query: Steven Kanumba alifariki akiwa na miaka mingapi?

pos:
Steven Kanumba
Steven Charles Kanumba (alizaliwa tarehe 8 Januari 1984, Shinyanga - alikufa tarehe 7 Aprili 2012) alikuwa msanii wa maigizo na filamu kutoka nchini Tanzania. Katika historia ya tasnia ya filamu nchini Tanzania, Kanumba ndiye aliyekuwa msanii wa kwanza nchini kufanya kazi nje ya nchi na kuweza kuwavuta wageni kutoka nchi mbalimbali kuja kuigiza Tanzania. Hasa walikuwa Wanigeria kama vile Mercy Johnson, Emmanuel France, Nkiru Silvanus, Ramsey Nouah, na wengine wengi tu. Kanumba pia ameweza kuwaleta waongozaji filamu kadhaa was Kinigeria nchini.

neg:
Kanku Kelly
Nkashama Kanku Kelly (20 Januari, 1958) ni mwanamuziki maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo- Tanzania. Anafahamika zaidi kwa kuwa miongoni wapigaji mashuhuri wa trampeti mwenye historia ya ndefu katika muziki - hasa kwa kushirikiana na Maquis du Zaire na kuwa mwanzilishi wa The Kilimanjaro Band. Vilevile amebahatika kushikana mikono na viongozi wakubwa wanaoheshimika duniani kote, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere na Mzee Nelson Mandela.
Kanku ambaye alifukuzwa shule kwa ajili ya muziki, jina lake halisi ni Nkashama Luis Polycarp, alizaliwa Januari 20, 1958, katika mji wa Kananga Mkoa wa Kasai, Magharibi mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.
Kanku ambaye aliingia nchini Tanzania akiwa kinda kabisa (chini ya miaka ishirini) alikuwa kivutio kikubwa kwenye safu ya wapulizaji wa trumpet katika bendi iliyokuwa tishio miaka ya 1970 hadi 1990 ya Maquis du Zaire iliyokuwa ikipiga muziki wake katika ukumbi wa White House, Ubungo jijini Dar es Salaam. Baba yake mzee Chasuma Leonard alikuwa Daktari wa binadamu na mama yake Chibwabwa Kayipu, alikuwa mfanyabiashara katika mji huo wa Kananga. Kelly alipata elimu ya msingi katika shule ya Kamilabi ambayo miongoni mwa masomo yaliyokuwa yakifundishwa somo la muziki lilikuwemo. Baadaye aliendelea na masomo ya juu katika shule ya Sekondari ya Lyceede Kelekele, ambako aliishia kidato cha tano kwa kufukuzwa shule baada ya kufumwa na mwalimu akiandika wimbo wa Nyboma Mwandido darasani mwaka 1973.

neg:
Wema Sepetu
Wema ni mtoto wa mwisho katika familia ya watoto wanne wa Abraham Sepetu. Alianza elimu ya msingi na hadi sekondari amesomea katika shule moja tu iitwayo "Academic International" iliyopo maeneo ya Mikocheni, Dar es Salaam. Pamoja na yote hayo, binti huyu amelelewa na kuishi kama mtu wa Magharibi (Ulaya).
Kipaji zaidi cha Wema kiligundulika katika sanaa ya filamu, ambapo alifanikiwa kucheza vema kabisa katika filamu "A Point of No Return" akishirikiana na mchezaji filamu maarufu wa Kitanzania Steven Kanumba.

neg:
Kevin Costner
Kevin Michael Costner (amezaliwa tar. 18 January 1955) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

neg:
Mbaraka Mwinshehe
Siku ya Januari 12, 1979 ulimwengu wa muziki Tanzania ulitikiska kwa simanzi baada ya kusikika kifo cha mwanamuziki huyo, mpiga gitaa muimbaji, mtunzi na kiongozi wa bendi wa miaka mingi na ambaye bendi yake ilikuwa imepiga karibu kila wilaya ya nchini Tanzania. Taarifa ziliingia jioni ya siku ile kupitia redio ya Taifa kuwa nguli huyu alifia katika hospitali katika jiji la Mombasa nchini Kenya muda wa saa 1:55 jioni kufuatia ajali ya gari.

neg:
Akwilina Akwilini
Akwilina Akwilini Bafta (1 Aprili 1996 - 16 Februari 2018) alikuwa mwanafunzi wa chuo kikuu cha usafirishaji Dar es Salaam (NIT) ambaye alifariki baada ya kupigwa risasi ya kichwa kimakosa na afisa wa polisi aliyekuwa anajaribu kutuliza ghasia za waandamanaji wa kisiasa wa CHADEMA mnamo tarehe 16 Februari Ijumaa, 2018 huko Kinondoni. Tukio hili la kusikitisha limeamsha hisia kali sana katika mitandao ya kijamii nchini Tanzania. Wengi wamelaani kitendo cha askari kutumia risasi za moto kutuliza ghasia za kisiasa. Tena kwa watu ambao hawana silaha yoyote na wanafanya maandamano ya amani bila fujo. Baada ya tukio, kumekuwa na maswali mengi inawezekana vipi risasi iliyopigwa juu, impige mtu upande wa kushoto ubavuni itokee kulia. Baada ya tukio, polisi sita wahojiwa kuhusiana na tukio hilo la kusikitisha. Siku mbili tangu tukio kutokea, Rais wa Tanzania John Joseph Pombe Magufuli amelaani vikali tukio hilo lisilo la kibinadamu dhidi ya mwanafunzi huyo, na kuwataka wale wote waliohusika wafikishwe katika vyombo vya sheria. Baada ya hili kutokea, ukaanza msako wa kumtafuta mchawi aliyesababisha tukio hili, na hatimaye wakaungukia katika upande wa kisiasa. Hasa akina Mbowe na kikosi chake cha CDM kilichoshutumiwa kwa kufanya maandamano haramu yasiyo na kibali. Hata hivyo, viongozi wa juu wa CDM waliripoti polisi, na hatimaye kuachiwa kwa dhamana huku kukiwa na taarifa ya kwamba uchunguzi haujakamilika na wataitwa tena mara tu uchunguzi dhidi yao utakapokuwa tayari.

neg:
Justin Bieber
Justin Drew Bieber (alizaliwa tarehe 1 Machi 1994) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo kutoka Kanada.Baada ya meneja wa vipaji Scooter Braun alimgundua kupitia video zake za YouTube zinazofunika nyimbo mwaka 2008 na alijiunga na RBMG, Bieber alitoa albamu yake ya kwanza ya EP, My World, mwishoni mwa mwaka 2009. Ilikuwa kuthibitishwa platinamu nchini Marekani. Alikuwa msanii wa kwanza kuwa na nyimbo saba kutoka kwenye chati ya kwanza ya rekodi kwenye Billboard Hot 100. [5] Bieber alitoa albamu yake ya kwanza ya studio ya kwanza, My World 2.0, mwaka 2010. Ilianza kwa namba moja katika nchi kadhaa, ilithibitishwa platinum tatu nchini Marekani, [4] na ilikuwa na "Baby" moja.

neg:
Yohane wa Mungu
Alikufa siku ya kufikisha umri wa miaka 55 kamili, tarehe 8 Machi, mwaka 1550 huko Granada.

neg:
Patrice Lumumba
Patrice Lumumba (2 Julai 1925 – 17 Januari 1961) alikuwa mwanasiasa mwanamapinduzi wa nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 1958 alikuwa miongoni mwa waanzishaji wa Chama cha Taifa la Kongo (kwa Kifaransa: "Mouvement National Congolais"). Mwaka wa 1960 alipata kuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo baada ya kuongoza harakati za kugombea uhuru toka kwa utawala wa kikoloni wa Wabelgiji. Baada ya miezi miwili tu ya kuwa Waziri Mkuu, Lumumba alipinduliwa na baadaye kutiwa ndani kabla ya kuuawa katika mazingira ya kutatanisha katika eneo la Katanga upande wa kusini wa Kongo.

neg:
Steven Kanumba
Kanumba ameanza shughuli za kuigiza miaka mingi kwenye miaka ya "90". Ila kufahamika zaidi alianza mwaka 2002 mara tu baada ya kujiunga na kundi la sanaa ya maigizo maarufu kama Kaole Sanaa Group.
Hivi sasa amejibebea umaarufu mkubwa nchini Tanzania na amekuwa kipenzi cha wengi na amekubalika karibuni nchi zote za Afrika Mashariki na maziwa makuu.

neg:
Mzee Majuto
Alianza kuigiza mnamo mwaka 1958 (akiwa na umri wa miaka 9 mpaka 10); wakati huo alikuwa akiigiza katika majukwaa.
Aprili 28, 2018 Waziri wa habari, sanaa na michezo, Harrison Mwakyembe alimtembelea Mzee Majuto katika hospitali ya Muhimbili alikokuwa akipatiwa matibabu. Katika siku hiyo Waziri Mwakyembe alitangaza nia ya serikali ya Tanzania kumpeleka Mzee Majuto nchini India. Awali King Majuto aliripotiwa kusumbuliwa na ugonjwa wa tezi dume ambapo alianza matibabu yake nchini Tanzania

neg:
Paul Ngei
Paul Ngei aliaga dunia mnamo Agosti 2004 akiwa na umri wa miaka 81 baada ya kuugua Ugonjwa wa Sukari. Kaburi ilijengwa katika eneo la Mbilini, Kangundo, eneo bunge alililohudumu kwa muda wa miaka 27, na serikali ya Kenya na kuzinduliwa mwaka wa 2006.

neg:
Michael Jackson
Michael Jackson amefariki mnamo tar. 25 Juni 2009 baada ya kuwaisha katika hospitali ya UCLA Medical Center. Ilifikiriwa kwamba alipata mshtuko wa moyo, ikiwa na maana kwamba moyo wake ulisimama na imeonekana ya kwamba sababu yake ilikuwa matumizi mabaya ya madawa mengi mno. At 4:36 pm local time, the Los Angeles coroner confirmed Jackson's death.

neg:
Omari Kungubaya
Mzee Omari Kungubaya (1939 - 20 Oktoba 2016) alikuwa mwanamuziki maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Tanzania. Alifahamika zaidi kwa kuwa mtunzi wa wimbo wa kipindi cha salam za wagonjwa katika redio ya taifa ya Tanzania (RTD).
Mzee Kungubaya ni matunda mengine ya hazina isiyokwisha kutoka mkoa wa Morogoro. Alizaliwa mwaka 1939 katika Kijiji cha Mgaza Vigolegole, Morogoro, ambapo alipata elimu yake ya msingi (darasa la nane) Msamvu Middle School mwaka 1955.
Alishindwa kuendelea na masomo ya darasa la tisa kutokana na wazazi wake kushindwa kumlipia karo.

neg:
Babyface
Kenneth Brian Edmonds (amezaliwa 10 Aprili, 1959), anajulikana sana kwa jina lake la kisanii kama Babyface, ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo na myatarishaji wa rekodi kutoka nchini Marekani. Ametunga na kutayarisha zaidi ya vibao 26 vilivyoshika nafasi ya kwanza tangu kuanza kazi yake ya muziki wa R&B, na ameshinda tuzo 11 za Grammy Awards.

neg:
Ngoma Iko Huku
Ngoma Iko Huku ni jina la kutaja albamu yenye nyimbo mchanganyiko kwa vipindi tofauti ya hayati Salum Abdallah akiwa na Cuban Marimba. Albamu imekusanya vibao vyake vyote ambavyo ni vikali na kuviweka pamoja. Hasa kutoka 1955 hadi 1965 mwaka ambao ndio kifo chake kilitokea. Rekodi hizi zilikusanywa na kampuni ya Kijerumani Dizim Records ili kuenzi kazi za mkongwe huyu. Albamu ilitolewa mwaka wa 2000 ikiwa na nyimbo zipatazo 22. Ufundi aliounesha katika nyimbo hizi unapelekea kuonekana kijana hadi sasa. Hata baada ya miaka kupita tangu kufa kwake, lakini bado hata kwa vijana waliozaliwa baadaye wanaelewa mchango wa Salum Abadallah na kuzisikiliza nyimbo zake kwa kiasi kikubwa. Nyimbo nyingi zilikuwa za mapenzi na ukombozi. Hasa kwa vile miaka ile ya 1960 mwanzoni tungo nyingi zilihusu hamasa ya kuileta Afrika huru. Nyimbo kama Beberu na nyimbo zingine za kusifu juhudi za TANU kwa wakati ule.
Hii ni orodha ya nyimbo zilizopo katika albamu hii.

neg:
Masta Killa
Elgin Turner (amezaliwa tar. 8 Agosti 1969) ni msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Masta Killa. Huyu ni mmoja kati ya wanaounda kundi zima la muziki wa hip hop la Wu-Tang Clan. Japokuwa yeye ni miongoni mwa wanachama ambao wanajulikana kidogo sana kundini (amepata kushirkishwa kwenye wimbo mmoja tu wa katika albamu yao ya kwanza ya mwaka wa 1993, "Enter the Wu-Tang (36 Chambers)"), kwa kufuatia kuwekwa kando kwenye matayarisha kibao ya albamu, amepata kushiriki kwenye kazi za albamu za kundi na za kujitegemea tangu katikati mwa miaka ya 1990, na kuweza kutoa albamu yake ya kwanza kunako mwaka wa 2004, "No Said Date", na kupata tathmini nzuri na waainishaji wa muziki.

neg:
Steven Frayne
Steven Frayne (aliyezaliwa tarehe 17 Desemba 1982), anajulikana kwa jina lake la "Dynamo", ni mfanya mazingaombwe wa Kiingereza, anayejulikana sana kwa maonyesho yake ya televisheni Dynamo:

neg:
1997
Ni mwaka mbao Steve Iwatta alizaliwa

neg:
Hastings Banda
Mwaka 1997 alingonjeka akapelekwa kwa matibabu Afrika Kusini alipofariki tarehe 25 Novemba 1997 akiwa na umri wa miaka 99 hivi.

neg:
Omari Kungubaya
Historia yake kimuziki inaanzia mwaka wa 1955 akiwa shuleni Msamvu, ambapo wakati huo alikuwa na umri wa miaka 16 tu, na aliweza kuchaguliwa kuwa kiongozi wa bendi ya shule na mara baada ya kumaliza shule akajiunga rasmi na bendi ya Cuban Marimba iliyokuwa chini ya Salum Abdallah Yazidu ("Say").
Itakumbukwa kwamba, bendi hiyo iliyokuwa na maskani yake Nunge Welfare (sasa eneo hilo linajulikana kama Mji Mpya), Morogoro ilikuwa tishio kwa bendi nyingi za Dar es Salaam na ndiyo iliyoibua vipaji vya wanamuziki wengi. Kwa sasa bendi hiyo imetoweka katika ulimwengu wa muziki.

