query: Rais wa kwanza wa Ufaransa aliitwa nani?

pos:
Ufaransa
Katika vita hivyo [[afisa]] [[kijana]], kwa jina [[Napoleon Bonaparte]], alipanda vyeo haraka hadi kuingia katika siasa; mwaka [[1799]] alichukua mamlaka yote kwa kutumia cheo cha "[[konsuli]] wa kwanza" na tangu [[1804]] alijiita "[[Kaisari]] wa Wafaransa".

neg:
Joseph Kabila
Aliingia urais baada ya kifo cha baba yake Rais Laurent-Desiree Kabila aliyeuawa na wanajeshi tarehe 16 Januari 2001. Wanasiasa wengine walimteua mwana kuwa rais badala ya baba.

neg:
Louis XIV wa Ufaransa
Louis alilenga kuunganisha mamlaka yote mkononi mwake. Alisimamia shughuli za serikali na mawaziri wote walitakiwa kutoa ripoti moja kwa moja kwake. Alitumia mapato yote ya taifa kama mapato yake mwenyewe akiamua peke yake. Alivunja upinzani wa waungwana na kuimarisha utawala wa serikali kuu katika milki yake. Alijenga uchumi wa nchi na kuendesha siasa ya nje iliyofanya Ufaransa kuwa taifa kiongozi katika Ulaya.

neg:
Maximilien de Robespierre
Maximilian Robespierre ni mmoja kati ya viongozi maarufu wa Mapinduzi ya Kifaransa.

neg:
Patrice Lumumba
Mnamo mwezi wa Octoba, mwaka 1959, Lumumba, kama kiongozi wa chama cha MNC, alikamatwa kwa kosa la kuchochea vurugu za kupinga serikali ya kikoloni katika mji wa Stanleyville ambapo watu takriban 30 waliuawa na yeye alihukumiwa kwenda jela kwa muda wa miezi sita. Mnamo tarehe 18 ya mwezi Januari 1960 ambayo ilikuwa siku ya majaribio na hapohapo katika siku ya kwanza ya mkutano wa wa kuzungumzia hatma ya nchi ya kidemokrasia ya Kongo itakumbukwa kwamba licha ya Lumumba kuwa jela katika kipindi hicho cha chake cha MNC kilifanikiwa kuwashawishi wananchi kwenye uchaguzi uliofanyika mwezi Decemba na kushinda katika jamhuri ya Congo. Kutokana na nguvu ya umma iliyokuwa ikifanywa na wananchi wa Congo dhidi ya kuachiliwa kwa Lumumba kutoka kila kona, aliachiliwa na kuruhusiwa kuhudhuria katika mkutano wa Brussels. Mkutano huo ulifikia kilele tarehe 27, June 1960 kwa azimio la uhuru wa nchi ya Kongo na kupanga uchaguzi tarehe 30 ya mwaka huo huo wa 1960 Uchaguzi Mkuu wa Congo 11–25 May 1960. Lumumba na chama chake cha MNC walipata ushindi uliowawezesha kuunda serikali kwa tangazo la tarehe 23 June 1960 na Patrice Lumumba anapata cheo cha uwaziri mkuu akiwa na umri wa miaka 34 na Joseph Kasa-Vubu akiwa ndie Rais wake wa kwanza. Kwa mujibu wa katiba ya Congo mnamo tarehe 24 June serikali ilipitisha kura ya kijasiri ambayo iliamuliwa na baraza la maseneta kwamba tarehe 24 iwe ni siku ya ya kuadhimisha uhuru wa Congo.

neg:
Syria
Mwaka 1918, mapinduzi ya Waarabu yalianza nchini Syria na baada ya muda mfupi, Waosmani waliondoka Syria na Waingereza walichukua nchi. Faisal ibn Hussein alikuwa mfalme mpya wa Syria. Mwaka 1920, serikali iliandika katiba mpya ya kidemokrasia. Lakini, mwaka huohuo Mkutano wa Versailles aliutolea Ufaransa nchi ya Syria. Hivyo kati ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na uhuru ilikuwa nchi lindwa chini ya Ufaransa kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa.

neg:
William Henry Harrison
William Henry Harrison (9 Februari 1773 – 4 Aprili 1841) alikuwa Rais wa tisa wa Marekani kwa mwezi mmoja tu wa mwaka wa 1841 hadi kifo chake. Alikuwa rais wa kwanza kufariki madarakani. Kaimu Rais wake alikuwa John Tyler aliyemfuata kama Rais. Mjukuu wake aliyeitwa Benjamin Harrison alikuwa Rais wa 23.

neg:
Louis Althusser
Louis Pierre Althusser (matamshi ya Kifaransa kwa IPA: altyˈsɛʁ; 16 Oktoba 1918 – 22 Oktoba 1990) alikuwa ni mwanafalsafa wa itikadi za Kisoshalisti za Karl Marx kutoka nchi ya Ufaransa. Alizaliwa nchini Algeria na kusoma katika chuo cha École Normale Supérieure kilichopo katika jiji la Paris lililopo nchini Ufaransa, ambapo hatimaye alikuwa Mwanafilosofia.
Althusser alikuwa ni mwanachama wa muda mrefu wa chama cha French Communist Party, ingawa wakati mwingine alikuwa akipingana sana na mfumo wa kikomunisti wa nchini Urafansa. Hoja zake kuu zilikuwa zikijengwa katika misingi ya kuhofia nadharia na misingi ya mfumo wa Marxist. Hizi zikiwa ni pamoja na kuhofia kutokea kwa mgawanyiko katika vyama vya siasa vya kikomunisti vya Ulaya.

neg:
Sheria
Kanuni ya kimsingi ya kikatiba, ilitokana na John Locke, inadokeza ya kwamba mtu binafsi anaweza kufanya isipokuwa kile ambacho kimekataliwa kisheria. Sheria ya utawala ndiyo mbinu msingi ya kufanya mashirika ya umma yawajibike. Watu wanaweza kutumia mapitio ya kimahakama kwa matendo au uamuzi uliofanywa na za halmashauri za mitaa, huduma za umma au wizara za serikali, kuhakikisha kuwa zinazingatia sheria. Mahakama ya kwanza ya maalum ya kiutawala yalikuwa mahakama ya "Conseil d'État" yaliyoundwa mnamo mwaka wa 1799, wakati Napoleon alipochukua mamlaka nchini Ufaransa.

neg:
Omar Bongo
El Hadj Omar Bongo Ondimba (30 Desemba 1935 – 8 Juni 2009) alikuwa Rais wa nchi ya Gabon tangu mwaka wa 1967. Baadhi ya marais barani Afrika, Bongo ameshika urais kwa muda mrefu kabisa. Alimfuata Leon M'ba akiwa na umri wa miaka 31 tu, na wakati ule alikuwa rais kijana kabisa duniani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Albert-Bernard Bongo.
Kiongozi huyo mwanzoni alitambulika kama Albert Benard Bongo kabla ya baadae kusilimu na kuitwa Omari Bongo. baada ya kumaliza masomo yake ya awali na sekondari mjini Brazzaville, Bongo alianza kazi katika shirika la umma lililokuwa likishughulika na masuala ya posta na simu lakini baadae aliingia kwenye mafunzo ya kijeshi na taratibu ukawa mwanzo wa kujikita kwenye siasa.

neg:
Historia ya Ufaransa
[[Chama cha kisiasa|Vyama]] mbalimbali vilivyoendelea kutetea [[itikadi]] ya de Gaulle hata baada ya [[kifo]] chake vinaendelea kuwa mkondo muhimu katika siasa ya Ufaransa na marais walichaguliwa ama kutoka mkondo huo ([[Jaques Chirac]], [[Nicolas Sarkozy]]) au kutoka Chama cha Kisoshalisti ([[Francois Mitterand]], [[Francois Hollande]]).

neg:
Puto
Ufaransa ilikuwa pia nchi ya kwanza iliyojaribu kutumia puto kijeshi kwa kusudi la kuangalia maadui kutoka juu na kuongoza mashambulio. Matumizi haya yaliendelea hadi vita kuu ya kwanza ya dunia wakati ambako puto zilishambuliwa kwa ndege za kijeshi.

neg:
Ahmed Sékou Touré
Alichaguliwa kama Rais wa kwanza wa Guinea akatumikia kuanzia mwaka 1958 hadi kifo chake 1984. Touré alikuwa miongoni mwa wazalendo wa awali wa Guinea waliojishughulisha katika harakati za kupigania uhuru wa nchi kutoka mikononi mwa Wafaransa.

neg:
Fransisko wa Asizi
Mambo ya kale ni yale ya utawala wa ngazi mbalimbali ulioenea kutoka Ufaransa kuanzia karne IX: kila mtawala aliweza kugawa eneo lake na kuwakabidhi watawala wa chini akiwadai sehemu ya mapato na hasa msaada wakati wa vita, kufuatana na ahadi yao ya kuwa waaminifu kwake moja kwa moja. Utawala huo ulikuwa ukirithiwa na watoto ambao waliheshimiwa kama masharifu yaani watu wa ukoo bora na kutakiwa wawe hodari vitani. Ili watawale vizuri na kulinda maeneo yao walikuwa wakiishi katika ngome pamoja na watumishi wao. Watu wa kawaida waliishi mashambani katika hali ngumu sana hata wakaitwa watumwa wa ardhi. Hivyo Ulaya ilikuwa na askari na wakulima tu, mbali ya viongozi wa Kanisa na watawa.

neg:
Potinus wa Lyon
Anahesabiwa kuwa askofu wa kwanza wa Ufaransa.

neg:
Nicolas Sarkozy
Tangu kuwa rais alishangaza watazamiaji wengi kwa kuingiza mawaziri kutoka chama cha upinzani (parti socialiste) katika serikali yake pamoja na mawaziri wenye asili ya Kiafrika na Kiarabu kati yao Rachida Dati (waziri wa sheria), Fadela Amara (waziri msaidizi wa nyumba na maendeleo ya miji) na Rama Yade (waziri msaidizi wa mambo ya nje kwa haki za binadamu).

neg:
Napoleon Bonaparte
Wafalme wa Ulaya waliendelea kuangalia jamhuri ya Ufaransa kwa wasiwasi kwa sababu ilikuwa nchi ya Ulaya kwanza iliyopindua utawala wa kifalme. Napoleon aliiuzia Marekani koloni za kifaransa katika Amerika ya Kaskazini (Lousiana na mji wa New Orleans) alipoona ya kwamba angeshindwa kuzitetea kama vita ingerudi.

neg:
George Washington
Tarehe 4 Februari 1789 alichaguliwa kuwa rais wa kwanza wa Marekani akirudishwa mwaka 1789. Baada ya kipindi chake cha pili alikataa kusimama tena akaunda hivyo utaratibu wa kwamba rais anaweza kurudishwa mara moja tu, hawezi kuendelea zaidi.

neg:
Historia ya Ufaransa
[[File:Anonymous - Prise de la Bastille.jpg|thumb|280px|[[Gereza la Bastille]] likitekwa na [[umati]] wa wananchi wenye [[hasira]], [[14 Julai]] [[1789]].]]
Matatizo makali ya ki[[uchumi]] pamoja na mawazo mapya ya [[Zama za Mwangaza]] yalisababisha [[mapinduzi ya Kifaransa]] ya mwaka [[1789]].

neg:
Modibo Keïta
Baada ya kuanguka kwa shirikisho, US-RDA ilitangaza uhuru kamili wa Jamhuri ya Sudan kama Jamhuri ya Mali. Keita akawa rais wake wa kwanza, na baada ya muda mfupi alitangaza US-RDA kuwa chama pekee halali cha siasa.
Katika ngazi ya kisiasa, Modibo Keïta aliwafunga haraka wapinzani kama Fily Dabo Sissoko. Uchaguzi wa kwanza baada ya uhuru mwaka 1964, Keita alichaguliwa tena kuwa rais na bunge. Kuanzia 1967, alisimamisha katiba kwa kuunda [Kamati ya Taifa ya Ulinzi wa Mapinduzi]] (CNDR).

neg:
Louis XIV wa Ufaransa
Katika siasa ya ndani alimaliza Sheria ya Nantes ulioruhusu uhuru wa kidini akapiga Uprotestanti marufuku na kudai watu wote wasali katika kanisa katoliki. Waprotestanti Wafaransa 200,000 waliondoka katika nchi wakikimbia Ujerumani hasa Prussia na Uingereza.

neg:
Historia ya Togo
Rais wa kwanza alikuwa Sylvanus Olympio.

neg:
Nicolas Sarkozy
Nicolas Sarkozy (kwa jina kamili Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa; * 28 Januari 1955 Paris) ni mwanasiasa aliyekuwa Rais wa Ufaransa tangu 16 Mei 2007.

neg:
Emmanuel Macron
Alipokuwa mwanafunzi wa shule ya sekondari alianzisha uhusiano wa karibu na mwalimu wake wa kike Brigitte Trogneux aliyemzidi kiumri miaka 24; wazai wake ambao hawakubali uhusiano huu walimtuma kijana kusoma shule nyingine mjini Paris lakini kijana na mwalimu waliendelea na uhusiano na hatimaye walifunga ndoa mwaka 2007. Hawakuzaa watoto wa pamoja lakini Brigitte ana watoto watatu kutoka kwa ndoa yake ya awali na wawili ni wakubwa kumshinda mumewe.

neg:
Ufaransa
Mfalme Louis XIV wa Ufaransa aliona hali hiyo kama [[hatari] kwa mamlaka yake, akafuta [[ahadi]] zote kwa Waprotestanti hadi wakaondoka nchini kwa wingi.

