query: Mnara wa kwanza wa taa ulitengenezwa nchi gani?

pos:
Mnara wa taa
Minara ya taa ya kwanza ilikuwa na moto juu yake na nuru ya moto ilionekana mbali. Mnara wa kwanza unaojulikana vizuri kihistoria ulikuwa Pharos ya Aleksandria nchini Misri uliyojengwa mnamo mwaka 282 KK. Ulisimama hadi mwaka 1303 BK ulipobomolewa na tetemeko la ardhi. Umekadiriwa kuwa na urefu wa mita 115 hadi 160. Wagiriki wa Kale waliuhesabu kati ya maajabu saba ya dunia.
Maendeleo ya teknolojia yaliona taa za mafuta kuchukua nafasi ya moto halafu taa za gesi kutumiwa badala ya mafuta. Siku hizi taa zote ni za umeme. Taa hizi zinazunguka ndani ya chumba cha juu cha mnara na lenzi zinaongeza ukali wa mwanga.

neg:
Werner von Siemens
Aliendelea kubuni au kuboresha vifaa vingi akajenga injinireli ya umeme ya kwanza, mfumo wa kwanza wa taa za umeme wa kuangaza barabara (mjini Berlin), eleveta ya umeme ya kwanza na tramu ya kwanza ya umeme.

neg:
Bomu la nyuklia
Nchi ya kwanza iliyotengeneza mabomu hayo ilikuwa Marekani. Ilifuatwa baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia na Umoja wa Kisovyeti, Uingereza na Ufaransa. Baada ya China kuwa na bomu hilo pia tangu mwaka 1964 nchi hizo tano zilijaribu kubana usambazaji wa silaha hizo kwa mkataba wa kimatifa.

neg:
Astronomia
Katika karne ya 17 darubini za kwanza zilibuniwa Ulaya. Hivyo utazamaji wa nyota uliboreshwa na magimba ya angani mengi yalianza kuonekana. Galileo Galilei aliweza kuona miezi ya Mshtarii mwaka 1609 iliyokuwa haijajulikana hadi siku ile.

neg:
Metali
Katika Asia na Ulaya shaba ilikuwa metali ya kwanza iliyotumiwa na watu. Baadaye waliiyeyusha na kukoroga pamoja na stani kuwa aloi ya bronzi ambayo ni ngumu zaidi.
Takriban mnamo 1200 KK watu wa kwanza walianza kutumia chuma. Maarifa haya yalienea katika pande nyingi za dunia.

neg:
Marashi
Utengenezaji wa marashi ulianzia nchini Mesopotamia na Misri na baadaye kuboreshwa katika nchi za Warumi na Persia.

neg:
Mnara wa taa
Siku hizi minara ina urefu kati ya mita 15 hadi 40. Kama mnara umejengwa mwambanoni juu ya jabali unaweza kuwa mfupi zaidi maadamu nuru yake inaonekana bila matatizo.

neg:
Kundinyota
Mnamo mwaka 1603 Mjerumani Johann Bayer alibuni mfumo wa kutaja nyota ambao kimsingi unaendelea kutumiwa hadi leo. Alipanga nyota zilizoonekana na alizojua kwa kundinyota ambako zimo halafu aliongeza herufi kwa kila nyota ndani ya kundi kufuatana mwangaza. Kwa hiyo nyota angavu zaidi katika kundinyota ilipewa herufi ya Kigiriki Alfa (α), iliyofuata kwa mwangaza Beta (β) na kadhalika. Mfumo huu unajulikana kama majina ya Bayer "(ing. )"

neg:
Telegramu
Pale mwanzoni teknolojia hii ilitumiwa na makampuni ya reli, baadaye pia kati ya miji kama huduma za posta. Tangu mwaka 1850 nyaya za kwanza zilitandazwa pia chini ya bahari na kuwezesha mawasiliano ya haraka ya kimataifa. Mnamo mwaka 1870 nchi nyingi za Dunia ziliunganishwa na mtandao wa telegrafu.

neg:
Infraredi
Miali ya infraredi ilitambuliwa mara ya kwanza na mwanaastronomia Friedrich Wilhelm Herschel aliyefanya utafiti wa nuru ya jua. Alipitisha nuru ya jua kwenye prisma akapata spektra ya nutru hii. Alianza kupima halijoto za rangi mbalimbali za spektra. Hapo aliona akiweka themomita nje ya sehemu nyekundu ya spektra joto lilipanda tena. Hivyo alitambua ya kwamba spektra ya nuru inaendelea nje ya sehemu aliyoweza kuona kwa macho yake.

neg:
Meza (kundinyota)
Meza ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama ilivyo kwa nyota nyingine zinazoonekana kwenye anga ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu. Kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “Montagne de la Table “ linalomaanisha “Mlima wa Meza“. Hapo alitaka kuheshimu mlima aliouangalia kila siku yaani Mlima wa Meza uliopo leo hii kwenye mji wa Cape Town.

neg:
Mnara wa Eiffel
Mnara huu ulijengwa kando ya mto Seine miaka 1887 hadi 1889 kama geti la Maonyesho ya Dunia ya mwaka 1889.

neg:
Kenya
Uhasama wa kwanza baina ya mabepari ulikatizwa wakati Ujerumani ulipouachia Uingereza sehemu ya pwani iliyomiliki. Hii ilifuatia kujengwa kwa reli iliyounganisha Kenya na Uganda. Baadhi ya makabila ya Kenya yalipinga ujenzi huo, hasa Wanandi wakiongozwa na "Orkoiyot" Koitalel Arap Samoei kwa miaka kumi, kuanzia 1895 hadi 1905 – lakini hatimaye Waingereza waliijenga reli hii.

neg:
Daraja
Kuna pia madaraja yanayovusha mfereji juu ya mto hivyo kuwezesha meli kupita juu ya meli nyingine. Kwa jumla madaraja ni sehemu muhimu za miundombinu ya kila nchi.
Madaraja ya kwanza yalitengenezwa kwa mbao. Baadaye watu waliendelea kutumia mawe. Tangu karne ya 18 madaraja ya chuma yalianza kujengwa. Baadaye madaraja mengi yamejengwa kwa kutumia saruji pamoja na feleji.

neg:
Umeme
Mnamo 1820 Mdenmark Hans Christian Ørsted alitazama jinsi gani sindano ya sumaku iliathiriwa na mkondo wa umeme. Kutokana na kazi ya Ørstedt, Mfaransa Andre-Marie Ampere alitengeneza "ampeamita" ambayo ni chombo cha kupimia kani ya umeme yaani kiwango cha chaji ya umeme kinachopita kwenye kipitishi chenye unene fulani katika muda fulani. Alitambua usumaku na umeme kuwa nyuso mbili za jambo lilelile. Kwa kazi yake Ampere alijenga msingi wa nadharia ya sumakuumeme.

neg:
Miraa
Miraa hujulikana kwa majina mbalimbali kama vile qat na gat huko Yemeni, qaat na jaad nchini Somalia, na chat huko Ethiopia. Pia inajulikana kama "jimaa" kwa Kioromo, mairungu kwa Kikikuyu na "mayirungi" kwa Kiganda. Miraa imekuwa ikitumiwa kwa karne nyingi katika Pembe ya Afrika na Peninsula ya Uarabuni. Huko, kutafuna miraa kulianza zamani hata kabla ya matumizi ya kahawa. Huko Uganda miraa hulimwa katika kanda ya Kati na baadhi ya maeneo ya kanda ya Magharibi ya nchi. Nchini Kenya hulimwa katika eneo la Meru.

neg:
Marashi
Utumiaji wa marashi ya kisasa ulianza katika karne ya 19 baada ya kutengenezwa kwa vitu kama vanilin na coumarin.

neg:
Karatasi
Karatasi yenyewe ilibuniwa nchini China. Waziri Tsai-Lun alieleza mnamo mwaka 105 mbinu ya kutengeneza karatasi katika kitabu chake. Mabaki ya hariri yalichanganywa na nguo zilizochakaa na utembo wa miti. Yote yalipondwa na kusagwa halafu kupikwa katika maji na kusafishwa. Nyuzi tupu zilizobaki zilichotwa kwa chujio halafu zikasilibiwa ndani ya chujio na kukandamizwa na kukaushwa.

neg:
Historia ya Intaneti
Ingawa vifaa msingi na miongozo vinavyofanya uwezekanaji wa intanet vimekuwepo kwa karibu miongo miwili, mtandao huo haukupata kuona nyuso za umma mpaka mwongo wa 1990. Tarehe 6 Agosti 1991, CERN, shirika ya Ulaya ya utafiti wa chembe, ulieleza umma kuhusu mradi mpya wa matandao wa dunia nzima. Mtandao ulizuliwa na mwanasayansi waKiingereza Tim Berners-Lee mwaka wa 1989. Kivinjari cha mtandao kilichokuwa cha kwanza na chenye umaarufu sana kilikuwa ViolaWWW, iliyofuata mtindo wa HyperCard na kujengwa kwa kutumia mfumo wa X Window. Hatimaye ilichujwa na umaarufu wa tovuti ya Mosaic. Mwaka wa 1993, Kikao kikuu cha zana za kompyuta zenye nguvu katika Chuo Kikuu cha Illinois ilitoa aina ya kwanza 1.0 ya Mosaic, na mwisho wa mwaka wa 1994 hamu ya umma iliongezeka Intanet ambayo hapo awali ilikua ya taaluma na ufundi. Kufikia mwaka 1996 matumizi ya neno "Intaneti" yalikuwa kawaida, na kwa hiyo, hata matumizi yake kama kisawe cha mtandao wa ulimwengu mzima.

neg:
Liemba (meli)
Liemba ilijengwa Ujerumani mwaka 1913 kwa jina la "Graf von Goetzen" kwenye kiwanda cha meli cha Meyer huko Papenburg ikikusudiwa kwa huduma ya mizigo na abiria kwenye Ziwa Tanganyika. Baada ya kukamilika meli iliondolewa tena na vipande vyote hadi ribiti zake 160,000 vilifungwa katika masanduku 5,000 na kubebwa kwa meli kubwa hadi Daressalaam. Ilifika mwaka 1914 muda kidogo kabla ya mwanzo wa vita kuu ya kwanza ya dunia. Mafundi 3 kutoka Papenburg waliongozana na masanduku ya meli kwa njia ya reli hadi Kigoma. Hapa sehemu zote za meli ziliunganishwa tena kwa msaada wa wafanyakazi Waafrika 250 na Wahindi 20. Tar. 5 Februari 1915 "Graf von Goetzen" iliingizwa katika maji ya Ziwa Tanganyika.

neg:
Historia ya Ghana
Bendera iliyokuwa na rangi nyekundu, dhahabu, kijani kibichi na nyota nyeusi ilikuwa bendera mpya mnamo 1957. Bendera hiyo iliundwa na Theodosia Salome Okoh, na rangi nyekundu inawakilisha damu iliyomwagwa ili kupata uhuru, rangi ya dhahabu inawakilisha ukwasi wa madini wa Ghana, ile ya kijani kibichi inaashiria utajiri wa kilimo na ile nyeusi ni ishara ya Uhuru wa Waafrika.

neg:
Nzi (kundinyota)
Nzi ni kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu kuzunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Haikujulikani kwa Wagiriki wa Kale au Waarabu waliojifunza kutoka kwao. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika globu ya nyota ya Petrus Plancius.

neg:
Christiaan Huygens
Alikuwa kati ya watu wa kwanza waliofikiri ya kwamba nuru ina tabia ya wimbi. Kutokana na nadharia yake juu ya tabia za nuru aliweza kuboresha umbo la lenzi. Mwaka 1655 alitengeneza darubini iliyoboreshwa na kuchungulia sayari ya Zohali (Saturnus). Alitambua mwezi wa Titan na mwaka uliofuata aliweza kutangaza ya kwamba bangili za Zohali zinafanywa kwa miamba.
Alibuni pia saa makini kushinda saa nyingine za wakati wake.

