee yake. Kila mmoja ana eneo lake analoweka alama za kojo na kuitetea dhidi ya chui milia wengine.

neg:
Utungisho katika wanyama
Utungisho wa ndani hutokea ndani ya mwili wa kiumbe cha kike. Kawaida kiumbe wa kiume huwa na uume au ogani nyingine inayoingiza manii ndani ya njia ya uzazi. Mamalia wote, reptilia na ndege na hata baadhi ya wanyama wasio na uti wa mgongo ("invertebrates"), ikijumuisha konokono, minyoo, na wadudu, hutumia utungisho wa ndani. Utungisho wa ndani siyo muhimu kuwa kiinitete kinachotengenezwa kuendelea kubakia ndani ya mwili wa kiumbe cha kike. Katika nyuki wa asali, kwa mfano, malkia huweka mayai yaliyorutubishwa katika vyumba maalum ndani ya sega. Vyumba hivi huwekewa chakula ili nyuki wadogo waweze kuvitumia kadiri wanavyokua.

neg:
Shashi
Shashi au wadondoakupe ni ndege wadogo kiasi wa jenasi "Buphagus", jenasi pekee katika familia Buphagidae. Wanatokea Afrika tu. Ndege hawa wana rangi ya kijivu au kahawa juu na nyeupe au njano kahawia chini. Hula kupe na vidusia wengine kwa ngozi ya wanyama pori wakubwa na ya ng'ombe pia. Hula vidusia vilvyojaa damu hasa na pia damu na tishu za wenyeji. Kwa hivyo wanasababisha vidonda viendelee kuwa wazi na tunaweza kusema kwamba shashi wenyewe ni vidusia. Huliweka tago lao kwa tundu mtini au pengine ukutani. Jike huyataga mayai 2-5.

neg:
Kuku
Asili ya kuku zetu ni kuku-mwitu mwekundu wa Asia ya Kusini-Mashariki. Ilisemekana kuwa, kuku walianza huko India, lakini ushahidi wa sasa unaonyesha kuwa walianza huko Vietnam miaka 10,000 iliyopita. Ufugaji wake ulisambazwa Asia Bara na Polynesia. Mabaki ya mifupa ya kuku yamepatikana China yakiwa na umri wa miaka 8,000. Kutoka Asia ya Kusini-Magharibi kuku walisambazwa pia Uhindi na kupitia Uajemi hadi Ugiriki na sehemu nyingine za Ulaya, Misri n.k. Inaaminiwa ya kwamba kuku waliletwa Amerika Kusini kabla ya kuja kwa Kolumbus kupitia Pasifiki.
Kuku hula majani na nyama. Wakiwa mwituni mara nyingi huonekana wakitumia muda wao mwingi kuparua-parua kutafuta mbegu, wadudu na hata wanyama wakubwa kama vile mijusi na panya pori wadogo.

neg:
Nguchiro
Nguchiro (Kiing. "mongoose") ni wanyama wadogo kiasi wa familia Herpestidae. Kuna spishi nne huko Madagaska ziitwazo nguchiro pia (nguchiro-bukini) na ambazo ziliainishwa katika Herpestidae, lakini malinganisho ya ADN yameonyesha kwamba spishi hizi zina mnasaba zaida na spishi za Eupleridae. Sasa zimepewa nusufamilia yao binafsi Galidiinae. Nguchiro wa kweli wanatokea Afrika, Asia na Ulaya ya kusini. Wamewasilishwa katika visiwa kadhaa vya Karibi na Hawaii ambapo wamekuwa usumbufu.

neg:
Chusa
Chusa ni kifaa kirefu chenye umbo la mkuki kinachotumiwa kwa shughuli za uvuwi na uwindaji wa wanyama wa maji.

neg:
Maji ya chumvi
Maji ya chumvi ni maji yenye kiasi cha myeyusho wa chumvi ndani yake. Kwa kawaida kila aina ya maji huwa na kiwango cha chumvi iliyoyeyushwa. Mwili wa binadamu huwa na kiasi cha chumvi ndani yake kwa hiyo hatusikii chumvi kidogo katika maji au chakula.

neg:
Mpunga wa kiasia
Mpunga wa kiasia ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za mpunga zikisafishwa huitwa mchele na mchele ukipikwa ni chakula cha wali. Wali ni chakula muhimu cha watu katika sehemu nyingi za dunia hasa Asia lakini pia Afrika na penginepo.