neg:
Haiti
Lakini mmnamo mwaka 1802 siasa ya Paris ilibadilika na mtawala Napoleon Bonaparte aliamua kurudisha Hispaniola kwa hali ya awali akatuma jeshi kubwa la askari 40,000. L'Ouverture alikamatwa alipokubali kushauriana na jenerali Mfaransa akapelekwa kama mfungwa Ulaya. Lakini makamu wake Jean-Jacques Dessalines aliposikia khusu mipango ya Ufaransa ya kurudisha utumwa alianza vita upya. Katika vita vikali Wafaransa walishindwa na Dessalines alitangaza uhuru wa koloni tarehe 1 Januari 1804 kwa jina la "Haiti" kama "Jamhuri ya watu weusi".

neg:
Kenya
Hadi mwaka wa 1920, eneo linaloitwa Kenya lilijulikana kama Himaya ya Uingereza ya Afrika Mashariki. Mwaka huo, koloni la Kenya liliundwa na kupatiwa jina linalotokana na Mlima KenyaWaingereza walilitamka jina hilo kama ingawa matamshi ya wenyeji na yaliyokusudiwa katika maendelezo asili, "Kenia" yalikuwa ˈkɛnja. Enzi ya Jomo Kenyatta kuwa rais wa Kenya miaka ya 1960-1969, matamshi ya Kiingereza, yaani yalikubalika na kutumiwa sana kwa sababu jina lake lilidumisha matamshi asilia ya wenyeji. Kumbe saa ya uhuru, mwaka 1963, Jomo Kenyatta alichaguliwa kama rais wa kwanza. Awali alikuwa alishika jina hili kutafakari ahadi yake ya kuikomboa nchi yake na matamshi yake ya jina lake ulisababisha katika matamshi ya Kenya katika Kiingereza kubadilisha nyuma ya makadirio ya awali uliotokea matamshi,

neg:
Moshweshwe I
Kwa msaada wa washauri wake Wafaransa mfalme alifaulu kutetea uhuru wa eneo lake. Vita mbalimbali zilifuata dhidi ya Waingereza na Makaburu. 1867 Moshweshwe alielewa ya kwamba nchi yake itaharibika na Makaburu waliokuwa waliunda Dola Huru la Mto Orange na kumshambulia vikali. Akaomba ulinzi wa malkia Viktoria I wa Uingereza na nchi yake ikawekwa chini ya ulinzi wa serikali ya Kiingereza iliyozuia mashambulio ya Makaburu.

neg:
Ufaransa
Mwaka [[1814]] alipaswa [[kusalimu amri]], akapelekwa kwenye [[kisiwa]] cha [[Elba]] (Italia); aliporudi barani na kujaribu kuwa mkuu wa Ufaransa tena, jeshi lake lilishindwa katika [[mapigano ya Waterloo]] mwaka [[1815]] na Napoleon akawa [[mfungwa]] kwenye kisiwa cha [[St Helena]] hadi [[kifo]] chake.

neg:
Maungano ya kifalme
Nchi ndogo ya Andorra kati ya Ufaransa na Hispania ni mfano wa pekee ambako rais wa jamhuri anakuwa mkuu wa dola wa nchi nyingine. Tangu mwaka 1607 nafasi ya mkuu wa dola wa Andorra hushirikishwa kati ya askofu wa Urgel (Hispania) na mfalme wa Ufaransa. Baada ya mapinduzi ya Ufaransa mwaka 1789 rais wa jamhuri alichukua nafasi ya mfalme wa awali.

neg:
Wafiadini wa Lyon
Ndio Wakristo wafiadini wa kwanza wa Ufaransa.

neg:
Omar Bongo
Kiongozi huyo amevunja rekodi ya kuwa Rais aliyekaa muda mrefu marakani kuliko Rais yeyote barani Afrika. Rais huyo amefariki dunia akiwa na umri wa miaka 73, ambapo ameiongoza Gabon kwa miaka 42.
Bongo alijiunga na serikali ya Gabon mwaka 1965 na mwaka 1967 akawa makamu wa Rais ambapo mwaka huo huo akashika hatamu ya kuwa Rais wa nchi hiyo kufuatia cha kifo cha ghafla cha Rais Leon Mba.
Bongo alipoingia madarakani alijenga utawala imara ambao ulinufaika zaidi baada ya kugunduliwa kwa mafuta nchini Gabon ingawa utajiri wake ulinufaisha idadi ndogo ya watu wanaokadiriwa kuwa milioni 1.5. kitu kilicholeta lawama kubwa kwa kiongozi huyo.
Rais huyo amefariki dunia wakati akipata tiba ya saratani jijini Barcelona nchini Hispania.
Rais Bongo ameaga dunia takribani miezi mitatu baada ya kifo cha mkewe, Edith Lucie Bongo Ondimba (45) aliyefariki dunia 14 Machi mwaka huu wakati akipata tiba mjini Rabat nchini Morocco.
Bongo na Edith walifunga ndoa mwaka 1990. Edith aliuguzwa kwa miezi kadhaa nchini Morocco, na umma haukutangaziwa sababu za kifo chake. Edith alikuwa binti wa Rais wa Congo, Denis Sassou Nguessou. Mwanaharakati huyo wa mapambano dhidi ya Ukimwi alikuwa mke wa pili kwa Bongo, mke wa kwanza wa Rais huyo alikuwa, Josephine Nkama.

neg:
Raymond Aaron
Raymond-Claude-Ferdinand Aron (14 Machi 1905 – 17 Oktoba 1983) alikuwa ni mwanafalsafa kutoka nchini Ufaransa, Mwanasosholojia, Mwandishi wa habari na mtaalamu wa masuala ya siasa.
Anafahamika pia kutokana na uhusiano wake wa muda mrefu wa kirafiki na wakati mwingine wa kiuhasama na Jean-Paul Sartre. . Pia anafahamika zaidi kutokana na kitabu chake kilichotoka mwaka 1995, kilichofahamika kwa jina la "The Opium of the Intellectuals".
Aron pia aliandika kwa undani kuhusu mada nyingine nyingi katika sosholojia, habari na filosofia. Akizungumzia kuhusu undani na ubora wa kazi za Aron, mwandishi na mwanahistoria James R. Garlan ameandika kuwa, ijapokuwa anaweza kufahamika zaidi nchini Marekani, lakini Raymond Aron, anatajwa kuwa ni mtu maarufu sana miongoni wa wasomi wa nchini Ufaransa wa karne ya ishirini.

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Kabla ya mapinduzi Ufaransa ulitawaliwa na wafalme. Mfalme Louis XIV aliwahi kuunganisha mamlaka yote ya dola mikononi mwake akifaulu kukandamiza upinzani wote wa waungwana na malodi. Utawala huo wenye madaraka yote uliendelea chini ya waaandamizi wake. Kila azimio lilitegemea mapenzi ya mfalme bila njia yoyote ya upinzani.

neg:
Historia ya Gabon
Jamhuri ya Gabon, kutoka kushinda uhuru kutoka ukoloni wa Ufaransa tarehe 17 Agosti 1960, imeongozwa na Rais watatu, Léon M'ba, El Hadj Omar Bongo ambaye amekuwa kiongozi kutoka mwaka wa 1967 hadi kifo chake (2009: ndiye aliyekuwa kiongozi barani Afrika aliyeshikilia uongozi kwa muda mrefu zaidi), halafu mwanae Ali.
Mwaka wa 1990 Gabon ilianza demokrasia ya vyama vingi na katiba ya kidemokrasia ambayo inaruhusu ukweli wa uchaguzi na utekelezaji wa idara za serikali.

neg:
Napoleon Bonaparte
Katika Ufaransa Napoleon alifanya mipango pamoja na wanasiasa wengine wa kuchukua utawala. Tarehe 9 Novemba 1799 (ilikitwa 18 Brumaire katika kalenda ya mapinduzi ya Kifaransa) Napoleon aliongoza wanejeshi wakiingia mjini Paris na kufukuza bunge. Katiba mpya ilimfanya mtawala wa pekee mwenye cheo cha "Konsuli ya kwanzaa". Kwa umri wa miaka 30 alikuwa mtawala wa Ufaransa.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Fasihi ya Afrika mwishoni mwa kipindi cha ukoloni (kati ya mwisho wa Vita Vikuu vya Kwanza Vya Dunia na uhuru) iliendelea kuonesha mandhari ya ukombozi, uhuru, na (walau kati ya Waafrika kwenye maeneo yaliyotawaliwa na Ufaransa) kutambua weusi wa Waafrika. Mmoja wa viongozi wa harakati za kutambua weusi, mshairi na hatimaye Rais wa Senegal, Sédar Léopold Senghor, alichapisha mkusanyo wa kwanza wa mashairi ya lugha ya Kifaransa yaliyoandikwa na Waafrika mwaka 1948, "Anthologie de la Nouvelle poésie nègre et malgache de langue Française", akishirikisha utangulizi kutoka kwa mwandishi wa Kifaransa Jean-Paul Sartre.

neg:
Historia ya Ufaransa
Tangu [[miaka ya 1980]] chama kipya cha [[Front National]] kilianza kupata [[kura]] kikipinga uhusiano wa karibu na Umoja wa Ulaya na [[wahamiaji]] [[Waislamu]] kutoka nchi za [[Afrika ya Kaskazini]].

neg:
Aristide Briand
Aristide Briand (28 Machi 1862 – 7 Machi 1932) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Ufaransa. Kati ya 1906 na 1932 alikuwa Waziri Mkuu mara 11. Mwaka wa 1926, pamoja na Gustav Stresemann alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

neg:
Historia ya Monako
Wakati wa mapinduzi ya Ufaransa mwaka 1789 utawala wa kifalme na kitemi ulifutwa kabisa Ufaransa na serikali ya mapinduzi haikuheshimu tena mapatano ya kukubali uhuru wa eneo la akina Grimaldi.

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Ufaransa haukuwa na bunge la kudumu; palikuwa na mabunge ya kimkoa ambako wawakilishi wa waungwana na makasisi wakuu wa Kanisa Katoliki (iliyokuwa dini pekee halali kisheria) walikutana, wakati mwingine pamoja na wawakilishi kadhaa wa tabaka la tatu lililojumlisha watu wengine wote wenye mali. Bunge la taifa lililokuwa na madaraka ya kuamua juu ya sheria za kodi hasa liliwahi kualikwa mara kadhaa na wafalme lakini tangu Louis XIV halikukutana tena.

neg:
Mexiko
Mashambulio makubwa zaidi yalifuata mwaka 1861. Mexiko ilishindwa kulipa madeni kwa mataifa ya nje. Ufaransa chini ya Napoleon III iliamua kufanya Mexiko nusu-koloni yake; jeshi la Ufaransa ilivamia nchi, kufukuza serikali na kumweka Mwaustria Maximilian I kama "Kaisari wa Mexiko". Serikali ya rais Benito Juarez ilipinga uvamizi huu kwa njia ya vita ya wanamgambo na mwaka 1866 Wafaransa walipaswa kuondoka tena, Maximilian aliuawa mwaka 1867.

neg:
Dwight D. Eisenhower
Dwight David Eisenhower (14 Oktoba 1890 – 28 Machi 1969) alikuwa mwanajeshi na mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Watu wengi walikuwa humwita Ike (tamka Aik). Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia alikuwa jenerali mkuu aliyeongoza uvamizi wa Normandy tarehe 5 Juni 1944. Kuanzia mwaka wa 1953 hadi 1961 alikuwa Rais wa 34 wa Marekani. Kaimu Rais wake alikuwa Richard Nixon.

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Mfalme alipoona ya kwamba madaraka yake yanapungua zaidi na zaidi alijaribu kuondoka lakini alikamatwa na kurudishwa kama mfungwa mwaka 1791.

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Bunge lilikaa wiki kadhaa bila ya makubaliano juu ya namna ya kupiga kura. Baada ya mwezi mmoja sehemu ya mapadri walijiunga na wawakilishi wa tabaka la tatu kutetea azimio lililopelekwa na kasisi Abbe Siyes: tabaka la tatu likajitangaza kuwa linawakilisha asilimia 96 za wananchi likajiita "bunge la taifa". Wawakilishi wa waungwana na makasisi wengine walialikwa kujiunga nao kwenye msingi wa kura moja kwa kila mbunge.

neg:
Sun Yat-sen
Sun Yat-sen (12 Novemba 1866 – 12 Machi 1925) alikuwa kiongozi wa kisiasa nchini China aliyeshiriki katika mapinduzi ya China ya 1911 yaliyoondoa utawala wa kifalme nchini akawa rais wa kwanza wa Jamhuri ya China na mwanzilishi wa chama cha Kuomintang.

neg:
Dola la Ujerumani
1871 nchi mbalimbali katika Ujerumani ziliungana chini ya uongozi wa Prussia baada ya ushindi katika vita dhidi ya Ufaransa wa 1870/71. Mfalme Wilhelm I wa Prussia alitangazwa kuwa Kaisari wa Kijerumani 18 Januari 1871 mjini Versailles katika Ufaransa.

neg:
Napoleon Bonaparte
Alizaliwa kwenye kisiwa cha Korsika akasomeshwa katika shule ya jeshi na kuwa mwanajeshi. Wakati wa mapinduzi mwaka 1793 alijipatia sifa dhidi ya watetezi wa ufalme kwenye mji wa Toulon waliosaidiwa na Uingereza akapandishwa cheo na kuwa jenerali akiwa na umri wa miaka 24.
1796 alipewa amri ya jeshi la Ufaransa katika Italia akafaulu dhidi ya jeshi la Austria iliyopaswa kuwachia Wafaransa utawala wa Italia.
1798 aliongoza uvamizi wa Ufaransa katika Misri kwa shabaha ya kukata mawasiliano kati ya Uingereza na koloni yake ya Uhindi. Alifaulu kushinda Wamisri lakini manowari zake ziliharibiwa na Waingereza katika mapigano ya Abukir. 1799 Napoleon alipaswa kuacha jeshi lake nyuma na kujiokoa pekee yake kwa kurudi Ufaransa. Uvamizi wa Wafaransa ilikuwa muhimu kisayansi kwa sababu aliongozana na wataalamu waliochungulia majengo ya Misri ya kale na nchi kwa jumla.

