query: Je,Fidel Castro alikuwa rais wa nchi gani?

pos:
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Rúz (13 Agosti 1926 - 25 Novemba 2016) alikuwa kiongozi wa Kuba tangu mwaka 1959 hadi 2006 akiwa waziri mkuu hadi 1976 halafu rais wa nchi.

neg:
Kuba
Tangu mwaka 1953 mwanasheria Fidel Castro alijaribu kukusanya wafuasi kwa mapinduzi akishambulia kituo cha kijeshi cha Moncada akakamatwa na kutupwa jela.
Mwaka 1955 wafungwa walisamehewa na Batista. Castro alianza tena kukusanya wafuasi waliobaki katika "Harakati ya 26 Julai" (MR-26-7). Maandamano ya upinzani yalifuatwa na polisi kukamata wanaharakati. Fidel Castor pamoja na nduguye Raul walikimbia Meksiko. Hapo alikutana na tabibu Mwargentina Che Guevara.

neg:
Kaizari
Rais Jean-Bedel Bokassa alijitangaza kuwa Kaizari ("empereur") wa Afrika ya Kati mwaka 1977 akiiga mfano wa Napoleon Bonaparte aliyejiwekea taji la Kaizari ya Ufaransa mwaka 1804. Bokassa alipinduliwa mwaka 1979 na nchi kuwa jamhuri tena.

neg:
Carlos Álvarez
Katika mwaka wa 1991,Alvarez alijiunga na kundi la wanasiasa wa vyama mbalimbali za maendeleo, vilevile wanachama wa zamani wa Justicialista, ili kuunda chama cha umoja wa "Frente Grande". Yeye alichaguliwa kuwa mwakilshi katika Congress katika muda wa 1993-1997, na vilevile kuwa mwanachama wa Mkutano wa Katiba uliofanya mabadiliko katika katiba katika mwaka wa 1994, bado akiwa mwanachama wa "Frente Grande".
Katika mwaka wa 1994 alichukua jukumu fulani katika uumbaji wa chama cha FrePaSo. Alikuwa mgombea wa Makamu wa Rais akiwa na mwenzake José Octavio Bordón,aliyegombea urais, wakapata nafasi ya pili katika uchaguzi wa rais wa 1995.

neg:
Kizazi kipya cha viongozi wa Afrika
Katika miaka ya 1980 na 1990, mataifa mengi yaliyo kwenye Afrika chini ya Sahara yalikuwa yakifanya uchaguzi wa vyama vingi. Vita Baridi, vita vya kushirikiana kati ya Marekani na Umoja wa Kisovyeti na vilevile Ubaguzi wa rangi katika Afrika ya Kusini ulikuwa umefika mwisho. Kizazi kipya cha viongozi wa Afrika walikuwa wamechaguliwa na waliahidi kubadili bara lao. Ndoto hii ilijulikana kama African Renaissance. (kuzaliwa tena kwa Afrika) Dhana hii mara nyingi hufafanuliwa tofauti na big man syndrome - uongozi katika miongo miwili ya kwanza baada ya uhuru ambao mtu mmoja alimiliki mamlaka yote na hivyo kuitwa "big men" wa siasa za Afrika .
Wakati rais wa zamani wa Marekani Bill Clinton alipofanya ziara yake ya Afrika mnamo Machi 1998, alisaidia kueneza wazo hili wakati aliposema kuwa aliweka tumaini katika kizazi kipya cha viongozi wa Afrika waliojitolea kuleta demokrasia na mageuzi ya kiuchumi. Ingawa Bill Clinton hakubainisha viongozi hao wa Afrika kwa majina, kwa ujumla inadhaniwa kwamba alikuwa akimaanisha, miongoni mwa wengine, Yoweri Museveni wa Uganda, Paul Kagame wa Rwanda, Meles Zenawi ya Ethiopia na Isaias Afewerki wa Eritrea. Tangu wakati huo, viongozi wengine wameongezwa kwenye orodha hii, nao ni pamoja na Jerry Rawlings wa Ghana, Joaquim Chissano wa Msumbiji na Thabo Mbeki wa Afrika ya Kusini.
Kwa upande mwingine, mabingwa wa uhuru wa Afrika katika miaka ya 1960, km. Kwame Nkrumah, Julius Nyerere, Patrice Lumumba, Jomo Kenyatta, Kenneth Kaunda, Robert Mugabe, na mara kwa mara Pan-Africanists W.E.B Du Bois na Marcus Garvey - wakati mwingine huitwa "kizazi cha zamani cha viongozi wa Afrika" (katika miaka ya 1960 pia walikuwa wakiitwa "kizazi kipya cha viongozi Watukufu" na "kizazi kipya cha Pan-Africanists", na kinyume cha mambo - "kizazi kipya cha viongozi wa Afrika").

neg:
Carlos Ruckauf
Baadaye katika mwaka wa 2003, Ruckauf aliteuliwa kuwa mwakilishi wa Mkoa wa Buenos Aires katika Chemba ya Argentina ya Manaibu. Alikuwa katika upande wa Kiperonisti uliopinga serikali ya Nestor Kirchner hadi alipotoka Congress katika mwaka wa 2007.
Carlos Ruckauf alianza kufanya kazi kama katibu. Uhusiano wake na Lorenzo Miguel,kiongozi wa " Unión Obrera Metalúrgica"(muungano wa wafanyikazi wa kuunda vitu vya chuma) ulimsaidia kuwa Waziri wa Leba wa Rais Isabel Peron mnamo Julai 1975,kazi aliyofanya mpaka mapinduzi ya Machi 1976 yalipofanyika. Carlos aliweza kuponea kutiwa nguvuni,si kama Waperonisti wengine walioshikwa na serikali mpya ya kijeshi. Inasemekana kuwa aliokolewa na Mwanajeshi Eduardo Massera,yeye mwenyewe akiwa Mperonisti, kwa kupitia afisa wa Polisi , Ramón Ramírez.

neg:
Yamoussoukro (mji)
Aliyekuwa rais baadaye Félix Houphouët-Boigny alizaliwa Yamoussoukro mwaka 1905. 1939 akawa chifu wa mahali akaendelea kujishughulisha na siasa na kuita mikutano wa machifu akiwaalika kwake kijijini. Baada ya kuwa rais wa Cote d'Ivoire mwaka 1960 aliamuru tangu mwaka 1964 kazi nyingi zifanywe kwake nyumbani kama ujenzi wa ikulu yake ya pili, majengo mengine ya umma, barabara, kituo cha umeme, viwanda, uwanja wa michezo na mengi mengine. Kelele ya ujenzi ilikuwa Kanisa Kuu la Yamoussoukro lililojengwa kwa mfano wa Kanisa la Mt. Petro huko Roma lakini kubwa kuliko kanisa lile linalotumikwa na Papa mwenyewe.

neg:
Jamhuri ya Dominika
Matajiri na serikali ya Marekani walihofia ya kwamba atafuata mfano wa Fidel Castro nchini Kuba, akapinduliwa kwa msaada wa idara ya ujasusi wa Marekani CIA.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Afrika ya Kati
Mwaka wa 1993, kura za kidemokrasia za kwanza zilifanywa na kumchagua Ange-Félix Patassé kuwa Rais. Lakini Rais Patassé alipinduliwa na Jenerali François Bozizé mwaka wa 2003. Baadaye huyo alishinda uchaguzi mnamo Mei 2005 na kuiongoza nchi mpaka Machi 2013 alipolazimika kukimbia.

neg:
Joseph Kabila
Tangu kuwa rais mwaka 2001 Joseph Kabila alijitahidi kumaliza hali ya vita vya wenyewe kwa wenyewe Kongo akakubali kufika kwa walinzi wa amani wa UM.

neg:
Carlos Ruckauf
Carlos Ruckauf akawa rais wa Chama cha Justicialista katika jiji kuu la Buenos Aires katika mwaka wa 1983, chini ya Raúl Alfonsín. Baada ya kuwa na cheo cha naibu,alipandishwa hadhi na kuwa balozi spesheli wa Argentina nchini Uitalia,Malta na FAO(1989-91), Waziri wa Mambo ya Ndani (1993) kisha makamu wa rais wa Argentina (1995) chini ya Carlos Menem, jukumu lake lilitiwa mashakani na familia za waathiriwa wa Mlipuko wa 1995 wa AMIA.

neg:
John F. Kennedy
Mwaka 1947 alianza kujiingiza katika siasa na mwaka 1960 alichaguliwa kuwa Rais wa Marekani. Ni rais pekee muumini wa Kanisa Katoliki katika historia ya nchi hiyo.

neg:
Raúl Castro
Raúl Modesto Castro Ruz (amezaliwa 3 Juni, 1931) ni mwanasiasa wa nchi ya Kuba.

neg:
Pablo Picasso
Baada ya kuhamia Paris alibaki huko akakataa kurudi Hispania kwa sababu alimchukia dikteta Francisco Franco. Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia alikaa Paris chini ya utawala wa Wajerumani na wakati ule hakuweza kuonyesha kazi zake kwa sababu siasa ya Ujerumani ilichukia mtindo wake. 1945 alijiunga na chama cha Kikomunisti abakabi mkomunisti hata kama pia siasa ya Umoja wa Kisovyeti haikupenda mtindo wake.

neg:
Al-Qaeda
Wakati viongozi wa Al Qaeda walipokuwa mafichoni katika maeneo ya kikabila kando ya mpaka wa Afghanistan na Pakistan, mrengo wa kati wa wanaharakati hao ulionyesha hali ya juu ya shughuli katika Somalia na Yemen.
"Tunajua kwamba Asia ya Kusini tena si wigo wao wa msingi," chanzo katika shirika la ulinzi Marekani alisema katika Washington Times. "Wao wanatafuta maficho katika maeneo mengine ya dunia na wanaendelea kupanua shirika lao. "
Nchini Somalia, mawakala wa Al Qaeda wanashirikiana na kikundi cha Shahab, wanawasjili watoto kwa mafunzo ya walipuaji wa kujitolea mhanga, na kupeleka vijana kushiriki katika hatua za kijeshi dhidi ya Wamarekani mpakani mwa Afghanistan na Pakistan.
Mwaka huu, mgawanyiko wa Al Qaida nchini Saudi Arabia has umejikutanisha na mrengo wa Yemeni kuunda Al Qaeda katika Peninsula ya Arabia wenye wigo katika Yemen.
Hapa magaidi huchukua faida ya uchumi maskini, demografia na usalama wa ndani. Katika mwezi wa Agosti walifanya jaribio la kwanza la mauaji dhidi ya mwanachama wa nasaba ya kifalme ya Saudi Arabia katika miongo.
Rais Obama katika barua yake yake alimuuliza mwenzake wa Yemen Ali Abdullah Saleh kuhakikisha ushirikiano wa karibu na Marekani katika mapambano dhidi ya kuongezeka kwa shughuli ya Al Qaeda katika wilaya za Yemen, na aliahidi kutuma nyongeza ya misaada ya kimataifa.
Kwa sababu ya vita nchini Iraq na Afghanistan, Marekani imeshindwa kulipa kipaumbele ya kutosha kwa Somalia na Yemen, ambayo yanaweza kusababishia Marekani baadhi ya matatizo makubwa katika siku chache zijazo.

neg:
Fernando Torres
Torres ni wa kimataifa wa hispania na alifanya kwanza dhidi ya Ureno mwaka 2003. Amekuwa amefungwa zaidi ya mara 100 na ni mchezaji wake wa tatu wa juu kabisa wa wakati wote. Na Hispania, amehusika katika mashindano makuu sita: UEFA Euro 2004, Kombe la Dunia ya FIFA ya 2006, Euro 2008, Kombe la Dunia 2010, Euro 2012, na Kombe la Dunia 2014. Uhispania alishinda mashindano matatu kutoka 2008 hadi 2012, na Torres akifunga bao la Euro 2008 na Euro 2012.

neg:
Dikteta
Kuna madikteta waliofika madarakani kwa njia ya mapinduzi ya kijeshi; mifano yake ni Francisco Franco wa Hispania au Idi Amin wa Uganda. Wote walikuwa maafisa wa jeshi walitumia mamlaka yao juu ya wanajeshi kupindua serikali halali kwa njia ya mabavu na kujifanyia wenyewe watawala. Mara nyingi hao madikteta wa kijeshi huanza kwa vyeo kama mwenyekiti wa kamati ya kijeshi au mwakilishi mkuu wa wanajeshi lakini baada ya muda mfupi hakuna tena anayeweza kuwapinga.

neg:
Hispania
Mfalme Felipe VI amevaa taji mwaka 2014, akishika nafasi ya baba yake Juan Carlos I, anayeheshimiwa sana kwa sababu aliongoza taifa katika mabadiliko ya kutoka udikteta wa jenerali Francisco Franco kuelekea demokrasia. Hasa tendo la mfalme la kuzuia mapinduzi wa kijeshi linakumbukwa sana.

neg:
Joe Biden
Joseph Robinette "Joe" Biden Jr. (amezaliwa 20 Novemba 1942) ni mwanasiasa wa Marekani. Kuanzia mwaka wa 1973 hadi 2009 alikuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Delaware. Halafu alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Barack Obama kuanzia mwaka wa 2009 hadi 2017, akiwa Mkatoliki wa kwanza na pia Mdelaware wa kwanza kuwa Kaimu Rais.

neg:
Bill Clinton
Clinton alikuwa rais wa kwanza kutoka kizazi cha Baby Boom na alikuwa rais wa tatu kijana kutumikia taifa la Marekani. Clinton anatokea chama cha Kidemokrasia. Wasaidizi wa Clinton wanasema ya kwamba rais huyo alisaidia kuinua uchumi wa Marekani katika miaka ya 1990. Wakati urais wake, kulikuwa na mijadala mikali kati yake na chama chake cha Wana-Demokrasia dhidi ya wanasiasa wa chama cha Republicans. Kabla ya kuwa rais, Clinton alikuwa gavana wa jimbo la Arkansas kuanzia mwaka 1979 hadi 1981, na vilevile mwaka 1983 hadi 1993 .

neg:
Cyril Ramaphosa
Mwezi Julai 1991 Cyril Ramaphosa alichaguliwa Katibu Mkuu wa ANC na baada ya uchaguzi alijiuzulu katika nafasi yake kwenye chama cha wafanyakazi COSATU.

neg:
Vietnam Kusini
Wakati wa kundoka kwa Wafaransa Bao Dai alipinduliwa na waziri mkuu Ngô Đình Diệm. Diem alikataza uchaguzi kwa Vietnam wote uliopangwa kwa 1956. Akaendesha utawala kama rais vikali akawa dikteta. Mwenyewe alikuwa Mkatoliki akashindwa kujenga uhusiano na Wabuddha waliokuwa wakazi wengi. Farakano hili kati ya Wakristo na Wabuddha lilisaidia upanuzi wa Wakomunisti.