neg:
Chui
Data kutoka mwaka 1996 zinaonesha kuwa chui ndio waliosambaa zaidi kwa wanyama wote jamii ya paka, na hasa katika sehemu za kusini mwa Asia na katikati mwa Afrika,ingawa tangu hapo kiasi hicho kimeanza kupungua.

neg:
Machonge
Wanyama tofauti hutumia meno hayO kwa ajili ya kujilinda, kula na vinginevyo.
Wanyama hao ni kama: mbwa, paka, simba, chui na wengineo.

neg:
Kiunzi nje
Ni hasa wanyama wa ngeli ya arthropodi kama vile wadudu, buibui na kaa wenye kiunzi nje imara ya chitini.

neg:
Paa-chonge
Paa-chonge ni wanyama wadogo wa familia Tragulidae katika oda Artiodactyla. Spishi kadhaa za paa-chonge ni wanyama wadogo kabisa miongoni mwa oda hii. Wapewa jina lao kwa sababu wana chonge zilizorefuka. Zile za madume ni ndefu sana na zinachomoza nje kutoka kila upande wa utaya wa juu na hutumika wakati wa mapigano. Paa-chonge hawana pembe lakini wana miguu mifupi na myembamba yenye vidole vinne. Manyoya yao yana rangi ya kahawa au kahawianyekundu na tumbo ni jeupe. Wana michirizi na madoa meupe au njano isipokuwa spishi za jenasi "Tragulus". Spishi moja inatokea misitu ya mvua ya Afrika lakini spishi nyingine zinatokea misitu ya Asia ya Kusini na ya Kusini-Mashariki. Hula nyasi na majani, lakini paa-chonge wa Afrika hula wadudu, kaa na mizoga ya wanyama na samaki pia.

neg:
Kima (mnyama)
Kima ni mamalia yeyote wa hali ya juu katika familia ya juu Cercopithecoidea (kima wa Dunia ya Kale) na oda ndogo Platyrrhini (Kima wa Dunia Mpya), kwa hivyo kima wa juu wasio Prosimii (nusuoda ya zamani) au masokwe na nyani. Kuna takriban spishi 264 wanaofahamika wa kima wanaowakilisha kundi kubwa la mamalia wa hali ya juu. Kima huonwa kama ni mwenye akili sana na tofauti na masokwe; kima daima huwa na mkia. Kima wa Dunia ya Kale wanafanana zaidi na masokwe kuliko kima wa Dunia Mpya.

neg:
Chozi (ndege)
Chozi ni ndege wadogo wa familia Nectariniidae. Spishi za jenasi kadhaa zinaitwa neli. Spishi nyingi sana zina rangi kali zinazong'aa juani kama metali. Manyoya ya kati ya mkia ni marefu sana katika spishi nyingine. Domo lao limepindika na hutumika kwa kutoa mbochi katika maua au wadudu katika matundu. Hula mbochi hasa na pengine maji ya matunda na wadudu pia. Wawindaji-buibui, ambao wamo pia katika familia hii, hula wadudu zaidi kuliko chozi.

neg:
Gude
Gude ni ndege wa familia Campephagidae. Spishi nyingi zina rangi ya kijivu na nyeupe tu na pengine nyeusi, spishi nyingine zina rangi kali pia kama nyekundu na njano. Hawa ni ndege wa misitu isipokuwa gude-ardhi wa Australia ambaye atokea maeneo wazi yenye miti michache. Chakula chao kuu ni viwavi (kwa sababu ya hiyo huitwa “mlaviwavi” kwa lugha nyingi) lakini wadudu wengine pia na pengine wanyama wadogo, matunda na mbegu. Hujenga tago lao kwa umbo la kikombe mtini na jike huyataga mayai 3-4 yenye rangi ya nyeupe, majani au buluu.

neg:
Bundi (Tytonidae)
Bundi (pia mabundi) ni ndege mbua wa familia Tytonidae na jenasi mbalimbali ya familia Strigidae. Ukurasa huu unahusu familia Tytonidae. Spishi hizi zina rangi ya kahawa nyuma na nyeupe mbele zenye madoa madogo meusi. Kichwa chao kina umbo wa mviringo na uso mwao una umbo wa moyo. Bundi hula ndege na wanyama wadogo, wanyama wagugunaji hasa, lakini wadudu wakubwa pia. Jike huyataga mayai 2-7 kwa mahali palipofunika kama tago lililoachwa na ndege mwingine ndani ya tundu ya mti, ufa wa mwamba, dari la nyumba au kihenge n.k.

