query: Je, Ni sayari ipi iliyo karibu na jua?

pos:
Utaridi
Utaridi ni sayari ndogo. Kipenyo chake kwa ikweta ni 4879.4 km. Kwa sababu iko karibu sana na jua ina mbio za haraka. Mwaka wa Utaridi ambayo ni muda wa kuzunguka jua ni siku 88 za dunia pekee.

neg:
Sabiki ya Hawaa
Sabiki ya Hawaa ni nyota iliyo karibu kiasi ikiwa kwa umbali wa miaka ya nuru takriban 88 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 2.4. Kwa darubini nzuri inaonekana ni nyota pacha inayofanywa na sehemu mbili η OphA na η OphB zinazofanana zikizunguka kitovu cha pamoja cha graviti. Kati yao kuna umbali wa vizio astronomia 33.5.
Jinsi zinavyozungukana imeleta hadi sasa matatizo kuhakikisha tabia zao.

neg:
Mfumo wa Jua
Pamoja na sayari kuna idadi kubwa ya violwa vingine. Vingi ni vipande vidogo vya mwamba vinavyokusanyika katika kanda 3 zenye umbo la mwiringo ambazo ni ukanda wa asteroidi, ukanda wa Kuiper na wingu la Oort.

neg:
Rasi Madusa
Rasi Madusa iko kwa umbali wa miaka ya nuru takriban 90 kutoka Jua letu. Ni nyota geugeu inayobadilisha mwangaza unaoonekana baina ya mag 2.3 na 3.5 kila baada ya karibu siku tatu . Mabadiliko haya yalitazamiwa tangu kale na Waarabu waliita pia „Nyota ya Sheitani“. Tofauti za mwangaza zinatokana na tabia za Rasi Madusa kuwa nyota pacha ambako nyota yenye mwangaza mdogo inazunguka nyota yenye mwangaza mkubwa. Hizi mbili zinatambuliwa kwa darubini na nyota kuu inaitwa Algol Aa1 iliyopo katika kundi la spektra B8 na mng’aro wa Lo 182 (yaani mara 182 kuliko Jua). Inazungukwa na Algol Aa2 ambayo ni jitu jekundu, ni kubwa zaidi lakini mwangaza wake ni mdogo. Nyota hizi mbili ziko karibu kwa umbali wa vizio astronomia 0.062 na kila safari nyota kubwa zaidi iko kati ya Dunia na Algol Aa1 tunaona kushuka kwa mwangaza.

neg:
Rijili Kantori
Alpha Centauri ni nyota ya pekee kwa sababu ni nyota yetu jirani katika anga ina umbali wa miaka ya nuru 4.2. Inaonekana angani karibu na kundinyota ya Salibu (Crux).

neg:
Proxima Centauri
Mwaka 2016 sayari moja ilitambuliwa inayozunguka Proxima Centauri kwa umbali wa vizio astronomia 0.05 katika kipindi cha siku 11 za Dunia. Masi yake ni takriban mara 1.5 ya Dunia.

neg:
Mpito wa sayari
Kuna sayari mbili zinazoweza kupita mbele ya Jua kwa macho ya mtazamaji duniani: Utaridi ("Mercury") na Zuhura ("Venus").

neg:
Haumea
Haumea ni sayari kibete inayozunguka jua letu katika umbali mkubwa kwenye ukanda wa Kuiper. Ilitambuliwa mwaka 2004.

neg:
Shira (nyota)
Shira - Sirius ina mwangaza unaoonekana wa -1.46 mag na mwangaza halisi ni 1.43. . Ni nyota ya karibu na umbali wake na Dunia ni miaka ya nuru 8.60 .

neg:
Suheli
Miaka mingi ilikuwa vigumu kukadiria umbali wa Suheli na tabia nyingine. Tangu kupatikana kwa vipimo vya darubini ya angani Hipparcos umbali wake ulipimwa kuwa miaka ya nuru 309-310 kutoka Jua letu. Ni kubwa kuliko Jua letu, kipenyo chake ni mara 70 cha Jua na kama ingekuwepo katika mfumo wa Jua letu ingefikia karibu hadi obiti ya sayari Utaridi. Mwangaza halisi ni mara 13,000 kushinda Jua.

neg:
Satelaiti
Vyomboanga vya utafiti vilipelekwa hadi obiti za kuzunguka sayari mbalimbali na sasa zimekuwa satelaiti za sayari hizo kama vile Utaridi, Zuhura, Mirihi, [[Mshtarii], [[Zohali]], asteroidi kadhaa na pia [[Jua]].
[[Picha:Orbits around earth scale diagram.svg|250px|thumb|Obiti mbalimbali za chini, wastani na juu]]
Satelaiti hutekeleza shughuli mbalimbali:

neg:
Mjusi (kundinyota)
Beta Lacertae ina mag 4.4 ikiwa na umbali wa miaka ya nuru 170 kutoka kwetu.[[Category:Kundinyota]]

neg:
Eris (sayari kibete)
Eris (pia (136199) Eris au 136199 Eris) ni sayari kibete kubwa inayojulikana katika mfumo wa jua letu.

neg:
Mpito wa Utaridi
Mpito wa Utaridi mbele ya Jua (kwa Kiingereza "") unatokea wakati sayari Utaridi (Mercury) inapita katika mstari baina ya jua na dunia.

neg:
Mfumo wa Jua
Baada ya obiti ya Mirihi kuna pengo lenye upana wa vizio astronomia zaidi ya tatu na nusu hadi Mshtarii. Katika pengo hili unazunguka ukanda wa asteroidi wenye violwa laki kadhaa pamoja na sayari kibete ya Ceres.

neg:
Dira (kundinyota)
Dira iko jirani na kundinyota za Tanga (Vela) upande wa kusini, halafu Shetri (Puppis), Shuja (Hydra) na Pampu (Antlia). Si mbali na nyota angavu sana ya Shira ("").

neg:
Sayari ya Tisa
Uwezekano utategemea pia mahali pa Sayari ya Tisa kenye obiti yake - kama iko karibu na periheli yake itakuwa rahisi zaidi; kama iko karibu na afeli yake itakuwa vigumu zaidi.

neg:
Dunia
Dunia ni mojawapo ya sayari zinazoelea katika anga ya ulimwengu. Kuna sayari nane zinazolizunguka jua, dunia yetu ikiwa sayari ya tatu katika mfumo wa jua na sayari zake.

neg:
Shahini
Shahini ni nyota iliyo karibu ikiwa kwa umbali wa miaka ya nuru takriban 45 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 4.2. Kwa darubini inaonekana ni nyota pacha inayozungukwa na nyota kibete chekundu αAql B.

neg:
Darubini (kundinyota)
Kausi (, pia Nge) iko karibu.

neg:
Mwanafarasi (kundinyota)
Mwanafarasi inapakana na kundinyota jirani za Dalufnin "()", Dalu au Ndoo "()", Farasi "()" na Mbweha "()".
Kundinyota hii iko karibu na nyota angavu sana ya Tairi (Altair).

neg:
Eris (sayari kibete)
Njia yake ya kuzunguka jua ni nje ya njia ya Pluto. Eros inaonekana ina angalau mwezi mmoja unaoitwa Dysnomia. Makadirio ya kipenyo chake ni 2400 km ambacho ni kikubwa kidogo kuliko Pluto. Inazunguka jua katika muda wa miaka 556.7 ya dunia. Umbali wake na jua ni mara 97 umbali wa dunia yetu. Kutoka Eris hata jua letu laonekana kama nyota ndogo tu.

neg:
Maraki
Maraki iko katika umbali wa miaka ya nuru karibu 80 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 2.37.

neg:
Afeli
Kinyume chake ni periheli inayomaanisha sehemu ya njiamzingo iliyo karibu kabisa na jua.

neg:
Neptuni
Lugha nyingi duniani zimetumia jina hilo kwa ajili ya sayari ya nane kutoka jua, kwa sababu katika tamaduni mbalimbali astronomia ya zamani haikujua sayari hiyo iliyojulikana tangu kupatikana kwa darubini tu, hivyo hazikuwa na jina kwa ajili yake. Kwa Kiswahili, sayari hiyo wakati mwingine inaitwa Kausi lakini hapa wikipedia tunatumia jina la kimataifa Neptun.

neg:
Sumbula
Sumbula iko kwa umbali wa miaka ya nuru 250 ± 10 kutoka jua letu. Katika darubini inaonekana si nyota 1 bali nyota mbili zilizo karibu sana na kuzungukana. Kwa sababu hiyo uangavu wa Sumbula unachezacheza kiasi, maana mara tunaona sehemu ya kiangavu zaidi mbele, mara sehemu ya kiangavu kidogo.

neg:
Sudusi (kundinyota)
Sudusi (kwa Kilatini na Kiingereza "") ni jina la kundinyota ndogo karibu na ikweta ya anga.

neg:
Sayari ya Tisa
Uhakiki wa nadharia unahitaji kutambua Sayari ya Tisa au magimba mengine kwa vipimo. Hii haitakuwa rahisi. Sayari zinaonekana kwa sababu zinaakisia nuru ya jua. Katika umbali mkubwa vile ni nuru ndogo sana inayofika kutoka jua na kiasi kidogo zaidi kinachoweza kuakisiwa tena. Kwa hiyo ingeonekana kama nukta hafifu sana kwa darubini za astronomia. Njia ya pekee inategemea tabia ya sayari inayobadilisha mahali pake angani hata kama ni polepole, tofauti na nyota zinazokaa mahali pamoja. Hapa watazamaji wanapiga picha nyingi za maeneo wanayochungulia wanapoona mamilioni ya nyota. Sasa wanalinganisha kwa kompyuta kama kuna nukta za nuru zinazobadili mahali. Katika chaguo la sehemu wanapochungulia wanategemea utabiri zinazowezekana kutegemeana na vielelezo.

neg:
Sayari kibete
Pluto ilikuwa ikitajwa kama sayari ya jua letu tangu kutambuliwa mara ya kwanza mwaka 1930 lakinimwaka 2006 iliwekwa kwenye kundi la sayari kibete.

neg:
Simaki
Simaki ni nyota ya karibu kiasi ikiwa umbali wake na Dunia ni miaka ya nuru 36.7 .

neg:
Sayari kibete
Tofauti nyingine muhimu ni no. 4: kuna magimba makubwa kushinda Pluto yanayolingana na masharti ya 1-3 lakini huzunguka sayari za Mshtarii na Zohali kama miezi yake. Kwa mfano Ceres, mwezi wa Zohali, ina kipenyo cha km 5,150. Io ina kipenyo cha km 5,200 (karibu sawa na Utaridi) lakini ni mwezi wa Mshtarii, haifai kuitwa sayari wala sayari kibete.

neg:
Adhara
Adhara liko umbali wa miakanuru 470 kutoka Jua letu lilipo na ni mfumo wa nyotamaradufu. Kundiyota kuu ni Adhara A lililo na mwangaza unaoonekana wa 1.5 na mwangaza halisi ni -4.8. Spektra yake ni ya aina ya B2. Kundinyota la pili B lina mwangaza unaonekana wa 7.5.