neg:
Madrid
Madrid ilikuwa kitovu cha mapinduzi ya Hispania kama vile kupinduliwa kwa utawala wa kifalme na tangazo la jamhuru mwaka 1873, kuanzishwa kwa udikteta wa jenerali Miguel Primo de Rivera 1923, kutnagzawa kwa jamhuri ya pili 1931. Katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania kati ya 1936 hadi 1939 mji uliharibiwa vibaya.

neg:
Rafael Correa
Rafael Vicente Correa Delgado (*6 Aprili 1963) ni mwanasiasa nchini Ekuador na tangu Januari 2007 amekuwa rais wa nchi hiyo. Ni Mkristo (Kanisa Katoliki), humanist na mchumi. Aliapata elimu yake katika vyuo vikuu vya Ekuador, Ubelgiji na Marekani. Yeye anasema Kihispania, Kiingereza, Kiquechua na Kifaransa.

neg:
Joseph Kabila
Katika uchaguzi wa kitaifa wa tarehe 30 Julai 2006 alipata kura nyingi kuliko wagombea wote kuwa rais lakini hakufikia nusu ya kura zote. Katika uchaguzi wa pili kati yake na Jean-Pierre Bemba alishinda akathibitishwa kuwa rais tarehe 17 Novemba 2006. Joseph Kabila ni rais wa kwanza wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo aliyechaguliwa na wananchi wote katika uchaguzi huru.

neg:
Mexiko
Siasa hii dhidi ya Ukristo iliendelea chini ya rais Calles na kusababisha kipindi kingine cha vita vya wenyewe kwa wenyewe miaka ya 1926-1929. Katika mapigano hayo yaliyoitwa "La Cristiada" wakulima wengi walichukua silaha kwa jina la Kristo Mfalme dhidi ya jeshi la serikali ili kutetea uhuru wa dini, wakipinga kufungwa kwa makanisa, kuzuiwa ibada mbalimbali za hadhara na kuuawa kwa mapadre kama Mtakatifu Kristofa Magallanes na wenzake. Vita hivyo vilisababisha vifo 250,000 na idadi hiyohiyo ya wakimbizi waliojisalimisha Marekani.

neg:
Guillermo Moreno (mwanasiasa wa Argentina)
Moreno amesemekana kuwa kiongozi wa kimabavu, asiyefanya kazi vizuri na asiyeweza kazi aliyopewa. Imesemekana kuwa ana ushawishi mkubwa katika siasa ya taifa zaidi ya unaofaa unapoangalia cheo chake kiko chini cha Waziri wa Uchumi. Inaaminika kuwa mapambano yake na Waziri wa zamani Martin Lousteau ndiyo yaliosababisha kujiuzulu kwa waziri huyo mnamo Aprili 2008, baada ya miezi minne tu ofisini. [9]

neg:
Pasteur Bizimungu
Katika miaka ya themanini na tisini (80s and 90s), Bizimungu alifanya kazi serikalini ya wahutu ya MRND iliyo tawala hadi 1994. Kabla ya 1990, Bizimungu alikuwa na uhusiano wa karibu na rais Juvénal Habyarimana[2] aliyekuwa mhutu. Katika kipindi hiki, alishikilia nyadhifa kadhaa zikiwemo mkurugenzi mkuu wa Electrogaz, kampuni ya stima nchini Rwanda.[1]

neg:
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania
Hatimaye Franco alishinda akawa kiongozi na dikteta wa Hispania hadi kifo chake mwaka 1975.

neg:
Lionel Messi
Baada ya mwaka katika kikao cha vijana wa Barcelona, La Masia, Messi hatimaye alijiunga na Shirikisho la Soka la Soka la Kihispania (RFEF) Februari 2002. Sasa akicheza katika mashindano yote, aliwasiliana na washirika wake, kati yao walikuwa Cesc Fàbregas na Gerard Piqué. ] Baada ya kukamilisha tiba yake ya ukuaji wa homoni ya umri wa miaka 14, Messi akawa sehemu muhimu ya "Timu ya Baby Dream", upande wa vijana wa kijana wa Barcelona. Katika msimu wake wa kwanza kamili (2002-03), alikuwa mchezaji bora na mabao 36 katika michezo 30 kwa Cadet A, ambaye alishinda jitihada isiyofanyika ya ligi na vikombe vya Hispania na Kikatalani. Copa Catalunya ya mwisho, ushindi wa 4-1 dhidi ya Espanyol, ikajulikana katika kura ya klabu kama sehemu ya la máscara, mwisho wa mask. Wiki baada ya kuteseka kifua kilichovunjika wakati wa mechi ya ligi, Messi aliruhusiwa kuanza mchezo kwa hali ya kuvaa mlinzi wa plastiki; hivi karibuni alizuiliwa na mask, aliiondoa na kufunga mabao mawili kwa dakika 10 kabla ya kubadili. Wakati wa mwisho wa msimu, alipata ruhusa kujiunga na Arsenal, wa kwanza kutoka klabu ya kigeni, lakini wakati Frabregas na Piqué waliondoka England, alichagua kubaki Barcelona.

neg:
Victor Hipolito Martínez
Kufuatia miaka saba ya uongozi wa kijeshi ulipofeli, uchaguzi ukaaandaliwa katika mwezi wa Oktoba 1983. UCR,iliyoandaa mikutano yao Julai mwaka huo,ilimchagua mwanasheria wa haki za kibinadamu,Raul Alfonsin kugombea urais na Martinez kama naibu wake. Martinez aliyekuwa mhafidhina alikuwa amechaguliwa ili kumsaidia Raul kushinda. Kufuatia wiki za kupigia kura, na kutokuwa na mshindi wazi baina ya Chama cha Justicialista na UCR,UCR ilishinda hatimaye na asilimia ya 12.Martinez akawa Naibu wa Rais.

neg:
Daniel Filmus
Filmus alikuwa mkuu wa Facultad Latinoamericana de Ciencias Sociales (FLASCO) na akawa msomi katika uwanja wa elimu huku akiandika vitabu kadhaa. Yeye aliingia sekta ya huduma za umma kama naibu waziri wa elimu wa waziri Carlos Grosso (yeye alikuwa alishiriki katika "ununuzi wa escuela", ambapo kipande cha ardhi cha shule kiliuzwa ili kuunda duka kubwa) na katika miaka ya 1990 alikuwa msaidizi wa Susana Decibe. Katika mwaka wa 2000, alikuwa waziri wa elimu katika jiji la Buenos Aires akiwa chini ya Anibal Ibarra, aliyemtaka Daniel kuwa naibu wake alipokuwa akigombea kiti cha rais katika uchaguzi wa 2003. Hata hivyo,kabla ya uchaguzi uliofanyika, Rais Kirchner alimwuliza Filmus kuwa Waziri wa Elimu. Yeye pia ni Profesa wa Elimu ya Jamii katika Chuo kikuu cha Buenos Aires.Filmus aligombea kiti cha meya wa Buenos Aires katika mwaka wa 2007, na akachukua nafsi ya pili baada ya kuhesabiwa kwa kura mnamo 24 Juni 2007 akishindwa na Mauricio Macri.

neg:
Pablo Oscar Cavallero Rodríguez
Msaada wa kimataifa wa Argentina huko Cavallero, aliendelea kupata vikosi 26 vya timu ya kitaifa; maonyesho yake bora wakati wa msimu wa 2001-02, ambako alimsaidia Celta kumaliza 5 katika La Liga, akamfanya mshindi wa kwanza wa mechi ya kwanza ya Argentina wakati wa Kombe la Dunia ya FIFA 2002, mbele ya Roberto Bonano na Germán Burgos.

neg:
Lionel Messi
Mchezaji wa kimataifa wa Argentina, Messi ni mchezaji wa kuongoza wakati wote. Katika kiwango cha vijana, alishinda michuano ya vijana wa FIFA ya 2005, kumaliza mashindano hayo na Bingwa la dhahabu na viatu vya dhahabu, na medali ya dhahabu ya Olimpiki katika michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya 2008. Mtindo wake wa kucheza kama mchezaji wa kupungua kwa miguu ya kushoto aliwafananisha na mwenzake Diego Marado , ambaye alitangaza kijana mrithi wake. Baada ya kufanya mchezaji wake wa kwanza mnamo Agosti 2005, Messi akawa Mchezaji mdogo zaidi wa Argentina na kucheza katika Kombe la Dunia ya FIFA wakati wa toleo la 2006, na akafikia mwisho wa 2007 Copa América, ambapo aliitwa mchezaji mdogo wa mashindano hayo. Kama nahodha wa kikosi kutoka Agosti 2011, aliongoza Argentina kwa fainali tatu za mfululizo: Kombe la Dunia ya 2014, ambalo alishinda mpira wa dhahabu, na 2015 na 2016 Copa América

neg:
Brazil
Mfalme aliporudi Ureno mwaka 1821 alimwachia mtoto wake Pedro utawala wa Brazil. Mwaka 1822 Pedro aliyeona mabadiliko ya kimapinduzi katika makoloni ya Hispania kote Amerika ya Kusini aliamua kutangaza uhuru wa Brazil akiwa mwenyewe mfalme kwa cheo cha Kaisari.

neg:
Carlos Álvarez
Carlos Alberto "Chacho" Alvarez (alizaliwa tarehe 26 Desemba 1948 katika Buenos Aires) ni mwanasiasa wa Argentina; yeye alikuwa Makamu wa Rais wa Argentina katika sehemu ya utawala wa Rais Fernando de la Rua, na sasa anaongoza Mercosur Sekretarieti.

neg:
Fidel Castro
Fidel Castro alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Havana akawa wakili kabla ya kujiunga na siasa ya mapinduzi.

neg:
Cristiano Ronaldo
Katika Hispania, Ronaldo ameshinda tuzo 13, ikiwa ni pamoja na mataji mawili ya La Liga,mataji mawili ya Copa del Rey,mataji matatu ya Ligi ya Mabingwa na michuano mawili ya UEFA Super. Baada ya kujiunga na Real Madrid, Ronaldo alimaliza mchezaji wa Ballon d'Or mara tatu, nyuma ya Lionel Messi, mpinzani wake wa kazi, kabla ya kushinda Ballons d'Or ya 2013 na 2014.

neg:
Al-Qaeda
Iwe au isiwe mashambulizi ya al-Qaeda yalikuwa "kisasi" ya mpango wa "Operation Cyclone" wa CIA ya Marekani kusaidia mujahideen wa Afghanistan ni suala la baadhi cha mjadala. Robin Cook, aliyekuwa Katibu wa kigeni wa Uingereza kutoka 1997-2001, ameandika kuwa al-Qaeda na Bin Laden walikuwa "bidhaa ya na mashirika ya magharibi ya usalama," na kwamba "Al-Qaida, literally ni" database ", awali ilikuwa faili ya kompyuta ya maelfu wa mujahideen ambao walisajiliwa na kupewa mafunzo pamoja na msaada kutoka CIA ili kuwashinda Warusi.

neg:
Anwar Sadat
Mwaka 1973 aliongoza Misri katika Vita ya Yom Kippur dhidi ya Israeli akafaulu kurudisha rasi ya Sinai kutoka utawala wa Israeli. Kufaulu hapo kulimfanya shujaa wa taifa akatumia heshima hii kwa majadiliano na Israeli na mkataba wa amani wa mwaka kati ya Misri na Israel. Mwaka 1977 Sadat alikuwa rais wa kwanza wa nchi ya Kiarabu aliyefika mwenyewe nchini Israel na kuhutubia bunge la Knesset.

neg:
Ethiopia
Enzi ya Mfalme Lebna Dengel, Ethiopia iliweza kuwasiliana na nchi za Ulaya na kudumisha ubalozi na nchi kama Ureno. Lakini, Mfalme Susenyos alipojiunga na Kanisa Katoliki mwaka 1622, chakari na misukosuko ilifuata. Wamisionari Wajesuiti walichukiwa na waamini wa Kanisa la Ethiopia, na katika hiyo karne ya 17 Susenyos mwana wa Mfalme Basil aliwafukuza wanamisheni hao.

neg:
George H. Bush
Kipindi cha urais wa Bush kiliona kuporomoka kwa ukomunisti katika Urusi na Ulaya ya Mashariki na mwisho wa vita baridi. Alitafuta maelewano na viongozi wa Urusi na kukubali maungano ya Ujerumani. Alituma jeshi la Marekani kwenye uvamizi wa Panama mwaka 1989 uliompindua dikteta Manuel Noriega na kwenye vita dhidi ya Irak iliyowahi kushambulia Kuwait.

neg:
Kuba
Mwaka 1956 Castro pamoja na Guevara na wafuasi 80 walivuka bahari kwa jahazi "Granma" wakajificha katika milima ya Sierra Madre. Kutoka huko walianza kushambulia vikosi vya jeshi la Batista.

neg:
Antonio José de Sucre
Antonio José de Sucre (3 Februari 1795 - 4 Juni 1830) alikuwa mwanajeshi na mwanasiasa wa Amerika Kusini akipigania uhuru wa nchi mbalimbali pamoja na rafiki yake wa karibu Simon Bolivar. Alikuwa Rais wa sita wa Peru kuanzia tarehe 23 Juni hadi 17 Julai, mwaka wa 1823. Tena alimfuata Simon Bolivar kuwa Rais wa pili wa Bolivia kuanzia tarehe 29 Desemba 1825 hadi 18 Aprili 1828. Alijiuzulu na kuhamia mjini Quito. Aliuawa kwa kupigwa risasi aliposafiri karibu na mji wa Pasto nchini Colombia.

neg:
Forum for the Restauration of Democracy
Ilianzishwa mwaka 1991 na wanasiasa waliopinga mfumo wa chama kimoja na utawala wa KANU chini ya rais Daniel arap Moi. Shabaha ilikuwa mabadiliko ya kuruhusu vyama vingi na uhuru wa kidemokrasia. Wakati ule chama cha pekee kilichoruhusiwa kilikuwa KANU. Mfumo wa chama kimoja uliporomoka katika nchi nyingi za dunia baada ya mwisho wa ukomunisti na mabadiliko yaliyokwenda sambamba na mwisho wa vita baridi katika Afrika.

neg:
Shirikisho la Amerika ya Kati
Kabla ya 1821 nchi hizi zote zilikuwa koloni ya Hispania na sehemu za Jimbo Kuu la Guatemala chini ya ufalme mdogo wa Hispania Mpya. Wakati wa kuasi kwa koloni za Hispania katika Amerika jimbo kuu la Guatemala likajiunga na nchi mpya ya Meksiko kwa muda mfupi. Baada ya kupinduliwa kwa mtawala wa kwanza wa Meksiko Agustin de Iturbide jimbo kuu la Guatemala likaamua kuwa nchi ya pekee.

neg:
Kuba
Mwanzoni Castro alionekana kama msemaji mkuu wa mapinduzi akimtangaza mwanasheria Manuel Urrutia kama rais mpya. Fidel alichukua cheo cha waziri mkuu katika Februari 1959.