neg:
Big Pun
Juhudi zake katika muziki zilikujakwisha katika mwaka wa 2000 akiwa na umri wa miaka 28. Big Pun alikufa kwa shinikizo la . Bwana huyu ameacha mke, Liza Rios, na watoto watatu. Anakadiriwa kuwa alifariki akiwa na uzito wa paundi 700 ambazo ni sawa na kilogramu 300. Kila kitu kuanzia kuoga na kuvaa hadi viatu, alikuwa akisaidiwa kufanya shauri ya uzito mkubwa aliokuwa nao.

neg:
Steven Weinberg
Steven Weinberg (amezaliwa 3 Mei 1933) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usumaku. Mwaka wa 1979, pamoja na Sheldon Glashow na Abdus Salam alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Stephen Watson
Stephen Watson (6 Novemba 1954 - 10 Aprili 2011) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Alifundisha Kiingereza katika Chuo Kikuu cha Cape Town. Hasa aliandika mashairi kuhusu mji wake wa Cape Town. Mwaka wa 2011 aliaga dunia baada ya kupatwa na kansa.

neg:
Jay Moe
Juma Mohamed Mchopanga (amezaliwa tar. 27 Novemba 1978) ni rapa wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Jay Moe. Pia anajulikana kwa vibao vyake mashuhuri kama vile Bishoo, Jua na Mvua, Kama Unataka Demu, Maisha ya Boding, Stori Tatu Tofauti, na Sihitaji aliyofanya na Lord Eyez wa Nako 2 Nako. Jay Moe ni mmoja kati ya waanzilishi wa kundi la muziki wa hip hop na rap maarufu kama Wateule. Pia anafahamika zaidi kwa kuimba maneno magumu na yenye vina vitata, sana-sana ni yeye na Fid Q.

neg:
Steve McQueen
Steve McQueen (alizaliwa tar. 24 Machi 1930 – 7 Novemba 1980) alikuwa mteule wa tuzo ya Academy kama mwigizaji bora wa filamu wa Kiamerica. Steve walikuwa wakimwita jina la utani kama "The King of Cool" - mfalme wa upole. Steve amecheza filamu nyingi maarufu, ikiwemo ile ya Girl on the Run, Somebody Up There Likes Me, Never Love a Stranger, The Magnificent Seven nk.

neg:
Justin Timberlake
Justin Timberlake (amezaliwa tar. 31 Januari 1981 mjini Memphis, Tennessee) ni mwimbaji wa muziki wa pop na R&B kutoka nchini Marekani. Timberlake alianza kujipatia maarufu baada ya kucheza kipindi cha televisheni (Mickey Mouse Club) kilichokuwa maalum kwa ajili ya watoto, na baadaye katika kuwa kama mmoja wa washindi wa tuzo ya Grammy-bendi bora ya vijana *NSYNC. Baadaye alianza kuimba akiwa kama msanii pekee na akafanikiwa kutoa albamu mbili za muziki, Justified na FutureSex/LoveSounds.

neg:
Ryan White
Ryan Wayne White (6 Desemba 1971 – 8 Aprili 1990) alikuwa kijana wa Kiamerika kutoka mjini Kokomo, Indiana ambaye amekuwa maarufu baada ya kuwekwa picha yake kwenye kijarida cha kuombea misaada ya wagonjwa watoto wenye HIV/UKIMWI huko nchini Marekani, baada ya kufukuzwa shule ya msingi kwa sababu ya kuathirika kwake. Baada ya kuumwa hemofilia, amekuwa na mwathirika wa HIV kutoka kwa damu iliyoathirika na, na alipofanyiwa uchunguzi na kuhudumiwa mnamo mwezi wa Desemba 1984, alikadiriwa ataishi miezi sita tu.

neg:
John Wayne
Marion Mitchell Morrison (26 Mei 1907 – 11 Juni 1979) amezaliwa na jina la Marion Robert Morrison, lakini anajulikana sana kwa jina la kisanii kama John Wayne, alikuwa mwigizaji wa filamu, mwongozaji, na mtayarishaji kutoka nchini Marekani. Anafahamika sana kwa sauti yake chini-chini, utembeaji na urefu. Pia alifahamika kwa michango yake ya kimawazo juu ya siasa na kuunga mkono kwake sera za kupinga-ukomunisti.

neg:
Joseph Mbilinyi
Joseph Osmund Mbilinyi (amezaliwa 1 Mei 1972) ni rapa, mwanaharakati wa haki za binadamu na mwanasiasa kutoka nchini Tanzania. Anajulikana sana kwa jina lake la kisanii kama Mr. II na Sugu au 2-proud. Huyu ni miongoni mwa waanzilishi wa mwanzo kabisa wa hip hop ya Tanzania. Kwanza akiwa na Da Young Mob, ambao alishirikiana nao katika kinyang'anyiro cha Yo Rap Bonanza iliyokuwa inaandaliwa na akina Kim the Boyz na Ibony Moalim katika miaka ya 1990 kabla ya kwenda kuwa rapa wa kujitegemea na kutoka albamu ya kwanz iliyokwenda kwa jina la Ni Mimi mnamo mwaka wa 1995. Vivile Sugu ni mwanasiasa wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Amechaguliwa kuwa mbunge wa  Mbeya Mjini kwa miaka 2015 – 2020.

neg:
D'banj
D'banj alilelewa akisikiliza Fela Kuti, ambaye anamkumbuka kama "mshauri mkuu" wake.. Yeye alijulishwa kucheza filimbi kwa marehemu kakake, Femi Oyebanjo, ambaye alikufa katika ajali ya ndege akiwa na umri wa miaka kumi na saba. Kwa vile upendo wa D'banj wa muziki ulikuwa mkubwa kuliko matarajio ya kijeshi ya wazazi wake, ilikuwa vigumu kupata idhini ya wazazi wake; hii inaweza kupatikana vema kupitia wimbo wake, "All Da Way" kutoka albamu yake ya kwanza. Alitoa jina lake la kisanii kutoka mseto ya jina lake la kwanza na la kati.

neg:
Robert Pershing Wadlow
Wadlow alikufa akiwa na umri wa miaka 22. Siku nne baadaye, katika mazishi yake, watu 40,000 walihudhuria na ilichukua watu 12 kubeba jeneza lake. Watu wanamkumbuka kama "njemba mpole" na kuna sanamu yake katika Chuo Kikuu cha Kusini cha Illinois Edwardsville cha tiba ya kinywa. Watu sasa wanasema Wadlow alikuwa na kitu kinachoitwa "gigantism", kilichomfanya awe mrefu sana.

neg:
Kujiua
Visa vingi vya kujiua katika nchi nyingi hutokea katika watu wa umri wa makamo au wazee. Hata hivyo, idadi kamili ya visa vya kujiua ni vingi katika watu wa umri wa kati ya miaka 15 na 29, kwa sababu ya idadi ya watu iliyopo katika kikundi hiki. Nchini Merikani, visa hivi hutokea kwa wingi katika [[wanaume wa asili ya kizungu|kizungu]], hasa wa umri wa zaidi ya miaka 80, ingawa watu wa umri wa chini hujaribu kujiua mara nyingi. Kujiua ni kisababishi cha pili kikuu cha vifo katika umri wa [[kubaleghe|baleghe]] na katika wanaume wachanga ni cha pili baada ya vifo vya kiajali. Katika mataifa yaliyostawi, visa hivi ni visababishi vya 30% ya vifo vya wanaume wachanga. Katika mataifa yanayostawi, viwango vya visa hivi ni sawa, ingawa kwa ujumla huchangia idadi ndogo ya vifo vya kijumla kufuatia kiwango cha juu cha vifo kutokana na [[kiwewe (matibabu)|kiwewe]]. Kinyume na sehemu zingine, vifo kufuatia kujiua katika Kusini Mashariki mwa Asia hutokea zaidi katika wanawake wachanga kuliko waliokomaa.

neg:
50 Cent
50 Cent alizaliwa mjini South Jamaica, Queens ndani ya New York, Marekani.
50 Cent ameanza kujishughulisha na masuala ya uuzaji wa dawa za kulevya toka akiwa na umri wa miaka 12, hiyo ilikuwa kwenye miaka ya '80', akiwa anajushughulisha na masuala ya uuzaji wa dawa za kulevya. 50 Cent pia akawa anajaribu kidogo masuala ya muziki wa rap na hip hop.

neg:
Dominiko Savio
Akiwa anasomea upadri aliugua na hatimaye akafariki dunia katika umri wa miaka 14 tu.

neg:
Teresa Teng
Mgonjwa wa pumu, alikufa mwaka 1995 kutokana na mashambulizi makali ya upumuaji wakati wa likizo katika Thailand. Alikuwa na umri wa miaka 42.

neg:
Tom Mboya
Thomas Joseph Odhiambo Mboya (15 Agosti, 1930 - 5 Julai, 1969) alikuwa mwanasiasa maarufu Kenya wakati wa serikali ya Mzee Jomo Kenyatta. Yeye pia alianzisha chama cha Nairobi People's Congress Party, chama ambacho kilichangia kukua kwa chama maarufu Kenya African National Union (KANU), alikuwa pia Waziri wa Mipango na Maendeleo ya Uchumi wakati wa kifo chake. Mboya  aliuawa tarehe 5 Julai, 1969 katika  mji mkuu wa Nairobi.

neg:
Dar 2 Lagos
Kanumba kaendelea na usiri wake hadi kufikia hatua ya kupekua vitu vya chumbani kwa Stella, hilo limemuuma Stella. Kanumba katimuliwa nyumbani kwa Stella nakuamua kurudi hotelini. Siku ya pili Kanumba kaatisha kikao kwa wanne wale, Raymond, Stella na Ester na kuelezea kila kitu na kipi kilichomleta. Hatimaye ukweli unakuwa wazi na Ester anajua kama Raymond ni kaka yake. Vilio vinaanza na majonzi mazito miongoni mwao. Kanumba anaomba msamaha kwa wenzie, anawaelezea aliagizwa awe msiri katika safari hii. Isingekuwa rahisi kutoa au kulezea kila aliloazimia na mzee. Pia mzee anawataka warudi. Raymond anaambiwa mzee amekusamehe siku nyingi. Anatakiwa arudi nyumbani. Stella anaazimia kuvunja uchumba wa Raymond na Ester. Anawaambia ni mwiko kuoana kwa kaka na dada. Kanumba anamwomba msamaha Stella kwa yote aliyoyafanya na bado anampenda kwa dhati kutoka moyoni. Picha inaishia Kanumba na Raymond wanarudi Tanzania, Ester na ahadi za kurudi Tanzania ili kumuona baba yake na ujumbe wa kuwa bado anampenda baba yake. Shola kaachwa kwenye mataa baada ya kwenda hoteli na kukutana na barua ya Kanumba inayomwomba msamaha wa kuondoka bila kumuaga.

neg:
Laurean Rugambwa
Alifariki mjini Dar es Salaam tarehe 8 Desemba 1997 akiwa na umri wa miaka 85.

neg:
Papa Wemba
Tangu mwaka 1977, Viva la Musica imeona kutoka kwa wanamuziki kwa kila miaka miwili au mitatu na kuibuka vipaji vingine vipya. Fafa de Molokai, Debs Debaba, Mfalme Kester Emeneya (1977-1982), Koffi Olomide, kama mwimbaji, (1978-1979), Djuna Djanana (1978-1981), Dindo Yogo (1979-1981), Maray-Maray (1980 -1984), Lidjo Kwempa (1982-2001), Reddy Amissi (1982-2001), Stino Mubi (1983-2001) ni kati ya sasa linajulikana wanamuziki wa Kongo ambao aliwahi wakati mmoja au mwingine katika Viva la Musica. Kuna hadithi ya kinshasa inayosema kuwa mwanafunzi wa chuo basi-aitwaye Antoine Koffi alikuwa mtunzi stadi hadi siku moja mwaka 1977 Papa Wemba kuwahimiza, "Ooh! l'homme idee "(Oh! wazo-jamaa!) hivyo tangu siku hiyo alimwita kijana mwimbaji-mtunzi Koffi Olomide - na jina likabaki ...

neg:
Louis Braille
Braille alikufa huko Paris akiwa na umri wa miaka 43 kwa kupatwa na kifua kikuu.

neg:
Violet Barasa
Violet Awindi Barasa (alizaliwa 21 Juni 1975, katika kijiji cha Sikhendu , Wilaya ya Bungoma, nchini Kenya na alifariki 12 Februari 2007, Webuye) alikuwa mchezaji wa voliboli wa Kenya. Jina lake la kiasili pia huandikwa Baraza .
Alikuwa nahodha wa muda mrefu wa timu ya wanawake ya kitaifa ya voliboli ya Kenya. Baraza alishiriki akiwa kwenye yimu ya Kenya katika michezo ya olimpiki ya 2000 na 2004 , mara tatu kwenye Kombe la Dunia la Voliboli na kwenye mapambano kadhaa ya bara Afrika. .
Alikuwa miongono mwa Wakenya wachache kucheza voliboli ya kulipwa katika nchi za ng'ambo, akichezea kilabu cha Al-Ahly nchini Misri, Vileo na Unic-Romania nchini Romania, Panellinios nchini Ugiriki na Chuo Kikuu cha Dicle nchini Uturuki .
Alifariki mnamo Februari 2007 katika Hospitali ya Wilaya ya Webuye na sababu za kifo chake hazikuwekwa wazi. Wakati wa kifo chake, alikuwa bado mchazaji wa kawaida na kilabu cha voliboli cha Kenya Commercial Bank ,ingawa alikuwa amechujwa kwenye kikosi cha kitaifa.
Alikuwa ameoleka kwa Kenneth G. Kimani, aliyezaliwa katika kata ndogo ya t Karatun, kata ya Ndarugu ,wilaya ya Kiambu , taarafa ya Gatundu katika Mkoa wa Kati. Alisomea shule ya msingi ya Ndarugu na kisha kijiunga na shule ya upili ya Muhoho, na kisha baadaye kujiunga na Chuo kikuu cha Jomo Kenyatta ,Juja.
Ken kama mkewe, alikuwa miongoni mwa Wakenya wachache kucheza voliboli ya kulipwa katika mataifa ya ng'mbo ,akichezea Panellinios nchini Ugiriki Chuo Kikuu cha Dicle nchini Uturuki .
Kenneth na Awindi hawakuwa na mtoto.
Ken sasa ndiye msimamamizi wa GTN (Gospel Television Network)

neg:
Dar 2 Lagos
Shola, anaonesha mahaba ya waziwazi kwa Kanumba, lakini Kanumba haoneshi kukubaliana na hilo. Wanatoka ote nje kwa ajili ya chakula cha mchana. Nyumbani kwa kina Ester, Raymond asiyechoka, anaenda na gea ya kutaka kumvisha pete ya uchumba Ester, lakini inashindikana kwa vile Ester kabaki na misimamo yake thabiti ya bila wazee kutambulishwa hakuna ndoa. Punde, anaingia Stella na Kanumba, wanatambulishana. Ester anamlalamikia dada yake anachofanya Raymond, Stella anakomaa kama mdogo mtu anavyotaka au kama vipi ndoa isiwe. Chumbani, Stella anamsejuzi Kanumba ahamie kwake badala ya kukaa hotelini. Kanumba anamtosa, anaona ni udume suruali kwa Mtanzania kukaa kwa mwanamke. Hatimaye Kanumba kalegeza na kuamua kumsaliti mpenzi wake wa Tanzania kwa kwenda kuishi na Stella.

