query: Sanamu ya Zeu inapatikana wapi?

pos:
Sanamu ya Zeus mjini Olympia
Sanamu yenye kimo cha mita 12 ilimwonyesha mungu huyu akikalia kitini kama mzee mwenye hekima. Ilikaa kwenye hekalu kubwa ya Zeus ya Olympia kando la uwanja wa michezo ya Olimpiki. Ilitengenezwa na mchongaji mashuhuru Phidias aliyejenga kiini cha ubao na chuma pamoja na jasi na kuifunika kwa ubao, dhahabu na pembe. Phidias aliifanyia kazi kwa miaka 8 kuanzia mwaka 438 KK. Baada ya kuimaliza Phidias alishtakiwa kuwa ameiba kiasi cha dhahabu iliyokusudiwa kwa sanamu akauawa.

neg:
Papa Yohane Paulo II
Tarehe [[13 Aprili]] [[1986]] alikuwa Papa wa kwanza kutembelea [[sinagogi]] (mjini Roma)
[[Picha:Israel-Western Wall.jpg|thumb|[[Ukuta wa Maombolezo]] huko [[Yerusalemu]].]]
Mnamo Machi [[2000]], alipotembelea [[Yerusalemu]], akawa Papa wa kwanza kuhiji kwenye [[Ukuta wa Maombolezo]] alipoingiza ujumbe wake ndani ya ufa na kuomba msamaha kwa makosa dhidi ya Wayahudi.

neg:
Shota Rustaveli
Hakuna uhakika juu ya maisha yake lakini habari za kale kutoka Georgia zasema yakwamba alipata elimu nzuri nchini Georgia na baadaye Ugiriki yaani katika Milki ya Bizanti. Anaaminiwa alikuwa waziri wa malkia wa Georgia hata mpenzi wake alipaswa kuondoka nchini wakati malkia alipoolewa akahamia Yerusalemu. Hapa alijitolea kupamba na kutengeneza monasteri ya Msalaba Mtakatifu mjini Yerusalemu alikozikwa. Uchoraji wa ukutani unamkumbuka hadi leo.

neg:
Michelangelo
Kati ya kazi zake maarufu zaidi ni sanamu ya kijana Daudi na michoro ya ukutani wa Kikanisa cha Sisto IV huko Vatikano mjini Roma alichopamba kwa hadithi na watu wa Biblia.

neg:
Patena
Katika Ukristo wa mashariki patena inaitwa "diskos" (kwa Kigiriki: "δισκάριον", "diskarion") na ina mguu chini yake. Mara nyingi imepambwa kwa sura ya Yesu au ya Theotokos (kwa kuwa Bikira Maria alichukua mimba yake).

neg:
Kaswende
Msanii Jan van der Straet alichora mtu tajiri akipokea matibabu ya kaswende kwenye mti wa tropiki guaiacum hapo karibu mwaka wa 1580. Kichwa cha kazi hiyo ni "Maandalizi na Matumizi ya Guayaco kwa Kutibu Kaswende".Kwa kuwa msanii alichagua kuweka picha hii kwa kazi zilizofuatana za kuadhimisha Dunia mpya inayoonyesha umuhimu wa matibabu ya kaswende, hata ingawa yasiofaa, ya kaswende ulivyokuwa kwa wasomi wa Ulaya wakati huo. Mchoro uliyokuwa na rangi nyingi na tondoti inaonyesha wafanyi kazi wanne wakiandaa mchanganyiko huo wakati daktari akiangalia, akiwa ameficha kitu nyuma wakati mgonjwa hasio bahatika anakunywa.

neg:
Hanaa ya Jauza
Gamma Geminorum ni jina la Bayer kwa sababu Gamma ni herufi ya tatu katika Alfabeti ya Kigiriki na Hanaa ya Jauza ni nyota angavu ya tatu katika Jauza (pia: Mapacha) - Gemini.

neg:
Zeze
Inaundwa na ngozi juu ya tungi la kitoma au ubao ulio bapa na shingo ndefu yenye nyuzi kadhaa kama za gitaa. Hupigwa kwa kuchezesha nyuzi hizo kwa kuzipiga au kuzicharaza ili kutoa sauti.

neg:
Maajabu ya dunia
Majengo ya orodha ya Antipater hayakudumu hadi leo, isipokuwa Piramidi za Giza. Mengine yaliharibika kutokana na matetemeko ya ardhi au kubomolewa, tena hadi leo hapajulikani mahali pa "Mabustani ya Semiramis". Sanamu na picha za kuchongwa kutoka Kaburi la Mausolo na Hekalu la Artemis zilikusanwa na kuhifadhiwa katika Makumbusho ya Britania mjini London, Uingereza.Kati yake piramidi pekee zimebaki hadi leo.

neg:
Mshale wa Mungu
Kitabu hiki kimeandikwa katika mazingira ya vijiji vya Waigbo wa Nigeria. Ezeulu ni kuhani mkuu wa mungu Ulu, anayeabudiwa na vijiji sita vya Umuaro. Kitabu hiki kinaanza na Ezeulu na Umuaro kuanza vita na kijiji jirani cha Okperi. Mgogoro huu unatatuliwa mara moja wakati TK Winterbottom, mwangalizi wa kikoloni wa Uingereza anapoingilia.
Baada ya vita, mmisionari Mkristo, Yohana Goodcountry, anafika Umuaro. Goodcountry anawasimulia wanavijiji hadithi za Wanigeria katika Niger Delta ambao wameacha (na kuzipinga) "mila zao mbaya," na kupendelea Ukristo. Kwa kuamsha ghadhabu za jamii yake ya kitamduni, Ezeulu anamtuma mwanawe kujifunza kwa Goodcountry.
Ezeulu anaitwa mbali na kijiji chake na Winterbottom, na anaalikwa kuwa sehemu ya utawala wa ukoloni, sera inayojulikana kama kiwakala. Ezeulu anakataa kuwa "chifu wa mzungu" na
anatupwa gerezani. Katika kijiji cha Ezeulu, watu hawawezi kuvuna vikuu kabla hajaidhinisha, lakini, kwa hasira ya kuwa gerezani, anakataa. Vikuu vinaanza kuoza mashambani na kupelekea njaa. Riwaya huitwa "Arrow of God" kwa sababu Ezeulu hujilinganisha na mshale katika upinde wa mungu. Anadai kuwa matatizo ambayo ameyaleta kijijini ni mapenzi ya Ulu.
Wengi wa wanakijiji tayari wamepoteza imani yao katika Ezeulu. Mwana mwingine wa Ezeulu anaaga dunia katika sherehe za kitamaduni, na wanakijiji wanatafsiri hii kama ishara kwamba Ulu amemwacha kuhani wao. Badala ya kukabiliana na njaa tena, wanakijiji wanageuka na kuwa Ukristo.

neg:
Axum
Ufalme wa Aksum una lugha yake yenyewe inayoitwa Ge'ez, na pia umeendeleza sanaa ya ujengaji majengokwa kutumia miamba kuanzaia miaka ya 5,000 hadi 2,000 kabla ya Kristu
.. Ufalme huu, ulifikia katika nafasi kubwa zaidi ya mafanikio mwaka chini ya mfalme Ezana aliyebatizwa kama Abreha, katika karne ya karne 4,miaka 300 baada ya kifo cha Yesu, hali inayoelezewa katika maandishi ya kikristo
Mwaka 1937, nguzo yenye urefu wa mita 24 na yenye umri wa miaka 1700, iliyokuwa imelala ardhini, inayojulikana kama Obelisk of Axum ilivunjwa katika vipande viatani na kusafirishwa na wanajeshi wa Itali hadi nchini Itali na kupelekwa na kupelekwa katika eneo la Roma ili kusimamishwa. Nguzo hii inaamika kuwa ni moja kati vithibitisho vinavyoonesha ujenzi wa kutumia sayansi ya hali ya juu katika Ufalme wa Axum.

neg:
Ukristo barani Afrika
Matendo ya Mitume 17:16-23 inasimulia kwamba Mtume Paulo alishangaa kuona sanamu nyingi za miungu kule Athene. Kati ya sanamu hizo aliona madhahabu (altare) yaliyotengwa kwa ajili ya "Mungu asiyejulikana". Kumbe serikali ya Athene iliogopa kumsahau mungu yeyote ikatoa sadaka za tahadhari.

neg:
Kisoli (ukoo)
[[File: Lion of Judah.svg|thumb|right|200px|Simba wa kabila la Yuda.]]
Nguo ya Imperial ya silaha ilipitishwa na Haile Selassie I, na kwa sasa imesimamiwa na mrithi wake wa moja kwa moja katika mstari wa kiume, Prince Zera Yacob, na [Baraza la Mahakama ya Ethiopia]. Mikononi inajumuisha Kiti cha enzi cha kifalme kilichopigwa na malaika wawili, mmoja mwenye upanga na mizani miwili, mwingine akiwa na fimbo ya kifalme. Kiti cha enzi mara nyingi kinaonyeshwa na [msalaba wa Kikristo], na [[Nyota ya Daudi], (inayowakilisha mila ya Kikristo na ya Kiyahudi). Inakabiliwa na vazi nyekundu na [vyombo vya taji # Ethiopia] Mtawala wa Imperial], na mbele ya kiti cha enzi ni [[Simba la Yuda # Simba la Yuda huko Ethiopia] Simba la kabila la Yuda]]. Simba la Yuda lilikuwa ishara kuu ya [[Bendera ya Ethiopia]] bendera ya rangi ya Ethiopia] wakati wa utawala wa ufalme, na sasa hutumika kama ishara kuu ya [[Monarchism | Ethiopia]. Simba la Yuda pia limekubaliwa kama ishara ya kidini inayoongoza kwa harakati ya [[Rastafari]] ambayo inahusu Mfalme Haile Selassie kama Mungu.

neg:
Mozaiki
Mtindo huu ulionekana mara ya kwanza huko Phrygia (katika Uturuki ya leo) iliyokuwa sehemu ya ustaarabu wa Ugiriki ya Kale. Mawe ya rangi nyeupe na nyeusi yalipangwa ukutani au kwenye sakafu kuwa tarakibu.

neg:
Picha takatifu
"Sanaa ya Kikristo" inatajwa kwanza kati ya karne ya 2 na karne ya 3 katika maandishi ya Tertuliani (160 hivi - 220) na Klemens wa Aleksandria (150 hivi - 212).

neg:
Zen
Zen ni jina la aina ya Ubuddha inayopatikana hasa nchini Japan na katika karne ya 20 imesambazwa katika nchi nyingi duniani. Ilianzishwa wakati wa karne ya 5 BK katika mkondo wa Ubuddha wa Mahayana nchini China ikaendelea ukua hasa Japan.

neg:
Chui
Licha ya umbo lake, mnyama huyu ni vigumu sana kuonekana mwituni. Sehemu nzuri za kuwaona chui katika afrika ni Sabi Sand Private Game Reserve huko Afrika ya Kusini, ambako chui wameyazoea magari ya safari na huonekana hata mchana kwa ukaribu kwelikweli. Huko Asia, huonekanakatika Mbuga ya Taifa ya Yala nchini Sri Lanka, ambako ni miongoni mwa seheme zenye chui wengi zaidi duniani, lakini hata hapa kuonekana hakujahakikishiwa kwasababu zaidi ya nusu ya mbuga imefungwa kwa jamii. Sehemu nyingine nzuri ya kuwona chui ni mbuga ya Taifa ya Wilpattu huko Sri Lanka, bila ya kusahau Madhya Pradesh na Uttarakhand huko India.

neg:
Mazingira ya Yesu
Kati ya mikoa hiyo miwili ulienea mkoa wa Samaria ambao wakazi wake walijenga uadui mkubwa na Wayahudi baada ya uhamisho wa Babeli, walipokataliwa kuchangia ujenzi wa hekalu la pili la Yerusalemu. Samaria pamoja na Yudea ilikuwa chini ya liwali wa Roma kuanzia mwaka 6 BK.The Jewish Background of the New Testament Course (Dr. Eli Lizorkin-Eyzenberg) - http://eteacherbiblical.com/courses/jewish-background-new-testament?nav=left_sidebar

neg:
Hekla
Hekla pamoja na Iceland yote iko mahali ambako mabamba ya gandunia yanakutana, ambao ni bamba la Amerika ya Kaskazini na bamba la Ulaya-Asia na hapo ni sehemu ambako mara kwa mara magma ya ndani ya dunia inatoka nje.

neg:
Laozi
Laozi kama mungu alifundishwa kuwa na makao kati ya nyota za fungunyota ya ursus maior kwenye kitovu cha ulimwengu. Kutoka huko anashuka na kupanda juu tena kama msuluhishi kati ya dunia na mbinguni. Anaweza kutumia umbo lolote ama kubwa sana au dogo kabisa. Anaunganisha ndani yake vinyume vyote jinsi inavyoonyeshwa katika alama ya yin-yang.

neg:
Nyotamkia ya Halley
Nyotamkia inaonekana kutoka Duniani wakati inakaribia periheli yake, yaani sehemu ya obiti ambayo ipo karibu zaidi na Jua. Tarehe ambazo Halley ilifika periheli zinaweza kukadiriwa kwa kutumia kanuni za fizikia. Taarifa ya kwanza iliyoweza kuthibishwa kuhusu nyotamkia ya Halley inapatikana katika kitabu cha historia ya China kuhusu kuonekana kwake kwenye mwaka 240 KK. Kwa jumla kumbukumbu ya wataalamu wa China inaonyesha taarifa nyingi katika karne za nyuma hadi kuboreka kwa astronomia na kumbukumbu yake katika magharibi yaani Ulaya na katika Mashariki ya Kati. Mipito mingine katika karne kabla ya Kristo iliripotiwa pia kwenye kumbukumbu ya Babeli.

neg:
Kitabu cha Ezra
Kufuatana na amri ya Koreshi ya mwaka wa 538 KK, Wayahudi walirudi Yerusalemu kwa maelfu. Walikuwa na viongozi wao wa Kiyahudi, yaani Zerubabeli aliyekuwa kiongozi tangu wakati wa kifungoni, na kuhani mkuu Yoshua, lakini wote waliendelea kuwa chini ya himaya ya Uajemi, hivyo walikuwa chini ya wafalme wake. Mji wa Yerusalemu ulikuwa katika mkoa uliojulikana kuwa "Ng'ambo ya Mto" (au "Magharibi ya Frati"), ulioanza katika Mto Frati na kuendelea mpaka Bahari ya Kati (Ezra 4:10, 16; 7:21, 25).

neg:
Jasho
Aina mbili za tezi hizo zinapatikana kwa wanadamu: tezi za "eccrine" na tezi za "apocrine". Tezi za jasho za "eccrine" ziko juu ya mwili mzima.
Kwa wanadamu, jasho ni hasa njia ya kupumzika, ambayo inapatikana kwa "secretion" ya maji ya tezi za "eccrine".

neg:
Hema ya kukutania
Hema ya kukutania (pia: hema takatifu, hema ya kweli) ilikuwa patakatifu pa Wanaisraeli wakati wa matembezi baada ya kupokea amri za Mungu huko mlima Sinai hadi kujengwa kwa hekalu ya Yerusalemu. Habari zake zinajadiliwa katika Uyahudi na Ukristo.

neg:
Zulia
Inaaminiwa kuwa mazulia yalianza kutumika karne ya 3 au 2 KK huko Asia ya Magharibi, labda eneo la Bahari ya Kaspi (Irani ya kaskazini) au Miinuko ya Armenia. Zulia zee kabisa duniani ni zulia la Pazyryk ambalo ni la karne ya 5 KK. Zulia hili lilifukuliwa na Sergei Ivanovich Rudenko mwaka wa 1949 kutoka kwenye milima Altai huko Siberia.