neg:
Felix Eboue
Baada ya miaka miwili,migogoro ilipoanza kumtatiza, alihamishiwa kuenda Chad, aliwasili katika Fort Lamy tarehe 4 Januari 1939. Yeye alikuwa muhimu sana katika kuendeleza msaada wa Chad kwa Wafaransa Huru katika mwaka wa 1940, ni hatua ambayo hatimaye ilimpa kikundi cha Charles de Gaulle nguvu za kuendesha biashara zake kwa makoloni yote mengine ya Ufaransa katika sehemu za Afrika zilizokuwa karibu na ikweta. Akiwa gavana wa eneo hilo zima katika miaka ya 1940-1944, Eboué alitenda ili kuboresha hadhi ya Waafrika,kwa mfano aliwatenga Waafrika 200 waliosoma kama wenye "thamani"na kupunguza kodi zao.Vilevile,aliwaajiri watumishi waliotoka Gabon(waliofanya kazi katika sekta za kiraia) katika nyadhifa za mamlaka. Yeye pia alichukua hatua ya kujihusisha katika kazi ya watu ambao baadaye wangekuwa muhimu katika njia zao tofauti, mifano ni Jean-Hilaire Aubame na Jean Remy Ayouné.

neg:
Patrice Lumumba
Patrice Lumumba (2 Julai 1925 – 17 Januari 1961) alikuwa mwanasiasa mwanamapinduzi wa nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 1958 alikuwa miongoni mwa waanzishaji wa Chama cha Taifa la Kongo (kwa Kifaransa: "Mouvement National Congolais"). Mwaka wa 1960 alipata kuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo baada ya kuongoza harakati za kugombea uhuru toka kwa utawala wa kikoloni wa Wabelgiji. Baada ya miezi miwili tu ya kuwa Waziri Mkuu, Lumumba alipinduliwa na baadaye kutiwa ndani kabla ya kuuawa katika mazingira ya kutatanisha katika eneo la Katanga upande wa kusini wa Kongo.

neg:
Historia ya Rwanda
Mtoto wake Mwami Kigeri V aliwekwa kwenye kiti chake. Tendo hili lilisababisha ghasia na vurugu nchini kwa sababu Wahutu walidai kuwa na neno katika mabadiliko ya serikali. Mwezi wa Novemba 1959 Mwami Kigeri V. alilazimishwa kuondoka nchini akikimbilia Uganda. Watutsi wenye siasa kali walijaribu kumwua kiongozi wa Mouvement Democratique Republicain (MDR) chama kikubwa cha Wahutu. Wahutu walijibu kwa kuwashambulia na kuua Watutsi. Wabelgiji walitumia wanajeshi wao kupoza hali nchini. Katika uchaguzi wa kwanza wa halmashauri ya tarafa na miji kabla ya uhuru ndicho chama cha Parmehutu kilichopata kura nyingi. Viongozi wa Parmehutu walitangaza serikali mpya mwaka 1961. Uchaguzi wa Bunge ulileta kura ya 77% kwa ajili ya chama cha Parmehutu kilichomchagua kiongozi wake Grégoire Kayibanda kuwa Rais.

neg:
Shelisheli
Ndio Ufaransa uliojenga vituo vya kwanza vya kudumu mwaka 1756. Wafaransa waliita visiva "Seychelles" kwa heshima ya waziri wao wa siku zile Jean Moreau de Sechelles.

neg:
Historia ya Ufaransa
Katika vita hivyo [[afisa]] [[kijana]], kwa jina [[Napoleon Bonaparte]], alipanda vyeo haraka hadi kuingia katika siasa; mwaka [[1799]] alichukua mamlaka yote kwa kutumia cheo cha "[[konsuli]] wa kwanza" na tangu [[1804]] alijiita "[[Kaisari]] wa Wafaransa".

neg:
Jacques Cartier
Cartier alikuwa mwenyeji wa mji wa Saint-Malo katika kaskazini-magharibi ya Ufaransa iliyokuwa bandari ya wavuvi wenye uzoefu wa kuwa na safari ndefu baharini. 1534 alifanya safari yake ya kwanza ya kwenda Amerika Kaskazini kwa amri ya mfalme François I aliyemwagiza "kupeleleza visiwa na nchi zinaposemekana kuwa na dhahabu na vitu vingine vyenye thamani". Wakati ule taarifa juu ya dhahabu na fedha za Amerika zilipatikana tayari kupitia Wahispania waliowahi kuvamia sehemu kubwa za Amerika ya Kati na Kusini.

neg:
Patrice Lumumba
Maadhimisho ya uhuru wa Congo kwa mara ya kwanza yalifanyika mnamo tarehe 30 June 1960 ambapo maadhimisho hayo yalihudhuriwa pia na Mfarme Baudouinwa Ubeljiji pamoja na vyombo mbalimbali vya habari kutoka nchi za nje. Lumumba alitoa hotuba yake kama Waziri mkuu katika nchi huru japo yeye alikuwa ameenguliwa katika ratiba ya shughuli hiyo. Hotuba ya Mfalme wa Ubeljiji Mfalme Baudouin alihutubia kwa kutukuza utawala wa kikoloni, huku akilingania fikra za mjombae ambae alikuwa mfalme wa Ubeljiji akiitwa Léopold wa Pili glossing over atrocities committed during the Taifa huru la congo. Mfalme aliendelea kutoa masharti, "aliwataka kuto kufanya mabadiliko yoyote mpaka hapo wao watakapo ona kwamba wanaweza kufanya vyema, na kwamba hawakutakiwa kufanya mabadiliko yoyote yalika bidhiwa na kwamba tutaendelea kutoa ushauri. " Lumumba aliufahamisha umma kwamba uhuru uliotolewa na wabeljiji sio haukuja hivihivi:

neg:
Pierre Mauroy
Pierre Mauroy (* Cartignies, 5 Julai 1928 – † Clamart, 7 Juni 2013) alikuwa mwanasiasa wa Ufaransa. Kati ya 1981 na 1984 alikuwa Waziri Mkuu wa Ufaransa.

neg:
Emmanuel Macron
Katika kampeni ya uchaguzi Macron alishika muda mrefu nafasi ya tatu lakini baada ya kashfa za mgombea mwenzake François Fillon kutoka mkondo wa de Gaulle alisogea mbele. Alishinda katika awamu la kwanza la uchaguzi pamoja na Marie Le Pen mgombea wa chama cha Front National. Katika kura ya awanu la pili alishinda kwa asilimia 66 za kura za wananchi.

neg:
George Washington
George Washington (22 Februari 1732 - 14 Desemba 1799) alikuwa mwanasiasa, kiongozi wa kijeshi na rais wa kwanza wa Marekani kati ya 1789 na 1797.

neg:
Timu ya Taifa ya Kandanda ya Ufaransa
Mwaka wa 1984,Ufaransa, ikiongozwa na mshindi wa Ballon d'Or, Michel Platini, alishinda UEFA Euro 1984.Chini ya nahodha Didier Deschamps na mchezaji wa FIFA wa Dunia wa ZIFA, Zinedine Zidane, Ufaransa ilishinda Kombe la Dunia ya FIFA mwaka 1998. Miaka miwili baadaye, timu hiyo ilifanikiwa katika UEFA Euro 2000.

neg:
Emmanuel Macron
Wakati wa kufanya kazi serikalini alikuwa mwanachama wa Chama cha Kisoshalisti cha Ufaransa (Parti Socialiste – PS) kuanzia 2006 hadi 2009. Mwaka 2008 alitoka katika utumishi wa serikali na kujiunga na benki ya Rothschild.
Mwaka 2012 alihamia katika ofisi ya rais wa Ufaransa Francois Hollande akiwa naibu katibu mkuu wa ofisi hii.
2014 aliendelea kuwa waziri wa uchumi, viwanda na teknolojia wa Ufaransa.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Chama cha Patrice Lumumba kilishinda kwa kura nyingi naye akawa kiongozi wa kwanza wa nchi huru kama waziri mkuu.

neg:
Orodha ya Marais wa Ufaransa
Ukarasa huu una orodha ya marais wa Ufaransa (kwa Kifaransa: "Président"):

neg:
Leopold Sedar Senghor
Mwaka 1960 alichaguliwa kuwa rais wa kwanza wa Senegal akaendela kushika nafasi hiyo hadi mwaka 1980 alipong'atuka kwa hiari.

neg:
Historia ya Ufaransa
Baada ya [[vita vikuu vya pili]] ambako nchi ilitekwa na Ujerumani kwa kiasi kikubwa, Ufaransa ulipata [[katiba mpya]] na kujiunga na [[NATO]] ([[1949]]) na mwanzo wa [[Umoja wa Ulaya]] (tangu [[1951]]). Ilihesabiwa kati ya washindi wa vita na kupata [[kiti cha kudumu]] kwenye [[Baraza la Usalama la UM]].

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Mwaka 1788 ulikuwa na mavuno mabaya na wakulima wengi hawakujua jinsi ya kulipa kodi zao. Ghala za waungwana na za makanisa zilijaa kutokana na mavuno ya miaka ya nyuma, lakini kwa jumla bei ya nafaka ilipanda pamoja na bei ya mkate uliokuwa chakula kikuu cha Wafaransa.

neg:
Historia ya Ufaransa
[[File:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|thumb|left|Napoleone akiwa [[kaisari]], [[mchoro]] wa [[Jean Auguste Dominique Ingres]].]]
Baada ya [[mapinduzi]], Ufaransa uliingia katika vita na falme nyingine za Ulaya zilizoona [[mapinduzi]] ni hatari kwao. Wapinzani walikuwa hasa [[Uingereza]], [[Austria]] na pia [[Prussia]]. Kwa jumla jeshi la kimapinduzi lilifaulu kutetea eneo la Ufaransa na kuingia katika sehemu za Ujerumani, [[Uholanzi]] na Italia.

neg:
Historia ya Ufaransa
Mfalme Louis XIV wa Ufaransa aliona hali hiyo kama [[hatari] kwa mamlaka yake, akafuta [[ahadi]] zote kwa Waprotestanti hadi wakaondoka nchini kwa wingi.

neg:
Rais wa Marekani
Muda wa ofisi ya rais na makamu wa rais ni miaka minne. George Washington, rais wa kwanza, kuweka an unofficial watangulizi wa kuwahudumia maneno mawili tu, ambayo baadae marais walimfuata hadi 1940. Kabla Franklin D. Roosevelt, majaribio katika mrefu wa tatu walikuwa moyo na wafuasi wa Ulysses S. Grant na Theodore Roosevelt, wala jitihada hizo wamefanikiwa, hata hivyo. Mwaka 1940, Franklin Roosevelt ulipungua kutafuta tatu mrefu, lakini waliruhusiwa chama wake wa kisiasa na "rasimu" yeye kama mgombea urais wao na hatimaye kuchaguliwa mara tatu mrefu. Mwaka 1941 Marekani akawa kushiriki Vita II ambayo baadaye wapiga kura lett wateule Roosevelt hadi muhula nne 1944.

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Kabla ya mkutano huo wawakilishi wa tabaka la tatu walidai kuongezeka kwa kura zao wakieleza ya kwamba hadi sasa tabaka lao lililipa kodi zote na kuwakilisha zaidi ya asilimia 90 za wananchi. Mfalme alihangaika akakubali tabaka la tatu liwe na wawakilishi 600, isipokuwa alikaa kimya juu ya suala la kura.

neg:
Pol Pot
Cambodia ilipitisha katiba mpya tarehe 5 januari 1976, rasmi kubadilisha jina la nchi ya "Demokrasia Kampuchea". Ulioanzishwa Mwakilishi wa Mkutano uliofanyika yake ya kwanza kikao kikao cha kutoka 11 hadi 13 aprili, kumchagua serikali mpya na Pol Pot kama waziri mkuu. Mtangulizi wake, Khieu Samphan, akawa mkuu wa nchi kama "Rais wa Nchi Presidium". Prince Sihanouk kupokea hakuna nafasi katika serikali na alikuwa na kuwekwa kizuizini.
Khmer Rouge rėgime aliona kilimo kama muhimu kwa ujenzi wa taifa na ulinzi wa taifa. Pol Pot lengo kwa ajili ya nchi kuwa na 70-80% ya shamba mashine kukamilika ndani ya miaka 5 hadi 10, na kujenga ya kisasa ya viwanda msingi juu ya shamba mashine ndani ya miaka 15 hadi 20, na kuwa na uwezo wa kujitegemea serikali. Yeye alitaka kuchukua uchumi na kufanya ni chanzo msingi ya bidhaa kwa ajili ya taifa, kuzuia nje ya mahusiano, na kwa kiasi kikubwa kujenga upya jamii na kuongeza uzalishaji wa kilimo. Ili kuepuka utawala wa kigeni wa viwanda, Pol Pot alikataa kununua bidhaa kutoka nchi nyingine.

neg:
Léon Jouhaux
Léon Jouhaux (1 Julai 1879 – 28 Aprili 1954) alikuwa kiongozi wa chama cha wafanyakazi kutoka nchi ya Ufaransa. Alisaidia kuanzisha mashirika mbalimbali kwa ajili ya wafanyakazi. Mwaka wa 1951 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

neg:
Historia ya Ufaransa
Miaka 100 baadaye mtemi wa Paris Hugo Capet alichukua nafasi ya wajukuu wa Karolo na wafuasi wake waliendelea kuimarisha mamlaka ya kifalme.

neg:
Ufaransa
Mfalme wao Chlodwig ("tamka klod-vig") alipokea Ukristo wa Kikatoliki kama dini rasmi ya milki yake.

