query: Je,Kamerun ina idadi ya watu wangapi?

pos:
Kamerun
Wakazi walikuwa 22,534,532 mwaka 2013, ambao wamegawanyika sawasawa kati ya wanaoishi mijini na wale wa vijijini.

neg:
Kimeru (Kenya)
Kimeru (au Kimîîru) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wameru. Isichanganywe na lugha ya Kimeru nchini Tanzania. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kimeru imehesabiwa kuwa watu 1,658,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimeru iko katika kundi la E50.

neg:
Kamuli
Kamuli ni jina la kata ya Wilaya ya Kyerwa katika Mkoa wa Kagera, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 20,074 waishio humo.

neg:
Kitunen
Kitunen ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Watunen. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kitunen imehesabiwa kuwa watu 35,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitunen iko katika kundi la A60.

neg:
Gabon
Umma hasa kwa ujumla yasemekana ni kama watu milioni 1.5 lakini mambo haya yamebaki bila kuwaziwa.

neg:
Kamerun
Katika karne za BK Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi walianza uenezi wao kutoka huko kwenda kutawala maeneo mengi ya Afrika ya Kati, Kusini mwa Afrika na Afrika Mashariki.

neg:
Kibassossi
Kibassossi ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabassossi. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kibassossi imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibassossi iko katika kundi la A10.

neg:
Kibebele
Kibebele ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabebele. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kibebele imehesabiwa kuwa watu 24,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibebele iko katika kundi la A70.

neg:
Kitupuri
Kitupuri ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun na Chad inayozungumzwa na Watupuri. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kitupuri nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 125,000 na nchini chad 104,00. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitupuri iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Kimbule
Kimbule ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wambule. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimbule imehesabiwa kuwa watu 100 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbule iko katika kundi la A60.

neg:
Kimerey
Kimerey ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamerey. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimerey imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimerey iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kibakole
Kibakole ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabakole. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kibakole imehesabiwa kuwa watu 300 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibakole iko katika kundi la A20.

neg:
Kimbere
Kimbere ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Gabon inayozungumzwa na Wambere. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimbere nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 60,400 na nchini Gabon 45,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbere iko katika kundi la B60.

neg:
Kiiyive
Kiiyive ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waiyive. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kiiyive nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 1000. Pia kuna wasemaji 1000 nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiiyive iko katika kundi la Kitivoidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kifang
Kifang ni lugha ya Kibantu nchini Guinea ya Ikweta, Gabon, Kamerun na Jamhuri ya Kongo inayozungumzwa na Wafang. Isichanganywe na Kifang-Wum. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kifang imehesabiwa kuwa watu 588,000 nchini Gabon, 297,000 nchini Guinea ya Ikweta na 8100 nchini Kongo. Pia kuna watu 121,000 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kifang iko katika kundi la A70.

neg:
Kibakoko
Kibakoko ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabakoko. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kibakoko imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibakoko iko katika kundi la A40.

neg:
Kimser
Kimser ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamser. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kimser imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Pia kuna wasemaji wachache nchini Chad. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimser iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kiakoose
Kiakoose ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Waakoose. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiakoose imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiakoose iko katika kundi la A10.

neg:
Kiweh
Kiweh ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waweh. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiweh imehesabiwa kuwa watu 6900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiweh iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kinugunu (Kamerun)
Kinugunu ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wanugunu. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kinugunu imehesabiwa kuwa watu 35,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinugunu iko katika kundi la A60.

neg:
Kimbedam
Kimbedam ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wambedam. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimbedam imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimbedam iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kimaslam
Kimaslam ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamaslam. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimaslam imehesabiwa kuwa watu 250 tu. Pia kuna wasemaji wachache sana nchini Chad. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaslam iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kibasaa
Kibasaa ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabasaa. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kibasaa imehesabiwa kuwa watu 230,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibasaa iko katika kundi la A40.

neg:
Kigimme
Kigimme ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wagimme. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kigimme imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigimme iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Kijimi (Kamerun)
Kijimi ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wajimi. Lugha hii ni tofauti na Kijimi cha Nigeria. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kijimi imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijimi iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kinkongho
Kinkongho ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wankongho. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinkongho imehesabiwa kuwa watu 2230. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinkongho iko katika kundi la A10.