neg:
Dar 2 Lagos
Kama kawaida yake, alimpa usia na mwisho wa siku alimwalika nyumbani kwake. Huko nyumbani Kanumba anashangazwa na ukubwa wa nyumba na jinsi Mzee Maganga anavyojiweka mtaani. Maganga anamhadithia Kanumba kuwa yeye ni mwanajeshi mstaafu aliyetumikia sehemu mbalimbali. Maganga anaendelea kumhadithia Kaumba ya kwamba aliwahi kuoa mke wa Kinigeria na kuzaa watoto wawili wa kike, lakini hawajadumu sana katika ndoa akaondoa kwao Nigeria. Vilevile ana mtoto wa kiume ana Raymond ambaye mama yake ni Mtanzania. Yule wa Kinigeria aliondoka Nigeria na mabinti zake wote wawili.

neg:
Ryan White
Ameonekana zaidi kwenye vyombo vya habari akiwa na watu maarufu kama vile Elton John, Michael Jackson na Phil Donahue. Kilicho-washangaza madaktari, White ameishi miaka mitano zaidi kuliko vile walivyomtabiria na alikufa mnamo mwezi wa Aprili 1990, mwaka mmoja kabla ya kumaliza sekondari.

neg:
Bernadeta Soubirous
Baada ya kustahimili mengi upande wa mwili (kipindupindu, pumu kali, kifua kikuu n.k.) na wa nafsi (dhuluma kutoka kwa watu wasioamini njozi zake au waliomuonea kijicho kwa hizo), alifariki akiwa na umri wa miaka 35 tu.

neg:
Mbaraka Mwinshehe
Muda si mrefu Mbaraka Mwinyshehe akafariki. Mbaraka alifarika 12 Januari 1979 akiwa na umri mdogo wa miaka 34 tu. Kwa kuwa mpaka wa Kenya na Tanzania ulikuwa umefungwa wakati huo kutokana na mgogoro kati ya serikali za nchi hizi mbili, mwili wa Mbaraka alisafirishwa mpaka mpakani na kupokelewa na ndugu marafiki na Maafisa wa Wizara ya Utamaduni.

neg:
Elimu nchini Kenya
Kimani Maruge, ambaye ni Mkenya, ndiye aliyekuwa mtu mkongwe zaidi ulimwanguni kujiunga na shule ya msingi .Nimkulima ambaye hakuwa amesoma,alijisajili akiwa na miaka 84 baada ya kufahamu kuwa masomo ya msingi yalikuwa ya bure. Alifariki mwaka wa 2009 akiwa na umri wa miaka 89.

neg:
Oliver N'Goma
Oliver N'Goma (23 Machi 1959 – 7 Juni 2010) alikuwa mpiga gitaa na mwimbaji wa muziki wa Afro-zouk na reggae kutoka nchini Gabon. Alipewa jina la utani la "Noli," alizaliwa mjini Mayumba huko mjini kusini-mwagharibi mwa nchi ya Gabon mnamo mwaka wa 1959. Alifahamika sana kwa kibao chake cha mwaka wa 1989 Bane, ambacho kilivumishwa sana na Radio Africa N.1 na Gilles Obringer.

neg:
Pepe Kallé
Pepe Kallé (30 Novemba 1951 - 28 Novemba 1998) alikuwa mwimbaji wa soukous, mwanamuziki na kiongozi wa bendi kutoka nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Pepe Kallé alipozaliwa alipewa jina Kabasele Yampanya katika mji mkuu wa Kinshasa (wakati huo mji huu ulikuwa unajulikana kama Léopoldville), lakini baadaye aliamua kulichukua jina la mshauri wake, Grand Pepe Kalle.
Pepe Kalle alikuwa na uwezo wa kuimba kwa sauti ya juu zaidi pamoja na sauti ya chini zaidi ambayo kwa lugha ya kimombo inaitwa “multi-Octave range”. Pepe Kalle alikuwa akiingia jukwani anatambulika mara moja kwani alikuwa na urefu wa sentimita 190 (fiti 6 inchi 3) na uzito wa kilogramu 136 (puandi 300). Mwimbaji huyu alirekodi zaidi ya nyimbo mia tatu na Albamu ishirini katika wasifu wake wa miongo miwili mirefu ya muziki. Kwa wapenzi wake wa muziki alikuwa anajulikana kama "tembo wa muziki Halisi ya Afrika " na "La Bombe Atomique" kwani Pepe Kalle aliwatumbuiza watazamaji tendaji zake za nguvu.
Wasifu wake wa kimuziki ulianza na African Jazz, bendi ya Grand Pepe Kalle. Baadaye akawa mwimbaji kiongozi wa Lipua Lipua, ambapo aliimba sambamba na Nyboma Mwandido. Mwaka wa 1972, Pepe Kalle pamoja na Dilu Dilumona na Papy Tex, waliiacha bendi ya Lipua Lipua na kuunda bendi yao wenyewe iliyokuwa ikiitwa Empire Bakuba. Empire Bakuba ilichukua jina lake kutoka kabila ya kishujaa ya Kikongo, na kundi hili lilingiza ngoma na midundo ya muziki kutoka ndanindani, sauti ambazo zilikuwa zimetupiliwa mbali kwa muda mrefu na rumba maarufu. Bendi hii ilikuwa maarufu mara moja na pamoja na Zaiko Langa Langa wakawa bendi za vijana maarufu zaidi katika mji mkuu wa Kinshasa. Pamoja na vibao motomoto kama "Dadou" ya Pepe Kallé na "Sango ya mawa" ya Papy Tex, bendi hii daima ilishirikishwa kwenye chati ya muziki. Wao pia waliumba njia mpya ya kucheza au kusakata iliyojulikana kama kwassa kwassa.
Katika mwaka wao wa kumi tangu kuanzishwa kwao mwaka wa 1982, bendi hii iliteuliwa kama kundi cha juu zaidi nchini Zaire. Katika miaka ya mapema ya 1980, Empire Bakuba iliendelea ziara zake za mbali huku ikitoa zaidi ya albamu nne kwa mwaka. Katikati ya miaka za 1980, walikuwa na wafuasi wengi katika Kati ya Francophone na Afrika Magharibi. Ushirikiano wake wa mwaka wa 1986 pamoja na Nyboma iliyokuwa ikiitwa "Zouke Zouke" ilikuwa mmoja kati ya Albamu zilizouzwa sana mwaka huo. Lakini ilikuwa ushirikiano wake wa pili na Nyboma, "Moyibi" (mwaka wa 1988), ambayo ilianzisha umaarufu wake kote Afrika.
Mwishoni mwa miaka ya 1980 na mapema miaka ya 1990, Pepe Kalle aliunganisha vipengele vya soukous vilivyochezwa kwa kasi ambavyo viliundwa katika studio za Paris. Albamu yake ya mwaka wa 1990, Roger Milla, iliyotoa shukrani kwa talanta na ujuzi wa mwanakandanda huyu mkuu kutoka Kamerun, ni mfano maridadi wa mpangilio huu.
Mwaka wa 1992, bendi ilikabiliwa na msiba wake wa kwanza mkubwa wakati Emoro, mbilikimo wa kusakata rhumba wa bendi, aliupa dunia mkono wa buriani wakati walikuwa ziarani nchini Botswana. Licha ya msiba huu, umaarufu wa Pepe Kallé uliendelea kuenea katika miaka ya tisini kwani alitoa Albamu kama "Gigantafrique" , "Larger than life" na "Cocktail" . Alishirikiana na wanamuziki wa kitambo mashuhuri kama vilevile Lutumba Simaro na Nyoka Longo.
Pepe Kallé aliaga dunia kutokana na mshtuko wa moyo mnamo Novemba 1998.

neg:
Tommy Tedesco
Tommy Tedesco alikufa katika eneo la Northridge, California katika mwaka wa 1997, akiwa mwenye umri wa miaka 67, kutokana na saratani ya mapafu.

neg:
Michael Jackson
Michael Joseph Jackson (29 Agosti 1958 – 25 Juni 2009) alikuwa mwimbaji, dansa na mburudishaji kutoka nchini Marekani. Hufahamika zaidi kwa jina la kiheshima-utani kama Mfalme wa Pop. Hutambulika kama mburudishaji aliyepata mafanikio zaidi kwa muda wote, na moja kati ya waburudishaji wenye mvuto na athira kubwa katika medani ya muziki. Michango yake katika muziki, dansi na fasheni, na hasa suala la kuanika hadharani maisha yake binafsi, imemfanya awe kioo cha ulimwengu katika tamaduni maarufu kwa ziaidi ya miongo minne .

neg:
Stan Lee
Stan Lee (Desemba 28, 1922 – Novemba 12, 2018) anajulikana kama mwandishi na mchapishaji wa vitabu vya hadithi vya huko nchini Marekani. Alifanya kazi na kampuni ya kutengeneza filamu katika nchi hiyo ijulikanayo kama Marvel Comics kwa miongo miwili na kuitoa katika kampuni ndogo ya filamu mpaka sasa kuwa kampuni kubwa ya filamu Duniani.

neg:
Buganda
Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini. Kwa muda wa miaka 30 ufalme wa Buganda ulifutwa kisheria. Kabaka Edward Mutesa II alikufa ng'ambo Uingereza.

neg:
Christopher Lee
Sir Christopher Frank Carandini Lee (27 Mei 1922 – 7 Juni 2015) alikuwa mwigizaji, mwimbaji na mtunzi wa riwaya kutoka nchini Uingereza. Kwa kazi aliyofanya karibia miaka 70, Lee awali alicheza kama adui na kuwa mashuhuri kupitia kiasi kwa uhusika wake kama Count Dracula katika mfululizo wa filamu za kutisha za Hammer. Nyusika zake zingine za filamu ni pamoja na Francisco Scaramanga kwenye filamu ya James Bond "The Man with the Golden Gun" (1974), Saruman kwenye mfululizo wa za "The Lord of the Rings" (2001–2003) na trilojia ya "The Hobbit" (2012–2014), na Count Dooku katika filamu mbili za mwisho za "Star Wars" (2002 na 2005) na "" (2008).

neg:
Edwin Krebs
Edwin Krebs (6 Juni, 1918 – 21 Desemba, 2009) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza protini na kazi yake ndani ya seli. Mwaka wa 1992, pamoja na Edmond Fischer, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba. Asichanganywe na Hans Adolf Krebs ambaye pia alikuwa mwanakemia na kupokea Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1953.

neg:
Dar 2 Lagos
'Dar 2 Lagos ni jina la filamu iliyotoka mwaka 2006 kutoka nchini Tanzania. Ndani yake anakuja Mercy Johnson, Steven Kanumba, Bimbo Akintola, David Manento, Nancy Okeke, Blandina Changula,Abdul Ahmed na Emmanuel Myamba. Hii ni filamu ya kwanza kutoka Tanzania yenye kushirikisha wasanii kutoka Nigeria. Tangu hapa, ikawa kawaida sana kwa Kanumba kushirikiana na wasanii wa Nigeria. Filamu imeongozwa na Femi Ogedegbe kutoka Nigeria na kutayarishwa na Mtitu Game. Muswaada andishi ni kazi ya Kanumba ambaye ndiye aliyetunga hadithi ya filamu huu. Filamu inahusu ndugu wawili wa baba mmoja lakini mama tofauti wanajikuta wanaweka mahusiano ya kimapenzi, hatimaye wanajua kuwa wao ni ndugu na suala la ndoa linakufia hapo. Filamu imetengenezwa na Game First Quality Production ya William Mtitu. Filamu ilizinduliwa katika ukumbi wa Diamond Jubilee jijini Dar es Salaam kwa burudani mbalimbali kutoka kwa sanii tofauti wa maigizo na muziki wa dansi walikuwepo Twanga Pepeta na Twanga Chipolopolo.
Filamu inaanza Kanumba anaingia duka la kuuza DVD tayari kwa kupata nakala kwa ajili ya kujitafutia riziki yake. Anachukua mzigo kisha anarudi kijiweni kwake na kugawiana na wenziwe ili kila mmoja akajifutie. Baadaye anaonekana Kelvin (Abdul Ahmed) akipigana na mmoja kati ya watu ambao Kanumba anawatumia kuuza CD. Anaamulia ugomvi ule na kuwafanya waondoe hasira zao na kuwa furaha. Jambo hili linamvutia Mzee Maganga (Manento) na kumsifu aendelee na moyo huo. Nyumbani kunaonekana malumbano ya kwenda kazini kati ya Kelvin na Kanumba, hatima Kelvin kagoma licha ya kusaidiwa. Kanumba aliyechangikiwa anaongea peke yake njiani akitafakari ya Kelvin, pembezoni mwa mtaa Mzee Maganga anamwona na kumsimamisha Kanumba.