neg:
Paralaksi
Paralaksi ya sayari kama Zuhura itakuwa ndogo zaidi kwa sababu sayari hii iko mbali zaidi kuliko Mwezi hivyo tofauti mbele za nyota za mandharinyuma ni kiasi tu ikitazamwa kutoka sehemu tofauti za Dunia. Mpito wa Zuhura mbele ya uso wa Jua ulileta nafasi ya kupima paralaksi linganifu na ukingo wa Jua na hivyo kuwa msingi kwa makadirio ya kwanza kwa ajili ya kujua kizio astronomia. Hapa kipenyo cha Dunia kinachojulikana kilikuwa ni kipimo cha mstari wa msingi.

neg:
Washaki (kundinyota)
Washaki inapakana na kundinyota za Twiga (Camelopardalis), Hudhi (Auriga), Jauza (Mapacha) (Gemini), Saratani (Kaa) (Cancer). Asadi (Simba) (Leo) na Dubu Mkubwa (kundinyota)|Dubu Mkubwa]] (Ursa Major). Iko karibu na ncha ya anga ya kaskazini. Nyota angavu ya Ayuki (ing. ) iko jirani.

neg:
Voyager 1
Voyager 1 inaendelea huko gizani na mwezi wa Februari 2017 ilifika umbali wa km bilioni 20.6 au vizio astronomia (umbali kati ya jua na dunia) 138. Bado inatuma data kuhusu uga sumaku ya jua. Watafiti kutoka Ugiriki (Dialynas Kostas na wengine) walitumia data zake pamoja na Voyager 2 na Cassini kusema kumbe heliosferi ina umbo la tufe bila mkia mkubwa jinsi iliyoaminiwa awali.

neg:
Arinabu (kundinyota)
Arinabu (kwa Kilatini na Kiingereza "") ni jina la kundinyota lililopo upande wa kusini mwa ikweta ya anga.
Arinabu (Lepus) liko karibu na ikweta ya anga Inapakana na makundinyota jirani ya Mbwa Mkubwa "()", Munukero "()", Jabari "()", Nahari "()", Patasi "()' na Njiwa "()".

neg:
Ketusi (kundinyota)
Ketusi ni kundinyota kubwa lakini haina nyota angavu sana. Nyota angavu zaidi ni β Beta Ceti iliyoitwa Chura (lat. Diphda) na mabaharia Waswahili. Ina uangavu unaoonekana wa 2.0 ikiwa umbali wa miaka ya nuru 96 kutoka Dunia.

neg:
Kantarusi
Iko jirani na Salibu ("") ikiwa na nyota mashuhuri ya Rijili Kantori "()" iliyo nyota jirani na Jua letu kuliko zote.

neg:
Suheli ya Tanga
Suheli katika Tanga ni nyota ya Wolf-Rayet iliyo karibu na Jua letu.

neg:
Ayuki
Ayuki (ing. na lat. Capella "ka-pel-la", pia α Alpha Aurigae, kifupi Alpha Aur, α Aur) ni nyota angavu zadi katika kundinyota ya Hudhi (""). Ni pia nyota angavu ya sita kabisa kwenye anga. Mwangaza unaoonekana ni 0.08 mag. Iko karibu na Dunia ikiwa na umbali wa miaka ya nuru 43.

neg:
Sayari
Sayari za jua letu hutofautiana kwa ukubwa na muundo. Mshtarii (Jupiter) ni sayari kubwa na masi yake ni mara 318 masi ya dunia yetu. Sayari ndogo ni Utaridi na masi yake ni takriban nusu ya dunia.

neg:
Tausi (kundinyota)
Tausi iko karibu na ncha ya anga ya kusini na jirani na kundinyota za Darubini ("") upande wa kaskazini, Ndege wa Peponi ("") na Madhabahu ("") upande wa magharibi, Thumni ("") upande wa kusini na Mhindi ("") upande wa mashariki.

neg:
Asteroidi
Katika mfumo wa jua letu kuna angalau asteroidi 338,000 zilizotambuliwa hadi leo na wanaastronomia. Nyingi zinazunguka katika ukanda wa asteroidi kati ya njia za Mirihi (Mars) na Mshtarii (Jupiter). Wataalamu hutofautiana kati yao kama hizi ni ama mabaki ya sayari iliyopasuliwa baada ya kugongana na magimba mengine au vipande vya visayari ambavyo havikuendelea kukua.

neg:
Dajaja (kundinyota)
Dhanabu ya Dajaja au α Cygni () ni nyota angavu zaidi . Ina mwangaza unaoonekana wa mag 1.25; umbali wake na Dunia bado unajadiliwa kuna makadirio kati ya miaka ya nuru 1425 hadi 3200.

neg:
Mhindi (kundinyota)
Epsilon Indi yenye mag 4.69 ni kati ya nyota zilizo karibu sana na Dunia ikiwa na umbali wa miakanuru 11.8.

neg:
Angakusi
Makundinyota yanayoweza kuangaliwa vema kwenye angakusi ni pamoja na Kantarusi "(Centaur)", Salibu, Nge "(Scorpio)" na Mkuku "(Carina)". Kuna pia galaksi ndogo mbili zilizopo karibu nasi ambazo ni Mawingu ya Magellan.

neg:
Saa (kundinyota)
Nyota tatu ilitambuliwa kuwa na sayari, pamoja na Iota Horologii ambayo ni nyota kibete njano inayofanana na Jua yenye umbali wa miaka ya nuru 56.0 kutoka Dunia. Ilitambuliwa kuna na sayari moja yenye ukubwa kama Mshtarii inayoizunguka kila baada ya siku 300.

neg:
Zubani Shimali
α Beta Librae iko kwa umbali wa miaka ya nuru 185 kutoka Jua letu. Vipimo vya spektra vinaonyesha ya kwamba iko mwanzoni kwenye safu kuu ya nyota ikipangwa katika kundi la spektra B8. Maana yake ina jotoridi kubwa, inang‘aa sana na kubiringia haraka kwenye mhimili wa mzunguko wake.

neg:
Morisi
Morisi ni kisiwa karibu na Afrika, pia ni nchi inayoitwa rasmi Jamhuri ya Morisi (Kiingereza: "Republic of Mauritius", Kifaransa: "République de Maurice") ni nchi ya visiwa katika Bahari Hindi takriban 900 km mashariki kwa Madagaska na 4000 km kusini-magharibi kwa Bara Hindi.

neg:
Wingu la Oort
Jan Oort aliunda nadharia kuhusu wingu hili alipotafuta maelezo ya kuwepo kwa nyotamkia zenye obiti ndefu yaani zinazorudi baada ya miaka mingi. Kabla yake walikuwepo wengine waliowaza ya kwamba asili ya nyotamkia iko kwenye mipaka ya nje ya mfumo wa Jua. Oort aliwaza ya kwamba kuna magimba madogo mengi yanayozunguka Jua kwa umbali mkubwa. Kimsingi yapo katika obiti thabiti. Lakini mara kwa mara graviti ama ya nyota jirani -maana wingu linaenea hadi robo au nusu ya umbali kati ya Jua na nyota jirani ya Rijili Kantori (A Centauri)- na pia athari ya graviti ya sayari kubwa ndani ya mfumo wa Jua inaweza kuleta vurugu kwa obiti za magimba kadhaa na hivyo yanaanza kuvutwa na Jua na kuingia katika obiti itakayopita katika sehemu za ndani za mfumo wa Jua. Kama zinakaribia Jua zinapashwa moto, barafu ya miili yao inaanza kuyeyuka na "mkia" wa gesi inayoakisia nuru unaonekana.

neg:
Zuhura
Zuhura ina umbali wa kati ya kilomita milioni 107.5-108.9 kutoka jua. Umbali kutoka dunia yetu hutegemea na mahali pa dunia na Zuhura kwenye mizingo yao ya kuzunguka jua: uko kati ya kilomita milioni 38.3-260.9.

neg:
Simba Mdogo (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni Praecipua au "46 Leonis Minoris" yenye [[mwangaza unaoonekana]] wa [[mag]] 3.83 ikiwa na umbali wa [[miaka ya nuru]] 98 kutoka Dunia.. Ilipewa jina la Praecipua lenye maana ya "mkuu" kwa sababu ni angavu zaidi. [[Category:Kundinyota]]

neg:
Ukanda wa Kuiper
Ukanda wa Kuiper (ing. "Kuiper belt") ni eneo la mfumo wa jua letu nje ya obiti ya sayari Neptuni lililopo kwenye umbali wa vizio astronomia) kati ya 30 - 50 kutoka jua.

neg:
Nairi
Nairi iko umbali wa miaka ya nuru takriban 101 kutoka Jua letu. Ina mwangaza unaoonekana wa mag 1.7 na mwangaza halisi ni -0.72. Spektra yake ni ya aina ya B6 au B7 . "B" inamaanisha ni nyota ya safu kuu inayoyeyunganisha hidrojeni kuwa heliamu; inawezekana imeshafika tayari mwisho wa hatua hii na itahamia karibuni kuyeyunganisha heli kwa elementi nzito zaidi.

neg:
Mizari
Dzeta Ursae Majoris ni jina la Bayer; Dzeta ni herufi ya saba katika alfabeti ya Kigiriki lakini Mizari ni nyota angavu ya nne na hii ni mfano ya kwamba Bayer hakufuata mwangaza kamili wakati wa kuorodhesha nyota.
Mizari iko kwa umbali wa miaka ya nuru takriban 86 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 2.27. Mtu mwenye macho mema anatambua kando yake nyota dhaifu zaidi inayoitwa Alcor hivyo Mizar na Alcor ni jozi maarufu ya nyota. Haijulikani bado kama ni nyota pacha hali halisi zilizoungwa pamoja kwa gravity au la.

neg:
Zuhura
Uso wa sayari umefanyiwa utafiti kwa msaada wa rada kutoka vipimaanga Magellan na Pioneer-Venus. Kutokana na matokeo yake ramani ya kwanza ilitokea. Sehemu kubwa ya sayari ni tambarare yenye vilima na mabonde yasiyo marefu. Kutokana na joto kubwa (mnamo 500°C) hakuna maji wala bahari.
Kuna sehemu mbili ambako nyanda za juu zinapanda juu ya uwiano wa kawaida na hizi zilifananishwa na kontinenti za Dunia. Karibu na ikweta ya Zuhura iko sehemu inayoitwa "Aphrodite Terra" yenye ukubwa kama Amerika Kusini. Kwenye upande wa mashariki kuna safu za milima na mabonde makubwa pamoja na volkeno. Sehemu ya pili huitwa "Ishtar Terra" yenye ukubwa sawa na Australia kwenye Dunia. Hapa kuna milima ya Maxwell yenye urefu wa mita 10.800 juu ya uwiano wa wastani.

neg:
Mjusi (kundinyota)
Nyota angavu ya [[Dhanabu ya Dajaja]] ([[ing.]] [[:en:Deneb|Deneb]]) iko jirani.

neg:
Hutu Junubi (kundinyota)
Hutu Junubi (kwa Kilatini na Kiingereza "") ni jina la kundinyota ndogo kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia yetu. Ni tofauti na kundinyota Hutu (au Samaki, Piscis) kwenye nusutufe ya kaskazini
Hutu Junubi (Piscis Austrinus) iko karibu na ikweta ya anga Inapakana na kundinyota jirani za Jadi (Mbuzi)) "()", Darubini "()", Kuruki "()", Najari "()" na Dalu (Ndoo) "()".