neg:
Spishi
Kila spishi inaweza kupewa jina la kisayansi kufuatana na kanuni za uainishaji. Hali halisi wanyama wakubwa wameshaainishwa karibu wote lakini bado kuna wadudu, viumbehai wa baharini na bakteria wengi ambao hawajaainishwa bado.

neg:
Wanyamapori
Wanyama hao ni kama vile Tembo wa Afrika, Simba, Twiga , Pundamilia, Chui, Kongoni, Sitatunga, Fisi na wanyama wengine.

neg:
Chui
Chui hunyatia windo lake kimyakimya na dakika ya mwisho kasha kumrukia, humnyonga koo lake kwa kumng’ata haraka. Chui kwa kawaida huficha mawindo yao kwenye vichaka vilivyoshona au huyachukua mpaka juu ya miti,  na wana uwezo wa kubeba wanyama hata wenye uzito mara tatu ya uzito wao. Chui ndiyo mnyama pekee miongoni mwa jamii ya paka anayeweza kubeba mawindo yake juu ya miti. Uchaguzi wa mawindo kupitia tafiti umeonekana kuzingatia hali fulani ikiwemo ukubwa wa kundi analokuwemo mnyama awindwaye, ukubwa wa pori na mazingira yasiyoweza kuhatarisha maisha ya mwindaji, chui.

neg:
Chuchunge
Chuchunge huishi bahari vuguvugu, hasa karibu na uso, katika bahari za Atlantiki, Hindi na Pasifiki. Idadi ndogo hupatikana katika milango ya mito. Takriban spishi zote za chuchunge wa baharini zinajulikana kutoka kwenye pwani za bara, lakini baadhi huenea katika Pasifiki ya Magharibi na Katikati, na spishi moja ni ya kienyeji katika Nyuzilandi. "Hemiramphus" ni jenasi ya bahari za dunia yote.

neg:
Chui
Licha ya umbo lake, mnyama huyu ni vigumu sana kuonekana mwituni. Sehemu nzuri za kuwaona chui katika afrika ni Sabi Sand Private Game Reserve huko Afrika ya Kusini, ambako chui wameyazoea magari ya safari na huonekana hata mchana kwa ukaribu kwelikweli. Huko Asia, huonekanakatika Mbuga ya Taifa ya Yala nchini Sri Lanka, ambako ni miongoni mwa seheme zenye chui wengi zaidi duniani, lakini hata hapa kuonekana hakujahakikishiwa kwasababu zaidi ya nusu ya mbuga imefungwa kwa jamii. Sehemu nyingine nzuri ya kuwona chui ni mbuga ya Taifa ya Wilpattu huko Sri Lanka, bila ya kusahau Madhya Pradesh na Uttarakhand huko India.

neg:
Kichaa cha mbwa
Jina la ugonjwa linatokana na hali ya mbwa wanaoambukizwa na kuwa hatari kwa binadamu kutokana na maisha ya karibu naye. Asilimia 99 za watu huambukizwa na mbwa. Lakini inatokea pia mara kwa mara kwa paka, mbweha, mbwa mwitu na wanyama wala nyama wengine, pia aina za popo, hasa huko Amerika . Habari za maambukizo kutoka mtu mgonjwa kwenda mtu mwingine ni chache sana.

neg:
Chande
Chande ni arithropodi wa oda Opiliones katika ngeli Arachnida wafananao na buibui. Kama hawa chande wana miguu minane, lakini miguu yao ni mirefu sana katika spishi nyingi. Jozi ya pili ni mirefu kuliko mingine na hutumika kama vipapasio. Sehemu zote za kiwiliwili chao zimeungana, kwa hivyo hakuna finyo kati ya kefalotoraksi na fumbatio kama kwa buibui, lakini kama hawa wana kelisera (chelicera) na pedipalpi. Hawawezi kusokota nyuzi za hariri, kwa hivyo hawatengenezi utando. Wana macho mawili tu (buibui wana 6 au 8).

neg:
Chura
Kuna takriban spishi 5,600 za chura.

neg:
Nematodi
Nematodi au minyoo-kuru ni faila ya minyoo ambayo ni kati ya faila zenye spishi nyingi katika himaya ya wanyama.