neg:
Diskografia ya Tupac Shakur
Hii ni diskografia ya Tupac Shakur, rapa kutoka nchini Marekani. Kumepata kutolewa albamu takriban kumi na moja; nne zilitolewa kabla ya kifo cha Shakur mnamo Septemba 13, 1996 na saba zilitolewa baada ya kifo chake, ya kwanza ikiwa "The Don Killuminati: The 7 Day Theory" ilitolewa mnamo Novemba 5, 1996 (ijapokuwa albamu ilikamilika kabla hata Shakur hajafa). Tupac Shakur ameuza nakala za rekodi milioni 75 kwa hesabu ya dunia nzima,

neg:
Abdallah Rashid Sembe
Kifo cha Abdallah Rashid Sembe kilitokea Hospitali ya Bombo, Tanga tarehe 22 Mei, 1999. Siku ya pili yake, Jumapili asubuhi kwa wale waliokuwa wanasikiliza Radio One walisikia katika matangazo ya vifo Mwalimu Julius Kambarage akiarifiwa msiba ule. Kisha jina lililofuata likawa la Rais wa Zanzibar Dk. Salmin Amour na baadaye mtangazaji akasema habari za msiba ziwafikie ndugu na jamaa wote. Hili halikuwa tangazo la kifo la kawaida. Si kila siku wananchi wanapata bahati kama hiyo ya kusikia Mwalimu Nyerere akitangaziwa taarifa ya kifo kwenye redio. Ni wazi kuwa wananchi wengi walikuwa wamepigwa na mshangao. Pana uhusiano gani kati ya Sheikh Abdallah Rashid Sembe na Mwalimu Nyerere kiasi ya kifo cha Sheikh aarifiwe.

neg:
Shania Twain
Shania Twain (amezaliwa na jina la Eilleen Regina Edwards; mnamo 28 Agosti, 1965) ni mtunzi wa nyimbo na mwimbaji kutoka nchini Canada. Kwa karibia miaka 25 akiwa katika tasnia ya muziki, Twain ameuza zaidi ya rekodi milioni 85 na msanii aliyeuza vyema katika historia ya muziki wa country kwa upande wa wanawake. Mafanikio yake yamempatia heshima kubwa na kupewa cheo cha "Malkia wa Country Pop".

neg:
Arthur Rimbaud
1891 aligonjeka goti akaona vema kurudi Ufaransa kwa tiba; mguu wake ulikatwa na madaktari lakini sababu ya ugonjwa ilikuwa kansa ya mfupa akafa tar. 10 Novemba 1891 mjini Marseille akiwa na umri wa miaka 37.

neg:
Stephen Black
Stephen Black (1880 - 1931) alikuwa mwandishi wa habari nchini Afrika Kusini. Hasa aliandika tamthiliya, baadhi yao "Love and the Hyphen" (1908). Pia alianzisha jarida moja, jina lake "The Sjambok" (lilitolewa miaka mitatu tu, 1929-1931).

neg:
Bimbo Odukoya
Abimbola Rosemary "Bimbo" Odukoya (nee Abimbola Rosemary Williams) (12 Septemba 1960 - 11 Desemba 2005) alikuwa mchungaji kutoka Nigeria na mhubiri wa runinga ambaye alikuwa ameolewa na mwanzilishi wa Kanisa la chemchemi ya uzima, Taiwo Odukoya.
Odukoya, mara nyingi aliitwa "Mchungaji Bims," alipokea zaidi ya tuzo 60 kitaifa na kimataifa kwa mchango wake wa ujenzi wa taifa, maendeleo ya nchi yake, Nigeria, na kanda ndogo ya Afrika Magharibi, na kwa uongozi kama mwanamke wa kiwango cha maadili na mfano wa kuigwa na wengi Kma mwandishi, mwinjilisti wa runinga maaarufu, msemaji katika mikutano ya kiwango cha juu,mshauriwa vijana na mshauri wa ndoa, alikuwa mmoja wa watu kadhaa waliochaguliwa kwa Samsung kuwakilisha Nigeria katika kubeba mwenge wa Olimpiki mjini Athens, Ugiriki katika 2004 Olympic Games.

neg:
Tshimanga Assosa
Baadaye Negro Success kiongozi wake kufariki Bavon Marie Marie kwa ajali ya gari, bendi hiyo iliteteleka na hatimaye ikafa. Mwaka 1974 Assosa alikutana na Nyboma Mwandido na kumueleza kwamba anatakiwa na mmiliki wa Bendi ya Lipua Lipua, aliyejulikana kwa jina Kiamuangana Mateta Wazo la Mbongo "Verckies". Alipofika huko alitakiwa kujaribu kuimba sauti ya Pepe Kalle, ambaye alikuwa amekwisha ondoka. Hata hivyo, hakujua ujasiri aliupata wapi siku hiyo pale alipomtamkia mmiliki huyo kwamba hayuko tayari kuimba sauti ya mtu, bali aachiwe aimbe sauti yake halisi ambayo baadaye uongozi ulimkubali.

neg:
Jackson Pollock
Pollock alikufa akiwa na umri wa miaka 44 katika ajali ya gari moja ya pombe wakati akiendesha gari.

neg:
Steve Buscemi
Steven Vincent "Steve" Buscemi (amezaliwa tar. 13 Desemba 1957) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini.

neg:
Joshua Nkomo
Yaani, “ nilitegemea kuwa wataibua habari za kipumbavu juu ya kuondoka kwangu.,… watu wataamini chochote kama wameamini hayo” na kuongeza kuwa “hakuna kitu katika maisha yangu kilichoandakiwa kwa ajili ya kushtakiwa katika mikono ya serikali ya waafrika weusi.
Baada ya amuaji ya kinyama katika Gukurahundi ya mwaka 1987, Nkomo hatimaye akakubali chama cha ZAPU kuingia katika chama cha ZANU, na kusababisha kuotkea kwa chama cha ZANU-PF na kuiacha nchi ya Zimbabwe kama nchi iliyo katika mfumo wa chama kimoja. Jambo lililosababisha baadhi ya watu wa kabila la Ndebele kumlaumu Nkomo kwa kuwauza kwa chama cha kigine.
Lakini idadi ya watu wa kabila la Ndebele, walikuwa wachache kiasi cha kushindwa kutoa pingamizi lenye nguvuwakati wa kuunganishwa kwa vyama hivyo viwili. Katika hali ya kutokuwa na nguvu, na afya yake kuzidi kudorora hata ushawishi wake ukashindwa kuwa na mshiko na hivyo kufa
Alipoulizwa katika maisha yake, kuwa kwa nini aliruhusu haya yote yatokee, alimwambia mwana historia kuwa Eliaki Sibanda kuwa, alifanya hivyo ili kusitisha mauaji ya watu wa kabila la Ndebele (ambao walikuwa wakiunga mkono chama chake) na ya wanasiasa wa chama cha ZAPU na wanaharakati ambao walikuwa wakilengwa na vyombo vya usalama vya Zimbabwe tangu mwaka 1982, alisema “Mugabe and his Shona henchmen have always sought the extermination of the Ndebele," yaani “Mugabe na Washona wake walitaka kufanya ukatili kwa Wandebele” alisema
Nkomo amekuwa si muumini mzuri wa kanisa la kimeshenari katika sehemu kubwa ya maisha yake, alibadilisha dini na kuwa Mkatoliki Roman Catholicism mwaka 1999, muda mfupi baada ya kufariki kwa saratani ya kibofu yaani prostate cancer tarehe 01/07/1999 akiwa na umri wa mika 82, katika hospitali ya Parirenyatwa katika jimbo la Harare

neg:
Victoria Beckham
Victoria Caroline Beckham (amezaliwa tar. 17 Aprili 1974) ni mwimbaji na msanifu mavazi kutoka nchini Uingereza. Anafahamika sana kwa kuwa kama mmoja kati ya wanakundi la wasichana waimbao muziki wa pop la Spice Girls. Pia, anafahamika zaidi kwa vile kaolewa na mchezaji soka la kulipwa huko nchini Uingereza - David Beckham, ambaye pia mwanasoka mashuhuri kabisa. Jina lake la utani ni Posh Spice, kwa sababu anapenda kuvaa nguo zinazimpendezesha kwake.

neg:
Mzee Small
Said Ngamba au Mzee Small (amezaliwa mw. 1955 - 2014) alikuwa msanii wa maigizo na vichekesho kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anaaminika zaidi kuwa mmoja wa wasanii wakongwe kwa nchi ya Tanzania, hasa katika fani ya uchekeshaji ambayo sasa inachezwa zaidi na vijana.
Kwa historia fupi ya maisha yake, Mzee Small alizaliwa mwaka 1955 na kupata elimu yake ya msingi katika shule ya Mingumbi huko Kilwa mkoani Pwani.
Mbali na kuwa mkongwe, pia Mzee Small kila unapozungumza naye huwa na kawaida ya kujitamba kuwa yeye ndiye msanii wa kwanza kabisa Tanzania Bara kuchekesha katika luninga.

neg:
Cuban Marimba Band
Watu wakakesha na marehemu. Kesho yake hali ilizidi kuwa ngumu wakati wa kusindikiza maiti kwenda makaburini ilikuwa kama kila mtu alikuwa akitaka japo abebe kidogo jeneza, hadi ikalazimu FFU wawepo kuleta amani. Jeneza la Salum liliweza kubebwa kutoka Nunge nyumbani kwa mama yake hadi Msamvu kwenye eneo alipozikwa, watu wakiwa wamejipanga mstari mrefu, hakukutumiwa gari.
Aliyeichukua bendi na kuiendeleza alikuwa Juma Kilaza. Kilaza aliiendeleza vizuri kwa kutunga mamia ya nyimbo yaliyofurahisha sana watu miaka ya 60 na 70. Morogoro ulikuwa mji uliosifika kwa muziki, huku kukiwa na Mbaraka Mwinshehe na Morogoro Jazz Band, na huku Juma Kilaza na Cuban Marimba. Kuna watu walikuwa wakihamia Morogoro wikiendi na kurudi Dar siku ya Jumatatu asubuhi.

neg:
Kenneth Kaunda
Kenneth David Kaunda, anafahamika zaidi kama KK (amezaliwa tar. 28 Aprili 1924) alikuwa Rais wa wa kwanza kwa nchi ya Zambia. Alitumikia taifa hilo kuanzia mnamo mwaka wa 1964 hadi 1991.

neg:
Patrick Balisidya
Vyombo alivyotumia katika maonyesho haya vilimsumbua akili mpaka alipofariki, kwani muda mchache kabla ya Festac, wakati huo serikali ikiwa imeshamtaarifu kuwa ndiye atakuwa mwakilishi wa Tanzania, vyombo vyake vyote vilihalibika katika ajali ya gari. Serikali ilikuwa imenunua vyombo vipya kwa ajili ya bendi yake ya Wizara ya Utamaduni wakati huo, ambavyo siku zote Balisdya alisema aliambiwa ni vyake baada ya maonyesho. Aliporudi kutoka Nigeria Kiongozi mwingine wa serikali aliamuliwa arudishe hivyo vyombo virudishwe serikalini na kwa kitendo kile kutangaza kifo cha Afro70.

neg:
Robert Wangila
Wangila alikufa kutokana na majeraha aliyopata mwaka 1994 wakati alikuwa anapambana na David Gonzales katika mji mkuu wa Las Vegas. Wangila alikuwa amepigwa vibaya sana na alikuwa kwa hali mbaya kana kwamba refaro Joe Cortez alisimamisha mechi na kumpa Gonzales ushindi, licha ya Wangila kupinga sana. Baada ya mechi, Wangila alipoteza fahamu na kuzirai katika chumba chake cha kubadilisha. Hatimaye alitangazwa amekufa baada ya masaa thelathini na sita.

neg:
Oliver Mtukudzi
Oliver "Tuku" Mtukudzi (amezaliwa mnamo 22 Septemba 1952 mjini Highfield, Harare) ni mwanamuziki wa Kizimbabwe. Oliver ni miongoni mwa wanamuziki walio maarufu kwa muda mrefu sana katika nchi hiyo ya Zimbabwe. Na alianza shughuli za muziki kunako miaka ya 1977 pale alipojiunga na bendi ya "Wagon Wheels", ambayo pia alikuwemo na mwanamuziki wa zamani Bw. Thomas Mapfumo.

neg:
Stefano Nemanja
Stefano Nemanja (kwa Kiserbokroatia: Стефан Немања, stêfaːn ně̞maɲa; Ribnica, 1113 hivi – Monasteri ya Hilandar, 13 Februari 1199) alikuwa mtemi ("Veliki Župan") wa Serbia miaka 1166 - 1196.

neg:
Mbegha
Mzee Mbegha alipongojeka alikaa pamoja na wazee 5 pekee waliomtunza siku tatu hadi alipoaga dunia. Hao wazee hawakutangaza kifo chake waliendelea kuandaa mazishi na ufuasi wake kimyakimya. Walituma ujumbe kwa Buge - Simba aje haraka babake ni mgonjwa. Mbegha alizikwa katika kaburi ndani ya ngozi ya ng'ombe dume mweusi pamoja na paka mweusi. Buga alipofika alitangazwa mara moja kuwa mwene mpya.