neg:
Errol Barnett
Ametambulika kama "Power 30 Under 30" na
Atlanta's Apex society. Barnett ametangaza habari za aina mbalimbali akiwa CNN kama vile maendeleo ya sheria ya kupambana na uharamia nchini Ufaransa na Uingereza; mtazamo wa watu kote duniani kuhusu kushinda kwa Rais wa Marekani, Barack Obama, Tuzo la Amani la Nobel 2009; na uchaguzi wa rais katika Israeli, Afghanistan na Afrika Kusini. Sehemu za taarifa za habari anazotangazwa zinapatikana kwa CNN.com

neg:
Spiro Agnew
Spiro Theodore Agnew (9 Novemba, 1918 – 17 Septemba, 1996) alikuwa mwanasiasa wa Marekani. Kuanzia mwaka wa 1967 hadi 1969 alikuwa gavana wa jimbo la Maryland. Halafu alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Richard Nixon kuanzia mwaka wa 1969 hadi 1973. Alishtakiwa na kugunduliwa kuwa na hatia ya rushwa, akajiuzulu tarehe 10 Oktoba 1973. Rais Nixon akamchagua Gerald Ford amfuate Agnew kama Kaimu Rais.

neg:
Victor Hipolito Martínez
Alirudi kufanya kazi katika sheria zinazohusu ardhi baadaye na akashinda tuzo mbalimbali kama Msalaba wa Taji la Uitalia. Martinez alipewa kiti cha heshima katika ibada ya kumbukumbu ya Rais Raul Alfonsin,aliyekufa 31 Machi 2009. Mpwa wake,Pilar Nores Bodereau, aliolewa na Alan Garcia ,Rais wa Peru, tangu mwaka wa 1978.

neg:
Carlos Slim Helu
Alipata bahati yake kutokana na umiliki wake mkubwa wa idadi ya makampuni ya Mexiko kupitia kikundi chake, "Grupo Carso". Kuanzia Juni 2018, yeye ni mtu tajiri zaidi anayeshikilia nafasi ya saba ulimwenguni, kwa mujibu wa orodha ya Forbes ya Mabilionea wa Dunia, yeye ana wastani wa thamani $ 61.3 bilioni. Yeye ni mtu tajiri zaidi nchini Mexiko.

neg:
Fidel Castro
Castro aliongoza harakati ya upinzani wa wanamgambo dhidi ya udikteta wa jenerali Fulgencio Batista tangu 1953.
Hatimaye mwaka 1958 alishinda jeshi la Batista aliyelazimika kukimbia nchi tarehe 1 Januari 1959.

neg:
Diego Costa
Alizaliwa huko Brazil na alicheza kwa timu ya soka ya taifa la Brazil kwa mara ya kwanza mwaka 2013. Hata hivyo, sasa anacheza Hispania. Hii imemfanya meneja wa Brazil, Luiz Felipe Scolari, kupatwa na hasira sana. Mwezi Machi 2014, Diego Costa alibadilisha timu ya taifa na kuchezea ile ya Hispania: hii ilikuwa wakati alipopewa uraia wa Hispania. Aliwakilisha Hispania katika Kombe la Dunia la FIFA la 2014.

neg:
Ring'wani
Kepteni, Faustine Maro Ruge ni mwanajeshi mstaafu wa JWTZ akiwa amewahi kuwa kamanda mwandamizi na mkuu wa vikosi mbalimbali nchini Tanzania. Tanzania ikiwa moja ya nchi za mstari wa mbele Ruge alipata fursa ya kushiriki kikamilifu katika harakati za ukombozi wa bara la Afrika akihusika katika kufundisha wapigania uhuru hasa wa FRELIMO na ZANU PF na hata kushiriki na kuongoza harakati za siri za kijeshi na mapambano katika mataifa mbalimbali yakiwamo Msumbiji, Angola, Afrika Kusini, Komoro, Shelisheli, Namibia, Zimbabwe na Uganda aliposhiriki kwa nguvu katika harakati za kumwondoa madarakani aliyekuwa dikteta wa nchi hiyo Idd Amin Dada, ambapo pia alibaki katika kazi maalumu ya kuilinda nchi hiyo hadi mwaka 1982. Ruge ametunukiwa medani mbalimbali za utumishi uliotukuka ikiwamo nishani ya vita (Medal for Victory in Uganda), Nishani ya Kagera, Nishani ya Zimbabwe, Nishani ya Ujasiri na nyingine kadhaa, Ruge ni mmoja kati ya askari wawili wa kwanza wakati wa vita vya Kagera walioshuhudia na kuthibitisha kuwa daraja la Kagera llimevunjwa na askari wa Idd Amin, Ruge ndiye kamanda aliyeongoza zoezi la kufungua vyumba vya mateso vya dikteta Idd Amin na kuachilia huru wafungwa wengi wa kisiasa mara baada ya kuiokomboa Uganda na baadaye Ruge alipewa kazi maalum ya kulinda kituo cha kurushia matangazo cha Radio Uganda (Radio Uganda Transmitting Station). Baade Ruge alirudishwa Ikulu ya Entebbe kwa kazi ya kulinda Ikulu ya nchi hiyo na kuhakikisha usalama wa marais Godfrey Lukongwa , Yusuf Kironde na Paul , baadae yeye na wenzake walisimamia uchaguzi wa kwanza nchini Uganda baada ya kumwondoa madarakani Dikteta Idd Amin, uchaguzi huo ambao ulifanyika mwaka 1980 ulikuwa na ushindani mkali kati ya Bwana Paul na Sir. Milton , uchaguzi huo uligubikwa na utata ulioepelekea machafuko baada ya Sir. Milton Apollo Obote aliyekuwa Rafiki mkubwa wa Nyerere kutangazwa mshindi, machafuko hayo yalisababisha vifo vingi vya askari wa Tanzania hali iliyopelekea Ruge kupewa kazi maalum ya kutuliza na kukomesha maasi hayo katika jiji la Kampala na Entebbe.

neg:
Camilo José Cela
Camilo Jose Cela Trulock (11 Mei 1916 – 17 Januari 2002) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Hispania. Aliandika riwaya, insha na vitabu vya safari. Mwaka wa 1989 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Al Gore
Al Gore (amezaliwa 31 Machi, 1948 mjini Washington, D.C.) ni mwanasiasa wa Marekani akiwa mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia. Alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Bill Clinton kuanzia mwaka wa 1993 hadi 2001. Mwaka wa 2007, Gore alipokea Tuzo ya Nobel ya Amani.

neg:
Gamal Abdel Nasser
Gamal Abdel Nasser (kwa Kiarabu جمال عبد الناصر gamal abd-an-nasir); (Alexandria, 15 Januari 1918; Kairo, 28 Septemba 1970) alikuwa mwanajeshi na rais wa Misri katika miaka 1954 hadi 1970.

neg:
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania
Watetezi wa jamhuri walipata usaidizi kutoka serikali za Umoja wa Kisovyeti na Meksiko na wapinzani walisaidiwa na serikali za Benito Mussolini nchini Italia na Adolf Hitler nchini Ujerumani. Marafiki wa jamhuri ya Hispania walikuja kutoka nchi nyingi na kushika silaha wakaitwa vikosi vya kimataifa ("international brigades").

neg:
Laurent Kabila
Laurent-Désiré Kabila (27 Novemba 1939 – 18 Januari 2001) alikwa rais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kuanzia Mei 1997 hadi kuuawa 2001. Alifuatwa na mwanawe Joseph Kabila.

neg:
Raúl Castro
Kuanzia miaka ya 1950 alikuwa mwanaharakati akipinga udikteta wa jenerali Fulgencio Batista.

neg:
JamiiForums
JamiiForums imetoa fursa kwa wananchi wa kawaida kujadiliana na viongozi wa juu katika serikali na taasisi mbalimbali pia watu maarufu katika jamii ambao kwa namna moja au nyingine ingekuwa ngumu kwao kuwapata. Mfano watu maarufu ni mwanasiasa mkongwe wa Tanzania ambae alipata kuwa katibu mkuu wa chama kikuu cha upinzani Tanzania na kuwania urais mwaka 2010, Dr. Wilbrod Peter Slaa, Mwigulu Nchemba ambae aliwahi kuwa naibu wizara ya fedha na mgombea aliekuwa anawania kupewa tiketi ya Urais kwa niaba ya chama tawala, chama cha Mapinduzi, aliekuwa naibu katibu mkuu chama cha demokrasia na maendeleo (CHADEMA) Kabwe Zuberi Zitto pia baadhi ya taasisi kubwa nchini kama TCRA ambao ni wadhibiti wa mawasiliano Tanzania.

neg:
Fidel Castro
Castro hakukubaliwa na Marekani, hivyo akajiunga na siasa ya Umoja wa Kisovyeti dhidi ya Marekani.

neg:
Jamhuri ya Afrika ya Kati
Kwa namna ya pekee Jean-Bédel Bokassa alitawala kuanzia tarehe 31 Desemba 1965 hadi Septemba 1979, akijifanya kaisari tarehe 4 Desemba 1976.

neg:
Mogadishu
1990 dikteta Siad Barre alipinduliwa halafu Mogadishu pamoja na nchi yote iliingia katika vita ya wenyewe kwa wenyewe. Wanajeshi wa Marekani walijaribu mwaka 1993 kurudisha hali ya usalama kwa niaba ya Umoja wa Mataifa lakini walikuta upinzani mkali kutoka kwa vikundi vya wanamgambo Wasomalia. Baada ya kupoteza askari Marekani iliondoka tena.

neg:
Victor Hipolito Martínez
Víctor Hipólito Martínez (alizaliwa katika mwaka wa 1924) ni mwanasheria na mwanasiasa wa Argentina. Anajulikana zaidi kwa jukumu lake kama Naibu wa Rais wakati wa uongozi wa Raúl Alfonsín wa miaka ya 1983-1989.

neg:
Violeta Parra
Parra alizaliwa katika eneo la San Carlos,katika mkoa wa Ñuble, mji mdogo uliokuwa kusini mwa Chile. Alikuwa mhusika katika harakati za maendeleo za Chama cha Socialist Party cha Chile. Yeye ndiye aliyerudisha "Peña"(inayojulikana sasa kama "La Peña de Los Parra"). Peña ni kituo cha jamii cha sanaa na harakati za kisiasa za kupinga dhuluma kwa raia. Baadhi ya watu hufikiri yeye ndiye aliyeanzisha Peña ya kwanza lakini katika rekodi za Shule ya Kifalme ya Lugha ya Kihispania,pahala kama hizi ziliitwa hivyo tangu mwaka wa 1936. Wakati wa serikali ya Rais Salvador Allende kulikuwa na maPeña kote nchini Chile. Hivyo basi zikapigwa marufuku na serikali ya kijeshi iliyotoa Allende na wenzake. Serikali mpya ikafanya wafungwa na wakimbizi wengi kutoka sekta za sanaa na masomo ya Chile. Hata hivyo, bado kuna maPeña mengi yanayoendelea kote Chile,America,[[Amerika ya Kaskazini],[[Uropa]] na [[Australia]]. Watu katika maPeña haya wanaendelea kuerevusha na kusomesha jamii ya Wachile waliotoroka Chile baada ya mapinduzi ya kijeshi ya 11 Septemba 1973 iliyomtoa Rais Salvador Allende.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Mandela alishika nafasi ya tano katia uchaguzi ANC,kwa ajili ya uchaguzi wa mwaka 2009, waliokuwa mbele yakewalikuwa ni pamoja na Raisi wa sasa wa Afrika ya Kusini Jacob Zuma aliyekuwa raisi wa Afrika ya kusini Kgalema Motlante, Makamu wa raisi wa Afrika Kusini Baleka Mbete na Waziri wa fedha Trevo Manuel. Makala katika gazetila the Observer, lilisema kuwa, suala la Winnie kupata nafasi ya juu katika chaguzi hiyoinaonesha kuwa,chama chake kina imani nae sana na pia yeye ni hazina katika chama hicho hususani kwa watu masikini.

neg:
Carlos Álvarez
Alvarez alimaliza shahada yake ya digrii katika historia katika Chuo Kikuu cha Buenos Aires. Yeye alikuwa mtu wa kuchunguza kazi iliyofanywa na Tume ya Uchumi wa Majimbo ya Seneti ya Taifa kutoka miaka ya 1983 hadi miaka ya 1989. Mwaka uo,wa 1989, alichaguliwa kama Naibu wa Taifa wa Chama cha Justicialista lakini akatoka chama hicho muda mfupi baadaye kwa sababu ya migogoro na Rais Carlos Menem. Akianzisha kikundi kilicho huru kilichoitwa "The Group of the Eight" (kikundi cha Wanane).

neg:
Fidel Castro
Alifariki tarehe 25 Novemba 2016.

neg:
Raúl Castro
Baada ya kushinda vita dhidi ya Batista mwaka wa 1959, akawa waziri wa jeshi ndani ya serikali ya Kuba.

neg:
Vita baridi
Hata kama serikali fulani ya Afrika iliharibu uchumi na kuvunja haki za binadamu iliweza kutegemea usaidizi kutoka kwa upande mmoja wa vita baridi ikijitangaza iko upande wake. Siad Barre alikuwa na mapatano na Umoja wa Kisovyeti hivyo Somalia ilihesabiwa kati ya nchi za upande wa Kikomunisti. Baada ya Ethiopia kupatana na Wasovyeti pia tangu mwaka 1974, Somalia iliyokuwa na fitina na jirani yake kuhusu eneo la Ogaden ilihamia upande wa Marekani ikasaidiwa nayo.

neg:
Benito Mussolini
Katika Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania tangu mwaka 1936 Mussolini alichukua upande wa jenerali Francisco Franco. Kufukuzwa katika Shirikisho la Madola na msaada kwa Franco kulisababisha hali ya kuwa karibu zaidi na Hitler. Tarehe 25 Oktoba 1936 Mussolini na Hitler walitia sahihi mkataba wa ushirikiano kati ya Italia na Ujerumani.
Katika Aprili 1939 - kabla ya mwanzo wa Vita Kuu - Italia ilivamia Albania. Jeshi la Italia lilipata matatizo makubwa kushinda nchi hii ndogo. Hivyo Mussolini alipomwona Hitler kushambulia Poland tarehe 1 Septemba 1939, mwanzoni alitulia.

neg:
Benito Mussolini
Dikteta Mjerumani Adolf Hitler alikuwa amevutwa na siasa ya Mussolini akamwiga katika mengi. Lakini Mussolini hakumpenda Hitler, hasa itikadi yake ya kimbari. Alikuwa na wasiwasi kuhusu mipango ya Hitler dhidi ya Austria. Mwaka 1934 alituma wanajeshi mpakani mwa Austria akiogopa uvamizi wa Wajerumani katika nchi ya jirani.