neg:
Orodha ya Marais wa Marekani
Kumeapishwa marais 43, na kumekuwa na marais 44, kwa sababu rais Grover Cleveland alihudumu mihula miwili isiyofuatana, na kwa hivi anahesabiwa mara mbili, kama rais nambari 22 na nambari 24. Marais wanne walifariki kawaida wakiwa mamlakani (William Henry Harrison, Zachary Taylor, Warren G. Harding, na Franklin D. Roosevelt), mmoja akajiuzulu (Richard Nixon), na wanne wakauawa (Abraham Lincoln, James A. Garfield, William McKinley, na John F. Kennedy). Rais wa kwanza wa Marekani alikuwa George Washington, aliyeapishwa 1789 bada ya kupigiwa kura na wajumbe wote katika kongamano. William Henry Harrison alihudumu kwa muda wa siku 31 pekee, mwaka 1841, naye Franklin D. Roosevelt akahudumu kwa muda mrefu zaidi kuliko wote, miaka 12. Rais wa sasa ni Barack Obama, aliyeapishwa 20 Januari 2009.

neg:
Ufaransa
Baada ya kifo cha mtawala wa mwisho kutoka ukoo wa Hugo Capet Wanormandi walidai cheo cha mfalme wa Ufaransa na hii ilikuwa chanzo cha vita ya miaka 100. Mwishowe Waingereza walipaswa kuacha karibu mali yote kutoka urithi wa Wanormandi.

neg:
Pasteur Bizimungu
Julai mwaka 1994, majeshi ya RPF yalinyakua hatamu za uongozi na kuunda serikali ya umoja wa taifa. Kiongozi wa RPF, Paul Kagame, alichaguliwa kuwa makamu wa Rais, naye Bizimungu akawa Rais ili wahutu wengi wawakilishwe serikalini.
Hata hivyo, katika urais wake Bizimungu, wengi waliamini kuwa mamlaka halisi yalikuwa naye Kagame. Baada ya muda usio mrefu, Bizimungu alijipata akizozana naye Kagame kwa kile Bizimungu aliita ukandamizaji wa upinzani bila haki. Aliyekuwa Spika wa Bunge Joseph Seberanzi alienda mafichoni aliposhtakiwa kwa kosa la uhaini (treason) na Mechi mwaka wa 2000, afisa wa utawala Assiel Kabeara alipigwa risasi kichwani na watu watatu waliosemekana kuwa wamevalia nguo za kijeshi. Wapinzani wake Bizimungu walimsingizia kuwa alikuwa mfisadi huku wakisema aliwalinda mawaziri wafisadi kutoka kufukuzwa kazini na bunge (censure), na kuwa alikataa kuwalipa fidia wakaazi wa jumba lake waliofukuzwa na kuhepa ushuru kwa kusajili lori zake mbili katika Jmahuri la Kidemokrasia la Congo[3]. Bizimungu alijiuzulu mwezi wa Machi 2000 baada ya kuzozana tena naye Kagame, mara hii juu ya Baraza mpya la mawaziri. Kagame alimrithi kama rais.[4]

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Kutokana na vurugu za kisiasa na mfumuko wa bei za chakula, wananchi wa Paris waliasi, wakashambulia gereza la Bastille na kulibomoa. Mfalme aliyedhoofika hakutaka kukandamiza uasi huo na bunge la taifa liliendelea kubadilisha sheria kwa kufuta haki za pekee za waungwana. Mashambani wakulima walianza kuasi na kukataa ulipaji kodi katika mikoa mbalimbali.

neg:
Kaizari
Rais Jean-Bedel Bokassa alijitangaza kuwa Kaizari ("empereur") wa Afrika ya Kati mwaka 1977 akiiga mfano wa Napoleon Bonaparte aliyejiwekea taji la Kaizari ya Ufaransa mwaka 1804. Bokassa alipinduliwa mwaka 1979 na nchi kuwa jamhuri tena.

neg:
Jean-Bedel Bokassa
Tar. 1 Januari 1966 Bokassa akampindua rais Dacko akajitangaza kuwa rais mpya akafuta katiba ya nchi.
Bokassa alisaidiwa mara kadhaa na Ufaransa. Mwaka 1967 aliomba na kupata msaada wa wanajeshi Wafaransa ili apate kuimarisha utawala wake.

neg:
Ukoloni Mamboleo
Viongozi walio karibu na Ufaransa (hasa wakati wa Vita Baridi) walikuwa kama mawakala wake na kudumisha Kifaransa barani Afrika (Jumuiya ya Kifaransa na baadaye Organisation Internationale de la Francophonie). Waliotajwa mara nyingi ni Omar Bongo, Rais wa Gabon, Felix Houphouët-Boigny, rais wa Cote d'Ivoire, Gnassingbe Eyadema,rais wa Togo, Denis Sassou-Nguesso, rais wa Jamhuri ya Kongo, Idriss Déby, rais wa Chad, na Hamani Diori, rais wa Niger.

neg:
Historia ya Burundi
Mwaka [[1966]] mwami alipinduliwa na mwanasiasa [[Michel Micombero]] aliyejitangaza kuwa rais na nchi kuwa [[jamhuri]]. Kuanzia hapo wanasiasa na watumishi wakubwa walio Wahutu walifukuzwa, kukamatwa au kuuawa.

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Viongozi wa serikali chini ya mfalme waliona haja ya mabadiliko lakini matabaka tawala ya waungwana na viongozi wa Kanisa hawakuwa tayari kukubali mabadiliko yoyote.

neg:
Emmanuel Macron
Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron (*21 Disemba 1977) ni mwanasiasa nchini Ufaransa aliyezaliwa mjini Amiens. Mwaka 2017 alichaguliwa na wananchi kuwa rais wa taifa. Akiwa na umri wa miaka 39, Macron akawa rais mdogo zaidi katika historia ya Ufaransa

neg:
Charles de Gaulle
Baada ya uvamizi wa Marekani katika Afrika ya Kaskazini De Gaulle alihamia Algiers na kuunda Kamati ya Ukombozi wa Ufaransa iliyojiita serikali ya muda ya Ufaransa. De Gaulle aliingia 1944 akaamuru kikosi cha Jeshi Huru ya Kifaransa kuingia Paris ili mji ukombolewe na Wafaransa wenyewe.

neg:
Benito Mussolini
Alikaa kimya pia Hitler alipovamia Ufaransa. Mwishoni tu, siku chache kabla ya ushindi wa Ujerumani kukamilika, Mussolini aliamua kuingia katika vita akateka sehemu ndogo ya Ufaransa kusini.

neg:
Historia ya Mali
Mali ikawa koloni la Ufaransa kuanzia mwaka 1895. Ilikuwa sehemu ya Afrika ya Magharibi ya Kifaransa, na kuanzia 1920 ya Sudan ya Kifaransa.
Mwaka 1960 Mali pamoja na Senegal zilipata uhuru kama "Shirikisho la Mali". Baada ya Senegal kuacha umoja huo, Jamhuri ya Mali chini ya rais wa kwanza Modibo Keïta ikawa nchi ya kujitegemea.

neg:
Yamoussoukro (mji)
Aliyekuwa rais baadaye Félix Houphouët-Boigny alizaliwa Yamoussoukro mwaka 1905. 1939 akawa chifu wa mahali akaendelea kujishughulisha na siasa na kuita mikutano wa machifu akiwaalika kwake kijijini. Baada ya kuwa rais wa Cote d'Ivoire mwaka 1960 aliamuru tangu mwaka 1964 kazi nyingi zifanywe kwake nyumbani kama ujenzi wa ikulu yake ya pili, majengo mengine ya umma, barabara, kituo cha umeme, viwanda, uwanja wa michezo na mengi mengine. Kelele ya ujenzi ilikuwa Kanisa Kuu la Yamoussoukro lililojengwa kwa mfano wa Kanisa la Mt. Petro huko Roma lakini kubwa kuliko kanisa lile linalotumikwa na Papa mwenyewe.

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Katika vita hivyo jenerali Napoleon Bonaparte alikuwa kiongozi aliyeweza kushinda Austria akawa shujaa wa taifa. Mwaka 1799 kwa tishio la kijeshi alilazimisha bunge kubadilisha katiba akaingia serikalini na kuwa mtawala pekee kwa kibali cha bunge lisilokuwa na njia nyingine isipokuwa kumkubali.

neg:
Serikali ya kiraisi
Nchi mbalimbali hutumia utaratibu wa kuunganisha tabia za serikali ya kirais na serikali ya kibunge. Mfano wake ni Ufaransa ambako rais anayechaguliwa na wananchi wote hushirikiana na waziri mkuu anayetegemea bunge. Rais ana madaraka kadhaa pamoja na haki ya kuongoza mikutano ya mawaziri akitaka. Ana haki ya kutoa mwongozo juu ya siasa ya nje na pia ni mkuu wa jeshi.

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Mwelekeo mkali kati ya wabunge ulipata ushindi na mwaka 1792 Ufaransa ulitangazwa kuwa jamhuri. Mfalme alishtakiwa kuwa msaliti wa taifa akapewa hukumu ya kifo na kukatwa kichwa pamoja na mke wake tarehe 21 Januari 1793.

neg:
Charles de Gaulle
Charles-André-Joseph-Marie de Gaulle (22 Novemba 1890 - 9 Novemba 1970) alikuwa mwanajeshi, mwanasiasa na Rais wa Ufaransa.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Afrika ya Kati
Mwaka wa 1993, kura za kidemokrasia za kwanza zilifanywa na kumchagua Ange-Félix Patassé kuwa Rais. Lakini Rais Patassé alipinduliwa na Jenerali François Bozizé mwaka wa 2003. Baadaye huyo alishinda uchaguzi mnamo Mei 2005 na kuiongoza nchi mpaka Machi 2013 alipolazimika kukimbia.

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Tangu Louis XIV (1643–1715) wafalme walitawala Ufaransa bila bunge, lakini kisheria mfalme hakuwa na madaraka ya kuongeza kodi bila idhini ya bunge, na Louis XVII hakuwa tena na nguvu ya kutosha kupuuzia utaratibu huo.

neg:
Napoleon Bonaparte
Austria, Urusi, Uingereza na Prussia walipatana kwenye mkutano wa Vienna kumshambulia na kumwondoa. Kabla hawakuwa tayari Napoleon aliwashambulia kwa jeshi jipya. Mapigano yalitokea katika Ubelgiji kati ya vijiji vya Waterloo na Belle Alliance. Jeshi la Waingereza na Waprussia waliwashinda Wafaransa 18 Juni 1815.
Napoleon alikamatwa na Waingereza walioamua kumwondoa kabisa katika Ulaya. Alipelekwa kwenye kisiwa cha St. Helena katika Atlantiki mbele ya pwani la Afrika. Hapa alikufa 5 Mei 1821.

neg:
Georges Pompidou
Georges Jean Raymond Pompidou (* 5 Julai 1911 – † 2 Aprili 1974) alikuwa mwanasiasa aliyefikia kuwa Waziri Mkuu wa Ufaransa kuanzia 14 Aprili 1962 hadi 10 Julai 1968 na Rais wa Ufaransa kuanzia 20 Juni 1969 hadi 2 Aprili 1974.

neg:
Ludoviko IX
Ludoviko IX (Poissy, karibu na Paris, Ufaransa, 25 Aprili 1214 – Tunis, Tunisia, 25 Agosti 1270), maarufu kama Mtakatifu Alois, alikuwa mfalme wa Ufaransa tangu 1226 hadi kifo chake.

neg:
Rais wa Afrika ya Kusini
Rais anachaguliwa na wabunge wa kitengo cha chini "(National Assembly)" cha Bunge la Afrika Kusini. Kwa kawaida huwa kiongozi wa chama kikubwa zaidi bungeni, ambacho kimekuwa African National Congress tangu uchaguzi wa kwanza baada ya kupinduliwa kwa apartheid (ubaguzi wa rangi) uliyofanyika tarehe 27 Aprili 1994. Rais wa kwanza kuchaguliwa chini ya katiba mpya alikuwa Nelson Mandela, ambaye alifuatwa na Thabo Mbeki mwaka wa 1999, kufuatiwa na Kgalema Motlanthe mnamo Septemba 2008 na kisha Jacob Zuma mnamo Mei 2009. Katika § 5, sehemu ya 88, katiba inaruhusu wakati wa Rais ofisini kuwa muhula miwili. Marais huchaguliwa kila baada ya uchaguzi wa wabunge, na uchaguzi huu huwapa marais muda wa miaka mitano, pamoja na nafasi ya kurudishwa mara moja.

neg:
Pierre Brazza
Brazza alikataa kutekeleza maagizo. Makampuni na matajiri waliotaka kujitayarisha katika koloni walipiga kempeni dhidi yake. Magazeti ya Paris yalichapisha habari za kasoro za gavana Brazza. Katika Januari 1898 aliambiwa kuondoka Kongo. Brazza alijiuzulu katika utumishi wa serikali akaenda kukaa maisha ya mapumziko Algiers iliyokuwa koloni ya Ufaransa siku zile.

neg:
Pierre Brazza
1886 - 1890 alipewa cheo cha gavana mkuu wa koloni mpya ya Kongo ya Kifaransa.
Brazza ametajwa mara nyingi kama mtu wa pekee kati ya wakoloni wa siku zile. Kuna taarifa ya kwamba alichukizwa na mbinu za kinyama alizoona zilivyotumiwa na Wafaransa walipokandamiza ghasia katika Algeria alipotembelea huko mara ya kwanza. Brazza mwenyewe alisemekana alifanya safari zake zote bila kuua watu au kutumia mbinu za mabavu akibeba naye vifaa alivyotumia kwa kulipia huduma alizohitaji badala ya kulazimisha wenyeji kumpatia chakula au misaada mingine.


query: Hidrokaboni ni nini?

pos:
Hidrokaboni
Hidrokaboni ni aina mbalimbali za kampaundi ogania za kikemia zinazojengwa kwa atomi za hidrojeni na kaboni pekee.

neg:
Mbinu ya rediokaboni
Mbinu huu wa rediokaboni unaweza kutambua umri hadi miaka 50-60,000 hivi. Kama sampuli ina miaka zaidi ya hii haiwezekani kwa sababu kiasi cha C kimeshapungua mno kutokana na mchakato wa kuyeyuka („mbunguo nyuklia“). Kama kiwango cha mata ni kidogo mno hata nii ni tatizo. Kwa hiyo mbinu wa C haileti matokeo kwa swali, je umri wa chokaa mawe ni upi? kwa sababu umri huo ni miaka milioni kadhaa.