neg:
Johann Bayer
Hii ilikuwa ramani ya nyota ya kwanza iliyoonyesha pia nyota zinazoonekana tu kutoka nusutufe ya kusini ya Dunia, kazi iliyowezeshwa na safari za upelelezi tangu meli za Ferdinand Magellan kuzunguka Dunia yote mara ya kwanza mwaka 1521.

neg:
Reli ya Uganda
Reli ya Uganda ni jina kwa reli kati ya Mombasa na Kampala iliyojengwa na Waingereza kuanzia mwaka 1896. Reli hii ilisababisha Uingereza kutafuta utawala juu ya eneo ambako njia ya reli ilipita. Eneo hili lilikuwa baadaye koloni na nchi ya Kenya. Hali halisi njia ya reli hii ilijengwa katika Kenya pekee hadi ziwa Viktoria Nyanza ambako usafiri uliendelea kwa njia ya meli hadi Uganda. Tangu 1931 kulikuwa na nyongeza ya njia ya reli hadi Uganda yenyewe.

neg:
Historia ya tarakilishi
Kundi hili lilianza miaka ya 1940 hadi miaka ya 1950. Tarakilishi ya elektroniki ya kwanza ilikua inatumia Taa Ombwe katika muundo wake. Kutokana na Taa Ombwe Tarakilishi hizi zikawa zinatoa joto jingi.

neg:
Christian Doppler
Alitunga kitabu kuhusu nuru yenye rangi ya nyota pacha. Nadharia tete yake haikuthebitishwa lakini aliweza kuona athari ya Doppler kwenye mawimbi ya sauti; wakati wake reli za kwanza zilimwezesha kuonyesha mabadiliko ya sauti ya chanzo chenye kasi fulani.

neg:
Chuma cha pua
Tangu 1610 viwanda katika Uingereza vilianza kutengeneza chumapua kwa vingi ikaboreshwa katika miaka 100 iliyofuata. Mbinu huo ulikuwa msingi wa maendleo ya Uingereza juu ya mataifa mengi mengine katika mapinduzi wa viwandani. Mashine zote zilitengenezwa kwa chumapua.

neg:
Kongo (mto)
Hadi sasa kuna takriban vituo 49 vinayvozalisha umememaji katika beseni ya Kongo. Kituo kikubwa iko kwenye Lambo la Inga takriban kilomita 200 upande wa kusini magharibi ya Kinshasa. Mradi ulianzishwa katika miaka ya 1970. Wakati ule mfululizo ya malambo 5 ulipangwa. Hadi sasa 2 yamejengwa, lambo la kwanza Inga I ilikuwa tayari mwaka 1972, Inga II ikafuata 1982 na yote miwili ina rafadha 14 zinazoweza kuzalisha megawati 1,775 kwa jumla lakini kutokana uhaba wa matengenezo na usimamzi yanafikia si zaidi ya nusu.

neg:
Nishati ya nyuklia
Tanuri nyuklia ya kwanza kwa ajili ya uzalishaji wa umeme ulianza kazi mwaka 1951 nchini Marekani.

neg:
Tofaa
Mwanzo wa kuchipua kwa jenasi ya Malus ni huko Uturuki Mashariki. Mtufaa pengine ndio ukawa mti wa kwanza kuanza kulimwa na binadamu, na matunda yake yamekuwa yakiboreshwa kwa uchaguzi maalumu kwa miaka maelfu. Mfalme, "Alexander the Great", huonwa ndiye mgunduzi wa miti mifupi ya tufaa huko Asia Ndogo mnamo 300 KK, ambayo baadae ilipelekwa Macedonia. Tufaa za kipupwe, ambazo huchumwa mwishoni mwa msimu wa kuchipua na kuhifadhiwa katika baridi kali, kimekuwa chakula mihimu kwa Asia na Ulaya kwa miaka mingi , hali kadhalika na kwa Marekani na hata huko Argentina. tufaa zilipelekwa Amerika ya kaskazini na wakoloni miaka ya 1600, na mti wa tufaa wa kwanaza huko Amerika ya Akskazini wasemekana kuwa huko Boston, mwaka 1625.mwaka 1900, miradi ya kilimo cha umwagiliaji ilianza kuruhusu kilimo cha matunda kilichogharimu mabilioni, huku tufaa zikiwa ndiyo spishi zinazoongoza.

neg:
Majina ya nyota
Kuanzia karne ya 15 na 16 elimu ilianza kusogea mbele katika Ulaya na kupita sayansi ya nchi za Kiislamu. Tangu ugunduzi wa darubini na tafiti za Galileo Galilei nchini Italia nyota nyingi mpya zilijulikana. Teknolojia ya ubaharia ya Ulaya iliwezesha kuzunguka Dunia yote ikaleta umuhimu mpya wa elimu ya nyota kwa kusudi ya kukadiria njia baharini na kuchora ramani.

neg:
Miwani
Katika nchi ya China, miwani ya kwanza ilitengenezwa katika karne ya 12.

neg:
Bombomu
Mtangulizi wa bombomu ya kwanza ilikuwa "Mitrailleuse" iliyobuniwa huko Ubelgiji mnamo 1850. Ilikuwa na kasiba nyingi na kuzungukwa kwa mkono.

neg:
Injini ya mvuke
Injini za kwanza za mvuke zilitengenezwa kwa kuendesha pampu za kuvuta maji kwenye migodi ya makaa huko Uingereza. Kuanzia miaka ya 1780 mafundi waliongeza gia na fitokombo na hivyo injini ya mvuke ilitumiwa hata viwandani kuendesha mashine mbalimbali zilizowahi kutumia awali nguvu ya wanadamu au ya wanyama. Mhandisi James Watt anakumbukwa kwa uboreshaji wa injini za kwanza.

neg:
Darubini
Darubini (kutoka Kiajemi: دوربين, "dorbin") ni kifaa cha kutazamia vitu ambavyo viko mbali. Kutegemeana na kusudi lake kuna aina mbalimbali:Darubini ya kwanza inayojulikana ilitengenezwa mwaka 1608 na Mholanzi Hans Lipperhey aliyekuwa fundi miwani akaunganisha lenzi mbili katika bomba.

neg:
Nishati ya nyuklia
Tanuri nyuklia la kwanza lililotengeneza umeme kwa ajili ya nyumba za watu na viwanda lilikuwa mwaka 1954 kituo cha Obninsk karibu na mji wa Moscow nchini Urusi, kikifuatwa na kituo cha Calder Hall, Sellafield huko Uingereza.

neg:
Axum
Japokuwa umoja wa mataifa mwaka 1947, uliamuru kurudishwa kwa nguzo hiyo nchini Ethiopia, lakini Italia imekuwa ikikataa na kupelekea kusainiwa kwa mkatana juu ya nguzo hiyo, ianyoaminika mionagoni mwa wananchi wa Ethiopia kuwa ishara ya Utaifa wao

neg:
Malaria
Mbinu ya kutasisha mdudu inajitokeza kama mbinu ya kudhibiti mbu. Maendeleo kuelekea transijeni, au wadudu waliogeuzwa vinasaba, zinaonyesha kwamba mbu mwitu wanaweza kubadilishwa kuwa sugu kwa malaria. Watafiti katika Imperial College London walibuni mbu wa kwanza wa malaria ulimwenguni aliyegeuzwa vinasaba, huku spishi wa kwanza sugu kwa Plasmodium akizinduliwa na watafiti kutoka Case Western Reserve University Ohio mwaka wa 2002. Mafanikio ya kubadilisha kizazi cha sasa na kizazi kilicho na vinasaba vipya, yanategemea mfumo kadhaa, kama vile vipengele vinavyoweza kubadilishwa kuruhusu nadharia nyingine za jenetikia mbali na ya Mendel. Hata hivyo, mbinu hii ina matatizo mengi na mafanikio yako mbali mno. Mbinu nyingine ya usoni zaidi ya kudhibiti vekta ni uwezekano wa kutumia mwanga wa leza kuua mbu wanaoruka. Pia inadaiwa kuwa harufu ya ndege wafugwao ikiwapo kuku huweza kuwafukuza wadudu warukao ikiwamo mbu wa malaria

neg:
Nyota nova
Hata kabla ya Tycho kulikuwa na taarifa kuhusu nyota zilizotokea angani. Taarifa ya kale zaidi ni ya wanaastronomia nchini China kwenye mwaka 185 baada ya Kristo kuhusu "nyota geni" iliyoonekana karibu na Rijili Kantori "(α Centauri)". Nova nyingine ilitazamiwa mwaka 1006 na kurekodiwa na wanaastronomia Wachina, Wajapani na Wakristo wa Baghdad. Mabaki yake huonekana hadi leo kama "Nebula ya Kaa" katika eneo la Tauri "(Taurus)".

neg:
Saa (ala)
Mbinu mwingine ulikuwa chombo ambako ama maji au mchanga unapita kutoka chombo cha juu katika shimo ndogo kwenda chombo cha chini. Kutokana na kiwango wa ujazo wa chombo cha chini wakati hupimwa. Mifano ya kwanza ya saa ya maji inajulikana kutoka Misri. Saa ya mchanga hutumiwa hadi leo kwa mfano kwa kushika muda katika upishi.

neg:
Umeme
Utafiti wa kisayansi wa umeme unajulikana kuanza katika karne ya 17 katika bara la Ulaya. Tangu mwaka 1601 Mwingereza William Gilbert alifanya majaribio mbalimbali ya umeme tuli akatambua tofauti kati ya umeme tuli na usumaku.

neg:
Diodi
Siku hizi diodi hutumiwa zaidi na zaidi kwa umbo la diodi itoayo nuru (LED) ambazo siku hizi zinatumiwa katika taa kwa matumizi kidogo cha nishati kuliko taa za kawaida.

neg:
Mwangaza unaoonekana
Baadaye skeli ya kale ilipanuliwa pande zote mbili kwa kupokea pia magimba angavu zaidi au hafifu zaidi. Kufuatana na ufafanuzi wa mwaka 1850 kiasi cha ungavu wa nyota ya daraja la kwanza (1.0 mag) ni mara 100 mwangaza wa nyota ya 6.0 mag, na hiyo mara 100 kuliko nyota ya 11.0 mag.

neg:
Nishati ya nyuklia
Kuanzia hapo vituo vya matanuri nyuklia vilianza kusambaa haraka katika nchi za viwanda. Uwezo wa kuzalisha umeme ulikua haraka pia. Ilhali kituo cha kwanza Marekani kilikuwa na uwezo wa kilowati 100, kituo cha kwanza cha Kirusi na megawati 5, vituo vya baadaye vilifikia zaidi ya gigawati moja. Mnamo mwaka 1990 uwezo wa vituo vyote duniani ulikuwa wa takriban gigawati 300, na mwaka 2005 wa gigawati 366.

neg:
Nyavu (kundinyota)
Nyavu ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama ilivyo kwa kundinyota kama ilivyo kwa nyota nyingine nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na wanaastronomia Wajerumani katika karne ya 17 kwa jina “Rhombus” (sambamba sawa); Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 alii kwa jina “Réticule Rhomboide “ akitaja mistari katika lensijicho ya darubini yake.

neg:
Najari (kundinyota)
Najari ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika kipindi cha kisasa. Kundinyota hii ilielezwa kwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “Atelier du sculpteur “ lililomaanisha “karakana ya mchongaji ». Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) akitazama nyota za anga ya kusini ambazo zilianza tu kujulikana na wanaastronomia wa Ulaya wakati ule. Alipima nyota 10,000 akizipanga katika kundinyota na kutunga majina kwa kundinyota mpya 14. Jina lilitafsiriwa kwa Kilatini na kufupishwa kama "Sculptor" (mchongaji) na kutafsiriwa katika mashariki kwa jina la mchonga ubao sawa na seremala.
Chaguo la jina lilikuwa dalili ya kipindi cha Zama za Mwangaza ambako Lacaille alitumia majina ya teknolojia kwa kutaja nyota, si tena majina ya mitholojia ya kale.