neg:
Kimono (Kamerun)
Kimono ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamono. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimono imehesabiwa kuwa watu 300 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimono iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Kimofu-Gudur
Kimofu-Gudur ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamofu-Gudur. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kimofu-Gudur imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimofu-Gudur iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kighomala'
Kighomala' ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waghomala'. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kighomala' imehesabiwa kuwa watu 260,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kighomala' iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kizulgo-Gemzek
Kizulgo-Gemzek ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wazulgo-Gemzek. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kizulgo-Gemzek imehesabiwa kuwa watu 26,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kizulgo-Gemzek iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kibati (Kamerun)
Kibati ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabati. Mwaka wa 1975 idadi ya wasemaji wa Kibati imehesabiwa kuwa watu 800 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibati iko katika kundi la Kimbam ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kilefa
Kilefa ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Walefa. Idadi ya wasemaji wa Kilefa imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilefa iko katika kundi la A50.

neg:
Kapenguria
Wakazi walikuwa 71,477 wakati wa sensa ya mwaka 2009.

neg:
Wilaya ya Kamuli
Wilaya ya Kamuli ni wilaya moja ya Mkoa wa Mashariki, Uganda. Idadi ya wakazi wake ni takriban 831,400.

neg:
Kimedumba
Kimedumba ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamedumba. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kimedumba imehesabiwa kuwa watu 210,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimedumba iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kiduala
Kiduala ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Waduala. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kiduala imehesabiwa kuwa watu 87,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiduala iko katika kundi la A20.

neg:
Uislamu nchini Cameroon
Waislamu wapo asilimia 24 kati ya milioni 21 ya wakazi wote wa nchini Cameroon. Makadirio yanaonesha asilimia 27 wanajitambua kama wa dhehebu la Sunni, 12% Ahmadi na 3% Shia wakati kundi kubwa lililobaki halijihusishi na kundi lolote miongoni mwa hayo yaliyotajwa.

neg:
Kimbu'
Kimbu' ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wambu'. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimbu' imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimbu' iko katika kundi la Kibeboidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kimina (Kamerun)
Kimina ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamina. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimina imehesabiwa kuwa watu 11,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimina iko katika kundi la .

neg:
Kibafaw-Balong
Kibafaw-Balong ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabafaw-Balong. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kibafaw-Balong imehesabiwa kuwa watu 8400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibafaw-Balong iko katika kundi la A10.

neg:
Kidimbong
Kidimbong ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadimbong. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kidimbong imehesabiwa kuwa watu 140 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kidimbong iko katika kundi la A50.

neg:
Waamhara
Idadi ya watu wanaozungumza lugha ya Kiamhara, wanakadiriwa kufikia milioni 19.8, kiasi cha asilimia 26 ya wakazi wote wa nchi hiyo. Hii ni kwa mujibu wa sensa ya taifa ya mwaka 2007. Huongea lugha ambayo imekuwa lugha ya wafanyakazi na taasisi za serikali na za jamii, pia ya siasa na uchumi nchini humo.

neg:
Kibatanga
Kibatanga ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabatanga. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kibatanga nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibatanga iko katika kundi la A30.

neg:
Kamerun
Imepakana na Nigeria, Chadi, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Jamhuri ya Kongo, Gabon, Guinea ya Ikweta na Ghuba ya Guinea.

neg:
Kimoloko
Kimoloko ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamoloko. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kimoloko imehesabiwa kuwa watu 8500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimoloko iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kiyangben
Kiyangben ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wayangben. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiyangben imehesabiwa kuwa watu 2300. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyangben iko katika kundi la A60.

neg:
Yaunde
Yaoundé ni mji mkuu na mji mkubwa wa pili nchini Kamerun baada ya Douala. Ina wakazi milioni 1,3.

neg:
Kidama
Kidama ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadama. Idadi ya wasemaji wa Kidama imehesabiwa kuwa watu hamsini tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidama iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Turkmenistan
Nchi ina eneo la km² 488,100, karibu sawa na Kamerun.

neg:
Kitikar
Kitikar ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Watikar. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kitikar imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitikar iko katika kundi la Kibantoidi cha Kusini ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kibeba
Kibeba ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabeba. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibeba imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibeba iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kamerun ya Kiingereza
Wakazi wa mkoa wa kaskazini walipoishi Waislamu wengi walipiga kura kuwa sehemu ya Nigeria (kwa 60%) lakini wananchi wa mkoa wa kusini waliamua kujiunga na Kamerun ya Kifaransa katika Shirikisho la Jamhuri ya Kamerun .

neg:
Kikemezung
Kikemezung ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakemezung. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikemezung imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikemezung iko katika kundi la Kibeboidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kieton (Kamerun)
Kieton ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Waeton. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kieton imehesabiwa kuwa watu 52,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kieton iko katika kundi la A70.

