query: Je,waluo wako katika jamii ya Waniloti?

pos:
Kenya
Kenya ni nchi yenye tamaduni anuwai. Tamaduni zinazotambulika ni pamoja na Waswahili walio katika eneo la pwani, jamii za wafugaji katika eneo la kaskazini na jamii nyingine mbalimbali katika maeneo ya kati na magharibi.
Wajaluo wa Kenya ni wazawa wa jamii za wakulima na wafugaji walioishi magharibi mwa Kenya kabla ya ukoloni. Inafahamika kwamba asili ya Wajaluo na makabila mengine ya Waniloti ni kaskazini mwa Kenya, pengine maeneo ya Sudan Kusini ya sasa. Waniloti, kama wanavyoitwa, ni kikundi cha kianthropolojia kilichotoka maeneo ya kaskazini mashariki mwa Afrika. Pengine walihamia kusini kutokana na vita vilivyosababishwa na ukuaji wa Kush na Misri. Waniloti nchini Kenya ni Wajaluo, Waturkana, Wakalenjin na Wamasai. Hili linadhihirika kutokana na kuwepo kwa lahaja zinazofanana kati ya makabila fulani nchini Sudan Kusini leo. Makabila haya ni pamoja na Akoli na Lwo (si sawa na Luo) wanaoishi katika eneo la Darfur.

pos:
Wasuba (Kenya)
Kumezwa kwa kabila la Wasuba na Wajaluo kulitokana na kuoana kwani tokea ujio wa Wajaluo, watu hawa ni majirani. Isitoshe, kabila la Wajaluo wa Kenya na Tanzania si Waniloti halisi, bali ni mchanganyiko wa Wabantu na Waniloti. Wao ni mkusanyiko wa Wajaluo waliotawanyika kutoka kwa makundi mbalimbali ya Waluo ndiyo maana hawana jina maalum la kujitabulisha kama vile makabila ya Wajaluo wa Uganda na Sudan. Mkusanyiko huu ulichanganya damu na Wabantu kutokana na uhamiaji na ufugaji. Walitangamana na Wabantu kuanzia Bunyoro, Uganda Magharibi , hadi Magharibi mwa Kenya.

pos:
Waluo
Waluo ni mkusanyiko wa kabila la Kiniloti ambalo lilisafiri kutoka Afrika ya Kaskazini kufuata mto Nile kuja Kusini. Waluo wengi wameenea kandokando ya Ziwa Viktoria kutokana na utamaduni wao wa uvuvi.

neg:
Wazeloti
Wazeloti (yaani "Wenye ari") walikuwa Wayahudi wa karne ya 1 BK (6-73 hivi) waliopigania uhuru wa nchi yao kutoka utawala wa Warumi.

neg:
Kilimbu
Kilimbu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal na Uhindi inayozungumzwa na Walimbu. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kilimbu nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 344,000. Pia kuna wasemaji 37,300 nchini Uhindi (2001). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilimbu iko katika kundi la Kikiranti.

neg:
Shule ya Strathmore
Shule hii hana majumba. Wanafunzi huwateua viongozi wa darasa (Manahodha na Manaibu wa Nahodha) ambao huchagua wanafunzi wenzao katika timu zao (Ndovu, Nyati, Chui na Simba). ). Hii inafanywa katika kila darasa na hakuna uhusiano na matimu katika madarasa mengine (hivyo hakuna mfumo wa jumba) kwani kila timu inafanya kazi yake kibinafsi.

neg:
Wabondei
Wabondei ni kundi la nne la Waseuta ambao, baada ya kuwapiga Wareno, waliondoka Handeni kwa lengo la kurudi pwani, yaani Umba, ambapo walikutana na vita vya wavamizi wapya kutoka Kenya ambao si Hettio Aramaio. Wavamizi hao walikuwa Wadaiso, Wasegeju na Wadigo. Vita hivyo vilikua vigumu sana kwa kundi hili la Waseuta kwa kuwa lilikuwa dogo kulingana na idadi ya wavamizi. Kutokana na ugumu wa vita hivyo, wazee wa mila walilazimika kutambika kwenye mlima wa Mlinga, na inavyoaminika baada ya kutambika huko ilitokea mizimu ya Waseuta waliokufa vitani wakati wa mapambano ya Wareno na mizimu hiyo ndiyo iliyopigana na wavamizi ambapo Wadigo Wadaiso na Wasegeju walipigwa vibaya sana na kuuawa. Waliobakia hai wakatekwa na Waseuta hawa.

neg:
Kilamaholot
Kilamaholot (pia Kisolor) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Walamaholot kwenye kisiwa cha Flores, Alor, Solor na vinginevyo vya jirani. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilamaholot imehesabiwa kuwa watu 180,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilamaholot iko katika kundi la Kibima-Lembata.

neg:
Kilalo cha Magharibi
Kilalo ya Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kilalo ya Magharibi imehesabiwa kuwa watu 38,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilalo ya Magharibi iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Kiwailapa
Kiwailapa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vanuatu inayozungumzwa na Wawailapa kwenye kisiwa cha Santo. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiwailapa imehesabiwa kuwa watu 100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwailapa iko katika kundi la Kioseaniki.

neg:
Wajita
Wajita wana muingiliano mkubwa na makabila kama Waha, Wahaya, Wanyankole, Wanyoro, Watoro, Wakerewe, Wahangaza, Wanyambo, Wazinza, Wakara, Wakabwa, Waruri, Wakwaya na kadhalika. Kulingana na historia yao wengi waweza kuitana wajomba. Bila kusahau Wajaluo ambao ni watani wao.

neg:
Kiloke
Kiloke (pia Kilowa) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Waloke. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiloke imehesabiwa kuwa watu 3030. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiloke iko katika kundi la Kibodish.

neg:
Kikalenjin
Kikalenjin ni lugha za Kinilo-Sahara zinazozungumzwa na Wakalenjin nchini Kenya. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kikalenjin ilihesabiwa kuwa zaidi ya watu milioni 5. Kufuatana na uainishaji wa lugha wa ndani zaidi, Kikalenjin kiko katika kundi la Kiniloti.

neg:
Kikeiyo
Kikeiyo (au Kielgeyo) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Wakeiyo, kabila moja la Wakalenjin. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kikeiyo imehesabiwa kuwa watu 314,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikeiyo iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Kialuo
Kialuo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kialuo imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kialuo iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Kiloo
Kiloo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waloo. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kiloo imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiloo iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Wamarakwet
Marakwet ni jina lililobadilishwa kutoka Markweta. Ni kabila ndogo katika babila kuu la Kalenjin idadi yao ikikadiriwa kuwa 200 000. Inajumuisha kabila ndogo za Almoo, Cherangany (Sengwer au Kimaala), Endoow, Markweta (kabila ndogo inalolipa jina lake la kawaida) Sombirir (Borokot) na Kiptaani ambao ndio wanaishi kwa wingi katika Wilaya ya Marakwet  eneo la Kaskazini ya Bonde la Ufa nchini Kenya. Wengine wao wanaishi katika wilaya za Trans Nzoia Mahariki na Uasin Gishu Kaskazini na miji mingine nchini Kenya. Wachache wameenda kuishi katika maeneo ya mbali kama vile Australia, Southern Africa, na hata Tennessee/Washington / New York nchini Marekani. Baadhi ya wakimbiaji wa masafa marefu wakuu na haswa wa kuruka viunzi duniani wametoka hutoka miongoni mwa kabila hili.
Wao huishi maisha yanaojumuisha ukulima wa kujikimu pamoja na ufugaji wa ng'ombe za gredi,kondoo na kuku. Wao hupanda sanasana mahindi, viazi, maharagwe na mboga katika maeneo ya milima. Wale wanaoishi katika sehemu ya vilima na katika Kerio Valley hukuza sana mbuzi na ng'ombe wa nyama ya zebu na hupanda mtama, wimbi, mihogo, mboga na matunda haswa maembe na machungwa. Kuna mfumo usioeleweka wa kale sana wa kunyunyiza maji wa mitaro ambao hukimi mimea hizi kando ya Bonde la Kerio ambao unaaminika kuweko kwa zaidi ya miaka 500.
Wamarakwet walijitenga katika vikundi/sehemu/makabila ambao hawakutambua mamlaka zaidi kuliko asiswo (mkusanyiko wa wanaume wote wa kundi hilo). Walijitenga katika miungano kulingana na sehemu zao za makaazi kando ya Bonde la Kerio na kando na Milima ya Cherangani.
Dini ya kiutamaduni ya Wamarakwet ilijumuisha miungu mingi zikiwa na uwezo na mamalaka yakutofautiana. Mungu wao wa umuhimu alikuwa "Assis" (jua), wakati mwingine alijulikana kama "Chebetip chemataw" . Alitambulika sana sana na baraka na heri njema. Mungu wao mwingine ni "Ilat" (mungu wa ngurumo za radi). Alitambulikana na mvua na wakati wa kiangazi sadaka zilitolewa ili kumpendeza. Alitambulikana pia na hasira na kisasi kwani alisababisha kiangazi na kuchapa watu na radi akiwa amekasirishwa.
Sehemu inayokaliwa na Wamarakwet ndiyo mojawapo wa sehemu za kupendeza sana na maumbile mazuri nchini Kenya, ikipakana kwa sehemu ya mashariki Mto Kerio ukiwa mita 1000 juu ya upeo wa bahari l, unaopitia katika sehemu ndogo ya Bonde la Ufa. Katika sehemu ya magharibi, inajumuisha sehemu yote ya milima ya Cherang’any ambazo urefu wake ni mita 3 300 juu ya upeo wa bahari magharibi mwa sehemu ya vilima ya Marakwet.
Makau makuu ya Wilaya ya Marakwet iko katika mji ulio kwenye mlima wa Kapsowar. Seheumu zingine za soko/miji ni Chebiemit, Kapcherop, Cheptongei, Arroor, Chesongoch, Chesoi, Kapyego, Tot, Sangach na Embobut Mosop.
Wamarakwet huongea lugha ya Kimarkweta. Ambayo inajumuisha Endow(Endoo), Kimala, Markweta na Sombirir na kadhalika.