neg:
Zeu
Katika masimulizi ya Wagiriki alikuwa mtoto wa miungu Kronos na Rhea na mdogo wa Hestia, Demeter, Hera, Hades na Poseidon. Huyu baba-mungu Kronos alimeza watoto wake wote mara baada ya kuzaliwa akihofia ya kwamba watampindua sawa jini yeye mwenyewe aliwahi kumpindua babake mungu Uranos. Zeu alipoelekea kuzaliwa mamake Rhea alimficha pangoni akampa Kronos badale yake jiwe lililofunikwa na nguo akameza. Zeu alikua haraka akawa mkubwa na hapo alitumia mbinu wa dawa kumlazimisha baba kutapika watoto wote aliowahi kumeza. Baadaye aliungana na wakubwa zake na pamoja walimshambulia Kronos na kumshinda. Sasa miungu waliamua kugawana madaraka; Zeu alikuwa mungu mkuu wa mbinguni, Poseidon mkuu wa bahari na vilindi vyake na Hades mkuu wa dunia ya chini.

neg:
Axum
Vivutio vingine vya mji huu, ni pamoja na kanisa la St Mary of Zion lililojengwa mwaka 1665, na linaaminika kuwa na masalia mbalimbali ya zamani. Pia kuna nyumba kadhaa za makumbusho, pia kuna jiwe linaloitwa Ezana lililo na maandishi ya ligha ya Sabaean, Ge'ez na Ancient Greek maandishi ambayo yametokea pia katika jiwe la Rosetta Stone, King Bazen's Tomb (a megalith vitu hivi viaaminika kuwa, ni moja ya michoro ya zamani zaidi. Pia kuna kisima cha Queen of Sheba's Bath (actually a reservoir), Pia kuna jengo linaloamika kujengwa katika karne ya nne, linayojulikana kama Ta'akha Maryam na pia kuna jengo la karne ya sita linaloitwa sixth-century Dungur Halikadhalika kunamajengo ya kifalme ya Abba Pentalewon na Abba Liqanos na Lioness of Gobedra rock art.

neg:
Picha takatifu
Picha takatifu (pia "ikona" kutoka Kigiriki εἰκών, "eikōn" "picha" kwa kupitia Kiingereza "icon") kwa kawaida ni mchoro unaoheshimiwa kidini hasa katika Ukristo wa Mashariki lakini pia katika madhehebu mbalimbali ya Ukristo wa Magharibi, kama vile Kanisa la Kilatini.

neg:
Chui
Chui wamejulikana kwa binadamu tangu enzi za kale na wameonekana kwenye sanaa, imani kwa nchi nyingi ambako walitokea kihistoria, kama vile Ugiriki ya kale, Persia na Roma, na hata kule ambako hawakuwepo ila kuanzia milenia za hapa karibuni, kwa mfano Uingereza. Matumizi ya sasa ya chui ni kama ngao ya michezo, ngao ya taifa imezoeleka sana kwa afrika, japo bidhaa nyingi duniani zinatumia jina hili.

neg:
Ziwa Eyasi
Ziwa Eyasi (zamani pia Ziwa Njarasa, au Ziwa Hohenlohe) ni ziwa kubwa ya chumvi nchini Tanzania. Liko upande wa kaskazini, karibu na Hifadhi ya Serengeti, mita 1,030 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Hifadhi ya Taifa ya Ziwa Nakuru
Hifadhi ya Taifa ya Ziwa Nakuru ni mbuga ya wanyama nchini Kenya iliyoko kando ya Ziwa Nakuru, karibu na mji wa Nakuru. Umbali wa Nairobi ni km 140. Geti kuu liko kilomita 4 kutoka mji wa Nakuru. Eneo lake ni takriban km² 188. Inajulikana hasa kwa wingi wa ndege aina ya heroe na kundi la vifaru ambao wanaonekana hapa kwa uhakika mkubwa kulingana na mbuga nyingine za Kenya.

neg:
Sfinksi
Viumbe vya kufanana na Sfinksi vinapatikana pia katika visasili na sanaa ya tamaduni za Asia Kusini na Asia Kusini-Magharibi. Kwa lugha mbalimbali wanajulikana kama "purushamriga" (Kisanskrit "mtu-mnyama"), "purushamirugam" (Kitamil "mtu-mnyama") , "nara-simha" (Kisanskrit "mtu-simb"a) au "manusiha" (Kipali "mtu-simba").
Sanamu za kwanza zinazounganisha tabia za mtu na simba zimepatikana tangu karne ya 1 KK

neg:
Sfinksi
Sanamu za Sfinksi ziliwekwa mbele ya piramidi na mahekalu kama walinzi na wote waliotaka kuingia hapo walipaswa kupita kwa. Kuna mifano kadhaa ya makundi ya sfinksi yanayosimama upande wa kulia na kushoto wa njia inayoelekea geti la hekalu.

neg:
Jauza (kundinyota)
Wagiriki wa Kale waliwahi kupokea kundinyota hii ikiangaliwa kama mapacha kutoka utamaduni wa Babeli. Hapa ni hasa nyota mbili angavu zaidi za Castor na Pollux zilizotazamamiwa kama vichwa vya watoto mapacha wawili. Katika mitholojia ya Wagiriki kuna hadithi ya malkia Leda aliyekuwa maridadi kiasi cha kumvuta mungu mkuu Zeus kwake. Zeus alimtembelea Leda katika umbo la bata maji (tazama pia Dajaja) akampa mimba. Leda alilala siku ileile kwa mume wake na kupokea mimba kutoka kwake pia. Wavulana wawili walizaliwa pamoja kama mapacha lakini Pollux alikuwa mwana wa mungu Zeus ilhali Castor alikuwa mwana wa mfalme. Walipendana na kusafiri pamoja kwenye Merikebu ya Argo na mashujaa wakubwa. Castor aliuawa katika mapigano; Pollux ambaye hakuweza kufa kutokana na na kuwa nusu-mungu akikuwa na huzuni akamwomba baba Zeus kumwunganisha na kakaye. Hivyo Zeus aliwaweka wote wawili angani kama nyota.
Katika unajimu wa kisasa katika Afrika ya Mashariki jina "Jauza" limesahauliwa ikiwa kundinyota inaitwa kwa tafsiri tu "Mapacha".

neg:
Hifadhi ya Taifa ya Hell's Gate
Hifadhi ya Taifa ya Hell's Gate iko kusini mwa Ziwa Naivasha nchini Kenya, kaskazini magharibi mwa Nairobi. Mbuga ya Taifa ya Hell's Gate inapata jina lake kutokana na vifusi vyembamba vilivyovunjika kutoka kwa miinuko, kwa wakati mmoja ilikuwa vijito vya ziwa la kale lililolisha binadamu wa kwanza katika Bonde la Ufa. Ilianzishwa mwaka wa 1984. Mbuga hii ndogo inajulikana kwa wingi wake wa aina ya wanyamapori na kwa ajili mandhari yake. Hii ni pamoja na minara ya Fischer's Tower na Central Tower na Giba ya Hell's Gate. Hifadhi hii ya Taifa pia ni makao ya vituo vitatu vya nishati za mvuke zilizoko Olkaria. Hifadhi hii ina kambi tatu msingi na inajumuisha a Kituo cha Utamaduni wa Wamasai, kinachotoa elimu kuhusu kabila la Kimasai utamaduni na mila zake.

neg:
Kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu
Kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu liko mjini Yerusalemu mahali ambako kufuatana na mapokeo ya Ukristo Yesu alisulubiwa, akawekwa kaburini na kufufuka siku ya tatu.

neg:
Kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu
Habari za kwanza zapatikana kutoka kwa Eusebio wa Kaisaria (275 – 339) aliyeandika ya kwamba mahali pa kaburi la Yesu lilifunikwa na hekalu la Apolo mungu mmojawapo wa Kiroma. Hii huaminiwa ilitokea baada ya mwaka 135 mji wa Yerusalemu ulipotangazwa kuwa mji wa Kiroma, na Wayahudi walikataliwa wasiingie tena.

neg:
Dinosauri
Ujuzi kuhusu wanyama hao unatokana na visukuku vyao (mabaki ambayo yamekuwa mawe) kama vile mifupa, nyayo, mayai au samadi. Visukuku vya dinosau vimepatikana kwenye mabara yote, hata Antaktika, kwa sababu waliishi wakati mabara yote yalikuwa bado pamoja kama bara kubwa asilia la Pangaia.

neg:
Dajaja (kundinyota)
Katika mapokeo ya baadaye hasa wakati wa Kiroma ndege ilichukuliwa kumaanisha bata-maji au “kyknos” (lat. Cygnus) iliyounganishwa na ndege huyu wa angani kati ya Wagiriki na Waroma wa Kale. Katika mitholojia ya Kigiriki ""kyknos""inaweza kurejelea masimulizi ya mungu mkuu Zeus aliyechukua umbo la bata maji akitembea duniani na kutafuta mapenzi na mabinti wa kibinadamu. Kwa mapokeo tofauti jina la “kyknos” linarejelea masimulizi ya mungu Phaeton aliyekuwa mwana wa Helios mungu wa jua. Phaeton aliwahi kuendesha gari la jua la babaye angani kwa kasi kubwa mno akasababisha hatari ya kuchomwa kwa mbingu na Dunia. Hapo baba wa miungu Zeus alipaswa kurusha radi dhidi ya gari la jua na kumwua Phaeton. Phaeton akaanguka chini katika mto Nahari (Eridanus) na kwa muda mrefu rafiki yake Kyknos alitafuta mifupa yake katika vilindi vya mto ili aweze kumpatia mazishi halisi. Miugu kwa jumla waliguswa na upendo alionyesha wakamgeuza kuwa kyknos = bata-maji na kumweka angani kati ya nyota. Kwa hiyo Waarabu walitumia hapa jina la kale zaidi la Wagiriki kwa kundinyota hii. Katika mapokeo ya kimagharibi kuna pia mifano ambako “Gallina” (=Kuku) ilitumiwa badala ya Cygnus hadi karne ya 18..

neg:
Mona Lisa
Inaaminika kuwa ni mmoja kati ya michoro mashuhuri zaidi duniani kote. Kwa sasa mchoro huu unapatikana katika jumba la maonyesho (makumbusho) la mjini Paris (Ufaransa) maarufu kama Louvre.

neg:
Uhuru Gardens
Uhuru Gardens ni eneo la burudani lililoko karibu na Wilson Airport, barabara ya Langata. Bustani hii ni kumbukumbu kubwa zaidi mjini Nairobi ya vita vya uhuru nchini Kenya. Sanamu ya Uhuru limejengwa pahali Uhuru kutoka kwa uingereza ulitangazwa saa sita usiku tarehe 12 Desemba 1963. Sanamu hii ina urefu wa mita 24 na hushikilia jozi la mikono iliyoshikana na njiwa wa amani. Sanamu hii iko juu ya sanamu ya wapiganiaji uhuru wakipandisha uhuru. Bustani hii iko na chemichemi ya muziki na jukwaa la kuangalilia.

neg:
Sanamu ya Zeus mjini Olympia
Mwaka 40 BK Kaisari wa Roma Caligula alishindwa kupeleka sanamu kwenda mjini Roma. Lakini wakati wa karne ya 4 ilipelekwa Konstantinopoli ikasimamishwa pale hadi mwaka 475 ilipoharibiwa katika moto kubwa.

neg:
Piramidi za Giza
Eneo la makaburi ya Giza hujulikana hasa kutokana na piramidi kubwa pamoja na sfinksi kubwa zilizokuwa maarufu tayari katika nyakati za kale. Mwanahistoria wa Ugiriki wa Kale aliyeitwa Herodoti alizihesabu kati ya Maajabu Saba ya Dunia na tangu siku zile miaka 2,500 iliyopita zilitembelewa na watalii.

neg:
Amalek
Amalek (kwa Kiebrania עֲמָלֵק, ʻĂmālēq ) ni jina linalopatikana katika Biblia ya Kiebrania, kwa hiyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo, kuhusu mjukuu mmojawapo wa Esau, kabila la wahamaji lililotokana naye (Waamaleki), na maeneo yaliyokaliwa nao (Negev, Moabu na jangwa la Sinai) ambayo katika karne ya 14 KK yalikuwa na wakazi wachache sana.

neg:
Jupiter
Jupiter (pia: Iuppiter, Iovis) ni mkuu wa miungu katika dini ya Roma ya Kale. Analingana na Zeu katika dini ya Ugiriki ya Kale.

neg:
Salibu
Salibu iko katika sehemu angavu ya njia nyeupe karibu na Kantarusi (kundinyota) () inayopakana nayo kwa pande tatu. Upande wa kusini iko Nzi "()".

neg:
Ng'ombe (kundinyota)
Wagiriki wa Kale waliwahi kupokea kundinyota hii ikiangaliwa kama fahali kutoka utamaduni wa Babeli. Katika mitholojia ya Wagiriki kuna hadithi mbalimbali zilizosimuliwa hapa. Hasahasa waliona fahali kwenye anga kama ishara ya mungu mkuu Zeus aliyechukua umbo la fahali alipomtongoza binti Europa; Zeus alibadilisha umbo lake akaingia katika kundi la ng'ombe waliochungwa na Europa. Siku mmoja Europa alipanda juu ya fahali na hapo Zeus alikimbia naye hadi kisiwa cha Kreta; hapa alizaa naye wana watatu akamfanya Europa malkia wa kwanza wa Kreta. Aliweka umbo la fahali kati ya nyota kama kumbukumbu ya mapenzi yake.

neg:
Takwimu
Kati ya sensa mashuhuri duniani ni sensa katika Dola la Roma wakati wa Kaisari Augusto inayotajwa katika Injili ya Luka kwenye Agano Jipya la Biblia ya Kikristo

neg:
Umwilisho
Dini nyingine ziliwahi kusimulia juu ya mungu fulani kuja duniani akionekana kama mtu (kwa mfano Avatar katika Uhindu), lakini umwilisho ni wa pekee kwa kuwa unatokana na imani ya kuwa Yesu tangu alipotungwa tumboni mwa mama yake ni binadamu halisi kama mwingine yeyote, ingawa nafsi yake ni ya milele kama ile ya Mungu Baba na ya Roho Mtakatifu.

neg:
Yesu katika sanaa
Kutokana na mabishano ya karne VII na karne VIII kuhusu uhalali wa picha, katika Ukristo wa mashariki namna ya kumchora iliratibiwa.

neg:
Ibn Battuta Mall
Ibn Battuta inaringa kwa kuwa na sinema ya IMAX ya pekee nchini na pia iko na sinema ya skrini 21 katika eneo la Uchina. Kuna maeneo mawili makubwa ya chakula, yaliyoko katika miisho yote miwili ya duka hilo (Maeneo ya Andalusia na Uchina), na pia iko na maduka kadhaa ya kahawa yaliyotawanyika kote.
Duka hili lina maonyesho ya mavumbuzi ya kitambo ya kiteknolojia, hususan kutoka Mashariki ya Kati. Hizi ni pamoja na saa iliyo na muundo wa tembo, uvumbuzi wa kiislamu ulio na saa inayopata nguvu kutoka kwa maji iliyo na muundo wa tembo.

neg:
Luna
Somo wa Kigiriki wa Luna alikuwa Selene. Katika sanaa za Kirumi na fasihi, hadithi za Selene zinachukuliwa chini ya jina la Luna. Hadithi ya Endymion, kwa mfano, ilikuwa suala maarufu kwa uchoraji wa kuta za Kirumi.

neg:
Sfinksi
Sfinksi (kwa Kiingereza sphinx) ni kiumbe cha visasili katika tamaduni za Misri ya Kale, Ugiriki wa Kale na Mesopotamia. Inajulikana pia katika visasili na sanaa za Asia ya Kusini na Kusini-mashariki.