neg:
Jamhuri ya Afrika ya Kati
Nchi ina watu 4,709,000 waliogawanyika katika makabila 80, kila moja likiwa na lugha ya pekee. Ile inayowaunganisha katika mawasiliano ni Kisango, ambacho ni lugha rasmi pamoja na Kifaransa.

neg:
Kihijuk
Kihijuk ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wahijuk. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kihijuk imehesabiwa kuwa watu 400 katika kijiji kimoja tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kihijuk iko katika kundi la A50.

neg:
Kimeta'
Kimeta' ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wameta'. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimeta' imehesabiwa kuwa watu 87,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimeta' iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kibulu (Kamerun)
Kibulu ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabulu. Isichanganywe na Kibulu cha Gabon. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibulu imehesabiwa kuwa watu 858,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibulu iko katika kundi la A70.

neg:
Kamerun (mlima)
Kamerun ni volkeno hai na mlima mkubwa nchini Kamerun wenye kimo cha m 4095 juu ya UB. Majina mengine ni Fako (jina la kilele cha juu) au Mongo ma Ndemi ("Mlima Mkubwa").

neg:
Kimbo (Kamerun)
Kimbo ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wambo. Isichanganywe na Kimbo cha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kimbo imehesabiwa kuwa watu 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbo iko katika kundi la A10.

neg:
Kibyep
Kibyep ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabyep. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kibyep imehesabiwa kuwa watu 9500. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibyep iko katika kundi la A80.

neg:
Kibeti (Kamerun)
Kibeti ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabeti. Idadi ya wasemaji wa Kibeti imehesabiwa kuwa watu milioni mbili. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibeti iko katika kundi la A70.

neg:
Kiwumboko
Kiwumboko ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wawumboko. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiwumboko imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiwumboko iko katika kundi la A20.

neg:
Kivame
Kivame ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wavame. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kivame imehesabiwa kuwa watu 8500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivame iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kife'fe'
Kife'fe' ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wafe'fe'. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kife'fe' imehesabiwa kuwa watu 124,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kife'fe' iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kinimbari
Kinimbari ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wanimbari. Idadi ya Wanimbari imehesabiwa kuwa watu 130 tu lakini hakuna aliyebaki kuweza lugha ya Kinimbari. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinimbari iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Kikoma
Kikoma ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria na Kamerun inayozungumzwa na Wakoma. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kikoma nchini Nigeria imehesabiwa kuwa watu 32,000. Pia kuna wasemaji 3000 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoma iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Kibafut
Kibafut ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabafut. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kibafut imehesabiwa kuwa watu 105,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibafut iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kamerun
Baadaye jina likabadilishwa kuwa "Jamhuri ya Muungano ya Kamerun" mwaka wa 1972, halafu tena "Jamhuri ya Kamerun" (kwa Kifaransa "République du Cameroun") mwaka wa 1984.

neg:
Kikendem
Kikendem ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakendem. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikendem imehesabiwa kuwa watu 15000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikendem iko katika kundi la Kimamfe ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kibomwali
Kibomwali ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Kamerun inayozungumzwa na Wabomwali. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibomwali nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 33,200. Pia kuna wasemaji 6080 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibomwali iko katika kundi la A80.

neg:
Kikoonzime
Kikoonzime ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakoonzime. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikoonzime imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikoonzime iko katika kundi la A80.

neg:
Kipinyin
Kipinyin ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wapinyin. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kipinyin imehesabiwa kuwa watu 24,600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipinyin iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kivute
Kivute ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wavute. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kivute nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 20,000. Pia kuna wasemaji 1000 nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivute iko katika kundi la Kimambiloidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kimfumte
Kimfumte ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamfumte. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimfumte imehesabiwa kuwa watu 24,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimfumte iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kaduna
Kaduna ni mji mkuu wa jimbo la Kaduna kaskazini-kati mwa Nigeria. Mji,huu ambao uko kwenye Mto wa Kaduna, ni kiini cha biashara kubwa na usafiri kwa maeneo ya kilimo yaliyo karibu pamoja na reli na makutano za barabara. Idadi ya wakazi wa Kaduna ni1652844. Ishara ya Kaduna ni mamba, aitwaye "Kada" katika lugha ya Kihausa .