neg:
Mhobiti
Mhobiti, au kwa uwingi wahobiti, ni aina mmoja ya mbari za bunilizi ya kinjozi katika vitabu vya J.R.R. Tolkien. Maarufu hasa ni Bilbo Baggins, shujaa katika "Mhobiti", na mpwa wake, Frodo Baggins, shujaa katika "Bwana wa Mapete". Kwa lugha za watu, wahobiti pia huitwa wananusu.

neg:
Kilamu
Kilamu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Walahu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilamu imehesabiwa kuwa watu 120 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilamu iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Kilipo
Kilipo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Walisu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilipo imehesabiwa kuwa watu 250,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilipo iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Kilao
Kilao ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Laos, Vietnam na Kamboja inayozungumzwa na Walao. Mwaka wa 2005, idadi ya wasemaji wa Kilao nchini Laos imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni tatu. Pia kuna wasemaji 18,500 nchini Kamboja (2009) na 10,000 nchini Vietnam (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilao iko katika kundi la Kitai ya Kusini-Magharibi.

neg:
Waminimi
Waminimi (kwa Kilatini "Ordo Minimorum") ni watawa wa Kanisa Katoliki wanaomfuata mkaapweke Fransisko wa Paola kutoka Italia kusini.

neg:
Slothi
Slothi (kutoka Kiing.: sloth) ni mamalia wa ukubwa wa kawaida wa familia Megalonychidae (slothi wenye vidole viwili) na Bradypodidae (slothi wenye vidole vitatu) wanaoainisha katika spishi sita. Wao ni wanachama wa oda Pilosa na kwa hivyo huwa uhusiano na armadilo na wala-sisimizi walio na kucha sawa na za slothi. Slothi wanaoishi sasa huishi mitini mwa misitu mizito ya Amerika ya Kati na Kusini, na hujulikana kwa kusonga polepole, kwa hivyo walipewa jina la slothi ambalo kwa Kiingereza lina maana ya "mvivu".

neg:
Wasuba (Kenya)
Baadhi ya Wasweta walibaki huko Vihiga hadi leo, na unaweza kuwatambua hata kwa mwiko wao wa kutokugusa nyani au kumwua. Wengine waliendelea hadi Kisii na kuishi baina ya Wajaluo na Wakisii ambapo wachache wao walibaki. Waliobaki katika eneo hili walimezwa kabisa na Wajaluo na kwa sasa wao ndio mlango wa Wajaluo unaojulikana kama "Jowasweta" au "Jogamba" katika wilaya ndogo ya Oyugis. Hata hivyo wengine walilinda lugha pamoja na desturi zao za Kiluhya na walirejelewa kama "Maragol" na Waluo huku Wakisii wakiwaita "Abaragori". Baadaye katika mwaka wa 1961 wakati mpaka wa "Luo/Kisii" ulipokuwa ukibuniwa baada ya Wilaya ya Nyanza Kusini kugawanywa," Maragol (Wasweta) wote waliokuwa upande wa Ujaluo walisukumwa na kuwekwa upande wa Wakisii. Leo wanapatikana kwenye maeneo ya Gesieka, Mosocho na Kodera, na wao huongea lugha ya Oluluhya na Ekegusii. Na Wasweta waliendelea na safari hadi Suna na Uriri, sehemu ya Migori. Na pale Suna, Wasweta wachache waliobaki walimezwa na Wajaluo wa Suba-Girango. Wao haswa ndio wamejenga ukoo wa "Wasweta" katika jamii ya Wasuba. Wale waliobaki sehemu ya Uriri walitunza lugha na tamaduni zao. Baada ya Kenya kupata uhuru, Wamaragoli wengine wachache walitoka Vihiga na kujiunga na Wasweta waliobaki sehemu za Uriri na Gesieka. Wasweta wengine waliendelea hadi sehemu ya Bwiregi ("Iregi"), nchi ya Wakuria. Pia wachache sana walibaki pale. Hatimaye walimezwa na Wakuria ambapo kwa sasa wanajulikana kama ukoo wa Wasweta/"Abasweta" katika kabila la Wakuria.
Na Wasweta wengine waliendelea hadi nchini Tanzania ambapo kwa sasa wametapakaa katika maeneo ya Mara na Mwanza. Hawa ndio Waluhya (Maragori) ambao husemekana kwamba wako nchini Tanzania. Hata hivyo, koo walizojenga kwenye makabila ya Wasuba-Girango na Wakuria hufanya wengine kudhani kwamba kabila la Wasweta huko eneo la Mara ni Wasuba, hasa "Wasuba-Simbiti".

neg:
Uganda
Kusini liliingiliwa hasa na wakulima Wabantu. Kaskazini iliona kufika kwa Waniloti kwa mfano Waluo na baadaye Karimojong.

neg:
Kisila
Kisila ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Vietnam na Laos inayozungumzwa na Wasila. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kisila imehesabiwa kuwa watu 1770 nchini Uchina. Pia kuna wasemaji 710 nchini Vietnam (2009). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisila iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Mkoa wa Mara
• Wajaluo (hasa kutokana na kuona kwani, tokea ujio wa Waniloti Mkoani Mara, watu hawa ni majirani),

neg:
Kikinnauri
Kikinnauri ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wakinnauri. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikinnauri imehesabiwa kuwa watu 65,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikinnauri iko katika kundi la Kibodish.

neg:
Kitahiti
Kitahiti ni lugha ya Kiaustronesia inayozungumzwa na Watahiti nchini Polinesia ya Kifaransa amapo ni lugha ya taifa. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kitahiti imehesabiwa kuwa watu 63,000 nchini Polinesia ya Kifaransa na wasemaji 5260 katika nchi nyingine. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitahiti iko katika kundi la Kioseaniki.

neg:
Waniloti
Siku hizi walio wengi wanafuata Ukristo, wakizidi kuacha Dini asilia za Kiafrika.

neg:
Mkoa wa Mara
Waniloti waliochanganya damu na Wakurya ni pamoja na:

neg:
Kisilopi
Kisilopi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasilopi. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kisilopi imehesabiwa kuwa watu 180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisilopi iko katika kundi la Kihanseman.

neg:
Watiriko
Kabila hilo lina asili ya mchanganyiko wa kabila la Wahehe na kabila la Wagogo. Maneno yao ni mchanganyiko wa maneno ya makabila hayo mawili, isipokuwa mila na desturi zao zimeelemea sana kwa Wagogo, mfano: wanatahiri watoto wa kiume na wa kike, michezo yao ya kiutamaduni na nyimbo zao ni za Kigogo.

neg:
Wakelti
Jina linatokana na taarifa za Wagiriki wa Kale, waliowaita Κέλτοι "Keltoi" au Γαλάται "Galatai", na za Waroma wa Kale waliowaita "Celti". Wenyewe hawakuacha maandishi, kwa hiyo haijulikani kama walikuwa na jina la kujiita kwa jumla.

neg:
Wasamburu
Samburu ni kabila la jamii ya Waniloti ambao kwa sasa wanapatikana kaskazini mwa Kenya na ambao wanauhusiana na Wamaasai lakini ni tofauti. Wasamburu ni wafugaji wa kuhamahama ambao hufuga mifugo hasa ng'ombe, lakini pia kondoo, mbuzi na ngamia.

neg:
Kiadi-Galo
Kiadi ya Galo (au Kigallong) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wagalo. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiadi ya Galo imehesabiwa kuwa watu 62,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiadi ya Galo iko katika kundi la Kitani.

neg:
Watubu
Tapo la toba liliwahusu walei, ambao baadhi yao wakawa baadaye watawa na hata makleri, tunavyoona kati ya Wahumiliati waliostawi mwishoni mwa karne XII. Wakati huo walei walihesabiwa kama ngazi ya chini (ya tatu) baada ya makleri na watawa. Uenezi wa Watubu ukasababisha wapewe na sheria hadhi ya pekee, kwa kuwahesabu kama kundi maalumu kati ya walei na watawa, na kuwapa haki na fadhili kadhaa za watawa. Watubu walikuwa walei, lakini wa pekee kutokana na azimio lao (propositum) lililowadai zaidi katika mengi. Kwanza walikuwa wanashika usafi kamili, lakini kuanzia karne ya XII baadhi yao wenye ndoa waliahidi tu kujinyima ndoa ya pili (wakifiwa) na hata tendo la ndoa siku za kufunga chakula na za kupokea sakramenti.

neg:
Waniloti
Waniloti ni watu wenye asili ya bonde la mto Nile ambao wanatumia lugha za Kiniloti, kama vile Wajaluo, Wasara, Wamasai, Wakalenjin, Wadinka, Wanuer, Washilluk, Waateker n.k.

neg:
Wakalvini
Vilevile ni wamisionari kutoka Uswisi na Uskoti walioanzisha mapema makanisa ya Kipresbiteri Malawi, Kenya na Afrika Magharibi.

neg:
Illuminati
Illuminati (kwa Kilatini: "wale walioangazwa") ilikuwa jamii ya siri. Adamu Weishaupt, mwanafalsafa na mwanasheria, alianzisha jamii mwaka wa 1776. Mwaka wa 1785 ilikuwa imekatuliwa huko Bavaria.