neg:
Sudusi (kundinyota)
Sudusi –Sextans ina nyota chache na hafifu tu,
Nyota angavu zaidi ni Alfa Sextantis yenye [[mag]] 4.49 ikiwa na umbali wa [[miaka ya nuru]] 280 kutoka [[Dunia]]

neg:
Ekliptiki
Hali halisi Jua linakaa katika kitovu cha mfumo wa Jua likizungukwa na sayari, na wakati huohuo unazunguka polepole kitovu cha Njia Nyeupe pamoja na mfumo wake wa sayari, miezi na asteroidi.

neg:
Makemake
Makemake ("tamka "ma-ke-ma-ke"; jina rasmi" 136472 Makemake) ni sayari kibete inayozunguka jua letu katika umbali mkubwa kwenye ukanda wa Kuiper.

neg:
Mfumo wa Jua
Sayari ambazo zipo katika mfumo wa Jua ni kama zifuatazo:

neg:
Nyotamkia ya Halley
Nyotamkia ya Halley (jina rasmi 1P/Halley, kwa Kiingereza "") ni moja kati ya nyotamkia zinazozunguka Jua letu. Kila baada ya miaka 75 au 76 inapita karibu na Dunia ikionekana vema kwa macho matupu, hivyo ni mashuhuri. Itaonekana tena kwenye mwaka 2061.

neg:
Nyotamkia ya Halley
Inazunguka Jua kwenye obiti yenye umbo la duaradufu. Wakati wa kuwa karibu na Jua (sehemu inayoitwa "periheli") inaonekana kwa muda wa wiki kadhaa kama nyota inayoota "mkia" yaani mstari mwangavu. Wakati inakwenda mbali na Jua mkia huo unapotea tena na kwa jumla haionekani tena kwa macho matupu ikikaribia "afeli" au sehemu ya mbali na Jua.

neg:
Maliki Junubi
Maliki Junubi - Regulus iko katika umbali wa miakanuru 77.5 kutoka Jua letu. Ina mwangaza unaoonekana wa 1.36 na mwangaza halisi ni -0.2. Spektra yake ni ya aina ya B7.

neg:
Mpito wa sayari
Mpito wa sayari unamaanisha hali ya sayari inapopita kati ya Jua na Dunia na hivyo hufunika sehemu ya Jua. Tofauti haionekani kwa macho lakini inaweza kutazamwa kwa kutumia darubini.

neg:
Upepo jua
Sayari ya Zuhura (Venus) iliyo karibu na Jua kuliko dunia ina angahewa nzito. Vyomboanga vimepima ya kwamba muda wote kuna wingu la gesi kutoka Zuhura kuingia katika anga-nje linalofuata kanuni za mkia wa nyotamkia yaani kuelekea upande wa mbali wa Jua. Maana yake, sawa na kometi, gesi za angahewa ya Zuhura zinasukumwa na upepo wa jua. Gesi ya angahewa ya Zuhura inaendelea kupungua polepole.

neg:
Sayari ya Tisa
Katika hesabu yao Sayari ya Tisa ingekuwa sayari jito ya gesi yenye masi takriban mara kumi kuliko dunia. Brown anawaza ya kwamba sayari itagunduliwa katika miaka mitano ijayo. Kama ina masi hii na kama muundo wake unafanana na Uranus na Neptun, ni lazima sayari hii iwe na kipenyo mara 3.7 za dunia (km 46,600) na halijoto usoni ya K 47 (−226°C).
Katika kielelezo obiti ya Sayari ya Tisa ingekuwa kabisa nje ya obiti ya Neptun.

neg:
Hanaa ya Jauza
Hanaa ya Jauza iko kwa umbali wa mwakanuru takriban 101 kutoka Jua letu. Ina mwangaza unaoonekana wa mag 1.7 na mwangaza halisi ni mag -0.72. Spektra yake ni ya aina ya B6 au B7 . "B" inamaanisha ni nyota ya safu kuu inayoyeyunganisha hidrojeni (Hydrogen fusion) kuwa heliamu; inawezekana imeshafika tayari mwisho wa hatua hii na itahamia karibuni kuyeyunganisha heliamu kuwa elementi nzito zaidi.

neg:
Mjusi (kundinyota)
Mjusi –Lacerta ina nyota hafifu tu.
Nyota angavu zaidi ni Alfa Lacertae ambayo ni nyota yenye [[mag]] 3.8 ikiwa na umbali wa [[miaka ya nuru]] 102 kutoka Dunia..

neg:
Kaidi
Kaidi - Alkaid ina mwangaza unaoonekana wa Vmag +1.84. Mwangaza halisi ni −0.67. Hivyo iko kati ya nyota angavu zaidi 40 kwenye anga ya usiku.
Kaidi iko kwa umbali na Dunia wa miaka ya nuru 100. Masi yake ni takriban M☉ 6 na nusukipenyo chake R☉ 3.4 (vizio vya kulinganisha na Jua letu) .
Ni nyota ya safu kuu katika kundi la spektra B3 V. Uso wake una joto kubwa mnamo nyuzi za Kelvini 16,823 na hivyo rangi yake ni nyeupe – buluu.

neg:
Nahari (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni Alpha Eridani au Achernar ("mwisho wa nahari") Ina mwangaza unaoonekana wa mag 0.45 ikiwa na umbali wa miaka ya nuru 144 na Dunia.

neg:
Panji (kundinyota)
Panji iko kwenye mstari wa ekliptiki karibu na nyota angavu ya Suheli (Canopus). Kundinyota jirani ni Meza (""), Nyoka Maji (""), Nyavu (""), Saa (""), Patasi (""), Mchoraji ("") na Panzimaji ("").

neg:
Nusukipenyo cha Jua
Mfano wa matumizi yake ni mfumo wa Dunia na Mwezi: umbali kati ya Dunia na Mwezi ni takriban kilomita 384.400 au asilimia 55 za nusukipenyo cha Jua. Kama Jua lingechukua nafasi ya Dunia njia ya obiti ya Mwezi ingekuwa ndani ya Jua lenyewe.

neg:
Ceres (sayari kibete)
Ceres (tamka "seres") ni sayari kibete ndogo inayojulikana katika mfumo wa jua letu na sayari kibete ya pekee iliyoko ndani ya ukanda wa asteroidi. Jina rasmi katika orodha ya sayari ndogo ni 1 Ceres.

neg:
Afeli
Afeli (ing. "aphelion") ni mahali katika njiamzingo ya sayari au magimba mengine ya angani ambako ni mbali zaidi na jua. Jina linatokana na kigiriki από na Ήλιο "apo" (mbali) na "helio" (jua).

neg:
Fahidhi
Fahidhi B inatambuliwa kwa vipimo tu, bado haikutazamiwa moja kwa moja. Ni ndogo kuliko Jua. Nusukipenyo chake bado haijulikani lakini masi yake ni takriban robo tatu ya Jua. Pia jotoridi yake ni chini ya Jua. Muda wa B kuzunguka A ni miaka 20.5

neg:
Ukanda wa asteroidi
Ukanda wa asteroidi "(Kiing. asteroid belt)" ni mviringo wa asteroidi au miamba mikubwa na midogo na vumbi unaozunguka jua kati ya njia za Mirihi na Mshtarii katika mfumo wa jua letu. Umbali wake na jua ni eneo kati ya 2 hadi 3.4 vizio astronomia.

neg:
Mwakanuru
Kipimo hiki kinahitajika kutaja umbali kati ya nyota na nyota angani. Umbali huu umepimwa kuwa miaka ya nuru mia, elfu au hata milioni kadhaa. Kutokana na ukubwa wa ulimwengu umbali katika anga ni kubwa sana. Nyota jirani kabisa na jua letu inaitwa Alpha Centauri umbali wake ni 4.2 miaka ya nuru maana yake nuru yake inahitaji zaidi ya miaka minne hadi imefika kwetu. Kwa maana nyingine tunaiona nyota hii jinsi ilivyoonekana miaka minne iliyopita.

neg:
Kundinyota
Mfano mashuhuri ni nyota iliyo karibu na jua letu katika anga ya ulimwengu ambayo ni Rijili Kantori hutajwa kama "Alpha Centauri" maana ni nyota iliyohesabiwa kama nyota ya kwanza katika eneo la kundinyota "Centaurus" (swa. Kantarusi).

neg:
Uranus
Uranus inaonekana kama nyota hafifu sana yenye mwangaza wa mag 5.6-6. Kutokana na kuwa hafifu vile na mwendo wake wa pole hakuna utamaduni wowote wa kale ulioitambua kuwa sayari. Ilitambuliwa mara ya kwanza kuwa sayari na tarehe 13 Machi 1781 na William Herschel.

neg:
Kinubi (kundinyota)
Kinubi - Lyra inapaka na kundinyota jirani za Mbweha "()", Rakisi "()", Tinini "()" na Dajaja "()".
Vega au α Lyrae ni nyota angavu zaidi . Ina mwangaza unaoonekana wa mag 0.03 ikiwa na umbali wa miaka ya nuru 25.3 na Dunia.

neg:
Kasi (nyota)
Kasi iko kwa umbali wa miaka ya nuru takriban 160 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 4.2.
Kasi ni nyota jitu jekundu inayoyeyunganisha heli kuwa kaboni na oksijeni katika kiini chake. Spektra yake inaonyesha mistari ya metali mbalimbali ambayo ni dokezo ya kwamba nyota hii ilianza maisha yake katika sehemu za ndani za Njia Nyeupe yaani galaksi yetu.

neg:
Nzi (kundinyota)
Nzi iko jirani na kundinyota mashuhuri ya Salibu ("") iliyopo upande wa kaskazini, Mkuku ("") upande wa magharibi, Kinyonga (Chamaeleon) upande wa kusini , Ndege wa Peponi (Apus) na Bikari (Circinus) upande wa kaskazini-mashariki.

neg:
Angahewa
Nje ya dunia yetu angahewa imetambuliwa pia kwenye sayari nyingine. Katika mfumo wa jua na sayari zake kuna sayari 4 za ndani zinazofanana kiasi, ni Utaridi(Mercury), Zuhura (Venus), Dunia na Mirihi (Mars). Zote nne ni sayari zinazofanywa na mwamba.

neg:
Tanuri (kundinyota)
Tanuri iko jirani na kundinyota za Nahari (Eridanus) upande wa mashariki, kaskazini na kusini, ilhali Ketusi (Cetus), Najari (Sculptor) na Zoraki (Phoenix) ziko upande wa magharibi.

neg:
Sharatani
Sharatani ni nyota iliyopo katika kundi la spectra A inayoyeyunganisha hidrojeni kuwa heliamu. Iko kwa umbali wa miaka ya nuru 60 hivi kutoka kwetu. Ikiwa na jotoridi ya nyuzi za Kelvin 9000 usoni wake ni ni moto kushinda Juan a pia mng’aro wake unazidi ule wa Jua mara 23. Utafiti wa spektra unaonyesha ya kwamba kuna nyota msindikizaji ambao hauonekani kwa darubini ua kuangalia nuru ya kawaida lakini imewezekana kuipima na kuthibitisha hapa kuna nyota pacha yenye sehemu mbili za A na B.

neg:
Zuhura
Zuhura ni sayari yenye mzunguko kufuatana na mwendo wa saa.

neg:
Saidi (nyota)
Saidi ni nyota jitu jekundu katika kundi la spektra M2 ikiwa umbali wa karibu miaka ya nuru 200. Ni pia nyota geugeu n mwangaza wake unacheza baina ya mag 2.3 na 2.7 kila baada ya siku 41.