neg:
Silika kadiri ya Wagiriki
Kasoro zake ni kubwa kama sifa njema: hasa ni ujuujuu, ugeugeu na tamaa za mwili. Ujuujuu unatokana na uerevu na urahisi wa fikra unaomfanya adhani ameelewa mara suala lolote, kumbe amelihisihisi tu. Ndiyo sababu tathmini zake ni za harakaharaka, mara nyingi si sahihi, pengine hazina ukweli wowote. Katika masomo ni mvivu: anapenda upana wa ujuzi, anaoweza kuuonyesha ili kujipatia sifa, kuliko kina chake. Ugeugeu unatokana na ufupi wa muda wa maitikio yake: mara anacheka, mara analia; ghafla anaacha uchangamfu mkubwa na kupatwa na huzuni kubwa vilevile. Anatubu makosa mapema na kwa moyo, lakini anayarudia katika nafasi ya kwanza, kwa kuwa anasisimka mno, hana nguvu na moyo ashinde tamaa za mwili zinazostawi kutokana na umotomoto wa silika hiyo. Kwake ni vigumu kutawala macho, masikio na ulimi wake. Katika sala anatawanya mawazo kwa urahisi. Hapendi sadaka, kujikana, kujitahidi kwa kudumu. Vipindi vya bidii kubwa vinafuatwa na vingine vya kuvunjika moyo.

neg:
Janani Luwum
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Februari. Sanamu yake iko kati ya zile za wafiadini wa karne ya 20 katika ukuta wa mbele wa Abasia ya Westminster, London.

neg:
Sikukuu ya msalaba
Hadithi zilizoenea sana zinadai mwaka 326 msalaba halisi wa Yesu uligunduliwa na mtakatifu Helena wa Konstantinopoli, mama wa Kaisari Konstantino I, alipohiji Yerusalemu. Hapo kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu lilijengwa mahali penyewe, kwa amri ya Helena na Konstantino, na sehemu ya msalaba iliachwa huko, ila sehemu nyingine zilipelekwa Roma na Konstantinopoli.

neg:
Hekalu la Artemis mjini Efeso
Hekalu la Artemis mjini Efeso (kwa Kigiriki ὁ ναὸς τῆς Ἀρτέμιδος Ἐφεσίης, τὸ Ἀρτεμίσιον (ho naòs tês Artémidos Ephesíês, tò Artemísion), kwa Kilatini: Templum Dianae Ephesi(n)ae au Artemisium Ephesi(n)um) lilikuwa jengo kubwa la kidini lililojulikana kote katika mazingira ya Mediteraneo wakati wa Ugiriki wa Kale na Roma ya Kale.

neg:
Angkor Wat
Kuta za hekalu zimejaa sanamu zilizochongwa katika jiwe. Zinaonyesha hasa wachezaji wa kike wakati wa kucheza katika ibada mbele ya miungu. Sanamu hizo zimechongwa kila moja kwa namna ya pekee, hakuna mbili zilizo sawa. Kwenye ghorofa la juu kuna kanda za picha za kuchongwa katika jiwe zinazoonyesha masimulizi ya mashairi matakatifu ya Wahindu yanayoitwa Ramayana na Mahabharata.

neg:
Sanamu ya Kolossos kisiwani Rhodos
Sanamu ya Kolossos kwenye kisiwa cha Rhodos ilikuwa kati ya maajabu saba ya dunia ya kale.

neg:
Kuzi (samaki)
Kuzi ni wadogo, spishi kubwa kabisa, kuzi wa Kalifornia ("Atherinopsis californiensis"), anafikia urefu wa sm 44 lakini wengi zaidi ni chini ya sm 20 na kadhaa hazikuandikwa kwa zaidi ya sm 5. Kwa kawaida mwili umerefuka. Hulka bainifu zinajumuiya mapezimgongo mawili yaliyojitokeza sana, lile la kwanza likiwa limeundwa kwa miiba kinamo na lile la pili likiwa na mwiba mmoja unaofuatiwa na tindi laini. Pezimkungu pia lina mwiba mmoja unaofuatiwa na tindi laini. Mapeziubavu huwa juu na hakuna mrabafahamu. Kuna mlia mpana wa rangi ya fedha mbavuni. Magamba ni makubwa kiasi.

neg:
Orodha ya Viumbe vya Visasili
Hamadriadi (Ugiriki) Nimfa wa waloni
Harpia (Ugiriki) Pepo wa kike wenye mwili wa ndege na kichwa cha mwanamke
Hekatonkheire (Ugiriki) Majitu yenye mikono 100 na vichwa 50
Hesperidi (Ugiriki) Nimfa wa jioni
Hiadi (Ugiriki) Nimfa wa mvua
Hipokampo (Ugiriki na Ufinisia) Mvyauso wa farasi na samaki

neg:
Pezi
Pezi-shahamu ni pezi nyororo lenye nyama linalopatikana mgongoni nyuma ya pezimgongo na mbele kidogo ya pezimkia. Halipo katika familia nyingi za samaki, lakini hupatikana katika tisa za oda 31 za Euteleostea (Percopsiformes, Myctophiformes, Aulopiformes, Stomiiformes, Salmoniformes, Osmeriformes, Characiformes, Siluriformes na Argentiniformes). Samaki maarufu wa oda hizi ni samoni, Characiformes (kama vile kasa, bembe, kachinge n.k.) na kambale.

neg:
Kisu
Tangu kupatikana kwa bronzi visu vilitengenezwa zaidi kwa metali. Leo hii visu vingi vina bapa ya feleji. Siku hizi kua pia visu vya bapa za ufinyanzi wa seramiki.
Nchi malimbali huwa na sheria zinazopiga marufuku aina kadhaa za visu. Hapo kuna kanuni kuhusu urefu wa bapa ambayo mtu anaruhusiwa kubeba. Kanuni nyingine zinakataza visu ambavyo havionyeshi bapa hadi kubonyeza sehemu ya kisu na bapa inatokea kwa ghafla.

neg:
Nembo ya Mexiko
Zamani ile Waazteki waliishi maisha ya kuhamahama na kutafuta mahali pa kujenga mji wa kudumu. Mungu wao Huitzilopochtli aliwaambia wamtafute anayekalia mpungate (kakati) na kushika nyoka. Mpungate utapatikana kwenye mwamba katika kisiwa ziwani. Hadithi yaendelea kusema ya kwamba baada ya matembezi ya miaka 200 walikuta ziwa la Texcoco penye mwamba na mpungate. Walipokaribia tai aliyeshika nyoka akaketi kenye mpungate huu.

neg:
Msikiti wa Umawiya
Ndani ya msikiti kuna kaburi la kichwa cha Yohane mbatizaji kilichotunzwa hata baada ya kubomolewa kwa kanisa. Kanisa hli liliwahi kujengwa juu ya hekalu kubwa ya Jupiter na hadi leo sehemu ya kuta za nje ni zilezile za hekalu ile ya kale.

neg:
Mtaguso wa pili wa Nisea
Mtaguso ulitofautisha heshima inayokubalika kwa sanamu na ibada isiyovumilika. Hoja kuu ni kwamba sanamu si kitu, ila inamwakilisha yule aliyechorwa ndani yake. Kimsingi sanamu zinakubalika kutokana na umwilisho wa Mwana wa Mungu uliomfanya atwae sura na kuonekana.

neg:
Europa (mitholojia)
Alipotaka kumkaribia Europa mzuri aliingia katika umbo la fahali mweupe. Alimwamuru mungu wa biashara na wezi Herme kupeleka kundi la ng'ombe kwenye ufuko ambako Eruopa alicheza na mabinti wenzake. Mabinti walianza kucheza na ng'ombe waliokuwa watulivu na Europa alimpanda fahali mweupe. Hapo fahali Zeus alikimbia naye akaingia baharini na kuvuka bahari yote hadi kisiwa cha Krete. Hapa alichukua tena umbo lake la kawaida na kuzaa naye wana watatu. Europa aliolewa baadaye na Asterios mfalme wa Krete na kuwa malkia yake. Huyu hakuzaa mweyewe bali alikubali wataoto wake.

neg:
Rhodos
Katika nyakati za kale ilikuwa na Sanamu ya Kolossos iliyohesabiwa kati ya maajabu ya dunia.

neg:
Punt
Mahali pa Punt bado haijatambuliwa na wanahistoria kwa uhakika. Zamani maoni yalitofautiana zaidi, lakini tangu kutambua taarifa inayopatikana katika hekalu la kaburi la malkia Hatshepsut inaeleweka ya kwamba Punt ilikuwa upande wa kusini wa Misri. Ilhali njia ya bahari inaacha uwezekano ya kwamba Punt ilikuwepo ama Uarabuni kusini au kinyume upande wa Eritrea na Somalia, kuna bado taarifa nyingine iliyotambuliwa. Hapo msafara fulani ulirudi Misri kwa kufuata njia ya mto Naili. Kwa hiyo leo wataalamu wengi wanafikiri mahali pa Punt ilkuwa barani Afrika, kwenye pwani za Sudan, Eritrea au Somalia. Wachache wamehisi Punt kuwa kusini zaidi, hadi Afrika ya Mashariki.

neg:
Archaea
Kwa hiyo zimepatikana ndani ya chemchemi ya maji moto na maziwa ya chumvi au magadi. Ziko mazingira pasipo na oksijeni na pia ndani ya utumbo wa binadamu.

neg:
Kunguru
Kwa tamaduni nyingi za kienyeji za kaskazi ya mbali sana kunguru, spishi kubwa hasa, wamekuchwa kama viumbe vya kirobo au miungu. Katika Afrika Waxhosa wa Afrika Kusini waliwachukulia kunguru kuwa ni ndege wa Mungu. Hadithi ya kixhosa kuhusu shujaa aitwaye Gxam inasimulia kwamba kunguru walirudishia shujaa aliyefanywa upofu uwezo wake wa kuona. Hadithi nyingine ya Wasara wa Chadi na Sudani inasimulia kwamba Mungu mkuu, Wantu Su, alimpa mpwa wake wa kiume Wantu ngoma iliyokuwa ndani yake na mifano ya kila kitu kilichokuwamo mbinguni. Wantu alitarajiwa kuwapatia binadamu vitu hivi, lakini alikuwa akishuka kamba iliyounga mbingu na dunia, kunguru alipiga ngoma. Ngoma akaanguka duniani, akavunjika na akatawanya wanyama, samaki na mimea duniani kote.

neg:
Yesu katika sanaa
Kwanza Yesu hakuchorwa, ila aliwakilishwa na ishara mbalimbali, kama vile samaki (kwa Kigiriki jina la samaki lilitumika kwa kuchukua kile herufi yake kama mwanzo wa neno zima lililomhusu: Yesu Kristo Mwana wa Mungu Mwokozi), Mchungaji mwema, Mfalme, Mwalimu.

neg:
Sanamu ya Zeus mjini Olympia
Sanamu ya Zeus mjini Olympia ilimwonyesha mungu mkuu wa dini ya Ugiriki ya Kale. Zeus aliaminiwa kuwa baba wa miungu wa Ugiriki.

neg:
Rukwa (ziwa)
Ziwa liko kwenye kimo cha mita 800 juu ya UB katika bonde ambalo ni mkono wa Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki. Bonde hili ni sehemu ya kusini ya mkono wa magharibi wa bonde hili na mikono yote miwili inaungana huko Mbeya kabla ya kuendelea kwa pamoja katika Ziwa Nyasa.

neg:
Orodha ya Viumbe vya Visasili
Kambioni (Ulaya) Mvyauso wa binadamu na inkubi au sukubi
Khimaira (Ugiriki) Mvyauso wa simba, mbuzi na nyoka
Kibeti (Ujerumani) Pepo mdogo
Kibwengo (Uswahili) Pepo wa bahari au miti
Kinyamkela (Uswahili) Zimwi wa upepo
Kitu nusi (Uswahili) Pepo wa bahari watufatao damu
Kizimwi (Duniani kote) Zimwi wadogo wenye mabawa
Kokatriksi (Ulaya) Mvyauso wa kuku na mjusi
Koma (Uswahili) Roho wa marehemu
Kulungu wa Kerineya (Ugiriki) Kulungu wa jike wenye pembe za dhahabu na makwato ya shaba

neg:
Damu
Katika desturi za wakazi asili wa Australia, ngeu (hasa nyekundu) na damu, zote zikiwa na kiwango cha juu cha chuma na ambazo zinadhaniwa kuwa Maban (zenye nguvu za uchawi) hupakwa kwenye miili ya wachezaji wakati wa matambiko. Kama Robert Lawlor anavyosema:
Katika tamaduni na sherehe nyingi za Aborijini, ngeu nyekundu hupakwa katika sehemu zote za miili uchi za wachezaji. Katika sherehe za siri na takatifu za kiume, damu iliyoondolewa kutoka kwenye vena za mikono ya mshiriki hubadilishwa na kusuguliwa juu ya miili yao. Ngeu nyekundu pia hutumiwa kwa njia sawa na hii katika sherehe zisizo za siri. Damu pia hutumika kushikilia manyoya ya ndege kwenye miili ya watu. Manyoya ya ndege huwa na protini ambayo ina kiwango cha juu cha hisi ya magnetiki. Lawlor anasema kuwa damu inayotumika kwa njia hii inaaminika na watu hawa kuwa inawaunganisha wachezaji na dunia yenye nguvu isiyoonekana ya wakati wa ndoto. Lawlor maeneo haya yenye nguvu zisizoonekana na maeneo ya sumaku, kwa kuwa chuma ina sumaku.

neg:
Piramidi za Giza
Ziko kando ya bonde la mto Nile, karibu na mji wa Giza takriban kilometa 15 kutoka Kairo, mji mkuu wa Misri.

neg:
Punt
Katika makaburi na majengo mengine ya Misri ya Kale yaliyohifadhiwa hadi leo kuna picha za Punt na maandishi yanayorejelea Punt. Vyote vinasema ya kwamba Punt ilikuwa karibu na bahari na njia ya kuifikia ilikuwa kupitia Bahari ya Shamu. Kati ya watu wake kulikuwa na vikundi vitatu vilivyotofautiana katika nguo na namna ya kupamba nywele zao. Kulikuwa na nyumba zilizojengwa juu ya nguzo na ufugaji wa ng'ombe. Katika hadithi za Wamisri nchi ya miungu ilikuwa karibu na Punt.

neg:
Hera
Hera (Kigiriki Ἥρα, "Hēra", au kwa Kiionia na Kihomeri: Ἥρη, "Hērē") alikuwa dada na mke wa mfalme wa miungu Zeu na mungu wa kike wa ndoa na wanawake katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Juno katika dini ya Roma ya Kale.

neg:
Pango la Noeli
Pango la Noeli (au pango) ni sanaa inayoonyesha jinsi Yesu Kristo alivyozaliwa.

neg:
Zeu
Zeu alimwoa dadake Hera akazaa watoto naye lakini alitoroka mara kwa mara kufanya mapenzi na miungu wa kike wengine au na mabinti wa kibinadamu; mitholojia ya Wagiriki ilitaja zaidi ya majina 30 ya miungu au mabinti aliozaa nao.

neg:
Sanamu ya Zeus mjini Olympia
Watu wa Kale walihesabu sanamu hii kati ya maajabu saba za dunia.

neg:
Sanamu ya Kolossos kisiwani Rhodos
Ilijengwa kwa muda wa miaka 12 ikakamilishwa mnamo 300 KK na kuwa na kimo cha zaidi ya mita 30. Ilikuwa sanamu kubwa kabisa ya dunia ya kale. Kumbukumbu zimehifadhiwa kuwa matumizi ya vifaa yalikuwa pamoja na tani 13 za bronzi na tani 8 za chuma zilizofunika nguzo za matofari na mawe zilizokuwa majenzi ya ndani.