neg:
Waturkana
Waturkana ni watu wa jamii ya Waniloti wa Kenya, idadi yao ikiwa karibu 340,000. Ni wakazi wa Kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya, eneo kame na kavu linalopakana na Ziwa Turkana upande wa mashariki.

neg:
Kituamotu
Kituamotu (au Kipa'umotu) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Polinesia ya Kifaransa inayozungumzwa na Watuamotu, hasa kwenye visiwa vya Tuamotu na Tahiti. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kituamotu imehesabiwa kuwa watu 4000 katika kisiwa cha Tuamotu na wasemaji 2000 katika kisiwa cha Tahiti. Watuamotu wengi wanatumia lugha ya Kitahiti badala ya lugha yao ya asili, yaani lugha ya Kituamotu iko hatarini mwa kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kituamotu iko katika kundi la Kioseaniki.

neg:
Shirika la Yesu
Wanashirika wanaitwa Wajesuiti na ni maarufu pia kwa elimu yao ya juu katika fani mbalimbali, za kidunia na za kidini.

neg:
Kinaluo
Kinaluo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinaluo imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaluo iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Wilaya ya Makete
Wenyeji wa Makete ni Wakinga wanaotumia lugha iitwayo Kikinga.

neg:
Sherehe ya Utamaduni ya Wamaragoli
Sherehe ya Utamaduni ya Wamaragoli ambayo hufanyikia mjini Mbale kila tarehe 26 Desemba, ni sherehe ya kutambua sio tu utamaduni na turati za Wamaragol, ila jamii yote ya Waluhya walio na makao katika Wilaya ya Vihiga. Jamii hii ya waluhya inajumuisha Wamaragoli, banyore, tiriki na majirani zao ambao ni waidakho na wakisa.

neg:
Kiluo (lugha ya Tanzania)
Kiluo (au "Kijaluo") ni lugha mojawapo ya Kiniloti inayozungumzwa na Waluo nchini Kenya na pia Tanzania. Jumla ya wasemaji ni zaidi ya milioni 4.4. Hivyo inaongoza kati ya lugha za Kinilo-Sahara.Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:

neg:
Yohane Leonardi
Yohane (kwa Kiitalia Giovanni) Leonardi (Diecimo, 1541 – Roma, 9 Oktoba 1609) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mwanzilishi wa shirika la Wakleri wa kanuni wa Mama wa Mungu mjini Lucca (Toscana, Italia).

neg:
Historia ya Uganda
Katika karne za kwanza BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi. Kutoka kaskazini walifika Waniloti kwa mfano Waluo na baadaye Karimojong.

neg:
Waniloti
Wanajulikana kwa urefu na weusi wao.

neg:
Waluo
Waluo (pia Wajaluo) ni kabila hasa la Sudan Kusini. Wako pia Kenya, Uganda na mashariki mwa Tanzania katika Mikoa ya Mara na Mwanza. Lugha yao ni Kiluo. Wenyewe hujiita Jaluo na lugha yao Dhulou.

neg:
Tanzania
2. Nje ya hao, kuna Waniloti, kwa mfano Wamasai na Wajaluo ambao wengi wao zaidi wanaishi Kenya.

neg:
Kikaduo
Kikaduo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina na Laos inayozungumzwa na Wakaduo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikaduo nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu 180,000. Pia kuna wasemaji 5000 nchini Laos (1981). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaduo iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Walutheri
Kumbe hali hiyo inadumu mpaka leo katika nchi za Skandinavia (Sweden, Norway, Denmark n.k.) ambapo wafalme waliamua kugeuza Kanisa zima la nchi zao kuwa la Kiinjili-Kilutheri. Ila Sweden Walutheri waliendelea na cheo cha uaskofu na desturi nyingi za Kanisa la kale, wakifanana zaidi na Waanglikana wa Uingereza.

neg:
Kilakkia
Kilakkia (au Kilakkja) ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina na Laos inayozungumzwa na Walakkia. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilakkia imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilakkia iko katika kundi lake lenyewe la Kilakkja.

neg:
Kilogooli
Kilogooli (au Lulogooli) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Walogooli. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kilogooli imehesabiwa kuwa watu 618,000. Pia kuna wasemaji 300 nchini Tanzania (2005) lakini hao wameanza kubadilisha lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilogooli iko katika kundi la E40.

neg:
Kisabaot
Kisabaot ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Wasabaot. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kisabaot imehesabiwa kuwa watu 241,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisabaot iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Kinandi
Kinandi ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Wanandi, kabila moja la Wakalenjin. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinandi imehesabiwa kuwa watu 949,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinandi iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Waturkana
Kusini kwao wanaishi Wapokot (Wapökoot), Warendille na Wasamburu. Lugha ya Waturkana, lugha yenye asili ya Kiniloti cha Mashariki, hujulikana kama Kiturkana; jina lao kwa lugha hii ni "Ng'aturk(w)ana."

neg:
Camaldoli
Ndiyo asili ya tawi la Wakamaldoli wa wamonaki Wabenedikto.

neg:
Kidolpo
Kidolpo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wadolpo. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kidolpo imehesabiwa kuwa watu 1670. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidolpo iko katika kundi la Kibodish.

neg:
Linah Kilimo
Katika uchaguzi mkuu wa mwaka wa 2002 alichaguliwa kuwakilisha eneo bunge la Marakwet Mashariki kwa tiketi ya NARC. Wapinzani wake wa kisiasa walikuwa wamepinga kukimbilia kwake kwa kiti cha ubunge kwani msingi wao ulikuwa kwamba Linah hakuwa amepashwa tohara na hivyo basi hakuwa katika hali mwafaka ya kukimbilia ofisi ya umma.
Hata hivyo amefanya kazi kwa ufanisi pamoja na mashirika ya Kiserikali na yasiyo ya Kiserikali (NGO) huku lengo lao kuu likiwa kutokomeza ukeketaji. Pia amefanya kazi kwa ufanisi katika kuleta amani ya kudumu kati ya jamii ya Wapokot na jamii ya Wamarakwet. Jamii ya Wamarakwet na hasa wale wanaotoka katika eneo bunge ya Marakwet Mashariki walikuwa wamevamiwa na kuteswa vibaya sana na mashujaa wa Kipokot ambao walikuwa wezi wa kimabavu na ambao Serikali ya KANU ilikuwa imeshindwa kuwasimamisha licha ya kuwepo kwa Jeshi, Polisi na kijeshi cha polisi katika eneo hilo. Amani hii ilipatikana tu baada ya Serikali ya NARC kuchaguliwa mnamo Desemba mwaka wa 2002. Kama matokeo jamii hizi mbili sasa zinaishi kwa amani na utulivu.
Lina Kilimo pia amefanikiwa katika kuendeleza eneo bunge la Marakwet Mashariki, kwa kutoa ufadhili kwa shule za mitaa kwa njia ya vitabu, walimu zaidi, mipango ya chakula na hata nguo. Jebii amefanya kazi pamoja na Serikali kuboresha barabara ya kuingia katika eneo bunge hilo kupitia ujenzi wa barabara ya hali ya hewa zote ("all-weather road" kwa lugha ya kimombo) huku nia na lengo kuu likiwa kuweka lami katika barabara hiyo kwa muda usiyokuwa mrefu.
Kilimo Linah ameolewa kwa mhandisi anayehudumu katika Serikali na walijaliwa kuwa na wana watano.

neg:
Kipokoot
Kipokoot ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya na Uganda inayozungumzwa na Wapokoot. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kipokoot nchini Kenya imehesabiwa kuwa watu 264,000. Pia kuna wasemaji 70,400 nchini Uganda kufuatana na sensa ya 2002. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipokoot iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Kilhomi
Kilhomi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi, Uchina na Nepal inayozungumzwa na Walhomi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilhomi nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 1320. Pia kuna wasemaji 810 nchini Nepal (2011) na wasemaji 1000 nchini Uchina. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilhomi iko katika kundi la Kibodish.

neg:
Kinaga ya Lotha
Kinaga ya Lotha ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Lotha imehesabiwa kuwa watu 170,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Lotha iko katika kundi la Kisal.

neg:
Wazeloti
Walianzishwa na Yuda Mgalilaya na kukoma katika vita vya kwanza vya Kiyahudi.

neg:
Historia ya Kenya
Wakushi kutoka Afrika kaskazini waliingia eneo linaloitwa Kenya miaka ya 2000 KK.
Katika milenia ya 1, wazungumzaji wa lugha za Kinilo-Sahara na lugha za Kibantu waliingia katika eneo hili, na sasa Waniloti ni 30% ya Wakenya wote. Pwani ya Kenya ikawa makao ya jamii ya wahunzi na jamii ya wakulima wadogo wadogo, wawindaji na wavuvi ambao walikuwa mhimili wa uchumi kwa kushirika katika kulimo, uvuvi, utengenezaji chuma, na kufanya biashara na nchi za kigeni.
Kuanzia karne ya 6 au karne ya 9, Kenya ilijihusisha na shughuli za ubaharia kukuza uchumi ikaanza kutengeneza meli za kuabiria kusini hadi miji mingine yenye bandari kama Kilwa na Shanga iliyo katika pwani ya Afrika Mashariki.

neg:
Wafiadini wa Pariacoto
Wafiadini wa Pariacoto ni mapadri wawili wa utawa wa Ndugu Wadogo Wakonventuali kutoka Polandi waliouawa na magaidi wa Sendero Luminoso huko Pariacoto (Peru) tarehe 9 Agosti 1991.