neg:
Ghurabu (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni Jinaha la Ghurabu au γ Corvi yenye mwangaza unaoonekana wa mag 2.6. Iko kwa umbali wa miaka ya nuru 190 kutoka Dunia na rangi yake ni buluu-nyeupe.

neg:
Sayari
Kutokana na umbali tunatofautisha "sayari za ndani" kuanzia Utaridi (Mercurius) hadi ukanda wa asteroidi, halafu "sayari za nje" kuanzia Mshtarii (Jupiter) hadi Uranus.

neg:
Mfumo wa Jua
Mfumo wa Jua ("") ni mpangilio wa Jua letu, sayari na sayari kibete zinazolizunguka pamoja na miezi yao, asteroidi, meteoridi, kometi na vumbi la angani, vyote vikishikwa na nguvu ya mvutano wa Jua.

neg:
MESSENGER
Njia ya chombo cha angani haikuelekea moja kwa moja kwenda Utaridi kwa sababu hii ingehitaji fueli nyingi mno. Kwa hiyo MESSENGER ilizunguka jua na sayari mbalimbali mara kadhaa hadi kufikia umbali na Utaridi ambako ilishikwa na graviti ya sayari katika njia imara.
Kwa ujumla MESSENGER ilielea kilomita bilioni 8 hadi kufikia njia yake ya kuzunguka sayari ya Utaridi. Kwa kusudi la kupunguza matumizi ya fueli chombo kilipita karibu kwenye sayari za Dunia (2 Agosti 2005) na Zuhura (5 Juni 2007) hadi kukaribia Utaridi mara ya kwanza 14 Januari 2008. Halafu ilipita Utaridi mara tatu kwenye njia ambako graviti ya sayari inachelewesha mwendo wa chombo cha angani yaani mpito wa "swing-by".

neg:
Sayari ya Tisa
Sayari ya Tisa (pia Sayari Tisa, kwa Kiingereza "") ni jina la muda kwa sayari isiyojulikana bado lakini inayoaminiwa kuwepo kwenye sehemu za nje kabisa za mfumo wa jua letu.

neg:
Angakusi
Nyota angavu zaidi ni Shira ("Sirius") yenye uangavu wa mag -1.5 iliyopo katika umbali wa miakanuru 8 ikifuatwa na Suheli ("Canopus") yenye mag -0.74 na Rijili Kantori ("α Centauri") yenye mag 0. Ilhali angakaskazi ina nyota angavu ya Kutubu kama "nyota ya ncha" upande wa angakusi hakuna nyota ya ncha iliyo angavu kweli; Sigma Octantis (σ Oct) kwenye Thumni iliyopo karibu na ncha-anga ya kusini ina mag 5.7 pekee kwa hiyo ni vigumu kuiona kwa macho matupu.

neg:
Chura (nyota)
Chura - Diphda ni nyota jitu jekundu yenye mwangaza unaoonekana wa mag 2.04. Iko kwa umbali na Dunia wa miaka ya nuru 96.
Masi ya Chura ni M☉ 2.8 na nusukipenyo chake R☉ 15 (vizio vya kulinganisha na Jua letu) . Mwangaza halisi ni -0.13 ikiwa katika kundi la spektra "K0 III".
Mng’aro wa III katika "K0 III“ unamaanisha ya kwamba hii ni nyota jitu iliyoishiwa tayari hidrojeni katika kitovu chake ikapanuka kuwa jitu jekundu na sasa inapata nishati yake kwa myeyungano wa heliamu kwenye kitovu. Itaendelea kufanya hivyo kwa miaka milioni 100 inayofuata. * Sägesser, S. N.; Jordan, C. (March 2005). "Emission measures for the single giant β Ceti". In Favata, F.; Hussain, G. A. J.; Battrick, B. Proceedings of the 13th Cambridge Workshop on Cool Stars, Stellar Systems and the Sun, held 5–9 July 2004 in Hamburg, Germany. European Space Agency. p. 931. online hapa

neg:
Thumni (kundinyota)
Nyota iliyo karibu zaidi na ncha ya anga ni σ Sigma Octantis ambayo ni´nyota yenye uangavu wa mag 5.47 hivyo ni dhaifu mno na si msaada kwa mabaharia kama mwenzake Kutubu (Polaris) kwenye nusutufe ya kaskazini.

neg:
Utaridi
Utaridi (kwa Kiingereza Mercury) ni sayari iliyo karibu zaidi na jua letu katika mfumo wa jua na sayari zake.

neg:
Farisi (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni α Alfa Persei au Mrifaki yenye mwangaza unaoonekana wa 1.79 ikiwa umbali wa miaka ya nuru 510.
Uangavu wake unafuatwa na β Beta Persei iliyoitwa Rasi Medusa () na mabaharia Waswahili. Ina mwangaza unaoonekana wa 2.12 ikiwa na umbali wa miakanuru 90 kutoka Dunia. Hii ni nyota kigeugeu.

neg:
Galaksi
Galaksi iliyo karibu angani inaitwa Andromeda na ina umbali wa miaka ya nuru milioni 2.5.


query: Je,mpira wa vikapu ulianzishwa mwaka upi?

pos:
Mpira wa kikapu
Kila goli katika kikapu cha upande mwingine linahesabiwa kama pointi 2 au 3, kutegemeana na umbali wa kurusha. Goli la penati huleta pointi 1 tu.
Mchezo huu ulianzishwa na mwalimu James Naismith kwenye chuo cha Springfield College huko Massachusetts mwaka 1891. Alibuni mchezo huo kwa ajili ya wanafunzi wake ili wapate mazoezi wakati wa kipupwe waliposhindwa kucheza nje.

neg:
Mpira wa ufukweni
Mpira wa ufukweni (kwa Kiingereza "beachball") ni mpira ambao unatumika kuchezea karibu na maji ya baharini kwenye maeneo ya ufukwe.

neg:
Tarakilishi mpakato
Tarakilishi mpakato ya kwanza ilivumbuliwa na Mwingereza mbunifu Bill Moggridge mwaka 1979. Shirika la mifumo ya GRiD lilimsaidia kuongeza ubunifu wake kwa kuweka bawaba. Mnamo mwaka 1982 tarakilishi mpakato ziliuzwa sana kwa jeshi la Marekani.

neg:
Keebler(kampuni)
Jumba la uokaji la Keebler-Wyl likawa mwokaji rasmi wa kuki za "Girl Scout Cookie" katika mwaka wa 1936, ikawa kampuni ya kwanza ya kibiashara iliyooka biskuti hizo(hapo awali wanaskauti na akina mama ndio waliooka kuki hizo). Ilipofika mwaka wa 1978,kampuni nne zilikuwa zikioka kuki hizi. "Little Brownie Bakers" ndiyo sehemu ya Keebler iliyo na kibali cha kutayarsha kuki hizo.

neg:
Riadha
Kihistoria, michezo ya mpango inahesabiwa kuwa imeanza na Olimpiki huko Ugiriki mwaka 776 KK.

neg:
UEFA
UEFA ilianzishwa tarehe 15 Juni 1954 mjini Basel, Uswisi kufuatia majadiliano kati ya mashirika ya soka ya Ufaransa, Italia na Ubelgiji. Makao makuu yalikuwa Paris hadi 1959 wakati shirikisho hili lilihamia Bern. Henri Delaunay ndiye aliyekuwa Katibu Mkuu wa kwanza na Ebbe Schwartz rais. Ofisi ya utawala wake imekuwa katika Nyon, Uswisi, tangu mwaka 1995. Awali ilikuwa inajumuishwa na vyama 25 vya kitaifa. Hivi sasa kuna vyama 53 (angalia chini ya ukurasa huu au "Orodha ya UEFA timu za kitaifa za kandanda)." Timu za UEFA za kitaifa zimeshinda Kombe la Dunia la FIFA mara tisa (Italia 4, Ujerumani 3, Uingereza na Ufaransa nyara kila moja), kama timu za mataifa ya CONMEBOL, na vilabu vya UEFA vimeshinda Kombe la intercontinental mara 21 na Kombe la dunia la Klabu la FIFA mara 3, kombe moja tu chini ya vilabu vya CONMEBOL.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Mbinu pmya ya kuzalisha vioo, iliyojulikana kama mchakato wa mtungi, ilitengenezwa Barani Ulaya katika karne ya 19. Mnamo mwaka wa 1832, mchakato huu ulitumika na Mandugu wa Chance kutengeneza vioo vyembaba. Walikuwa wwazalishaji wakuu wa vioo vya dirisha na kijisahani. Maendeleo haya yaliruhusu vioo vikubwa kutengenezwa bila usumbufu, hivyo basi kukomboa nafasi ya kupanga ndani na pia kuundwa kwa majengo yenye vioo vingi. Kasri ya Vioo ndioyo mfamo mkuu wa utumiaji wa vioo vyembamba katika njia mpya na ujenzi wa kibunifu.

neg:
Trekta
Trekta za kwanza zilitokea wakati wa karne ya 19 baada ya kupatikana kwa injini ya mvuke.

neg:
Injini ya mvuke
Injini za kwanza za mvuke zilitengenezwa kwa kuendesha pampu za kuvuta maji kwenye migodi ya makaa huko Uingereza. Kuanzia miaka ya 1780 mafundi waliongeza gia na fitokombo na hivyo injini ya mvuke ilitumiwa hata viwandani kuendesha mashine mbalimbali zilizowahi kutumia awali nguvu ya wanadamu au ya wanyama. Mhandisi James Watt anakumbukwa kwa uboreshaji wa injini za kwanza.

neg:
Mpira wa mkono
Mpira wa mkono (kwa Kiingereza: Handball) ni mchezo ambapo timu mbili za wachezaji saba kila moja (wachezaji sita wa nje na kipa) hupiga mpira kwa kutumia mikono yao kwa lengo la kuutupa katika lango la timu nyingine.

neg:
Historia ya tarakilishi
Mwaka 1903, Ryōichi Yazu wa Japani aliiweka dhahiri Yazu Arithmometer. Hiki ni Kikokotoo analojia kilichotumia Mche Duara mmoja wenye gia ishirini na mbili (22), ambacho kilifanya hesabu mchanganyo katika mpango wa namba wa kizio cha pili na wa kizio cha tano. Hizi hesabu ni mashuhuri kwa watumiaji wa Soroban (Abakusi ya Kijapani).