neg:
Seif Shariff Hamad
Kati ya mwaka 1972 na 1975 alifundisha katika skuli mbali mbali za Unguja na Pemba, zikiwemo Fidel Castro na Lumumba,

neg:
Quito
Mwaka 1809 wakati wa ghasia katika sehemu mbalimbali za Amerika Kusini dhidi ya serikali ya mfalme mpya wa Hispania Joseph Bonaparte (mdogo wake Napoleon Bonaparte) kamati ya raia katika Quito ilitangaza uhuru wa eneo lake kutoka Hispania. Utawala wa Hispania ulirudishwa kwa mabavu hadi 1822 wakati Hispania ilishindwa na mapinduzi ya Simon Bolivar na kuundwa kwa jamhuri ya Gran Colombia. Baada ya mwisho wa jamhuri hii sehemu zake ziliachana Quito ikawa mji mkuu wa nchi mpya ya Ekuador.

neg:
Fidel Castro
Hivyo Castro akawa kiongozi mpya wa Cuba hadi mwaka 2006.

neg:
Mkimbizi
Ushindi wa vikosi vilivyoongozwa na Fidel Castro katika Mapinduzi ya Cuba ulisababisha msafara mkubwa wa Wakiuba kutoka nchini humo kati ya mwaka wa 1959 na 1980. Wakiuba wengi kila mwaka huendelea kuyahatarisha maisha yao kuvuka hadi eneo la pwani ya Florida wakitafuta maisha bora ya kiuchumi na kisiasa nchini Marekani. Mnamo mwaka wa 1999 kesi iliyoangaziwa sana habarini ya mvulana wenye umri wa miaka sita, Elián González, iliupa uhamiaji wa kisiri kipaumbele kimataifa. Hatua za serikali zote mbili zimejaribu kushughulikia suala hilo; Marekani ilianzisha sera ya miguu yenye maji na, miguu mikavu kuruhusu kimbilio kwa wale wasafiri ambao wanafaulu kukamilisha safari yao, na serikali ya Cuba imeruhusu mara kwa mara uhamiaji uliopangwa. Maarufu zaidi kati ya uhamiaji wa aina hii ni ule wa safari ya meli ya Mariel ya 1980.

neg:
Fidel Castro
Baada ya upasuaji alioupata tarehe 31 Julai 2006 alikabidhi madaraka kwa mdogo wake Raul Castro.

neg:
Walter Mondale
Walter Frederick "Fritz" Mondale (amezaliwa 5 Januari 1928) ni mwanasiasa wa Marekani akiwa mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia. Kuanzia mwaka wa 1964 hadi 1976 alikuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Minnesota. Halafu alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Jimmy Carter kuanzia mwaka wa 1977 hadi 1981. Mwaka wa 1984 aligombea urais yeye mwenyewe lakini akashindwa na Rais Ronald Reagan.

neg:
Pol Pot
Ya Jamhuri ya Watu wa China ilikuwa kuu ya kimataifa msaidizi wa Khmer Rouge na kiongozi wake Pol Pot. Kichina fedha zinazotolewa na msaada wa kijeshi kwa chama hata baada ya kuangushwa mwaka 1979. Ya umoja wa MATAIFA pia kutambuliwa na Serikali ya Umoja wa Kidemokrasia Kampuchea, ambayo ni pamoja na Khmer Rouge, badala ya Jamhuri ya Watu wa Kampuchea.

neg:
Maziwa ya mama
Mfalme wa Hispania Alfonso XIII alitembelea mkoa wa Las Hurdes katika mwaka wa 1922 ili kuonyesha umuhimu wa cheo hicho. Mfalme na wasindikizaji wake waliishi katika mahema ya kijeshi yaliyopandwa karibu na mji wa Casares de las Hurdes. Katika ziara ya mfalme kisa cha ajabu kilifanyika: mkuu wa kijiji , alikuwa na wasiwasi kwamba mfalme alikuwa na wasiwasi kwamba mfalme alikuwa anakunywa tu kahawa nyeusi (matokeo ya wasaidizi wa mfalme kutoamini ubora wa maziwa ya kawaida kulingana na hali ya usafi katika kijiji hicho) walimpelekea kijagi kidogo cha maziwa huku wakisema, ""mfalme mtukufu kuwa na uhakika kwamba maziwa haya ni ya kuaminika kabisa kabisa,"" ambayo yalikuwa ni maziwa ya matiti kutoka kwa kutoka mke wake ambaye alikuwa amajifungua hivi karibuni. Mfalme alikuwa na ufahamu wa ukweli huu tu "baada ya" kunywa 1}Café con "leche yake."

neg:
Josef Stalin
Stalin alikubaliwa kama kiongozi wa nchi zote za kikomunisti pamoja na China, Vietnam na Korea ya Kaskazini hadi kifo chake.

neg:
Gianfranco Chiarini
Aliweza kutana naye Raisi wa 39th War nchi la Amerika, Jimmy Carter na bibiye Rosalynn Carter, Rais war nchi la Israel Shimon Peres, Na mwenye kiti war mashirika ya Afrika (AU) pamoja na rais war Misri Hosni Mubarak.

neg:
Five Years Gone
Nathan Petrelli kwa sasa ni Rais wa Marekani, na Mohinder Suresh akiwa kama Mshauri Mkuu wa Masuala ya Afya na Matt Parkman akiwa kama Mkuu wa Usalama wa Taifa akiwa na Haitian ubavuni kwake. Niki Sanders amekuwa menenguaji tena, anajiita "Jessica", jina la alter ego wake wa zamani na dada'ke, ikiwa kama jina la kisanii. Mtoto wake Micah aliuawa kwenye mlipuko ambao umeharibu kwa kiasi kikubwa mji wa New York. Niki ana uhusiano wa kimapenzi na Peter Petrelli, ambaye ana kovu la shavu lisilioonekana vizuri katika upande wa shavu la kushoto.

neg:
Cyril Ramaphosa
Katika mkutano mkuu wa ANC wa Desemba 2017 Ramaphosa alimshinda Nkosazana Dlamini-Zuma (mke wa zamani wa rais Zuma) akawa mwenyekiti wa ANC. Katika hotuba yake ya kwanza baada ya kuchaguliwa alitangaza nia yake ya kumaliza rushwa katika taifa .

neg:
Bill Clinton
William Jefferson Clinton (alizaliwa tar. 19 Agosti 1946), anafahamika zaidi kama Bill Clinton, alikuwa rais wa 42 wa Marekani. Alianza kutumikia taifa la Marekani kuanzia mwaka wa 1993 hadi 2001. Alipochaguliwa kuwa rais, alikuwa na umri wa mika 46. Mpinzani wake mkubwa alikuwa mzee George H. W. Bush na Bw. Bob Dole.

neg:
Havana
Athira ya Amerika iliendelea kuwa kubwa hadi mapinduzi ya Kuba na kuingia kwa jeshi la mapinduzi chini ya Fidel Castro tarehe 1 Januari 1959.

neg:
Historia ya Ethiopia
Serikali ya Majimbo ya Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia ilichukua mamlaka mnamo Agosti 1995. Rais wa kwanza Negasso Gidada. EPRDF ikaongoza serikali na Waziri Mkuu Meles Zenawi ambaye ameunga mkono majimbo ya kikabila, na kuwapa madaraka viongozi wa kikabila. Ethiopia sasa ina maeneo 9 ambayo yana serikali ya madaraka ya shirika, na hata majimbo haya yanakubaliwa kutoza ushuru na kutumia akiba ya ushuru. Hii aina ya serikali imefanya Waethiopia kupata uhuru wa siasa lakini Uhuru wa idhaa na gazeti bado umefinyiliwa.

neg:
Guillermo Moreno (mwanasiasa wa Argentina)
Moreno alikuwa rafiki wa Néstor Kirchner kabla Kirchner akuwe rais katika mwaka wa 2003. Yeye alikuwa mmoja wa wanachama wa Kundi la Calafate, kundi la kufikiria mikakati na mipango mbalimbali lililoundwa na Néstor Kirchner mwenyewe kama mbinu ya kuzalisha njia tofauti za kuendeleza sera za miaka ya 1990.

neg:
Gloria Macapagal Arroyo
Gloria Macapagal Arroyo (amezaliwa tar. 5 Aprili 1947) Pia anafamika kwa jina la ufupi kama G.M.A, ni rais wa 14 wa Ufilipino, Ambaye kwa sasa ndiye anae ongoza nchi ya Ufilipino.

neg:
Barack Obama
Obama aliongoza kama rais tangu Januari 2009 hadi Januari 2017.

neg:
Al-Qaeda
Baada ya shambulizi, Yousef alikimbilia Pakistan na baadaye kuhamia Manila. Huko alianza kuendeleza mpango wa Bojinka Plot wa kulipua ndege dazeni za Kimarekan , kumuua Papa Yohana Paulo II na Rais Bill Clinton, na kuangusha ndege ya kibinafsi katika makao makuu ya CIA. Baadaye alishikwa nchini Pakistan.

neg:
Kuba
Hapo mwanzoni serikali mpya ilikuwa muungano wa wapinzani wa udikteta na wanamgambo kutoka milimani. Uchaguzi wa vyama vingi ulitangazwa kama shabaha mojawapo ya kurudisha demokrasia. Katika miezi iliyofuata wanasiasa wenye mwelekeo wa kati waliondolewa polepole na Castro aliongeza idadi ya Wamarxisti katika vyeo vya juu.

neg:
Pol Pot
Cambodia ilipitisha katiba mpya tarehe 5 januari 1976, rasmi kubadilisha jina la nchi ya "Demokrasia Kampuchea". Ulioanzishwa Mwakilishi wa Mkutano uliofanyika yake ya kwanza kikao kikao cha kutoka 11 hadi 13 aprili, kumchagua serikali mpya na Pol Pot kama waziri mkuu. Mtangulizi wake, Khieu Samphan, akawa mkuu wa nchi kama "Rais wa Nchi Presidium". Prince Sihanouk kupokea hakuna nafasi katika serikali na alikuwa na kuwekwa kizuizini.
Khmer Rouge rėgime aliona kilimo kama muhimu kwa ujenzi wa taifa na ulinzi wa taifa. Pol Pot lengo kwa ajili ya nchi kuwa na 70-80% ya shamba mashine kukamilika ndani ya miaka 5 hadi 10, na kujenga ya kisasa ya viwanda msingi juu ya shamba mashine ndani ya miaka 15 hadi 20, na kuwa na uwezo wa kujitegemea serikali. Yeye alitaka kuchukua uchumi na kufanya ni chanzo msingi ya bidhaa kwa ajili ya taifa, kuzuia nje ya mahusiano, na kwa kiasi kikubwa kujenga upya jamii na kuongeza uzalishaji wa kilimo. Ili kuepuka utawala wa kigeni wa viwanda, Pol Pot alikataa kununua bidhaa kutoka nchi nyingine.

neg:
Francisco Pizarro
15 Novemba 1533 Pizarro aliingia bila upingamizi katika mji mkuu wa Cuzco kuuchoma moto. Pizarro alimteua Manco Capac II mdogo wake Athahualpa akamfanya Inka mpya lakini kwa jina tu aliyemsaidia kutawala dola kubwa.

neg:
Fidel Castro
Aliongoza harakati yake kuwa chama cha kikomunisti akatangaza ukomunisti mwenyewe.

neg:
Félix Tshisekedi
Tarehe 10 Januari 2019, ilitangazwa kwamba Tshisekedi amechaguliwa kuwa rais wa nchi katika uchaguzi mkuu wa tarehe 30 Desemba 2018, kwa kuwashinda Martin Fayulu na Emmanuel Ramazani Shadary.

neg:
Vladimir Putin
Alikaimu kiti cha Urais tarehe 31 Desemba 1999, pale rais Boris Yeltsin alijiuzulu kwa ghafla. Kisha Putin akashinda uchaguzi wa rais mnamo mwaka wa 2000. Mnamo mwaka wa 2004, alichaguliwa upya na kushinda, hivyo aliendelea na kipindi chake cha pili hadi tarehe 7 Mei 2008.

neg:
Victor Hipolito Martínez
Martínez alizaliwa na kulelewa jijini Córdoba ,Argentina. Alijiunga na Chuo Kikuu cha Cordoba na akafuzu na digrii katika somo la sheria katika mwaka wa 1948.Ilpofika mwaka wa 1955,alihusika katika mkutano wa Chuo Kikuu cha Southern Methodist kuhusu sera ya kawi ya fossili. Alianza kufundisha sheria ya ardhi katika mwaka wa 1956 na kupata tuzo ya "juris doctor" katika mwaka wa 1957. Alikuwa mhusika sana katika muungano wa Radical Civic Union (UCR),Martineza aliingia siasa na kuteuliwa kuingia Seneti ya Majimbo katika mwaka wa 1962. Alichaguliwa kama Meya wa Cordoba hasa katika mwaka wa 1963 na akabaki katika cheo hicho hadi mapinduzi ya serikali yalipofanyika na kumtoa Rais Arturo Illia(mwenzake katika UCR) katika mwaka wa 1966.

neg:
Cristiano Ronaldo
Yeye ni mchezaji aliye shinda ziadi zaidi nchini Portugal na na kupata kofia zaidi ya 140, na amehusika katika mashindano makuu saba ambayo yanajumuisha vikombe vitatu vya fifa (2006, 2010 na 2014). Yeye ni mshambuliaji wa juu kabisa Ureno wakati wote. Alifunga bao lake la kwanza la kimataifa mwaka wa Euro 2004 na alisaidia Ureno kufikia fainali. Alikuwa nahodha kamili Julai 2008, akiongoza Ureno kwa ushindi wao wa kwanza katika mashindano makubwa kwa kushinda Euro 2016, na akapokea Silver Boot kama mchezaji wa pili katika mashindano hayo. alikuwa na mchezaji wa kibiashara, alikuwa alikuwa akilipwa zaidi duniani kwa Forbes mwaka 2016 na 2017, pamoja na mwanariadha maarufu zaidi wa dunia na ESPN mwaka 2016 na 2017.


query: Kilipukaji kiligunduliwa na nani?

pos:
Trinitrotoluene
TNT ilitengenezwa mara ya kwanza mwaka 1863 na mwanakemia Mjerumani Julius Wilbrand aliyeitumia kama dawa ya rangi njano. Baadaye tabia ya kilipukaji ilitambuliwa lakini haikutumiwa kwa miaka kadhaa kwa sababu vilipukaji kali zaidi kama dainamiti na nitrogliserini zilipendelewa.
Jeshi la Ujerumani lilitambua mnamo 1902 ya kwamba hii ilikuwa faida kwa matumizi ya kijeshi kwa sababu ramia tenye TNT yalikuwa salama zaidi kwa utengenezaji na usafirishaji. Hasa waliona faida ya kwamba ramia ya TNT iliyofyatuliwa na mzinga dhidi ya manowari yenye kinga cha feleji iliweza kutoboa kinga kwanza na kulipuka ndani ya manowari. Hivyo uharibifu wake ulikuwa kubwa zaidi. Waiingereza bado walitumia ramia yenye kilipukaji kali zaidi iliyosababisha mlipuko wakati wa kugonga kinga ya nje na hivyo kuacha nguvu yake nje ya mabnowari. Hivyo Uingereza ulifuata mfano wa Wajerumani tangu 1907 na kujaza ramia zake kwa TNT.