neg:
Zoroasta
Kile kinachojulikana juu yake ni hasa kutokana na mashairi ya "Gatha" ambayo ni msingi wa kitabu kitakatifu cha imani yake kinachoitwa Avesta. Hapo anaonekana alikuwa kasisi katika dini ya Kiajemi ya kale alipopata ufunuo kuwa miungu mingi si kwlei badala yake kuna Mungu mmoja tu. Huyu Mungu alijulikana kwake kwa jina Ahura Mazda ni muumba wa kila kita anayetafuta mema kwa wote. Ahura Mazda ana mpinzani wa kiroho mwenye jina la Ahriman anayetafuta mabaya. Kila mtu ana wajibu kuamua kati ya mema na mabaya na akiamua mema anatakiwa kushirikiana na Ahura Mazda katika uumbaji wake.

neg:
Haumea
Masi yake ni takriban theluthi moja ya Pluto. Umbo halifanani na tufe; umbo la Haumea limefananishwa na kiazi au sigara. Vipimo vyake vinakadiriwa kuwa kilomita 2,322 × 1,701 × 1,138.

neg:
Chimbuko la mwanadamu
Sehemu ya bonde la Ufa lijulikanalo kama bonde la Oltupai lililoko ndani ya Hifadhi ya Serengeti nchini Tanzania ndiko kulikogunduliwa masalia ya kale kuliko yote yanayojulikana hivi sasa kati ya viumbehai wanaokaribiana na binadamu.

neg:
Sanamu ya Kolossos kisiwani Rhodos
Sanamu ilisimama miaka 60-70 tu ikaanguka wakati wa tetemeko la ardhi mnamo 226 KK. Ikakatika kwenye magoti. Mabaki yalikaa palepale kwa sababu watu wa Rhodos waliogopa hasira ya mungu Helios wakisimamisha kitu kilichoangushwa na miungu.

neg:
Unene wa kupindukia
Sanaa ya kwanza ya uchongaji iliyoleta mfano wa mwili wa binadamu kati ya miaka 20,000 - 35,000   iliyopita ilionyesha wanawake walio na unene wa kupindukia. Baadhi ya watu huihusisha sanamu ya Zuhurana juhudi za kusisitiza uwezo wa kuzaa ilhali wengine huhisi kuwa wao husimamia “unene” kwa watu wa wakati huo. Hata hivyo, unene wa kupindukia haupo katika sanaa ya Wagiriki na Waroma, yamkini kwa kudumisha ulimbwende wao kwa mujibu wa kiasi. Haya yaliendelea katika sehemu kubwa ya historia ya ukristo barani Uropa ambapo wale tu walio na mapato ya chini wakichukuliwa kuwa wenye unene wa kupindukia.

neg:
Orodha ya Viumbe vya Visasili
Nayadi (Ugiriki) Nimfa wa maji baridi
Ndegeradi (Amerika ya Kaskazini) Pepo wa radi mwenye umbo la ndege
Nereidi (Ugiriki) Nimfa wa bahari na binti wa Nereo
Ngoloko (Uswahili) Pepo waishio katika mabwawa ya mikoko
Nguva (Duniani kote) Mvyauso wa binadamu na samaki
Nimfa (Ugiriki) Zimwi wa msitu
Nusumungu (Duniani kote) Nusu binadamu na nusu mungu

neg:
Usafi wa mazingira
Miji ya Kirumi ilikuwa na vipengele vya mifumo ya usafi wa mazingira, yakutoa maji katika mitaa ya miji kama vile Pompeii, mawe ya ujenzi na mbao za kukusanya na kuondoa maji machafu kutoka maeneo ya wakazi - kwa mfano maxima Cloaca katika mto Tiber Roma . Pia kuna rekodi za usafi wa mazingira mahala pengine katika Ulaya mpaka wakati wa kati umri makao. Uchafu wa mazingira na hali ya msongamano mkubwa ulikuwa katika Ulaya na Asia wakati wa Zama za Kati, mara kwa mara katika janga kusababisha mlipuko kama vile ugonjwa wa Justinian (541-42) na tauni (1347-1351), ambazo ziliua makumi ya mamilioni ya watu wakati wa ubadilishaji wa jamii.

neg:
Nungunungu
Nungu hupatikana sana katika maeneo ya kawaida na tropiki ya Asia, Italia, Afrika na Amerika ya Kusini na Kaskazini. Nungu huishi kwenye misitu, jangwani sehemu zenye miamba, vilima na nyikani. Baadhi ya nungu wa Dunia Mpya huishi kwenye miti, lakini nungu wa Dunia wa Kale wanakaa ardhini. Nungu huweza kupatikana hata kwenye miamba kwenye ardhi yenye hata urefu wa mita 3700. Nungu ni wanyama wa usiku.

neg:
Sanamu ya Askari
Sanamu ya Askari au Askari Monument ni sanamu iliyopo penye kitovu cha jiji la Dar es Salaam mahali ambapo mitaa ya Samora na Azikiwe (zamani: Maktaba) zinakutana.

neg:
Papa Mbingusi
Papa mbingusi, mbingusi au papa nyundo ni kundi la papa katika familia Sphyrnidae. Jina la tatu imepewa kwa ajili ya muundo usio wa kawaida na kipekee wa vichwa vyao, ambao ni bapa na kupanuliwa hivyohivyo katika umbo la "nyundo" liitwalo kefalofoili. Takriban spishi zote za mbingusi huwekwa katika jenasi Sphyrna wakati mbingusi kichwa-mabawa awekwa katika jenasi yake Eusphyra. Kazi nyingi si lazima za ujima wa kipekee zimependekezwa kwa ajili ya cephalofoil, ikiwa ni pamoja na mapokezi ya hisia, kufanya maneva, na kudanganya mawindo. Mbingusi wanapatikana ulimwenguni kote katika maji ya joto pamoja na mikanda ya pwani na rafu za bara. Tofauti na papa wengi, mbingusi huogelea kwa kawaida kwa vikundi wakati wa mchana, kuwa wawindaji pekee wakati wa usiku. Baadhi ya vikundi hivi vinaweza kupatikana karibu na kisiwa cha Malpelo katika Colombia, Visiwa vya Cocos mbali ya Costa Rica, na karibu ya Molokai katika Hawaii. Kundi kubwa pia huonekana katika bahari ya Afrika ya Kusini na Mashariki.

neg:
Kuku
Asili ya kuku zetu ni kuku-mwitu mwekundu wa Asia ya Kusini-Mashariki. Ilisemekana kuwa, kuku walianza huko India, lakini ushahidi wa sasa unaonyesha kuwa walianza huko Vietnam miaka 10,000 iliyopita. Ufugaji wake ulisambazwa Asia Bara na Polynesia. Mabaki ya mifupa ya kuku yamepatikana China yakiwa na umri wa miaka 8,000. Kutoka Asia ya Kusini-Magharibi kuku walisambazwa pia Uhindi na kupitia Uajemi hadi Ugiriki na sehemu nyingine za Ulaya, Misri n.k. Inaaminiwa ya kwamba kuku waliletwa Amerika Kusini kabla ya kuja kwa Kolumbus kupitia Pasifiki.
Kuku hula majani na nyama. Wakiwa mwituni mara nyingi huonekana wakitumia muda wao mwingi kuparua-parua kutafuta mbegu, wadudu na hata wanyama wakubwa kama vile mijusi na panya pori wadogo.

neg:
Kisukuku
Mara nyingi miili ya wanyama na mimea imehifadhiwa kwa umbo la jiwe. Ni kama picha au hata sanamu ya kiumbe kile. Mifano bora imepatikana pale ambapo mmea au mwili wa mnyama ulianguka katika matope laini na kuzama chini haraka. Ndani ya matope laini mwili haukuoza shauri la uhaba wa oksijeni na uhaba wa bakteria. Polepole maji ya matope yaliingia ndani ya mwili na kujaza nafasi zilizojazwa awali na kiowevu cha seli wakati kiumbe kilipokuwa hai. Maji ya matope yalipeleka pia minerali mbalimbali ndani ya mwili. Jinsi mwendo huu ulivyoweza kuendelea bila kuzuiwa, polepole hata seli ziliweza kujazwa kwa vipande vidogo vya matope na minerali nyingine. Kama baada ya miaka mingi matope yalikauka, hata matope ndani ya seli za mwili ulikauka lakini kwa kutunza umbo la seli hizi. Kama ganda la matope liliendelea kufunikwa na tabaka za udongo wa juu, shindikizo la juu lilianza kubadilisha ule udongo kuwa jiwe na mwamba kabisa.

neg:
Milki ya Gupta
Sanamu za miungu ya Kihindu zilichongwa kwa mtindo unaorudiwa hadi leo, vilevile sanamu za Buddha na Thirtankara wa Ujain. Kulkuwa na mahali pawili palipokuwa vitovu vya sanaa hii ambapo ni Mathura and Gandhara. Gandhara walichonga kwa mtindo wa Kigiriki (sehemu za magharibi kabisa za Uhindi ziliathiriwa na sanaa ya Kigiriki tangu kuingiliwa na Aleksanda Mkuu katika karne ya 3 KK). Wasanii walipeleka sanamu zao kutoka hapa kwendamaeneo mengine au walisafiri weyewe kwa kazi za sanamu kubwa sana.

neg:
Hifadhi ya Taifa ya Hell's Gate
Mbuga ya Taifa ya Hell's Gate imekalia eneo ndogo kiasi kwa viwango vya Afrika. Hifadhi hii iko futi 5000 juu ya usawa wa bahari. Iko ndani ya Wilaya ya Nakuru, karibu na Ziwa Naivasha na wastani kutoka Nairobi. Mbuga iko baada ya mpinduko wa zamani katika barabara ya Nairobi kwenda Naivasha , na ina hali ya hewa ya joto na ukavu. Volkano za zamani za Olkaria na Hobley, zilizoko katika mbuga hii zinaweza kuonekana pamoja na miundo ya obsidian kutoka kwa mawe yaliyoyeyushwa na volkano kisha kupoa. Ndani ya Hell's Gate kuna Giba ya Hells Gate, na kuzungukwa na miamba miekundu ambayo ina hasho mbili za volkeno: Fischer's Tower na Central Tower. Kutoka kwa Central Tower kuna giba ndogo ambayo huelekea kusini na njia hushuka kutoka kwayo hadi katika chemchemi moto.

neg:
Pilau
Marejeo ya fasihi ya mwanzo kwa pilau yanaweza kupatikana katika historia ya Alexander Mkuu wakati wa kuelezea ukarimu wa Bactrian. (Bactria ilikuwa mkoa wa Irani mashariki, pengine pahala alipozaliwa mkewe Alexander, Roxana, na kijiografia iko nchini Uzbekistan kwa sasa.). Plov mara nyingi huchukuliwa kuwa moja kati ya maandalizi ya mchele mkongwe ambayo ina mizizi ya Kiajemi. Ilijulikana kuwa plov ilipakuliwa Alexander Mkuu wakati alipokamatwa katika sehemu ya Sogdian ya Marakanda (sasa ni Samarkand). Jeshi la Alexander liliileta Masedonia na kusambazwa kote Ulaya ya Mashariki.

neg:
Sanamu ya Uhuru
Umbo la sanamu ni mwanamke anayeshika mwenge juu ya kichwa chake. Mwanamke ni ishara ya uhuru na mchongaji alitaka kuweka kumbukumbu ya kufutwa kwa utumwa katika Marekani mwaka 1861. Umbo linaiga mifano ya sanaa ya Ugiriki ya Kale na Roma ya Kale; mungu wa Kigiriki Helios alionyeshwa kwa mavazi yaleyale na pia na taji kama sanamu ya uhuru; kwa Helios ncha za taji zilikuwa ishara ya mishale ya jua; kwenye sanamu ya uhuru mishale saba inadokeza kwa bahari saba na mabara saba na ujumbe wa uhuru kwa wote. Mwenge ni ishara ya mwangaza unaotoka kwenye uhuru kwa mataifa yote.

neg:
Yesu kutolewa hekaluni
25 Wakati huo huko Yerusalemu kulikuwa na mtu mmoja, mwema na mcha Mungu, jina lake Simeoni. Yeye alikuwa akitazamia kwa hamu ukombozi wa Israeli. Roho Mtakatifu alikuwa pamoja naye. 26 Roho Mtakatifu alikuwa amemhakikishia kwamba hatakufa kabla ya kumwona Masiha wa Bwana. 27 Basi, akiongozwa na Roho Mtakatifu, Simeoni aliingia Hekaluni; na wazazi wa Yesu walipomleta Hekaluni mtoto wao ili wamfanyie kama ilivyotakiwa na Sheria, 28 Simeoni alimpokea mtoto Yesu mikononi mwake huku akimtukuza Mungu na kusema: 29 "Sasa Bwana, umetimiza ahadi yako, waweza kumruhusu mtumishi wako aende kwa amani. 30 Maana kwa macho yangu nimeuona wokovu utokao kwako, 31 ambao umeutayarisha mbele ya watu wote: 32 Mwanga utakaowaangazia watu wa mataifa, na utukufu kwa watu wako Israeli."

neg:
Homa ya Q
Mdudu anapatikana sehemu zote isipokuwa New Zealand. Ulaya inaonekana kama hepatitis kuliko pneumonia kama ilivyo Marekani.


query: Kuna metali ngapi ambazo ni haba duniani?

pos:
Metali adimu
Mifano yake ni dhahabu (auri), fedha (ajenti), shaba (kupri), tantali, platini, paladi na rhodi. Kuhusu shaba maoni hutofautiana kama inahesabiwa humo.

neg:
Madola
Katika mabara, lile lenye nchi nyingi zaidi ni Afrika likiwa na nchi au madola 54, likifuatiwa na bara la Ulaya likiwa na madola 48, kisha Asia likiwa na madola 44, halafu Amerika ya Kaskazini pamoja na Amerika ya Kati likiwa na madola 23, na baada yake ni Australia na Pasifiki (Oshania) likiwa na madola 14, na mwishowe ni Amerika ya Kusini likiwa na madola 12. Kwa hivyo, kwa ujumla, kuna madola 195 ulimwenguni.

neg:
Sarafu (mfumo)
Nchi kadhaa zimeendelea kuunda sarafu ya pamoja na mfano bora ni Euro kwa ajili ya nchi nyingi za Ulaya iliyochukua nafasi ya sarafu za kitaifa tangu mwaka .
Sarafu nyingi za dunia zafanyiwa biashara kwenye masoko ya sarafu ambako fedha za kigeni zanunuliwa na kuuzwa. Hapa kunatokea kima cha mabadilishano ya fedha. Sarafu inayotumiwa zaidi kimataifa kwa ajili ya biashara kati ya nchi mbalimbali ni Dolar ya Marekani (US-Dollar) na mengine ni hasa Euro ya Ulaya na Pauni ya Uingereza. Kwa jumla kuna takriban sarafu rasmi 160 duniani.

neg:
Mafuta
Dutu nyingine za kimafuta pia zinaweza kupatikana katika mazingira; inayojulikana zaidi kati ya hizo ni lami inayotokea chini ya ardhi au, kama kuna chungu za uvujaji, katika mashimo ya lami.

neg:
Mwamba (jiolojia)
Miamba hubadilishwa umbo katika muda wa miaka mamilioni. Madini yao huingia katika hali mbalimbali ya mwamba. Meteori ni mwamba wa pekee mwenye asili isiyo ya dunia yetu. Meteori nyingi zimejitokeza katika anga ya nje kutokana na mabaki ya mada ya nyota au pia kutokana na kuvunjika kwa sayari nyingine.

neg:
Chuma
Chuma (kisayansi pia: feri kutoka Kilatini ""ferrum"") ni elementi na metali inayopatikana kwa wingi duniani. Kikemia ni elementi mpito yenye kifupi cha Fe na namba atomia 26 katika mfumo radidia.
Chuma ni kati ya metali muhimu sana duniani. Chuma ni msingi wa feleji (chuma cha pua) ambacho ni uti wa mgongo wa maendeleo ya kiteknolojia ya miaka 100 iliyopita. Asilimia 95 ya vifaa vote vya metali vinavyotengenezwa duniani ni chuma.