neg:
Kiidu-Mishmi
Kiidu-Mishmi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Waidu-Mishmi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiidu-Mishmi imehesabiwa kuwa watu 11,000. Pia kuna wasemaji themanini nchini Uchina ambapo lugha huitwa Kiluoba ya Yidu, na wasemaji huitwa Waluoba. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiidu-Mishmi iko katika kundi la Kidigaro.

neg:
Kilopi
Kilopi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wahani. Idadi ya wasemaji wa Kilopi haijulikani. Ijapo idadi ya Wahani ambao walikuwa huongea Kilopi imehesabiwa kuwa watu 15,000, siku hizi ni wachache mno ambao wangeweza kuzungumza lugha hiyo, yaani lugha ya Kilopi imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilopi iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Kiphowa cha Labo
Kiphowa ya Labo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphowa ya Labo imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphowa ya Labo iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Hotuba ya mlimani
Ndiyo maana nawaambieni, wema wenu usipozidi ule wa Mafarisayo na walimu wa Sheria, hamtaingia kamwe katika Ufalme wa mbinguni.

neg:
Waklara
Urekebisho wa Ndugu Wadogo [[Wakapuchini]] ulisababisha mapema tawi jipya la Waklara linalodumu hadi leo. Mwanzilishi ni [[Maria Lorenza Llonc]] (+1542) mjane Mhispania aliyeishi [[Napoli]] (Italia) na kuhudumia wagonjwa pamoja na jumuia ya wanawake Wafransisko wasekulari aliyoianzisha. Wakapuchini walipohamia hospitali yake (1529), akawakabidhi uongozi wa jumuia hiyo. Kati ya 1533 na 1538 wakaongozwa na [[Gaetano wa Thiene]] aliyewaelekeza kwenye maisha ya sala tu na kuwatafutia idhini ya kuishi kimonaki kwa kufuata kanuni ya Klara (1535). Baadaye akawakabidhi tena Wakapuchini, kwa kuwa karama yao iliathiri sana monasteri hiyo na roho yake, na ndivyo alivyotaka mwanzilishi. [[Papa Paulo III]] (1534-1549) akathibitisha hayo na nia yao ya kushika kikamilifu kanuni (1538). Kwa ajili hiyo mwanzilishi aliikamilisha katiba ya Koleta kwa kutumia ile ya Wakapuchini. Sifa ya monasteri ikaenea haraka na kusababisha kabla ya 1600 zianzishwe 17 nyingine Italia ([[Karolo Boromeo]] aliunda tatu katika jimbo lake). Ila Wakapuchini wanaume wakakataa katakata kuzisimamia, isipokuwa mbili. Hata hivyo dada zao wakaendelea kuomba msaada huo kwa kuwapitia Maaskofu na wafalme, mpaka Mapapa wakalazimisha hao wanaume kuhudumia walau kiroho monasteri fulanifulani. Hata nje ya Italia wakaenea haraka: Hispania (1588), Ufaransa (1603), Ureno (1625), Mexico (1665) ambayo ikawa nchi walipoongezeka zaidi hadi leo, [[Peruu]] (1713), [[Gwatemala]] (1725), Chile (1727) n.k.

neg:
Wajita
Wajita wengi nao wana koo zao ambao hata wakienda Rwanda, Uganda, Niger, Burundi ni rahisi kutambua koo zao kulingana na miiko yao. Kama jamii zingine zozote zilizoweza tambua ndugu zao kutokana na miiko, mfano ya nyama ama vyakula vingine. Mfano: Wajita wa koo za Rusori wengi kuna samaki hawali, ila kulingana na mazingira ya siku hizi watu kutoelewa wanajikuta wakila samaki. Mila hizo pia ziko kwa Wanyoro wengi, Watoro na Wanyambo. Wajita wengine hawawezi kuua chatu na ni mwiko kabisa kama vile kwa Wahausa, Waigbo, na pia wengine wanaheshimu sana chura kama ilivyo kwa koo nyingine nchini Rwanda.

neg:
Kiilongot
Kiilongot ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Wailongot. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiilongot imehesabiwa kuwa watu 50,800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiilongot iko katika kundi la Kifilipino.

neg:
Wabukusu
Wabukusu ni kati ya koo kubwa za Waluhya (Abaluhya) katika magharibi ya Kenya na mashariki-kusini ya Uganda kwenye mitelemko ya mlima Elgon. Eneo lao katika Kenya ni hasa wilaya ya Bungoma (Mkoa wa Magharibi). Wako pia Kitale huko mkoa wa Bonde la Ufa.

neg:
Wakopti
Wakopti (au Wakhufti) ni Wakristo asili wa Misri, ambao wanafuata madhehebu ya pekee katika kundi la Makanisa ya Kiorthodoksi ya Mashariki na wanaunda kundi kubwa zaidi la wakazi wasio Waislamu katika nchi hiyo .

neg:
Lordi
Wanachama wa Lordi wanaeleweka kwa jinsi wanavyojieleza wenyewe kama jinsi wanavyovisha mavazi ya mijitu ya kutisha wakati wanapofanya maonyesho yao au hata video zao. Lordi pia hujulikana kwa jina la "The Finnish Monsters" na "The Monsters of Finland".

neg:
Mlinzi (ndege)
Walinzi ni ndege wa bahari wa familia Procellariidae. Spishi za jenasi "Macronectes" huitwa Kwazi-bahari pia. Walinzi wanafanana na albatrosi. Kwa hivyo rangi zao zinatofautiana kutoka nyeupe kabisa kupitia nyeupe na kijivu au kahawia mpaka mwili wote mweusi. Wana domo kubwa lenye ncha kwa umbo la kulabu, lakini mirija miwili ya pua iungana juu ya domo; ile ya albatrosi haiungani.

neg:
Historia ya Ghana
Thuluthi moja ya Waashanti wote walikuwa watumwa.

neg:
Jopo la washauri
Jopo la washauri katika sheria za Kanisa Katoliki lote (Kanisa la Kilatini na Makanisa Katoliki ya Mashariki vilevile) ni kundi la mapadri sita hadi kumi na wawili walioteuliwa na askofu wa jimbo kati ya wale wa halmashauri ya kichungaji ili wamsaidie kwa karibu katika masuala mbalimbali, hasa ya uchumi.

neg:
Ghana
Thuluthi moja ya Waashanti wote walikuwa watumwa.

neg:
Wampoto
Wampoto ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Ruvuma, Wilaya ya Mbinga. Wanahusiana na majirani wao Wamatengo na Wanyasa.

neg:
Kiralte
Kiralte ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Waralte. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiralte imehesabiwa kuwa watu 900; hata hivyo, kuna Waralte 34,000 lakini wengi wameacha kutumia lugha yao ya asili, maana yake lugha ya Kiralte imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiralte iko katika kundi la Kisal.

neg:
Calvin
Katika utawala alikataa cheo cha uaskofu akaona kanisa liongozwe na wazee wa kuchaguliwa. Kutokana na neno wazee katika lugha ya Agano Jipya (Kigiriki) "presbyuteroi", kanisa lake linaitwa pia la "Wapresbiteri". Wafuasi wake huitwa pia "Wareformati" (to reform = kutengeneza upya). Maana yake walikataa desturi zote wasizoziona katika Biblia, wakati Luther alizikubali zile alizoziona hazipingi Biblia.

neg:
Kinyore
Kinyore (au Olunyole) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wanyore, kabila moja la Waluyia. Ni lugha tofauti na Kinyole nchini Uganda. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinyore imehesabiwa kuwa watu 311,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyore iko katika kundi la E30.

neg:
Walongo
Walongo ni kundi dogo la kabila la Wazinza. Wanakaa katika Mkoa wa Geita.

neg:
Waashuru
Waashuru (kwa Kiaramu ܣܘܪܝܝܐ) ni kabila la Kisemiti la watu wa Mesopotamia kaskazini, ambao leo kwa kiasi kikubwa wanaishi nje ya nchi yao asili (hasa katika Iraq na Syria za leo, pamoja na maeneo madogo ya Uturuki na Iran), hasa Marekani, Ulaya Magharibi na Australia.

neg:
Wamasai
Wao wanazungumza Maa, mojawapo ya familia ya lugha za Kinilo-Sahara inayohusiana na Kidinka na Kinuer. Kwa sababu ya uhamiaji, Wamasai ni wazungumzaji wa Kiniloti wa kusini zaidi. Pia wameelimika katika lugha rasmi za Kenya na Tanzania: Kiswahili na Kiingereza.

neg:
Kilashi
Kilashi (au Kilacid) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uchina inayozungumzwa na Wajingpo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kilashi nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 30,000. Pia kuna wasemaji 1800 nchini Uchina (1997). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilashi iko katika kundi la Kiburmiki.

neg:
Kilopit
Kilopit ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan Kusini inayozungumzwa na Walopit. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kilopit imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilopit iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Wakopti
Patriarki wao ni Papa Tawadros II, akiwa na makao makuu jijini Cairo.

neg:
Tito
Tangu mwaka 1969, Kanisa Katoliki la Kilatini linamwadhimisha pamoja na Timotheo tarehe 26 Januari, siku inayofuata ile ya Uongofu wa Mt. Paulo, mwalimu wao.

neg:
Mwanatheolojia
Si lazima awe mwalimu wa dini yake anayetambuliwa na waumini, kwa sababu kitambulisho ni kiwango chake cha elimu si imani. Hata hivyo kuna pia wanatheolojia ambao mara nyingi ni viongozi wa kiroho.

neg:
Harakati
Mara nyingi katika jamii ya watu wanaharakati hutumia muda wao mwingi katika kufuatilia mambo hayo. Kumekuwa na makundi mengi ya wanaharakati katika jamii yetu, kwa mfano kumekuwepo wanaharakati mbalimbali kama vile wanaharakati wa masuala ya uchumi, siasa, jamii na kadhalika.