neg:
Kimada (Kamerun)
Kimada ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamada. Isichanganywe na lugha ya Kimada inayozungumzwa nchini Nigeria. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimada imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimada iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kimom-Jango
Kimom-Jango (pia Kivere) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wamom-Jango. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimom-Jango nchini Nigeria imehesabiwa kuwa watu 104,000. Pia kuna wasemaji 6520 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimom-Jango iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Kikorop
Kikorop ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria na Kamerun inayozungumzwa na Wakorop. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikorop nchini Nigeria imehesabiwa kuwa watu 10,200 na nchini Kamerun 7440. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikorop iko katika kundi la "Cross River".

neg:
Darfur
Kukereketwa na kupinga kukereketwa kumesababisha vifo vya watu 300.000, ingawa idadi hii inapingwa na serikali ya Khartum. Zaidi ya watu milioni 2.5 wamekimbia makazi yao tangu mwanzo wa mgogoro huo. Wakimbizi wengi wamekwenda katika makambi ambapo misaada ya dharura imeunda masharti kwamba, ingawa bado ni ya msingi sana, ni bora kuliko katika vijiji, ambayo haitoi aina yoyoye ya ulinzi dhidi ya wanamgambo mbalimbali wanaoendesha shughuli zao katika kanda.

neg:
Kikenyang
Kikenyang ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakenyang. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kikenyang imehesabiwa kuwa watu 65,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikenyang iko katika kundi la Kimamfe ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Senegal
Kuna wakazi milioni 13.5 na idadi kubwa ni wa chini ya umri wa miaka 20. Wameongezeka sana, mnamo mwaka 1985 idadi ilikuwa milioni 5 tu.

neg:
Kingiemboon
Kingiemboon ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wangiemboon. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kingiemboon imehesabiwa kuwa watu 250,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingiemboon iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kiso (Kamerun)
Kiso ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Waso. Isichanganywe na Kiso cha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kiso imehesabiwa kuwa watu 9,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiso iko katika kundi la A80.

neg:
Kimokpwe
Kimokpwe ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamokpwe. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimokpwe imehesabiwa kuwa watu 32,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimokpwe iko katika kundi la A20.

neg:
Kiambele
Kiambele ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waambele. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiambele imehesabiwa kuwa watu 2600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiambele iko katika kundi la "Grassfields" ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kibum
Kibum ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabum. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibum imehesabiwa kuwa watu 21,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibum iko katika kundi la "Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Kikarang
Kikarang ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakarang. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikarang imehesabiwa kuwa watu 17,000. Pia kuna wasemaji 1000 nchini Chad. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikarang iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Kikamkam
Kikamkam (au Kimbongno) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria na Kamerun inayozungumzwa na Wakamkam. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kikamkam nchini Nigeria imehesabiwa kuwa watu 3000. Idadi ya wasemaji nchini Kamerun haijahesabiwa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikamkam iko katika kundi la Kimambiloidi.

neg:
Kipol
Kipol (pia Kipomo) ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wapol. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipol nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 38,700. Pia kuna wasemaji zaidi ya 5000 nchini Jamhuri ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipol iko katika kundi la A90.

neg:
Kimambila (Kamerun)
Kimambila ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamambila. Ni aina mojawapo ya lugha za Kimambila zisemwazo nchi mbalimbali. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kimambila kilivyozungumzwa nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimambila iko katika kundi la Kimambiloidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Makaburu
Wako takriban theluthi mbili ya Wazungu wa Afrika Kusini au milioni 1.5. Karibu wote ni Wakristo Waprotestanti hasa wa madhehebu ya Kikalvini.

neg:
Sudan
Kadirio ni kwamba wakazi ni milioni 40 mwaka 2015.

neg:
Kimpongmpong
Kimpongmpong ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wampongmpong. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kimpongmpong imehesabiwa kuwa watu 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimpongmpong iko katika kundi la A80.

neg:
Kiewondo
Kiewondo ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Waewondo. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kiewondo imehesabiwa kuwa watu 578,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiewondo iko katika kundi la A70.

neg:
Karaman
Karaman (zamani uliitwa Larende) ni mji wa kusini ya kati huko nchini Uturuki. Mji upo kaskazini mwa Milima ya Taurus, takriban kilomita 100 kutoka mjini kusini mwa Konya. Huu ni mji mkuu wa Mkoa wa Karaman. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, idadai ya wakazi wanaoishi hapa ilifikia kiwango cha 152,450 ambao wengine 105,834 wanaishi mjini kwa Karaman. Wanaokalia katika eneo la kilomita za mraba zipatazo 3,686.