neg:
Malaria
Chanjo ya kwanza ambayo imebuniwa na kufanyiwa majaribio nyanjani, ni SPf66, iliyoandaliwa na [[Manuel Elkin Patarroyo]] mwaka 1987. Inatoa mchanganyiko wa mazindikomwili chanjo kutoka kwa spora (kutumia marudio ya CS) na vimelea vya merozoiti. Katika awamu ya kwanza ya majaribio umadhubuti wa 75% ulipatikana na chanjo ikaonekana kuhimiliwa vizuri na watafitiwa na ilikuwa na uwezo wa kuanzisha kingamwili. Awamu za IIb na III ya majaribio haikuridhisha sana, umadhubuti ulishuka kwa kiwango cha kati ya 38.8% na 60.2%. Jaribio lilifanyika Tanzania mwaka wa 1993 na kuonyesha umadhubuti wa 31% baada ya kufuatilia wahusika kwa mwaka, hata hivyo hivi karibuni (ingawa kuna utata) utafiti uliofanywa nchini Gambia haukuonyesha madhara yoyote. Licha ya muda mrefu na tafiti nyingi zilizofanywa, bado haijulikani jinsi chanjo ya SPf66 hutoa kinga; kwa hivyo inawezekana isiwe ufumbuzi wa tatizo la malaria.

neg:
Bendera ya Ethiopia
Bendera ya Ethiopia mara nyingi inatajwa kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika. Rangi zake ni kijani kibichi, njano na nyekundu. Kutokana na sifa za Ethiopia za kuwa nchi ya pekee katika Afrika iliyojitetea dhidi ya uvamizi wa ukoloni. Rangi zake zilikuwa kama alama ya umoja na uhuru wa Afrika zikatumika kama rangi za Umoja wa Afrika katika bendera za nchi nyingi za Kiafrika.

neg:
Bahasha
Bahasha zilipatikana pia zamani lakini hazikuwa kawaida jinsi ilivyokuwa baadaye. Kuna mifano ya bahasha za udongo wa mfinayanzi kwa ajili ya barua zilizoandikwa kwenye vigae vya mwandiko wa kikabari zamani za Babeli. Wachina, waliokuwa watu wa kwanza kugundua karatasi, walitengeneza pia mifuko au bahasha za karatasi. Lakini mara nyingi karatasi au ngozi ambamo barua iliandikwa iliviringishwa tu na labda kufunikwa katika kitambaa kwa kuilinda.

neg:
Dira (kundinyota)
Dira ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama ilivyo kwa nyota nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo pia wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “ la Boussole“ lililomaanisha "dira ya merikebu".

neg:
Historia ya tarakilishi
Charles Babbage aliunda mtambo wa kwanza ujulikanao kwa jina la Difference Engine mwaka 1833. aliendelea na ubunifu wake hadi mwaka 1837 ndipo akaiunda Analytical Engine.

neg:
Saa ya mkononi
Mwaka wa 1775 saa ilipatikana yenye uwezo wa kukaza kamani yake kwa nishati ya msuko suko wa mkono mtu akitembea na mpaka wa leo inatumika na watu wengi. Saa ya mkono ya zamani kabisa iliyopo hadi hivi sasa (iliyokuwa ikiitwa saa ya bangili) ilitengenezwa mwaka 1806. Mwanzoni saa za mkono zilikuwa zikivaliwa na wanawake tu, wakati wanaume walikuwa wakitumia saa za mfukoni hadi karne ya 20.

neg:
Barabara
Huko Misri barabara za kwanza zilitengenezwa miaka 2,200-2,600 iliyopita, lakini ziliwahi kuwepo za miaka 4,000 KK huko Ur, Iraq.

neg:
Darubini
Muundo tofauti uligunduliwa na padre Nicolaus Zucchius mwaka 1616 uliotumia kiakisi parabola kwa kukusanya mishale ya nuru.

neg:
TAZARA
Reli ilianza kazi yake mwaka 1976 kwa mashine 120 lakini sasa ziko 30 pekee hasa za makampuni za Krupp na General Electric. Mashine asilia za Kichina haziendi tena.

neg:
Motokaa
Katika karne ya 19 wahandisi mbalimbali walianza kutengeneza injini za mwako wa ndani zilizochoma gesi au petroli ndani yake. Injini ya kwanza iliyofaulu kuanzia 1876 na kutengenezwa kwa wingi ilikuwa ni ile ya Mjerumani Nikolaus Otto aliyeshirikiana na Gottlieb Daimler na Wilhelm Maybach. Ilikuwa na mapigo manne petroli ikichomwa kwa msaada wa mwasho wa umeme na hadi leo sehemu kubwa ya injini zote inafuata kielelezo wa Otto. 1879 Karl Benz alitengeneza injini ya mapigo mawili kwa mfano wa Otto akaitumia kwa gari lake na tangu 1885 akatoa aina ya kwanza ya motokaa yenye magurudumu matatu iliyoendelea kujengwa mfululizo yaani kibiashara.

neg:
Eldoret
Reli ya Uganda ugani, kutoka Kibigori kuelekea Uganda, kufikiwa Eldoret 1924, kuanzisha enzi mpya ya ustawi na ukuaji. Mwaka 1928, na maji ya bomba kutoka mto Mara Sosiani. Mwaka 1933, Afrika Mashariki na Power Lighting Company iliweka jenereta. Kwa wakati huo, Eldoret alikuwa na ndege wadogo, na makazi ya kukodisha chini amekuwa yalijengwa.

neg:
Barabara ya hariri
Magonjwa yalipita njia hiyohiyo. kwa mfano tauni ilianza katika miaka ya 1330 katika China kwenye jimbo la Yunnan. Ugonjwa huu unategemea viroboto kama kituo cha virusi yake. Farasi za jeshi la Mongolia na biashara ya ngozi ilipeleka viroboto vile hadi Bahari Nyeusi. Mwaka 1348 wafanyabiashara Waitalia kutoka Bahari Nyeusi waliingiza ugonjwa Ulaya penyewe ulipoua robo ya wakazi wote.

neg:
Mshumaa
Mishumaa ya zamani zaidi kati ya ile iliyopo hadi leo ilitengenezwa huko China miaka 200 KK hivi, na ilifanywa kwa mafuta ya nyangumi.

neg:
Mnyanya
Asili ya mnyanya ni Amerika ya Kusini. Na historia huonesha kuwa mimea hii ilianzia huko Peru. Mimea hiyo ya mwanzo ndiyo imekuja kuwa na aina hizi tulizonazo leo za nyanya. Spishi moja ilisafishwa mpaka Meksiko kwa ajili ya matumizi ya binadamu. Ushahidi unaonyesha kuwa hapo awali ulikuwa tunda dogo lenye rangi ya njano.

neg:
Tanuri (kundinyota)
Tanuri ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama nyota nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “Fourneau Chymique“ lililomaanisha “Tanuri ya kikemia“ yaani tanuri jinsi ilivyotumiwa kwa kuyeyusha metali kwa utafiti wa aloi na kampaundi.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Mbinu pmya ya kuzalisha vioo, iliyojulikana kama mchakato wa mtungi, ilitengenezwa Barani Ulaya katika karne ya 19. Mnamo mwaka wa 1832, mchakato huu ulitumika na Mandugu wa Chance kutengeneza vioo vyembaba. Walikuwa wwazalishaji wakuu wa vioo vya dirisha na kijisahani. Maendeleo haya yaliruhusu vioo vikubwa kutengenezwa bila usumbufu, hivyo basi kukomboa nafasi ya kupanga ndani na pia kuundwa kwa majengo yenye vioo vingi. Kasri ya Vioo ndioyo mfamo mkuu wa utumiaji wa vioo vyembamba katika njia mpya na ujenzi wa kibunifu.

neg:
Mnyanya
Utambuzi wa kwanza wa nyanya huko Amerika uliripotiwa na William Salmon, mnamo 1710, aliyesoma nyanya zilikuwa huko ambako leo kunajulikana kama South Carolina, Inawezekana zikawa zimeletwa kutoka Karibea, na mpaka sasa watu kadhaa kuona nyanya kama kuwa zina sumu, na ni hatari kula, na hutumika sana kama mmea na mapamo zaidi.

neg:
Trekta
Trekta za kwanza zilitokea wakati wa karne ya 19 baada ya kupatikana kwa injini ya mvuke.

neg:
Njiwa (kundinyota)
Njiwa inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walipozunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota ya kusini na wachoraji wa ramani kukamilisha atlasi za nyota. Mnamo mwaka 1612 Mholanzi Petrus Plancius alitenga nyota hizi kutoka kundinyota ya Mbwa Mkubwa na kuzitaja "Njiwa" kwa kumbukumbu ya njiwa iliyetumwa na Nuhu katika masimulizi ya Biblia na kuzichora hivyo katika globu ya nyota yake. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni Col.

neg:
Saa (ala)
Dhana ya saa ya mkono ina historia ndefu toka wakati wa uzalishaji wa saa za mwanzo kabisa katika karne ya 16. Malkia Elizabeth I wa Uingereza alipokea saa ya mkono kutoka kwa Robert Dudley mnamo mwaka wa 1571. Mwaka wa 1775 saa ilipatikana yenye uwezo wa kukaza kamani yake kwa nishati ya msuko suko wa mkono mtu akitembea na mpaka wa leo inatumika na watu wengi. Saa ya mkono ya zamani kabisa iliyopo hadi hivi sasa (iliyokuwa ikiitwa saa ya bangili) ilitengenezwa mwaka 1806. Mwanzoni saa za mkono zilikuwa zikivaliwa na wanawake tu, wakati wanaume walikuwa wakitumia saa za mfukoni hadi karne ya 20.
Saa za mkono zilianza kuvaliwa na wanaume wanajeshi mwisho mwa karne ya 19 kwa ajili ya kupanga vyema vita. Kampuni ya Garstin ya London ilipata hati miliki ya "Watch Wristlet" mwaka 1893, lakini walikuwa wakitengeneza saa miundo kama hiyo tangu miaka ya 1880. Maofisa wa Jeshi la Uingereza walianza kutumia saa za mkonononi wakati wa kampeni ya kijeshi ya kikoloni katika miaka ya 1880, kama vile wakati wa Vita ya Anglo-Burma ya 1885. Wakati wa Vita ya kwanza ya Makaburu, umuhimu wa kuratibu harakati za vikosi na kusawazisha mashambulizi dhidi ya Makaburu ulikuwa muhimu sana, na matumizi ya saa za mkono ulianza kuenea miongoni mwa maofisa wa kijeshi. Kampuni ya Mappin & Webb ilianza uzalishaji wa saa za wanajesho wakati huko Sudan mnamo mwaka 1898 na kuongeza kasi ya uzalishaji wakati wa Vita ya Pili ya Makaburu miaka michache baadaye. Katika bara la Ulaya kampuni ya Girard-Perregaux na kampuni nyingine za Uswisi zilianza kutengeneza saa za mkono za maofisa wa jeshi la Ujerumani mwaka 1880.

neg:
Thomas Edison
Tangu mwaka 1881 kampuni ya Edison ilianza kuweka waya za umeme mjini New York na 1882 alimaliza kituo cha umeme cha kwanza. Hadi 1911 kampuni yake ilkuwa na vituo 33 vilivyotoa umeme kwa balbu milioni 4.6 na wateja 108,500.

neg:
Mnyanya
Nyanya ziliingia katika kilimo cha Mashariki ya kati kupitia John Barker, mnamo 1799-1825. Mnamo karni ya 19, matumizi yake makubwa yalikuwa bado ni kama kiungo, na ndio iliyokuwa pekee ikitumika katika maeneo yale. Nyanya ziliingia Mashariki ya kati kutumia njia mbili. Njia ya kwanza ni kupitia uturuki na Armenia na njia ya pili ni kupitia familia ya Mfalmw ya Qajar, iliyokuwa mara kadhaa ikisafiri kuelekea ufaransa.