neg:
Wataita
Katika lahaja, Wataita wana lahaja nyingi sana. Wataita wa Mbololo wana yao, Wataita wa Bura wana nyingine, Wusi, Mghange, Chawia, Mwanda, Kishamba. Hawa ndio wanaitwa Wadawida.

neg:
Wadatoga
Wadatooga (pia huitwa "Wataturu" au "Wamang'ati") ni kabila la watu wa Kiniloti nchini Tanzania wanaoishi hasa katika mikoa ya Manyara, Mara, Arusha na Singida.

neg:
Watemi
Kabila hili wanaheshimu na kuthamini mila na desturi zao, kwa maana hiyo, mbali na uongozi wa serikali, wanaongozwa kwa kiasi kikubwa na wakuu wa mila (Wenamiji). Wenamiji wana jukumu la kulinda na kuelekeza mila na desturi; hii ni pamoja na kulinda vyanzo vya maji. Pia wana mamlaka ya kutoa hukumu ya haki kwa wakosaji.

neg:
Kiodut
Kiodut ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waodut. Miaka ya 1980 idadi ya wasemaji wa Kiodut imehesabiwa kuwa watu 20 tu. Kwa hiyo lugha imekaribia kutoweka kabisa; tena imawezekana kwamba hata wasemaji hao wameshafariki. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiodut iko katika kundi la Cross River.

neg:
Watiriko
Kusudi wapate kukubalika katika jamii ya nchi hii mpya (ambapo ilikuwa ni himaya ya Wagogo, ijapo walikuta sehemu ile haikuwa na wakazi) iliwalazimu kuiga mila na desturi za wenyeji wa karibu na eneo lile, mfano: kutoga masikio, kutoa meno mawili ya chini, kufanya tohara kwa wanaume na watoto wa kike. Kwa njia hiyo walikubalika katika jamii ile na waliweza kuwa watawala (au "watemi").

neg:
Kiibilo
Kiibilo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waibilo. Idadi ya wasemaji wa Kiibilo imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Ki iko katika kundi la Kiedoidi.


query: Je,Tanzania ina mikoa ngapi kwa jumla?

pos:
Orodha ya mikoa ya Tanzania kwa eneo
Taarifa hii inalingana na uanzishwaji wa mikoa mipya minne mnamo Machi 2012, ambao umefikisha jumla ya idadi ya mikoa kuwa 31. Baada ya hapo ulianzishwa Mkoa wa Songwe wenye eneo la km 26,595 kutokana na mkoa wa Mbeya.

pos:
Mikoa ya Tanzania
Wakati wa ukoloni wa Kijerumani eneo la Tanzania Bara (=Tanganyika) lilikuwa pamoja na Rwanda na Burundi kama Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Mwaka 1913 eneo lote liligawiwa kwa mikoa 21 na maeneo matatu ya wawakilishi wakazi. Mikoa 19 ilikuwa chini ya wakuu wa mkoa wa kawaida yaani maafisa waraia Wajerumani (jer. "Bezirksleiter" au "Bezirkamtsmann") waliyemwakilisha gavana na mikoa miwili ilikuwa chini ya mamlaka ya kijeshi yaani afisa wa jeshi la kikoloni la schutztruppe.

pos:
Mkoa wa Mara
Mkoa wa Mara ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye postikodi namba 31000 . Umepakana na mikoa jirani ya Mwanza na Shinyanga upande wa kusini, Arusha upande wa kusini-mashariki, Kagera kwa njia ya Ziwa Nyanza (au Viktoria) na Kenya upande wa mashariki. Jina linatokana na lile la mto Mara.

pos:
Mikoa ya Tanzania
Tanzania imegawanyika katika mikoa 31.

neg:
Mikoa ya Tanzania
Tangu mwaka 1918/1919 eneo la Tanganyika lilikuwa eneo la kudhaminiwa kwa Uingereza bila maeneo ya Rwanda (Ruanda) na Burundi (Urundi). Tanganyika likigawiwa mwaka 1922 kuwa na mikoa ileile ilhali majina ya Kijerumani yalibadilishwa kuwa majina ya kienyeji kama vile :

neg:
Mkoa wa Mbeya
Mkoa wa Mbeya ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye Postikodi namba 53000, ukipakana na Zambia na Malawi, halafu na mikoa ya Rukwa, Tabora, Singida na Iringa, mbali na mkoa mpya wa Songwe uliomegwa kutoka ule wa Mbeya upande wa magharibi mwaka 2016.

neg:
Wilaya za Tanzania 4 MTWARA
=MKOA WA MTWARA=
Mtwara Region 1,270,854
Masasi District Council 247,993
Masasi Town Council 102,696
Mtwara District Council 228,003
Mtwara Municipal Council 108,299
Nanyumbu District Council 150,857
Newala District Council 205,492
Tandahimba District Council 227,514
=Wilaya ya Mtwara Vijijini KATA ZOTE ZIMESAHIHISHWA=
Mtwara District Council 228,003

neg:
Tanzania
Imepakana na Uganda na Kenya upande wa kaskazini, Bahari Hindi upande wa mashariki, Msumbiji, Malawi na Zambia upande wa kusini, Kongo, Burundi na Rwanda upande wa magharibi.

neg:
Jimbo katoliki la Tanga
Jimbo Katoliki la Tanga (kwa Kilatini "Dioecesis Tangaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania.

neg:
Kanisa la Biblia Tanzania
Kanisa la Biblia Tanzania (KLB) ni kanisa dogo la Uprotestanti lenye shirika 90 hasa kusini mwa Tanzania, katika mikoa ya Mtwara, Lindi na Ruvuma; kuna pia shirika kadhaa katika mikoa ya Dodoma, Dar es Salaam na Kilimanjaro.

neg:
Mkoa wa Magharibi (Uganda)
Mkoa wa Magharibi (kwa Kiingereza: Western Region) ni kati ya mikoa mitano ya Uganda. Kwa sasa linaundwa na wilaya 26.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Karibu thuluthi moja ya nchi inalindwa kwa namna moja au nyingine: kuna Hifadhi za Taifa 16, mbali ya Hifadhi Teule, Hifadhi za Mawindo, Mapori ya Akiba n.k.

neg:
Jimbo Katoliki la Geita
Jimbo katoliki la Geita (kwa Kilatini "Dioecesis Geitaensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

neg:
Mkoa wa Pangani
Mkoa wa Pangani (kwa Kijerumani Bezirk Pangani) ulikuwa mkoa wa kihistoria katika koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ukahesabiwa kama mkoa wa tatu kati ya mikoa 24 ya koloni hilo lililojumlisha Tanzania bara, Rwanda na Burundi za kisasa.

neg:
Orodha ya mikoa ya Tanzania kwa eneo
Taarifa kwa ajili ya mikoa ya Tanzania bara zinatolewa na Utoaji wa Takwimu 2011, Ofisi ya Taifa ya Takwimu Tanzania. Taarifa kwa ajili ya mikoa ya Tanzania visiwani, yaani, Unguja na Pemba hutolewa na Regions of Tanzania, Statoids.

neg:
Mkoa wa Kagera
Mkoa wa Kagera umepakana na Burundi, Rwanda na Uganda upande wa Magharibi na Kaskazini. Upande wa Kusini umepakana na mikoa mingine ya Tanzania ya Kigoma, Shinyanga na Geita.

neg:
Wilaya za Tanzania 4 MTWARA
Namikupa ni jina la kata ya Wilaya ya Tandahimba katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,100 waishio humo.

neg:
Mikoa ya Tanzania
Arusha, Bagamoyo, Bukoba, Daressalam, Dodoma, Iringa (si tena mkoa wa kijeshi), Kilwa, Kondoa-Irangi, Lindi, Mahenge (si tena mkoa wa kijeshi), Morogoro, Moshi, Mwanza, Pangani, Rufiji, Rungwe, Songea, Tabora, Tanga, Ufipa (badala ya Bismarckburg), Ujiji na Usambara (badala ya Wilhelmstal).

neg:
Shirika la Huduma za Maktaba Tanzania
Shirika hili la umma linafanya kazi chini ya Wizara ya Elimu Tanzania na limesambaa katika mikoa yote Tanzania isipokuwa mkoa wa Singida peke yake. Lipo pia katika wilaya 33 za Tanzania bara.

neg:
Tanzania
Nchini Tanzania kuna lugha za kikabila zaidi ya mia moja na ishirini, kwa kuwa kila kabila lina lugha yake.

neg:
Tanzania
Mashirika mawili ya reli yanayohudumia Tanzania: ni TRC (Shirika ya Reli Tanzania - Tanzania Railways Corporation) na TAZARA (Tanzania-Zambia Railways Corporation). TRC imetawala reli ya kati kuanzia Dar es Salaam hadi Kigoma halafu reli ya Tanga kati ya Tanga na Arusha. Tazara imeunganisha Dar es Salaam na kusini ya nchi hadi Zambia. Zote hazikutunzwa vizuri na usafiri unakumbwa na huduma mbaya pamoja na ajali.

neg:
Mkoa
Katika Tanzania na Kenya mkoa ni ngazi ya utawala chini ya serikali ya kitaifa hivyo ni kitengo cha ngazi ya kwanza; ndani ya mkoa kuna wilaya kama mgawanyo wa ngazi ya pili yaani ni kitengo chini ya ngazi ya kwanza ya mikoa.

neg:
Mkoa wa Manyara
Mkoa wa Manyara umetengwa na Mkoa wa Arusha mwaka 2002 kwa azimio la rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ukiwa na eneo la km² 46,359.
Babati ndiyo makao makuu ya mkoa.