neg:
Les Wanyika
Les Wanyika ilikuwa bendi maarufu sana nchini Kenya naTanzania na wanachama wake walikiishi nchini Kenya. Iliamzishwa mwaka wa 1978 pale mpiga gitaa Omar Shabani, mpaza sauti Tom Malanga na wanachama wengine wa bendi ya Simba Wanyika. John Ngereza na Issa Juma walijiunga nao baadaye. Les Wanyika waliimba nyimbo nyingi maarufu sana,lakini walikumbukwa sana kwa nyimbo zao za mwaka wa 1979 "Sina Makosa" na "Paulina" . Issa Juma aliihama bendi hii baadaye ili kuendeleza shughuli zake zingine za kimuziki. Kundi hili liliendelea mpaka Omar Shabani alipofariki mwaka wa 1998. John Ngereza alikufa miaka miwili baadaye.
Uanzilishi na Historia:
Mwaka wa 1971, ndugu wawili kutoka pwani ya mkoa wa Tanga, Tanzania, Wilson Kinyonga na George walianzisha bendi waliyoiita Simba Wanyika, tafsiri ya Kiingereza kumaanisha "Savannah Lions." Kutokana na hali ya ngumu ya kiuchumi nchini {1}Tanzania{/1} katika miaka za 70 ambayo, wengi wa wasanii wa muziki wakati huo walihamia nchini Kenya na nchi nyingine jirani katika hali ya kutafuta majani mabichi. Si ajabu kwamba baadhi ya wasanii hao walichukua uraia wa nchi hizo.
Wakati huo, usafiri kati ya nchi hizi mbili ulirahisishwa na kuweko kwa jumuiya ya Afrika Mashariki, na mkataba wa maelewano miongoni mwa Kenya, Uganda na Tanzania. Baada ya kusambaratika kwa jamuia hiyo mwaka wa 1977, kuvuka mpakani ilikuwa vigumu, hivyo uanzishwaji wa makao ya kudumu nchini Kenya na kundi hili. Bendi hii ilipoendeleo na kukua, bendi kadhaa zilijitoa , lakini mashuhuri ilikuwa ni Les Wanyika.
Ni jambo moja kwa msanii kuhamia nchi nyingine katika kutafuta lisho bora na lingine kabisa kwa nchi kutoa madai ya uongo ya kumiliki baadhi ya wasanii ambao ni wahamiaji wa nchi nyingine kwa lengo la kujionyesha na kujitakia umaarufu. Hiyo inaweza kusemwa kutokana na wimbo wa Malaika ambao asili yake ni mchora vibonzo wa nchi ya Tanzania, Geofrey "Gado" Mwampembwa ambaye ni Mtanzania anayefanya kazi katika gazeti la Nation nchini Kenya na eneo la jumla la mlima Kilimanjaro. Wakenya wamekuwa vizuri sana katika taaluma hii.
Katika bendi ya Les Wanyika, wanachama wa kikundi walijumuisha pamoja Watanzania na Wakenya. Wanachama maarufu John Ngereza, Issa Juma na Omar Shabani walikuwa wote kutoka Tanzania, na Tom Malanga kutoka Kenya. Bendi hii ilikuwa na makao ya kudumu mjini Nairobi, walikotumbuiza katika vilabu vya starehe na mahoteli mbalimbali. Wengi wa wanachama wa kundi hili aidha walikufa au wameathirika na ukongwe.
Mwaka wa 2006,lilianzishwa upya na watu wengine

neg:
Steve Jobs
Steve Jobs (24 Februari 1955 – 5 Oktoba 2011) alikuwa mvumbuzi wa Marekani na mfanyabiashara aliyetambuliwa sana kama mwanzilishi mwenye kipaji cha haiba ya zama za kompyuta ya kibinafsi. Alikuwa mwanzilishi, mwenyekiti, na afisa mtendaji mkuu wa Apple Inc. Awali alikuwa mtendaji mkuu wa kampuni ya filamu ya Pixar; Mnamo mwaka wa 2006, Jobs mwanachama wa bodi ya wakurugenzi wa Kampuni ya Walt Disney katika 2006, kutokana na ununuzi wa Pixar na Disney.
Katika miaka ya 1970, Jobs -pamoja na Apple mwanzilishi Steve Wozniak, Mike Markkula na wengine-Waliungana kubuni, kuunda ,na kuuza Kompyuta ya kibinafsi iliyokuwa na mafanikio, Apple II mfululizo. Katika miaka ya 1980, Jobs alikuwa kati ya kwanza kuona uwezekano wa biashara ya 'mouse' , ambayo ilisababisha kuundwa kwa Lisa na Apple,na Macintosh mwaka mmoja baadaye. Baada ya kupoteza kugombea madaraka na bodi ya wakurugenzi katika 1985, Jobs alitoka Kampuni ya Apple na kuanzisha Kapuni ya NEXT,Kampuni ya kompyuta inayohusika kimaalumu katika masoko ya elimu ya juu na biashara.

neg:
Kwame Nkrumah
Nkrumah alishindwa kurudi. Kwa miaka kadhaa alikaa Guinea. Baada ya kugonjeka alihamia kwa tiba huko Romania alipoaga dunia mwaka 1972.

neg:
Bob Marley
Baadhi ya vibao vyake vikali ni pamoja na "I Shot the Sheriff", "No Woman, No Cry", "Could You Be Loved", "Stir It Up", "Jamming", "Redemption Song", "One Love" na, "Three Little Birds". Albamu za studio ambazo ni maarufu kuliko ni ile iliyoitwa "Legend", ambayo pia ina jumlisha vibao vyake vikali. Bob Marley alikufa tar. 11 ya mwezi wa Mei 1981, katika hospitali ya Cedars of Lebanon Hospital huko mjini Miami, Florida, kwa tatizo la melanoma (kansa ya ngozi).

neg:
Ja Rule
Jeffrey Atkins (amezaliwa tar. 29 Februari, 1976), anafahamika kwa jina lake la kisanii Ja Rule, ni rapa kutoka nchini Marekani, mwimbaji, na vilevile mwigizaji kutoka mjini Queens, New York.

neg:
Stanley Kubrick
Stanley Kubrick (26 Julai 1928 - 7 Machi 1999) alikuwa mwongozaji wa filamu wa Kimarekani. Kubrick anafikiriwa kuwa mmoja kati ya waongozaji filamu wakubwa wa karne ya 20.

neg:
Steven Nzonzi
Steven N'Kemboanza Mike Nzonzi (alizaliwa tarehe 15 Desemba 1988) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza kama kiungo mkabaji wa klabu ya Hispania Sevilla na timu ya taifa ya Ufaransa.

neg:
Elizabeth Chijumba
Elizabeth Chijumba (maarufu kwa jina la "Nikita"; pia akijulikana kama "Fathia Chijumba", jina alilobadili baada ya kufunga ndoa na msanii mwenzake Khlafan maarufu kwa jina la Kevin ; alizaliwa 1982) ni mwanamke Mtanzania mwigizaji wa filamu za mapigano, pia mwandishi na mwongozaji wa filamu.

neg:
Flora Nwapa
Flora Nwapa aliaga dunia mnamo 16 Oktoba 1993 katika hospitali mjini Enugu, Nigeria kutokana na kifua kikuu akiwa na umri wa miaka 62

neg:
Judi Dench
Dench na mume wake wamecheza pamoja katika filamu kadhaa, ikiwa pamoja na ucheshi wa Kiingereza wa Esmonde and Larbey, "A Fine Romance" (1981–84). Michael Williams alikuwa kwa matatizo ya kansa ya mapafu mnamo 2001, akiwa na umri wa miaka ipatayo 65.

neg:
Leo Tolstoy
Mwaka 1910 alikufa kutokana na kifua kikuu akiwa na umri wa miaka 82.

neg:
I Wonder If Heaven Got a Ghetto
Kwenye muziki wa video, taswara ya kwanza ya kamera ineonesha mtu akielezea mawazo na mitazamo ya Shakur. Baada ya kupigwa risasi, ameanguakia kwenye jumba la Masista lililoitwa Rukahs ('Rukahs' ni 'Shakur' imeandikwa kinyumenyume), huko mjini New Mexico. Leseni ya bamba la gari ambalo Shakur ameingia na mzee linasoma "61671", ambapo inataja tarehe ya kuzaliwa kwa Shakur mnamo 16 Juni 1971. Chumba alichoingia na msichana ni namba 7. Saa iliyokuwa kwa nyuma inaishia 4:03, ni muda rasmi aliokufa Shakur. Mwishoni kabisa, ameenda kwa Amaru Diner, Amaru likiwa jina lake la kati.

neg:
Fransisko Caracciolo
Aliamua kutawa alipokuwa na umri wa miaka 22, kisha kupatwa na maradhi ya ngozi yaliyodhaniwa kuwa ukoma, ugonjwa usiotibika wakati huo. Hapo aliweka nadhiri ya kumtumikia Mungu na watu maisha yake yote kama atapona.

neg:
Mbwa Mkubwa (kundinyota)
Mbwa Mkubwa ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Canis Maior. Kifupi chake rasmi ni 'CMa'.
Nyota angavu zaidi ni Shira (α Alfa Canis Maioris) inayojulikana pia kwa jina la kimataifa ya . Hii pia ni nyota angavu zaidi kushinda nyota zote kwenye anga ikiwa na mwangaza unaoonekana wa -1.4 mag na umbali wake na dunia ni miaka ya nuru 8.6 (parseki 2.64)

neg:
Will Smith
Willard Christopher "Will" Smith, Jr. (amezaliwa tar. 25 Septemba 1968) ni mwigizaji, mtayarishaji wa filamu, na rapa kutoka nchini Marekani. Amefurahia sana mafanikio yake ya kimuziki, televisheni na filamu. Gazeti la "Newsweek" limemwita mwigizaji mwenye uwezo mkubwa kabisa duniani. Smith amewahi kushindanishwa kwenye tuzo za Golden Globe mara nne, Academy Awards mara mbili, na ameshinda matuzo kede-kede ya Grammys.

neg:
Mzee Majuto
Alhaji Amri Athumani (alijulikana sana kwa jina la King Majuto na pia Mzee Majuto; Tanga, (1 Agosti 1948 - Dar es Salaam, 8 Agosti 2018) alikuwa mwigizaji, mwongozaji, mwandishi wa muswada na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Tanzania.

neg:
A Point of No Return
"A Point of No Return" ni jina la filamu iliyotoka 2008 kutoka nchini Tanzania. Filamu inachezwa na Steven Kanumba , Wema Sepetu , Mahsein Awadh , Asha Jumbe , Leyla Ismael , Charles Magari , Anne Constantine (Waridi). Filamu imeongozwa na Mtitu Game na kutayarishwa na Mtitu akiwa na Steven Kanumba. Huku hadithi ikiwa utunzi wa Mtitu Game. Filamu inaelezea usaliti na mateso yanatokea ndani ya ndoa. Hii ni filamu ya kwanza kuchezwa na Miss Tanzania wa zamani Bi. Wema Sepetu.

neg:
Steve Biko
Steve Bantu Biko (18 Desemba 1946 – 12 Septemba 1977) alikuwa akifahamika kama mwanaharakati anayepiga vita dhidi ya ubaguzi wa rangi nchini Afrika Kusini, mnamo miaka ya 1960 na 1970.

neg:
Mbosso
Mbwana Yusuph Kilungi (amezaliwa 3 Oktoba,1991) ni jina la mwimbaji, mtunzi na mwanamuziki maarufu kutoka nchini Tanzania - ambaye anajulikana kwa jina lake la kisanii kama Mbosso. Umaarufu ulianza kujulikana akiwa na kundi zima la Yamoto Band ambalo ndani yake kuliwa na Aslay, Beka Flavour, Enock Bella na Mbosso. Kwa pamoja walikuwa wanaunda Yamoto Band chini ya Mkubwa Fella na Wanawe. Jina la Mkubwa na Wanawe lilikuwa na hadi sasa bado lipo hivyo hivyo kama Mkubwa na Wanawe. Ndani ya mkubwa na Wanawe kuna vipaji mbalimbali.

neg:
Bi Kidude
Bi Kidude ni gwiji wa muziki katika Bara la Afrika. Jina lake halisi ni Fatuma binti Baraka. (Mwaka aliozaliwa haujulikani ila anakisiwa kuwa na umri wa miaka 102. amefariki 17 Aprili 2013, Bubu Zanzibar). Bi Kidude ni msanii mkongwe na mahiri sana katika fani ya muziki wa mwambao ambao hujulikana kwa jina la Taarabu. Muziki huu ambao ni mchanganyiko wa muziki toka nchi za Kiarabu na vionjo vya muziki wa Kiafrika umekita sana katika mwambao wa Afrika Mashariki yaani Zanzibar, Mombasa, Lamu na kwingineko.

neg:
Omari Kungubaya
Wakati wa enzi zake alitunga nyimbo nyingi sana, lakini alisema kwamba, katika miaka 47 akiwa kwenye jukwaa la muziki hakunufaika na chochote zaidi ya kuishia kutumbuiza vilabuni!
Hata hivyo, aliitaka serikali kuweka utaratibu mzuri wa kuwajali wasanii wa zamani kwa kuwaenzi na ikibidi iwekwe siku maalum ya kuwakumbuka wakongwe wa zamani na kazi zao.
Aidha, alisema kwa kuwa Sheria ya Haki Miliki imekwisha pitishwa na serikali, basi ni vyema hata wasanii wa zamani wafikiriwe kupewe chochote na Radio Tanzania kutokana na kazi zao zilizohifadhiwa huko, ambazo sasa RTD (TBC Taifa) imekuwa ikiziuza.
Mzee Omari Kungubaya alifariki 20 Oktoba 2016 nyumbani kwake Njeteni, Mbezi ya Kimara na kuzikwa hukohuko, baada ya afya yake kuwa si nzuri kwa muda mrefu. Msiba ulifanyika hukohuko kwake Njeteni, Mbezi ya Kimara.
 Wakati umewadiwa

neg:
DJ Premier
Christopher Edward Martin (amezaliwa tar. 21 Machi 1966) ni mtayarishaji wa rekodi na DJ kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama DJ Premier, na mtengenezaji wa muziki wa kundi la watu wawili Gang Starr, akiwa pamoja na rapa/mwimbaji Guru.

neg:
Elizabeth Michael
Alianza kuigiza Akiwa na Umri wa miaka mitano mnamo mwaka 2000.Baadae Alijiunga na kikundi cha Sanaa Kaole Group ambapo alikuwa pamoja na Steven Kanumba,Vincent Kigosi ,Mwanaidi Suka na wengine wengi ambapo aliigiza tamthliya nyingi za runinga kama vile "Gharika","Taswira","Zizimo " na mengine mengi ambapo alikuwa akitumia jina la Lulu ambalo limekuwa maarufu mpaka leo.

neg:
Sergio Corbucci
Sergio Corbucci (6 Desemba mwaka 1927 - 1 Desemba mwaka 1990) alikuwa mwongozaji wa filamu wa kitaliano. Filamu zake nyingi zilikuwa na watu mafedhuri, kisha bado ni filamu zenye maarifa ya juu. Sergio alifahamika zaidi katika filamu za western ya Italia, maarufu kama spaghetti westerns.

neg:
Johari
Johari (Blandina Changula) na Mainda (Mwanaidi Suka) ni marafiki waliokuwa pamoja na kusoma pamoja, wakiwa shuleni.
Kanumba anatokea kumpenda Johari na kumbembeleza awe mpenzi wake ambaye Johari anaona Kanumba hamfai kwani alikuwa anampenda bwana mwingine (Ray-Vincent Kigosi) ambaye alikuwa mtu mkubwa mwenye kazi yake na uwezo pia, bila kutambua kuwa Ray anatumia pesa zake kuwaghilimu wasichana tofauti na kutoka nao kimapenzi ambao wanamuambukiza maradhi ya ukimwi.


query: Ni mwanasayansi yupi wa kwanza kugundua kuhusu atomi?