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Ueneaji wa viwanda ulisababisha kuanzishwa kwa kiwanda cha kuuza bidhaa. Cha kwanza ilikuwa ya John Lombe ya kiwanda cha kuunda nduo kwa kutumia maji mjini Derby, kilichoanza mnamo mwaka wa 1721. Hata hivyo, kuibuka kwa kiwanda cha kuunda bidhaa ulifanyika baadaye kidogo wakati uzungushaji wa pama ulipoanza kutumia mitambo maalum.

neg:
Buti
Buti za kwanza hazikuwa zimeundwa kama zile za leo. Ilikuwa tu ni mahala pa kukanyagia pamoja na kitambaa kirefu cha kufunika mguu hadi juu ya goti. Miaka ya 1000 KK, buti zilipata sura mpya huku waundaji wakileta ngozi kutoka Asia na kuzitumia kutengeneza buti za ngozi.

neg:
Wikipedia ya Kicheki
Ilianzishwa mnamo mwezi wa Mei katika mwaka wa 2002 kwa maomba ya mhariri aliyekuwa akichangia katika Wikipedia ya Kiesperanto. Lakini, kwa kipindi hicho, Wikipedia ilikuwa ikitumia software ya UseMod. Takriban kurasa tatu za toleo hili zilipotea wakati wa kuihamisha kutoka software ya kale kwenda MediaWiki. Mnamo tar. 20 Oktoba 2003, ilifikisha makala 1,000, ambazo nyngi zilikuwa zinahusu masuala ya Kiesperanto.

neg:
Chicago Bulls
Chicago Bulls ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Chicago, Illinois. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Derrick Rose.

neg:
Ukulele
Ukulele ni ala ya muziki yenye nyuzi nne ingawa nyuzi sita au nane pia huweza kutumiwa. Ala hii ilianzishwa karne ya 19 huko Hawaii na wahamiaji wa Kireno kutoka Madeira na Cabo Verde baada ya kuiga miundo ya magitaa madogo ya Kireno kama machete, cavaquinho, timple na rajão. Ukulele ilipata umaarufu huko Marekani katika karne ya 20 na baadaye umaarufu wake ukaenea dunia nzima.

neg:
Mpira wa miguu
Shirikisho la Soka Duniana (FIFA) ndilo shirikisho kuu linalosimamia kandanda duniani. Wanachama wake ni mashirikisho ya kandanda ya nchi mbalimbali. Kufikia mwaka wa 2000, lilikuwa na wanachama 204 kutoka pembe zote za dunia. Shirikisho hili huandaa mashindano mbalimbali ya soka kama vile Kombe la Dunia la FIFA na pia huwatunuku wachezaji.

neg:
Shule ya Upili ya Wavulana ya Starehe
Shule ya Wavulana ya Starehe ilihitimisha miaka 50 mnamo mwaka 2009. Shule ya wasichana ilizinduliwa mnamo mwaka 2005. Katika mwaka huo wa Jubilei ya Dhahabu, Starehe ya Uingereza ilizindua mwito wa miaka miwili na nusu ili kujaribu kuruzuku mustakabali wa shule hizi mbili- wito unaoiotwa STarehFuture Appeal. Ufadhili unahitajika kujenga au kuboresha vifaa vya shule na kujenga Wakfu wa Griffin. Ruzuku hii inatarajiwa kuhakikisha kwamba kutakuwa na nafasi za bure katika shule zote mbili milele. Fedha zinazopatikana Uingereza zinatarajiwa kuongezea fedha zinazopatikana kwa kuchangisha nchini Kenya.

neg:
Ndege ya kijeshi
Vyomboanga (balloon) vya kwanza vilivyotumiwa kijeshi vilikuwa puto katika karne ya 19. Zilitumuiwa hasa kwa kusudi la kupeleka watazamaji na wapelelezi juu ya uso wa nchi na kupeleleza malengo kwa mizinga na kama mizinga ililenga vema. Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia kulikuwa pia na matumizi ya putotanga (zeppelin) kwa kusudi hiyohiyo na pia kwa kubeba mabomu nyuma ya mistari ya mapigano. Ndegeputo za Ujerumani zilitupa mabomu kadhaa juu ya London wakati wa Vita Kuu ya Kwanza.

neg:
Michezo ya Afrika Nzima
Katika miaka ya mapema ya sitini, nchi za Afrika zilizokuwa zinazungumza Kifaransa zilipanga Michezo ya Urafiki. Michezo hii ilipangwa na Madagascar (1960) na kisha Côte d'Ivoire (1961). Michezo ya tatu ilipangwa kufanyika nchini Senegal mwaka wa 1963. Kabla ya micheza hiyo kukamilika, Mawaziri wa Vijana na Mchezo wa Kiafrika walikutana Paris mwaka wa 1962, na kwa sababu chache za nchi zilizokuwa zinazungumza Kiingereza zilikuwa tayari zinashiriki, wao wakaipa Michezo hiyo jina la Michezo ya Pan Africa. Michezo hii ilipewa utambulisho rasmi na IOC kuwa katika kiwango sawa na michezo mingine ya kibara kama vile michezo ya bara Asia na Michezo ya Pan America.

neg:
Dawa za mfadhaiko
Ugunduzi kwamba mchanganyiko wa duara tatu ("wenye duara tatu") uliokuwa na athari kubwa kama dawamfadhaiko iliundwa kwa mara ya kwanza mwaka wa 1957 na Roland Kuhn katika hospitali ya magonjwa ya akili nchini Uswisi. Kufikia wakati huo, vinyumbuliwa vya kimaliza kemikali za mzio vilitumiwa zaidi kutibu mshtuko wa upasuaji na baadaye kama niuroleptiki ya magonjwa ya akili. Ingawa katika mwaka wa 1955 risapini ilionyeshwa kuwa bora zaidi kuliko kipozaungo kwa kupunguza niuroleptiki za mfadhaiko (kwa maana iliyo wazi, "kushika neva" au "kukamata neva") zilikuwa zinaundwa kama vitulizo na vizuia magonjwa ya akili.

neg:
Vita
Katika karne ya 20 mataifa mengi yalipatana mikataba ya kimataifa juu ya kanuni za vita. Chanzo ilikuwa Mapatano ya Geneva baada ya kuundwa kwa Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu mwaka 1863.

neg:
Voliboli
Baada ya mwangalizi, Alfred Halstead, aliona hali ya kuvutia ya mchezo katika mechi yake ya kwanza ya maonyesho mwaka wa 1896, alicheza katika Shule ya Mafunzo ya Kimataifa ya YMCA (ambayo sasa inaitwa Springfield College, mchezo huo ulianza kujulikana kama voliboli (awali ilikuwa imeandikwa kama mbili maneno: "mpira wa nyavu"). Sheria za voliboli zilibadilishwa kidogo na Shule ya Mafunzo ya Kimataifa ya YMCA na mchezo umeenea kote nchini kwa YMCA mbalimbali.

neg:
Zoltán Trepák
Alianza kucheza mpira wa kikapu huko mjini Csepel, lakini baada ya mwaka mmoja ile timu aliokuwa akichezea ikatoweka katika uwanja wa michezo, na akelekea katika timu ya Falco KC ambayo ipo mjini Szombathely. Akiwa kule alitumia miaka mitatu, kisha baadaye akaja kuchezea miaka mitatu kule mjini Szolnok.

neg:
Ironman Triathlon
Michezo hii ya Ironman Triathlon ilianza baada ya michezo ya Oahu Perimeter Relay mwaka 1977 ambako kulizuka mjadala kuhusu ni wanaspoti gani wanaweza kuogelea vizuri zaidi, kuendesha baiskeli kwa kasi sana na kwenda mbio zaidi.

neg:
Voliboli
Tarehe 9 Februari 1895, huko Holyoke, Massachusetts (Marekani), William G. Morgan, mkurugenzi wa elimu ya kimwili, aliunda mchezo mpya unaoitwa Mintonette kama nafasi ya kucheza (hasa) ndani na kwa wachezaji wowote. Mchezo huo ulichukua baadhi ya sifa zake kutoka kwa tenisi na mpira wa miguu.

neg:
Gurudumu
Tangu karne ya 19 magurudumu yanaviringishwa kwa matairi ya mpira na hii inanyosha mwendo wake.

neg:
Manchester United F.C.
Kilabu kilianzishwa kikijulikana kama Newton Heath L & YR F.C. mwaka wa 1878 kama timu ya kazi ya bohari la Reli la Lancashire na Yorkshire huko Newton Heath. Mashati ya kilabu hiyo yalikuwa ya kijani na nusu dhahabu. Walicheza kwenye uwanja mdogo, uliochakaa huko North Road kwa miaka kumi na mitano, kabla ya kuhamia Bank Street katika mji wa karibu wa Clayton mwaka wa 1893. Kilabu kilikuwa kimeingia ligi ya kandanda ya Football Leagu mwaka uliotangulia na kuanza kukatiza uhusiano wake na bohari la reli, na ikawa kampuni ya kujitegemea, ikimteua katibu wa kilabu na kudondoasha herufi “L&YR” kutoka jina lao na kujiita Newton Heath F.C. Muda mrefu haukupita, mwaka 1902, kilabu kilikaribia kufilisika, kikawa na madeni ya zaidi ya £2,500. Wakati mmoja, uwanja wao wa Bank Street ulifungwa na wadai wao.

neg:
Kikapu
Vikapu kwa ujumla hutengenezwa kwa mikono.

neg:
Mbio ya Marathon
Asili ya mchezo huo ni mbio ya urefu huohuo iliyopigwa na Fidipide mwaka 490 KK ili kuwatangazia wananchi wa Athens (Ugiriki) kwamba wamewashinda Waajemi katika mapigano ya Marathon.

neg:
Jokofu
Jokofu ni kifaa kilichotengenezwa na Wazungu kuanzia katikati ya karne ya 18, na hasa mwanzoni mwa karne ya 19.

neg:
Sinki
Sinki la bafuni lilianza nchini Marekani mwishoni mwa karne ya 18. Sinki hili lilijumuisha meza ndogo, bakuli na beseni kufuatia mila ya Uingereza. Wakati mwingine meza ilikuwa na shimo ambapo bakuli kubwa liliwekwa, ambalo lilisababisha kutengenezwa kwa sinki kavu. Kutoka mwaka wa 1820 hadi 1900, sinki kavu lilijumuisha kabati ya mbao pamoja na madini ya zinki au risasi ambapo bakuli ya maji ilihifadhiwa.

neg:
Michezo ya Afrika Nzima
Majaribio yalifanywa ili kuandaa michezo hiyo Algiers nchini Algeria na Alexandria,nchini Misri miaka ya 1925 na 1928 mtawalia, lakini licha ya maandalizi kabambe yaliyofanywa na waratibu, juhudi hizo zilitumbukia nyongo. Mwanachama wa kwanza kutoka Afrika wa Kamati ya Kimataifa ya Olimpiki, mwanariadha wa masafa mafupi aliyezaliwa nchini Ugiriki mwenye uraia wa Misri,Angelo Bolanaki, alichangia fedha kujengwe uwanja, lakini michezo haikufanyika hadi baada ya miongo mingine mitatu.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Kitoboaji mbegu cha Jethro Tull kilichovumbuliwa mnamo mwaka wa 1731 kilikuwa kifaa cha kupanda mbegu ambacho kilizisambaza mbegu vizuri katika ardhi. Jembe ya Rotherham ya Joseph Foljambe ya mnamo mwaka wa 1730, ndiyo iliyokuwa jembe ya chuma ya kwanza kufanikiwa kibiashara. mashine ya kupura ya Andrew Meikle ya 1784 ilikuwa ndiyo mwisho kwa wafanyikazi wengi wa mashamba, na ilisababisha uasi wa kilimo wa Maandamano ya Swing ya mnamo mwaka 1830.
Katika miaka ya 1850 na 1860 John Fowler, aliyekuwa mhandisi na mvumbuzi, alianza kutafuta uwezekano wa kutumia injini za mvuke kwa kulima na kuchimba mifereji ya kupitishia maji. Mfumo aliovumbua ulihusisha injini moja ambayo haikusonga katika sehemu moja ya shamba ikivuta majembe kwa kutumia kamba au injini mbili ziliwekwa katika pande mbili za mwisho za shamba zinazovuta jembe mbele na nyuma. Mfumo wa kulima wa Fowler ulipunguza gharama ya kulima mashamba pakubwa ikilinganishwa na majembe yaliyovutwa na farasi. Pia, mbinu yake ya kilimo , ilipotumika kuchimba mifereji ya kupitishia maji, ilifanya ardhi yenye maji mengi ambayo haingeweza kutumika hapo awali iweze kutumika. Injini ya kuvutwa baadaye ilikuwa inaonekana kwa wingi ikitumika pamoja na mashine za kupura wakati wa kutengeneza nyasi ya mifugo na wakati wa kuyalima mashamba.