neg:
Tanzania
Kuna makabila 125 hivi. Makabila yenye watu zaidi ya milioni moja ni Wasukuma, Wanyamwezi, Wachaga, Waha, Wagogo, Wahaya, Wajaluo na Wamakonde.

neg:
Wilaya za Tanzania 4 MTWARA
=Wilaya ya Tandahimba=

neg:
Mkoa wa Shinyanga
Mkoa wa Shinyanga una wilaya 5: Kahama mjini, Kahama Vijijini, Kishapu, wilaya ya Shinyanga vijijini na wilaya ya Shinyanga mjini.

neg:
Mkoa wa Lindi
Mkoa wa Lindi ni kati ya mikoa 31 iliyopo nchini Tanzania yenye postikodi namba 65000

neg:
Zimbabwe
Zimbabwe imegawiwa katika mikoa 8 na miji miwili ikiwa na hadhi ya Mikoa. Imegawiwa zaidi katika wilaya 59 na manispaa 1,200.

neg:
Jimbo Katoliki la Bunda
Jimbo Katoliki la Bunda (kwa Kilatini "Dioecesis Bundanus") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

neg:
Catalonia
Catalonia ina ya mikoa minne: Barcelona, Girona, Lleida, na Tarragona.

neg:
Mkoa wa Songwe
Mkoa wa Songwe ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania yenye postikodi namba 54000 ukiwa umemegwa kutoka ule wa Mbeya mwaka 2016.

neg:
Mkoa wa Dar es Salaam
Kuna wilaya tano: Kinondoni (wakazi 1,775,049), Ilala (wakazi 1,220,611) na Temeke (wakazi 1,368,881) ambazo zimeongezewa Kigamboni na Ubungo. Kila moja inaangaliwa kama mji. Takwimu hizi ni za mwaka 2012, kwa ujumla idadi ya wakazi ilikuwa 4,364,541.

neg:
Wilaya za Tanzania 4 MTWARA
Lukokoda ni jina la kata ya Wilaya ya Tandahimba katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,329 waishio humo.

neg:
Tanzania
Eneo lina kilometa za mraba 947,303 (nchi ya 31 duniani); maji ya ndani yanachukua asilimia 6.2.

neg:
Mkoa wa Arusha
Mkoa wa Arusha ni mmojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye postikodi namba 23000, na ni wa pili kwa utajiri nchini.

neg:
Kaunti ya Taita-Taveta
Kaunti ya Taita-Taveta ni mojawapo ya kaunti za Kenya zilizopo baada ya katiba mpya ya Jamhuri ya Kenya kupatikana mwaka 2010. Makao makuu yako Mwatate. Imepakana na Kaunti za Kwale, Kitui, Kilifi, Tana River, Kajiado na Makueni. Pia, imepakana na Jamuhuri ya Muungano wa Tanzania.

neg:
Mikoa ya Italia
Mikoa ya Italia ni vitengo vikuu vya utawala chini ya ngazi ya taifa nchini. Eneo lote la Italia limegawiwa katika mikoa 20. Kila mkoa huwa na kiwango cha madaraka cha kujiamulia, lakini mikoa 5 huwa na madaraka ya kujitawala. Madaraka hayo na kuwepo kwa kila mkoa yameandikwa katika katiba ya nchi.

neg:
Mkoa wa Rufiji (DOA)
Mkoa wa Rufiji ulikuwa mkoa mmoja kati ya mikoa 21 ya koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA, Deutsch Ostafrika) iliyokuwa mtangulizi wa nchi za Tanzania, Rwanda na Burundi wa leo.

neg:
Mkoa wa Mwanza
Mkoa wa Mwanza ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye postikodi namba 33000. Umepakana na Geita upande wa magharibi, Shinyanga na Simiu upande wa kusini na Mara upande wa mashariki. Ziwa la Viktoria Nyanza liko kaskazini.

neg:
Mkoa wa Tabora
Tabora ni jina la mji, wilaya na mkoa wa Tanzania ya kati. Mkoa wa Tabora ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye postikodi namba 45000 . Makao makuu yako Tabora Mjini.

neg:
Mikoa ya Tanzania
Majimbo haya 10 yalirithiwa na nchi huru ya Tanganyika.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Nchi iko katika eneo la Maziwa makubwa ya Afrika, hivyo maziwa yanafunika km 61,500, yaani 6% za eneo lote la nchi.

neg:
Wilaya za Tanzania 4
Bopwe * Chwale * Fundo * Gando * Jadida * Junguni * Kambini * Kangagani * Kinyikani * Kipangani * Kisiwani * Kiungoni * Kiuyu Kigongoni * Kiuyu Minungwini * Kizimbani * Kojani * Limbani * Maziwani * Mchanga Mdogo * Mjini Ole * Mpambani * Mtambwe Kaskazini * Mtambwe Kusini * Mzambarauni Takao * Ole * Pandani * Pembeni * Piki * Selem * Shengejuu * Ukunjwi * Utaani

neg:
Gabon
Gabon imegawiwa katika mikoa 9 nayo ina jumla ya wilaya ("départements") 37.

neg:
Tabianchi ya Tanzania
Tanzania ni nchi iliyopo mashariki mwa bara la Afrika na imepakana na nchi zifuatazo: upande wa kaskazini imepakana na nchi za Kenya na Uganda, upande wa magharibi imepakana na nchi za Rwanda, Burundi na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, upande wa kusini kuna nchi za Zambia, Malawi na Msumbiji wakati upande wa mashariki kuna Bahari ya Hindi.

neg:
Mkoa wa Tanga
Mkoa wa Tanga ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania na uko Kaskazini Mashariki mwa nchi, ukipakana na Kenya upande wa Kaskazini, Bahari Hindi upande wa mashariki na mikoa ya Morogoro, Manyara na Kilimanjaro wenye Postikodi namba 21000. Mpaka upande wa kusini unafuata mto Mligaji kuutenganisha na mkoa wa Pwani.

neg:
Orodha ya mikoa ya Tanzania kwa eneo
Kwa takwimu za kisasa angalia 17 Population Distribution and Average Annual Intercensal Growth Rate by Region, Tanzania, Tanzania in Figures, tovuti ya Tanzania National Bureau of Statistics

neg:
Manispaa
Manisipaa za Tanzania ni Bukoba, Dodoma, Iringa, Kigoma, Lindi, Morogoro, Moshi, Mtwara, Musoma, Shinyanga, Singida, Songea, Sumbawanga, Tabora.

neg:
Tanganyika
Leo hii neno "Tanganyika" latumiwa wakati mwingine kutaja sehemu ya Tanzania isiyo Zanzibar, hasa na watu ambao hawapendi muundo wa serikali mbili tu (ile kuu na ile ya Zanzibar) ndani ya muungano na wanadai kuwa na serikali ya tatu, yaani ile ya Tanganyika.

neg:
Jimbo Kuu la Mwanza
Jimbo Kuu la Mwanza (kwa Kilatini "Archidioecesis Mvanzaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

neg:
Bunge la Tanzania
Majimbo yanatofautiana kwa kiasi kikubwa katika idadi ya wakazi. Wastani ya Tanzania bara ni mbunge mmoja kwa wakazi 227,461. Kuna majimbo katika mikoa ambako mbunge mmoja anawasilisha watu wengi zaidi kama vile Dar es Salaam (wakazi 546,542/mbunge 1), Mwanza (346,999) na Kagera (309,953). Kinyume chake kuna majimbo mengine ambako mbunge anawasilisha watu wachache kama vile Pwani(wakazi 133.104/mbunge), Katavi (128.513), Njombe (120.795) au Lindi (112.192).

neg:
Orodha ya mikoa ya Tanzania kwa eneo
Tanzania Bara (Tanganyika)
Tanzania Visiwani (Zanzibar)
Angalizo: Taarifa zinazopatikana ni za mikoa kumi na mbili tu. Mikoa mingine iliyobakia haina maziwa yenye maana au umuhimu au vyanzo vya maji.

neg:
Mkoa wa Singida
Mkoa wa Singida ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania: mkoa huu upo kanda ya kati, ukipakana na mikoa ya Manyara upande wa kaskazini , Dodoma mashariki, Iringa, Mbeya kusini, Tabora upande wa magharibi na Shinyanga. msimbo wa posta ni 43000

neg:
Mkoa wa Morogoro
Mkoa wa Morogoro ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye Postikodi namba 67000. Umepakana na mikoa ya Tanga, Pwani, Lindi, Ruvuma, Iringa, Dodoma na Arusha.

neg:
Mkoa wa Mtwara
Kuna wilaya 5: Mtwara Mjini (pia huitwa "Mikindani"), Mtwara Vijijini, Masasi, Nanyumbu, Newala na Tandahimba. Ndani yake kuna tarafa 21, kata 98 na vijiji 554.

neg:
Mikoa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ina mikoa ishirini na sita kadiri ya Katiba mpya ya mwaka 2005.

neg:
Mfumo wa Msimbo wa Posta Tanzania
Kanda ni hizi zifuatazo, na kila mkoa wa Tanzania ni sehemu ya kanda fulani:

neg:
Mkoa wa Dar es Salaam
Dar es Salaam ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Umepakana na Mkoa wa Pwani pande zote barani na Bahari ya Hindi upande wa mashariki.

neg:
Wilaya za Tanzania 4
Chambani | Changaweni | Chokocho | Chumbageni | Jombwe | Kangani | Kendwa | Kengeja | Kisiwa Panza | Kiwani | Kuukuu | Makombeni | Makoongwe | Mbuguani | Mbuyuni Pemba | Mgagadu | Michenzani | Minazini | Mizingani | Mjimbini | Mkanyageni | Mkungu | Mtambile | Mtangani | Muambe | Ng'ombeni | Ngwachani | Shamiani | Shidi | Stahabu | Ukutini | Uweleni | Wambaa

neg:
Jimbo Kuu la Tabora
Chini yake kuna kanda ya Kanisa yenye majimbo yafuatayo: Kahama, Kigoma, Mpanda na Sumbawanga.