neg:
Nguchiro
Wanyama hawa ni warefu na wembamba na wana mkia mrefu wenye manyoya mengi. Wanafanana na chororo lakini wako wakubwa zaidi. Rangi yao ni hudhurungi, kahawia, kijivu au nyeusi. Wao ni wanyama mbua na hula wadudu, kaa, nyungunyungu, mijusi, nyoka, ndege na wagugunaji, na mara nyingi mayai na mizoga pia. Nguchiro hujulikana kwa uwezo wao wa kuua nyoka na kukinga sumu yao. Huishi peke yao au kwa makundi (k.m. nguchiro miraba na nguchiro-jangwa) na hukiakia mchana lakini pengine usiku pia.

neg:
Mdudu
Mdudu (mkubwa dudu pia) kwa lugha ya mitaani ni aina ya mnyama mdogo asiye vertebrata, yaani mnyama bila uti wa mgongo. Wanyama waitwao “wadudu” wana miguu kwa kawaida (k.m. buibui, nge, jongoo au wadudu wa kweli).

neg:
Kuku wa Nyama
Kuku wa nyama wa sasa ni kizazi tatu (zao la F2 ). Mababu wa kuku hizi za nyama wametoka katika asili nnne tofauti,Wawili ambao wako katika laini ya kiume na wawili ambao wako katika laini ya kike , ambao wanapatana ili kuzaa kuku wa nyama . Uhusiano huu huzuia tabia za kipekee kwa kuwa Matatizo haiwezi tena kusambazwa katika jamii ya kuku wa mayai.

neg:
Nyoka-chale
Nyoka-chale hupumzika katika vichuguu na kuwinda kati ya manyasi na katika takataka za majani ambapo hukamata mijusi (mijusi bila miguu hasa) na nyoka wengine wadogo kama birisi.

neg:
Shore (Muscicapidae)
Shore, shorwe au sholwe ni ndege wadogo wa nusufamilia Muscicapinae katika familia Muscicapidae. Spishi nyingine zinaitwa chekiro, kidaku au gongo shaba. Spishi kadhaa za familia Pycnonotidae zinaitwa shore pia. Wale wa Muscicapinae wana rangi ya kahawa, kijivu au nyeusi kwa kawaida, lakini spishi nyingine wana rangi kali kama buluu, nyekundu, manjano na machungwa. Shore wanatokea misitu na maeneo mengine yenye miti katika Afrika na Asia. Hula wadudu. Kwa kawaida shore hukaa tawi wakiangalia ujirani. Wakiona mdudu huruka ili kumkamata na kurudi tawi. Hujenga tago lao kwa umbo wa kikombe katika tundu la mti au dhidhi ya shina. Jike huyataga mayai 2-6.

neg:
Chuchunge
Chuchunge, chuchungi, vidau, viroho, makule, mikeke au misusa ni samaki wa baharini wa familia Hemiramphidae katika oda Beloniformes ambao taya la chini ni refu zaidi sana kuliko taya la juu (isipokuwa katika spishi za jenasi "Chriodorus" na "Oxyporhamphus").

neg:
Ndovu
Tembo ni mamalia wakubwa wa jenasi Elephas na ‘Loxodonta’ za familia ya ‘Elephantidae’. Kuna spishi tatu tu za tembo zinazoishi mapaka leo: Ndovu-nyika au tembo wa vichakani wa Afrika (African Bush Elephant), ambao ni mkubwa kuliko wengine; tembo wa misituni wa Afrika (African Forest Elephant) na tembo wa Asia (Asian Elephant). Wanafanana lakini hawazaliani. Ndovu-misitu alitazamwa muda mrefu kama nususpishi ya Ndovu wa Afrika lakini wataalamu wamethibitisha ni spishi tofauti. Hufikia kimo cha mita 2 tu; anaishi hasa katika misitu ya Kongo. Spishi nyingine zote za tembo zimekoma.

neg:
Mchwa
Mchwa ni wadudu wadogo wa oda ya chini Isoptera katika oda Blattodea wanaoishi kwa makoloni makubwa katika vichuguu. Takriban spishi zote hula ubao.

neg:
Mjusi
Mijusi ni wanyama watambaachi katika oda Squamata ya ngeli Reptilia. Spishi nyingi sana zina miguu minne, lakini kuna spishi nyingine zilizopoteza miguu miwili au miguu yote. Urefu wa mijusi unaanzia kutoka sm kadhaa (spishi ndogo za kinyonga na mjusi-kafiri) hadi m 3 (joka wa Komodo).

neg:
Damu baridi
Damu baridi ni damu ya baadhi ya viumbe hai, hususan samaki, reptilia na amfibia.