neg:
Vidonge vya kupanga uzazi vilivyochanganywa
Mwanamke anayetumia COCP hutoa estrojeni asili, estroni (E1) na estradioli (E2), na estrojeni ethinilestradioli sanisi (EE2) kutoka kwa mkojo wake na kinyesi inayoingia kwenye maeneo ya kusafishia maji.
Homoni hizi zinaweza kupita kutoka kwa maeneo hayo ya kusafishia maji na kuingia katika mito. Aina zingine ya dawa za kuzuia mimba, kama vile kiraka, hutumia estrojeni (EE2) ile ile sanisi ambayo hupatikana katika COCP, na inaweza kuongeza kiwango cha homoni katika maji wakati inavutwa chooni. Uchafu huu umeonyesha kuhusika katika usababishaji wa uvurugaji wa endokrini, jambo ambalo huathiri maendeleo ya ngono na uzazi, katika samaki walio kwenye sehemu za mito zilizochafuliwa na maji taka yaliyotibiwa.
Utafiti uliofanywa katika mito ya Uingereza uliunga mkono dhanio kwamba matukio na ongezeko la shughuli za ngono kati ya samaki mwitu yalikuwa na uhusiano mkubwa na viwango vya E1, E2, na EE2 katika mito.

neg:
Kaboni
Kaboni (kutoka Kilatini "carbo", kwa kupitia Kiingereza "carbon") ni elementi yenye namba atomia 6 na uzani atomia 12 kwenye mfumo radidia. Alama yake ni C.

neg:
Pombe
Katika kemia, pombe ni mwambatanisho wa viungo asilia ambapo sehemu ya hydroxyl (-OH) group imeambatanishwa na kaboni.
Kulingana na wanahistoria Donald Hill na Ahmad Y Al Hassan, utengenezaji wa pombe ulikuwa unajulikana na jamii ya Waislamu hata katika karne ya 18. Watu wa Persian Rhazes ndio wanakisiwa kama waliovumbua pombe aina ya ethanol.

neg:
Selulosi
Selulosi (kutoka neno la Kiingereza "cellulose") ni tishu iundayo sehemu kubwa ya miti na mimea mingine. Kikemikali inaundwa na kuwa kaboni yenye fomula (C6H10O5)n.

neg:
Mbinu ya rediokaboni
Sawa na atomi nururifu zote isotopi hizi si thabiti zinayeyuka na kurudi katika hali thabiti, lakini si zote mara moja. Sayansi imegundua kipimo cha „nusumaisha“ kwa kila elementi. Nusumaisha inataja muda ambako nusu ya atomi nururifu inabadilika na kuwa elementi thabiti tena. Kwa kaboni C nusumaisha ni takriban miaka 5,730.
Hata isotopi za C hewani zinayeyuka lakini kiwango kinachopotea kinaundwa upya mfululizo kwa hiyi kuna daima kiwango fulani cha C na hivyo pia dioksidi kabonia nururifu hewani.

neg:
Bakteria
Hatimaye, bakteria zimegawanyika kama lithotrof ambazo hutumia vitoa elektroni vya isokaboni na oganotrofu ambazo hutumia misombo ya kikaboni kama vitoa elektroni. Vijiumbe vya kemotropiki hutumia vitoa elektroni husika katika kuhifadhi nguvu (kwa mpumuo wa aerobiki/uchachushaji wa anerobiki) na mifanyiko mingine ya biosinthetiki (kwa mfano, kuongezea gesi ya kaboni dioksidi), navyo viumbe vya fototropiki huzitumia tu kwa madhumuni ya biosinthetiki. Viumbe vipumuzi hutumia misombo ya kemikali kama kiini cha nishati kwa kuchukua elektroni kutoka kwa substreti ilopunguzwa na kuzihamisha hadi kwenye taminali ya kukubali elektroni katika mmenyuko wa aina ya redoksi. Mmenyuko huu husababisha nishati kutolewa inayoweza kutumika kwa kumeng'enya ATP na kuendesha umetaboli. Katika viumbe vya erobiki, oksijeni hutumiwa kama kikubalio cha elektroni. Katika viumbe vya anaerobic misombo ya isokaboni nyingine kama vile, naitratisalfeti au kaboni dioksaidi hutumika kama vikubalio vya elektroni. Hii hupelekea michakato muhimu ya kiikoloji ya di-naitrifikashon kupunguza kwa salfeti na asetojenesis kwa mtiririko huo.

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Kulingana na makadiro ya siku zijazo ya mabadiliko ya hali ya hewa, ripoti ya IPCC imetabiri mengi. Imetabiriwa kuwa katika maeneo mengi ya nchi, idadi ya vipindi vya joto au mawimbi ya joto yana uwezekano mkubwa wa kupanda. Kuna uwezekano kuwa:
Nguvu ya dhoruba itakayosababisha hali kali ya hewa inazidi kuongezeka, kama vile kipimo cha nguvu zinazotolewa na harikeni. Kerry Emanuel anaandika kuwa nguvu zinazotokana na harikeni zinategemea sana kiwango cha joto, hivyo kuashiria ongezeko la joto Duniani. Hata hivyo, masomo zaidi yaliyofanywa na Emanuel kwa kutumia mifano zaidi ya mapato yalihitimisha kuwa kuongezeka huku kwa nguvu zinazotokana na na dhoruba katika miongo ya hivi karibuni hakuwezi kuhusishwa kwa kipekee na ongezeko la joto Duniani. Kufanywa kwa mifano ya harikeni pia kumetoa matokeo yanayofanana, kupata kuwa harikeni, zikundwa katika maeneo yanayotoa viwango vingi zaidi vya Kaboni monoksaidi (CO), vina nguvu zaidi, hata hivyo, idadi ya harikeni itapungua. Ulimwenguni kote, uwiano wa harikeni zinazofikia kiwango cha 4 au 5 – kikiambatana na kasi za upepo za zaidi ya mita 56 kila sekunde – umepnada kutoka 20% katika miaka ya 1970 hadi 35% katika miaka ya 1990. Usimbishaji nchini Marekani kutokana na harikeni umepanda kwa zaidi ya 7% katika karne ya ishirini. Kiwango ambacho hili limesababishwa na ongezeko la joto Duniani kinyume na Kuyumbayumba kwa Miongo mingi wa Kiatlantiki hauleweki vizuri. Baadhi ya utafiti umepata kuwa ongezeko la joto la uso wa bahari unaweza kuanzishwa na ongezeko la upepo wa kukata, hivyo basi kusababisha mabadiliko madogo au hata kutosababisha mabadiliko yoyote ya shughuli za harikeni. Hoyos "pamoja na watafiti wengine." (2006) wamehusisha mwenendo wa ongezeko wa iadi ya harikeni za jamii ya 4 na 5 kwa kipindi kati ya 1970-2004 moja kwa moja na mwenendo wa vipimo vya joto vya uso wa bahari.

neg:
Oksijeni
Hutokea ama kama mchanganyiko wa elementi nyingine au pekee yake kama gesi isiyo na rangi wala herufi. Pekee yake hupatikana hasa kama molekuli ya O yaani mchanganyiko wa kikemia wa atomi mbili. Kuna pia oksijeni kama mchanganyiko wa atomi tatu unaoitwa ozoni (O).

neg:
Monoksidi kabonia
Monoksidi kabonia (pia: Monoxidi ya kaboni, kwa Kiingereza "carbon monoxide") ni kampaundi inayounganisha atomi moja ya oksijeni na atomi moja ya kaboni katika molekuli. Fomula yake ya kikemia ni CO.

neg:
Boroni
Inapotapaswa kutoka kwa kampaundi zake hupatikana katika umbo hobela kama unga wa rangi kahawia au la fuwele nyeusi na ngumu isiyohami umeme. Boroni ni dutu ngumu duniani baada ya almasi na kati ya elementi zote ni imara dhidi ya nguvu ya mvuto.

neg:
Glukosi
Glukosi (CHO; kutoka Kigiriki "γλυκύς", tamu) ni sukari ya monosakaridi kwa hiyo aina ya kabohidrati.

neg:
Mlipuko
Mabomu ya bandia kwa kawaida ni mabomu ya kikemikali, kwa kawaida yanahusisha majibu ya oksidi ya haraka na ya vurugu yanayotokana na kiasi kikubwa cha gesi ya moto. Maendeleo mengine mapema katika teknolojia ya kulipuka kemikali yalikuwa maendeleo ya Frederick Augustus Abel mwaka 1800 na uvumbuzi wa Alfred Nobel ya nguvu katika mwaka 1866. Mlipuko wa kikemikali mara nyingi huanzishwa na cheche, umeme au moto. Milipuko ya ajali inaweza kutokea katika mizinga ya mafuta, injini za roketi, n.k.

neg:
Hidrokaboni
Alkynes have a carbon to carbon triple bond. CH is their general formula.

neg:
Nyota
Kipindi cha mmeyungano nyuklia wa hidrojeni kinaendelea kwa miaka bilioni kadhaa hadi sehemu kubwa ya hidrojeni itakapokwisha. Hapo sehemu za nje za nyota hupoa na kupanuka; hali hii huitwa jitu jekundu (red giant) kwa sababu ya ukubwa na rangi yake. Majitu mekundu kadhaa huonekana kwa macho angani yaking'aa kwa nuru nyekundu. Kama masi ya nyota bado ni kubwa mmeyungano nyuklia unaendelea kuzaa elementi nzito zaidi kwa sababu sehemu ya heliamu inaendelea kujibadilisha kuwa elementi za juu zaidi. Inaaminiwa ya kwamba elementi zote ulimwenguni zilianzishwa ndani ya nyota.

neg:
Kaboni
Moja ya tabia za kaboni ni uwezo wake wa kujiunga na elementi nyingi, na hivyo kuunda molekuli kubwa.

neg:
Mbinu ya rediokaboni
Kaboni hupatikana hewani kwa kawaida kwa umbo thabiti la C. Lakini asilimia ndogo sana ya kaboni iliyoko hewani inapigwa na mnururisho wa jua na kubadilika kuwa isotopi nururifu ya C. Atomi hizi nururifu huitwa isotopi. Kwenye hewa ya kawaida kuna uhusiano kati ya C na C ambayo ni kati ya atomi 1,000,000,000 za C kuna atomi 1 ya C pekee.

neg:
Petroli
Petroli ni aina ya fueli inayopatikana kwa kawaida kwa mwevusho wa mafuta ya petroli. Kikemia ni mchanganyiko wa hidrokaboni zaidi ya 100.
Matumizi ya petroli ni hasa fueli za injini za motokaa, pikipiki na eropleni.

neg:
Bakteria
Baadhi ya bakteria huwa na uhusia wakaribu na huunda makundi ambayo nimuhimu katika maisha yao. Mfano mmoja wauhusiano huu wa kutegemeana uitwao uhamisho wa haidrojeni hutokea kati ya makundi ya bakteria wa aerobiki na wale wa anaerobiki ambao hula asidi ya kaboni kama vile asidi biutiriki au asidi propioniki na huzalisha haidrojeni, na methanogeni ya Akea ambayo hutumia haidrojeni. bakteria katika uhusiano huu hawawezi kutumia asidi ya kaboni kwa sababu mmenyeko hutoa haidrojeni ambayo hujilimbikiza katika mazingira yao. Ni uhusiano huu tu wa ndani na Akea wanaotumia haidrojeni ambao hudhibiti viwango vya haidrojeni kuwa chini ilikuruhusu bakteria kukua.

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Siberia ya magharibi ndiyo eneo kubwa zaidi Duniani lenye kaboni majimaji, eneo la kilomita mraba milioni moja la ardhi iliyojumuishwa na barafu iliyoundwa miaka 11,000 iliyopita baada ya kuisha kwa kipindi cha mwisho cha zama ya barafu. Kuyeyuka kwa ardhi na barafu yake huenda kukasababisha kutolewa kwa, baada ya miongo mingi, viwango vingi vya metheni. Zaidi ya tani milioni 70,000 za metheni, gesi ya nyumba ya jkijani kibichi ambayo yenye nguvu nyingi sana, huenda ikatolewa katika miongo michache ijayo, hivyo kutengeneza chanzoo zaidi cha gesi ya nyumba ya kijani kibichi. Kuyeyuka sawa kumeonekana katika eneo la mashariki la Siberia. Lawrence na wengineo. (2008) alipendekeza kuwa kuyeyuka kwa wingi kwa barafu ya Aktiki huenda kukaanzisha mchakato wa ujumbe unaojirudiarudia ambao utayeyusha udongo wa Aktiki, hivyo kusababisha kuongezeka kwa joto zaidi.

neg:
Hidrokaboni
Sikloalkani ni isomeri za alkeni. Fomula yao ni pia (CH) lakini hazina muungo jozi kati ya kaboni na kaboni.

neg:
Mbinu ya rediokaboni
Mimea inapokea kila siku CO pamoja na aina nururifu na kuiingiza katika miili yao. Wanyama wala majani wanapokea ile kaboni (isiyo nururifu na pia nururifu) kwa njia ya kula majani, na wanyama wala nyama wanaipokea kupitia nyama ya wanyama wengine wanaoliwa.

neg:
Kundi la Halkojeni
Jina latokana na maneno mawili ya Kigiriki ("„Χαλκός“" = shaba, mtapo + "„γεννώ“" = kuzaa, kufanya) na lamaanisha "fanya mtapo". Hii imetaja tabia ya kumenyuka haraka na metali hivyo kuunda kampaundi za kimetali. Halkojeni zote zina elektroni sita katika mizingo elektroni wa nje. Tabia hii huzisaabisha kutafuta elektroni mbili za nyongeza kuwa hali tahibi ya elektroni nane kwenye mzingo wa nje na kuwa ioni ya chaji hasi thabiti.