neg:
Mita
Mita ya asili ilichongwa kama reli ya shaba na baadaye ya platini ambayo ni metali ngumu sana.

neg:
Metali alikali
Metali alikali ni elementi za kundi la kwanza katika mfumo radidia hasa lithi, natiri, kali, rubidi, caesi na fransi. Hidrojeni ni pia elementi ya kundi la kwanza lakini kwa kawaida haionyeshi tabia za metali alikali.

neg:
Paladi
Paladi ni dutu sahili ya metali na elementi. Namba atomia yake ni 46 katika mfumo radidia, uzani atomia ni 106.42. Katika mazingira ya kawaida ni metali laini yenye rangi fedha-nyeupe inayohesabiwa kati ya metali za mpito. Alama yake ni Pd. Huhesabiwa kati ya elementi ya kundi la 10 (kundi la Platini).

neg:
Heli
Ulimwenguni kote heli ni elementi inayopatikana kwa wingi, Kutokana na nadharia ya mlipuko mkuu unakadiriwa kuwa na asilimia 25 ya masi yote ya ulimwengu.

neg:
Maji
Maji huwa ni kiowevu kinachopatikana kwa wingi duniani. Yajaza mito, maziwa na bahari. Zaidi ya theluthi mbili za uso wa dunia hufunikwa na maji.

neg:
Sarafu
Siku hizi sehemu kubwa ya fedha inatolewa kama noti yaani kama karatasi.
Karibu popote duniani sarafu hutumika kwa ajili ya pesa ndogo tu. Isipokuwa sarafu za dhahabu zinatolewa kwa idadi ndogo hasa kwa ajili ya watu wanaopenda kukusanya aina mbalimbali za sarafu zenye thamani ingawa hazitumiki kama pesa ya kulipia.

neg:
Lugha
Leo ulimwenguni mathalan, kuna lugha karibu 6,700, zikiwa 1,000 katika bara la kaskazini na la kusini la Amerika, 2,000 zikiwa kwenye bara la Afrika, 230 katika bara la Ulaya, 2,200 katika bara la Asia, na 1,300 katika bara la Oshania (Australia na nchi jirani nayo).

neg:
Kaboni 14
Kuna isotopi tatu za asili zinazotokea duniani:

neg:
Magnesi
Elementi tupu ina valensi mbili na rangi yake ni nyeupe-fedha. Mg ni kati ya elementi zinazopatiikana kwa wingi duniani ikiwa na nafasi ya nane na asilimia 1.4 za ganda la dunia ni magnesi.

neg:
Metali
Katika Asia na Ulaya shaba ilikuwa metali ya kwanza iliyotumiwa na watu. Baadaye waliiyeyusha na kukoroga pamoja na stani kuwa aloi ya bronzi ambayo ni ngumu zaidi.
Takriban mnamo 1200 KK watu wa kwanza walianza kutumia chuma. Maarifa haya yalienea katika pande nyingi za dunia.

neg:
Metali ya mpito
Metali za mpito ni kundi la metali inayopatikana katikati ya jedwali la mfumo radidia wa elementi za kikemia. Zina tabia za kufanana. Ni elementi namba 21 hadi 30, 39 hadi 48, 57 hadi 80 na 89 hadi 112.

neg:
Poloni
Kutokana na nusumaisha fupi ni elementi haba. Kiasili hupatikana kwa viwango vidogo sana katika mitapo ya Urani inapotokea kutokana na mbunguo wa radi na radoni. Siku hizi takriban gramu 100 zatengenezwa kila mwaka kwa kutupia neutroni kwa bismuti katika maabara hasa Urusi.

neg:
Nikeli
Nikeli ni dutu sahili ya metali na elementi. Namba atomia yake ni 28 katika mfumo radidia, uzani atomia ni 58.6934. Katika mazingira ya kawaida ni metali ngumu yenye rangi nyeupe. Alama yake ni Ni.

neg:
Mata
Mata inapatikana kwa kawaida katika hali nne: mango, kiowevu, gesi na plazma.

neg:
Kali
Kali (potasiamu) ni metali laini sana inayochemka kwa sentigredi 83 tayari. Rangi yake ni nyeupe-fedha. Haipatikana kiasili kama metali tupu kwa sababu humenyuka haraka na kuoksidika hewani. Inamenyuka vikali sana na maji hivyo kali metali hutunzwa chini ya mafuta.

neg:
Indi
Ni metali haba na laini yenye rangi ya kifedha-nyeupe.

neg:
Mwamba (jiolojia)
Takriban madini 30 hufanya sehemu kubwa ya miamba ya dunia, ni hasa silikati na kabonati.

neg:
Disprosi
Disprosi (Kigiriki "dysprósitos" „isiyopatikana“) ni elementi na metali nzito na laini yenye namba atomia 66 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 162.50. Alama yake ni Dy.
Disprosi huhesabiwa kati ya Lanthanidi inaonekana kama metali nzitonzito yenye rangi ya kifedha. Haina matumizi mingi kwa jumla ni kama tani 100 kwa mwaka pekee inakorogwa hasa ndani ya aloi mbalimbali.

neg:
Metali
Idadi kubwa ya elementi katika mfumo radidia huhesabiwa kati ya metali. Kuna pia elementi zinazoonyesha tabia kati ya metali na simetali kama vile metaloidi au nusumetali.

neg:
Reni
Reni (kutoka jina la Kilatini "Rhenus" la mto Rhine) ni metali nzito na haba sana. Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Re na namba atomia 75 katika mfumo radidia.
Reni ni metali ngumu na nzito. Hutokea katika mitapo ya molibdeni. Baada ya kuisafisha rangi yake ni kifedha-nyeupe. Kati ya elementi zote zisizo nururifu ni elementi haba sana.

neg:
Zinki
Katika mazingira ya kawaida ni metali yenye rangi buluu-nyeupe. Kiwango chake cha kuyeyuka ni 1,180 C°.

neg:
Kimondo
Duniani kuna pia hatari fulani lakini hali halisi si kubwa ingawa vimondo vinaingia kila saa katika angahewa. Lakini theluthi mbili za uso wa Dunia ni bahari na sehemu kubwa ya nchi kavu haina watu. Katika miaka yote ya karne ya 20 kuna taarifa 21 pekee za nyumba kugongwa na kimondo.

neg:
Uchimbaji wa madini
Tangu mwanzo wa ustaarabu, watu wametumia jiwe, keramik na baadaye metali zilizopatikana karibu na uso wa Dunia. Hizi zilitumika kufanya vifaa vya mapema na silaha; Kwa mfano, jiwe la juu linapatikana kaskazini mwa Ufaransa, kusini mwa Uingereza na Poland lilikuwa linatumiwa kuunda zana za majani. Migodi ya miguu imepatikana katika maeneo ya shimo ambapo sehemu za jiwe zilifuatiwa chini ya ardhi na nyumba. Migahawa yaKrzemionki ni maarufu sana, na kama vile migodi mingine ya majani, ni asili ya zama za mwisho za mawe (ca 4000-3000 BC). Miamba mingine migumu iliyopigwa au iliyokusanywa kwa shanga ni pamoja na jiwe la kijani la sekta ya shaba ya Langdale iliyo katika Wilaya ya Ziwa la Uingereza.

neg:
Magma
Kuna aina mbalimbali za magma zinazotofautiana kikemia. Zinakuwa aina mbalimbali za mwamba.

neg:
Neoni
Neoni yapatikana kwa wingi katika anga ya ulimweguni lakini ni haba duniani. Ni gesi adimu nyepesi duniani baada ya heli.

neg:
Muundo wa dunia
Miamba yake ni hasa gumawesi (basalti) na itale (granite). Kwa jumla ni nyepesi zaidi kuliko tabaka za chini hivyo ganda linaelea juu. Kuna aina mbili za ganda: ganda la kibara na ganda la kibahari. Ganda la kibara linafanya mabara. Ganda la kibahari linafanya misingi ya bahari.

neg:
Kalisi
Kalisi ni elementi na metali ya udongo alikalini yenye namba atomia 20 kwenye mfumo radidia ina uzani atomia 40.078. Alama yake ni Ca. Jina lahusiana na neno la kilatini "calx" (mawe ya chokaa).

neg:
Uchimbaji madini
Uchimbaji madini ni kitendo cha kuchimba ardhi kwa ajili ya kupata madini. Kitu chochote ambacho hakiwezi kukuzwa au kuundwa lazima kichimbwe. Kile kitendo cha kuchukua madini kutoka ardhini ndicho kinachoitwa uchimbaji madini. Uchimbaji madini unaweza kufanywa ili kupata madini ya metali au yasiyo metali, kwa mfano: Almasi, Dhahabu, Shaba, Makaa ya mawe, Chumvi, Chuma na hata gesi asilia.

neg:
Platini
Platini ni elementi. Namba atomia yake ni 78, uzani atomia ni 195.084. Katika mazingira ya kawaida ni metali adimu ngumu yenye rangi nyeupe ya kijivu. Alama yake ni Pt.

neg:
Madini
Madini hutambulishwa na wasifa kama rangi, ugumu, kiasi cha mwanga kinachoruhusu na mpangilio wa Kristali. [[Almasi)) ni madini yalio magumu kuliko yoyote. Hutumiwa kukatia vitu vingine vigumu. [[Jamii:Madini|*]]

neg:
Metali alikali
Zote ni metali zinazong'aa kwa rangi kifedha-nyeupe zenye elektroni moja tu katika mzingo elektroni wa nje yaani zina valensi moja.
Kwa sababu hiyo humenyuka haraka na dutu nyingi hazipatikana kwa umbo safi kiasili. Kama zimesafishwa katika maabara zatunzwa katika angahewa ya gesi adimu au ndani ya mafuta bila kugusana na oksijeni.

neg:
Mashimo ya Ajabu Duniani
Shimo la Kimberley lililotokana na machimbo ya almasi yaliyopo Afrika Kusini. Pia linafahamika kuwa shimo kuu tangu mwaka 1886 hadi mwaka 2014. Shimo hili lilikuwa likishika nafasi ya 50,000 shimo hili liliweza kutoa almasi yenye kilogramu 2,722 kwa mwaka. Ni miongoni mwa mashimo yaliyo katika orodha ya urithi wa Dunia.

neg:
Shaba
Katika mazingira ya kawaida ni metali yenye rangi kahawia nyekundu. Kiwango chake cha kuyeyuka ni 1,083 C°.

neg:
Niobi
Niobi ni metali laini yenye rangi ya kijivu. Tabia zake zafanana sana na Tantali. Niobi tupu inayokaa hewani inapata ganda la oksidi lenye rangi ya kijivu-buluu.

neg:
Hewa
Hewa ina uzito wake. Kwenye uwiano wa bahari kila mita ya mjao huwa na uzito wa kilogramu 1,2041 kg. Kwa sababu angahewa inafikia kilomita mamia juu ya uso wa dunia kuna uzito wa tani 10 au kilogramu 10.000. Huu ni uzitoa tunaobeba kila siku lakini hatuusikii kwa sababu kwetu ni kawaida na tunaihitaji. Kama tungeondoka kutoka eropleni bila kinga katika kimo kikubwa sana kama juu ya kilomita 50 tungekufa haraka sana si tu kwa sababu huko hakuna hewa ya kutosha kwa kupumua lakini kwa sababu uhaba wa kanieneo ungesababisha damu yetu kuchemka.

neg:
Ufuaji metali
Kabla ya kupatikana kwa matumizi ya metali watu walitumia vifaa vya jiwe, ubao au mfupa kwa kurahisisha shughuli za kila siku. Vifaa hivi vinakosa ugumu sawa na metali kwa hiyo havidumu sana ingawa vinaruhusu utekelezaji wa kazi nyingi.

neg:
Berili
Berili ni elementi na metali ya udongo alkalini yenye namba atomia 4 na uzani atomia 9.01218 kwenye mfumo radidia. Alama yake ni Be. Jina latokana na neno la kigiriki βηρυλλος "berillos" linalotaja aina ya vito ambamo elementi hii iligunduliwa mara ya kwanza mwaka 1798 kama oksidi ya Berili.

neg:
Elementi za kikemia
Elementi zinatokea kwa hali maada tofauti. Duniani kuna hali za mango, kiowevu na gesi. Penye joto kali kama katika jua kuna pia hali ya utegili (plasma). Mara nyingi elementi zinapatikana katika hali ya kampaundi yaani zikiunganishwa na elementi nyingine.

neg:
Rubidi
Kali (potasiamu) ni metali laini sana inayochemka kwa sentigredi 39 tayari. Rangi yake ni nyeupe-fedha. Haipatikana kiasili kama metali tupu kwa sababu humenyuka haraka na kuoksidika hewani. Inamenyuka vikali sana na oksijeni na kuwaka peke yake ikiwekwa hewani tu.

neg:
Ufuaji metali
Ilichukua tena karne kadhaa hadi watu wa kwanza waligundua njia za kutumia chuma ambacho kinazidi ugumu wa shaba na bronzi. Kwa kutumia elimu hii walianzisha kipindi cha zama za chuma katika tamaduni mbalimbali.

neg:
Utegili (fizikia)
Mfano wa maada mango ni jiwe la mwamba, maada kiowevu ni maji, na maada gesi ni hewa. Hivyo plasma ama utegili ni hali ya nne ambayo si ya asili katika maisha yetu ya kila siku. Huonekana katika mifumo ya kimaada iliyo katika joto kali.

neg:
Neodimi
Neodimi inaitwa "metali ya udongo adimu", lakini hata hivyo si elementi haba Duniani. Kama metali zote inang'aa lakini hewani inaoksidishwa haraka na kupata ganda la oksidi. Kutokana na kuoksidisha haraka inaanza kuwaka ikifikia sentigredi 150 na kuwa oksidi ya NdO.

neg:
Oksijeni
Ni kati ya elementi zilizopo kwa wingi ulimwenguni ikishika nafasi ya tatu baada ya hidrojeni na heli. Kwenye dunia yetu asilimia 28 za masi yake ni oksijeni; ni elementi iliyopo kwa wingi kabisa katika ganda la dunia.

neg:
Chaji ya umeme
Kila kitu hujengwa kwa atomi na kila atomi ina chembe ndogo zaidi ndani yake. Kati ya chembe ndogo ndani ya atomi kuna elektroni na protoni zilizo na chaji mbili za kinyume ilhali elektroni huitwa "hasi" na protoni huitwa "chanya". Kila chembe huwa na kizio kimoja cha chaji, ama hasi au chanya. Kwa kawaida kila atomi huwa na idadi ileile ya protoni na elektroni hivi chaji zao zinajibatilishana katika atomi na atomi kwa jumla haionyeshi chaji.

neg:
Dunia
Lakini si tufe kamili. Ina uvimbe kidogo kwenye sehemu ya ikweta; ilhali umbali kati ya ncha mbili ni kilomita 12,713 lakini umbali kati ya sehemu za kinyume kwenye ikweta ni km 12,756, yaani kipenyo hiki kinazidi takriban kilomita 43 kipenyo kati ya ncha na ncha. Tofauti hii inasababishwa na mzunguko wa dunia. Kani nje inasukuma sehemu za ikweta nje zaidi. Kwa hiyo mahali duniani palipo karibu zaidi na anga la nje si Mlima Everest kwenye Himalaya bali mlima Chimborazo nchini Ekuador.
Kwenye uso wake dunia huwa na tofauti kati ya nusutufe zake mbili. Nusu moja ina eneo kubwa la mabara yaani nchi kavu ambayo ni asilimia 47 ya sehemu hii. Kinyume nusutufe nyingine inafunikwa na maji ya bahari na eneo la nchi kavu ni asilimia 11 pekee za maeneo yake.

neg:
Angahewa
Nje ya dunia yetu angahewa imetambuliwa pia kwenye sayari nyingine. Katika mfumo wa jua na sayari zake kuna sayari 4 za ndani zinazofanana kiasi, ni Utaridi(Mercury), Zuhura (Venus), Dunia na Mirihi (Mars). Zote nne ni sayari zinazofanywa na mwamba.