pos:
Kiini cha atomu
Kuwepo kwa kiini ndani ya atomu kulitambuliwa mwaka 1911 na Ernest Rutherford aliyefanya majaribio ya kufyatulia mnururisho wa alfa dhidi ya bati nyembamba ya dhahabu. Yeye alionyesha kuwa atomu zenye chaji chanya zilizotawanya katika kuta zake kama vile alivyofikiri J. J.Thompson zisingeweza kubadili njia kwa nyuzi ndogo. Mabadiliko makubwa ya uelekeo ya chembe chanya yangeweza kutokea kama kungekuwa na mkusanyiko mdogo ndani ya atomu. Rutherford alionyesha kwa kutumia dhahabu kuwa ndani ya atomu kulikuwa na mkusanyiko wa chaji uliosababisha yote hayo. Alisema ungekuwa ndani ya tufe au mpira wenye nusu kipenyo kisichozidi mita 3.2 × 10. Kwa atomu nyingine zilizokuwa nyepesi zaidi ya dhahabu, nusu kipenyo ilipungua hadi kufikia mita 3 × 10.

pos:
Kiini cha atomu
Ugunduzi wa nadharia ya atomu na wa kuwa ndani yake kuna elektroni ulileta maswali mengi ambayo awali hayakupatiwa majibu. Atomu ilijulikana kiumeme kuwa haikuwa na chaji ya aina yoyote, lakini chembe cha elektroni zilizomo ndani ya atomu zilijulikana kuwa na chaji hasi za umeme. Hivyo lazima ndani ya atomu (ambayo haina chaji) kutakuwa na chaji aina nyingine (ambayo ni lazima iwe chaji chanya) ambayo inaletwa uwiano sawa wa kuifanya atomu kwa jumla kutokuwa na chaji. Fumbo gumu zaidi lilikuwa ni kwa namna gani hizo aina mbili za chaji zinaweza kuwa zimejipanga ndani ya atomu.
Mawazo ya kwanza kabisa kuhusu muundo wa atomu yalitoka kwa J.J. Thomson. Mwanasayansi huyu alipendekeza kuwa atomu ni kama mpira ambao katika kuta zake una chaji chanya zenye ukubwa sawa na zile za hasi ambazo zinaelea ndani ya mpira. Hii ina maana kama utaweza kufikiria kuweza kuingiza mkono katika atomu na kama una bahati unaweza kutoa elektroni ndani ya atomu.

neg:
Kiini cha atomu
Ilikuwa imejulika kuwa chaji chanya, zinazoifanya atomu kutokuwa na chaji hata kama kuna chaji za elektroni, zilikuwa zinapatikana ndani ya nyukliasi. Hivyo hizi chaji ndani ya nyukliasi ziliaminika kutoka ndani ya chembechembe zilizokuja kufahamika kama protoni. Kwa kuwa atomu haina chaji, basi chaji ya protoni ni sawa kabisa na ile ya elektroni isipokuwa yenyewe ni chanya na ile ya elektroni ni hasi.

neg:
Antoine Lavoisier
Alikuwa mwanasayansi wa kwanza kutambua na kutaja mambo ya hidrojeni na oksijeni.

neg:
John Douglas Cockcroft
John Douglas Cockcroft (27 Mei 1897 – 18 Septemba 1967) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza kiini cha atomu. Mwaka wa 1948 alipewa cheo cha "Sir". Mwaka wa 1951, pamoja na Ernest Walton alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Uzalishaji mkubwa wa kemikali ulikuwa mojawapo ya maendelo muhimu wakati wa Mapinduzi ya Viwandani. Ya kwanza kati yao ikiwemo uzalishaji wa asidi sulfuriki kupitia mchakato wa chumba cha risasi iliyovumbuliwa na Muingereza John Roebuck (mwenziwe wa kwanza wa James Watt) mnamo mwaka wa 1746. Aliweza kuongeza pakubwa kiwango cha utengenezaji kwa kuondoa mitungi ghali ya vioo iliyotumika hapo awali na vyumba vikubwa, na ambavyo havikuwa ghali vilivyoundwa na vipande vya risasi. Badala ya kutengeneza kiasi kidogo kila wakati, aliweza kutengeneza karibu paundi 100 (kilo 50) katika kila chumba, ongezeko la angalau mara kumi.

neg:
Rudolf Mössbauer
Rudolf Ludwig Mössbauer (amezaliwa 31 Januari 1929) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1961, pamoja na Robert Hofstadter alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Kiini cha atomu
Kwa hali ya kawaida atomu haionyeshi chaji ya umeme. Ina chaji ndani yake kulingana na idadi ya protoni ambazo ni chanya na elektroni ambazo ni hasi. Katika hali ya kawaida idadi yake ni sawa, kwa hiyo chaji zinabatilishana. Lakini kama elektroni zinaondoka katika mzingo elektroni hali inabadilika na atomu huonyesha chaji. Kiini cha atomu peke yake daima kina chaji chanya maana hakina elektroni zilizomo katika mzingo.

neg:
Kiini cha atomu
Ugunduzi wa nadharia ya atomu na wa kuwa ndani yake kuna elektroni ulileta maswali mengi ambayo hayakupatiwa majibu. Atomu ilijulikana kiumeme kuwa haikuwa na chaji ya aina yoyote, lakini chembe cha elektroni zilizomo ndani ya atomu zilijulikana kuwa na chaji hasi za umeme. Hivyo lazima ndani ya atomu (ambayo haina chaji) kutakuwa na chaji aina nyingine (ambayo ni lazima iwe chaji chanya) ambayo inaletwa uwiano sawa wa kuifanya atomu kutokuwa na chaji. Fumbo gumu zaidi lilikuwa ni kwa namna gani hizo aina mbili za chaji zinaweza kuwa zimejipanga ndani ya atomu.

neg:
Kai Siegbahn
Kai Manne Börje Siegbahn (amezaliwa 20 Aprili 1918) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswidi. Alikuwa mtoto wa Karl Manne Siegbahn. Hasa alichunguza mnururisho wa kiini cha atomu. Mwaka wa 1981, pamoja na Nicolaas Bloembergen na Arthur Schawlow alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Kiini cha atomu
Utata huo uliondolewa na James Chadwick mwaka 1932 kwa ugunduzi wa neutroni.
Ilichukua muda mrefu tangu majaribio ya Aston (1919) hadi ugunduzi wa neutron (1932). Sababu iliyopelekea kuwa hivi ni kutokuwepo kwa chaji katika neutroni, hivyo kufanya kuwa vigumu kugundulika kwa kutumia usumaku au umeme.

neg:
Fizikia ya atomu
Fizikia ya atomiki ni tawi la fizikia ambayo linasoma atomi kama mfumo wa pekee wa elektroni na kiini cha atomu. Inashughulika hasa na mpangilio wa elektroni karibu na kiini na taratibu ambazo mipango hii hubadilika. Hii inajumuisha ioni, atomi zisizo na upande na, isipokuwa kama ilivyoelezwa vinginevyo, inaweza kudhani kuwa atomu ya muda ni pamoja na ioni.

neg:
Henry Moseley
Mnamo mwaka wa 1913, alitumia vifaa vya kujitegemea kuthibitisha kwamba kila utambulisho wa elementi ni wa pekee unaotambuliwa na idadi ya protoni iliyo nayo. Ugunduzi wake umefunua misingi ya kweli jedwali la elementi ya mara kwa mara na kuwezeshwa Moseley kutabiri kwa ujasiri kuwepo kwa vipengele vinne vya kemikali katika elementi, vyote vilivyopatikana.

neg:
Nicolaas Bloembergen
Nicolaas Bloembergen (amezaliwa 11 Machi 1920) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Mwaka wa 1958 alikata uraia wa Marekani. Hasa alichunguza mnururisho na usumaku wa kiini cha atomu. Mwaka wa 1981, pamoja na Arthur Schawlow na Kai Siegbahn alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Atomi
Kufuatana na kielezo cha Niels Bohr kiini huzungukwa na mizingo elektroni mbalimbali kama kitunguu. Idadi ya mizingo hutegemeana na idadi ya elektroni au ukubwa wa atomi kwa jumla.

neg:
Toshihide Maskawa
Toshihide Maskawa (amezaliwa 7 Februari, 1940) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2008, pamoja na Makoto Kobayashi na Yoichiro Nambu, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Gustav Hertz
Gustav Ludwig Hertz (22 Julai 1887 – 30 Oktoba 1975) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza sifa za atomu. Pia alivumbua njia fulani ya kutenganisha isotopu. Mwaka wa 1925, pamoja na James Franck alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Kemia
Hii ilileta sayansi ya kujaribu ambayo iliitwa Alkemia. Wanaalkemia waligundua taratibu aina nyingi za kemikali ambazo zilileta maendeleo ya Kemia ya kisasa. Kemia kama vile twaijua leo iligunduliwa na Antoine Lavoisier ambaye alile sheria ya kuhifadhi uzito mwaka wa 1783.

neg:
Nishati ya nyuklia
Otto Hahn na Fritz Strassmann waligundua mwaka 1938 mwatuko nyuklia wa urani. Mwaka 1939 Lise Meitner na Otto Frisch walifaulu kutoa maelezo yake katika nadharia ya fizikia.

neg:
Antoine Lavoisier
Kazi yake ni sehemu muhimu ya historia ya kemia na biolojia. Pia imechangia mwanzo wa nadharia ya atomiki.

neg:
Aage Bohr
Aage Niels Bohr (amezaliwa 28 Februari 1930) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Denmark. Baba yake ni Niels Bohr. Aage hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1975, pamoja na James Rainwater na Ben Mottelson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Fizikia ya nyuklia
Fizikia ya nyuklia ni sehemu ya fizikia ambayo inahusu kiini cha atomu. Kila kitu duniani kimeundwa na atomu, iliyo sehemu ndogo zaidi ya kipengele cha kemikali ambayo bado ina sifa ya kipengele hicho maalumu. Wakati atomu mbili au zaidi zinapoungana zinaunda molekyuli ambayo ni sehemu ndogo ya kampaundi ya kemikali ambayo bado ina sifa za kampaundi maalum. Kuelewa muundo wa atomu ni ufunguo wa masomo kama fizikia, kemia, biolojia n.k.

neg:
Hendrik Antoon Lorentz
Hendrik Antoon Lorentz (18 Julai 1853 – 4 Februari 1928) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Alitafiti nadharia ya elektroni. Pia alichunguza nadharia ya Albert Einstein ("Relativity Theory") na ya kwanta. Mwaka wa 1902, pamoja na Pieter Zeeman alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Tuzo ya Nobel
Tangu mwaka wa 1901 imetolewa kwa watu waliofaulu katika fani zifuatazo: Fizikia, Kemia, Tiba (au Fiziolojia), Fasihi na Amani. Tangu mwaka wa 1969, tuzo ya sita imeongezewa kwa Uchumi. Siku hizi Tuzo ya Nobel ni tuzo ya kimataifa mashuhuri kabisa duniani.
Wanaotuzwa hupokea hati, medali ya dhahabu na kiasi cha pesa cha takriban € milioni 1,2 (kinategemea mapato ya riba kutokana na mfuko wa fedha iliyotengwa kwa kusudi hii na Alfred Nobel). Maazimio kuhusu tuzo za kila mwaka hutolewa kufuatana na wasia wa Alfred Nobel na kamati zifuatazo:
 Watu walioshinda Tuzo ya Nobel ni wafuatao:
1901 – Wilhelm Conrad Röntgen (Fizikia), Jacobus Henricus van’t Hoff (Kemia), Emil von Behring (Tiba), Sully Prudhomme (Fasihi), Henri Dunant na Frederic Passy (Amani);
1902 – Hendrik Antoon Lorentz na Pieter Zeeman (Fizikia), Hermann Emil Fischer (Kemia), Ronald Ross (Tiba), Theodor Mommsen (Fasihi), Elie Ducommun na Charles-Albert Gobat (Amani);
1903 – Antoine Henri Becquerel pamoja na Pierre Curie na Marie Curie (Fizikia), Svante Arrhenius (Kemia), Niels Ryberg Finsen (Tiba), Bjornstjerne Bjornson (Fasihi), Randal Cremer (Amani);
1904 – Lord Rayleigh (Fizikia), William Ramsay (Kemia), Ivan Pavlov (Tiba), Frederic Mistral na Jose Echegaray y Eizaguirre (Fasihi), Taasisi ya Haki ya Kimataifa (Amani);
1905 – Philipp Lenard (Fizikia), Adolf von Baeyer (Kemia), Robert Koch (Tiba), Henryk Sienkiewicz (Fasihi), Bertha von Suttner (Amani);

neg:
Erwin Schrödinger
Erwin Schrödinger (12 Agosti 1887 – 4 Januari 1961) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Austria. Hasa alichunguza sifa za mawimbi ndani ya nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1933, pamoja na Paul Dirac alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Katika mwaka wa 1935, baada mawasiliano na rafikiye binafsi Albert Einstein, alipendekeza majaribio ya fikra ya Schrödinger's cat.

neg:
Guglielmo Marconi
Guglielmo Marconi (25 Aprili 1874 – 20 Julai 1937) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Baadhi ya uchunguzi mwingi, alivumbua njia ya mawasiliano bila waya. Mwaka wa 1909, pamoja na Ferdinand Braun alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Marconi ametajwa mara nyingi kama mvumbuzi wa redio pamoja na Nikola Tesla na Alexander Popov.

neg:
Atomi
Kielelezo cha Ernest Rutherford kinasema kwamba katikati ya atomi kuna kiini chenye sehemu kubwa ya maada ya atomi yote. Kiini cha atomi hufanywa na protoni na neutroni. Atomi za elementi ileile zinaweza kutofautiana katika idadi ya neutron ndani ya kiini na hali hizi tofauti huitwa Isotopy za elementi. Isotopy tofauti ya elementi moja zinapangwa kwenye nafasi ileile ya jedwali la elementi. Isotopy kadhaa si thabiti lakini [nururifu] yaani zinaweza kutoa vyembe au nururisho na kuhamia elementi nyingine.

neg:
Johannes Hans Daniel Jensen
Johannes Hans Daniel Jensen (25 Juni 1907 – 11 Februari 1973) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1963, pamoja na Maria Goeppert-Mayer na Eugene Wigner alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Val Fitch
Val Logsdon Fitch (amezaliwa 10 Machi 1923) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu na uhusiano wake na wakati. Mwaka wa 1980, pamoja na James Cronin alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Bertram Brockhouse
Bertram Brockhouse (15 Julai 1918 - 13 Oktoba 2003) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Kanada. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1994, pamoja na Clifford Shull alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Eugene Wigner
Eugene Paul Wigner (17 Novemba 1902 – 1 Januari 1995) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa nchi wa Hungaria na jina "Jenó Pál Wigner". Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1963, pamoja na Johannes Hans Daniel Jensen na Maria Goeppert-Mayer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
George Simon Ohm
Kama mwalimu wa shule, Ohm alianza utafiti wake na kiini kipya cha electrochemical, kilichopangwa na mwanasayansi wa Italia Alessandro Volta.