neg:
Tukani (kundinyota)
Tukani inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walipozunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Hazikujutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au vya Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika atlasi ya nyota ya Petrus Plancius.

neg:
TAZARA
Ukaguzi wa awali wa njia ya reli ulianza mwaka 1968. Hatua hii ilikuwa kutazamia mahali ambapo reli itapita. Ujenzi wa reli ya TAZARA iliuanza kuanzia mwaka 1970 hadi 1976 Julai na Jamhuri ya Watu wa China kama zawadi kwa mataifa ya Zambia na Tanzania. Ujenzi ulitekelezwa na wafanyakazi Wachina zaidi ya 20,000.

neg:
Umeme
Mwaka 1780 Mwitalia Alessandro Volta alibuni kifaa cha kwanza cha kutengeneza umeme kwa njia ya kimemia, bila msuguano. Katika "nguzo ya Volta" aliunganisha metali za shaba na zinki na maji ya chumvi kama elektroliti. Kwa miaka mingi iliyofuata nguzo ya Volta ilikuwa msingi wa uzalishaji umeme hadi kupatikana kwa jenereta.

neg:
Umeme
Mwaka 1733 Mfaransa Charles du Fay alitambua kuna aina mbili za chaji umeme na utambuzi huo ulikuwa msingi wa kutofautisha chaji chanya na chaji hasi.[3]

neg:
Mwanaanga
Mwanaanga wa kwanza katika historia ya binadamu alikuwa Mrusi Yuri Gagarin kutoka Umoja wa Kisovyeti aliyerushwa tarehe 12 Aprili 1961 kwa chombo cha angani Vostok akizunguka dunia lote mara moja katika muda wa dakika 108.

neg:
Manikwe
Manikwe wa Naili walijulikana sana kwa Wamisri wa kale. Wamisri walitumia mrusho wao wa umeme wakati wa kutibu maumivu ya yabisi. Waliweza kutumia samaki wadogo tu, kwa sababu samaki wakubwa wanaweza kutoa mrusho wa umeme wa volti 300 hadi 400. Wamisri wameonyesha samaki hawa katika michoro yao ya ukuta na mahali pengine; taswira ya kwanza ya manikwe inayojulikana ni kwenye kipande cha grife cha mtawala wa Misri kabla ya utawala wa kinasaba, aliyeitwa Narmer, mnamo 3100 KK. Waliitwa "samaki wenye hasira" kwa Kimisri.

neg:
ʻOumuamua
Vipimo vinaonyesha tofauti kubwa za mwangaza wake na hii inachukuliwa kuwa dalili ya umbo lisilofanana na tufe lakini ni zaidi kama silinda (mcheduara) yaani umbo la sigara. Wavumbuzi wake kwenye darubini ya Hawaii hawana uhakika kamili lakini kuna makadirio mawili kuhusu umbo:

neg:
Mnara wa taa
Zamani kila mnara ulikuwa na mlinzi wake aliyeangalia moto au taa. Siku hizi taa zinafanya kazi peke zao zikisimamiwa na tarakilishi.

neg:
Hadubini
Uwezo wa lenzi ya kukuza kitu kinachotazamiwa kwake ulijulikana tangu kale. Tangu mwaka 1280 BK hivi mafundi nchini Italia walianza kutengeneza miwani ya kwanza. Ufundi wa lenzi na miwani ulienea polepole katika nchi mbalimbali za Ulaya hadi kupata lenzi bora zaidi. Mnamo mwaka 1600 mafundi nchini Uholanzi walifaulu kuunganisha lenzi mbili katika bomba na hivyo kuunda hadubini na darubini za kwanza; ugunduzi huu ulitumiwa maka michache baadaye na Galileo Galilei aliyefahamisha vifaa hizi kwa jumuiya ya wataalamu. Mwitalia Francesco Stelluti alichora mnamo 1630 mwili na miguu ya nyuki alizotazama katika hadubini yake; mnamo mwaka 1675 Mholanzi Antoni van Leeuwenhoek aliboresha lenzi zaidi akawa mtu wa kwanza aliyeona na kutoa wasifu wa bakteria na protozoa ndani ya tone la maji akitumia kifaa chenye lenzi 1 tu..

neg:
Suruali
Suruali ndefu ambayo yakadiriwa kuwa ndiyo ya kwanza kuwahi tengenezwa ilipatikana katika makaburi ya Yanghai, Turpan kule nchini China na yasemekana kwamba ilitengenezwa katika karne ya 10 kabla ya Kuzaliwa kwa Kristo.

neg:
Malaria
Tiba ya kwanza madhubuti dhidi ya malaria ilitoka katika gome ya [[mti]] wa [[mkwinini]] ambayo ina [[kwinini.]] Mti huu hukua kwenye miteremko ya [[Andes,]] hasa [[Peru.]] Dawa iliyoundwa kutokana na bidhaa hii asili ilitumiwa na wenyeji wa [[Peru]] kudhibiti malaria, [[Wajesuti]] walieneza matumizi haya hadi Ulaya katika miaka ya 1640, ambapo ilikubalika kwa haraka. Hata hivyo, ilikuwa hadi 1820 ambapo kiambato tendi, kwinini, ilipofyonzwa kutoka gome ya mti, kuchujwa na kupewa jina na wanakemia wa Kifaransa [[Pierre Joseph Pelletier]] na [[Joseph Bienaimé Caventou.]]

neg:
Sumaku
1819 profesa Mdenmark Hans Christian Oersted alitambua uhusiano kati ya umeme na usumaku alipoona ya kwamba umeme unaathiri sindano ya dira. Mwingereza Michael Faraday alifuata kwa kutengeneza kifaa kinachozungusha kipitishi umeme kwa sumaku; hii ilikuwa msingi kwa kubuni injini ya umeme iliyotengenezwa na wengine baadaye na 1866 injinia Mjerumani Werner Siemens alitengenea mashine ya kutengeneza umeme iliyoweka msingi kwa mapinduzi ya pili ya viwandani. Leo hii umeme ni nguvu ya kimsingi wa teknolojia ya kisasa.

neg:
Mnyanya
Neno la Kiingereza ‘tomato’, lenye maana ya nyanya, limetoka ana Nsha ya Manati ‘lomatl’. Mtaalamu wa mmea wa kifaransa, Joseph Pitton de Tournefort, alitoa jina la kisayansi ’Lycopersion esculum’ kwa nyanya, na wakati huo nyanya ilifikiriwa kuwa ina sumu ndiyo maana ilipewa jina la mito lenye maana ya tunda la mbwa mwitu.
Watu wa Acret na wengine wanaanza kutumia nyanya kwenye mapishi yao, wakti huo ikilimwa huko Peru, mnamo mwaka 500KK. Baadaye nyanya zilizobadilika na kuwa laini, kubwa kutoka kwenye mboga laini, na kuanza kushamiri huko Amerika ya Mwanzo. Huaminika hii ndiyo asili ya nyanya tunazotumia sasa.

neg:
Betri ya gari
Hapo kitambo, hakukuwa na betri za gari. Injini ziliweza kuanzishwa na uzio uliojulikana kama crank kwa lugha ya Kimombo. Gari hazikuhitaji nguvu za kielektroniki maana kengele ilitumika badala ya honi huku mataa yakitumia nguvu za gesi kumulika. Betri ya kwanza ilitengenezwa mwakani 1920 pale ambapo watu waliona kwamba gari lafaa liwe na nguvu nyingi zaidi za kielektroniki.

neg:
Roentgeni
Roentgeni ilitambuliwa mara ya kwanza na wanasayansi wa taasisi ya utafiti wa kinyuklia huko Darmstadt. Walifaulu kuitengeneza katika chombo cha nyuklia mara sita pia watafiti Wajapan walifaulu mara chache. Jina limekubaliwa kimataifa kuwa "Roentgeni" kwa heshima ya Konrad Röntgen.

neg:
Upanga
Panga hutengezwa kutokana na malighafi ya shaba na chuma. Panga za kwanza zilitengenezwa na wahunzi (wafua chuma) wa Misri na China wakitumia bronzi. Tangu kupatikana kwa bunduki umuhimu wa upanga umepungua. Katika vita vya silaha za kisasa panga zimepotea kabisa. Lakini katika vita vya wenyewe kwa wenyewe au ghasia ya Kenya ya mwaka 2008 panga zilikuwa silaha muhimu tena.

neg:
Pharos ya Aleksandria
Mnara huu ulijengwa kwenye kisiwa kidogo kilichoitwa "Pharos" kiliochokuwa mita chache mbele ya mwambao wa Aleksandria. Baadaye mnara uliitwa kwa jina la kisiwa.

neg:
Saa (kundinyota)
Saa ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika kipindi cha kisasa. Kama ilivyo kwa nyota
nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “ l'Horloge à pendule & à secondes“ lililomaanisha “ saa yenye timazi na mkono wa sekunde ».

neg:
Marashi
Mtengenezaji wa kwanza wa marashi yaaminika alikuwa mwanamke aliyebobea katika somo la Kemia. Kwa jina aliitwa Tapputi. Ametajwa katika maandishi ya kale ya Mesopotamia. Alitengeneza marashi kwa kuchanganya maua yaliyopondwapondwa, mafuta, calamus na manukato mengine. Mchanganyiko huo aliuchunga na kuuweka kwa muda.

neg:
Kufuli
Mfumo wa kwanza kabisa wa kufuli ulipatikana Ninawi. Kufuli za aina hiyo zilipatikana baadaye nchini Misri ambazo zilikuwa na komeleo, kipande cha mbao na ufunguo wa kufungulia kufuli.

neg:
Sarafu
Zamani sarafu ilikuwa umbo la kawaida ya pesa. Sarafu za kwanza zinazojulikana dunia zimepatikana kutoka Lydia katika Anatolia ya Magharibi iliyokuwa wakati ule sehemu ya utamaduni wa Wagiriki wa Kale. Sarafu zilitengenezwa hasa kwa kutumia metali ya thamani kama dhahabu na fedha, pia ya shaba na wakati mwingine ya chuma. Thamani ya sarafu ililingana na kiasi fulani cha metali hizi.

neg:
Sumaku
Wachina ni watu wa kwanza waliotambua matumizi ya sumaku kwa manufaa ya kibinadamu. Tangu karne ya 11 walitumia sindano ya magnetiti yenye tabia ya kisumaku iliyolea juu ya maji ndani ya dira. Ncha za sindano sumaku huathiriwa na uga sumaku wa dunia na ncha zake zinatazama kaskazini au kusini. Kwa msaada wa dira mabaharia waliweza kuvuka bahari na kulenga pwani la mbali lisiloonekana mara moja bila kupoteza njia.

neg:
Transfoma
Tangu uvumbuzi wa transfoma ya kwanza ya mara kwa mara -uwezo katika mwaka 1885, wasindikaji wamekuwa muhimu kwa usambazaji na matumizi ya nishati mbadala ya umeme. Mipango mbalimbali ya transfoma imekutana na matumizi ya umeme na vifaa vya umeme.

neg:
Radi (elementi)
Radi ilitambuliwa mara ya kwanza 1898 na mwanakemia Mpoland Marie Curie na mume wake Mfaransa Pierre. Baadaye ilitumiwa kwa ajili ya saa ziliyotakiwa kuonekana usiku kwa sababu radi inang'aa gizani kutokana unururifu wake. Ilitumiwa pia kama dawa hadi ilipoonekana mnamo 1930 ya kwamba inasababisha magonjwa ya kansa.

neg:
Mnara wa taa
Mnara wa taa ni mnara au jengo refu kando ya bahari lenye taa kubwa juu yake. Kusudi lake ni kupatia meli baharini mwongozo wakati wa usiku. Nuru yake huonyesha njia ya kufika bandarini pia ni onyo ya kwamba pwani iko karibu.