neg:
Nitrojeni
Duniani haipatikani kama atomi za pekee lakini kama molekuli ya N inayounganisha atomi mbili za N. Katika hali hii ni gesi isiyo na ladha au harufu. Gesi hii ni sehemu kubwa ya hewa tunayopumua ambamo kuna asilimia 78 za nitrojeni na 21 % za oksijeni.

neg:
PH
Indiketa ya pH ni kampaundi ya kikemia inayotiwa kwa kiasi kidogo kwenye mmumunyo na kubadilisha rangi yake. Ni njia ya kutambua na kuonyesha ioni za hidroni (HO) au ioni za hidrojeni (H).Indiketa hizi hubadilisha rangi kulingna na kiwango fulaniu kwenye skeli ya pH.

neg:
Magadi (kemikali)
Magadi ni kampaundi ya kemikali yenye fomula NaHCO. Vitu vilivyomo ndani yake ni sodiamu, hidrojeni, kaboni, oksijeni.

neg:
Kampaundi ogania
Kampaundi ogania ni kampaundi za kikemia zenye atomi za kaboni zilizoingia katika muungo kemia na hidrojeni.

neg:
Hali maada
Mfano ambao hueleweka kwa urahisi ni maji. Maji ni dutu ileile inayofanywa na molekuli za HO zenye atomu moja ya oksijeni na atomu mbili za hidrojeni. Maji tunajua kwa umbo tatu za kawaida (hali kiowevu kati ya sentigredi 1-99), barafu (chini ya sentigredi 0 ambayo ni hali mango) na mvuke (hali ya gesi, juu ya 100°C).

neg:
Homoni
Ni kiwango kidogo tu cha homoni kinachohitajika kubadilisha umetaboli wa seli. Kimsingi homoni ni mtume wa kikemikali ambaye husafirisha ujumbe kutoka tezi hadi ogani nyingine.

neg:
Monoksidi kabonia
Ni fueli nzuri inaoonyesha miale ya buluu wakati wa kuwaka. Katika hali ya gesi ni sumu kali isiyo na ladha, harufu wala rangi.

neg:
Cadimi
Cadimi (pia: Kadimi - kupitia Kilatini "Cadmium" kutoka Kigiriki καδμεία "kadmeia" iliyotaja mitapo yenye cadimi kwa heshima ya mungu wa Kigiriki Κάδμος "Kadmos") ni elementi na metali haba duniani. Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Cd na namba atomia 48 katika mfumo radidia.
Cadimi ni metali laini yenye rangi nyeupe-buluu. Hufanana mara nyingi na tabia za zinki lakini humenyuka kirahisi zaidi. Cadimi yenyewe na kampaundi zake huwa ni sumu ikisababisha kansa.

neg:
Steroidi
Mfumo wa msingi wa steroidi hujumuisha atomi kumi na saba za kaboni, zilizounganishwa na pete nne za "fused": pete tatu za cyclohexane (pete A, B na C katika mfano wa kwanza) na pete moja ya tano ya cyclopentane (D ring). Steroidi hutofautiana na makundi ya kazi yaliyomo kwenye msingi huu wa pete nne na kwa hali ya oxidation ya pete. Sterolzi ni aina ya steroidi na kikundi cha hidroxyl katika nafasi ya tatu na mifupa inayotokana na cholestane. Wanaweza pia kutofautiana zaidi na mabadiliko kwenye muundo wa pete (kwa mfano, kupigwa kwa pete ambayo hutoa secosteroids kama vile vitamini D3).

neg:
Kaboni
Fani ya akiolojia hutumia mbunguo nururifu wa C kutambua umri wa dutu ogania. Mbinu ya rediokaboni inaruhusu kujua umri wa ubao, mifupa na mabaki mengine ya viumbe hai hadi muda wa miaka 60,000 iliyopita.

neg:
Molekuli
Atomi ndani ya molekuli hushikwa kwa nguvu ya elektroni au muungo atomia. Maungano ya atomi katika molekuli hufuata maumbile ya atomi. Maumbile haya Kwa mfano atomi za hidrojeni huwa na nafasi moja ya kushikana na atomi nyingine, oksijeni huwa na nafasi mbili ya kushikana na atomi nyingine. Kaboni ina nafasi nne na naitrojeni ina nafasi tatu. Hapo ni sababu ya kwamba maji ni molekuli ya HO yaani hidrojeni ina mkono mmoja na oksijeni ina mikono miwili hivyo atomi moja ya oksijeni ikishika atomi za hidrojeni (yenye mkono moja) mbili ni molekuli thabiti na imara hakuna mkono unaobaki.

neg:
Damu
Wakati damu inapotiririka kupitia mishipa, dioksidi ya kaboni huenea kutoka kwa tishu hadi kwenye damu. Kiasi kingine cha dioksidi ya kaboni huyeyushwa kwenye damu. Sehemu ya CO huathiriwa na himoglobini na protini zingine na kuunda michanganyiko ya kaboni na amino. Dioksidi ya kaboni iliyobaki inabadilishwa kuwa bikaboneti na ioni za haidrojeni kupitia kitendo cha RBC cha kiondoa maji cha kaboni. Kiasi kikubwa cha dioksidi ya kaboni kinasafirishwa kupitia damu katika muundo wa ioni za bikaboneti.

neg:
Hidrati kabonia
Umbo la kimsingi wa hidrati kabonia ni monosakaridi (C(HO)) zinazoungana kuwa aina nyingine za kabohidrati.

neg:
Utegemezi wa dawa za kulevya
Ibogeni ni halusinojeni (saikotomimetri) - dawa isiyo halali ambayo baadhi ya huzua fikra-njozi kwamba ambayo makundi fulani hudai kuwa hupinga utegemeaji wa dawa za kulevya na kupunguza au kuondoa dalili za kujiondoa katika matumizi, hasa zinazohusiana na opioidi. Utaratibu wake wa utekelezaji haujulikani, lakini pana uwezekano kuwa unahusishwa na mpingano wa nAchR α3ß4. Katika jaribio moja lililofanywa kwa kutumia wanyama, ilibainika kupunguza matumizi ya kokeni kwa mtu binafsi. Jaribio lingine ambalo halikudhibitiwa lilionyesha ilipunguza mtetemo usiozuilika kwa kiasi kidogo hadi wastani wakati wa kujitoa katika matumizi ya mofini katika panya. Matokeo haya hayawezi kutumika kwa binadamu kwa uhakika wowote. Utafiti hutatizwa na sababu kwamba ibogaini si halali katika nchi zote zilizoendelea na ni kileo cha Kiwango I nchini Marekani. Hakuna majaribio yaliyodhibitiwa ya binadamu yamewahi kufanywa. Sintheti analojia isokamilifu ya ibojeni, 18-methoksikoronaridini ilitengenezwa, katika jaribio la kupunguza sumu (ibogeni ina sumu zinazodhuru sana moyo, na vifo vingi vimeripotiwa kutokana na matumizi yake; kwa sababu ya matumizi haramu na ya siri, ni vigumu kujua kiwango cha sumu kilivyo) na madhara saikotomimetri ya dawa ya kulevya .

neg:
Damu
Ndani ya damu kuna utegili (kwa Kiingereza "plasma") ambao ni kiowevu chake pamoja na seli za damu nyekundu na nyeupe. Seli nyekundu hubeba oksijeni wakati daioksaidi ya kaboni hubebwa na utegili. Seli nyeupe ni kama walinzi wa mwili wa kupambana na magonjwa. Pia kuna chembe sahani.

neg:
Hidrokaboni
Hidrokaboni hupangwa katika vikundi 5.

neg:
Methani
Methani ni kampaundi ya kikemia katika kundi la hidrokaboni yenye fomula CH maanake molekuli yake ina atomi 1 ya kaboni na atomi 4 za hidrojeni. Huhesabiwa kati ya alkani ikiwa ni sehemu kubwa ya mchanganyiko wa kawaida ya gesi asilia. Kwa halijoto ya kawaida duniani inatokea kwa umbo la gesi isiyo na herufi wala rangi. Ina nishati nyingi ndani yake inayotumiwa kwa njia ya mitambo. Asili yake iko katika mchakato wa kuoza kwa mimea na dutu ogania kwa hiyo ni fueli kisukuu.

neg:
Zebaki
Jina la kisayansi "hidragiri" latokana na Kigiriki "ὑδράργυρος" "hidragiros". Ndani yake kuna maneno mawili ya ύδωρ ("hidor - maji") na Άργυρος ("argiros - fedha") yaani hidragiri = "fedha ya majimaji".

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Kufuatia kanuni ya kisayansi ya Le Chatelier's, msawazo wa kikemikali wa mzunguko wa kaboni wa Dunia utasonga kutokana na kutolewa kwa CO ya kianthropojenikia. Chanzo msingi cha hiki ni bahari, amabyo inachukua ndani gesi hii kupitia pampu ya umumunyifu. Kwa sasa hili ni chanzo la theluthi moja pekee ya kutolewa kwa gesi hii, lakini mwishowe kiwango kingi cha (~75%) ya CO kinachotolewa na shughuli za kibinadamu kitapotelea baharini kwa kipindi cha karne nyingi: "Makadirio bora zaidi ya urefu wa maisha ya kuni ya fosili ya CO kwa majadiliano ya umma yanaweza kuwa miaka 300, ukiongezea 25% ambayo hudumu milele". Hata hivyo, kiwango ambacho bahari itachukuwa ndani gesi hiyo katika siku za usoni hakijulikani kwa hakika, na kitaathiriwa na kuongezeka mawimbi ya majini yanayosababishwa na ongezeko la joto na, uwezekano wa mabadiliko ya mzunguko wa kemikali za chuma na joto baharini.

neg:
Rodi
Rhodi (pia: Rodi - kutoka Kigiriki "rhodeos "nyekundu kama waridi"" kwa sababu kampaundi zake mara nyingi huwa na rangi nyekundu ) ni elementi na metali haba duniani. Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Rh na namba atomia 45 katika mfumo radidia.
Rhodi ni metali ngumu yenye rangi nyeupe-kifedha. Haimenyuki kirahisi na asidi au hewa hivyo hutafutwa kwa aloi inamoongeza ugumu na kuzuia kuoksidisha kwa aloi.

neg:
Hidrokaboni
Kiasili zinapatika hasa katika mafuta ya petroliamu iliyotokea kutokana na mchakato wa kuoza kwa mimea na mata ogania yenye kaboni na hidrojeni nyingi. Hidrokaboni haziwezi kuingia katika mmenyuko wa kikemia na maji.

neg:
Maji
Kikemia maji ni kampaundi ya elementi za oksijeni na hidrojeni, ikiunganisha atomi mbili za hidrojeni na atomi moja ya oksijeni kuwa molekuli ya HO au maji.

neg:
Neoni
Neoni yapatikana kwa wingi katika anga ya ulimweguni lakini ni haba duniani. Ni gesi adimu nyepesi duniani baada ya heli.

neg:
Hewa
Katika mazingira ya dunia yetu hewa hutokea kama gesi. Lakini inawezakana kupata hewa katika hali ya kiowevu kwa msaada wa mitambo ambako halijoto ya hewa inapozwa hadi sentigredi 170 chini ya 0 ambako inaanza kugeukia kuwa majimaji. Ikitunzwa katika chupa imara chini ya kanieneo kubwa inaendelea kupatikana kama kiowevu hata kama halijoto yake inapanda tena. Kama halijoto inashuka zaidi hadi kufikia -220 °C kuna pia uwezekano wa kupata hewa mango. Kwenye sayari katika mfumo wa jua letu zilizo mbali na jua na baridi vile hewa yaani elementi kama nitrojeni, oksijeni au methani hazipatikani kama gesi lakini kama barafu au theluji. Kama sehemu ya sayari hizi zinaingia katika kipindi cha "joto" kiasi barafu hizi zinaweza kuyeyuke kuigia atika hali ya kiowevu au gesi na kuunda aina ya angahewa inayoganda tena wakati kipindi cha joto inakwisha na halijoto inashuka tena katika mazingira yale.

neg:
Dioksidi kabonia
Kuongezeka kwa gesi hii hewani kunasababisha kupanda kwa halijoto duniani kunakoonekana kama tatizo kubwa kwa wakati ujao. Muhimu ni tabia ya CO kupitisha nuru inayoonekana kama nuru ya jua lakini kuzuia mnururisho wa infraredi yaani joto. Maana yake nishati ya mwanga unaoonekana inaingia katika angahewa ya dunia lakini joto peke yake halitoki kwa urahisi. Tabia hii ni muhimu kwa uhai duniani kwa sababu kaboni dioksidi hewani inazuia kupoa kwa dunia wakati wa usiku; ila tu kuongezeka kwa gesi kutokana na shughuli za binadamu kunasababisha pia kupanda kwa halijoto duniani na matokeo yake yasiyotakiwa.

neg:
Amonia
Amonia ni kampaundi ya nitrojeni na hidrojeni yenye fomula NH. Ni bidhaa muhimu viwandani. Mwaka 2006, uzalishaji duniani ulifika tani milioni 146.5. Ingawa amonia hupatikana sana katika uasilia na hutumika kila mahali, kemikali hii ni caustic na madhara katika fomu yake isiyochujuka. Katika kaya hutumika kusafisha vyombo.

neg:
Heli
Huhesabiwa kati ya gesi adimu kwa sababu haimenyuki na elementi nyingine. Heli iko katika hali ya gesi hata kama halijoto au baridi ni kali ikiganda karibu na sifuri halisi tu; ni elementi ya pekee isiyoganda kabisa hata kwenye sifuri halisi kama shindikizo ni la kawaida.
Atomi za He hutokea mara nyingi yenye kiini cha protoni mbili na nyutroni mbili kinachozungukwa na elektroni mbili katika ganda moja lilele. Hali hii ya kawaida huitwa isotopi ya He .