neg:
Kibebil
Kibebil ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabebil. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kibebil imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibebil iko katika kundi la A70.

neg:
Kinomaande
Kinomaande ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wanomaande. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kinomaande imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinomaande iko katika kundi la A40.

neg:
Kimengisa
Kimengisa ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamengisa. Mwaka wa 1979 idadi ya wasemaji wa Kimengisa imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimengisa iko katika kundi la A70.

neg:
Kilumun
Kilumun ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Walumun. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kilumun imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilumun iko katika kundi la Kikordofani.


query: Je kibunga ni nini?

pos:
Kimbunga
"Kwa lugha ya Kimbunga tazama Kimbunga (lugha)"
Kimbunga ni dhoruba kali inayoanza juu ya bahari katika maeneo ya tropiki yenye upepo mwenye kasi ya zaidi ya km/saa 117. Kimbunga ni dhoruba aina ya tufani.

neg:
Kitumbua
Chakula hicho kinatengenezwa kwa kukaanga unga wa mchele.

neg:
Kifaranga
Kifaranga (wingi: vifaranga) ni kitoto cha kuku.

neg:
Kiumbehai
Kiumbehai ni kitu kilicho hai kama vile binadamu, mnyama, mmea au bakteria.

neg:
Kifuu
Kifuu ni umbo la nje la nazi. Pale unaponunua au kutungua nazi huwa na eneo gumu la nje pia, ambalo ndani huwa na nazi yenyewe na maji yake. Pale unapovunja na kukuna ya ndani, kile kinachobakia huitwa kifuu cha nazi ambacho ndio fuvu la nazi.

neg:
Kifimbo (samaki)
Vifimbo, chache, minyimbi, manyimbi, manyimbwi, mkizi waume au panya ni samaki wa baharini katika jenasi "Albula" ya familia Albulidae.

neg:
Kigoda
Kimoja ni kigoda. Vingi huitwa vigoda.

neg:
Kikucha
Vikucha au vibubutu ni ndege wadogo ambao zamani waliainishwa katika Sylviidae, familia ya kucha wengine. Sasa wataalamu wanakubaliana kwamba labda ndege hawa ni kundi lao lenyewe pamoja na kolojojo na spishi nyingine za kucha wa Afrika. Kwa sasa hakuna uhakika kama ndege hawa wote waunda familia yao au wamo katika familia mbalimbali. Wanafanana na shoro, kuchanyika na kuchamsitu ambao zamani waliainishwa pia katika familia Sylviidae. Vikucha ni wadogo zaidi na wana mkia mfupi sana. Rangi zao ni kahawia na nyekundu, kijani au njano. Hula wadudu ambao huwatafuta ardhini au kwa mashina na matawi ya miti. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikapu kwa manyasi, tandabui na nyuzinyuzi za mimea chini ya tawi la chini la mti. Jike huyataga mayai 1-3.

neg:
Kiwiliwili
Kiwiliwili ("kilatini truncus „gogo“") ni sehemu kuu ya mwili bila kichwa, shingo, miguu na mikono na mkia.

neg:
Kichwa
Kichwa ni sehemu iliyo tofauti na kiwiliwili. Maumbile ya kichwa yametokea kwa njia ya mageuko ya uhai. Katika mchakato huu milango ya fahamu, mdomo na kitovu cha neva zilianza kukaa pamoja kwenye sehemu ya mbele ya viumbe. Kwa vertebrata mkusanyo huu umepata kinga cha mifupa ya fuvu kinachviringisha mkusanyiko wa neva ulioendelea kuwa ubongo.

neg:
Uyoga
Uyoga si fungi yenyewe bali kitu kama tunda lake. Unajengwa na nyuzi nyingi za kungunyanzi na kuwa mahali pa kukuza vibufu ambavyo ni kama mbegu ya fungi.

neg:
Wimbi
Wimbi kwa lugha ya kawaida ni mwendo unaonekana kwenye uso wa maji tukitembea ufukoni mwa bahari. Kwa lugha ya fizikia wimbi halihusu maji pekee bali ni jambo linaloweza kutokea katika kila kitu.

neg:
Mbugani (maana)
Mbuga ni jina la eneo ambako kuna mazingira ya uoto wa manyasi au eneo lililopo karibu na mbuga kwa maana ya hifadhi ya wanyama au mazingira asilia kama mbuga wa wanyama.