neg:
Henry Kendall
Henry Way Kendall (9 Desemba 1926 – 15 Februari 1999) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza atomu na mfumo wake. Mwaka wa 1990, pamoja na Jerome Friedman na Richard Taylor alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Peter Higgs
Peter Ware Higgs (amezaliwa 29 Mei, 1929) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2013, pamoja na Francois Englert, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Fizikia
Walipendekeza kwamba lazima mawazo yathibitishwe na sababu makini na uoni na nyingi katika nadharia zao zilithibitishwa kwa mafanikio makubwa katika majaribio mbalimbali, kwa mfano, nadharia ya atomi ilijulikana kuwa sahihi takribani miaka 2000 baada ya kupendekezwa kwa mara ya kwanza na Leucippus na mwanafunzi wake Democritus.

neg:
Kemia
Ugunduzi wa radhi za Kemikali ina historia ndefu ya uedelezaji wa jedwali iliopagwa kwa ufumbuzi wa Dmitri Mendeleev. Tuzo ya Nobel ya Kemia ilioanzwa mwaka wa 1901, ina historia jema kuhusu uvumbuzi wa kemia miaka 100 iliopita.

neg:
Otto Stern
Otto Stern (17 Februari 1888 – 17 Agosti 1969) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Wakati wa utawala wa Adolf Hitler alihamia Marekani. Hasa alichunguza usumaku wa atomu. Mwaka wa 1943 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Niels Bohr
Niels Henrik David Bohr (7 Oktoba 1885 – 18 Novemba 1962) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Denmark. Hasa alichunguza nadharia za atomu na kwanta. Mwaka wa 1922 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Mwana wake ni mwanafizikia Aage Bohr.

neg:
Unururifu
Kuna pia hali za elementi kadhaa ambazo kwa kawaida ni thabiti lakini baada ya kupokea nyutroni ya nyongeza zinakuwa nururifu. Kwa mfano kaboni ya kawaida inayoitwa C ni thabiti. Lakini kuna pia kiwango kidogo cha C ambayo si thabiti, ni nururifu; hali hii huitwa isotopi cha kaboni. Kaboni ya C inatengenezwa mfululizo katika tabaka za juu ya angahewa ya dunia ambako atomu za nitrojeni zinagongwa na miale ya jua na kupotewa na nyutroni; hizi nyutroni zinaweza kugongana tena na atomi ya nitrojeni na kujiunganisha nayo na hivyo kuunda atomi ya C.
Tabia hii ya unururifu ilitambuliwa mara ya kwanza na Antoine Henri Becquerel mwaka 1896, halafu ni Marie Curie na Pierre Curie waliotunga neno "radioactivity" (=unururifu) kwa tabia hii. Wote watatu walipokea Tuzo ya Nobel ya Fizikia kwa kazi hii mwaka 1903.

neg:
Yoichiro Nambu
Yoichiro Nambu (amezaliwa 18 Januari, 1921) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Japani aliyehamia Marekani baadaye na kukata uraia wa Marekani mwaka wa 1970. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2008, pamoja na Makoto Kobayashi na Toshihide Maskawa, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Vitali Ginzburg
Vitali Lazarevich Ginzburg (4 Oktoba, 1916 - 8 Novemba, 2009) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza usumaku na mionzi kutoka nyota. Mwaka wa 2003, pamoja na Alexei Abrikosov na Anthony Leggett, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Nishati ya nyuklia
Majaribio ya kwanza ya kugundua unururifu yalitekelezwa mnamo mwaka 1890 na Antoine Henri Becquerel, Marie Curie na Pierre Curie na wengine.

neg:
Otto Hahn
Otto Hahn (8 Machi 1879 – 28 Julai 1968) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa kugundua mpasuko wa kinyuklia. Mwaka wa 1944 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Alexander Stephanovich Popov
Alexander Stephanovich Popov (16 Machi [O.S. 4 Machi] 1859 - 13 Januari [O.S. 31 Desemba 1905] 1906) alikuwa mwanafizikia wa Urusi ambaye kwa mara ya kwanza alionyesha jinsi ya kutumia mawimbi ya umeme (redio), ingawa hakuomba leseni ya uvumbuzi wake.

neg:
Lord Rayleigh
Lord Rayleigh (12 Novemba 1842 – 30 Juni 1919) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa John William Strutt. Baadhi ya utafiti mwingine aligundua elementi ya agoni. Mwaka wa 1904 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
John Van Vleck
John Hasbrouck Van Vleck (13 Machi 1899 – 27 Oktoba 1980) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu, na usumaku. Mwaka wa 1977, pamoja na Philip Anderson na Nevill Mott alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Metali za udongo alikalini
Mfaransa Antoine Lavoisier alitambua 1789 ya kwamba ardhi hizi hazikuwa "elementi" bali kampaundi. Aliamini ya kwamba msingi wao zilikuwa elementi alizotaja "elementi za udongo" zinazojenga chumvi mablimbali akahisi ya kwamba labda udongo hizi ni oksidi za metali. Hii ilithebitishwa mwaka 1808 na Mwingereza Humphry Davy kwa njia ya elektrolisisi.

neg:
Wolfgang Pauli
Wolfgang Pauli (25 Aprili 1900 – 15 Desemba 1958) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Austria. Hasa alichunguza nadharia ya Albert Einstein ("Relativity Theory") na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1925 alitangaza Kanuni ya Pauli. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Hideki Yukawa
Hideki Yukawa (23 Januari 1907 – 8 Septemba 1981) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujapani. Hasa alichunguza vijipande vya atomu. Mwaka wa 1949 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Steven Chu
Steven Chu (amezaliwa 28 Februari 1948) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani akiwa na asili ya Kichina. Hasa alichunguza atomu kupitia kwa mionzi ya leza. Mwaka wa 1997, pamoja na Claude Cohen-Tannoudji na William Phillips alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Tarehe 21 Januari 2009 ameteuliwa kuwa Waziri wa Nishati katika serikali ya Rais Barack Obama.

neg:
Antoine Henri Becquerel
Antoine Henri Becquerel (15 Desemba 1852 – 25 Agosti 1908) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Mwaka wa 1896 aligundua mionzi nururishi. Mwaka wa 1903, pamoja na Pierre Curie na Marie Curie alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Chaji ya umeme
Kila kitu hujengwa kwa atomi na kila atomi ina chembe ndogo zaidi ndani yake. Kati ya chembe ndogo ndani ya atomi kuna elektroni na protoni zilizo na chaji mbili za kinyume ilhali elektroni huitwa "hasi" na protoni huitwa "chanya". Kila chembe huwa na kizio kimoja cha chaji, ama hasi au chanya. Kwa kawaida kila atomi huwa na idadi ileile ya protoni na elektroni hivi chaji zao zinajibatilishana katika atomi na atomi kwa jumla haionyeshi chaji.

neg:
Nishati ya nyuklia
Kiini cha atomi hufanywa na nyutroni na protoni. Kuna njia ya kupasua atomi hizi: kazi hiyo huitwa mwatuko nyuklia. Wakati wa mwatuko nyuklia nyutroni na protoni zinaachana na kuwa atomi mpya mbili, nyutroni kadhaa zinawekwa huru pamoja na sehemu ya nguvu iliyohitajika hadi sasa kushika chembe zote ndani ya kiini.
Kupasuliwa kwa atomi (mwatuko nyuklia) hutekelezwa kwa kufyatulia neutroni zinazopiga kiini cha atomi na kukipasua. Kazi hii inatekelezwa kwa kutumia tabia nururifu ya urani au plutoni. Urani si elementi imara maana kila baada ya muda fulani atomi moja ya urani inajigawa na kutupa nje sehemu ya chembe za kiini chake, hasa nyutroni. Kama idadi kubwa ya kutosha ya urani inakusanywa mahali pamoja chembe hizo zitagonga kiini kingine cha urani na kusababisha kupasuliwa kwake. Hapo ni tena nyutroni mpya zinazoachishwa katika mazingira na kugongana tena na viini vingine vya atomi za urani na kadhalika. Mmenyuko huo unaendelea. Katika mitambo ya tanuri nyuklia mwatuko huo wa atomi unaongozwa na kuna kiasi fulani tu ya urani kinachoingizwa katika mchakato huo na kinachotokea ni mmenyuko mfululizo unaosimamiwa na kutumiwa kwa kuzalisha joto. Mwendo wa mmenyuko unatawaliwa kwa kuongeza au kupunguza vizuizi vya mata inayozuia mwendo wa nyutroni (kama vile kadimi, boroni au kinywe) kati ya vipande vya urani.

neg:
Raymond Davis
Raymond Davis (14 Oktoba, 1914 - 31 Mei, 2006) alikuwa mwanafizikia na mwamakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mambo ya nyota. Mwaka wa 2002, pamoja na Masatoshi Koshiba na Riccardo Giacconi, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Kiini cha atomu
Baada ya kugundua uwepo wa nyutroni, Dmitri Ivanenko alitunga maelezo ya kiini cha atomu kuwa nyutroni na protoni.

neg:
Kenichi Fukui
Kenichi Fukui (4 Oktoba 1918 – 9 Januari 1998) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Japani. Hasa alichunguza mizunguko ya sehemu za atomu katika athari za kikemia. Mwaka wa 1981, pamoja na Roald Hoffman alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Tuzo ya Nobel
1939 – Ernest Orlando Lawrence (Fizikia), Leopold Ruzicka na Adolf Butenandt (Kemia), Gerhard Domagk (Tiba), Frans Eemil Sillanpää (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);
(1940-42 Tuzo ya Nobel haikutolewa kwa sababu ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia.)
1943 – Otto Stern (Fizikia), Georg von Hevesy (Kemia), Henrik Dam na Edward Doisy (Tiba), (hakuna tuzo kwa Fasihi wala Amani);
1944 – Isidor Rabi (Fizikia), Otto Hahn (Kemia), Joseph Erlanger na Herbert Spencer Gasser (Tiba), Johannes Jensen (Fasihi), Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu (Amani);
1945 – Wolfgang Pauli (Fizikia), Artturi Ilmari Virtanen (Kemia), Alexander Fleming, Ernst Boris Chain na Howard Walter Florey (Tiba), Gabriela Mistral (Fasihi), Cordell Hull (Amani);
1946 – Percy Bridgman (Fizikia), James Sumner, John Howard Northrop na Wendell Stanley (Kemia), Hermann Muller (Tiba), Hermann Hesse (Fasihi), Emily Balch na John Raleigh Mott (Amani);
1947 – Edward Appleton (Fizikia), Robert Robinson (Kemia), Carl na Gerty Cori na Bernardo Houssay (Tiba), Andre Gide (Fasihi), Jumuiya ya Marafiki (‘’Society of Friends’’) (Amani);
1948 – Patrick Blackett (Fizikia), Arne Tiselius (Kemia), Paul Hermann Müller (Tiba), T.S. Eliot (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);
1949 – Hideki Yukawa (Fizikia), William Giauque (Kemia), Walter Hess na Antonio Egas Moniz (Tiba), William Faulkner (Fasihi), John Boyd-Orr (Amani);
1950 – Cecil Frank Powell (Fizikia), Kurt Alder na Otto Diels (Kemia), Philip Hench, Edward Kendall na Tadeus Reichstein (Tiba), Bertrand Russell (Fasihi), Ralph Bunche (Amani);
1951 – John Douglas Cockcroft na Ernest Walton (Fizikia), Edwin McMillan na Glenn Seaborg (Kemia), Max Theiler (Tiba), Par Lagerkvist (Fasihi), Leon Jouhaux (Amani);
1952 – Felix Bloch na Edward Purcell (Fizikia), A.J.P. Martin na R.L.M. Synge (Kemia), Selman Waksman (Tiba), Francois Mauriac (Fasihi), Albert Schweitzer (Amani);

neg:
Mwatuko wa nyuklia
Mwatuko huo unatokea tu kwenye atomu nzito sana, yaani zenye kiini cha atomu kikubwa. Ulitambuliwa mara ya kwanza kwenye atomu za urani.

neg:
Christiaan Huygens
Alikuwa kati ya watu wa kwanza waliofikiri ya kwamba nuru ina tabia ya wimbi. Kutokana na nadharia yake juu ya tabia za nuru aliweza kuboresha umbo la lenzi. Mwaka 1655 alitengeneza darubini iliyoboreshwa na kuchungulia sayari ya Zohali (Saturnus). Alitambua mwezi wa Titan na mwaka uliofuata aliweza kutangaza ya kwamba bangili za Zohali zinafanywa kwa miamba.
Alibuni pia saa makini kushinda saa nyingine za wakati wake.

neg:
Kiini cha atomu
Tungamo la protoni lilikuwa kwa kiasi fulani rahisi kupima kwa kutumia mass spectrograph. Hata hivyo njia hiyo haiwezi kutumika kupima tungamo la neutroni. Badala yake, neutroni ziligongeshwa na chembe nyingine za atomu. Mwendokasi na tungamo za chembe zilizotolewa (emitted) zilipimwa. Kwa kutumia kanuni ya utunzaji wa momentamu (The Law of Conservation Momentum), iliwezekana kukokotoa tungamo la neutroni. Tungamo la neutroni lilibainika kuwa karibu sawa na lile la protoni. Angalia jedwali hapa chini.
Ni muhimu kufahamu kuwa ingawa atomu imeundwa na chembechembe tofauti, yenyewe kwa jumla haina chaji ya aina yoyote. Hii ni kwa sababu atomu zina idadi sawa ya protoni (chaji chanya) na elektroni (chaji hasi). Idadi ya neutroni (haina chaji) katika nyukliasi ya atomu si lazima iwe sawa na idadi ya protoni au elektroni. Tofauti hiyo ya neutroni katika nyukliasi za atomu ya elementi moja hupeleka kuwa na isotopes za elementi.
Elektroni hutembea kuzunguka nyukliasi ya atomu. Ikiwa atomu ina chaji, hii ni kwa sababu imepata (na kuwa na chaji hasi) au imepoteza (na kuwa chaji chanya) elekroni; lakini si kwa sababu idadi yake ya protoni imebadilika.Atkins, P. W. (1990). Physical Chemistry, Oxford University Press, Oxford.Matthews, P. S.C. (1986). Quantum Chemistry of Atoms and Molecules, Cambridge Unversity Press, Cambridge.Matthews, P. (2003). Advanced Chemistry, Cambridge Unversity Press, Cambridge.