neg:
Boroni
Inapotapaswa kutoka kwa kampaundi zake hupatikana katika umbo hobela kama unga wa rangi kahawia au la fuwele nyeusi na ngumu isiyohami umeme. Boroni ni dutu ngumu duniani baada ya almasi na kati ya elementi zote ni imara dhidi ya nguvu ya mvuto.

neg:
Bari
Kama metali ya udongo alikalini zote bari humenyuka haraka na haitokei kiasili kama elementi tupu bali katika umbo la kampaundi zake. Ikisafishwa na kutunzwa katika kiowevu cha mafuta au katika angahewa ya gesi adimu ni metali yenye rangi nyeupe-fedha. Hewani inaoksidisha haraka lakini ganda la oksidi halitoshi kuzuia isiwake kutokana na unyevu hewani.

neg:
Heli
Hapa duniani petu ni elementi haba. Katika angahewa ya dunia heli ina kiwango cha asilimia 0.00052 % au 5.2 ppm. Heli ni gesi nyepesi kuliko oksijeni na nitrojeni ya hewa na hivyo inapanda juu ndani ya angahewa na kupotea muda wote kuelekea angani.

neg:
Wolframi
Wolframi ni metali yenye namba atomia 74 kwenye mfumo radidia, uzani atomia ni 189.84. Alama yake ni W. Wolframi ina kiwango cha kuyeyuka cha juu kabisa kati ya metali zote.
Matumizi yake ni hasa kwa taa pia katika aloi za feleji.

neg:
Tantali
Tantali ni metali ngumu yenye rangi ya buluu-kijivu. Tabia zake zafanana sana na Niobi. Tantali tupu inayokaa hewani inapata ganda la oksidi lenye rangi ya kijivu-buluu.

neg:
Metali adimu
Elmenti sintetiki za Bohri, Hassi, Meitneri, Darmstati na Roentgeni zatazamiwa pia kama metali adimu hata kama hazina matumizi kutokana maisha mafupi ya elementi hizi.

neg:
Bara
Kwa jumla miamba ya sehemu za mabara ni mipesi kushinda miamba ya chini na hii ni sababu ziko juu ya miamba mingine.Kwa hivyo, kwa ujumla, kuna madola 192 katika mabara yote ya ulimwengu, mara huzidi kukitokea na mgawanyiko wa nchi au hupungua kukitokea umoja au muungano wa nchi.

neg:
Zinki
Hupatikana ndani ya madini haitokei kiasili kama elementi tupu. Huchimbwa hasa China, Peru, Australia, Kanada, Marekani, Meksiko na Afrika Kusini.
Matumizi ya zinki ni takriban tani milioni 11 kwa mwaka (2006). Takriban nusu yake ni kwa kuzuia ubabuzi (kutokea kwa kutu) wa mabati au vifaa vingine vya chuma kwa njia ya galvania n.k..

neg:
Metali adimu
Metali adimu hasa dhahabu na fedha zilitumiwa kwa mapambo ya thamani kwa watu. Katika utamaduni mbalimbali dhahabu ilikuwa metali ya mfalme au mwene.

neg:
Gandunia
Ndani ya tabaka hilo laini kuna mwamba katika hali ya geli yaani ni kati ya hali imara na hali kiowevu. Kwa hiyo vipande vyake havikai mahali pamoja lakini vina mikondo ndani yake kufuatana na mikondo ya joto kali inayopanda juu kutoka kiini cha dunia ambacho ni chuma cha moto katika hali kiowevu.

neg:
Bizimu
Bizimu zenye thamani zaidi hutengenezwa kwa metali adili kama vile dhahabu au fedha. Wakati mwingine hupambwa kwa kito.

neg:
Metali za udongo alikalini
Metali za udongo alikalini ni mfulizo wa kikemia katika mfumo radidia unaounganisha elementi za kundi la pili yaani elementi thabiti Berili (Be), Magnesi (Mg), Kalisi (Ca), Stronti (Sr) na Bari (Ba) pamoja elementi nunurifu ya radi (Ra) ambayo ni tokeo la mbunguo wa elementi zingine.

neg:
Rodi
Rhodi (pia: Rodi - kutoka Kigiriki "rhodeos "nyekundu kama waridi"" kwa sababu kampaundi zake mara nyingi huwa na rangi nyekundu ) ni elementi na metali haba duniani. Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Rh na namba atomia 45 katika mfumo radidia.
Rhodi ni metali ngumu yenye rangi nyeupe-kifedha. Haimenyuki kirahisi na asidi au hewa hivyo hutafutwa kwa aloi inamoongeza ugumu na kuzuia kuoksidisha kwa aloi.

neg:
Ufuaji metali
Metali ya kwanza iliyotumiwa na watu ilikuwa dhahabu pamoja na shaba maana metali hizi zinaweza kupatikana safi kiasili kama metali tupu. Ni laini ya kutosha kwa kupewa umbo tofauti kwa njia ya kuipondaponda kwa mfano kwa kutumia jiwe ngumu. Hivyo vipambio vya dhahabu na shaba ni vifaa vya kimetali vya kwanza vilivyotengenezwa na binadamu. Ushuhuda wa kale wa teknolojia ya ufuaji shaba ni wa mnamo mwaka 5,000 KK huko Serbia.

neg:
Bari
Bari (kutoka kigiriki βαρύς: "nzito") ni elementi na metali ya udongo alikalini yenye namba atomia 56 kwenye mfumo radidia ina uzani atomia 137.327. Alama yake ni Ba.

neg:
Elementi za kikemia
Kati ya hizi 116 ni 90 zinazopatikana kiasili. Nyingine zinatengenezwa katika maabara na hazidumu sana. Hizi elementi sintetiki zinakaa muda fupi za sekunde lakini nyingine zinakaa miaka.

neg:
Stibi
Antimon au Stibi (kutoka kigiriki stimmi/stibi na Kilatini stibium iliyotaja kampaundi ya elementi) ni nusumetali au metaloidi yenye namba atomia 51 katika mfumo radidia. Uzani atomia ni 121.760.
Elementi hutokea kwa alotropia nne na ile ya kawaida ni ya metaloidi yenye rangi buluu-nyeupe. Alotropia za rangi njano na nyeusi ni simetali tena si thabiti.

neg:
Cadimi
Cadimi (pia: Kadimi - kupitia Kilatini "Cadmium" kutoka Kigiriki καδμεία "kadmeia" iliyotaja mitapo yenye cadimi kwa heshima ya mungu wa Kigiriki Κάδμος "Kadmos") ni elementi na metali haba duniani. Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Cd na namba atomia 48 katika mfumo radidia.
Cadimi ni metali laini yenye rangi nyeupe-buluu. Hufanana mara nyingi na tabia za zinki lakini humenyuka kirahisi zaidi. Cadimi yenyewe na kampaundi zake huwa ni sumu ikisababisha kansa.

neg:
Alumini
Alumini ni metali inayopatikana kwa wingi katika ganda la dunia.

neg:
Bronzi
Bronzi ilikuwa aloi ya kwanza inayojulikana kuwa ilitumiwa na binadamu katika historia yake. Mwisho wa zama za mawe watu walianza kutumia shaba kwa kutengeneza silaha na vifaa vingine. Lakini shaba peke yake ina hasara mbili: si ngumu sana, yaani umbo lake halidumu likitumiwa kwa kazi nzito au kwa mapigano; ukali wa kisu au shoka unapotea haraka. Hasara nyingine inafanya mmenyuko na oksijeni ya hewa au katika maji na uso wake hubadilika kuwa ganda la oksaidi.

neg:
Uchimbaji wa madini
Ores iliyopatikana kwenye madini ni pamoja na metali, makaa ya mawe, mafuta, mawe, chokaa, choko, mwamba chumvi, potashi, changarawe, na udongo. Uchimbaji unahitajika kupata nyenzo yoyote ambayo haiwezi kukuzwa kwa njia ya michakato ya kilimo, au kuundwa kwa hila katika maabara au kiwanda. Madini kwa maana pana inajumuisha uchimbaji wa rasilimali yoyote isiyoweza mbadala kama vile petroli, gesi asilia, au hata maji.

neg:
Shaba
Ni kati ya metali za kwanza wanadamu walitumia baada ya kutoka katika zama za mawe. Si metali ngumu zana hivyo ilikuwa nyepesi ya kushughulikia kwa wanadamu wa kale.

neg:
Manganisi
Manganisi ni elementi na metali yenye namba atomia 25 na alama Mn katika mfumo radidia wa elementi. Ni metali kechu yenye rangi kifedha-nyeupe inayopatikana katika madini hasa pamoja na chuma na kampaundi mbalimbali.

neg:
Vanadi
Vanadi ni elementi na metali ya mpito yenye namba atomia 23 na alama V katika mfumo radidia wa elementi. Ni metali laini na wayaikaji yenye rangi kifedha-nyeupe inayotokea katika madini na kampaundi mbalimbali.

neg:
Madhabahu (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni α Alfa Arae yenye mwangaza unaoonekana wa 2.93 mag ikiwa na umbali kutoka Dunia wa miaka ya nuru 270 na Beta Arae yenye uangavu wa 2.85 Kuna nyota 7 zenye sayari. Mu Arae inayofanana na Jua ina sayari nne na Gliese 676 ambayo ni nyota kibete nyekundu ina sayari nne pia.]

neg:
Boroni
Boroni ni elementi ya kikemia yenye namba atomia 5 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 10.811. Alama yake ni B.
Boroni ni nusumetali au metaloidi ina valensi tatu. Elementi pekee yake haipatikani katika mazingira asilia duniani ila tu katika kampaundi kama vile borasi (NaBO·10HO ).

neg:
Natiri
Kiini cha atomi chake kina nyutroni 11. Kuna isotopi moja tu ya kudumi ni Na. Peke yake ni metali laini nyeupe inayotunzwa katika mafuta kwa sababu inameyuka haraka.

neg:
Tantali
Tantali ni elementi haba na metali ya mpito yenye namba atomia 73 katika mfumo radidia. Hutokea ndani ya mitapo ya tantaliti.

neg:
Jua
Kikemia masi ya Jua ni hasa hidrojeni (73%) na heli (25%). Kiasi kinachobaki ni elementi nzito zaidi, kama vile oksijeni, kaboni, chuma na nyingine. Hata kama hizi elementi nzito ni asilimia ndogo tu za masi ya Jua, bado zinalingana na mara 5,000 masi ya dunia kutokana na ukubwa wa Jua.

neg:
Kobalti
Kobalti hupatikana mara chache kama metali tupu lakini zaidi ndani ya mitapo hasa za nikeli na shaba.

neg:
Bronzi
Hapo watu waligundua ya kwamba tabia za shaba zinaboreshwa kwa kuiongezea kiasi cha stani. Walipata shaba kwa njia ya kupasha moto madini ya shaba hadi shaba kupatikana kwa hali ya kiowevu cha moto; kwa kuongeza kiasi cha stani katika hali hiyohiyo na kukoroga zote mbili aloi ya bronzi ilipatikana. Hii aloi ni ngumu zaidi kuliko shaba pekee na haina mmemenyuko wa haraka tena na oksijeni ya hewani.

neg:
Hewa
Hewa yenyewe ni gimba la gesi. Sayansi ya kemia inatuambia ni mchanganyiko wa gesi mbalimbali hasa nitrojeni (78 %) na oksijeni (21 %) pamoja na viwango vidogo vya arigoni (0.9 %), kaboni dioksidi (0.035 %), hidrojeni (0.01%), neoni (0.00123%), helium (0.0004%), kriptoni (0.00005%) na xenoni (0.000006%). Ndani ya hewa kuna wakati wowote viwango tofauti vya mvuke wa maji na vumbi za aina nyingi. Kwa kawaida hewa haina rangi, ladha wala harufu.

neg:
Silika
Kila silika inapakana na nyingine mbili ambazo zinafanana nayo upande wa wepesi wa kuhemka au upande wa elekeo la kutenda, kumbe ni kinyume cha ya nne ambayo hailingani nayo wala upande wa wepesi wa kuhemka wala upande wa elekeo la kutenda.
Upambanuzi huu pia ni wa zamani, ila mwishoni mwa karne XX imechunguzwa na kutengenezwa upya na wanasaikolojia waliouita enneagram, yaani mchoro wa silika tisa, ambazo zinaitwa kwa tarakimu fulani na kupangwa katika duara. Hizo zinahusiana kwa namna mbalimbali, lakini hasa ni kwamba tatu (5, 6, 7) zinafuata zaidi mawazo ya kichwa, tatu (2, 3, 4) hisi za moyo, na tatu (8, 9, 1) misukumo ya matumbo. Kila mtu anaweza kutumia vitovu vyote vitatu, lakini polepole amependelea kimojawapo hata kikatawala vingine. Hivyo kwa kutegemea urithi na mazingira amepoteza uwiano.

neg:
Abi
Abi ni madini ya metali yanayotokana na aina mbili au zaidi za metali.

neg:
Masi
Masi ni tofauti na uzani lakini katika maisha ya kawaida hatuoni tofauti. Hivyo tunatumia kipimo cha kilogramu pia kwa kutaja uzani wa sukari tunayonunua. Lakini hali halisi uzani wa gimba au masi ileile ni tofauti kutegemeana na graviti mahali ilipo. Kwa mfano mtu akifika juu ya mwezi uzani ni sehemu ya sita ya uzani wake duniani. Kwa hiyo mtu mwenye uzito wa kilogramu 60 duniani atakuwa na kilogramu 10 pekee akipimwa juu ya mwezi. Sababu yake ni ya kwamba graviti ya mwezi ni ndogo kuliko duniani.

neg:
Tetemeko la ardhi
Kama ungeweza kusafiri chini ya ardhi, yaani kuvuka gamba hilo, ungeona kwamba mazingira ni tofauti sana.  Chini yake yote ni mwamba na chuma katika hali ya joto kali. Hivyo mwamba na chuma katika kitovu cha dunia si imara bali umeyeyuka, kama matope joto (inayoitwa zaha) yanayotoka nje ya volkeno wakati wa mlipuko.

neg:
Hadubini (kundinyota)
Kuna nyota 57 zenye mwangaza unaoonekana wa Zaidi ya mag 6.5 ambazo zinaonekana penye giza kabisa. Kwa jumla zote ni hafifu.
Nyota angavu zaidi ni γ Gamma Microscopii yenye mag 4.67 ikiwa umbali wa mwakanuru 350 kutoka Dunia. α Alfa Microscopii inafuata kwa mag 4.9 .

neg:
Urani
Ikiwa ni metali nururifu pekee inayopatikana duniani kiasili hutumiwa kwa utengenezaji wa umeme katika tanuri nyuklia. Takriban asilimia 16 ya umeme duniani hutengenezwa kwa njia hii, katika nchi kadhaa ni sehemu kubwa ya umeme.

neg:
Mmea
Mimea ni moja kati ya makundi ya viumbe hai duniani ikijumuisha miti, maua, mitishamba n.k. Kuna zaidi ya aina 300,000 ya mimea.

neg:
Almasi
Almasi ni dutu ngumu kabisa inayopatikana duniani kushinda metali au madini yote. Hii ni sababu ya kwamba almasi zinatumiwa katika teknolojia mbalimbali. Vyombo vya kukata aloi ngumu sana za feleji au keekee za kutoboa mwamba wakati wa kutafuta mafuta ya petroli vyote vyatumia vipande vya almasi.

neg:
Dunia
Matabaka hayo yanafanywa kwa elementi za kikemia ambazo ni feri (chuma) (32,1 %), oksijeni (30,1 %), silisi (15,1 %), magnesi (13,9 %), sulfuri (2,9 %), nikeli (1,8 %), kalsi (1,5 %) na alumini (1,4 %). Mabaki ya 1,2 % ni viwango vidogo vya elementi nyingine. Elementi hizo zinapatikana kwa hali safi au katika kampaundi za elementi.