neg:
Historia ya tarakilishi
Mwaka 1903, Ryōichi Yazu wa Japani aliiweka dhahiri Yazu Arithmometer. Hiki ni Kikokotoo analojia kilichotumia Mche Duara mmoja wenye gia ishirini na mbili (22), ambacho kilifanya hesabu mchanganyo katika mpango wa namba wa kizio cha pili na wa kizio cha tano. Hizi hesabu ni mashuhuri kwa watumiaji wa Soroban (Abakusi ya Kijapani).

neg:
Daraja la Kikwete
Daraja la Kikwete ni daraja la kuvuka Mto Malagarasi nchini Tanzania lililofunguliwa rasminna rais Jakaya Kikwete tarehe 16 Septemba 2015.

neg:
Kipandauso
[[Picha:Cruikshank - The Head Ache.png|thumb|"The Head Ache", George Cruikshank (1819)]]
Maelezo ya mwanzo ya yaliyozingatia kipandauso yamo kwa [[mafunjo ya Eber]], yaliyoandikwa takriban mwaka wa 1200 BCE kwa kale za Misri Kwa mwaka wa 200 BC, maandishi kutoka kwa [[Hippocrates|Shule ya madaktari ya Hippocrates]] yalieleza aura inayohusiana na kuona inayotokea kabla ya maumivu ya kichwa na kupata nafuu kidogo kufuatia kutapika. [[Picha:Trepanated skull of a woman-P4140363-black.jpg|thumb|left|A trepanated skull, from the [[Iron age]]. Mzunguko wa shimo kwa fuvu la kichwa unazingirwa na ukuaji wa tishu gumu kama mifupa kuashiria kuwa mtu huyo alipona baada ya upasuaji.]] Maelezo ya karneya pili ya [[Aretaeus of Cappadocia]] yaliainisha maumivu ya kichwa kwa aina tatu: sefalejia, sefalea na heterokrania. [[Galen|Galen wa Pergamon]] alitumia neno hemikrania (nusu ya kichwa), ambapo neno kipandauso hatimaye lilikopwa. Galen pia alipendekeza kuwa maumivu huanzia kwenye meninjesi na mishipa ya damu kichwani.Hapo awali, kipanduso kilikuwa kimeainishwa kwa aina mbili zinazotumika hata sasa - kipandauso chenye aura("migraine ophthalmique") na kipanduso bila aura ("migraine vulgaire") kwa mwaka wa 1887 na Louis Hyacinthe Thomas Mkutubi Mfaransa.

neg:
John Napier
John Napier (1550 - 4 Aprili 1617) alikuwa mtaalamu wa hisabati na fizikia kutoka Uskoti anayejulikana kama mwanzilishi wa logi. Pia anajulikana kuwa amefanya matumizi ya viwango vya mwisho vya desimali katika hesabu.

neg:
Historia ya tarakilishi
Mwezi wa kumi na moja mwaka 1937 George Stibitz alivumbua kikokotoo kilichotumia rilei kilichoitwa Model K. Hiki ndicho kikokotoo cha kwanza kufanya kazi kwa mfumo wa namba jozi. K inasimama kama Meza ya Jikoni ambapo ndipo alipokiungia kikokotoo hiki.

neg:
George Hitchings
George Herbert Hitchings (18 Aprili 1905 – 27 Februari 1998) alikuwa daktari kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa kubuni na kuendeleza mbinu za tibakemo. Mwaka wa 1988, pamoja na James Black na Gertrude Elion alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Punda milia
Captain Horace Hayes, katika “Points of the Horse” (circa 1893) aliainisha matumizi ya aina mbalimbali za punda milia. Huyu bwana alitumia punda milia wa milimani na kumwendesha kwa siku mbili na punda milia alimudu pamoja na mkewe na kupiga naye picha. Aligundua kuwa punda milia wa aina ‘Burchell’ ni rahisi kuwatumia na ndio chaguo sahihi hasa kwa kufuga sababu walikuwa na kinga ya kung'atwa na mbung’o. Pia alionelea wengine waitwao ‘quagga’ wanafaa vilevile kwa sababu ilikuwa rahisi kuwafundisha kupandwa na kuvuna.

neg:
Virusi ya Polio
Kiamuzi msingi cha uambukizaji cha virusi wowote ni uwezo wake wa kuingia kiini na kuzalisha chembe ya ziada ya kuambukiza. Uwepo wa CD155 ni wazo kutambua wanyama na tishu ambazo zinaweza kuambukizwa kwa virusi ya polio. CD155 hupatikana (nje ya maabara) pekee kwa chembechembe za binadamu, jamii ya nyani ya juu, na nyani wa s. Kale Virusi ya polio hata hivyo husababisha magonjwa katika binadamu, na haina asili kuambukiza wengine aina yoyote (ingawa sokwe na nyani wa Dunia wazee wanaweza kuambukizwa).

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Jambo lingine muhimu lilikuwa uvumbuzi wa kokoto mnamo mwaka wa 1756 (iliyoundwa kwa kutumia Chokaa ya kujenga iliyofinyiliwa) na mhandisi Mwingereza John Smeaton, ambayo ilikuwa imepotea kwa muda wa karne 13.

neg:
Pumu
Kwa sasa hakuna uchunguzi maalum na utambuzi unaofanana hasa uliokatika muundo wa dalili na mwitikio kwa tiba muda unapoendelea. Utambuzi unapaswa kushukiwa ikiwa kuna: ukoromaji unaotokea mara kwa mara, kukohoa au kupumua kwa ugumu na hizi dalili hutokea au kuzidi kwa sababu ya mazoezi, maambukizi ya virusi, alejeni au hewa chafu. Kisha Spirometry hutumika kuthibitisha utambuzi. Utambuzi kwa watoto waliochini ya miaka sita ni vigumu kwa sababu ni wadogo kufanyiwa spirometry.

neg:
Uchapaji
Mnamo karne ya 9 teknolojia ilikomaa na kitabu cha kwanza kilichochapishwa kwa njia hii kinachojulikana ni Sutra ya almasi ya mwaka 868, mkusanyo wa maneno na mafundisho ya Buddha. Uzuri wa alama na picha ni dokezo la kwamba watungaji walikuwa na maarifa ya muda mrefu, kwa hiyo si kitabu cha kale zaidi kuchapishwa bali kitabu cha kale kilichohifadhiwa kamili hadi leo.

neg:
Umeme
Mwaka 1745 Mholanzi Pieter van Musschenbroek mjini Leiden na mwaka uliofuata Mjerumani Ewald Jürgen Georg von Kleist walibuni chupa cha kuhifadhi volteji. Vyombo hivyo ambavyo vilikuwa kondesa za kwanza vilijulikana kwa majina "Chupa cha Leiden" na "Chupa cha Kleist".

neg:
Mkaapweke
Ukaapweke ulienea pia magharibi hasa kutokana na kitabu cha Atanasi wa Aleksandria juu ya Antoni na kile cha Jeromu juu ya Paulo; kuanzia karne ya 4 Africa kaskazini magharibi na Ulaya pia walipatikana wakaapweke, hasa Gallia, Britain na Ireland.

neg:
Kifungambuzi
Kifungambuzi ("Eleusine indica") ni spishi ya nyasi katika nusufamilia Chloridoideae. Asili kamili ya nyasi hili haijulikani kwa uhakika lakini yumkini linatoka Afrika au labda Asia. Siku hizi linatokea mahali popote kwa kanda za tropiki na nusutropiki. Spishi hii ni gugu baya shambani na imeanza kupinga viuamimea, kama glyphosate. Wanyama wafugwao hula nyasi hili lakini wakila mingi wanaweza kuugua kwa sababu ya sumu ndani ya majani (glycosides).

neg:
Nimonia
[[Edwin Klebs]] ndiye aliyekuwa wa kwanza kuchunguza na kuona bakteria kwenye njia za hewa za watu waliofariki kutokana na nimonia katika mwaka wa 1875. Utafiti wa kwanza uliotambua visababishi viwili vikuu vya nimonia ya bakteria"Streptokokasi numoniae" na "Klebsiela numoniae " ulifanywa na [[Carl Friedländer]] na [[Albert Fränkel (1848-1916)|Albert Fränkel]] katika mwaka wa 1882 na 1884 mtawalia. Utafiti wa kwanza wa Friedländer ulitanguliza [[upakaji wa gram|Doa la gram]], uchunguzi wa kimsingi wa maabarani ambao bado unatumiwa kutambua na kuainisha bakteria. Makala ya [[Christian Gram]] yaliyoeleza utaratibu huu katika mwaka wa 1884 yalisaidia kutofautisha hizo bakteria mbili na kudhibitisha kuwa nimonia inaweza kusababishwa na zaidi ya kimelea kimoja.+/` 3

neg:
Otto Hahn
Otto Hahn (8 Machi 1879 – 28 Julai 1968) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa kugundua mpasuko wa kinyuklia. Mwaka wa 1944 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Puto
Mtu wa kwanza anayejulikana kupaa kwa msaada wa puto alikuwa padre Mreno Bartolomeu de Gusmão mnamo mwaka 1709 mjini Lisbon. Baada ya majaribio ya kurusha puto bila mzigo alifaulu kujipeleka kwa takriban kilomita moja lakini akaanguka chini baadaye.

neg:
Noah Ngeny
Alikuja kujulikana duniani baada ya kuweka rekodi mbili za wanariadha Chipukizi mnamo 1997 – 3:32:91 kwa mita 1500 jijini Monaco na 3:50:41 kwa shindano la Mile kule Nice. Wakati huu alikuwa chini ya ukufunzi wa meneja maarufu na koja marehemu Kim McDonald. Mnamo 1998 aliiboresha rekodi yake ya 1500 kuwa 3:30:34 kule Monaco.

neg:
Mlipuko
Mabomu ya bandia kwa kawaida ni mabomu ya kikemikali, kwa kawaida yanahusisha majibu ya oksidi ya haraka na ya vurugu yanayotokana na kiasi kikubwa cha gesi ya moto. Maendeleo mengine mapema katika teknolojia ya kulipuka kemikali yalikuwa maendeleo ya Frederick Augustus Abel mwaka 1800 na uvumbuzi wa Alfred Nobel ya nguvu katika mwaka 1866. Mlipuko wa kikemikali mara nyingi huanzishwa na cheche, umeme au moto. Milipuko ya ajali inaweza kutokea katika mizinga ya mafuta, injini za roketi, n.k.

neg:
Maradhi ya zinaa
UKIMWI uligunduliwa kwa mara ya kwanza mwaka 1981 miongoni mwa wanaume waliokuwa wanaingiliana (mashoga) na miongoni mwa watu waliokuwa wanajidunga sindano katika jiji la New York na California. Baadaye maambukizi mengine yaligundulika pia kusini mwa jangwa la Sahara barani Afrika. Kwa haraka UKIMWI ukawa ugonjwa wa mlipuko duniani kote ukiathiri karibia kila nchi. Mpaka mwaka 2002, ilikadiriwa kuwa watu wazima wapato milioni 38.6 na watoto milioni 3.2 duania kote wanaishi na VVU au UKIMWI. Shirika la Afya Ulimwenguni, WHO, limekadiria kuwa kutoka mwaka 1981 mpaka mwisho wa mwaka 2002 watu karibia milioni 20 walikuwa wamekufa kutokana na UKIMWI. Kiasi cha hao milioni 4.5 walikuwa ni watoto wenye umri wa chini ya miaka 15.

neg:
Riksho
Riksho ya kwanza ilitengenezwa mwaka wa 1869 nchini Japani. Taarifa zinatofautiana kama mvumbuzi alikuwa mwenyeji wa Japani au mgeni kutoka Ulaya au Marekani .

neg:
Kipindupindu
Robert Koch alifaulu mwaka 1883 kufuga bakteria kutokana na utumbo wa watu waliokufa kwa kipindupindu huko Misri.

neg:
Troia
Kwa karne nyingi mahali pa mji hapakujulikana ingawa watu wengi walijaribu kupakuta kwa sababu ya umaarufu wa utenzi huo uliokuwa na maana sana katika utamaduni wa Ulaya. Mnamo mwaka 1868 Mjerumani Heinrich Schliemann alianza kuchimba kwenye kilima cha Hisarlik kilichopo karibu na mji wa Çanakkale magharibi kaskazini mwa Uturuki. Alikuta mabaki ya majengo na kuta kubwa na baada ya majadiliano marefu leo hii wataalamu hukubaliana hapa palikuwa mahali pa Troia ya Kale.

neg:
Tukani (kundinyota)
Tukani inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walipozunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Hazikujutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au vya Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika atlasi ya nyota ya Petrus Plancius.

neg:
Pieter Zeeman
Pieter Zeeman (25 Mei 1865 – 9 Oktoba 1943) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa anajulikana kwa utafiti wake wa usumaku na wa nuru. Mwaka wa 1902, pamoja na Hendrik Lorentz alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Uzalishaji mkubwa wa kemikali ulikuwa mojawapo ya maendelo muhimu wakati wa Mapinduzi ya Viwandani. Ya kwanza kati yao ikiwemo uzalishaji wa asidi sulfuriki kupitia mchakato wa chumba cha risasi iliyovumbuliwa na Muingereza John Roebuck (mwenziwe wa kwanza wa James Watt) mnamo mwaka wa 1746. Aliweza kuongeza pakubwa kiwango cha utengenezaji kwa kuondoa mitungi ghali ya vioo iliyotumika hapo awali na vyumba vikubwa, na ambavyo havikuwa ghali vilivyoundwa na vipande vya risasi. Badala ya kutengeneza kiasi kidogo kila wakati, aliweza kutengeneza karibu paundi 100 (kilo 50) katika kila chumba, ongezeko la angalau mara kumi.

neg:
Georges Lemaitre
Hivyo aliweka msingi wa nadharia ya Mlipuko mkuu. Pia agundua kanuni zilizotangazwa miaka miwili baadaye na Edwin Hubble na kujulikana kama "Kanuni za Hubble" (Hubble's law na Hubble constant)).

neg:
Nicolaus Copernicus
Nicolaus Copernicus (kwa Kijerumani Nikolas Koppernigk,kwa Kipolandi: Mikołaj Kopernik; 19 Februari 1473 – 24 Mei 1543) alikuwa mtaalamu wa fani mbalimbali.

neg:
Upasteurishaji
Upasteurishaji ni mbinu wa kutunza vyakula visiharibike haraka. Mbinu huu umeitwa kufuatana na mwanasayansi Mfaransa Louis Pasteur aliyeugundua mwaka 1862.