neg:
Mpira wa miguu
Maagizo ya Kandanda hupitiwa na kufanyiwa mabadiliko kila mwaka (Mwezi Julai) na Shirikisho la Kandanda Duniani (FIFA).

neg:
Mpira wa miguu
Lengo hasa la mchezo huu ni wachezaji kuumiliki mpira kwa kutumia miguu na kufunga goli, yaani kuuingiza mpira katika wavu wa wapinzani mara nyingi zaidi.

neg:
Mpira wa mkono
Shirika la Kimataifa la Mpira wa mkono lilianzishwa mwaka wa 1946 na kufikia mwaka wa 2016 limekuwa na mashirika ya wanachama 197. Mchezo huu unajulikana sana katika nchi za bara la Ulaya, ambazo zilishinda medali zote ila moja katika michuano ya dunia ya wanaume tangu 1938. Katika michuano ya dunia ya wanawake, nchi mbili tu zisizo za Ulaya zimeshinda jina: Korea Kusini na Brazil. Mchezo pia unapata umaarufu katika Mashariki ya Mbali, Afrika Kaskazini na sehemu za Amerika ya Kusini.

neg:
Zipu
Zipu zilianza kutumiwa kwa kufunga viatu na baada ya miaka kadhaa ziliingia katika soko la nguo.

neg:
Uchapaji
Michapo ya kwanza kwenye karatasi zimehifadhiwa kutoka karne ya 7.

neg:
Mchezo wa ngumi
Mchezo wa ngumi jinsi ulivyoenea leo kote duniani ulianza Uingereza katika karne ya 19.

neg:
Manga
Kanagaki Robun na Kawanabe Kyosai waliumba gazeti la manga la kwanza katika mwaka wa 1874 jinale "Eshinbun Nipponchi." Mwingereza mmoja aitwaye Charles Wargman alianzisha "Japan Punch," ambalo lilishawishi gazeti hilo. "Eshinbun Nipponchi" ulitumia mtindo wa kuchora ambao haukupendeza na haukuwa maarufu kwa watu wengi. "Eshinbun Nipponchi" ulikamilishwa baada ya masuala matatu tu. Gazeti liitwalo"Kisho Shimbun" ulitokana na "Eshinbun Nipponchi," mnamo mwaka wa 1875 ilifuatiliwa na "Marumaru Chinbun" katika mwaka wa 1877, na kisha "Garakuta Chinpo" katika mwaka wa 1879. "Shōnen sekai" lilikuwa gazeti la kwanza lililohusisha manga iliyolengwa kwa wasomaji wanaume na liliumbwa mwaka wa 1895 na Iwaya Sazanami, aliyekuwa mwandishi maarufu ya fasihi ya watoto Kijapani. "Shōnen sekai" ilizingatia mno vita baina ya Uchina na Ujapani kutoka mwaka wa 1894 hadi 1895

neg:
Wushu - (Kung Fu)
Wushu umekuwa mchezo wa kimataifa kupitia Shiririkisho la Kimataifa la Wushu (IWUF - "International Wushu Federation)." Shirikisho hili ndilo huendeleza michezo ya kimataifa ya wushu kama vile Michuano ya Dunia ya Wushu inayofanyika kila baada ya miaka miwili tangu shindano la kwanza mwaka wa 1991 Beijing, China.

neg:
Mlipuko mkuu
Mwanzilishi mwenyewe wa nadharia hiyo alikuwa Georges Lemaitre (1894-1966), padre wa Kanisa Katoliki kutoka Ubelgiji. Ndiye aliyependekeza nadharia hiyo mwaka 1927, akifuatwa na wengine wengi zaidi na zaidi.

neg:
Charlotte Hornets
Charlotte Hornets ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Charlotte, North Carolina. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Tyson Chandler.

neg:
Michezo
Michezo ni ya aina nyingi ikiwemo michezo ya juu angani, majini, kwenye nchi kavu na pia kwenye barafu. Watu hushiriki kwenye michezo kushindania zawadi, kama aina ya mazoezi au kujiburudisha tu.
Mifano maarufu ya michezo ni mpira wa miguu, mpira wa kikapu, mpira wa mikono, mpira wa magongo, aina za mbio, mashindano ya kuogelea na kadhalika.

neg:
Mpira wa miguu
Mataifa mengine mengi yalianzisha Mashirikisho ya Kandanda kufikia 1904 wakati Shirikisho la Soka Duniani (FIFA) lilipoanzishwa. Tangu hapo, kandanda ya kimataifa imekuwa ikikua licha ya vikwazo mbalimbali.

neg:
UEFA
UEFA pia huendesha mashindano mawili makuu ya vilabu barani Ulaya (yajulikanayo kama "mashindano ya vilabu ya UEFA" : Ligi ya Mabingwa ya UEFA ilifanyika kwanza mwakani 1955, na ilikuwa ikijulikana kama Kombe la Vilabu Bingwa barani Uropa (au Kombe la Uropa tu) hadi 1992; na Ligi ya Uropa ya UEFA (awali Kombe la UEFA), kwa washindi wa mchujo wa kitaifa na timu za ligi bora zaidi, ilizinduliwa na Uefa mwaka 1971 kama mwandamizi wa Kombe la Inter-Cities Fairs (pia ilianza mwaka 1955 lakini haikutambuliwa na UEFA Shindani la tatu,Kombe la Washindi, lilianza mwaka 1960 na lilimezwa na kombe la UEFA mwaka 1999.

neg:
Voliboli
Mchezo mwingine wa ndani, mpira wa kikapu, ulikuwa unaambukizwa katika eneo hilo, baada ya kuanzishwa kilomita kumi na sita mbali na mji wa Springfield, Massachusetts, miaka minne tu kabla. Mintonette iliundwa kuwa michezo ya ndani, kwa wanachama wakubwa wa YMCA, wakati bado wanahitaji jitihada kidogo za mashindano.

neg:
Manukato
Biashara ya viungo iliendelezwa katika Asia ya Kusini na Mashariki ya Kati kwa mwanzoni mwa mwaka wa 2000 KWK na mdalasini na pilipili nyeusi, na katika Asia ya Mashariki na mimea na pilipili. Wamisri walitumia mimea kwa ajili ya kuzuia uvimbe na mahitaji yao ya viungo vya kigeni na mimea ilisababisha kuchochea biashara ya dunia. Neno la neno linatokana na neno la Kifaransa la kale la Kifaransa, ambalo lilikuwa kipande, na lililokuja kutoka kwa vipimo vya Kilatini spec, jina ambalo linamaanisha "kuonekana, aina, aina": aina ina mizizi sawa. Mnamo mwaka wa 1000 KWK, mifumo ya matibabu ya msingi ya mimea inaweza kupatikana nchini China, Korea na India. Matumizi ya awali yalihusishwa na uchawi, dawa, dini, utamaduni, na uhifadhi.

neg:
Ulinzi Stars
Mbali na kuwa na timu ya soka,walikuwa na timu ya mpira wa vikapu iliyoitwa Ulinzi Warriors.Ulinzi Warriors iliacha kucheza mwaka wa 2007 ingawa walikuwa Mabingwa watetezi katika ligi ya mpira wa vikapu.Timu hii ilikuwa imeshinda ligi hiyo ya mpira wa vikapu mara tano mfululizo.Palikuwepo pia na timu za raga na voliboli.

neg:
Kombe la Dunia la FIFA
Hadi sasa ni nchi nane tu ambazo zimeweza kuchukua kombe hilo toka lilipoanza kushindaniwa hapo mwaka 1930. Mashindano hayo hufanyika kila baada ya miaka minne, ila mwaka 1942 na 1946 hakukuwa na Kombe la Dunia kutokana na Vita Kuu ya Pili ya Dunia.

neg:
Raga
Rugby ilianzishwa nchini Uingereza sambamba na mpira wa miguu Wakati wa karne ya 19. American Football imezaliwa kutoka kwa rugby ya Kiingereza.

neg:
Kipandauso
Huku majaribio mengi ya matibabu ya kipandauso yakifanyika, ni mpaka mwaka 1868 ambapo matumizi ya dutu ambazo hatimaye ziliweza kuwa bora yalianza. Dutu hizi ni[[erogoti]] ya kuvu ambapo dawa ya ergotamine ilitolewa kwa mwaka wa 1918. [[Methysergide]]ilitolewa mwaka wa 1959, na triptani ya kwanza, [[sumatriptan]], kutolewa mwaka wa 1988. Kufuatia utafiti mwafaka, dawa bora za kukinga kipandauso zilipatikana na kuthibitishwa kwa karne ya 20.

neg:
Golden State Warriors
Golden State Warriors ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Oakland, California. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Corey Maggette.

neg:
Vienna Fingers
Vienna Fingers ilikuwa mojawapo ya bidhaa zilizouzwa na kampuni ya Sunshine Biscuits. Kuki hizi ziliuzwa kwanza na Sunshine Biscuits katika mwaka wa 1915 na kuwekwa alama maalum kuwa ni biskuti za Sunshine mnamo Novemba 1947. Umaarufu wa biskuti za Vienna Fingers ulitiwa katika kumbukumbu na mtunga hadithi Neil Simon katika mchezo wa kuigiza wa 1965,"The Odd Couple" - iliundwa kama filamu ya kuchekesha ya 1968. Katika mchezo huo wa kuigiza, Oscar Madison anajaribu kumvutia Felix Ungar,aliyekuwa amehuzunika, na vitafunio:"Je,utakula biskuti za vanilla? Au Vienna Fingers? Nina kila kitu. [7]

neg:
Lev Yashin
Yashin alicheza kombe la dunia mara nne kutoka 1958 mpaka 1970 na mwaka 1998 alichaguliwa kwenye timu ya dunia,FIFA inasema kwamba Yashin aliokoa penati 150 kwenye historia ya soka na hakuna golikipa aliyeweza kufanya hivyo na alipokea tuzo ya Ballon d'or na ni golikipa pekee aliyeshinda tuzo hiyo.Mwaka alichaguliwa kuwa golikipa pekee duniani.

neg:
Saa ya mkononi
Saa za mkono zilianza kuvaliwa na wanaume wanajeshi mwisho mwa karne ya 19 kwa ajili ya kupanga vyema vita. Kampuni ya Garstin ya London ilipata hati miliki ya "Watch Wristlet" mwaka 1893, lakini walikuwa wakitengeneza saa miundo kama hiyo tangu miaka ya 1880. Maofisa wa Jeshi la Uingereza walianza kutumia saa za mkonononi wakati wa kampeni ya kijeshi ya kikoloni katika miaka ya 1880, kama vile wakati wa Vita ya Anglo-Burma ya 1885. Wakati wa Vita ya kwanza ya Makaburu, umuhimu wa kuratibu harakati za vikosi na kusawazisha mashambulizi dhidi ya Makaburu ulikuwa muhimu sana, na matumizi ya saa za mkono ulianza kuenea miongoni mwa maofisa wa kijeshi. Kampuni ya Mappin & Webb ilianza uzalishaji wa saa za wanajesho wakati huko Sudan mnamo mwaka 1898 na kuongeza kasi ya uzalishaji wakati wa Vita ya Pili ya Makaburu miaka michache baadaye. Katika bara la Ulaya kampuni ya Girard-Perregaux na kampuni nyingine za Uswisi zilianza kutengeneza saa za mkono za maofisa wa jeshi la Ujerumani mwaka 1880.