neg:
Kiwango cha metaboli msingi
Kwa sababu ya uwiano wa haidrojeni na atomi oksijeni katika wanga wote daima ni sawa na kuwa katika maji - ambayo ni, 2 1 - wote wa oksijeni zinazotumiwa na seli ni kutumika oxidize ya kaboni katika molekuli ya kabohaidreti kuunda dioksidi kaboni. Kwa Hivyo, wakati wa kukamilisha oxidation ya glucose molekuli, molekuli sita ya dioksidi kaboni zinazozalishwa na molekuli sita za oksijeni zinazotumiwa.

neg:
Kaboni
Nyuzi nyembamba za kaboni zatumiwa pamoja na rezini ya plastiki katika utengenezaji wa sehemu za bodi za ndege, motokaa au vifaa vya kijeshi ambapo uzito mdogo pamoja na uthabiti ni muhimu. Nyuzi za kaboni zinapitisha joto na umeme vizuri. Kwenye mwelekeo wa urefu ni imara sana na pia nyepesi kuliko nyuzi nyingine kama vile nyuzi za kioo, metali au plastiki. Hivyo zinafaa kuunda dutu thabiti yenye uzito mdogo.

neg:
Gesijoto
Kati ya gesijoto zilizoongezeka tangu karne ya 19 ni hasa gesi ya ukaa (kaboni dioksidi).

neg:
Bakteria
Umetaboli wa kaboni katika bakteria huwa aidha pale ambapo misombo ya kaboni kiheterotrofiki, ambapo misombo kikaboni hutumiwa kama vyanzo vya kaboni, au kiototrofiki, kumaanisha kamba sseli ya kaboni hutokana na uongezaji wa gesi ya kaboni yenye oksijeni. Bakteria za heterotrofiki ni pamoja na aina ya vimelea. Mfano mzuri wa bakteria za ototrofiki fototrofiki siyano-bakteria, bakteria za salfa ya kijani na baadhi wa bakteria za zambarau, lakini pia spishi nyingi za aina ya kemolithotrofiki, kama vile bakteria za kuongeza naitrojeni ama za kuongeza oksijeni katika salfa. Umetaboli wa nishati ya bakteria ama huwa umejikita katika ototrofi, utumiaji wa mwanga kupitia kwa usanisinuru, au kupitia kwa kemotrofi, utumiaji wa dutu za kemikali kuzalisha vyakula, ambayo mara nyingi hutengenzwa kwa gharama ya oksijeni au vipokea elektroni mbadala (mpumuo wa erobiki / anerobiki).

neg:
Oksijeni
Kama atomi ya pekee ya oksijeni inakutana na atomi mbili za hidrojeni zinakuwa HO (maji).

neg:
Bari
Kama metali ya udongo alikalini zote bari humenyuka haraka na haitokei kiasili kama elementi tupu bali katika umbo la kampaundi zake. Ikisafishwa na kutunzwa katika kiowevu cha mafuta au katika angahewa ya gesi adimu ni metali yenye rangi nyeupe-fedha. Hewani inaoksidisha haraka lakini ganda la oksidi halitoshi kuzuia isiwake kutokana na unyevu hewani.

neg:
Hadubini
Hadubini (pia: darubini ya vidudu) ni kifaa cha kutazama vitu vidogo sana. Ni chombo muhimu cha sayansi kwa utafiti wa vitu ambavyo ni vidogo mno kwa jicho la binadamu.

neg:
Hidrati kabonia
Hidrati kabonia ni kati ya molekuli muhimu zinazojenga viumbehai na mimea duniani. Kazi zao ni nyingi kwwa mfano kuhifadhi na kubeba nishati (wanga) ndani ya mwili wa wanyama na mimea au kujenga mwili kwa umbo la selulosi au chitini cha wadudu.

neg:
Moto
Moto ni hali ya kuchoma haraka kwa gimba na kutoa joto pamoja na nuru. Kisayansi ni mmenyuko wa kikemia kati ya oksijeni ya hewani na kampaundi za kaboni. Moto ni mfano mkuu wa harakati ya kuoksidisha.

neg:
Ndegeputo
Ndegeputo za baadaye zilijazwa heli ambayo ni gesi nyepesi yenye uwezo mdogo wa nguvu elezi kuliko hidrojeni lakini haishiki moto.

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Kuongezeka kwa asidi baharini ni chanzo cha ukolezi wa kiwango cha CO katika anga, na si matokeo ya moja kwa moja ya ongezeko la joto Duniani. Bahari huchukua ndani kiasi kikubwa cha CO kinachotolewa na viumbe hai, kama gesi mmunyufu au katika mifupa ya wanyama wadogo wa majini ambao huanguka chini na kuwa chokaa au simiti. Bahari kwa sasa huchukua karibu tani moja ya CO kwa kila mtu kila mwaka. Inatabiriwa kuwa bahari imechukuwa ndani karibu nusu ya CO inayozalishwa na shughuli za kibinadamu tangu mwaka wa 1800 (petagramu 118 ± 19 za kaboni tangu mwaka wa 1800 hadi mwaka wa 1994).

neg:
Kampaundi
Kampaundi ni tofauti na mchanganyiko wa elementi. Kwa mfano mchanganyiko wa atomi mbili za hidrojeni na atomi moja ya oksijeni ni gesi ya oksihidrojeni inayowaka rahisi kwa njia ya mlipuko. Mchanganyiko huu si thabiti. Lakini kama atomi zilezile zaingia katika muungo kemia zaunda dutu mpya ya HO au maji.

neg:
Hidrati kabonia
Hidrati kabonia (pia: kabohidrati au hamirojo) ni kampaundi ya kikemia inayojengwa kwa oksijeni, hidrojeni na kaboni. Katika kemia huitwa kwa jumla kwa jina "sukari" hata kama sukari kwa lugha ya kawaida ni sehemu ya hidrati kabonia tu.

neg:
Gesi asilia
Bahari inajaa viumbe vidogo hivi ambavyo vinashuka chini hadi tako la bahari baada ya kufa. Hapa haviweza kuoza kama kawaida kutokana na ukosefu wa oksijeni hivyo hubadilika kuwa ganda la tope ogania. Baada ya miaka milioni ganda la tope hufunikwa na mashapo kama mchanga utakaokuwa mwamba. Chini ya funiko hili tope ogania hupokea shinikizo kibwa pia joto na hivyo molekuli zinazojenga mwili wa algae hupasuliwa kuwa safu za hidrokaboni. Zile zilizo nzito zinakaa chini kama mafuta na sehemu nyepesi zinapanda juu ya mafuta kama gesi. Hapa gesi inashikwa na tabaka ya mwamba imara inayozuia kupanda kwake. Kama tabaka kama hili haipo hakuna gesi tena maana yote imeshapotea kwa kupanda juu na kuingia hewani muda mrefu uliopita.
Kikemia mafuta yale sawa na gesi asilia ni hasa mchanganyiko wa hidrokaboni mbalimbali lakini gesi huwa na molekuli nyepesinyepesi tofauti na mafuta yenye molekuli nzitonzito.

neg:
Hewa
Wanyama wanahitaji oksijeni ya hewa kwa maisha yao wakiipata kwa njia ya kupumua. Kinyume chake mimea hutumia kaboni dioksidi ya hewani kwa usanisinuru na kwa njia hii wanapata kaboni iliyo lazima ya kujenga miili yao na hii ni pia kaboni tunayotumia tukichoma mimea kavu kwa mfano kuni.

neg:
Kaboni
Kaboni ni elementi muhimu zaidi pamoja na oksijeni katika viumbe hai wote, wakiwa pamoja na mimea na wanyama. Iko katika idadi kubwa ya kampaundi ogania yaani kaboni ni sehemu ya kampaundi hizi zote.

neg:
Kiini cha atomu
Atomu ni chembe ndogondogo zinazounda na kutofautisha elementi mbalimbali kama vile oksijeni, chuma au kaboni. Kila kitu, kama ni gimba mango, gesi au kiowevu, kinaundwa na chembechembe ndogo. Kama kina elementi moja tu, kuna atomu za aina moja tu ndani yake. Vitu vingi vinaundwa na muungano wa elementi tofauti kwa mfano maji kwa oksijeni na hidrojeni. Hapo atomu tofauti zinaunganishwa kuwa molekyuli. Hizi molekyuli ni muungano wa elementi za aina tofauti ("kampaundi": kutoka Kiingereza "compounds"). Chembe ndogo ya kila elementi huitwa atomu. Kila elementi ina atomu za aina yake kulingana na asili yake.

neg:
Ushirikiano
Duniani kuna hewa za aina mbalimbali, kama oksijeni, kaboni, kabonidaioksaidi, nitrojeni, kabonimonoksaidi, n.k. Mimea hukusanya kabonidaioksaidi katika anga la dunia na kuibadilisha kuwa oksijeni. Baada ya kuibadilisha hewa ya kabonidaioksaidi kuwa oksijeni, hutoa na kuipeleka oksijeni hiyo iende kwa wanyama mbalimbali.

neg:
Kiwango cha metaboli msingi
Nini inayowezesha mzunguko Krebs kufanya mabadiliko metaboliki wa mafuta, kabohaidreti, na protini ni nisharti ambayo inaweza kuelezwa kama uwezo au uwezo wa kufanya kazi. Kuvunjika kwa molekuli kubwa ndani ya molekuli ndogo zinazohusishwa na utoaji wa nishati ukataboli. mchakato mda unajulikana kama Uanaboli Kuvunjika kwa protini ndani ya amino asidi ni mfano wa ukataboli wakati wa uundaji wa protini na amino asidi ni mchakato uanaboli.

neg:
Kemia kaboni
Mbali na kuelewa michakato ya uhai katika miili ya viumbehai, kemia ya kikaboni imekuwa muhimu pia kwa uchumi, maana vifaa na dutu zinazidi kutengenezwa kwa kutumia kemia hii, kwa mfano madawa, uzalishaji wa nishati (biofueli) na katika fani zote za bioteknolojia.

neg:
Kigamboni
Kigamboni ina umbo la rasi kati ya Bahari Hindi na maji ya bandari. Imetengwa na jiji la Dar es Salaam kwa maji ya Kurasini Creek.

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Pia imependekezwa na mwanasayansi Chris Freeman kuwa kuondolewa kwa kaboni kutoka maeneo ya majimaji kuingia hadi maeneo ya kupitishia maji (ambapo yatapata kuingia angani) ni mojawapo ya ujumbe wa chanya wa ongezeko la joto Duniani. Kaboni ambayo kwa sasa imehifadhiwa katika maeneo majimaji ya Kaboni (gigatoni 390-455, theluthi moja ya hifadhi ya kaboni ardhini) ni zaidi ya nusu ya kiasi cha kaboni ambacho tayari kinapatikana angani. viwango vya kemikali ya DOC majini vinazidi kupanda; Freeman anapima kwamba, si idadi kubwa zaidi ya vipimo vya joto, bali idadi kubwa zaidi ya CO ya angani ndivyo vinavyosababisha, kupitia kuwezesha uzalishaji wa kimsingi.

neg:
Mata ogania
Mchakato wa kuoza unavunja molekuli na kuacha kampaundi mbalimbali zisizotokea katika dunia peke yao isipokuwa kwa njia ya viumbehai. Kampaundi hizo zinaitwa kampaundi ogania na zina tabia ya kujengwa kwa atomi za kaboni zilizoingia katika muungo kemia na hidrojeni. Mchakato huu wa kuoza unaendelea kwa muda mrefu; kemikali kadhaa zinaachana haraka na mabaki ya mata ogania lakini kampaundi nyingine zinaweza kukaa kwa miaka elfu na zaidi ilhali zinaendelea kubadilika polepole.

neg:
Petroli
Hidrokaboni mbalimbali hujitokeza kwenye halijoto kati ya 25 °C na 210 °C. Baadaye zinachanganywa tena kutokana na mahitaji maalumu ya matumizi kwa aina mbalimbali za petroli.

neg:
Bawasiri
Bawasiri (au Kikundu au Futuri au Puru au Mjiko au Hemoroidi kutoka Kiingereza "hemorrhoid") ni hali ya kutuna kwa mishipa ya damu katika mfereji wa mkundu ambayo husaidia kudhibiti kinyesi. Katika hali yake ya fiziolojia, hutenda kazi kama mto uliotengenezwa kwa njia ya vena na tishu unganishi. Huwa patholojia ikiwa hufungana kwa kuvimba au kupata inflamesheni.
Dalili za hemoroidi hulingana na mahali. Hemoroidi za ndani kwa kawaida hujitokeza kwa kinyesi kilicho na damu bila maumivu, ilhali hemoroidi za nje zinaweza kutoa dalili chache au ikiwa zina thrombasi maumivu na uvimbe katika sehemu ya mkundu. Watu wengi hurejelea kimakosa dalili yoyote inayotokea karibu na sehemu ya rektamu ya mkundu kuwa "hemoroidi" na visababishi hatari vya dalili vinapaswa kutupiliwa mbali. Huku kisababishi halisi kikisalia kutojulikana, baadhi ya vipengele vinavyoongeza shinikizo la fumbatio la ndani, hasa kufungika kwa choo, vinaaminika kuchangia ukuaji wa hemoroidi.
Matibabu ya mwanzo ya maradhi madogo hadi yale ya kawaida huwa na ongezeko la kula chakula kilicho na faiba, vinywaji ili kudumisha haidresheni, dawa za kutibu inflamesheni husaidia kwa maumivu, na mapumziko. Baadhi ya taratibu ndogo zinaweza kutekelezwa ikiwa dalili ni kali au hazistawi kwa mwelekeo wa kudhibiti usiobadilika. Upasuaji hutengewa wanaokosa kuonyesha mabadiliko. Hadi nusu ya idadi ya watu wanaweza kuwa na matatizo na hemoroidi kwa wakati fulani maishani mwao. Matokeo kwa kawaida huwa mema.
 Hemoroidi za ndani na za nje zinaweza kujitokeza vitofauti; hata hivyo, watu wengi wanaweza kuwa na zote mbili. Kuvuja damu kunakotosha kusababisha anemia ni nadra, na uvujaji wa damu unaohatarisha maisha ni nadra. Watu wengi wanaweza kuona haya wanapokumbana na tatizo na mara nyingi hutafuta matibabu tu wakati hali inapozidi.