neg:
Wilaya ya Ngorongoro
Wilaya ya Ngorongoro ni moja kati wilaya saba zinazounda mkoa wa Arusha nchini Tanzania yenye postikodi namba 23700. Wilaya hii inapakana na nchi ya Kenya kwa upande wa kaskazini, Wilaya ya Monduli kwa upande wa Mashariki, Wilaya ya Karatu kwa upande wa Kusini na mkoa wa Mara kwa upande wa Magharibi.

neg:
Mkoa wa Mtwara
Mkoa wa Mtwara ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko katika pembe la kusini-mashariki kabisa la nchi. Umepakana na Mkoa wa Lindi upande wa kaskazini, Bahari Hindi kwa mashariki, Msumbiji katika kusini na Mkoa wa Ruvuma upande wa magharibi. Mpaka wa kusini ni Mto Ruvuma.

neg:
Mkoa wa Iringa
Mkoa wa Iringa ni mojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye Postikodi namba 51000. Upo katikati ya nchi, kidogo upande wa kusini. Umepakana na mikoa ya jirani ya Morogoro, Njombe, Mbeya, Singida na Dodoma.

neg:
Wilaya za Tanzania 4
Donge Karange | Donge Kipange | Donge Mbiji | Donge Mchangani | Donge Mtambile | Donge Vijibweni | Fujoni | Kidanzini | Kilombero Unguja | Kinduni | Kiombamvua | Kitope Unguja | Kiwengwa | Mafufuni | Mahonda | Makoba | Mangapwani | Matetema | Mbaleni | Mgambo | Misufini | Mkadini | Mkataleni | Mnyimbi | Muwanda | Njia ya Mtoni | Pangeni | Upenja | Zingwezingwe
Wilaya ya Kati Unguja | Wilaya ya Kusini Unguja
Wilaya ya Kati Unguja

neg:
Mkoa wa Kilwa (DOA)
Mkoa wa Kilwa ilikuwa mkoa mmoja kati ya mikoa 21 ya koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA, Deutsch Ostafrika) iliyokuwa mtangulizi wa nchi za Tanzania, Rwanda na Burundi wa leo.

neg:
Mkoa wa Tanga (DOA)
Mkoa wa Tanga ilikuwa mkoa mmoja kati ya mikoa 21 ya koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA, Deutsch Ostafrika) iliyokuwa mtangulizi wa nchi za Tanzania, Rwanda na Burundi wa leo.

neg:
Wilaya
Wilaya ni mgawanyo wa kiutawala au eneo lililotengwa kwa ajili ya utawala. Mikoa ya Tanzania na Kenya imegawiwa kwa wilaya.

neg:
Wilaya za Tanzania 4
Chimba | Finya | Kifundi | Kinowe | Kinyasini | Kiuyu Mbuyuni | Konde Pemba | Majenzi | Makangale | Maziwa Ng'ombe | Mgogoni | Micheweni | Mihogoni | Mjini Wingwi | Mlindo | Msuka Magharibi | Msuka Mashariki | Mtemani | Shumba Mjini | Shumba Viamboni | Sizini | Tondooni | Tumbe Magharibi | Tumbe Mashariki | Wingwi Mapofu | Wingwi Mjananza | Wingwi Njuguni

neg:
Tanzania
Karibu thuluthi moja ya nchi inalindwa kwa namna moja au nyingine: kuna Hifadhi za Taifa 16, mbali ya Hifadhi Teule, Hifadhi za Mawindo, Mapori ya Akiba n.k.

neg:
Jamhuri ya Watu wa Zanzibar
Kwa jumla mikoa mitano ya Tanzania imo ndani ya Zanzibar ikiwa mitatu iko Unguja na miwili Pemba.

neg:
Tanzania
Ugatuzi, yaani mgawanyo wa kiutawala, unafuata Katiba ya nchi I 2.2. Tanzania imegawiwa kwa mikoa 31. Kila mkoa huwa na wilaya ndani yake. Jumla ya wilaya ni 169, ambazo kati yake 34 ni miji.

neg:
Jimbo Kuu la Songea
Jimbo Kuu la Songea (kwa Kilatini Archidioecesis Songeana) ni mojawapo kati ya majimbo makuu 7 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania, likiongoza majimbo ya kusini, yakiwemo Mbinga, Tunduru-Masasi, Mtwara, Lindi na Njombe.

neg:
Wilaya za Tanzania 4
Bandamaji | Bwereu | Chaani Kubwa | Chaani Masingini | Chutama | Fukuchani | Gamba | Kandwi | Kibeni | Kidombo | Kidoti | Kigomani | Kigunda | Kijini | Kikobweni | Kilimani Unguja | Kilindi Unguja | Kinyasini | Kisongoni | Kivunge | Matemwe | Mchenza Shauri | Mkokotoni Unguja | Mkwajuni Unguja | Moga | Mto wa Pwani | Muwange | Nungwi | Pale | Pitanazako | Potoa | Pwani Mchangani | Tazari | Tumbatu Gomani | Tumbatu Jongowe | Uvivini

neg:
Bunge la Tanzania
Tofauti ni kubwa zaidi pale Zanzibar. Kwa mfano Wilaya ya Kaskazini B katika Mkoa wa Unguja Kaskazini ina wakazi 81,675 pekee lakini inachagua wabunge 4 katika majimbo ya Bumbwini, Donge, Kiwengwa na Mahonda.

neg:
Tanzania
"(Kuhusu historia ya maeneo ya Tanzania kabla ya 1964 angalia makala za Tanganyika, Zanzibar na Afrika ya Mashariki ya Kijerumani)"
Jina "Tanzania" limeundwa kutokana na majina ya TANganyika na ZANzibar (pamoja na athira ya jina la kale la "AzanIA").

neg:
Mkoa wa Mashariki (Uganda)
Mkoa wa Mashariki (kwa Kiingereza: Eastern Region) ni kati ya mikoa mitano ya Uganda. Kwa sasa linaundwa na wilaya 32.

neg:
Wilaya za Tanzania 4
Amani | Chumbuni | Gulioni | Jang'ombe | Karakana | Kidongo Chekundu | Kikwajuni Bondeni | Kikwajuni Juu | Kilimahewa Bondeni | Kilimahewa Juu | Kilimani Zanzibar | Kiponda | Kisimamajongoo | Kisiwandui | Kwa Wazee | Kwaalimsha | Kwaalinatu | Kwahani | Kwamtipura | Magomeni Zanzibar | Makadara Zanzibar | Malindi Zanzibar | Matarumbeta | Mchangani | Meya Zanzibar | Miembeni | Migombani | Mikunguni | Mkele | Mkunazini | Mlandege | Mpendae | Muungano Zanzibar | Mwembeladu | Mwembemakumbi | Mwembeshauri | Mwembetanga | Nyerere Zanzibar | Rahaleo | Sebleni | Shangani | Shaurimoyo Zanzibar | Sogea | Urusi Zanzibar | Vikokotoni

neg:
Jiografia ya Tanzania
Jiografia ya Tanzania inahusu nchi hiyo ambayo ina historia yake kuu ni uhuru na muungano. Kabla ya kuitwa Tanzania nchi upande wa bara iliitwa Tanganyika na ilipata uhuru tarehe 9 Desemba 1961. Baada ya uhuru wa funguvisiwa la Zanzibar, ilijihusisha katika muungano wa nchi mbili ambazo ni Tanganyika na Zanzibar zilizoungana mnamo 26 Aprili 1964 kuunda TanZanIa.

neg:
Jimbo Katoliki la Kayanga
Jimbo Katoliki la Kayanga (kwa Kilatini "Dioecesis Kayangana") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

neg:
Jimbo Katoliki la Kahama
Jimbo katoliki la Kahama (kwa Kilatini Dioecesis Kahamaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

neg:
Wilaya za Tanzania 4 MTWARA
=Wilaya ya Masasi Mjini=

neg:
Mikoa ya Tanzania
Tarehe 26 mwezi wa Aprili mwaka 1964 Tanganyika na Zanzibar zikaungana. Tanzania sasa ilikuwa na majimbo 12. Majimbo haya yalibadilishwa mnamo 1966 kuwa mikoa 20.

neg:
Wilaya ya Hanang
Wilaya ya Hanang ni wilaya moja ya Mkoa wa Manyara Tanznia yenye postikodi namba 27300
. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Hanang ilihesabiwa kuwa 275,990 waishio humo.
Hanang imepakana na wilaya za Mbulu na Babati upande wa kaskazini halafu mikoa ya Dodoma upande wa kusini mashariki na Singida kwa kusini-magharibi.