neg:
Isidor Rabi
Isidor Isaac Rabi (29 Julai 1898 – 11 Januari 1988) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sifa za atomu. Mwaka wa 1944 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Kemia
"Atomi" ni muungano wa radhi ambazo zimepata sitima ya kuunga kwa kiini (kwa nuklia ya atomi) ambayo ina protoni na niutroni, napia elektroni kadhaa ili kupima nguvu viini vilivyo na stima ya kuunga.

neg:
Hiroshi Amano
Hiroshi Amano (amezaliwa 11 Septemba, 1960) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza dutu za nusu kipitishi na kubuni diodi ya kutoa nuru. Mwaka wa 2014, pamoja na Isamu Akasaki na Shuji Nakamura, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Kiini cha atomu
Ndani ya kila atomu kuna tena chembechembe ndogo zaidi za aina tofauti, ambazo zinatajwa kama nyutroni, protoni na elektroni. Muundo wa atomu ni kiini cha atomu, ambamo sehemu kubwa ya masi yake inapatikana, kikizungukwa na elektroni kadhaa zinazotembea kwa njia zake nje ya kiini.

neg:
Otto Diels
Otto Paul Hermann Diels (23 Januari 1876 – 7 Machi 1954) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza usanisi wa misombo ya kikaboni. Mwaka wa 1950, pamoja na Kurt Alder alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
James Fraser Stoddart
James Fraser Stoddart (amezaliwa 24 Mei 1942) ni mwanakemia kutoka nchi ya Uskoti. Alifanya kazi katika Uskoti, Uingereza, Kanada na tangu mwaka 2002 Marekani. Hasa alichunguza jinsi molekuli kubwa zinaweza kuunganishwa kwa shabaha ya kuunda injini ya kimolekuli. Mwaka wa 2016, pamoja na Jean-Pierre Sauvage na Bernard Feringa alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia kwa michango yake ya kubuni na kuunda injini za kimolekuli .

neg:
Atomi
Ukubwa wa atomi yote hutegemeana na umbali wa mzingo elektroni wa nje. Ieleweke ya kwamba mizingo hii yote si dutu au mada lakini nafasi ambako elektroni zinazunguka kiini kwa mkasi mkubwa.

neg:
Francois Englert
Francois Baron Englert (amezaliwa 6 Novemba, 1932) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ubelgiji. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2013, pamoja na Peter Higgs, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Abdus Salam
Abdus Salam (29 Januari 1926 – 21 Novemba 1996) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Pakistan. Hasa alichunguza usumaku. Mwaka wa 1979, pamoja na Sheldon Glashow na Steven Weinberg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia, Mwislamu wa kwanza kupata tuzo hiyo.

neg:
Kiini cha atomu
Muundo wa atomu wa J. J. Thomson haukuwa na nyukliasi. Mwaka 1909 H. Geiger na E. Marsden walichapisha matokeo ya mlolongo wa majaribio waliyofanya katika chuo kikuu cha Manchester chini ya uongozi wa Ernest Rutherford. Rutherford alikuwa na mvuto mkubwa juu ya sayansi ya mionzi ya radioaktiviti ambayo ilianzishwa na Becquerel na Curies.

neg:
Giulio Natta
Giulio Natta (26 Februari 1903 – 2 Mei 1979) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Italia. Hasa alichunguza ubunifu wa molekuli ndefu ili kuboresha plastiki. Mwaka wa 1963, pamoja na Karl Ziegler alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Richard Smalley
Richard Errett Smalley (6 Juni 1943 – 28 Oktoba 2005) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amefahamika kwa kugundua na kuchunguza mfumo mpya wa kaboni. Mwaka wa 1996, pamoja na Robert Curl na Harold Kroto alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Murray Gell-Mann
Murray Gell-Mann (amezaliwa 15 Septemba 1929) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alikuwa wa kwanza kutumia jina la "quark" kwa sehemu za atomu. Mwaka wa 1969 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Kiini cha atomu
Kwa maneno mengine, Rutherford, Geiger na Marsden walikuwa wameanzisha nadharia kuwa atomu zina nyukliasi ndani yake.

neg:
Carl David Anderson
Carl David Anderson (3 Septemba 1905 – 11 Januari 1991) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1936, pamoja na Victor Hess alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Emilio Segre
Emilio Segre (1 Februari 1905 – 22 Aprili 1989) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Mwaka wa 1938 alihamia Marekani. Hasa alifanya utafiti wa fizikia ya kiini. 1937 alitambua Tekineti kama elementi sintetiki ya kwanza iliyopatikana katika historia. Mwaka wa 1959, pamoja na Owen Chamberlain alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Richard Feynman
Richard Phillips Feynman (11 Mei 1918 – 15 Februari 1988) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Anaangaliwa kuwa mwanafizikia mashuhuri kabisa baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Hasa aliendeleza nadharia ya nuru, yaani nuru ielezwe kama yote mawili wimbi na chembe. Mwaka wa 1965, pamoja na Julian Schwinger na Shinichiro Tomonaga alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Molekuli
Atomi ndani ya molekuli hushikwa kwa nguvu ya elektroni au muungo atomia. Maungano ya atomi katika molekuli hufuata maumbile ya atomi. Maumbile haya Kwa mfano atomi za hidrojeni huwa na nafasi moja ya kushikana na atomi nyingine, oksijeni huwa na nafasi mbili ya kushikana na atomi nyingine. Kaboni ina nafasi nne na naitrojeni ina nafasi tatu. Hapo ni sababu ya kwamba maji ni molekuli ya HO yaani hidrojeni ina mkono mmoja na oksijeni ina mikono miwili hivyo atomi moja ya oksijeni ikishika atomi za hidrojeni (yenye mkono moja) mbili ni molekuli thabiti na imara hakuna mkono unaobaki.

neg:
Simon van der Meer
Simon van der Meer (amezaliwa 24 Novemba 1925) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza usumaku wa sehemu za atomu. Mwaka wa 1984, pamoja na Carlo Rubbia alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
James Watt
James Watt (19 Januari 1736 - 19 Agosti 1819) alikuwa mhandisi kutoka Uskoti. Amekuwa maarufu kwa kuboresha injini ya mvuke kufikia kiwango kilichowezesha matumizi ya mashine hii kwa viwanda. Kwa njia hiyo alikuwa katiy a watu waliweka msingi kwa mapinduzi ya viwanda wa karne ya 18 na karne ya 19.
Alizaliwa Uskoti katika familia ya kipresbiteri kama mtoto wa mjenzi wa meli. Shuleni alipenda hisabati na kusoma mengi lakini lugha na historia aliacha kando. Angependa kuwa daktari lakini wazazi walishindwa kumgharamia masomo ya chhuoni. Alipofikia umri wa miaka 17 aliingia katika mafunzo ya fundi makanika huko London. Aliamwacha fundi mwalimu alipoona hajifunzi kitu kipya tena bila kusubiri kutimiza miaka saba ya kawaida na kwa sababu hiyo hakutambuliwa kama fundi kamili.
Watt alibahatika alipopata kazi ya fundi kwa vifaa vya upimaji kwenye chuo kikuu cha Glasgow. Alipendwa na walimu na wanafunzi waliokutana katika karakana ndogo ya Watt kwa majadiliano. Profesa wa fizikia Joseph Black na mwanauchumi Adam Smith wakawa marafiki zake.

neg:
Wolfgang Ketterle
Wolfgang Ketterle (amezaliwa 21 Oktoba, 1957) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anachunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2001, pamoja na Carl Wieman na Eric Cornell, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Wilhelm Conrad Röntgen
Wilhelm Conrad Röntgen (27 Machi 1845 – 10 Februari 1923) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa ugunduaji wa mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1901 alikuwa mshindi wa kwanza wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Nyutroni
Nyutroni (pia: neutroni, kutoka Kilatini "neuter" - ""asiye mmoja kati ya wawili"") ni chembe inayopatikana ndani ya atomi zote. Ni sehemu ya kiini cha atomi isiyo na chaji yoyote, wala chanya wala hasi.

neg:
Ernest Orlando Lawrence
Ernest Orlando Lawrence (8 Agosti 1901 – 27 Agosti 1958) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alifanya utafiti wa fizikia ya kiini. Mwaka wa 1939 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Mwaka wa 1941 alifaulu kutenganisha isotopu za elementi ya urani.

neg:
Clifford Shull
Clifford Shull (23 Septemba 1915 - 31 Machi 2001) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1994, pamoja na Bertram Brockhouse alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Redio
Mwaka 1886 Mjerumani Heinrich Hertz alitambua mawimbi ya sumakuumeme. Wataalamu na muhandisi mbalimbali walifanya majaribio katika miaka iliyofuata kutumia mawimbi haya kwa mawasiliano, kati yao Mwitalia Guglielmo Marconi, Mmarekani Nikola Tesla na Mrusi Alexander Popov. Kila mmoja ametajwa kama "mtu wa kwanza aliyegundua rungoya".

neg:
Leon Lederman
Leon Max Lederman (amezaliwa 15 Julai 1922) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu na kujulikana kwa kuchunguza neutrino. Mwaka wa 1988, pamoja na Melvin Schwartz na Jack Steinberger alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
John Dalton
Japokuwa anahusishwa katika nadharia za siku hizi, lakini alikuwa akifanya makosa katika sehemu mbalimbali kwenye nadharia yake. Sasa tunafahamu kwamba atomu inaweza kuundwa au kuharibiwa kwa kazi za nyuklia. Pia tunatambua kuwa atomu inaweza kuwa na uzito tofauti wa kiatomiki, lakini kwa vyovyote ameleta mchango katika ugunduzi wa vitu vingi kuhusu atomu katika sayansi, hasa kemia.

neg:
Alessandro Volta
Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta (kwa Kiitalia: [alessandro vɔlta]; 18 Februari 1745 - 5 Machi 1827) alikuwa mwanafizikia wa Italia, mtaalamu wa dawa, na mwanzilishi wa umeme na kani, mvumbuzi wa betri ya umeme na wa methane. Yeye alinunua rundo la Voltaic mwaka 1799, na aliripoti matokeo ya majaribio yake mwaka wa 1800 katika barua mbili kwenda kwa Rais wa Royal Society.

neg:
Heike Kamerlingh Onnes
Heike Kamerlingh Onnes (21 Septemba 1853 – 21 Februari 1926) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Alichunguza elementi katika hali ya baridi sana. Pia alifaulu kuoesha elementi ya heliamu. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Jerome Friedman
Jerome Isaac Friedman (amezaliwa 28 Machi 1930) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alipokuwa mwanafunzi katika chuo kikuu cha Chicago, alifanya kazi chini ya Enrico Fermi. Hasa alichunguza atomu na mfumo wake. Mwaka wa 1990, pamoja na Henry Kendall na Richard Taylor alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Kanuni ya Pauli
Kanuni ya Pauli ilitangazwa mwaka wa 1925 na Wolfgang Pauli. Inahusu elektroni za atomu. Kila elektroni ina tarakimu nne za kwanta. Kanuni ya Pauli inadai kwamba tarakimu hizo nne haziwezekani kuwa sawa kwa elektroni mbili ndani ya atomu moja.

neg:
Vladimir Prelog
Vladimir Prelog (23 Julai 1906 – 7 Januari 1998) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uswisi. Hasa alichunguza mfumo wa pande tatu wa molekuli na atomu mbalimbali. Mwaka wa 1975, pamoja na John Cornforth alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Kiini cha atomu
Suala msingi kuhusu kifaa hicho (mass spectrograph) ni kuwa njia inayopitiwa na ayoni inapinda wakati ikisafiri katika eneo la usumaku. Kupinda huku kunategemea vitu wiwili: chaji ya ayoni, q, na tungamo lake, m. Ayoni iliyokuwa na uwiano sawa wa chaji kwa tungamo, q/m zitawasili katika sehemu kwenye filamu. Kwa kufanya jaribio hili kwa uangalifu na hisabati, Aston aliweza kupima uwiano wa chaji kwa tungamo wa idadi kubwa ya ayoni.

neg:
Chen Ning Yang
Chen Ning Yang (amezaliwa 22 Septemba 1922) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya China; baadaye alihamia Marekani. Pia alijiita "Frank Yang". Hasa alichunguza vipande vya atomu na nadharia yake. Mwaka wa 1957, pamoja na Tsung-Dao Lee alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Cecil Frank Powell
Cecil Frank Powell (5 Desemba 1903 – 9 Agosti 1969) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza vijipande vya atomu. Mwaka wa 1950 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Umeme
Utafiti wa kisayansi wa umeme unajulikana kuanza katika karne ya 17 katika bara la Ulaya. Tangu mwaka 1601 Mwingereza William Gilbert alifanya majaribio mbalimbali ya umeme tuli akatambua tofauti kati ya umeme tuli na usumaku.

neg:
James Franck
James Franck (26 Agosti 1882 – 21 Mei 1964) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Wakati wa enzi ya Wanazi alihamia Marekani. Hasa alifanya utafiti upande wa nadharia ya atomu. Mwaka wa 1925, pamoja na Gustav Hertz alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Alexander Todd
Alexander Robertus Todd of Trumpington (2 Oktoba 1907 – 10 Januari 1997) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mfumo wa nukleotidi na usanisi wake. Mwaka wa 1957 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Atomi
Kuna aina nyingi za atomi na idadi za aina hizi tofauti ni sawa na elementi zilizopo duniani.

neg:
Henry Taube
Henry Taube (30 Novemba 1915 – 16 Novemba 2005) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Kanada. Baadaye alipewa uraia wa Marekani. Hasa alichunguza elektroni za atomu. Mwaka wa 1983 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Kiini cha atomu
Geiger na Marsden walielekeza mkondo wa chembe alpha katika foili nyembamba ya metali. Waligundua kuwa chembe zilibadilishiwa njia kwa ukubwa wa nyuzi mbalimbali kutoka ile njia ya awali. Suala la kubadilishwa njia walikuwa wanalitegemea lakini kilichowashangaza ni kiwango cha badiliko la njia. Baadhi zilibadilishwa hadi kufikia nyuzi 150⁰ (nyuzi 180⁰ ni sawa na kuzuiliwa kabisa kupita).