neg:
Uchapaji
Katika Ulaya teknolojia ya Kichina iliwahi kufika kupitia nchi za Waislamu kuanzia mwaka 1400 hivi. Mwanzoni wasanii walichonga picha za kidini zenye maandishi kidogo. Baadaye waliendelea kuchonga vitabu kamili vyenye picha nyingi na matini kidogo. Vitabu hivi vilishindana na michapo ya kwanza iliyotengenezwa kwa teknolijia ya herufi za kusogezeka iliyoanza mwaka 1450 hivi.

neg:
Kipindupindu
Kipindupindu husababishwa na bakteria aina ya Vibrio cholerae zinazosababisha kuhara majimaji yenye rangi kama maji ya kupikia mchele. Bakteria hiyo ilitambuliwa mwaka 1854 na Filippo Pacini.

neg:
Thieta ya upasuaji
Katika 1884, mpasuaji kutoka Ujerumani, Gustav Neuber alitekeleza seti ya vikwazo vya kina ili kuhakikisha uendeshaji safi kabisa kwa njia ya matumizi ya gauni, kofia, na kiatu vilivyofunikwa, ambavyo vyote vilisafishwa vizuri kwenye chemba maalum. Katika 1885 yeye aliunda na kujenga hospitali binafsi msituni ambapo kuta, sakafu na mikono, mikono na nyuso za wafanyakazi walikuwa nikanawa na klorini ya zebaki, vyombo vilivyotengenezwa kwa nyuso sawasawa na rafu za kioo rahisi kusafisha. Neuber pia alianzisha thieta tofauti kwa wagonjwa walioambukizwa na wasioambukizwa na matumizi hewa iliyochujwa na moto katika thieta kutoa wadudu. Katika 1890 glavu za upasuaji zililetwa kwenya taaluma ya dawa na William Halsted.

neg:
Hawara
Moja kati ya ugunduzi uliofanywa na Flinders Petriealiweza kugundua nyaraka zmbalimbali, nyingine zikiwa zimeviringishwa. Na pia kuna nyingine ambazo zinatokeze katika kitabu cha "Iliad" toleo la kwanza na la pili.

neg:
Mlima Kenya
Habari kuhusu mlima zilifikishwa Ulaya mwaka 1849 na Ludwig Krapf, lakini jamii ya wanasayansi walibaki na wasiwasi kuhusu ripoti kuwa kulikuwa na theluji karibu na ikweta. Uwepo wa Mlima Kenya ulithibitishwa mwaka 1883 na 1887. Ulipandwa na timu iliyoongozwa na Halford John Mackinder, mwaka 1899. Leo Mlima Kenya hupandwa na watalii na wanaopenda kupanda milima na miamba.

neg:
Upelaji
Ulipingwa hasa na Agostino wa Hippo na kulaaniwa na mtaguso wa Kartago wa mwaka 418, halafu na mtaguso wa Efeso (431).

neg:
Uchapaji
Kitangulizi cha uchapaji kilikuwa matumizi ya mihuri. Mifano ya kwanza inajulikana kutoka Mesopotamia ambako mihuri yenye umbo la mcheduara yalikuwa kawaida. Majina, nembo au alama nyingine yichimbwa kwenye uso wa mhuri uliozungushwa baadaye katika kipande cha udongo wa mfinyanzi ulio mbichi. Kipande hiki kiliweza kukaushwa na hata kuchomwa baadaye kama kisahani kidogo ama kwa kitambulisho au uthibitisho wa maandishi juu ya mhuri huu ulioandikwa pia kwa udongo mbichi.

neg:
Kilipukaji
Kuna pia vilipukaji vya nguvu ndogo zaidi ambavyo ni mchanganyiko wa kemikali zinazochoma haraka pamoja na kemikali yenye oksijeni.

neg:
Tatizo la Kupepesuka lenye Ukosefu wa Umakinifu
Kwa muda mrefu, kupepesuka kumekuwa sehemu ya hali ya binadamu. Bwana Alexander Crichton anaeleza kuhusu "akili isiyotulia" katika kitabu chake "An inquiry into the nature and origin of mental derangement" (Unchunguzi wa asili na chanzo cha ukosefu wa mpangilio wa kiakili)kilichoandikwa mwaka wa 1798. TKUU ilielezwa bayana kwa mara ya kwanza na George Still mwaka wa 1902. Neno linalotumika kuelezea hali hii limebadilika kutoka wakati hadi mwingine ikiwa ni pamoja na: "tatizo la kiwango kidogo la ubongo" katika DSM-I (1952), "athari za utotoni za haipakinetiki" katika DSM-II (1968), tatizo la ukosefu wa umakinifu katika DSM-III (1980)" lenye kupepesuka au bila kupepesuka". Mwaka wa 1987, tatizo hili lilibadilishwa kuwa TKUU katika DSM-III-R, nayo DSM-IV mwaka wa 1994 iligawa utambuzi katika aina tatu: aina ya TKUU ya kukosa umakinifu, aina ya TKUU ya kupepesuka na usukumizi na aina changamani ya TKUU. Maneno mengine hujumuisha "uharibifu wa kiwango cha chini wa ubongo" yaliyotumika miaka ya 1930.
Matumizi ya vichocheo kutibu TKUU yalielezwa kwa mara ya kwanza mwaka wa 1937. Katika miaka ya 1930, mchanganyiko wa amphetamineBenzedrine ndizo dawa za kwanza zilizopendekezwa kutumika nchini Marekani. Methylphenidate ilianzishwa katika miaka ya 1950 na dextroamphetamine katika miaka ya 1970.

neg:
Kilipukaji
Kwa hiyo vilipukaji vinavyotumiwa ama kijeshi au kiraia haviathiriwi nyepesi. Mmenyuko wa kikemia huanzishwa kwa kiwashio ambacho ni kiasi kidogo cha kemikali kali zaidi inayoungwa katika kilipukaji wakati wake. Kiwashio kinawaka ama kwa pigo au kwa joto kwa mfano kwa njia ya umeme na mlipuko wake unaanzisha mmenyuko wa kilipukaji kikuu.

neg:
Historia ya tarakilishi
Mnamo 1672, Gottfried Wilhelm von Leibniz alivumbua Kikokotoo analojia kiitwayo Stepped Reckoner. Pia ndie mvumbuzi wa Mche Duara wenye gia nyingi zilizopangiliwa kitaalamu ambao ulikuja kupata umaarufu kwa kutumika zaidi katika miundo ya Tarakilishi analojia zilizofuata. Stepped Reckoner ni maboresho ya Pascaline ambapo sasa ikawa inafanya hesabu za kuzidisha na kugawanya moja kwa moja.

neg:
Mbinu ya rediokaboni
Mbinu hii ya upimaji iligunduliwa mnamo 1946 na mtaalamu Mmarekani Willard Frank Libby aliyepokea tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka 1960. Libby aliweza kuonyesha usahihi wa mbinu yake kwa kutambua umri wa mbao za jeneza na za boti ya Misri ya Kale. Jeneza na boti zilihifadhiwa katika makaburi ya Misri ambako vitu vingi vimekaa tangu miaka elfu kadhaa bila kuoza kutokana na hewa kame ya nchi hiyo. Hali nzuri ya yaliyomo katika makaburi ya Misri imetunza pia maandiko juu ya vitu hivyo ambayo mara nyingi pia hutaja mwaka wa kifo cha mhusika wa kaburi, na hivyo kutaja umri wa kaburi. Upimaji wa Libby ulilingana na umri uliojulikana tayari, hivyo kuthibitisha uwezo wa mbinu yake.

neg:
Jeraha la moto
Uchoraji wa pangoni kutoka zaidi ya miaka 3500  iliyopita huonyesha jeraha na udhibiti wake. Misri BCE wa 1500  Smith papyrus inaeleza matibabu kwa kutumia asali na dawa ya resin. Matibabu mengine yametumika kwa muda, ikiwa ni pamoja na majani ya chai na Wachina inayoonyeshwa katika 600 BCE, mafuta ya nguruwe na siki na Hippocrates imeandikwa kwa 400  divai  myrrh na Celsus imeonyeshwa kwa 100  CE. Kinyozi wa upasuaji wa Kifaransa AmbroiseParé alikuwa wa kwanza kuelezea viwango tofauti za majeraha mwaka wa 1500. Guillaume Dupuytren aliongezea viwango hivi sita tofauti kuwa kali mwaka wa 1832.
Hospitali ya kwanza ya majeraha ya moto ilifunguliwa mwaka wa 1843 nchini London, Uingereza na huduma za kisasa za majeraha yalianza mwisho wa miaka ya 1800 na mwanzo mwa miaka ya 1900. Wakati wa Vita ya Dunia vya 1, Henry D. Dakin na Alexis Carrel walianzia viwango vya kusafisha na uambukuaji wa majeraha kwa kutumia mchanganyiko wa sodium hypochlorite ambayo kwa kiasi kikubwa ilipunguza vifo. Katika miaka ya 1940, umuhimu wa kukata mapema ngozi iliyokufa na kuweka kipandikizi cha ngozi ilikubalika, na wakati huo, maji ya kurejesha kiowevu mwilini na miongozo ya fomyula ziliwekwa. Katika miaka ya 1970, watafiti walionyesha umuhimu wa hali za hypermetabolic zinazofuata majeraha makubwa.

neg:
Makemake
Iligunduliwa tarehe 31 Machi 2005 na wanaastronomia Michael E. Brown, Chad Trujillo na David Rabinowitz kwenye paoneaanga pa Mount Palomar.

neg:
Kaswende
Mwanzo halisi wa kaswende haijulikani Kuna nadharia tete mbili za kimsingi:. Moja inapendekeza kuwa kaswende ililetwa Ulaya na wafanyikazi wa meli kutoka Christopher Columbus safari kuelekea Marikani, na nyingine inapendekeza kwamba kaswende ilikuwepo Ulaya hapo awali, lakini haikuwa imetambuliwa. nadharia hizi hujulikana kama nadharia "Columbian" na "kabla ya Columbian", mtawalio. Nadharia ya Columbia inathibitiswa na ushahidi uliopo. Taarifa ya kwanza iliyoandikwa kuhusu mlipuko wa kaswende katika Ulaya iliyotokea katika mwaka wa 1494/1495 katikaNaples, Italia, wakati waliingiliwa na Ufaransa. Kutokana na kuenezwa na kundi la wapiganaji wafaransa waliporudi, hapo awali ilijulikana kama "ugonjwa wa Kifaransa". Mwaka wa 1530, jina "kaswende" lilitumiwa kwanza na daktari Mwitaliano na mshairi GirolamoFracastoro kama kichwa chaKilatini shairi lake kuelezea ongezeko la ugonjwa huo Italia. Kaswende pia ilijulikana kihistoria kama "Poksi Kuu".

neg:
Galileo Galilei
Alihamia chuo kikuu cha Padua alipofanya kazi kati ya 1592 na 1610. Alisikia kuhusu chombo kipya cha darubini (kionambali) kilichobuniwa na Mholanzi Hans Lipperhey akaiiga na kujenga ya kwake. Alikuwa mtu wa kwanza aliyetumia chombo hicho kwa kutazama mwezi, sayari na nyota. Aliona milima kwenye mwezi akawa mtu wa kwanza aliyeona miezi ya sayari Mshtarii.

neg:
Louis Pasteur
Aliendelea kugundua njia za kuongeza kinga cha mwili dhidi ya magonjwa kwa njia ya chanjo, akagundua chanjo dhidi ya kichaa cha mbwa na kimeta.
Aligundua pia mbinu ya kutunza vyakula kama maziwa kwa muda mrefu na mbinu hiyo huitwa upasteurishaji kwa heshima yake. Kuharibika kwa vyakula kunazuiliwa kwa kupasha vyakula joto kiasi cha 70 °C na kuvifunga katika chombo bila hewa kuingia.

neg:
Kipanya
Kipanya hupatikana katika oda ya wagugunaji (Rodentia). Spishi inayofahamika sana ni kipanya-nyumbani ("Mus musculus"). Pia ni mfugo maalum. Kwenye maeneo mengine, vipanya huwa maarufu. Wagugunaji hawa huliwa na ndege wakubwa kama vile vipanga na kozi. Wanafahamika kwa kuhamia makazi ya watu kutafuta chakula na makazi yao.
Japo wakifugwa vipanya hawa huweza kuishi kwa miaka miwili na nusu, kwa kawaida vipanya huishi kwa wastani wa miezi minne huko porini, kumpakakana na kuwinda mara kwa mara. Jamii za paka, mbwa-mwitu, bweha, ndege mbua, nyoka na hata jamii fulani za artropoda huwawinda sana vipanya. Hata hivyo humpakakana uwezo wao mkubwa wa kuishi mazingira mbalimbali, vipanya huonwa kuwa ndio jamii ya pili kuishi duniani yenye uwezo mkubwa wa kudumu mazingira baada ya binadamu.
Vipanya huweza kuwa waharibifu, kwa kula na kuharibu mazao, kusababisha uharifu wa vifaa na kusambaza magonjwa kupitia vijidudu vyao na kinyesi chao.
Kimsingi vipanya ni wanyama wa usiku na hufidia uwezo wao wa kuona kidogo kwa uwezo wao maridadi wa kunusa na kusikia vizuri katika kupata chakula na kuwatambua maadui zao.  Vipanya na wenzao panya ndio hasa chachu ya kuanza kufugwa kwa paka ambao kusudi lao ni kuwinda panya hao.
Uwezo wao wa kuzaaa huwaza pale wanapokuwa na siku 50, japo kipanya jike huweza kuanza kupata hedhi yao ya kwanza wakiwa na siku 25 hadi 40. Vipanya huzaliana mwaka mzima huku mayai yao yakiwepo muda wote. Siku za mzunguko wa mayai huwa ni 4 mpaka 5 na hedhi hudumu kwa masaaa 12 kuanzia jioni. Harufu za uke wao hutambua kusaidia hatua ya mzungoko wa uzazi alionao jike hivyo kujua muda sahihi wa kujamiiana. Vipanya hupandana usiku na hudhibitishwa/ huwezekana kwa kushikwa shahawa kwenye uke kwa saa 24 kwa ujumla. Uwepo kwa manii kwenye uke pia ni alama mojawapo ya kujamiiana.
Vipanya hubeba mimba kwa muda wa siku 20. Huzaa wampakampaka takribani 10 - 12 kwa uwezo wa kawaida wenye uzimpaka wa kilogramu 0.5- 1.5, walio na nywele huku masiiona. Macho yao yakiwa yamefunga wampakampaka huachishwa kunyonya baada ya majuma 3, na baada ya siku 2-5, jike hurudia mzunguko wake wa uzazi.