neg:
Wilaya za Tanzania
Mikoa ya Tanzania imegawanyika katika wilaya zinazoongozwa na halmashauri. Wilaya hizo zimeorodheshwa hapo chini kimkoa:
Wilaya nyingine mkoani

neg:
Namba za simu Tanzania
Kwa mawasiliano ndani ya Tanzania namba za kieneo hutanguliwa na "0". Kufikia simu kutoka nje ya nchi kuna namba ya kimataifa 00255 (sawa na +255) inayofuatiliwa na namba ya kieneo bila 0 na namba ya simu.
Namba hizi huanza kwa 6 au 7 na kuwa na tarakimu 9 (bila sifuri).
Tanzania, Kenya na Uganda zilirithi mtandao wa simu wa pamoja kutoka enzi za ukoloni. Kwa hiyo mawasiliano kati ya Dar es Salaam na Nairobi au Kampala hazikuwa simu za kimataifa. Kulikuwa na mfumo na namba za kieneo kwa Afrika ya Mashariki yote iliyotawaliwa na huduma ya posta ya pamoja. Mtandao huu wa pamoja uliendelea hata baada ya kuporomoka kwa Jumuiya ya Afrika Mashariki lakini baadaye shirika za posta zilianza na mipango ya pekee katika kila nchi. Tanzania ilitoka katika mfumo wa pamoja mwaka 1999. Lakini hadi sasa si lazima kutumia namba ya kimataifa inatosha kutumia namba za pekee za kikanda: kupiga simu Kenya ni 005 badala ya 00254, kupiga simu Uganda ni 006 badala ya 00256. Tanzania inafikiwa kwa 007 si lazima kutumia 00255.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Pia ina mito mingi ambayo inaelekeza maji yake katika Bahari ya Hindi mashariki mwa nchi, lakini mingine inachangia Mto Zambezi kupitia Ziwa Nyasa, michache Bahari ya Kati kupitia Ziwa Victoria na mto Naili, mingine tena Bahari Atlantiki kupitia Ziwa Tanganyika na mingine inaishia katika mabonde kama ya Ziwa Rukwa.

neg:
Nyanda za Juu za Kusini
Nyanda za Juu Kusini ziko upande wa kusini wa Tanzania zijumuisha mikoa ya Iringa, Njombe na Mbeya.

neg:
Mkoa wa Kigoma
Mkoa wa Kigoma uko kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye postikodi namba 47000. Umepakana na Burundi na Mkoa wa Kagera upande wa Kaskazini, mikoa ya Shinyanga na Tabora upande wa mashariki na Mkoa wa Rukwa upande wa kusini. Magharibi umepakana na Ziwa Tanganyika penye mpaka na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

neg:
Mikoa ya Uturuki
Uturuki imegawanyika katika mikoa ya takriban 81, inaitwa "il" kwa Kituruki (wingi wake ni "iller", tazama alfabeti ya Kituruki kwa maelezo zaidi).

neg:
Mkoa wa Simiyu
Mkoa wa Simiyu ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania,wenye postikodi namba 39000 . Ulianzishwa rasmi Machi 2012 kwa kumega mkoa wa Shinyanga upande wa mashariki.

neg:
Wilaya za Tanzania 4 MTWARA
Nambahu ni jina la kata ya Wilaya ya Tandahimba katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,960 waishio humo.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Mji mkuu wa Tanzania ni jiji la Dodoma.

neg:
Nairobi
Nairobi yenyewe iko ndani ya Eneo la jiji la Nairobi (kwa Kiingereza: "Greater Nairobi Metropolitan region)" lililoundwa na kaunti 4 kati ya jumla ya 47 za Kenya.

neg:
Wilaya za Kenya
Nchini Kenya kulikuwa na wilaya zifuatazo 71 zilizogawiwa katika tarafa 262. Makao makuu ya kila wilaya hutajwa katika mabano. Kuundwa kwa wilaya 30 za nyongeza imetangazwa mwaka 2006 lakini kulifutwa na katiba mpya ya mwaka 2010.
Tarafa hizi ziligawiwa katika 1,088 "locations" ("mitaa") halafu "sublocations" ("vijiji").

neg:
Wilaya za Tanzania 4
1 Kaskazini-A-District 105780
2 Kaskazini-B-District 81675
227
Table-51.1: Kaskazini-‘A’-District 105780
26 Bandamaji 1616
35 Bwereu 1616
24 Chaani Kubwa 3030
22 Chaani Masingini 4562
29 Chutama 1638
12 Fukuchani 2208
20 Gamba 3401
28 Kandwi 1741
8 Kibeni 2799
34 Kidombo 3147
13 Kidoti 2973
36 Kigomani 1983
15 Kigunda 1813
18 Kijini 3369
25 Kikobweni 2757
32 Kilimani 2590
31 Kilindi 1186
27 Kinyasini 3311
30 Kisongoni 1539
4 Kivunge 4199
17 Matemwe 5014
23 Mchenza Shauri 917
1 Mkokotoni 2803
7 Mkwajuni 3509
21 Moga 2089
2 Mto wa Pwani 1074
9 Muwange 2022
16 Nungwi 10392
3 Pale 1216
10 Pitanazako 4027
11 Potoa 2326
19 Pwani Mchangani 3441
14 Tazari 3084
5 Tumbatu Gomani 4990
6 Tumbatu Jongowe 3262
33 Uvivini 4136
228
Table-51.2: Kaskazini-‘B’-District 81675
14 Donge Karange 1826
16 Donge Kipange 1070
15 Donge Mbiji 2447
6 Donge Mchangani 2917
12 Donge Mtambile 2739
17 Donge Vijibweni 3760
4 Fujoni 3147
25 Kidanzini 2642
21 Kilombero 1934
13 Kinduni 2616
5 Kiombamvua 1938
9 Kitope 5582
19 Kiwengwa 3575
27 Mafufuni 3832
10 Mahonda 4322
2 Makoba 3477
3 Mangapwani 2246
24 Matetema 2600
26 Mbaleni 2811
22 Mgambo 2799
1 Misufini 7986
7 Mkadini 2449
28 Mkataleni 4869
11 Mnyimbi 1266
23 Muwanda 950
29 Njia ya Mtoni 1548
20 Pangeni 1604
18 Upenja 1978
8 Zingwezingwe 745
1 Kati-District 76346
2 Kusini-District 39242
231
Table-52.1: Kati-District 76346
14 Bambi 3028
27 Binguni 1378
29 Bungi 2518
34 Charawe 954
28 Cheju 2038
21 Chwaka 3196
1 Dunga Bweni 2808
18 Dunga Kiembeni 1938
8 Ghana 1869
20 Jendele 1939
25 Jumbi 3905
7 Kiboje Mkwajuni 1268
5 Kiboje Mwembeshauri 1467
3 Kidimni 4185
31 Kikungwi 972
9 Koani 3091
4 Machui 1462
22 Marumbi 1167
17 Mchangani 2066
10 Mgeni Haji 1204
36 Michamvi 1572
12 Mitakawani 1113
6 Miwani 2310
37 Mpapa 1746
19 Ndijani Mseweni 2951
39 Ndijani Mwembepunda 1486
33 Ng'ambwa 901
15 Pagali 720
24 Pongwe 800
40 Tindini 1160
13 Tunduni 1054
26 Tunguu 3563
2 Ubago 3936
35 Ukongoroni 896
16 Umbuji 1402
38 Unguja Ukuu Kaebona 1362
30 Unguja Ukuu Kaepwani 1563
23 Uroa 2613
32 Uzi 1801
11 Uzini 944
232
Table-52.2: Kusini-District 39242
17 Bwejuu 2050
21 Dongwe 3006
16 Jambiani Kibigija 3369
5 Jambiani Kikadini 2691
4 Kajengwa 2313
7 Kibuteni 482
2 Kijini 2634
19 Kiongoni 1106
18 Kitogani 1128
8 Kizimkazi Dimbani 1760
9 Kizimkazi Mkunguni 2617
6 Mtende 1330
14 Muungoni 1629
10 Muyuni 'A' 1028
11 Muyuni 'B' 934
12 Muyuni 'C' 811
3 Mzuri 2120
1 Nganani 2050
15 Paje 3245
13 Pete 1420
20 Tasani 1519

neg:
Mkoa wa Kati (Uganda)
Mkoa wa Kati (kwa Kiingereza: Central Region) ni kati ya mikoa mitano ya Uganda na eneo lake ni sawa na Ufalme wa Buganda. Kwa sasa unaundwa na wilaya 24.

neg:
Mfumo wa Msimbo wa Posta Tanzania
Mfumo wa Misimbo ya Posta ya Tanzania (postikodi Tanzania) umeanzishwa tangu mwaka 2012. Msimbo wa posta ni namba iliyochaguliwa kwa kila kata nchini. Kila kata ina msimbo wa tarakimu tano.

neg:
Mkoa wa Pangani (DOA)
Mkoa wa Pangani ilikuwa mkoa mmoja kati ya mikoa 21 ya koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA, Deutsch Ostafrika) iliyokuwa mtangulizi wa nchi za Tanzania, Rwanda na Burundi wa leo.

neg:
Orodha ya mikoa ya Tanzania kwa eneo
Hii ni orodha ya tawala za mikoa ya Tanzania katika mpangilio wa: *jumla ya eneo,

neg:
Mfumo wa Msimbo wa Posta Tanzania
Utaratibu huo unatunza nafasi kwa kuanzishwa kwa vitengo vipya; kanda linaweza kuongezwa mikoa hadi 10, kila mkoa wilaya hadi 10, na kata hadi 100 kila wilaya. Kuna pia nafasi kwa kanda mpya 2.

neg:
Kanisa la Moravian Tanzania
Kuna majimbo matano ya KMT ambayo ni

neg:
Tanganyika (ziwa)
Eneo lote la ziwa limegawiwa baina ya nchi jirani yaani Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Burundi na Zambia. Sehemu kubwa iko chini ya Tanzania (46%) na Kongo (40%).

neg:
Jimbo Kuu la Tabora
Jimbo Kuu la Tabora (kwa Kilatini "Archidioecesis Taboraënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 (2012) ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

neg:
Mkoa wa Bagamoyo (DOA)
Mkoa wa Bagamoyo ilikuwa mkoa mmojawapo kati ya mikoa 21 ya koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA = Deutsch Ostafrika) lililokuwa mtangulizi wa nchi za Tanzania, Rwanda na Burundi wa leo.