neg:
Kitovu
Kitovu (kwa Kilatini: ) ni kovu lililopo katikati ya fumbatio baada ya uzi wa mshipa unaounganisha mimba na mama tumboni kukatwa na kukauka.

neg:
Kibuang ya Mangga
Kibuang ya Mangga ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabuang. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibuang ya Mangga imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibuang ya Mangga iko katika kundi la Kioseaniki.

neg:
Mkunga-ute
Mikunga-ute ni wanyama wa baharini wa oda Myxiniformes katika ngeli Myxini wanaofanana na mikunga wa kawaida lakini ni wanyama tofauti sana. Wao ni ukoo wa kale wa samaki bila mataya. Ndio wanyama pekee wanaojulikana walio na fuvu lakini wasio na uti wa mgongo, ingawa wana vetebra zilizonywea. Pamoja na mikunga wafyonzaji (ngeli Hyperoartia) wanaunda ngeli ya juu Cyclostomata (maana: wenye kinywa cha mviringo).

neg:
Hema
Hema ni kibanda chepesi kinachofanywa na kiunzi cha ndani na ganda la nje la kitambaa, plastiki au ngozi. Kazi yake ni kukinga dhidi ya jua, mvua, baridi au athira nyingine za hali ya hewa. Hema ni rahisi kufumuliwa na kupelekwa mahali pengine kwa matumizi mapya.

neg:
Mpunga
Mpunga ni chanzo cha chakula kwa watu wengi duniani. Punje (mbegu) zake ni nafaka na huitwa mchele. Mchele uliopikwa ni wali.

neg:
Bawa
Mabawa ni viungo vya kuruka angani.

neg:
Kinyunga (chakula)
Kinyunga au kinyunya ni mchanganyiko wa unga wa nafaka na kiowevu hasa maji unaotarajiwa kuokwa kwenye joto.

neg:
Kibangi
Kibangi ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabangi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibangi nchini Jamhuri ya Kongo imehesabiwa kuwa watu 60,400. Pia kuna wasemaji 50,900 nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na wasemaji 7440 nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibangi iko katika kundi la C40.

neg:
Kiko (kifaa)
Kiko (pia: toza au mtemba) ni chombo kinachomwezesha mtu kuvuta moshi wa tumbaku, bangi au bidhaa nyingine za uraibu zinazovutwa kama sigara. Kiko huwa na digali au mrija uliounganika na kijibakuli.

neg:
Kivumbu
Kivumbu ni lugha ya Kibantu nchini Gabon inayozungumzwa na Wavumbu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kivumbu imehesabiwa kuwa watu 2460. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kivumbu iko katika kundi la B40.

neg:
Fundumaji
Fundumaji, fudumaji, bwanga, talali au vumba ni aina ya tunda linalotokana na mti mrefu unaoitwa mfundumaji k.m. ("Vitex mombassae").

neg:
Kimbugu
Kimbugu (pia huitwa "Kima'a" au "Kibwayo" na wengine) ni lugha mahuluti ya Kibantu na ya Kikushi nchini Tanzania inayozungumzwa na Wambugu.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:

neg:
Tungo
Tungo ni neno au nomino inayotokana na kitenzi "tunga". Kutunga ni kuweka/kushikamanisha vitu pamoja kwa kutumia kitu kama kamba au uzi kwa kupitishia ndani yake. Kwa mfano, unaweza kutunga vitu kama samaki, shanga, simbi na kadhalika.

neg:
Mpunga
Mpunga ni aina ya mimea katika familia ya manyasi (Poaceae). Spishi kadhaa zinapandwa katika sehemu mbalimbali za dunia, lakini mpunga wa kiasia ni ile ya kawaida.

neg:
Uoto asilia
Msitu ni mkusanyiko wa miti mirefu na mikubwa ambayo huota sehemu kubwa kwa kukaribiana na vichaka ambavyo ni miti midogomidogo na mifupi iliyokusanyika kwa pamoja sana na mbuga ni uoto wa kisavana ambao ni kama nyasi.

neg:
Kiunguja
Kiunguja ("lugha ya Unguja") ni lahaja ya Kiswahili iliyo lugha ya kawaida kwenye kisiwa cha Unguja, Tanzania. Lahaja hii ilitumiwa wakati wa ukoloni na Kamati ya kimaeneo ya lugha ya Kiswahili kama msingi wa kuunda Kiswahili Sanifu katika Afrika ya Mashariki.