neg:
Rubidi
Rubidi (Kilat. rubidus: nyekundu) ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 37 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 85.4678. Alama yake ni Rb.

neg:
Kito (madini)
Kito (pia: johari, jiwe la thamani) ni madini adimu na ngumu zinazopendeza kwa sababu ya uangavu na rangi yake. Vito mbalimbali vinapendwa na watu na kutumiwa kama mapambo. Kito chenye ugumu na thamani kubwa ni almasi.

neg:
Muundo wa dunia
Kiini cha dunia ni hasa chuma pamoja na nikeli.

neg:
Mbwa-mwitu Dhahabu
Kwa jumla kuna nususpishi 6 zinazo tambuliwa:

neg:
Radi (elementi)
Radi (kilatini "radius") ni elementi katika mfumo radidia yenye alama Ra. Namba atomia ni 88 na uzani atomia ni 226.0254. Jina limechaguliwa kutokana na tabia yake ya ununurifu, kilatini "radius" yamaanisha "mwale" au "mwonzi". Kikemia radi ni metali ya udongo alikalini yenye rangi nyeupe. Lakini inaoksidisha haraka kushika rangi nyeusi.

neg:
Lilongwe
Ukulima ni kama wa tumbako, miwa, mipamba, chai, mahindi, viazi, mikota, mihogo, mituta, na pia kwa wanyama ni kama ng'ombe, mbuzi. Mashamba ya ukulima ni kama 34% za nchi.
Vifaa vinavyouzwa kwa nchi za kigeni ni tumbako, chai, sukari, pamba, kahawa, chungu na mbao.
Vifaa vinavyonunuliwa kutoka nchi za kigeni ni vyakula, mafuta, vifaa vilivyoundwa, vifaa vya utumizi na vifaa vya usafirishaji.
Madini na mali ni kama simiti, madini ya yuranimu ambayo hayajachimbwa, makaa ya miamba, madini ya shabu au alumini.
Mambo ya mazingira;
ukataji wa miti; mmomonyoko wa udongo; ujanaba wa maji, maji ya siwa (ya choo), takataka za viwanda; samaki kupunguka kwa kuaribu eneo za yai za samaki.

neg:
Dhahabu
Kwa wastani kuna takriban gramu 4 za dhahabu katika tani 1000 za miamba kwenye ganda la dunia. Hali halisi kiwango hiki ni tofauti sana kati ya mahali na mahali. Kiasi kikubwa cha dhahabu kinapatikana kwa umbo la vipande au zaidi vyembe vidogo sana ndani ya mwamba au mashapo (ambayo ni miamba iliyovunjika na kuwa imara tena). Sehemu ndogo ya dhahabu hii kutoka miamba na ardhi imebebwa na maji ya mito; hapo ilizama chini kutokana na uzito wake na ilikandamizwa mara nyingi kuwa kama mawe madogo ya dhahabu (kwa Kiingereza ) yaliyopatikana katika mito na kuwa chanzo cha dhahabu nyingi iliyopatikana katika historia.


query: Je,mjii mkuu wa Meksiko ni upi?

pos:
Mexiko
Mji mkuu ni Mexico City, ambao katika eneo lake lote una watu zaidi ya milioni 20.

neg:
El Coahuilón
El Coahuilón ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Cerro del Garbanzo
Cerro del Garbanzo ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Mexiko
Upande wa dini walio wengi ni wafuasi wa Yesu Kristo katika Kanisa Katoliki (83%) au madhehebu mengine (10%).

neg:
Tenochtitlan
Wakati wa kuharibiwa Tenochtitlan ilikaa juu ya visiwa kadhaa ndani ya ziwa Texcoco lililopo kwenye nyanda za juu za Mexiko kwa kimo cha mita 2,240 juu ya UB. Ziwa lilipakana na safu ya milima yenye volkeno za Popocatepetl na Iztaccíhuatl. Mji uliunganishwa na nchi kavu kwa njia ya madaraja matano. Leo hii ziwa limepotea kwa sababu Wahispania waliondoa maji yake.

neg:
Mexiko
Teotihuacan ilikuwa mji mkubwa katika nyanda za juu, karibu na Mexico City ya leo. Kuanzia mwaka 100 KK hadi takriban 550 BK ilikuwa mji mkubwa wa Amerika, pia moja kati ya miji mikubwa duniani na kitovu cha utamaduni kilichoathiri staarabu zote za Mexiko.

neg:
Mexiko
Katika Hispania Mpya (Mexico) kamati za miji kadhaa zilizoongozwa na Kreoli ziliapa kumfuata mfalme mfungwa halali pekee. Kamati Kuu ya Mexiko City ilitaka kuanzisha bunge la pekee kwa sababu Hispania haikuwa tena na serikali halali. Mfalme mdogo (gavana mkuu) alikubali. Viongozi wengine walitangaza ilhali mfalme halali hayuko tena sasa, nguvu yote iko mkononi mwa wananchi. Hapo Wahispania katika koloni walioshika vyeo vikuu waliamua kumpindua mfalme mdogo na kuwakamata viongozi wa Kreoli.

neg:
Tlaxcala (jimbo)
Tlaxcala (IPA: [tlasˈkala]) ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa kati ya nchi. Mji mkuu ni Tlaxcala na mji mkubwa ni Vicente Guerrero.

neg:
San Cristóbal Ecatepec
San Cristóbal Ecatepec (jina rasmi: "San Cristóbal Ecatepec de Morelos") ndiyo mji mkubwa katika jimbo la Mexico. Ni mji upande wa kati ya jimbo Mexico na pia nchi Mexiko.
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2005, mji una wakazi wapatao 1,688,258 wanaoishi katika mji huu. Uneo lake ni 189.9 km².

neg:
Mexiko
Katika miaka iliyofuata nchi haikupata msimamo imara kisiasa wala kiuchumi. Serikali mara nyingi zilikuwa hafifu na kubadilishana.

neg:
Mexico (mji)
Baada ya kupokea ishara hiyo waliunda mji wao wa Tenochtitlan uliokuwa baadaye mji mkuu wa Dola la Azteki. Ulikuwa na wakazi 300,000 wakati wa kufika kwa Wahispania mwaka 1519.

neg:
Mexiko
Walikuwa hodari sana katika astronomia yaani elimu ya nyota. Walipamba miji yao kwa majengo makubwa na mazuri na kuwa wafanyabiashara hodari. Sanaa yao ilijua uchongaji wa mawe na pia uchoraji.

neg:
Ciudad del Carmen, Campeche
Ciudad del Carmen (Kiswahili: "mji wa Karmen") ndiyo mji mkubwa katika jimbo la Campeche nchini Mexiko. Upande wa magharibi ni maji wa Ghuba ya Meksiko. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2005, mji una wakazi wapatao 178,452 wanaoishi katika mji huu.

neg:
Mexiko
Ni nchi ya pili duniani kwa wingi wa Wakatoliki, baada ya Brazil.

neg:
New Mexico
New Mexiko (Meksiko Mpya) ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika kusini ya Marekani bara. Imepakana na Texas, Oklahoma, Colorado, Arizona na nchi ya Meksiko.

neg:
Azteki
Azteki ilikuwa jina la ustaarabu muhimu nchini Mexiko kabla ya kufika kwa Wahispania. Waazteki walitawala nyanda ja juu za Mexiko ya Kati pamoja na mji mkuu Tenochtitlan uliokuwa Jiji la Meksiko jinsi uanvyoitwa leo.

neg:
Tenochtitlan
Tenochtitlan ilikuwa mji mkuu wa milki ya Azteki na mji mtangulizi wa Jiji la Mexiko. Ilianzishwa kwenye kisiwa ndani ya ziwa la Texcoco mnamo mwaka 1325 na Waazteki wahamiaji walipofika kwenye bonde la Mexiko kutoka kaskazini. Mji uliharibiwa na Wahispania mwaka 1321 na mji mpya ukajengwa juu ya maghofu yake.

neg:
Ghuba ya Meksiko
Pwani la ghuba linapakana na nchi zifuatazo:Mlango wa bahari wa Florida Straits (kati ya Marekani na Kuba) unafungua njia kwenda Atlantiki na mfereji wa Yucatan (kati ya Meksiko na Kuba) unaiunganisha ghuba na Bahari ya Karibi verbunden.

neg:
Mexiko
Hakuna uhakika ni akina nani waliojenga Teotohuacan. Mji wote ulipangwa kwa kufuata barabara mbili zilizoelekea kaskazini-kusini na mashariki-magharibi. Hekalu kubwa na piramidi zinaonyesha umuhimu wa dini, na mabaki ya nyumba za wakubwa na watu wa kawaida yanaruhusu kupata picha ya jamii iliyoishi hapa.

neg:
Hispania Mpya
Maeneo haya mapana yalikuwa chini ya usimamizi wa gavana mkuu mwenye cheo cha "mfalme mdogo" ("virrey" yaani mfalme mdogo au makamu wa mfalme) aliyekaa mjini Mexico City.

neg:
Matacanes
Matacanes ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Mexiko
Ni nchi ya kwanza duniani kwa wingi wa watu wanaotumia lugha ya Kihispania ambayo ni lugha ya taifa, lakini wengine (9.8/14.9%) wanaendelea kutumia lugha asilia tangu kabla ya ukoloni kama vile Nahuatl, Yukatek Maya, Mixtek na Zapotek.

neg:
Mexiko
Wakazi ni 118,395,054: wengi wao ni machotara wenye damu ya Wahindi wekundu (31/55% hivi) na Wazungu (42/65% hivi). Wenye asili ya Ulaya tu ni 9/18%.

neg:
Hernando Cortes
Cortes alitambuliwa na Kaisari Carlos V akapewa cheo cha gavana wa "Hispania mpya" akatawala Mexiko akiendelea kupanusha himaya yake. Alijenga Tenochtitlan upya kama "Jiji ya Mexiko". Lakini alikuwa na maadui wengi hasa gavana wa Kuba Velasquez na marafiki zake katika serikali ya Hispania. Cortes alishtakiwa mara kwa mara serikalini na mitume mbalimbali litumwa kumchungulia.

neg:
Holotepec
Holotepec ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Chihuahua (jimbo)
Chihuahua ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa kaskazini ya nchi. Mji mkuu ni Chihuahua na mji mkubwa ni Ciudad Juárez.

neg:
Mexicali, Baja California
Mexicali ni mji mkuu katika jimbo la Baja California. Idadi ya wakazi ni 1,000,010. Iko kaskazini - magharibi ya nchi Mexiko. Kuna pia Chuo Kikuu Huru cha Baja California.

neg:
Zacatecas (jimbo)
Zacatecas ni moja kati ya majimbo ya Mexiko upande wa Mexiko ya kati-kaskazini ya nchi. Mji mkuu ni Zacatecas na Fresnillo ni mji mkubwa. Imepakana na Coahuila, San Luis Potosí, Aguascalientes, Guanajuato, Jalisco, Nayarit na Durango.

neg:
Mexiko
Imepakana na Marekani upande wa kaskazini. Upande wa kusini majirani ni Guatemala na Belize.

neg:
Benito Juárez
Benito Pablo Juárez García (21 Machi 1806 - 8 Julai 1872) alikuwa rais wa Meksiko mara tano (1858–1861 ), (1861–1865), (1865–1867), (1867–1871) na (1871–1872). Alizaliwa katika jamii ya Wazapoteki. Alipokuwa raisi wa Mexiko alipiga marufuku utumwa. Aliongoza nchi yake katika urekebishaji wa sheria nyingi. Hapo alitenganisha dola na athira kubwa ya Kanisa Katoliki akianzisha ndoa ya kiraia, uhuru kwa madhehebu na dini nyingine na kugawa ardhi kwa wakulima wadogo.

neg:
Popocatepetl
Popocatrpetl ni volkeno hai pia mlima mkubwa wa pili nchini Meksiko.

neg:
Cancún, Quintana Roo
Cancún ni mji wa Mexico katika jimbo la Quintana Roo. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2005, mji una wakazi wapatao 530,000. Mji upo m 10 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Albuquerque, New Mexico
Albuquerque ni mji mkubwa wa jimbo la New Mexico nchini Marekani. Kuna wakazi 484,246 (2004) na pamoja na rundiko la mji ni 712,000. Mji upo m 1,619 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mexico (jimbo)
Kunako mwaka wa 2005, idadi ya wakazi ilikuwa 14,007,495.

neg:
Mexico (mji)
Historia ya mji ilianza mwaka 1325. Wakati ule kikosi cha Azteki wahamiaji walifika kwenye ziwa la Texcoco na kujenga makao kwenye kisiwa ziwani wakauita mji "Tenochtitlan".

neg:
Pico de Orizaba
Pico de Orizaba au Citlatépetl ni mlima mrefu zaidi wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini. Una asili ya volikano.

neg:
Mexiko
Nchini wanaishi Wamarekani milioni 1, halafu wahamiaji wengine kutoka Amerika ya Kati, Lebanon n.k.

neg:
Mexico (mji)
Katika karne ya 20 ilikua haraka sana.

neg:
Nembo ya Mexiko
Nembo ya Mexiko inamwonyesha tai anayekalia mpungate na kushika nyoka. Mpungate unasimama kwenye mwamba.

neg:
Mexico (mji)
Idadi ya wakazi ni milioni 9, lakini pamoja na mitaa ya karibu idadi inafikia karibu milioni 20.4. Ni kati ya miji mikubwa kabisa duniani.

neg:
Mexico (jimbo)
Limepakana na Hidalgo, Querétaro, Tlaxcala, Puebla, Morelos, Guerrero na Michoacán.

neg:
Pico del Águila
Pico del Águila ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
León, Guanajuato
León (jina rasmi: "León de los Aldamas") ni mji mkubwa katika jimbo la Guanajuato. NNi pia mji mkubwa wa tano wa Mexiko. Ni mji upande wa kati ya nchi. Idadi ya wakazi ni 1,137,465, pamoja na mitaa ya jirani rundiko la mji lina wakazi 1,634,917. Eneo lake ni 1,219.67 km². Mji upo m 1,815 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Bendera ya Mexiko
Bendera ya Mexiko ina milia mitatu ya wima ya rangi kijani kibichi, nyeupe na nyekundu. Rangi hizi zimetumiwa tangu mapamabano kwa ajili ya uhuru wa Mexiko kutoka Hispania mw. 1821.

neg:
Mexiko
Teotohuacan ilikuwa kitovu cha biashara ya misafara ya mbali na pia ya elimu. Ukubwa wa mji unaonyesha kiwango cha juu cha utawala na ushirikiano kati ya watu wake.

neg:
Sierra Negra
Sierra Negra ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Naucalpan
Naucalpan (pia: "Naucalpan de Juárez") ndiyo mji mkubwa wa tatu jimboni la Mexico. Kuna wakazi 792,226, pamoja na mitaa ya jirani rundiko la mji lina wakazi 821,442. Mji upo m 930 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 184 km².

neg:
Oaxaca, Oaxaca
Oaxaca (jina rasmi: "Oaxaca de Juárez") ni mji mkuu na mji mkubwa katika jimbo la Oaxaca. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2005, mji una wakazi wapatao 258,008 wanaoishi katika mji huu. Eneo lake ni 258 km².

neg:
Mexico (mji)
Mji wa Mexiko ni pia mkoa wa kujitegemea, huitwa mara nyingi na Wamexiko wenyewe "Mexico DF" au kwa kifupi "DF" (DF = Distrito Federal, Mkoa wa Shirikisho), lakini tangu mwaka 2016 unaelekea kujitegemea zaidi kiutawala.