neg:
Kuku Mashuhuri Tanzania
Kuna idadi kubwa ya aina za kuku wanaofugwa duniani, lakini wakazi wa Tanzania wamewagawa kuku katika makundi makuu mawili: kuku ambao wanaaminika kuwepo nchini (Tanzania) kwa muda mrefu na wale ambao wameletwa tangu miaka michache kutoka nchi nyingine hasa za Ulaya na Amerika. Makundi haya hufahamika zaidi kama kuku wa kienyeji na kuku wa kigeni (maarufu pia kama kuku wa kizungu).

neg:
Kuchanyika
Kuchanyika ni ndege wadogo wa familia Cettiidae. Spishi za "Erythrocercus" zinaitwa ndwindwi au dwidwi. Ndege hawa wanafanana na shoro, kucha na kuchamsitu, na zamani wote waliainishwa pamoja katika familia Sylviidae. Spishi nyingine za kuchanyika zina mkia mrefu, nyingine zina mkia mfupi sana. Zina rangi ya kahawia au kijivu mgongoni na nyeupe au njano chini; spishi kadhaa zina rangi kali ("Tesia" k.m.). Spishi za "Cettia" tu zinatokea Ulaya, nyingine zinatokea misitu ya Afrika na Asia. Hula wadudu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe au kikapu kwa kigoga, nyuzinyuzi, mizizi na/au majani. Jike huyataga mayai 2-6.

neg:
Chuchunge
Wanatokea katika maji vuguvugu ya dunia na huogelea karibu na uso wa maji. Huishi baharini hasa lakini spishi kadhaa hukaa katika mito na milango yao. Ingawa sio muhimu sana kwa biashara, samaki hawa wa malisho husaidia uvuvi wa mafundi na masoko ya kienyeji duniani kote. Pia huliwa na samaki wengine mbuai wenye thamani ya biashara, kama vile sulisuli, nguru na papa.

neg:
Ndutu
Hata hivyo uwepo wa wanyama hao katika eneo hili una wavutia wanyama wakali kama simba, chui na fisi kwa ajili ya mawindo ili kujipatia chakula.

neg:
Kicheche
Vicheche au cheche ni wanyama wa jenasi mbalimbali katika familia Mustelidae. Wanyama hawa ni miongoni mwa wale wanaotoa vundo mbaya kabisa. Wataalamu wengine wanadai kwamba kicheche wa kawaida ananuka vibaya kuliko wanyama wote. Vundo hii inatoka matezi karibu na mkundu kama mnyama akitishwa, na kwa kawaida adui atoroka. Spishi zote zina pua, kidari, tumbo na miguu nyeusi. Zile za Afrika zina milia myeupe na myeusi mgongoni, zile za Amerika zina mgongo kijivu na ile ya Ulaya ina mgongo njano wenye madoa meusi. Vicheche hula wanyama wadogo, ndege na mijusi, wadudu, samaki, amfibia, nyoka na hata matunda na manyasi.

neg:
Anelidi
Anelidi ni faila ya wanyama wafananao na minyoo wenye mapingili kwa umbo wa pete. Katika faila hii kuna nyungunyungu, ruba na mwata. Wanatokea baharini, majini baridi na ardhini. Spishi nyingine huchimba katika ardhi au matope, nyingine huogelea majini. Ukubwa wao unaenda kutoka mm ≤1 hadi m 3.

neg:
Bocho
Mabocho, guguye au mashinda-dovu ni aina ya samaki-chambo wa baharini wa familia Lophiidae katika oda Lophiiformes wanaopatikana katika Bahari ya Aktiki, ya Atlantiki, ya Hindi na ya Pasifiki. Samaki hawa wanaishi kwenye au karibu kabisa na mchanga au matope kwenye matako ya bara na miteremko ya matako hayo kwa kina cha m 40 hadi karibu na m 2,000.

neg:
Chumvi
Chumvi inayojulikana zaidi ni chumvi ya kawaida ya NaCl (kloridi ya natiri) inayohitajika na mwili wa mwanadamu, kwa hiyo inatumiwa kwa upishi kuongeza ladha ya chakula. Huitwa pia munyu au chumvi ya mezani.
Lakini kuna aina nyingi za chumvi kutokana na elementi mbalimbali na hizi kwa jumla haziwezi kuliwa, kwa mfano:

neg:
Fuko (Bathyergidae)
Mafuko hawa ni wanyama wa familia Bathyergidae ambao wanachimba katika ardhi na kushinda takriban maisha yao yote chini ya uso wake. Wanyama wengine waitwao fuko ni wanafamilia wa Chrysochloridae (oda Afrosoricida), Spalacidae (Rodentia), Talpidae (Soricomorpha) na Notoryctidae (Notoryctemorphia). Spishi zote za Bathyergidae zinatokea Afrika kusini kwa Sahara. Hula mizizi, matunguu na viazi. Kwa hivyo wanyama hawa wana meno manne makubwa mbele mdomoni. Huyatumia meno haya pia kwa kuchimba mahandaki yao. Macho na masikio yao ni madogo na mkia vilevile. Wamepoteza nusra uwezo wa kuona, lakini angalau spishi mbili wanaweza kuhisi nuru. Manyoya yao ni kama bahameli na yana rangi ya kahawia au hudhurungi, lakini fuko uchi hana manyoya. Takriban spishi zote huishi peke yao lakini fuko uchi na fuko wa Damaraland ni mamalia wa pekee ambao huishi kwa jamii za aina ya eusocial kama nyuki au mchwa. Jike mmoja na dume mmoja tu huzaa; wanyama wengine wa jamii ni gumba na husaidia kwa kutafuta chakula na kutunza makinda.

neg:
Chui wa Tasmania
Chui wa Tasmania (kutoka Kiing.: Tasmanian tiger) au thilasini (kutoka Kilatini: , Kisayansi: "Thylacinus cynocephalus") ni spishi iliyokwisha ya mnyama ya Marsupialia wa Australia, Tasmania na Nyugini.

neg:
Chui
Nowell na Jackson waliona nyakati Fulani ambapo chui walishirikiana na simba au tiger: hapa chui anaonekana kuua mnyama mdogo huku wenzake wakiwepo. Katika misitu ya Kitropiki chui hawaogopi jamii nyingine zap aka na kuwinda muda tofauti. Licha ya wingi wao, chui na tigers walionekana wakiishi pamoja bila ya ushindani mkubwa ambao ni kawaida kuonekana katika ukanda wa savanna.

neg:
Paka
Paka ni wanyama mbuai wa nusufamilia Felinae katika familia Felidae. Spishi nyingine zinaitwa duma, simbamangu na mondo. Nyingi ni ndogo kama paka-kaya lakini spishi kama duma, linksi na puma ni kubwa zaidi sana. Isipokuwa simbamangu, Asian golden cat, puma na pengine paka-msitu, paka wote wana milia na/au madoa. Paka hukamata mawindo aina yo yote lakini ukubwa wa mawindo unafuatana na ukubwa wa spishi ya paka. Spishi nyingine zinatokea msitu na nyingine zinatokea maeneo wazi.
https://en.wikipedia.org/wiki/Cat

neg:
Choo cha shimo
Kwa kijumla, choo cha shimo huwa na sehemu tatu: shimo la ardhini, sakafu iliyo na shimo dogo, na chumba kilicho na paa. Kwa kawaida, shimo la ardhini huwa na kina cha angalau mita 3  (futi 10 ) na upana wa mita 1 (futi 3.2). Shirika la Afya Duniani kinapendekeza vijengwe mbali kidogo na nyumba, kwa kuzingatia masuala ya harufu inayotoka chooni na ufikiaji wa urahisi. Umbali na maji ya ndani ya ardhi na maji ya juu ya ardhi unafaa kuwa mkubwa iwezekanavyo ili kupunguza hatari ya uchafuzi. Shimo la sakafuni halifai kuzidi upana wa sentimita 25 (inchi 9.8) ili watoto wasije wakaanguka humo. Mwangaza haufai kuingia humo ili kuzuia inzi wasiingie. Jambo hili linaweza kuhitaji kutumia kifuniko kwenye shimo la sakafuni ikiwa halitumiki. Choo kikishajaa hadi mita 0.5 (futi 1.6) karibu na sehemu ya juu, kinafaa kuondolewa kinyesi chote au choo kipya kijengwe mahali tofauti. Udhibiti wa maji maji ya kinyesi yaliyoondolewa chooni huwa tata. Kuna hatari za kimazingira na kiafya yasipodhibitiwa vyema.

neg:
Tohe
Tohe ni wanyamapori wa jenasi "Pelea" na "Redunca" katika familia Bovidae. Wana rangi ya mchanga au ya kijivu lakini tumbo ni jeupe. Madume ya "Redunca" wana pembe zilizopindika kuelekea mbele, wale wa "Pelea" wana pembe nyofu. Wanatokea mahali pa manyasi mazito karibu na maji au misitu milimani (tohe-milima na tohe pembe-nyofu). Wanyama hawa hula manyasi na matete.