neg:
Kiburunge
Kiburunge ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Tanzania inayozungumzwa na Waburunge. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiburunge ilihesabiwa kuwa watu 13,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi Kiburunge iko katika kundi la lugha za Kikushi.Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:

neg:
Kibofu
Kibofu ni kifuko kinachotunza mkojo kabla haujatolewa nje ya mwili wa binadamu na wanyama.

neg:
Kivuli
Kila kitu kisichopitisha nuru ndani chake kinaweza kuwa na kivuli kikianganzwa upande mmoja. Mfano wa gimba ambalo halina kivuli ni hewa au pia kioo safi dirishani.

neg:
Wanga
Wanga ni dutu ogania inayojengwa ndani ya seli za mimea.

neg:
Kivunjo
Kivunjo ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wachagga, yaani ni lugha moja katika mnyororo wa lugha za Kichagga. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kivunjo imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kivunjo iko katika kundi la E60.

neg:
Kiwanda
Kiwanda ni mahali ambapo bidhaa mbalimbali hutengenezwa, yaani penye majengo na mashine. Bidhaa hizo zinaweza kuwa ndoo, sahani, mabakuli, vijiko, masufuria, magari, kompyuta, bati, vyakula mbalimbali, nyundo, pasi, baiskeli, pikipiki na vitu mbalimbali kwa ujumla. Hivyo kuna aina mbalimbali za viwanda: vipo viwanda vya vyakula, vya magari, vya vifaa vya ujenzi, vya vyombo mbalimbali, na vya vitu vizito, vya vyuma n.k.

neg:
Bangi
Bangi (pia: bhang, bhangi kutoka Kihindi भांग, bhāṅg) ni majani ya mmea wa kike wa mbangi (Cannabis). Ndani yake mna dawa inayosababisha namna ya ulevi unaotegemea kiasi cha dawa kinachoingia mwilini. Hata hivyo ina uwezo wa hali ya juu kukabiliana na magonjwa sugu kama vile kansa, kusaidia mgonjwa mwenye maumivu makali sana na kuongeza hamu ya kula kwa mgonjwa wa Upungufu wa Kinga Mwilini (UKIMWI).
Hutumika pia kwa mapishi pamoja na maua (matumba). Hutumika aidha kama kinywaji, kama kiungo ndani ya vyakula au huvutwa.

neg:
Kibena (Tanzania)
Kamusi inatakiwa kujumuisha maneno yote yanayohitilafiana na kudokeza yanakotumika. Maana kamusi ni kihenge cha lugha. Hivyo kuita kamusi yale maneno machache ya Kibena aliyoorodhesha Dr. Joshua ni dhihaka kwa lugha hii ambayo ni tajiri mno kwa misamiati.
Kwa mfano neno kupiga tu lina maneno zaidi ya 100 yakionyesha huyo aliyepigwa amepigwa wapi na ku-suggest hali yake baada ya kupigwa. Pia huashiria hali ya mpigaji. Mfano: (tumia) "k" au "h" kutokana na eneo unalotoka: hutova(general) lakini: hupafula (kiganja), hupefula (nyuma ya kiganja), hututa, hukinya, hung'ilula; hung'alula, hutununa, huwindula, hupwinda, hupana, hulibinga, hufidula, hutadisa, hugong'ola, huniabula, hukinya, huhudugula, huniesa n.k.

neg:
Kibuyu kikubwa cha Warangi
Kibuyu kikubwa cha Warangi ni aina ya kibuyu cha kuwekea maji, pombe au mbegu ya nafaka. Kwa Kirangi huitwa "sʉa".

neg:
Kibaruga
Kibaruga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabaruga. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibaruga imehesabiwa kuwa watu 2230. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaruga iko katika kundi la Kibinanderean.

neg:
Kibungku
Kibungku (pia Kinahina au Kitambuku) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabungku kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibungku imehesabiwa kuwa watu 27,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibungku iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Kiganja
Kiganja (pia: kitengele) ni sehemu ya mwisho ya mkono inayoishia kwa vidole. Inaunganishwa kwa kiwiko na kigasha.

neg:
Kibutsi
Kibutsi (Kiebrania: קיבוץ, קִבּוּץ) ni jumuia ya wakulima wayahudi. Siku hizi vibutsi viko Uisraelini. Ilikuwa nyendo muhimu ya historia ya wayahudi. Sasa idadi ya wanakibutsi imepunguka - kosakosa tano toka kila mia ni wanakibutsi Uisraelini.