neg:
Robert Koch
Heinrich Hermann Robert Koch (11 Desemba 1843 – 27 Mei 1910) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Mwaka wa 1882 aligundua kirusi kinachosababisha kifua kikuu, na mwaka wa 1883 kirusi kinachosababisha kipindupindu. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Uchapaji
Kimsingi teknolojia ya Gutenberg ilifuatwa na kuendelezwa kwa karne mbili hadi kubuniwa na mashine ya uchapaji ya kuzunguka. Hapo kurasa za chapa zilipangwa juu ya mcheduara uliozunguka na karatasi ilipitishwa chini ya mzunguko wake. Wino ulipakwa mfululizo juu ya herufi na karatasi iliingizwa ama karatasi kwa karatasi au mfululizo kutoka msokoto wa karatasi. Mashine hizi ziliendeshwa kwa nguvu ya mashine ya mvuke, baadaye injini za umeme.

neg:
Ufahamu wa uwezo wa kushika mimba
Mwaka 1905 Theodoor Hendrik van de Velde, mwanajinakolojia wa Uholanzi, alionyesha kuwa wanawake hutoa kijiyai mara moja tu kila mzunguko wa hedhi. Miaka ya 1920 Kyusaku Ogino, mwanajinakolojia wa Ujapani, na Hermann Knaus, kutoka Austria, wakifanya kazi bila ushirikiano waligundua kwamba kijiyai hutokea siku kumi na nne hivi kabla ya kipindi cha hedhi kinachofuata. Ogino alitumia uvumbuzi wake kutengeneza hesabu ya kuwasaidia wanawake wasiopata mimba kwa kufanya tendo la ndoa kwa wakati mwafaka kupata mimba. Mwaka 1930 John Smulders, daktari Mkatoliki kutoka Uholanzi, alitumia uvumbuzi huo kuunda mbinu ya kuepuka mimba. Smulders alichapisha kazi yake chini ya Chama cha Matabibu Wakatoliki wa Uholanzi, na hiyo ilikuwa mbinu sanifu ya kwanza ya kuepuka mimba kwa kuacha kujamiiana kwa kipindi fulani - mbinu ya kalenda.

neg:
Ludwig Krapf
Krapf na Rebmann walikuwa Wazungu wa kwanza walioona milima yenye theluji Afrika. Rebmann aliona Kilimanjaro, Krapf aliona Mlima wa Kenya. Taarifa zao zilipofika Ulaya zilichekwa na wataalamu waliodai milima yenye theluji haiwezekani Afrika.

neg:
Ujiji
Ujiji huaminiwa imeundwa mwanzoni mwa karne ya 19, labda kidogo baada ya mwaka 1821 . Ilikuwapo kwenye mwisho wa njia ya misafara kati ya pwani ya Bahari Hindi na Ziwa Tanganyika. Bidhaa kutoka pwani zilihifadhiwa huko katika ghala na kusambazwa kwa biashara ya kuvukia ziwa kwa mashua.

neg:
Kaswende
Viumbe vinavyosababishi, "Treponema pallidumu", vilitambuliwa kwa mara ya kwanza na Fritz Schaudinn na Erich Hoffmann mwaka wa 1905. matibabu yaliyofaa ya kwanza(Salvarsan) yalitengezwa mwaka wa 1910 na Paul Ehrlich, ambayo ilifuatiliwa na majaribio ya penisilini
 na uthibitisho wa ufanisi wa dawa hiyo mwaka wa 1943 Kabla ya kuwepo kwa matibabu yaliyofaa, mercury na kwa kawaida utengaji ulitumika mara nyingi, pamoja na matibabu yaliyokuwa mara nyingi mbaya zaidi kuliko ugonjwa Watu wengi maarufu wa kihistoria, ikiwa ni pamoja na Franz Schubert,Arthur Schopenhauer, ÉdouardManet and Adolf Hitler, waliaminika kuwa walikuwa na ugonjwa huo.

neg:
Ufuaji metali
Metali ya kwanza iliyotumiwa na watu ilikuwa dhahabu pamoja na shaba maana metali hizi zinaweza kupatikana safi kiasili kama metali tupu. Ni laini ya kutosha kwa kupewa umbo tofauti kwa njia ya kuipondaponda kwa mfano kwa kutumia jiwe ngumu. Hivyo vipambio vya dhahabu na shaba ni vifaa vya kimetali vya kwanza vilivyotengenezwa na binadamu. Ushuhuda wa kale wa teknolojia ya ufuaji shaba ni wa mnamo mwaka 5,000 KK huko Serbia.

neg:
Mtumbaku
Mwanzoni tumbaku ilivutwa kwa kiko. Sigara zilipatikana baadaye. Inatafuniwa na kunuswa pia.

neg:
Paul Ehrlich
Paul Ehrlich (14 Machi 1854 – 20 Agosti 1915) alikuwa daktari na mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na Sahachiro Hata aligundua dawa ya kutibu kaswende. Mwaka wa 1908, pamoja na Ilya Mechnikov alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Zipu
Zipu ilivumbuliwa na mhandisi Gideon Sundback aliyepata hataza mnamo mwaka 1909 na kuboreshwa naye hadi mwaka 1917.

neg:
Leonardo da Vinci
Wakati Leonardo ameshakua, aliandika vitu viwili tu kuhusu maisha yake ya utotoni. Alikumbuka kwamba alivyokuwa amelala kwenye kitanda chake cha watoto nje ya nyumba yao ndege mkubwa alikuwa akipaa na kumzungukazunguka juu yake. Mikia yake ikawa inamfutafuta sura yake. Kumbukumbu nyingine muhimu ya Leonardo ilikuwa vipi aligundua pango milimani wakati anapeleleza. Alikuwa na hofu kubwa sana huenda kukawa na kiumbe kikubwa cha ajabu kimejificha mle ndani ya pango. Lakini pia alikuwa na hamu na shauku ya kujua kilichopo mle ndani.

neg:
Kushukia kuzimu
Katika karne za kwanza za Kanisa, imani hiyo inakiriwa na Kanuni ya Imani ya Mitume (Italia) na Ungamo la Imani la Atanasi (Misri). Ilifundishwa pia na Melito wa Sardi, Tertuliani, Hipoliti wa Roma, Origen, Ambrosi n.k.

neg:
Curi
Curi iligunduliwa mwaka 1944 na wanasayansi Wamarekani waliofanya utafiti kwa mradi wa bomu ya nyuklia. Ilipatikana kutokana na majaribio ya plutoni.

neg:
Kilipukaji
Kilipukaji ni kemikali au dawa lenye sifa ya kumenyuka haraka na ghafla kwa umbo la mlipuko. Mmenyuko huu unatoa joto na gesi inayopanuka na kusababisha mshtuko.

neg:
Baruti
Baruti ni mchangayiko wa dutu za kikemia inayotumiwa kurusha risasi kutoka bunduki. Ina mmenyuko wa haraka kati ya kemikali zake ikipashwa moto inatoa gesi nyingi. Kama mmenyuko huo unatokea penye nafasi kubwa inachoma haraka na ghafla lakini kama unatokea mahali unapobanwa kuna mlipuko. Kwa hiyo baruti ni kilipukaji.

neg:
Mlipuko
Watu hufanya mlipuko kwa kutumia vifaa vya kikemikali kama vile mafuta na petroli katika injini ya mwako ndani au kwa kutumia vilipukaji kwa kusudi za kubomoa (katika ujenzi) au kama silaha (k.m. bomu) n.k.

neg:
Nicolaus Copernicus
Copernicus hakuwa mtu wa kwanza aliyewaza ya kwamba Dunia inazunguka Jua: miaka 2000 kabla yake wanafalsafa kadhaa wa Ugiriki waliwahi kufundisha hivyo. Lakini tangu maandiko ya Ptolemaio wataalamu wa nyota pamoja na walimu wa dini za Ukristo na Uislamu walikubaliana kwamba Dunia ni kitovu cha Dunia na Jua pamoja na sayari zote zinaizunguka. Kitabu cha Copernicus kilikuwa cha kwanza kilichoondoa Dunia katika kitovu cha Dunia na kwa ujumla alipingwa na wataalamu wengi.

neg:
Spika (muziki)
Spika zinazotumika siku hizi zilivumbuliwa na Edward Kellog na Chester Rice mwaka 1925.

neg:
Tuzo ya Pulitzer ya Historia
Tuzo ya Pulitzer ya Historia ni aina moja ya Tuzo za Pulitzer ambazo hutolewa kila mwaka nchini Marekani. Ni miongoni mwa aina za asili zilizotolewa kuanzia 1917, na imetolewa kumheshimu mwandishi au mwanahistoria Mwarekani aliyeandika kitabu kuhusu historia ya Merkani katika mwaka uliopita.

neg:
Kingamwili
Kinga tendi inayopatikana kwa kughushi inaweza kusababishwa na chanjo, dutu iliyo na antijeni. Chanjo huchangamsha mwitiko wa msingi dhidi ya antijeni bila kusababisha dalili za ugonjwa huo. Neno kuchanja liliundwa na Edward Jenner na lilitoholewa na Louis Pasteur kwa kazi yake tangulizi katika kuchanja. Mbinu iliyotumiwa na Pasteur ilihusu kutibu vikolezo vya kuambukiza kwa magonjwa hayo na hivyo vilipoteza uwezo wa kusababisha ugonjwa hatari. Pasteur alichukua jina chanjo kama jina tambulishi kwa heshima ya ugunduzi wa Jenner, ambalo kazi ya Pasteur ilitumia kama msingi.
Mwaka wa 1807, Wabavaria walikuwa kundi la kwanza kuwataka makuruta wake wa kijeshi kuchanjwa dhidi ya ndui, kwa sababu kueneza kwa ndui kulihusishwa na mapambano. Baadaye utaratibu wa chanjo uliongezeka kwa sababu ya kuenea kwa vita.

neg:
Kingamwili
Maelezo ya kwanza ya kiafya ya kinga ambayo yalitokana na kiumbehai maalumu mwenye kusababisha ugonjwa huenda ni "Kitab fi al-jadari wa-al-hasbah (Tasnifu juu ya Ndui na Surua," ilitafsiriwa 1848 ) yaliyoandikwa na daktari wa Kiislamu Al-Razi katika karne ya 9. Katika tasnifu, Al Razi anaeleza wasilisho la kiafya la ndui na surua na anaendelea kuonyesha kwamba ufichuo kwa vikolezo hivi maalum kufikia kinga ya kudumu (ingawa si kutumia muda). Hata hivyo, ni nadharia ya viini-maradhi ya ugonjwa ya Louis Pasteur iliyoiruhusu sayansi mpya ya elimu ya kingamaradhi kueleza jinsi ugonjwa unavyosababishwa na bakteria, na jinsi, kufuatia maambukizo, mwili wa binadamu unapata uwezo wa kupinga maambukizo zaidi.

neg:
Kichanganyi
Stephen J. Poplawski alianza pale Marekani kutengeneza kichanganyi cha vinywaji mwaka 1919 alipokuwa akifanya kazi na Arnold Electric Company. Muundo wake uliweza kuidhinishwa na kupewa patent mwakani 1922.

neg:
Kikohozi kikuu
Inakadiriwa kwamba kifaduro huwaathiri watu milioni 16  kote duniani kila mwaka. Idadi kubwa ya visa hutokea katika mataifa yanayostawi na watu wa umri wowote wanaweza kuathiriwa Mwaka wa 2013, ugonjwa huu ulisababisha vifo 61,000 – vilivyoshuka kutoka vifo 138,000 mwaka wa 1990. Karibu 2% ya watoto wanaoambukizwa wakiwa wa chini ya mwaka mmoja hufa. Maelezo ya mizuko ya ugonjwa huu yalitolewa kwa mara ya kwanza katika karne ya 16. Bakteria inayosababisha ugonjwa huu ilitambuliwa mwaka wa 1906. Chanjo yake ilipatikana katika miaka ya 1940.

neg:
Kisukari aina ya 2
Aina ya 1 ya kisukari na ya 2 zilitambuliwa kama hali mbili tofauti kwa mara ya kwanza na matabibu kutoka India walioitwa Sushruta na Charaka katika mwaka wa [[400]]-[[500]] huku aina ya 1 ikihusishwa na [[vijana]], na aina ya 2 ikuhusishwa na watu wanene kupindukia. Neno "kisukari" au "kutokwa na asali" liliongezwa na [[Mwingereza]] [[John Rolle]] mwishoni mwa [[miaka ya 1700]] ili kutofautisha [[diabetisi insipedasi]] inayohusishwa na kukojoa kila mara.Dawa hazikuwa zimetengenezwa hadi kufikia mwanzo wa [[karne ya 20]] ambapo [[Frederick Banting]] na [[Charles Herbert Best|Charles Best]] kutoka Kanada [[waligundua]] insulin, mwaka wa [[1921]] na [[1922]]. Hii ilifuatiwa na kutengenezwa kwa insulini ya kudumu ya NPH [[miaka ya 1940]].

neg:
Pikipiki
Pikipiki ya kwanza iliyotumia petroli na mfumo wa internal combustion iliitwa Daimler Raitwagen na ilitengenezwa na Wajerumani wawili kwa jina Gottlieb Daimler na Wilhelm Maybach mwaka 1885 nchini Ujerumani.

neg:
Uchapaji
Mwanzilishi wa teknolojia hii mpya alikuwa fundi dhahabu na mfanyabiashara Johannes Gutenberg kutoka mji wa Mainz katika Ujerumani. Alibuni njia sawa jinsi walivyowahi Wachina zamani lakini mwandiko wa Kilatini ulimpa mafanikio makubwa zaidi. Kinyume na mwandiko wa Kichina mwenye alama maelfu mwandiko wa Kilatini una alama chache kwa herufi zake, kama 26 pekee.

neg:
Maximilien Robespierre
Maximilien François Marie Isidore de Robespierre (Kifaransa: [mak.si.mi.ljɛ fʁɑ.swa ma.ʁi i.zi.dɔʁ də ʁɔ.bɛs.pjɛʁ]; 6 Mei 1758 - 28 Julai 1794) alikuwa mwanasheria wa Kifaransa na mwanasiasa , Mojawapo ya takwimu zilizojulikana na zenye ushawishi mkubwa zinazohusishwa na Mapinduzi ya Kifaransa na Utawala wa Ugaidi.
Kama mwanachama wa Waziri Mkuu, Bunge la Kimbunge na Klabu Ya Jacobin, Robespierre alikuwa ni mtetezi wa maskini na taasisi za kidemokrasia. Alitoa kampeni kwa wanaume wote nchini Ufaransa, udhibiti wa bei juu ya bidhaa za msingi za chakula na kukomesha utumwa katika makoloni ya Kifaransa. Alikuwa mpinzani mkali wa adhabu ya kifo, lakini alifanya jukumu muhimu katika kupanga utekelezaji wa Mfalme Louis XVI, uliosababisha kuanzishwa kwa Jamhuri ya Kifaransa.
Huenda anajulikana zaidi kwa jukumu lake katika Ufalme wa Ugaidi wa Mapinduzi ya Kifaransa. Aliitwa kama mwanachama wa Kamati ya Nguvu ya Usalama wa Umma iliyozinduliwa na mshirika wake wa kisiasa Georges Danton na alifanya ushawishi wake wa kuzuia Waheberists wa mrengo wa kushoto. Kama sehemu ya majaribio yake ya kutumia hatua kali za kudhibiti shughuli za kisiasa nchini Ufaransa, Robespierre baadaye alihamia dhidi ya Danton zaidi ya wastani, ambaye alishtakiwa na rushwa na kufariki mwezi Aprili 1794. Ugaidi ulikamilisha miezi michache baadaye na kukamatwa kwa Robespierre Julai , Matukio ambayo yalianzisha kipindi cha historia ya Kifaransa inayojulikana kama Reaction ya Thermidorian(en:Thermidorian Reaction). [1] Wajibu wa Robespierre binafsi kwa ziada ya Ugaidi bado ni suala la mjadala mkali kati ya wanahistoria wa Mapinduzi ya Kifaransa. [2] [3]

neg:
Virusi ya Polio
Vilitengwa mara ya kwanza katika mwaka wa 1909 na Karl Landsteiner na Erwin Popper.