neg:
Tarumbeta
Ala kama tarumpeta zimepatikana tangu miaka mielfu lakini zilifanana na ala metalia za kupuliza nyingine hadi mnamo 1830 tarumpeta yenye milango ilitengenezwa.

neg:
Dhiraa
Katika milki ya Misri ya Kale dhiraa iliwahi kusanifishwa mapema. Mafimbo yanayoonyesha alama za dhiraa zilipatikana katika makaburi ya Misri yaliyofungwa mnamo mwaka 1300 KK. Dhiraa hii ilikuwa dhiraa ndefu na mafibo yalionyesha kipimo cha milimita 523.5 hadi 529.2

neg:
Shirika la Msalaba Mwekundu
[[File:Flag of the Red Crescent.svg|left|100px|border]]
Nembo ya Hilali Nyekundu ilitumiwa kwa mara ya kwanza na wafanyikazi wa kujitolea wa ICRC wakati wa vita kati ya [[Urusi]] na [[Uturuki]] (1877-1878). Ishara ilichukuliwa rasmi mwaka wa 1929, na hadi sasa imetambuliwa na nchi 33 za Kiislamu.[[File:Flag of the Red Crystal.svg|left|100px|border]]
Mnamo 8 Desemba 2005, kwa kukabiliana na shinikizo za kumkubalia [[Magen David Adom]] kama mwanachama kamili wa shirika la Msalaba Mwekundu na Hilali Nyekundu, nembo mpya rasmi nembo rasmi ya tatu katika itifaki, ikijulikana kama Bilauri nyekundu) ilichukuliwa baada ya kuhaririwa kwa [[Mikataba ya Geneva]] inayojulikana kama [[Itifaki ya III.]][[File:Red Lion with Sun.svg|left|100px|border]]
[[Chama cha Simba Mwekundu na Jua]] cha Iran kilianzishwa mwaka wa 1922 na kutiwa katika Muungano wa Msalaba Mwekundu na Hilali Nyekundu mnamo 1923. Hata hivyo, baadhi ya ripoti zinasema kwamba ishara hii ililetwa Geneva mwaka wa 1864 kama jawabu kwa Hilali na msalaba zilizotumiwa na Himaya mbili wapinzani wa Iran, ya Ottoman na ya Urusi. Ingawa dai hilo haliambatani na historia ya Hilali Nyekundu, historia hiyo inapendekeza kwamba Simba Mwekundu na Juo, kama Hilali Nyekundu, zawezakuwa ziliundwa wakati wa vita vya 1877-1878 kati ya Urusi na Uturuki.
Mnamo 1980, kwa sababu ya kuhusishwa kwa nembo na Shah [[Jamhuri ya Kiislamu ya Iran]] ilibadilisha Simba Mwekundu na Juo na badala yake kuweka Hilali Nyekundu, sawia na mataifa mengine ya Kiislamu. Ingawa Simba Mwekundu na Jua haitumiki sasa, Iran imehifadhi haki ya kuichukua tena wakati wowote; Mikataba ya Geneva bado inaitambua kama nembo rasmi, na ilithibitishwa na Itifaki III wakati wa kupitisha Bilauri Nyekundu.

neg:
Cherehani
Cherahani ya kwanza ilitengenezwa mwaka 1790 na mwingereza Thomas Saint na baadaye ikaendelea kuboreshwa ili iwe ya kufana Zaidi na kufanya kazi kwa haraka zaidi.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Kiwanda kingine kikubwa cha kipindi cha baadaye cha Mapinduzi ya Viwandani kilikuwa cha taa ya gesi. Ingawa wengine waliweza kubuni vifaa sawa kwingeneko, kuanzishwa kwa kazi hii katika eneo kubwa kulifanywa na William Murdoch, mfanyikazi wa Boulton na Watt, waanzilishaji wa injini za mvuke za Birmingham. Mchakato ulihusu kupitisha gesi kwa tanuri kubwa zenye makaa ya mawe, kuisafisha gesi (kutoa kiberiti, amonia na haidrokaboni nzito), kisha uhifadhi na usambazaji wake. Vifaa vya kwanza vilivyowashwa na gesI vilianzishwa mjini London kati ya miaka ya 1812 na 1820. Baadaye vilikuwa mojawapo ya watumiaji wakubwa wa makaa ya mawe nchini Uingereza. Taa ya gesi ilisababisha mabadiliko makubwa katika mipango ya kijamii na ya viwanda kwa sababu iliviruhusu viwanda na maghala kubaki wazi kwa muda mrefu zaidi kuliko kupitia mishumaa na mafuta taa. Kutumika kwake kuliwezesha maisha ya usiku kunawiri mijini kwa sababu miji na maeneo ya ndani ya manyumba yaliweza kumulikwa kwa njia kubwa sana ambayo haikuwezekana miaka ya awali.


query: Je,Dk. Angela Dorothea Merkel ana watoto wangapi?

pos:
Angela Merkel
1973 hadi 1978 alisoma fizikia kwenye chuo kikuu cha Leipzig. 1977 alifunga ndoa na mwanafunzi mwenzake Ulrich Merkel lakini ndoa hii ilitalikiwa 1982, ni hapa alipopata jina lake. Tangu 1978 aliajiriwa kwenye Taasisi Kuu kwa Kemia ya Kifizikia katika Berlin ya Mashariki. Hapa alimaliza tasnifu ya uzamifu mwaka 1986 iliyokubaliwa kwa heshima kuu "magna cum laude". Aliendelea na kazi kweye taasisi ya kemia ya kichanganuzi.
Mwaka 1984 alikutana kwenye Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Berlin na mwanakemia Joachim Sauer akaolewa naye 1998. Angela hajazaa watoto bali alilea watoto wa Sauer akiendelea kutumia jina la Merkel.

neg:
Rania Al Abdullah
Alikutna na Mfalme Abdullah bin Al-Hussein kwenye sherehe mnamo Januari 1993. Baada ya miezi miwili, alikuwa mhumba wake na walioana mnamo 10 Juni 1993. Wana watoto wanne:

neg:
Adolf Hitler
Alizaliwa nchini Austria mwaka 1889. Wazazi wake walikuwa mtumishi wa forodha ya Austria Alois Hitler na mama yake Klara aliyekuwa mke wa tatu wa Alois.

neg:
Gideon Moi
Amemuoa Zahra na ana watoto watatu Kimoi, Kigen na Lulu. Yeye ni Muislamu licha ya Gideoni kuwa Mkristo lakini wengi hudai kwamba aliacha utamaduni wake ili kuwa na nafasi katika familia ya rais ya Kenya.

neg:
Janeth Magufuli
Janeth Magufuli ni mke wa rais wa awamu ya  tano wa Tanzania,Dr John Pombe Magufuli.

neg:
Janani Luwum
Luwum aliacha na mjane Mary Lawinyo Luwum na watoto 9.

neg:
Diane Kruger
Kruger alizaliwa kama Diane Heidkrüger mjini Algermissen, Ujerumani, karibu na Hildesheim. Ni binti wa mwajiriwa wa benki Bi. Maria-Theresa na mtaalamu wa masuala ya kompyuta Bwana Hans-Heinrich Heidkrüger. Alilelewa katika mazingira ya dhehebu la Kiromani Katoliki kuhitimu elimu yake ya awali katika shule za Kikatoliki kabisa. Diane hakuwahi kunywa pombe hadi alipofikisha umri wa miaka 20, kwa sababu aliona kasoro na athari za ulevi kupitia kwa baba'ke. Mama yake alimsomesha Diana katika vipindi tofauti ili aongeze tija lugha ya Kiingereza kwa mwanawe. Alilelewa nchini Ujerumani akiwa na mdogo wake wa kiume, Stefan.

neg:
Lech Wałęsa
Wałęsa alizaliwa mjini Popowo, Poland, mnamo tar. 29 Septemba ya mwaka wa 1943, kwa baba seremala na mkewe. Alihitimu elimu ya msingi na baadaye shule ya ufundi, kabla ya kuingia Lenin Shipyard (kampuni la ujenzi wa mameli) huko mjini Gdańsk ("Stocznia Gdańska im. Lenina", sasa hivi "Stocznia Gdańska") akiwa kama fundi wa masuala ya umeme mnamo mwaka wa 1970. Kunako mwaka wa 1969 amemwoa Bi. Danuta Gołoś, na wawili hao sasa hivi wana watoto wanane. Mtoto wake wa kiume anaitwa Jarosław Wałęsa ni Mbunge katika bunge la Poland. Lech Wałęsa ni mt'iifu wa Kanisa Katoliki, na akasema kwamba imani yake imemsaidia daima akiwa na shida wakati wa harakati za Solidarity.

neg:
Joatham Mporogoma Mwijage Kamala
Joatham alifariki tarehe 18 Juni 1998 kwa tatizo la kansa ya shavu. Ameacha mjane Florence Kamala na watoto Emmanuel na Peter Kamala.

neg:
Brangelina
Jolie na Pitt walikutana walipokuwa wanaigiza katika filamu ya "Mr. & Mrs. Smith" na uhusiano wao ulijulikana sana kwenye Hollywood .. Inasemekana kuwa Pitt na Jolie walipendana pindi Pitt bado alikuwa na Jennifer Aniston, lakini wote wamekataa madai haya; wakisema kuwa walipendana walipukuwa wakiigiza filamu hii. Uhusiano wa Pitt na Jolie ulithibitishwa wakati picha zilitoka za kuonyesha Pitt akiwa na Jolie na mwanawe Maddox kwenye bahari nchini Kenya. Wawili hawa walionekana wakiwa pamoja mara nyingi, na watangazaji wakawabandika wapenzi hawa jina la "Brangelina".
Mnamo 11 Januari 2006, Jolie alitangaza kuwa alikuwa na mimba ya Brad Pitt.

neg:
Casper Van Dien
Wakati wa kutengeneza filamu ya The Collectors, Van akaonana na Catherine Oxenberg. Wakaja kufanya kazi tena katika filamu ya kutisha ya kikristo iliyokuwa inajulikana kama The Omega Code. Wawili hao baadae waliona mnamo Mei mwaka 1999. Oxenberg alikuwa na mtoto mmoja wa kike aitwae India, kutoka katika ndoa yake ya kwanza. Van Dien na Oxenberg kwa sasa wana watoto wawili wa kike, Maya na Celeste.

neg:
Otto von Bismarck
Mwaka 1847 akafunga ndoa na Marie von Thadden akazaa naye watoto watatu: Marie (1847–1926), Herbert (1849–1904) na Wilhelm (1852–1901).

neg:
Gerhard Schröder
Gerhard Schröder (amezaliwa tar. 7 Aprili 1944 mjini Mossenberg) alikuwa chansela wa Ujerumani kuanzi 1998 hadi 2005. Baada ya uchaguzi mkuu wa mwaka wa 2005, akapokelewa na Angela Merkel. Huyu ni mwanachama wa chama cha kisiasa cha Kijerumani cha SPD (Social Democratic Party of Germany).

neg:
Familia ya Jakaya Kikwete
Kikwete alimwoa Bi. Salma Kikwete mnamo 1989. Hii ni ndoa yake ya pili baada ile ya kwanza ya mamake na Ridhiwani Kikwete.

neg:
Malala Yousafzai
Kwa uwezo wa Mungu, bi mdogo alipelekwa hospitali ya karibu, lakini baadaye kusafirishwa mjini kwa ajili ya matibabu zaidi katika hospitali ya jeshi, huko alifanyiwa upasuaji wa awali wa kutoa risasi na mabaki yake, lakini bado huduma za afya zilikuwa hafifu, mama mmoja aliyejulikana kwa jina la Fiona, Daktari Mwingereza, katika hospitali ya Queen Elizabeth huko mjini Birmingham, alitaka mtoto apelekewe nchi za nje kwa matibabu zaidi. Awali mzee wake hakuweza kwenda kutokana na kukosa vibali, lakini polepole ilifanikiwa. Lakini safari ya kwenda ilianza na Fiona aliyekabidhiwa mtoto na baba yake Malala. Walifika Uingereza na kuanza matibabu kama ilivyohitajika. Mungu mkubwa walifanikiwa kumtibu kwa kiasi kikubwa na baadaye kupata salamu tele kutoka sehemu mbalimbali za dunia. Akiwa huko Uingereza, 2014, alipata tuzo ya Nobel ya Amani kwa kazi ya kusimamia amani na usawa kijinsia huko Pakistani. Ikiwa ni ya kwanza kutolewa kwa raia wa Pakistani, na ya kwanza kutwaliwa na mpokeaji mwenye umri mdogo kuliko wote.