neg:
Suni
Suni ni wanyamapori wadogo sana wa jenasi "Neotragus" katika familia Bovidae. Wanyama hawa ni wadogo kabisa wa Bovidae (kimo sm 25–40 begani, urefu sm 40–60 na uzito kg 2.5–5.5). Wanatokea misitu minyevu na mikavu ya Afrika kusini kwa Sahara yenye kichaka kizito. Dume ana pembe fupi kwa urefu wa sm 3.5 hadi 13 kuhusiana spishi. Rangi yao ni kahawianyekundu lakini nyeupe upande wa chini. Suni hula majani, macho ya maua, machipukizi, nyoga, manyasi na mimea.

neg:
Choroa
Choroa ni wanyamapori wakubwa wa jenasi "Addax" na "Oryx" katika familia Bovidae. Kwa asili jina hili lilitumika kwa nususpishi "O. beisa callotis", nususpishi "O. b. beisa" ilikuwa ikiitwa bara bara. Siku hizi spishi zote za "Oryx" huitwa choroa. Wanatokea maeneo makavu (jangwa na nyika) katika Afrika na Bara Arabu. Wana pembe ndefu nyembamba na nyofu au zilizopindika kidogo. Rangi yao ni ya mchanga au takriban nyeupe na wana mabaka meusi kichwani na miguuni, lakini choroa wa Sahara hana mabaka meusi. Wanyama hawa wanaweza kuendelea bila maji kwa wiki nyingi, kwa sababu huzidi halijoto ya mwili wao kuzuia kutoa jasho, na mkojo wao ni mzito sana. Hula manyasi, majani na matunda.

neg:
Hongo (nyoka)
Hongo, futa au koboko ni nyoka wenye sumu wa jenasi "Dendroaspis" katika nusufamilia Elapinae (familia Elapidae). Spishi zote zinatokea Afrika tu. Nyoka hawa huishi mitini, lakini futa hukaa chini. Huwinda wakati wa mchana na kukamata mamalia wadogo, ndege na mijusi. Hawa ni hatari sana kwa sababu sumu yao ni kali sana. Kuna liga za neva na za moyo ndani yake. Sumu ya futa ni kali zaidi kuliko ile ya spishi nyingine. Kwa hivyo nyoka huyu ni mgomvi zaidi. Sumu yake inaweza kuua mtu mzima ndani ya nusu saa.

neg:
Fuko-dhahabu
Mafuko-dhahabu au mafuko butu ni wanyama wa familia Chrysochloridae ambao wanachimba katika ardhi na kushinda takriban maisha yao yote chini ya uso wake. Wanyama wengine waitwao fuko ni wanafamilia wa Bathyergidae na Spalacidae (oda Rodentia), Talpidae (Soricomorpha) na Notoryctidae (Notoryctemorphia). Spishi zote za fuko-dhahabu zinatokea Afrika kusini kwa Sahara. Hula wadudu. Mafuko hawa huchimba mahandaki yao na miguu ya mbele iliyo na ukucha wa tatu ambao umevuvumulika. Vidole vya kwanza na vya nne vimebaki kama masalio na kile cha tano kimepotea. Miguu ya nyuma ina vidole vitano vyenye ngozi katikati. Macho yao hayafanyi kazi na yamefunika kwa ngozi. Masikio ni vipenyo vidogo tu.

neg:
Poto
Poto au koni ni wanyama wadogo wa nusufamilia Perodicticinae katika familia Lorisidae. Wamo miongoni mwa wanyama wa asili wa jamaa ya binadamu. Wanatokea Afrika kusini kwa Sahara. Wanaishi mitini kwa misitu ya mvua ya Afrika ya Magharibi na ya Kati, na wanateremka chini kwa nadra. Hukiakia usiku na hulala mchana katikati ya majani. Kwa hivyo wana macho makubwa ili kuona vizuri kwa giza. Mkia ni mfupi na haupo takriban kwa spishi za "Arctocebus". Manyoya yao ni mazito kama sufu yenye rangi ya kijivu, ya kahawa au ya dhahabu. Huenda polepole sana. Wana kucha kama zile za watu, isipokuwa ule wa kidole cha pili cha miguu ambao ni mrefu wenye ncha kali na hutumika kwa kusafisha manyoya. Kidole cha pili cha mikono ni karibu ya kutoweka. Hula matunda, sandarusi, wadudu na wanyama wadodo.