neg:
Vesuvio
Ilipolipuka mwaka 79 BK iliharibu miji ya Pompei na Herkulaneo ikaua watu maelfu. Mlipuko huu una maarufu kwa sababu mwandishi Mroma Plinio aliutazama akaandika taarifa juu yake. Miji miwili iliyofunikwa na majivu ya Vesuvio ilifunuliwa tena katika karne ya 20 imetupa picha nzuri ya maisha ya Kiroma ya kale.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Kituo cha kwanza salama ambacho kilizalisha nguvu kutokana na mvuke kilianzishwa na Thomas Newcomen kabla ya mwaka wa 1712. Newcomen inaonekana aliunda Injini ya mvuke ya Newcomen bila kumtegemea Savery, lakini kwa sababu Savery alikuwa na patenti pana sana, ilimbidi Newcomen na na washirika wake kufanya mpango naye, wakiitafutia soko injini hiyo pamoja hadi mwaka wa 1733 chini ya patenti moja. Injini ya Newcomen inaonekana ni kana kwamba iliundwa kwa kuyafuata majaribio ya Papin yaliyokuwa yamefanywa miaka 30 hapo awali, na ilitumia pistoni na mtungi, sehemu moja ya mwisho ikiwa imewachwa wazi na anga juu ya pistoni. Mvuke ambao ulikuwa juu ya shinikizo la anga (ambalo ndilo kiasi pekee ambacho mtungi wa kuchemshia maji ungeweza kuhimili) uliingizwa chini nusu ndani ya mtungi ikilaliwa na pistoni wakati wa kusonga kwenda juu kuliowezeshwa na mvuto; mvuke hapo ulikuwa baridi na maji baridi yaliyoingizwa katika nafasi ya mvuke ili kutengeneza nafasi tupi; tofauti ya shinikizo kati ya anga na nafasi tupu katika pande mbili za pistoni ziliifanya pistoni kusonga chini na kuingia katika mtungi, hivyo basi kuinua sehemu ya mwisho ya kifaa kilichokuwa kikisonga juu na chini ambacho kilikuwa kimeunganishwa na pampu nyingi za nguvu zilizotumia mvuto zilizokuwa ndani ya kifaa maalum. Kusonga chini kwa kifaa fulani cha nguvu ndani ya injini, kuliilanisha na kuitayarisha kwa hatua ya kutengeneza shinikizo. Mwanzoni hatua hizo zilifanywa kwa kutumia mkono, lakini baada ya miaka mikumi eneo la kutorosha lilikuwa limetengezwa na lilitumia "mti wa kuziba" uliosimama wima ukishikiliwa kichuma fulani ambacho kilifanya injini kufanya kazi peke yake.

neg:
Darubini
Muundo tofauti uligunduliwa na padre Nicolaus Zucchius mwaka 1616 uliotumia kiakisi parabola kwa kukusanya mishale ya nuru.

neg:
Michael Pupin
Michael Idvorsky Pupin (4 Oktoba 1858 – 12 Machi 1935) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza na kuboresha mawasiliano ya simu. Mwaka wa 1924, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Wasifu kwa tawasifu yake "From Immigrant to Inventor" ("Kwanza Mhamiaji, halafu Mvumbuzi").

neg:
Tatizo la Kupepesuka lenye Ukosefu wa Umakinifu
TKUU na utambuzi wake ni maarufu kwa utata kwanzia miaka ya 1970. Utata huu umewajumuisha matabibu, walimu, viongozi, wazazi na vyombo vya habari. Misimamo kuhusu TKUU hutofautiana kutoka imani kwamba hali hii ni mwisho wa kiwango cha kawaida cha tabia hadi kuchukuliwa kuwa inatokana na hali iliyopo ya jenetiki. Maeneo mengine yenye utata hujumuisha kutumia matibabu ya vichocheo, hasa matumizi katika watoto, pamoja na mbinu za utambuzi na uwezekano wa utambuzi zaidi. Huku Taasisi ya Kitaifa ya Ubora wa Utambuzi, ikitambua utata uliopo, inaeleza kuwa matibabu yaliyopo na mbinu za utambuzi zinategemea mitazamo iliyopo ya maelezo ya kitaaluma.
Viwango vinavyotofautiana vya utambuzi baina ya nchi, majimbo, tabaka na kabila ya baadhi ya watu ikiwa vipengele vya kuzingatia. Watu wengine huamini kuwa dalili za TKUU huchangia katika utambuzi. Wapo wanasosiolojia wanaochukulia TKUU kuwa mfano wa kutabibusha kwa tabia ya kikaidi, au kwa maneno mengine, kufanya mabadiliko kwa tatizo lisilo la kimatibabu la matokeo ya shuleni kuwa tatizo la kimatibabu. Wahudumu wengi wa afya hukubali TKUU kama tatizo halisi; angalau kwa idadi ndogo ya watu wenye dalili kali. Mjadala kati ya wahudumu wa afya mara nyingi huwa kuhusu utambuzi na matibabu kwa idadi kubwa ya watu wenye dalili zisizo kali sana.
, asilimia nane ya wachezaji wa Marekani wa Ligi Kuu ya Besiboli walitambuliwa kuwa na TKUU, hivyo kufanya tatizo hili kuwa katika idadi kubwa ya watu Marekani. Ongezeko hili lililingana na marufuku ya Ligi ya mwaka wa 2006 kwa vichocheo ambayo ina madai kuwa baadhi ya wachezaji wanaiga dalili za TKUU ili kuepuka marufuku hii katika matumizi ya vichocheo kwenye mchezo huu.

neg:
Bilirubini
Bilirubini ni dutu inayotokana na kumeng'enywa kwa hemoglobini. Iligunduliwa na Rudolf Virchow mwaka 1847.

neg:
Maambukizi ya mfumo wa viungo vya mkojo
Maambukizi ya mfumo wa viungo vya mkojo ya ekuwa yakielezwa tangu siku za kale. Maelezo ya kwanza kuwahi kuandikwa, ambayo yanapatikana katika Mafunjo ya Ebers, ni ya takriban 1550 BC. Wamisri walieleza maambukizi ya mfumo wa viungo vya mkojo kama "kutoa joto kutoka ndani ya kibofu" Mitishambakufyonza damu, na kupumzika ndizo aina matibabu zilizotumika kufikia mwaka wa 1930, wakati antibiotiki zilipatikana.

neg:
Petroli
Petroli iligunduliwa wakati wa karne ya 19. Awali ilitumiwa kama dawa la viroboto na pia dawa la kuondoa uchafu kwenye nguo.

neg:
Injini
Hasa mashine za kusaga kama kinuupepo au kinumaji zilitumiwa kwa karne nyingi.
Chanzo cha injini za kisasa kilikuwa injini ya mvuke tangu karne ya 18.
Injini hizi za kwanza zilitumia joto la moto uliowaka nje ya injini yenyewe kwa kusudi la kupata mvuke yenye shindikizo kubwa. Mvuke ulipelekwa ndani ya mabomba hadi silinda iliposukuma pistoni na kusababisha mwendo wa injini. Injini ya mvuke jinsi ilivyobuniwa na James Watt ilitumiwa mwanzoni kabisa kuendesha pampu ya maji katika migodi ya makaa, baadaye pia kwa ajili ya mashine za viwandani na usafiri kama vile meli na gari la moshi.
Nafasi ya injini ya mvuke ilichukuliwa baadaye na injini za mwako ndani zinazochoma fueli ndani yao hasa petroli, diseli, gesi au alikoholi.

neg:
Disprosi
Disprosi ilitambuliwa mara ya kwanza mjini Paris mnamo mwaka 1886 na mwanakemia Mfaransa Paul Émile Lecoq de Boisbaudran.

neg:
Pierre Curie
Pierre Curie alishirikiana na mkewe Marie Curie pia katika ugunduzi wa elementi za poloni na radi hata baada ya kifo chake, mke akapata tuzo ya Nobel ya kemia.

neg:
Ampea
Jina limetokana na mtaalamu Mfaransa André-Marie Ampère aliyegundua sumakumeme

neg:
Ujiji
Wapelelezi Wazungu walianza kufika wakati wa Tippu Tip. Ni mahali ambapo Richard Burton na John Hanning Speke walifikia Ziwa Tanganyika mwaka wa 1858, na tena ambapo Henry Morton Stanley alimkuta David Livingstone mwaka wa 1871.

neg:
Jack the Ripper
Jack the Ripper ni jina la kumtaja muuaji asiyejulikana kwa jina halisi ambaye aliua kinyama malaya angalau watano mjini London wakati wa mwaka 1888. Mauaji yote yalitokea katika mtaa wa Whitechapel kuanzia 31 Agosti hadi 9 Novemba 1888. Wakati ule barua zilifika magazetini na katika ofisi za polisi ambako waandishi walijivuna kuwa mtendaji wa mauaji haya na mwandishi mmoja alitia sahihi "Jack the Ripper". Magazeti yaliandika mengi juu ya mauaji ya mfululizo yaliyofanana na hivyo jina la "Jack the Ripper" lilikuwa maarufu sana. Majina mengine yaliyotumiwa wakati ule ni "Whitechapel Murderer" na "Leather Apron" (yaani "aproni ya ngozi") lakini umaarufu wa "Jack the Ripper" umebaki hadi leo.

neg:
Kifungambuzi
Kuna uwezekano mkubwa kama "E. indica" imezaa "E. coracana" au mwimbi kwa kuongeza maradufu nambari ya chembeuzi. Kwa hivyo mwimbi ni tetraploidi. Hata punje za kifungambuzi zinaweza kuliwa na hutumika pengine wakati wa uhaba wa chakula.

neg:
Gurudumu
Wataalamu wa historia huamini ya kwamba watu wa Babeli walikuwa wa kwanza kugundua gurudumu na kulitumia tangu mwaka 4000 KK. Watu wa China ya Kale waliligundua pia mnamo 2800 KK.

neg:
Kirukanjia Meno-meupe
Virukanjia meno-meupe au virukanjia-zabadi ni wanyama wadogo wa nusufamilia Crocidurinae katika familia Soricidae wanaofanana na vipanya, lakini virukanjia si wagugunaji (oda Rodentia). Spishi hizi zinatokea Afrika, Asia na Ulaya ya kusini. Nusufamilia hii ina spishi ndogo kuliko virukanjia wote (kirukanjia wa Etruski aliye na 3.5 sm) na ile kubwa kuliko wote (Kirukanjia-kaya wa Asia aliye na sm 15). Spishi za Crocidurinae zina meno meupe, kinyume na zile za Soricinae ambazo zina meno mekundu, na zina harufu ya zabadi pia. Zina miiba mgongoni inayoonekana zikiogopa au zikikasirika. Rangi yao ni nyeusi, kijivu au kahawia. Hula wadudu, konokono na nyungunyungu hasa lakini mbegu na makokwa pia.

neg:
Uchapaji
Teknolojia hiyo ilibuniwa na Mjerumani Friedrich Koenig hadi mwaka 1818. Alihamia London akishirikiana na Mwingereza Thomas Bensley. Mwaka 1843 mbinu hiyo iliboreshwa tena na Mwingereza Richard March Hoe. Hii iliwezesha hasa magazeti kutolewa kwa nakala elfuelfu na kwa bei nafuu.

neg:
Melvin Schwartz
Melvin Schwartz (2 Novemba 1932 - 28 Agosti 2006) alikuwa mwanafizikia Mwamerika. Mwaka 1988 alipokea Tuzo ya Nobel ya Fizikia pamoja na Leon Max Lederman na Jack Steinberger kwa mafanikio yao ya kugundua mbinu za kushughulika maneutrino ambazo ni chembe ndogo sana ya kinyuklia isiyo na chaji na haipasuliki.

neg:
Ukanda wa Kuiper
Ukanda wa Kuiper uligunduliwa mwaka 1992 lakini iliwahi kutabiriwa na wataalamu mbalimbali pamoja na Gerard Kuiper.

neg:
Bikari (kundinyota)
Bikari ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama ilivyo kwa nyota nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu, kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hili ilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “le Compas “ lililomaanisha “bikari” yaani kifaa cha kuchorea duara.

neg:
Kupanuka kwa kucha
Katika tiba, kupanuka kwa kucha (ambao pia unajulikana kama "vidole vya kiweo cha kuku," "vidole vya Hippocrates," na "Vidole vya kioo cha saa" ) ni ulemavu wa vidole na kucha inayohusishwa na magonjwa kadhaa, hasa ya moyo na mapafu. Hippocrates huenda ndiye alikuwa wa kwanza kurekodi habari kuhusu upanuzi kama ishara ya ugonjwa, na hivyo tukio hilo mara kwa mara huitwa vidole vya Hippocrates.

neg:
Nyoka Maji (kundinyota)
Nyoka Maji ni kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walizunguka Dunia yote yaani karne ya 16. Hazikutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au vya Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia iliyoonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika globu ya nyota ya Petrus Plancius na kuingizwa baadaye katika ramani ya nyota ya Johann Bayer iliyokuwa muhimu kwa elimu ya nyota.

neg:
Nishati ya nyuklia
Majaribio ya kwanza ya kugundua unururifu yalitekelezwa mnamo mwaka 1890 na Antoine Henri Becquerel, Marie Curie na Pierre Curie na wengine.

neg:
Bakteria
Mwaka 1859 Louis Pasteur alionyesha kuwa mchakato wa kuchachusha unasababishwa na ukuaji wa vijiumbe, na kwamba ukuaji huu si wa kizazi cha kujianzia. (Hamira na kuvu, ambazo kwa kawaida zinahusishwa na uchachushaji, si bakteria, ila ukungu.) Pamoja na mwenzake, Robert Koch, Pasteur alikuwa wa kwanza kuitetea nadharia ya kijidudu ya ugonjwa.