neg:
Demi Moore
Moore amechukua jina lake la kikazi kutoka kwa mume wake wa kwanza Freddy Moore na ni mama wa watoto watatu kutoka katika ndoa yake na Bruce Willis. Baada ya kuolewa na mwigizaji Ashton Kutcher mwaka 2005 alibadili jina lake la mwisho kuwa Kutcher mnamo 2009.

neg:
Patrice Evra
Evra amemwoa Sandra ambaye wana mwana mvulana, Lenny. Ana jumla ya ndugu 25, ingawa wawili sasa ni marehemu.

neg:
Jomo Kenyatta
Baadaye alioa mke wa tatu aliyeitwa Mama Ngina Kenyatta ambaye alikuja kuwa mke wa rais wa kwanza na ambaye ndiye mama yake Uhuru Kenyatta, rais wa sasa.

neg:
David Beckham
Beckham ni miongoni mwa wachezaji matajiri zaidi,mwaka 2013 alitangazwa kuwa mchezaji anayelipwa zaidi.amemuoa Victoria Beckam tangu mwaka 1999 na wana watoto wanne. Alikuwa balozi wa UNICEF kwa Uingereza tangu mwaka 2005.Mwaka 2014 alikuwa miongoni mwa wawekezaji watakaoimiliki klabu ya Inter Miami CF,ambapo mkataba wake utaanza mwaka 2020

neg:
Bill Gates
Bill Gates alifanya ndoa na Melinda French Gates mwaka wa 1994 na wakabarikiwa na watoto watatu, Jennifer, Rory na Fibi. Wote wawili Bill na Melinda ni waanzilishi wa mashirika yasiyo ya kiserikali. Waliweza kulianzisha shirika la Bill na Melinda Gates Foundation ambalo limeweza kuchangia zaidi ya dola bilioni tatu nukta mbili kuboresha afya duniani, dola bilioni mbili kuboresha fursa ya masomo kwa familia zisizojiweza. Zaidi ya hayo limeweza pia kuchangia dola milioni mia nne sabini na saba kwa miradi ya jamii na zaidi ya dola milioni mia nne themanini na nane kwa miradi maalum na kampeni za kuhamasisihwa kila mwaka.

neg:
Rajesh Roshan
Rajesh Roshan ni mwana wa mwandishi wa filamu za Kihindi na mkurugenzi wa muziki Roshan Sahani Je (ne Roshanlal Nagrath) na ana watoto wawili, mvulana na msichana.

neg:
Ukuta wa Berlin
Harakati ya kuondoka kwa watu wengi ilileta matatizo makali kwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani iliyokosa wafanyakazi kwa uchumi wake. Hadi 1960 zaidi ya watu milioni 2 katika jumla ya milioni 19 waliondoka mashariki kuhamia magharibi. Baada ya kujengwa kwa uzio ya mpakani wakimbizi wengi walipitia Berlin penye nafasi rahisi ya kuhamia magharibi. Hapa walipokewa katika makambi na kuhamishwa Ujerumani ya Magharibi kwa njia ya ndege maana barabara zote zilipita katika eneo la Ujerumani ya Mashariki.

neg:
Angela Damas
Tokea akiwa shule, Angela amejulikana kama msichana aliyekazania masomo na pia kujihusisha sana katika shughuli za ziada za shuleni mojawapo zikiwa ni debates, na michecho, hususani mchezo wa mpira wa kikapu. Angela aliendelea na masomo yake ya Chuo kikuu katika chuo kikuu cha Dar es salaam, ambapo alihitimu mwaka 2005 akipata shahada ya kwanza ya masomo ya Sayansi ya jamii.

neg:
Angela Merkel
Hivyo Merkel amekuwa mwanamke wa kwanza kuwa Kansela kunako tar. 22 Novemba 2005 katika serikali ya mseto wa vyama viwili vya kisiasa vya Kijerumani, yaani kati ya CDU/CSU na SPD.

neg:
Angelina Jolie
Alizaliwa kama Angelina Jolie Voight Mjini Los Angeles, California, Marekani, ni binti wa waigizaji, waigizaji hao ni John Voight na Marcheline Bertrand, amabaye kwa sasa amefariki dunia 27 Januari 2007 kwa ugonjwa wa Saratani.

neg:
Donald Trump
Donald Trump ni mtoto wa pili kati ya watoto watano wa Fred Trump na Mary. Alikuwa na wake wawili mwanzoni, lakini sasa bibi yake ni Melania Knauss.

neg:
Marina Alois Njelekela
Alipata tuzo mbalimbali kutokana na juhudi zake za kuboresha afya kwa akina mama na watoto Tanzania ikiwemo Tuzo ya Martin Luther King.

neg:
Madeleine Albright
Babake, Josef Korbel, ambaye alikuwa mwanadiplomasia, alikuwa Mcheki wa Kiyahudi na muungaji mkono wa Wademokrati wa mapema wa Kicheki: Tomáš Garrigue Masaryk na Edvard Beneš. Alikuwa mtoto wa kwanza kutoka kwa bibi yake wa Kiyahudi, Anna("née" Spieglová), ambaye baadaye alijifungua msichana mwingine Katherine (mwalimu) na mvulana John (mwanauchumi).

neg:
Anthony Anderson
Mnamo mwaka wa 1995, amemwoa kipenzi chake cha roho waliokuwa wakisoma wote chuo Bi. Alvina. Wawili hao wana watoto wawili. Kwa sasa wanaishi mjini Hancock Park, Los Angeles, California.

neg:
Isha Ramadhani
Kwa bahari nzuri, kabahatika kuchaguliwa kuendelea na masomo ya sekondari, lakini aliishia kidato cha pili shuleni hapo kwa kutokana na matatizo mbalimbali ya kifamilia. Isha, ambaye ni mwenyeji wa mkoa wa Mara, hivi sasa ameolewa na ana watoto wawili. Anaishi na familia yake maeneo ya Tandale, Dar es Salaam.

neg:
Mama
Wastani wa idadi ya watoto wanaozaliwa na mwanamke mmoja unatofautiana sana: mwaka 2013 ule mkubwa zaidi ulipatikana Niger (7.03 watoto waliozaliwa na kila mwanamke) na ule ndogo zaidi Singapore (0.79 tu).

neg:
Mary Wambui
Katika mahojiano ya juzi juzi na vyombo vya habari nchini Kenya, Wambui alisema kwamba yeye alikuwa na watoto watano lakini alisita kuyataja majina yao.

neg:
Berlin
Berlin ni mji mkuu, pia mji mkubwa na jimbo la kujitawala la Ujerumani ikiwa na wakazi 3.8 millioni. Berlin iko mashariki ya Ujerumani, palipo mto unaoitwa Spree.

neg:
James Morrison
Yeye na mkewe wanaishi mjini Los Angeles na mtoto wao wa kiume, Seamus, ambaye alizaliwa mnamo mwaka wa 1999.

neg:
Dr. Dre
Alizaliwa akiwa kama mtoto wa kwanza wa Verna na Theodore Young, Dr. Dre alizaliwa na jina la André Romelle Young mnamo tar. 18 Februari 1965, wakati mama yake akiwa na umri wa miaka 16. Ameolewa na baba yake, Theodore Young, baada ya kuzaliwa kwake. Jina lake la kati, "Romelle," linatoka katika jina la Theodore Young, ambalo ni jina la kundi la kuimba muziki wa R&B wa lidhaa, The Romells. Mnamo mwaka wa 1968 mama yake akatarikiwa na Theodore Young na kisha baadaye akaja kuoelewa na Curtis Crayon. Kwa pamoja wakaja kuzaa tena mitoto mitatu, wawili wa kiume Jerome na Tyree (wote wamefariki) na binti mmoja aliyeitwa Shameka.

neg:
Afande Sele
Afande Sele ana watoto wawili wa kike, Tunda na Sanaa wanaishi huko mkoani Morogoro. Afande Sele alifiwa na mkewe Asha (Mama Tunda) mnamo Agosti 14, 2014. Kwa sasa Tunda anasoma sekondari iitwayo Charlotte iliyopo maeneo ya nanenane, mkoani Morogoro.

neg:
Diahnne Abbott
Abbott aliolewa na muigizaji Robert De Niro kutoka 1976 hadi 1988. Walikuwa na watoto, Raphael, ambaye aliitwa jina la hoteli huko Roma ambayo alizaliwa.

neg:
David Palmer
Palmer ana watoto wawili: wa kiume anaitwa Keith, na wa kike anaitwa Nicole. Palmer ni mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia cha Marekani.

neg:
Jerome Boateng
Boateng tangu sasa imekusanya zaidi ya vikombe 60 na aliiwakilisha Ujerumani katika Euro 2012, Euro 2016, Kombe la Dunia 2010, Kombe la Dunia la FIFA la mwaka 2014, na Kombe la Dunia la FIFA la mwaka 2018. Alikuwa mwanachama muhimu wa ushindi wa nchi yake katika Kombe la dunia la 2014. Yeye ni mdogo wa Kevin Prince Boateng wa Ujerumani.

neg:
Adolf Hitler
Adolf alikuwa na ndugu watano lakini kati yao ni dada yake Paula pekee aliyeishi kufikia umri wa mtu mzima, wengine wote walikufa mapema. Alikuwa pia na ndugu wawili kutoka ndoa ya mke wa pili wa baba na hao waliitwa Alois mdogo na Angela waliokaa katika familia ya Alois mzee baada ya kifo cha mama.

neg:
Michael Dell
Dell alimuoa Susan Lieberman mwaka 1989 na wana watoto wanne.

neg:
Angelina Jolie
Tarehe 6 Julai 2006, Jolie ameanza kumlea mtoto yatima wa miezi sita kutoka Ethiopia, jina lake Zahara Marley Jolie-Pitt (Jina Halisi Zahara Marley Jolie), ambae wazazi wake walifariki na Ukimwi.
Zahara alizaliwa 8 Januari, 2005 kama Tena Adam.
Jolie akamchukua mtoto na kumpeleka kwenye ktuo cha kulea watoto yatima kilichopo Addis Ababa.

neg:
Zipora
Alimzalia Mose watoto wawili wa kiume: Gershom na Eliezer.

neg:
Angela Merkel
1998 CDU ilishindwa katika uchaguzi wa bunge ikatoka serikalini. Sasa Merkel aliteuliwa kuwa katibu mkuu wa chama. Aliendelea kuwa mwenyekiti wa CDU katika mwaka 2000 lakini hakuongoza chama kwenye bunge. Uongozi huu alichukua baada ya chama kilishindwa tena katika kura ya 2002.

neg:
Laura Bush
Laura Bush (jina la kuzaliwa: Laura Lane Welch amezaliwa tar. 4 Novemba 1946 mjini Midland, Texas) ni mke wa rais wa Marekani Bw. George W. Bush. Laura ni mtoto pekee wa mzee Harold Bruce Welch (1912-1995) na Jenna Louise Hawkins (aliz. 1919). Laura na George walikutana na kuoana mnamo mwaka wa 1977. Laura ni mama wa Barbara Bush na Jenna Bush, ambao walizaliwa mapacha mnamo mwaka 1981. Kabla ya kuwa mke wa Rais, Laura alikuwa akifanya kazi ya uwalimu wa shule katika mji wa Dallas na Austin, Texas.