neg:
Madini
Madini (Kiarabu معدن "ma'adan") ni dutu mango inayopatikana duniani kiasili. Madini huwa na tabia maalumu wa kikemia, si mata ogania na mara nyingi huwa na muundo wa fuwele (kristali). Kwa lugha nyingine: Madini ni elementi au kampaundi ya kikemia inayoonyesha umbo la fuwele na ambayo imejitokeza kutokana na mchakato wa kijiolojia.

neg:
Kupanda kwa halijoto duniani
Kati ya wanasayansi kuna tofauti ya maoni kama sababu za mabadiliko hayo ni shughuli za binadamu tu au kama kuna sababu asilia. Siku hizi wataalamu wengi wanafikiri ya kwamba sababu kuu ni kuchoma kwa makaa na mafuta katika viwanda, magari na vituo vya umeme kunakopuliza hewani gesijoto kama dioksidi kabonia.

neg:
Asidi ya haidrokloriki
Asidi hiyo tumboni hutumika katika kuua bakteria wanaokuja pamoja na chakula kilichomezwa na mtu.

neg:
Mkondo wa umeme
Kila kipitishi cha mkondo wa umeme kina ukinzani fulani. Maanake kuna dutu ambako mkondo wa umeme unapita kirahisi, katika nyingine vigumu na nyingine haipiti kabisa. Mfano ni dutu ambako umeme haupiti kabisa kama raba. Kwa kawaida vipitishi ni nyaya za shaba. Fedha ni kipitishi kizuri zaidi chenye ukinzani mdogo lakini ni haba na ghali mno.

neg:
Kiwango cha metaboli msingi
Kemikali kwa ajili ya mafuta hutofautiana kutoka ile ya wanga kwa kuwa mafuta yenye oksijeni ya atomi chache mno kwa uwiano wa atomi ya kaboni na hidrojeni. Wakati hutajwa kwenye lishe, mafuta kwa ujumla hungawanyishwa katika makundi sita, jumla ya mafuta, mafuta ya asidi acid, polyunsaturated fatty acid, monounsaturated fatty acid, cholesterol malazi, na fatty acid trans. Kutoka mtazamo wa kiwango shikizi cha metaboli wakati wa kupumzika, nguvu zaidi zinahitajika ili kuchoma mafuta yenye kolozi ya asidi badala ya mafuta yasiyo na kolozi. molekuli yenye mafuta ya asidi, huvunjwa chini na humuishwa kutokana na idadi ya atomi kaboni katika muundo wake Masi. Equation ya kemikali kwa ajili ya kimetaboliki ya atomi dioksidi 12-16 katika molekuli hulowesha mafuta ya asidi inaonyesha tofauti kati ya kimetaboliki ya wanga na mafuta ya asidi. asidi ya kiganja ni mfano mwema wa utafiti wa lowesha wa molekuli ya mafuta ya asidi.

neg:
Bakteria
Uwezo wa bakteria kuharibu misombo mbalimbali ya kaboni ni muhimu na imetumika katika usindikaji wa taka na na ufuaji wa misombo ya kaboni utoka kwa taka. Mara nyingi bakteria wenye uwezo wa kusagahaidrokaboni katika mafuta ya petroli mara nyingi hutumika kusafisha mafuta yanayovuja. Mbolea iliongezwa kwa baadhi ya fukwe katika Prince William Sound katika jaribio la kukuza ukuaji wa kawaida wa hawa bakteria baada ya kuvuja ambako kulileta hasara kwa mwaka 1989 "Exxon Valdez". Juhudi hizi zilifanikiwa katika fukwe amabo hazikiwa zimefunikwa na rusu nene ya mafuta. Bakteria pia hutumika katia ufufuaji wa misombo ya kaboni kutoka kwa taka za viwanda zenye sumu. Katika sekta ya viwanda vya kemikali, bakteria ni muhimu katika uzalishaji wa kemikali safi za enatiomeriki ambazo hutumika kama dawa au dawa za mimea.

neg:
Bomu
Bomu (wingi: mabomu; kutoka Kiingereza "bomb") ni silaha inayoundwa kwa kilipukaji kama baruti, dainamiti au kemikali nyingine zinazoingia katika mchakato unaoachisha nishati nyingi haraka. Bomu ni silaha unayolenga kuleta uharibifu kwa njia ya mshtuko mkali. Mshtuko huu huleta wimbi kali ya hewa inayoweza kuua au kuumiza watu na kuvunja vitu. Mara nyingi uharibifu wa mlipuko wa bomu unakuja pamoja na vitu vinavyorushwa hewani kama risasi.

neg:
Hidrokaboni
Hidrokaboni ni chanzo muhimu cha nishati kwa binadamu duniani; petroli na diseli ni mchanganyiko wa aina za hidrokaboni.

neg:
Hidrojeni
Atomi za H zina elektroni moja tu inayozunguka kiini cha atomi. Hidrojeni ya kawaida ina protoni moja tu. Hii ni zaidi ya asilimia 98 ya isotopi zote za hidrojeni. Kuna pia isotopi yenye nyutroni moja au mbili katika kiini lakini zinatokea mara chache tu.

neg:
Hidrati kabonia
Hidrati kabonia ni chanzo cha nishati katika chakula cha watu wengi. Takriban asilimia 40 - 75 za mahitaji ya nishati ya watu hutokeana na hidrati kabonia. Vyakula vyenye hidrati kabonia nyingi ni vile vyenye wanga hasa nafaka na vyote vilivyotengenezwa kwa kutumia nafaka kama vile ugali, mkate, pasta, wali pamoja na mazao kama viazi na ndizi.

neg:
Kaboni 14
Kaboni-12 na kaboni-13 ni imara, wakati nusu ya maisha ya kabon-14 ni miaka 5,730 ± 40. Kuoza kwa kaboni-14 katika nitrojeni-14 kwa kuharibika kwa beta. Gramu ya kaboni yenye atomu 1 ya kaboni-14 kwa atomi 1012 itatoa chembe za beta 0.2 kwa pili.

neg:
Mafuta
Lipidi, kuanzia waxes hadi steroidi ni vigumu kuzipa tabia fulani, na zimekutanishwa katika kundi ambalo karibu tu linazingatia ukweli kwamba zote zinarudisha, au zinakataa kufuta, katika maji, na ingawa hivyo zinachanganyika] vyema katika viowevu vingine ambavyo ni lipidi. Pia zina kiwango cha juu cha kaboni na hidrojeni, na kwa vikubwa zinakosa oksijeni ikilinganishwa na misombo na madini mengine ya kikaboni.

neg:
Kemia
"Kiungo" ni kifaa kilicho na hakiba tosha ya viini vya kemikaliambazo za zaleta viungo, an mpango wa kujiunganisha ambao unaleta tabia fulani ya kemikali. Mfano, maji ni kiungo ambacho kina viini vya hidrojeni na oksijeni kwa uwiano wa mbili kwa moja, na oksijeni kati ya hidrojeni, na kwa pembe ya 104.5° kati. Viungo vi na tengenezwa na kubomolewa kwa Jawabu ya kemikali

neg:
Tumbaku
Tumbaku (pia tumbako) ni majani (minoga) makavu ya mtumbaku ambayo yanatumiwa na binadamu kwa kuvuta kama sigara, kutafuniwa mdomoni au tumbaku ya kunusa. Tumbaku huwa ndani yake kemikali ya nikotini ambayo mwili unazoea haraka sana na kuifanya vigumu kwa wavuta tumbaku kuachana na desturi hii.

neg:
Monsuni
Monsuni hufuata mfumo wa msingi wa fizikia: nchi kavu hushika joto kutoka kwa jua haraka zaidi kuliko maji. Tofauti ya halijoto kati ya nchi kavu na bahari kwenye pwani unaweza kufikia kiwango cha sentigredi 20°C. Kwa mfano halijoto kwenye nchi kavu huko Uhindi inaweza kufikia mnamo 45°C ilhali maji ya karibu katika Ghuba ya Bengali na Bahari Arabu ina halijoto ya sentigredi 23-25 pekee. Joto la nchi kavu linapashia moto hewa juu yake na hewa joto inapanda juu. Nafasi ya hewa inayopanda juu inachukuliwa na hewa baridi zaidi kutoka juu ya uso wa bahari. Hewa hii inabeba unyevu ndani yake inayoanza kutonesha kama mvua unaojulikana kama monsuni.

neg:
Mbinu ya rediokaboni
Mbinu ya rediokaboni (pia: mbinu ya C; kwa Kiingereza: "radiocarbon dating", "carbon-14 dating") ni njia ya kisayansi ya kutambua umri wa mata ogania.

neg:
Metali alikali
Metali alikali ni elementi za kundi la kwanza katika mfumo radidia hasa lithi, natiri, kali, rubidi, caesi na fransi. Hidrojeni ni pia elementi ya kundi la kwanza lakini kwa kawaida haionyeshi tabia za metali alikali.

neg:
Heli
Hapa duniani petu ni elementi haba. Katika angahewa ya dunia heli ina kiwango cha asilimia 0.00052 % au 5.2 ppm. Heli ni gesi nyepesi kuliko oksijeni na nitrojeni ya hewa na hivyo inapanda juu ndani ya angahewa na kupotea muda wote kuelekea angani.

neg:
Tiba asilia ya homoni
DHEA ni mtangulizi wa androjeni ambayo inakosa kibali cha FDA na Afya Kanada kwa ajili ya matumizi ya wanawake, na kwa sasa haipatikani Kanada kama maandalizi ya famasia lakini huuzwa kama dawa ya kawaida katika maduka ya dawa au kuingizwa katika maandalizi yaliyochanganywa nchini Marekani . Katika mwili hugeuzwa na kuwa Testosteroni, na kisha estrojeni, hakuna matokeo ya kisayansi thabiti yanayounga mkono matumizi yake, au habari za usalama na viwango vya juu vya DHEA vimehusishwa na kansa ya matiti.

neg:
Semikonda
Semikonda ni aina ya kipitisha umeme chenye upitishaji ulio kati ya kipitisha halisi na kikinza.
Katika jotoridi la chini kabisa (Kelvin 0) semikonda huwa kama kikinza, lakini kadiri jotoridi linavyoongezeka, semikonda huanza kupitisha umeme kwa kua elektroni hupata nishati ambayo huzifanya zipande hadi kwenye kiwango cha juu cha nishati cha upitishaji.

neg:
Nishati ya nyuklia
Kiini cha atomi hufanywa na nyutroni na protoni. Kuna njia ya kupasua atomi hizi: kazi hiyo huitwa mwatuko nyuklia. Wakati wa mwatuko nyuklia nyutroni na protoni zinaachana na kuwa atomi mpya mbili, nyutroni kadhaa zinawekwa huru pamoja na sehemu ya nguvu iliyohitajika hadi sasa kushika chembe zote ndani ya kiini.
Kupasuliwa kwa atomi (mwatuko nyuklia) hutekelezwa kwa kufyatulia neutroni zinazopiga kiini cha atomi na kukipasua. Kazi hii inatekelezwa kwa kutumia tabia nururifu ya urani au plutoni. Urani si elementi imara maana kila baada ya muda fulani atomi moja ya urani inajigawa na kutupa nje sehemu ya chembe za kiini chake, hasa nyutroni. Kama idadi kubwa ya kutosha ya urani inakusanywa mahali pamoja chembe hizo zitagonga kiini kingine cha urani na kusababisha kupasuliwa kwake. Hapo ni tena nyutroni mpya zinazoachishwa katika mazingira na kugongana tena na viini vingine vya atomi za urani na kadhalika. Mmenyuko huo unaendelea. Katika mitambo ya tanuri nyuklia mwatuko huo wa atomi unaongozwa na kuna kiasi fulani tu ya urani kinachoingizwa katika mchakato huo na kinachotokea ni mmenyuko mfululizo unaosimamiwa na kutumiwa kwa kuzalisha joto. Mwendo wa mmenyuko unatawaliwa kwa kuongeza au kupunguza vizuizi vya mata inayozuia mwendo wa nyutroni (kama vile kadimi, boroni au kinywe) kati ya vipande vya urani.

neg:
Damu
Seli nyingi zaidi katika damu za wanyama wenye uti wa mgongo ni seli nyekundu za damu. Seli hizi zina himoglobini, protini yenye madini ya chuma, ambayo huwezesha usafirishaji wa oksijeni kwa kujiunganisha kwa hali ya kujirudia na gesi hii ya kupumua na kuongeza kwa kiasi kikubwa umumunyifu wake katika damu. Kwa upande mwingine, dioksidi ya kaboni inasafirishwa karibu kabisa nje ya seli ikiwa imeyeyushwa ndani ya plazma kama ioni ya bikaboneti.

neg:
Kiungulia
Maumivu hayo yanatokana na kupanda kwa asidi iliyomo tumboni (asidi haidrokloriki = HCl) inayofanya kazi ya kuua vijidudu vinavyoingia tumboni kwa njia ya chakula na maji.

neg:
Makaa
Makaa ni dutu mango yenye kiwango kikubwa cha kaboni inayotumiwa kama fueli. Kwa kawaida inapatikana kwa kupashia moto kuni na kuzia hewa isiingie. Ilikuwa chanzo cha nishati ya kupikia na kupashia moto katika nchi nyingi za dunia kabla ya makaamawe kusambaa kwa urahisi zaidi tangu upatikanaji wa usafiri wa kisasa kama treni na meli. Bado ni fueli muhimu kwa watu wengi katika nchi za Afrika.

neg:
Mfumo wa homoni
Homoni ni kemikali yaani molekuli za pekee zinazowasilisha ujumbe kwa ogani za mwili na kushawishi utekelezaji wa shughuli mbalimbali katika mwili wa binadamu.