neg:
Querétaro, Querétaro
Querétaro (jina rasmi: "Santiago de Querétaro") ni mji mkuu na mji mkubwa katika jimbo la Querétaro upande wa kati ya nchi Mexiko. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2005, mji una wakazi wapatao 596,450 wanaoishi katika mji huu. Uneo lake ni 759.9 km².

neg:
Mexiko
Baada ya karne tatu na baada ya vita vya ukombozi, mwaka 1821 wakazi walijipatia uhuru kwa jina la Mexico.

neg:
Nuevo León
Nuevo León (León mpya, ufalme wa kale katika Hispania) ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa kaskazini-mashariki ya nchi. Mji mkuu na mji mkubwa ni Monterrey.

neg:
Mexiko
Ina pwani ndefu na bahari za Pasifiki na Ghuba ya Meksiko.

neg:
Nembo ya Mexiko
Asili ya nembo ni katika utamaduni wa Azteki kabla ya kuingia kwa Wahispania nchini. Kuna hadithi ya kale juu ya kuundwa kwa Tenochtitlan ambayo ni mji wa Kiazteki uliotangulia Mexiko City.

neg:
Tepetiltic
Tepetiltic ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Texas
Texas ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Idadi ya wakazi wa jimbo lote hufikia watu 24,326,974 (2008) wanaokalia eneo la 696,241 km² ambalo ni hasa milima na jangwa. Upande wa mashariki ni maji ya ghuba ya Meksiko. Mji mkuu wa jimbo ni Austin na mji mukubwa jimboni ni Houston. Imepakana na Oklahoma, Arkansas, Louisiana, New Mexico (Meksiko Mpya) na nchi ya Meksiko (Chihuahua, Coahuila, Nuevo León na Tamaulipas).

neg:
Guadalupe, Nuevo León
Guadalupe ndiyo mji mkuu na mji mkubwa katika jimbo la Nuevo León. Mwaka 2005 ilikuwa na wakazi 691,931 mjini, pamoja na mitaa ya jirani rundiko la mji lina wakazi 3,664,334. Eneo lake ni 151.3 km². Mji upo m 500 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Hidalgo (jimbo)
Hidalgo ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa kati ya nchi. Imepakana na San Luis Potosí, Veracruz, Puebla, Tlaxcala, Mexico na Querétaro. Mji mkuu na mji mkubwa ni Pachuca.

neg:
Tijuana, Baja California
Tijuana ([tiˈxwana]) ni mji mkubwa wa Mexiko katika jimbo la Baja California. Ni mji mkubwa kuliko yote ya jimbo. Eneo lake ni 637 km². Kuna wakazi 1,286,187 (2005). Iko kusini kabisa ya mji wa San Diego.

neg:
Mexiko
Kuanzia mwaka 1325 kabila la Azteki likaunda mji wa Tenochtitlan kwenye kisiwa cha ziwa la Tezcoco. Waazteki wakaendelea kuunda milki kubwa lililoeena na kutawala sehmu kubwa ya nyanda za juu za Mexiko. Msingi wa milki yao ilikuwa ushirikiano na mji miwili jirani iliyounda mwungano wa pande tatu lakini Waazteki waliendelea kuwa mshiriki mkuu na mtawala wa Tenochtitlan hatimaye alikuwa mtawala mkuu. Walishambulia maeneo ya miji na makabila jirani na kuwalazimisha kulipa kadi kwao. Kama walikubali kutoa kodi kila mwaka na pia kushiriki katika vita za milki watawala wa kienyeji waliruhusiwa kuendelea na utawala wa ndani. Dini yao iliweka uzito kwa sadaka za binadamu waliochinjwa kwenye mahekalu ya miungu yao. Waliunda mfumo wa mikataba ya vita na milki nyingine ambako walikutana kwa mapigano yaliyo kubaliwa awali kwa shabaha ya kukamata wafungwa wengi iwezekanavyo na kuwatoa kama sadaka kwa miungu hekaluni baadaye.

neg:
Mexiko
Staarabu mbalimbali zilistawi na kukua katika maeneo ya pwani (Waolmeki, Wamaya) na katika nyanda za juu za Mexico ya kati (Wazapoteki, Wamixeki, Watolteki, Waazteki).

neg:
Nembo ya Mexiko
Nembo la kisasa lilichorwa 1968 na Francisco Eppens Helguera na kutangazwa kuwa nembo rasmi. Lakini nembo zote tangu uhuru zilionyesha tai na nyoka kwa namna moja au nyingine.

neg:
La Calle
La Calle ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Ololica
Ololica ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Michoacán
Michoacán ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko. Mji mkuu na mji mkubwa ni Morelia.

neg:
Mexico (mji)
Jiji la Meksiko "(kwa Kihispania: Ciudad de México)" ni mji mkuu pia mji mkubwa wa nchi ya Mexiko.

neg:
Mexiko
Uasi ulifaulu lakini vikundi vidogo vya wapinzani wa uhuru kutoka Hispania waliendelea kukutana nchini na kukusanya viongozi. Hatimaye padre Kreoli Miguel Hidalgo y Costilla alikusanya jeshi la wanamgambo wakulima Waindio na Kreoli akapigana na jeshi lililokuwa chini ya mamlaka ya maofisa Wahispania. Miguel Hidalgo alishindwa na kuuawa, lakini hii ilikuwa chanzo cha uasi mkubwa ambao Wakreoli na wakulima Waindio walipigana na jeshi lililofuata amri ya Wahispania katika koloni.

neg:
Mexiko
Mexiko ilishambuliwa mara mbili na Ufaransa kutokana na madai juu ya madeni ya taifa kwa raia au benki za nje. Kwenye vita ya keki (1838-1839) Ufaransa ilidai fidia kwa uharibifu uliotokea katika duka la keki la Mfaransa mjini Mexiko na manowari za Ufaransa zilishambulia bandari za Mexiko hadi rais wake kukubali deni hili.

neg:
Mexico (mji)
Wenyeji wa mji waliwashambulia na kuua Wahispania wengi. Cortes aliweza kukimbia akarudi na jeshi jipya akaweza kuteka mji tarehe 13 Agosti 1521 na kuuharibu kabisa.

neg:
Mexico (jimbo)
Gavana wa jimbo ni Enrique Peña Nieto.

neg:
Acapulco, Guerrero
Acapulco (Jina rasmi: "Acapulco de Juárez") ni mji mkubwa katika jimbo la Guerrero mwenye wakazi 717,766. Ni pia bandari kuu ya nchi.

neg:
Sonora (jimbo)
Sonora ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa kaskazini-magharibi ya nchi. Iko pwani la Ghuba ya California (au Bahari ya Cortez). Mji mkuu na mji mkubwa ni Hermosillo.

neg:
Mexiko
Mwaka 1519 Mhispania Hernan Cortez alifika kwenye pwani la Mexiko. Katika miaka iliyofuata alifaulu kuendelea hadi mji wa Tenochtitlan akiongozana na kundi la Wahispania mamia kadhaa. Cortez aliweza kuungana na miji na makabila ya Waindio waliochoka utawala wa Azteki na kumpa askari za usaidizi. Mwaka 1520 waliingia Tenochtitlan kama wageni wa mfalme Montezuma II wakaendelea kumkamata lakini baada ya kifo cha mfalme walifukuzwa wakakimbia kwa matatizo katika "usiku wa huzuni" (Kihisp. "noche triste"). Waazteki walidhoofishwa sana kutokana na epidemia ya ugonjwa wa ndui. Cortez aliweza kukusanya jeshi kubwa la Waindio waliopinga Waazteki akavamia na kuharibu Tenochtitlan mwaka 1521 na kwenye magofu ya mji huu alianzisha mji mpya wa Mexico City (Kihisp. "Ciudad de Mexico").

neg:
Mexiko
Lakini ustaarabu huu uliona tena kipindi cha kustawi katika maeneo mengine hadi kuja kwa Wahispania. Miji mbalimbali ya Wamaya iliendelea kujitetea dhidi ya wavamizi na Nojpeten, mji wa mwisho wa kujitegemea ulitekwa mwaka 1696 tu.

neg:
Mexiko
Miaka hadi 1921 vita ya wenyewe kwa wenyewe iliharibu sehemu kubwa za nchi. Kuna makadirio ya kwamba wananchi milioni 1,5 (kati ya milioni 15) waliuawa na zaidi ya 200,000 walikuwa wakimbizi, hasa kwenda Marekani.

neg:
Pico Cuauhtémoc
Pico Cuauhtémoc ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Mexico (mji)
Mwaka 1519 alifika Mhispania Hernan Cortez pamoja na jeshi la askari 450. Baada ya kupokewa vizuri na mfalme wa Azteki Montezuma walimkamata kama mfungwa na kuchukua dhahabu kutoka mahekalu.

neg:
Tenochtitlan
Tenochtitlan ilikuwa mji mkuu wa milki ya Azteki waliotawala sehemu kubwa za Mexiko ya leo. Kodi za milki zilifikishwa mjini na kuwaruhusu watawala wake kuipamba na kupanusha. Ilikuwa na majengo ya serikali, mahekalu na soko kubwa sana.

neg:
Pico Perico
Pico Perico ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Mexiko
Baada ya mapinduzi mamlaka ilichukuliwa na Chama cha kitaifa cha mapinduzi (Partido Nacional Revolucionario PNR) kilichoendelea kutawala kwa miaka 71 kuanzia 1929 hadi 2000.

neg:
Mexiko
Watu wa kwanza waliofika huko kutoka kaskazini walikuwa Waindio, wajukuu wa wahamiaji walioingia Amerika kutoka Asia ya Kaskazini. Hakuna uhakika kufika huko kulitokea lini: labda miaka 10,000 iliyopita.

neg:
Ghuba ya Meksiko
Ghuba ya Meksiko ni hori kubwa au bahari ya kando ya Atlantiki linalozungukwa pande tatu na nchi kavu ya
Amerika Kaskazini. Kina cha maji hufikia hadi 4,375 m.

neg:
Iztaccihuatl
Iztaccíhuatl ni mlima mkubwa wa tatu nchini Meksiko. Jina lake kwa Kinahuatl lamaanisha "mwanamke mweupe" kutokana na umbo la mlima na theluji juu yake. Ina pemne mme na pembe kubwa inafikia 5,230 m juu ya UB.
Upo karibu na mji wa Meksiko.

neg:
Hernando Cortes
Cortes aliunda mji wa Veracruz na kupeleleza pwani ya Mexiko bara. Kwa tendo hilo alitimiza maagizo yake lakini hakutaka kurudi chini ya mamlaka wa gavana wa Kuba. Alijitangaza kuwa na cheo cha kapteni mkuu akakusanya dhahabu iliyopatikana na kuituma Hispania moja kwa moja kwa sababu alitaka kutambuliwa na mfalme wa Hispania kama mkuu wa koloni la pekee. Jahazi zote nyingine zilichomwa moto ili kuzuia watu wake wasiweze kurudi Kuba.

neg:
Guanajuato, Guanajuato
Guanajuato ni mji mkuu katika Guanajuato upande wa kati ya nchi Mexiko. Idadi ya wakazi ni 70,798 (2005), pamoja na mitaa ya jirani rundiko la mji lina wakazi 153,364. Uneo lake ni 996.74 km². Mji upo m 1,996 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Guanajuato (jimbo)
Guanajuato ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexico upande wa kati ya nchi. Mji mkuu ni Guanajuato na mji mkubwa ni León. Jimbo lina wakazi wapatao 4,893,812 (2005) wanaokalia katika eneo la kilomita za mraba zipatazo 30,491.

neg:
Mexiko
Kilimo kiliweka msingi kwa vijiji na jamii zilizoshirikiana katika maeneo makubwa. Miji ya kwanza inajulikana kuanzia takriban mwaka 1500 KK.

neg:
Mexiko
Kwa sasa ni nchi ya 15 kiuchumi duniani, hivyo ni pia mwanachama wa kundi la G20.

neg:
Vicente Guerrero, Tlaxcala
Vicente Guerrero ni mji mkubwa katika jimbo la Tlaxcala upande wa kusini-kati ya nchi Mexiko. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2005, mji una wakazi wapatao 55,760 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 2300 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Tequixquiac
Tequixquiac ndiyo mji mkubwa katika jimbo la México. Mji ulianzishwa na Francisco Tlazintlaleh mwaka 1554. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2005, mji una wakazi wapatao 31,080 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 2.340 juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 8,34 km².

neg:
La Cruz del Cerro Marques
La Cruz del Cerro Marques ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Mexiko
Mwaka 1835 Marekani ilijaribu kununua maeneo ya Texas na Kalifornia lakini Meksiko ilikataa. Hata hivyo utawala wa Mexiko kuhusu maeneo haya ya kaskazini yake ulikuwa hafifu na wa juujuu tu, Waindio walijitegemea hali halisi nje ya miji michache. Hivyo serikali ya Mexiko ilikaribisha walowezi kutoka Marekani kuhamia Texas. Hao walowezi wenye utamaduni wa Kiingereza-Kimarekani walitangaza uhuru wao mwaka 1836 wakaunda Jamhuri ya Texas iliyochukuliwa na Marekani mwaka 1845 kuwa jimbo lake.

neg:
Guerrero (jimbo)
Guerrero ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa kusini ya nchi. Mji mkuu ni Chilpancingo (jina rasmi: "Chilpancingo de los Bravo"; pia: "Ciudad Bravo") na mji mkubwa ni Acapulco.

neg:
Mexiko
Katika karne ya 6 BK sehemu kubwa ya majengo iliharibika na kuchomwa. Hakuna uhakika kama hii ilikuwa tokeo la uvamizi kutoka nje au vurugu au mapinduzi ndani ya mji. Baada ya maharibio yale mji ulianza kurudi nyuma na idadi ya watu kupungua. Mnamo mwaka 750 BK watu wote waliondoka: ni maghofu ya majengo makubwa tu yaliyobaki.

neg:
Aguascalientes (jimbo)
Aguascalientes (kwa Kihispania: "maji moto") ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa Mexiko ya kati ya nchi. Ni jimbo dogo lenye eneo la 5,471 km² na wakazi 1,065,416 pekee.

neg:
La Martha
La Martha ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.

neg:
Texas
Kabla ya kufika ya Wahispania maeneo ya Texas yalikaliwa na makabila mbalimbali ya Waindio. Tangu uvamizi wa Mexiko wa Waazteki kulikuwa na misafara kadhaa ya Wahispania kwenye pwani la Texas lakini hawakukaa. Baada ya Ufaransa kuanzisha koloni ya Lousiana katika eneo la New Orleans Hispania iliogopa uenezaji wa Wafaransa wakapeleka mapadre Mexiko waliojenga misioni kadhaa huko na mwaka 1718 mji wa San Antonio ilianzishwa. Lakini idadi ya walowezi Wahispania ilikuwa ndogo kutokana na upinzani mkali wa Waindio wenyeji.

neg:
Shirikisho la Amerika ya Kati
Kabla ya 1821 nchi hizi zote zilikuwa koloni ya Hispania na sehemu za Jimbo Kuu la Guatemala chini ya ufalme mdogo wa Hispania Mpya. Wakati wa kuasi kwa koloni za Hispania katika Amerika jimbo kuu la Guatemala likajiunga na nchi mpya ya Meksiko kwa muda mfupi. Baada ya kupinduliwa kwa mtawala wa kwanza wa Meksiko Agustin de Iturbide jimbo kuu la Guatemala likaamua kuwa nchi ya pekee.

neg:
Morelos
Morelos ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa kati ya nchi. Mji mkuu na mji mkubwa ni Cuernavaca. Morelos ni jimbo dogo wa pili la Mexiko.

neg:
Jalisco
Jalisco (kwa Kinahuatl: "tambarare ya mchanga") ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexico ya kati-magharibi ya nchi. Ina pwani na Pasifiki. Mji mkuu na mji mkubwa ni Guadalajara.

neg:
La Grande Mota
La Grande Mota ni mlima wa Meksiko katika Amerika ya Kaskazini.