neg:
Santha Rama Rau
Aliolewa na Faubion Bowers(1951) na akapata mwana mmmoja ,Jai Peter Bowers katika mwaka wa 1952. Akapewa talaka katika mwaka wa 1966. Katika mwaka wa 1970, Rama Rau alifunga ndoa na Gurdon B, hakujifungua watoto. Faubion Bowers alikufa mwezi wa Novemba 1999 na anakumbukwa kwa kupitia mwana wake,Jai. Jai sasa anaishi Scottsdale, Arizona, pamoja na mke wake, Deborah Lee Bowers, na ana binti, Whitney Elizabeth Bowers. Jai pia ina wana wengine wawili, Morgan na Ross Mandeville.

neg:
Angela Merkel
Katika uchaguzi wa Oktoba 2017 vyama vya serikali ya mseto vilipotea kura nyingi hata kama CDU bado ilitoka kuwa chama kikibwa zaidi.

neg:
Salama Jabir
Alizaliwa kwenye familia ya watoto tisa .

neg:
Angela Merkel
Mwaka 2009 alitangaza ya kwamba alielekea kuaachana na SPD akitafuta ushirikiano na chama cha FDP (liberali). Uchaguzi wa bunge wa Septemba 2009 ulirudisha chama chake cha CDU tena kama chama kikubwa akaendelea kuunda serikali mpya pamoja na FDP. Katika kipindi hiki kulikuwa na maazimo mawili yaliyoendelea kuwa na umuhimu kwa baadaye

neg:
Joyce Kiria
Joyce ni kifungua mimba katika familia ya Emmanuel Kiria na mkewe Tharisila Mboya, yenye watoto saba.

neg:
Angela Merkel
Alizaliwa 1954 mjini Hamburg katika familia ya Horst na Herlind Kasner. Babake alikuwa mchungaji wa Kanisa la Kiluteri, mama alikuwa mwalimu. Mwaka uleule familia ilihamia Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani (ambayo ilikuwa Ujerumani ya Mashariki, kabla ya Ujerumani zote mbili kuungana na kuwa moja) ambapo aliishi huko hadi Muungano wa Ujerumani ulipofanyika mnamo mwaka wa 1990. Tangu 1957 familia iliishi mjini Templin katika kaskazini ya nchi ambako mchungaji Kasner alikuwa mkuu wa chuo cha theolojia. Mamake Angela alizuiliwa kufanya kazi ya ualimu kwa sababu serikali ya kikomunisti haikutaka mke wa mchungaji kuwa shuleni. Angela ana wadogo wawili.

neg:
Raila Odinga
Raila amemwoa Ida Betty Odinga na wana watoto wanne: Fidel, Rosemary, Raila jr. na Winnie.

neg:
Goodluck Jonathan
Jonathan amemwoa Patience Faka Jonathan akiwa na watoto 2

neg:
Michael Douglas
Vilevile Douglas amewahi kuigiza mafilamu mengi tu yenye mafanikio makubwa kabisa.
Filamu hizo kama vile Fatal Attraction na Basic Instinct. Douglas ni mtoto wa gwiji la uigizaji duniani bwana Kirk Douglas, na ni mume wa mwigizaji mashughuri Bi. Catherine Zeta-Jones.

neg:
Michael Radford
Radford ana mwana wa kiume, Felix wa umri wa miaka 18 kutokana na ndoa yake ya kwanza na Iseult Teran, na mtoto wa kike Amaryllis wa umri wa miaka 4 kutokana na mkewe wa sasa Emma Tweed.

neg:
Fatma Karume
Fatma Karume ni mtoto wa rais mstaafu wa Zanzibar Amani Abeid Karume.

neg:
Laurence Fishburne
Fishburne amemwoa Hajna Moss mnamo mwaka 1985, nchini Ethiopia. Kwa pamoja wakazaa watoto wawili: wakiume, Langston, aliz. 1987, na wakike, Montana, aliz. mnamo 1991. Fishburne na Moss wakajakutarikiana kunako miaka ya 1990. Mke wa sasa wa Fishburne ni mwigizaji mwenzake filamu bi. Gina Torres, ambaye walioana mnamo tarehe 20 ya mwezi wa Septemba mwaka wa 2002. Kwa pamoja wana mtoto mmoja wa kike aitwaye Ashley, alizaliwa mwezi Juni mwaka 2007. Fishburne ni mshabiki mkubwa wa Paulo Coelho na wamepanga kuigiza filamu inayotokana na kitabu cha hadithi cha The Alchemist.

neg:
Muhamad VI
Tarehe 21 Machi 2002 alimwoa mtaalamu wa kompyuta Salma Bennani aliyezaa mtoto wa kwanza Mulai Hassan ambaye ni mfalme mteule wa Moroko.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Alipofanya kazi ya huduma za jamii alikutana na mwanasheria na mwanaharakati wa kupinga ubaguzi wa rangi, Nelson Mandela, mwaka wa 1957. Walifunga ndoa mwaka wa 1958 na kujaliwa kupata binti wawili, Zenani (aliyezaliwa mwaka wa 1959) na Zindzi (aliyezaliwa mwaka wa 1960).
Mumewe alikamatwa na serikali ya apartheid mwaka 1962 akaendelea kukaa gerezani hadi 1990. Katika muda huu mrefu Winni Mandela alijihusisha zaidi na zaidi na upinzani wa siasa ya ubaguzi wa rangi. Wakati mumewe alitoka gerezani ndoa ilikuwa matatani; walitengana rasmi mwaka 1992 hadi kumaliza talaka kisheria mwaka 1996.

neg:
Pablo Picasso
Picasso alioa mara mbili lakini alikuwa na wapenzi wengi. Alizaa watoto wanne na wake watatu.

neg:
Northamptonshire Evening Telegraph
Kampeni nyingine ni ya kuchanga pesa kwa Jenna Mae Tokens, 7, and Chelsea Knighton, 3, ambao walikuwa wakiugua saratani ya watoto.

neg:
Nicolas Sarkozy
Mwezi wa Oktoba 2007 Sarkozy alitangaza talaka na mke wake Cécilia Sarkozy atakayeendelea kulea mtoto wao wa pamoja.

neg:
Wangari Maathai
Mwaka wa 1969, Wangari Muta (jina lake la kuzaliwa) alifunga ndoa na Mwangi Maathai, mwanasiasa wa Kenya. Wana watoto watatu, Waweru, Wanjira na Muta, lakini walitengana baadaye.

neg:
Jean-Claude Van Damme
Alifunga ndoa na Maria Rodriguez kutoka mwaka wa 1980 hadi wakaachana mwaka 1984. Kisha akamuoa Cynthia Derderian mwaka wa 1985 mpaka walipoachana mwaka 1986. Kisha akamuoa Darcy LaPier tangu mwaka wa 1994 hadi walipoachana mwaka wa 1997. Ana watoto watatu.

neg:
Natalie Grant
Natalie aliolewa na mzalishaji wa muziki Bernie Herms na alijifungua mapacha wasichana, Grace Ana na Isabella Noelle, tarehe 16 Februari 2007. Alikuwa msemaji na mtendaji kwenye ziara ya "Revolve", mkutano kwa wasichana waliobaleghe ulioandaliwa na Wanawake wa Imani.

neg:
Kofi Annan
Kofi Annan ameoa mara ya pili. Mke wake Nane Maria Annan anatoka Uswidi. Ana watoto watatu.

neg:
Hillary Rodham Clinton
Wakati anafanya kazi kama mwanachama wa kitengo cha Sheria cha Chuo Kikuu cha Arkansas, akaolewa na Bill Clinton ambaye naye alikuwa akifanya kazi hiyohiyo aliyokuwa anafanya mkewe katika Chuo Kukuu hicho. Wote walifahamiana wakati wanasoma katika Chuo cha Sheria cha Yale. Kwa pamoja wamebarikiwa kupata mtoto mmoja pekee aitwaye Chelsea Clinton, aliyezaliwa tarehe 27 Februari 1980.

neg:
TomKat
Uhusiano wa Tom Cruise na Katie Holmes ambao kwa ufupi huitwa "TomKat" ni wenye kujulikana kote duniani. Wawili hawa walianza kuonekana mwaka wa 2005 na wana mtoto mmoja aitwaye Suri, aliyezaliwa mnamo 2006.

neg:
Tom Mboya
Baba Mboya Leonard Ndiege alikuwa mwangalizi katika katani mashamba katika Kilima Mbogo [9]. Pamela Mboya Mboya kuolewa katika 1962 (mwenyewe binti wa mwanasiasa Walter Odede). Walikuwa na watoto watano, ikiwa ni pamoja na binti Maureen Odero, juu ya jaji katika mahakama ya Mombasa, na Susan Mboya, en Coca-Cola mtendaji ambao unaendelea airlift mpango wa elimu ulioanzishwa na Tom Mboya. Watoto wao ni Luka na ndugu pacha Petro (alikufa mwaka 2004 katika ajali ya pikipiki) na Patrick (alikufa wazee nne). Baada ya Tom kifo, Pamela alikuwa na mtoto mmoja, Tom Mboya Jr, na Alphonse Okuku, ndugu wa Tom Mboya [10]. Pamela alifariki ya ugonjwa katika Januari 2009 wakati wakitafuta tiba katika Afrika ya Kusini [5].

neg:
Kaisari Wilhelm I
Tangu utoto alilelewa kama mwanajeshi akapewa cheo cha kijeshi kwa umri wa miaka 9. Mwaka 1814 alipokuwa na miaka 17 aliamrisha kikosi cha wanajeshi katika vita dhidi ya Napoleoni. Mwaka 1829 alimwoa Augusta binti wa mtemi wa Sachsen-Weimar-Eisenach wakapata watoto wawili na mwanawe Friedrich alimfuata baadaye kama mfalme na kaisari.

neg:
Christophe Maé
Amefunga ndoa na Nadège Maé.. Mwana wao wa kwanza, anayejulikana kama Jules, alizaliwa mwezi wa Machi 2008.

neg:
Ajuza
Ingawa watoto wadogo wa kiume ni wengi kuliko wale wa kike, wanawake duniani wako wengi kuliko wanaume, kwa sababu ni sifa ya jinsia hiyo kuishi kirefu zaidi: hata mbegu za kike zinaishi muda mrefu kuliko zile za kiume baada ya kutoka mwili wa baba.

neg:
Mangwair
Katika ngazi ya familia, yeye ni mtoto wa mwisho (kwa baba akiwa mtoto wa 10) - na (kwa mama akiwa mtoto wa 6). Albert alifariki dunia mnamo tar. 28 Mei katika mwaka wa 2013 kwa hicho kinachoaminiwa kwamba alizidisha kipimo cha dawa za kulevya huko nchini Afrika Kusini. Ngwair ameacha mtoto mmoja.
Ngwair alikuwa akiishi jijini Dar es Salaam, Tanzania ambako alikokutana na mtayarishaji mahiri wa mziki P. Funk Majani na kuanza kufanya naye kazi. Hiyo ilikuwa ni mwaka 2003 ambapo alitoa kibao cha kwanza kiitwacho 'Ghetto Langu,' wimbo uliompatia umaarufu mkubwa sana.

neg:
Lauryn Hill
Baada ya miaka minne ya mapumziko, akatoa albamu ya "MTV Unplugged No. 2.0" iliyorekodiwa mnamo 21 Julai 2001 katika studio za MTV. Hill ameshinda tuzo nane za Grammy na pia ni mama wa watoto watano aliozaa na Rohan Marley, mtoto wa nne wa mwanamuziki wa raggae wa zamani - Bob Marley.

neg:
Hellen Kijo Bisimba
Alisoma Korogwe, Tanga.
Ana watoto wanne.

neg:
Judi Dench
Mnamo mwaka wa 1971, Dench ameolewa na mwigizaji filamu wa Kiingereza Michael Williams na walizaa mtoto mmoja tu mwenye jina la Tara Cressida Williams, ambaye anajulikana kisanii kama Finty Williams, aliyezaliwa mnamo tar. 24 Septemba 1972.