neg:
Chura
Chura wenyewe wanaliwa na ndege, samaki, nyoka na mamalia. Katika nchi kadhaa watu wanakula chura, kwa mfano Ufaransa, China na Ufilipino.

neg:
Buku
Mabuku ni wanyama wa nusufamilia Cricetomyinae katika familia Nesomyidae ambao wanafanana na panya, lakini panya ni wanafamilia wa Muridae. Mabuku ni wakubwa kiasi, pengine kushinda panya: wale wa "Cricetomys" wana mwili wa sm 25-45, mkia wa sm 36-46 na uzito wa kg 1-1.5; wale wa "Beamys" wana mwili wa sm 13-19, mkia wa sm 10-16 na uzito wa g 55-150; na wale wa "Saccostomus" wana mwili wa sm 9.5-19, mkia wa sm 3-8 na uzito wa g 40-120. Wana pochi kwa ndani ya mashavu yao ambazo wazitumia kwa kuweka chakula. Hula mbegu, matunda, makokwa, mizizi na wadudu na hupenda machikichi sana. Rangi yao ni kijivu au kahawia juu na nyeupe chini.

neg:
Orodha ya Viumbe vya Visasili
Kambioni (Ulaya) Mvyauso wa binadamu na inkubi au sukubi
Khimaira (Ugiriki) Mvyauso wa simba, mbuzi na nyoka
Kibeti (Ujerumani) Pepo mdogo
Kibwengo (Uswahili) Pepo wa bahari au miti
Kinyamkela (Uswahili) Zimwi wa upepo
Kitu nusi (Uswahili) Pepo wa bahari watufatao damu
Kizimwi (Duniani kote) Zimwi wadogo wenye mabawa
Kokatriksi (Ulaya) Mvyauso wa kuku na mjusi
Koma (Uswahili) Roho wa marehemu
Kulungu wa Kerineya (Ugiriki) Kulungu wa jike wenye pembe za dhahabu na makwato ya shaba

neg:
Chui
Jina la kibiolojia Panthera pardus
Linnaeus, 1758

neg:
Nyigu
Nyigu ni wadudu wa nusuoda Apocrita katika oda Hymenoptera wasio nyuki au sisimizi. Wadudu hawa wote ni mbuai au vidusia lakini ni lava tu ambao hula mawindo au mwathirika. Wadudu wapevu hula mbochi, mbelewele au vitu vyingine vyenye sukari. Nyigu mbuai hukamata wadudu (viwavi mara nyingi) au arithropodi wengine. Huwaweka katika tundu ardhini au katika tundu lililoundwa kwa matope au kwa aina ya “karatasi” baada ya kuwapooza kwa sumu katika ganglioni kuu. Halafu nyigu hulitaga yai juu ya mdudu aliyekamatwa. Huyu aendelea kuwa hai na kwa hivyo lava wa nyigu akitoka kwenye yai anapata chakula kisichooza. Hata mdudu bila bahati afa tu akiwa ameliwa takriban kabisa. Jambo la nyigu vidusia linafanana lakini nyigu hawa huacha mwathirika ambapo alimpata. Hutaga yai au mayai juu au ndani yake na lava wakitoka kwenye mayai wanaanza kula mwathirika. Kwa sababu ya mwenendo huu nyigu vidusia hutumika sana kwa kufanya udhibiti wa kibiolojia dhidi ya visumbufu.

neg:
Bweha
Bweha au mbweha ni mojawapo wa wanyama wadogo kiasi wa familia Canidae wanaopatikana Afrika, Amerika, Asia na Ulaya na walioainishwa katika jenasi "Canis", "Cerdocyon", "Lycalopex", "Otocyon", "Urocyon" na "Vulpes".

neg:
Chui
Chui ni lazima apiganie chakula na malazi na wawindaji wingine kama simba, tigers , fisi madoa na mbwa mwitu wa Afrika hata na wale wa Asia. Wanyama hawa huweza kuiba mawindo ya chiu au hata kuwawinda kwa ajili ya kitoweo watoto wa chui. Chui ameweza kuishi na wanyama hawa pamoja kwa kuwa na muda tofauti wa kuwinda, na kutokuwa muda mwingi maeneo ambayo wanyama hawa wapo. Kwa usalama zaidi, chui hubeba aidha watoto wake au kitoweo chake alichowinda mpaka juu ya miti. Simba mara chache huweza kukwea juu ya miti kufikia chakula cha chui, na kama amevutiwa sana, tiger mkubwa anaweza pia kukwea mti kufikia chakula hicho.