neg:
Sacramento Kings
Sacramento Kings ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Sacramento, California. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Kevin Martin.

neg:
Netiboli
Waanzilishi wa mchezo huo walikuwa Waingereza mnamo mwaka 1890.

neg:
Shule ya Upili ya Kisii
chini ya uongozi wa Joseph Kinaro, mwalimu mkuu aliyeondoka, Kisii iliibuka timu bora zaidi ya Shule katika soka mnamo miaka ya tisini. Rekodi waliyoiweka inaweza kushindaniwa tu na timu ya Shule ya Kakamega.
Walishinda makombe matatu ya Kitaifa mfululizo mnamo 1996- 1999.
Wengi wa wachezaji wake wameichezea Timu ya Taifa,
na baadhi ya wengine anacheza soka ya kulipwa barani Uropa na Asia.

neg:
Washington Wizards
Washington Wizards ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Washington, DC. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Gilbert Arenas.

neg:
Dodge Viper
Dodge Viper ni gari la michezo linaloundwa na Dodge (SRT ya 2013 na 2014), mgawanyiko wa FCA US LLC kutoka 1992 hadi 2017 baada ya kuchukua mabadilioko mafupi kutoka 2010-2013. Uzalishaji wa magari ya michezo ya viti viwili ulianza Mkutano Mpya wa Mack mwaka 1991 na kuhamia Bunge la Conner Avenue mnamo Oktoba 1995.
Ijapokuwa Chrysler alifikiria kukomesha uzalishaji kwa sababu ya matatizo makubwa ya kifedha, Septemba 14, 2010, mtendaji mkuu Sergio Marchionne alitangaza na kuonyesha mfano mpya wa Viper kwa mwaka 2012.Mwaka wa 2014, Viper iliitwa jina la namba 10 kwenye orodha ya "Magari mazuri ya Amerika", maana 75% au zaidi ya sehemu zake zinazalishwa nchini U.S.Viper awali alikuwa mwishoni mwa 1988 katika Chrysler's Advanced Design Studios. Februari ifuatayo, rais wa kampuni dodge Chrysler Bob Lutz alipendekeza Tom Gale katika Chrysler Design kwamba kampuni hiyo inapaswa kufikiria kuzalisha Cobra ya kisasa, na mfano wa udongo uliwasilishwa kwa Lutz miezi michache baadaye. Iliyotengenezwa katika chuma cha karatasi na Metalcrafters, [5] gari lilionekana kama dhana kwenye Kituo cha Kimataifa cha Magari ya Amerika ya Kaskazini ya mwaka 1989. Masikio ya umma yalikuwa ya shauku kwamba mhandisi mkuu Roy Sjoberg alielekezwa kuendeleza kama gari la uzalishaji wa kawaida.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Mnamo mwaka wa 1832, mwaka wa Sheria ya Mageuzi ambayo iliendeleza kura nchini Uingereza lakini haikuwezesha upigaji kura kwa wote, wanaume sita kutoka mtaa wa Tolpuddle mjini Dorset walianzisha Jamii ya Kirafiki ya Vibarua wa Kilimo kupinga kupungua kwa kiwango cha mishahara katika miaka ya 1830. Walikataa kufanya kazi kwa kiasi kilichopungua shilingi 10 kila wiki, ingawa kufikia wakati huu mishahara ilikuwa imepunguzwa hadi shilingi saba na zilikuwa zimepangwa kupungzwa zaidi hadi shilingi sita. Mnamo mwaka wa 1834 James Frampton, mwenye ardhi wa mtaa, alimandikia Waziri mkuu, Bwana Melbourne, kulalamika kuhusu chama cha wafanyikazi, na kusababisha kutumika kwa sheria ya zamani ya 1797 iliyowakataza watu kula viapo kati yao, jambo ambalo wanachama wa Jamii ya Kirafiki ya Vibarua wa Kilimo walikuwa wamefanya. James Brine, James Hammett, George Loveless, James Loveless ndugu yake George, ndugu yake George kisheria Thomas Standfield, na John Standfield mwanawe Thomas walikamatwa, wakapatikana na hatia, na kusafirishwa hadi nchini Australia. Walikuja kujulikana kama Mameta wa Tolpuddle.

neg:
Mpira wa miguu
Michezo mbalimbali ya kuchezea mpira inaweza kupatikana katika kila uwanja wa jiografia na historia. Wachina, Wajapani, Wakorea na Waitalia, wote hao walikuwa wakicheza mpira zamani kabla ya enzi zetu. Wagiriki na Waromania walitumia michezo hiyo kuwaandaa wapiganaji kabla ya vita.

neg:
Puto
Kuna taarifa ya kwamba Wachina walirusha puto kama alama za kijeshi tayari wakati wa karne ya 3 BK.

neg:
UEFA
Kombe la UEFA Super, ambalo huweka pamoja washindi wa Ligi ya Mabingwa dhidi ya washindi wa ligi ya UEFA Europa (awali washindi wa Kombe la Washindi), lilizinduliwa mwaka wa 1973
Kombe la UEFA la Intertoto lilikuwa ni shindano la majira ya joto, awali liliendeshwa na shirikisho la vyama vya soka vya Uropa ya Katikati , ambalo lilizinduliwa tena na kutambuliwa kama shindano rasmi la UEFA na UEFA mwakani 1995. Kombe la mwisho la Intertoto lilifanyika mwaka 2008. UEFA pia huandaa Ligi ya Mabingwa ya Wanawake ya UEFA ya vilabu vya timu za wanawake, iliyofanyika kwanza mwaka 2001, na ikajulikana kama Kombe la Wanawake la UEFA hadi 2009.
Kombe la UEFA / CONMEBOL la inta-kontineneti liliandaliwa pamoja na CONMEBOL kati ya Ligi ya Mabingwa na washindi wa Copa Libertadores
Timu tatu(Juventus, Ajax na Bayern Munich), ndio tu zimeshinda kila shindano ya mashindano yote matatu (Kombe la Uropa/Ligi ya Mabingwa ya UEFA, Kombe la Washindi la UEFA na Kombe la UEFA/ Ligi ya Europa), ufanifu ambao hauna uwezekano tena kwa timu yoyote ambayo haikushinda Kombe la Washindi (kama vile Real Madrid). Kwa sasa kuna timu tisa barani Uropa ambazo zimeshinda vikombe viwili kati ya vikombe vyote vitatu; zote zimeshinda Kombe la Washindi, nne zinahitaji kushinda katika Ligi ya Mabingwa na tano zinahitaji kushinda Ligi ya Europa ya UEFA.
Juventus ndiyo timu ya pekee barani Uropa kuwahi kushinda vikombe na michuano yote rasmi ya UEFA na, kama upande wa kwanza katika historia ya soka ya Ulaya kuwahi kushinda mashindano matatu makuu ya UEFA, walipokea "Plaque ya UEFA" kutoka kwa Umoja wa Ulaya wa Vyama vya Mpira mnamo tarehe 12 Julai 1988

neg:
Mpira wa miguu
Hata hivyo, ni nchini Uingereza ambapo umbo la soka la kisasa lilianza kulipuka.

neg:
Riksho
Riksho ya kwanza ilitengenezwa mwaka wa 1869 nchini Japani. Taarifa zinatofautiana kama mvumbuzi alikuwa mwenyeji wa Japani au mgeni kutoka Ulaya au Marekani .

neg:
Judo
Judo (jap. 柔道|柔道]] jūdō) aina ya michezo ya mapigano kutoka nchini Japan iko pia kati ya michezo ya Olimpiki. Ilianzishwa mwaka 1882 na Jigorō Kanō.

neg:
Mpira wa kikapu
Mara nyingi hufanywa ukumbini wakati timu mbili za wachezaji wanajaribu kuingiza mpira katika kikapu cha timu nyingine.

neg:
Mpira wa miguu
Ilianza wakati mashirikisho mawili (Shirikisho la Mpira wa miguu na Mpira wa Ragbi) yalipotawanyika. Shirikisho la kwanza lilibakia Uingereza. Mnamo Oktoba 1963, Vilabu 11 vya London vilituma wawakilishi katika mkutano wa Freemasons ili kujadili na kuweka kanuni zilizokubalika kusimamia mechi zilizochezwa kati yao.

neg:
Michezo ya Olimpiki
Michezo ya Olimpiki imekuwa na historia ndefu katika vipindi viwili:
Michezo hii ya kisasa imeendelea kila baada ya miaka minne isipokuwa 1916, 1940 na 1944 kwa sababu ya Vita Kuu ya Kwanza na ya Pili ya Dunia.

neg:
Jua Cali
Alikuwa mwanafunzi katika shule ya msingi ya Ainsworth darasa la 1 hadi la 6 shule ya vijana ya Shepherds,
Buruburu darasa la 6 hadi la 8; shule ya upili ya Jamuhuri na kisha Taasisi ya mafunzo ya viwandani ya Kenya Christian ###K#C#I#T#I Eastleigh## alikotunukiwa shahada ya ##diploma## ya teknologia ya mazulio# Katika hiyo taasisi, alishiriki katika mchezo wa ##mpira wa vikapu##, akiwa na matumaini ya kujiunga na timu ya kitaifa ya mpira wa vikapu ya ##Kenya### Hakuwahi kuweza kujiunga na hiyo timu, akisingizia urefu# Alianza mambo ya muziki kwa kujiunga na bendi ya ‘Sita Futi’ akiwa kama mwimbaji# Sita Futi ilisambaratika tu mara ilipoanzishwa, wengi wakizielekeza talanta zao za muziki kwingineko# Calif Records ilianza wakati Jua Cali na rafikiye wa utotoni ##Clemo## walipoungana na kubuni alama ya kipekee ya kurekodi , huku ikitia fora na kujulikana katika nyanja zote za muziki wa ##Afrika Mashariki### Wasanii wa Calif Records walikuwa mstari wa mbele katika orodha ya muziki na usanii# Calif Records pia ilibuni mtindo wa muziki wa ##Genge### Jua Cali humtaja kakake Chris na mamaye mzazi kama watu waliomtia moyo maishani#

neg:
Karatasi
Kiwanda cha kwanza cha Ulaya kilianzishwa Fabriano (Italia) kabla ya mwaka 1264.

neg:
Mpira wa miguu
Kufikia 1930 - mwaka ambapo kwa mara ya kwanza kulikuwa na mashindano ya Kombe La Dunia, FIFA ilikuwa na wanachama 41. Idadi hii ilizidi kuongezeka na kufika 51 mnamo 1938 na 76 kufikia 1950.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Kombe la pili lilikuwa mwaka wa 1980-2000, na ilijulikana kama "nyara wa Umoja wa Afrika" au "African Unity Cup". lilitolewa na Baraza Kuu ya Michezo ya Afrika kwa CAF mwaka wa 1980 kabla ya mashindano na lilikuwa ni kipande mviringo napete ya Olimpiki ambayo ililalia ramani ya bara ya Afrika. liliket juu ya wingo uliyo nmraba na lilikuwa na vishikilio vya Triangle. Kamerun iliweza kumiliki kombe hili baada ya kuchukua ubingwa mwaka wa 2000.