neg:
Gideon Byamugisha
Mwaka 1995 alifunga ndoa mara ya pili akimwoa Pamela aliyekuwa mjane wakati ule kutokana na UKIMWI akipatikana mwenyewe na viini vya HIV. Wanalea watoto wao kutoka ndoa zote mbili za awali pia wakamzaa mtoto wa pamoja asiye na HIV kutokana na tibu la madawa ya ARV.

neg:
Salma Kikwete
Salma Kikwete (alizaliwa tarehe 30 Novemba 1963) ni mwalimu, mwanaharakati na mwanasiasa ambaye ni mke wa aliyekuwa Rais wa Tanzania wa awamu ya nne Jakaya Mrisho Khalfan Kikwete, madarakani kuanzia mwaka 2005 hadi 2015.

neg:
Usher Raymond
Usher amemwoa Bi. Tameka Foster mnamo mwaka wa 2007, akiwa pamoja naye, wamezaa mtoto wa kiume mmoja aitwaye Usher Raymond V, aliozaliwa mwaka huohuo wa 2007. Mnamo tar. 9 Septemba 2008, ilitangazwa kuwa wawili hao wanategemea kupata mtoto wao mwingine. Mnamo tar. 10 Desemba katika mwaka wa 2008, Foster amezaa mtoto wa pili, aitwaye Naviyd Ely Raymond.

neg:
Angelina Jolie
Mnamo Tar. 15 Machi 2007, Jolie amemchukua mtoto mwingine wa kiume mwenye umri wa miaka mitatu, kutoka nchini Vietnam, wakamwita Pax Thien Jolie-Pitt, aliyezaliwa tarehe 29 Novemba 2003 na kutelekezwa katika hospitali za kienyeji, Ambako alipewa jina Pham Quang Sang.
Jolie alimchukua mtoto huyo kutoka kwenye kituo cha kulelea watoto yatima kiitwacho Tam Binh orphanage, cha mjini "Ho Chi Minh City".
Jina lake jipya ni mchanganyiko wa neno la kilatini "Amani" na la kivietnam "Mawingu" au Mbinguni".

neg:
Dola la Ujerumani
Dola lilikuwa na katiba, serikali na bunge. Chansella wa kwanza alikuwa Otto von Bismarck.

neg:
Angela Merkel
Baada ya kuporomoka kwa ukomunisti na anguko la ukuta wa Berlin mwaka 1989-1990 Merkel alijiunga na chama kimoja kilichoundwa upya Demokratischer Aufbruch (DA - "uamsho wa kidemokrasia") akianza kazi kwenye ofisi ya chama hiki na baadaye kuwa afisa mawasiliano wa chama; baada ya kuingia kwa chama hiki katika serikali huru ya kwanza ya Ujerumani ya Mahsariki alikuwa makamu wa afisa mawasiliano wa serikali.

neg:
Zinedine Zidane
Zidane alimuoa Véronique Fernández mwaka 1994. Wana watoto wanne: Enzo Alan Zidane Fernández (alizaliwa tarehe 24 Machi 1995), Luca Zinedine Zidane Fernández (alizaliwa 13 Mei 1998), Theo Zidane Fernández (aliyezaliwa 24 Mei 2002), na Elyaz Zidane Fernández (aliyezaliwa 28 Desemba 2005). Enzo anachezea timu ya Deportivo Alavés, Luca anachezea timu ya Real Madrid, na Elyaz yuko Real Madrid Academy.

neg:
Alpha Blondy
Wazazi wake Alpha wakampleka mtoto wao aAplha kusomea lugha ya Kiingereza mjini Monrovia, mji mkuu wa nchi jirani ya Liberia mnamo mwaka 1973.
Huko Alikaa kwa muda wa mwaka mmoja na mwezi mmoja kisha akamia nchini Marekani kwa kuongozea taaluma yake zaidi.

neg:
Richard Limo
Alimwoa kipenzi chake cha moyo Rose Tarus na wana watoto wawili, ambao walizaliwa miaka 2000 na 2002. Ana urefu wa mita 1.67 na uzito wa kilogramu 52. Hana uhusiamo wowote na Benjamin Limo au Felix Limo, ambao ni wanariadha wa nchi ya Kenya.

neg:
Angelique Kidjo
Alianza kama mwimbaji wa bendi za vichochoroni kabla ya kuanzisha bendi yake mwenyewe, na mwishoni mwa miaka ya 1980 akawa moja kati waimbaji maarufu wa jukwaani huko mjini Paris Ufaransa. Kidjo ameolewa na mwanamuziki pia mtaarishaji aitwae "Jean Hebrail" kwa pamoja wamezaa mtoto mmoja aitwae Naïma (alizaliwa 1993), na Kidjo kwa sasa anaishi mjini New York, Marekani.

neg:
Wolfgang Amadeus Mozart
Mnamo mwaka 1782, alimwoa Constanze Weber, mmoja kati ya wadogo watatu wa Aloysia (ambaye kwa wakati huo alikuwa ameolewa na mtu mwingine). Walibarikiwa kupata watoto saba, lakini kwa bahati mbaya watano kati yao walikufa wakiwa bado wadogo. Baba yake Mozart hakupitisha ndoa hiyo. Constanze alikuwa mke mpendwa, lakini, kama Mozart, hakuwa mzuri sana katika suala la kutafuta fedha, hivyo mara nyingi walikuwa maskini.

neg:
Aung San Suu Kyi
Alisoma chuo kikuu huko Uingereza, akaolewa na Mwingereza Michael Aris mwaka 1972 na akazaa wana wawili.

neg:
Guillermo Moreno (mwanasiasa wa Argentina)
Moreno alijitenga na mke wake Amelia aliempatia watoto wawili ambao ni Joseph Paul na Victoria.

neg:
Maria Nyerere
Alikuwa mtoto wa saba kati ya tisa wa Gabriel Magige, wa Baraki, Tareme, kutoka kwa mkewe Hannah Nyashiboha.

neg:
Angela Merkel
Wakati wa masomo na kazi katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Ujerumani Angela hakuingia katika chama cha kikomunisti wala chama kingine lakini alihudhuria katika kazi ya umoja wa vijana wa chama hiki.

neg:
Anna Tibaijuka
Baada ya huduma kwenye Jeshi la Kujenga Taifa akajiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Kitivo cha Kilimo, Morogoro 1972 - 1975 hadi digrii ya kwanza. Akaajiriwa kama Mhadhiri Mzaidizi kwenye Idara ya Uchumi. Mwaka huohuo akafunga ndoa na Wilson Kamuhabwa Tibaijuka, aliyekuwa kwa wakati huo afisa katika ubalozi wa Tanzania nchini Uswidi. Alizaa naye watoto wanne, Muganyizi (1976), Kemilembe (1979), Kagemulo (1986) na Kankiza (1991). Wakati wa kukaa Uswidi alisoma hadi digrii ya pili kwenye Chuo Kikuu cha Kilimo, Uppsala.

neg:
Elizabeti wa Hungaria
Elizabeti aliolewa na Ludwig IV wa Thuringia akiwa na umri wa miaka 14, akazaa watoto watatu, akabaki mjane alipokuwa na miaka 20. Hapo aliwagawia mafukara mali yake, akajenga hospitali, akawa kielelezo cha matendo ya huruma hadi kifo chake alipokuwa na miaka 24 tu.

neg:
Angelina Jolie
Brad Pitt na Jolie ilitaarifiwa kuwa wametiya saini hati za kulelea mtoto na kisha kumchukua kama mtoto wao rasmi, baadae Pitt akakubali kumlea pamoja mtoto Zahara.
Ilivyofika Desemba 2005 ilithibitishwa kuwa Pitt aliomba malezi ya watoto wa waili wa Jolie kiharali, na ilvyofika tarehe 19 Januari 2006 Hakimu wa California alithibitisha ombi hilo.
Watoto hao baadae majina ya wazee yakabadilishwa kuwa Jolie-pitt.

neg:
Angela Merkel
Katika uchaguzi wa 2013 Merkel alifaulu kuboresha matokeo ya kura kwa ajili ya chama chake cha CDU lakini chama kidogo cha FDP kilishindwa kupata asilimia 5 za kura kikatoka bungeni. Merkel aliunda upya serikali ya mseto na SPD akaendelea kuongoza nchi. Mwaka 2015 aliamua kufungua mipaka ya Ujerumani kwa idadi kubwa ya wakimbizi hasa kutoka Syria, Irak na Afghanistan waliokuwa njiani wakitembea kutoka Uturuki kuelekea Ulaya ya Magharibi katika hali gumu. Alisifiwa na wengi kwa hatua hii lakini alipingwa pia vikali ndani ya nchi baada ya kufika kwa takriban milioni 1 wageni katika muda mfupi. Kwa jumla alibahatika ya kwamba hali ya kiuchumi ya Ujerumani ilikuwa vizuri lakini hakuchukua hatua za kuondoa hali gumu ya wananchi wasio na elimu ya kufaa kwa mahitaji ya uchumi na kudumu maisha yao kwa mapato madogo kulingana na mazingira ya Ujerumani.

neg:
Asha-Rose Mtengeti Migiro
Akiwa Mwislamu ameolewa na Cleophas Migiro wana watoto wawili wa kike.

neg:
Leo Tolstoy
Mwaka 1862 alimwoa Sofia Andreevna Bers akazaa naye watoto 13.

neg:
Schutzstaffel
Sehemu kubwa ya kazi ya SS ilikuwa kusambaza itikadi ya "mbari safi" ya Kiarya. Himmler aliota ndoto ya kuongeza idadi ya watu wenye mbari safi hadi kuwafuga hata akachukua hatua za kwanza za kuteua vijana waliolingana na imani zake za kimbari na kuwapa nafasi ya kuzaa hata pasipo na ndoa. Kuna watoto maelfu kadhaa waliozaliwa katika nyumba za pekee na kulelewa kama watoto wa SS ama katika nyumba hizi au katika familia zilizoteuliwa. Nje ya Ujerumani alitafuta hasa vijana wa Norwei kwa sababu walilingana na itikadi yake ya mbari wa Kiarya.

neg:
Natasha Henstridge
Henstridge aliolewa mara mbili na mume mmoja (Damian Chapa). Ingawaje, ndo ya pili iliisha miezi michache tangu kuoana na taraka rasmi ikifuata mnamo mwaka wa 1996. Ana watoto wawili aliozaa na mwigizaji wa filamu Bw. Liam Waite, wa kwanza anaitwa Tristan River Waite, amezaliwa Oktoba 1998, na Asher Sky Waite, amezaliwa mwezi wa Septemba katika mwaka wa 2001. Rafiki yake wa muda mrefu ni miwgizaji, mwimbaji-mtunzi wa nyimbo wa Uskoti Bw. Darius Danesh.

neg:
Dknob
Mnamo tar. 29 Septemba ya mwaka wa 2008, Dknob amemwoa Bi. Anitha Ramadhani (amezaliwa 9 Septemba 1983). Kwa pamoja wana mtoto mmoja ambaye alizaliwa kabla ya ndoa aitwaye Vivican, aliyezaliwa mnamo tar. 18 Agosti ya mwaka wa 2006. Vilevile Dknob ni mtu wa mitungi tangu yungali bwana mdogo, lakini mtitungi yake imefikia kikomo ilivyofika tar. 8 Januari ya mwaka wa 2009, pale alipowekewa sumu kwenye pombe akiwa Klabu, hapo ndipo ikawa mwanzo na mwisho wa yeye kunywa pombe. Kwa sasa anaishi yeye na familia yake iliyopo huko Kiwalani, jijini Dar es Salaam.

neg:
Bob Marley
Bob alimwoa Bi. Rita Anderson mnamo 1966 na akajiunga na kundi akiwa kama mwitikiaji. Kwa pamoja wamefanikiwa kupata watoto watano. Mmoja kati ya hao ni Ziggy Marley, ambaye pia ni mwimbaji wa reggae maarufu sana.