neg:
New York Knicks
New York Knicks ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini New York City. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na David Lee.

neg:
Jackie Joyner-Kersee
Mwaka wa 1996 Joyner-Kersee alijiunga na kucheza mpira wa kikapu wa Programu ya Rage ya Richmond ya Ligi ya Kikapu ya Kikapu ya Amerika iliyoanza. Ingawa alikuwa maarufu sana na mashabiki, hakuwa na mafanikio duni kwenye mahakama. Alionekana katika michezo 17 tu, na akafunga pointi zaidi ya nne katika mchezo wowote.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Lewis Paul aliandikisha patenti ya mashine ya kuzungusha ya kubingiria na mashine ya mfumo wa “flyer and bobbin” ya kutengeneza sufu iwe na umbo laini, iliyoundwa na usaidizi wa John Wyatt mjini Birmingham. Paul and Wyatt walifungua kiwanda cha nguo mjini Birmingham ambacho kilitumia mashine yao mpya ya kubingiria iliyoendeshwa na punda. Mnamo mwaka wa 1743, kiwanda kilifunguliwa mjini Northampton kikiwa na mbao za kushona hamsini katika kila moja kati ya mashine tano za Paul na Wyatt. Upanuzi huu uliendelea hadi mwaka wa 1764. Kiwanda sawa cha nguo kilijengwa na Daniel Bourn katika mji wa Leominster, lakini kilichomeka. Lewis Paul na Daniel Bourn wote walipatenti mashine za kadi mnamo mwaka wa 1748, zIkitumia mipangilio miwili ya mibingirio ambayo ilizunguka kwa mbio tofauti, baadaye zilitumika katika kiwanda cha kwanza cha pamba kuzungushia pamba. Uvumbuzi wa Lewis baadaye uliendelezwa na kuboreshwa na Richard Arkwright katika fremu ya maji na Samuel Crompton katika mashine yake ya farasi mdogo wa kuzungushia.

neg:
Mpira wa mkono
Mechi ya kawaida ina vipindi viwili vya dakika 30, na inachezwa kwenye kiwanja maalumu cha mita 40 kwa 20 (futi 131 kwa 66), na lango katikati ya kila mwisho.

neg:
Pumu
Pumu uligunduliwa kitambo nchini Misri na ulitibiwa kwa kunywa ubani mchanganyiko unaoitwa kyphi. Ulitajwa rasmi kama tatizo la upumuaji na Hippocrates mwaka 450 KK hivi, kutoka kwa neno la Kigriki kumaanisha "kuhema" ikiunda asili ya neno la kisasa. Mnamo 200 KK uliaminika kuhusiana kidogo na hisia.

neg:
Vuvuzela
mbelini iliundwa nje na bati, vuvuzela ilikua maarufu katika Afrika Kusini katika miaka ya 1990. Mwaka wa 2001, kampuni yenye makao Afrika Kusini Masincedane Sport ilianzisha molekuli-mazao iina ya plastiki huhitaji baadhi ya mdomo na uvimbe nguvu ya pigo na hutoa kelele kama kirefu foghorn au tembo vuvuzela ni hulka ya mechi kati ya timu kubwa za soka ya Afrika Kusini za Kaizer Chiefs na Orlando Pirates. wafuasi wa chiefs huwa na vuvuzela za manjano, wakati wa Pirates huwa na vuvuzela nyeusi-na-nyeupe .

neg:
Tepu ya sumaku
Tepu za sumaku ziligunduliwa kwa mara ya kwanza na mtaalamu wa mambo ya sauti wa Kijerumani Fritz Pfleumer mnamo 1928 nchini Ujerumani. Uvumbuzi wa Pfleumer ulitumia iron oxide (FeO) ungaunga alioupakaa katika ukanda wa karatasi.

neg:
Shirika la Msalaba Mwekundu
Mwaka wa 1906, Mkataba wa Geneva wa 1864 uliundwa upya kwa mara ya kwanza. Miaka moja baadaye, Mkataba wa Hague X, ulioratibishwa katika Mkutano wa Pili wa Kimataifa wa Amani mjini Hague, uliupanua Mkataba wa Geneva kujumuisha pia Vita vya majini. Muda mfupi kabla ya Vita Kuu vya Kwanza vya Dunia kuanza mwaka wa 1914, na miaka 50 baada ya kuanzishwa kwa ICRC na kupitishwa kwa Mkataba wa Geneva, tayari kulikuwa na Vya vya kitaifa 45 duniani kote. Vuguvugu hili lilikuwa limeenea hadi nje ya Ulaya na Amerika ya Kaskazini hadi ya Amerika ya Kati na Kusini (Argentina, Brazil, Chile, Cuba, Mexico, Peru, El Salvador, Urugwai, Venezuela), Asia (Jamhuri ya China, Japan, Korea, Siam), na Afrika (Jamhuri ya Afrika Kusini).

neg:
Fila
Bidhaa ya msingi ya kampuni ilikuwa chupi, kabla ya kuhamia kwenye michezo katika miaka ya 1970, awali na kuidhinishwa kwa mchezaji wa tenisi Björn Borg. Fila ilikuwa maarufu zaidi baada ya kuhamia katika michezo.

neg:
Kichanganyi
Stephen J. Poplawski alianza pale Marekani kutengeneza kichanganyi cha vinywaji mwaka 1919 alipokuwa akifanya kazi na Arnold Electric Company. Muundo wake uliweza kuidhinishwa na kupewa patent mwakani 1922.

neg:
Athens
Michezo ya kwanza ya Olimpiki ya kisasa ilifanyika Athens mwaka 1896. Michezo ilirudi tena kufanyika huko mwaka 2004.

neg:
Mpira wa mkono
Mchezo huo ulianzishwa mwishoni mwa karne ya 19 kaskazini mwa Ulaya na Ujerumani. Sheria ya kisasa ya mchezo ilichapishwa mnamo mwaka wa 1917 nchini Ujerumani, na ilikuwa na marekebisho kadhaa tangu hapo.

neg:
Mpira wa miguu
Kufikia 1912, FIFA ilikuwa na uanachama wa mashirikisho 21, idadi iliyoongezeka na kufikia 36 mwaka 1925.

neg:
Chanjo ya kipindupindu
Chanjo za kwanza zilizotumiwa dhidi ya kipindupindu ziliundwa katika enzi za mwisho za 1880. Zilikuwa za kwanza kutumiwa katika maeneo mengi ya dunia ambazo zilitengenezwa katika maabara.

neg:
Karate
Karate (pia kareti, jap. 空手) ni aina ya michezo ya mapigano kutoka nchini Japan. Ilianzishwa kwenye kisiwa cha Okinawa ikafika Japani penyewe kwenye chanzo cha karne ya 20 na kusambaa duniani baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia.

neg:
Milwaukee Bucks
Milwaukee Bucks ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Milwaukee, Wisconsin. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Michael Redd.

neg:
Injini
Hasa mashine za kusaga kama kinuupepo au kinumaji zilitumiwa kwa karne nyingi.
Chanzo cha injini za kisasa kilikuwa injini ya mvuke tangu karne ya 18.
Injini hizi za kwanza zilitumia joto la moto uliowaka nje ya injini yenyewe kwa kusudi la kupata mvuke yenye shindikizo kubwa. Mvuke ulipelekwa ndani ya mabomba hadi silinda iliposukuma pistoni na kusababisha mwendo wa injini. Injini ya mvuke jinsi ilivyobuniwa na James Watt ilitumiwa mwanzoni kabisa kuendesha pampu ya maji katika migodi ya makaa, baadaye pia kwa ajili ya mashine za viwandani na usafiri kama vile meli na gari la moshi.
Nafasi ya injini ya mvuke ilichukuliwa baadaye na injini za mwako ndani zinazochoma fueli ndani yao hasa petroli, diseli, gesi au alikoholi.

neg:
Michezo ya Afrika Nzima
Mnamo Julai mwaka wa 1965, makala ya kwanza yalifanyika Brazzaville, nchini Congo, sasa ikijulikana kama michezo ya All-Africa. Kutoka mataifa 30, idadi ya wanariadha karibu 2500 walishiriki. Misri ilishikilia nafasi ya kwanza kwa kuwa na idadi kubwa ya medali.

neg:
Cherehani
Cherahani ya kwanza ilitengenezwa mwaka 1790 na mwingereza Thomas Saint na baadaye ikaendelea kuboreshwa ili iwe ya kufana Zaidi na kufanya kazi kwa haraka zaidi.

neg:
Raga
Mpira una umbo la duaradufu. Timu mbili ambazo kwa kawaida huwa na wachezaji 15 zinashindana.
Mpira unaweza kushikwa kwa mkono; kuna rukhsa kuupa kwa mchezaji mwingine au kuutupa nyuma. Lakini kuutupa mbele ni kosa ndogo unaofuatwa na tendo la "scrum". Hapo mpira unawekwa chini na wachezaji 8 wa kila timu wanashikamana na kusukumana hadi mchezaji mmoja anaweza kushika tena mpira.

neg:
Mpira wa miguu
Wachezaji wawili wa Kilabu ya Darwin, John Dove na Fergus Suter walikuwa wa kwanza kulipwa kwa mchezo wao. Kitendo hiki kilikuwa mwanzo wa soka ya kulipwa iliyohalalishwa mwaka wa 1885.

neg:
Vesuvio
Ni volkeno hai iliyoendelea kuwa na milipuka mara kwa mara tangu mlipuko wake wa kwanza iliyojulikana mwaka 79 BK.

neg:
Mwandiko wa kikabari
Ilianzishwa na Wasumeri mnamo mwaka 3,000 KK ikaishia baada ya mwaka 400 KK: mfano wa mwisho unaojulikana uliandikwa mwaka 75 BK.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Njia za reli za mikokoteni za kubeba makaa ya mawe katika maeneo ya uchimbuzi wa madini ulikuwa umenaza kaika karne ya 17 na mara kwa mara yalihusishwa na mifumo ya mifereji au mito kwa usafirishaji zaidi wa makaa ya mawe. Hizi zote zilivutwa na farasi au zilitegemea mvuto , huku zikiwa na injini ya mvuke ambayo haikusonga ya kuivuta mkokoteni maalum juu hadi kilele cha mlima. Matumizi ya kwanza ya garimoshi ya mvuke yalikuwa katika mkokoteni maalum au njia za sahani (zilivyoitwa mara kwa mara wakati huo kwani ziliundwa na mfano wa vijisahani vya chuma nzito). Reli za umma zilizovutwa na farasi hazikuanza hadi miaka ya mapema ya karne ya 19. Reli za umma zilizovutwa na mvuke zilianza na Reli ya Stockton na Darlington na mnamo mwaka wa 1825 na reli za Liverpool na Manchester mnamo mwaka wa 1830. Ujenzi wa reli kuu ukiunganisha miji mikubwa ulianza katika miaka ya 1830 lakini ilizidi kwa kasi katika mwisho kabisa wa Mapinduzi ya Viwandani.

neg:
Mpira wa miguu
Mchezo ukaendelea kupanuka na kuendeshwa na wenyeji katika klabu zilizoundwa wakati miji ilikua na kuwa na wakazi wengi Waafrika.