neg:
Wimbi
Kwa maana hii wimbi ni vurugo endelevu au mbembeo unaopanuka katika mata au kwenye uga ya nishati. Mawimbi ya bahari kwenye ufuko yanaweza kutokana na dhoruba iliyopuliza maji kilomita elfu kadhaa kutoka mahali tunapoyaona. Kwa hiyo kimsingi kila wimbi ni mwendo wa nishati (si ya mata) unaoendelea kwa njia ya mtetemo au mbembeo. Lakini mawimbi ya maji ni sehemu ndogo tu ya mawimbi kwa jumla.

neg:
Rushwa
Rushwa (pia: chai, chauchau, chichiri, chirimiri, hongo, kadhongo, kiinikizo, kilemba, mlungula, mrungura, mvungulio n.k.) ni aina ya mwenendo usio wa uaminifu au usiofaa kwa mtu aliyepewa mamlaka, kumbe anatumia nafasi hiyo ili kupata faida binafsi.

neg:
Kibondo (mji)
Wenyeji wa Kibondo ni hasa Waha.

neg:
Wabungu
Wabungu ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Songwe, Wilaya ya Songwe. Lugha yao ni Kibungu.

neg:
Bamvua
Bamvua "(ing. )" inahusu kujaa na kupwa kwa maji ya bahari, hasa kujaa kukubwa. Mara nyingi neno hili hutumika na watu wa pwani na wavuvi. Kwa kawaida bamvua hutokea mara mbili kwa mwezi.

neg:
Chomboanga
Chomboanga ni chombo cha usafiri chochote kinachoruka juu ya ardhi katika angahewa ya dunia yetu.
Vyombo vinvyopita kimo cha kilomita 100 juu ya ardhi huhesabiwa kati ya vyombo vya angani la nje.

neg:
Wingu
Asili yake ni mvuke wa maji unaotokea wakati jua linabadilisha maji kuwa gesi ya H²O; mvuke unapanda juu kwa sababu ni nyepesi kuliko hewa. Baada ya kupanda kiasi cha kutosha hufikia umbali penye baridi na mvuke unatonesha kuwa matone madogo ya maji. Kama wingu ni juu sana baridi inasababisha mvuke kuwa fuwele za barafu au theluji.

neg:
Bega
Bega la binadamu ni sehemu ya mwili ambapo mkono unaunganika na kiwiliwili. Ina mfupa wa kilimbili, mfupa wa bega na mtulinga (kwa Kilatini: humerus, scapula na clavicula) pamoja na misuli, mishipa na tendons zinazohusiana. Mchanganyiko kati ya mifupa ya bega hufanya viungo vya bega.

neg:
Kiburaka
Kiburaka ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Waburaka. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kiburaka nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 2500. Pia kuna wasemaji 1300 nchini Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiburaka iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Kisiwa
Kisiwa ni eneo la nchi kavu ndani ya bahari, ziwa au mto linalozungukwa na maji wakati wote. Ukubwa wake hautoshi kuitwa "bara".

neg:
Kijiko
Kijiko ni kifaa chenye umbo la duara lililobonyea kinachotumika wakati wa kula au mara nyingine kupakulia chakula.

neg:
Kiungamwana
Kiungamwana (kwa Kiingereza "umbilical cord") ni mshipa mrefu ambao unamuunganisha mimba au mtoto mchanga ndani ya kondo kabla ya kuzaliwa ili kusafirisha chakula na virutubishi vya lishe kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto.

neg:
Fumbatio
Fumbatio (pia: tumbo au kiwambotao) ni sehemu ya mwili inayounganisha kifua na fupanyonga.

neg:
Mwavuli
Mwavuli (wingi: miavuli) ni chombo cha duara ya kitambaa chenye fimbo moja katikati kinachotumika kukinga mtu dhidi ya mvua au jua.

neg:
Wilaya ya Ubungo
Ubungo inafahamika sana Tanzania kama kitovu kikuu cha Mabasi yaelekeayo mikoani.

neg:
Mwezi
Mwezi ni gimba la angani linalozunguka sayari fulani. Kuna miezi mingi katika anga-nje. Vipindi vya kuonekana kwa mwezi wa Dunia vilisababisha matumizi ya "mwezi" kama majira ya wakati.

neg:
Bwawa
Bwawa ni mkusanyiko wa maji mengi. Ni dogo kuliko ziwa na mara nyingi huwa limetengenezwa na binadamu. Kwa kawaida, maji huzuiwa kutumia lambo katika bonde la mto au katika ardhi iliyochimbwa, ili kuhifadhi maji. Ingawa kuna mabwawa yaliyo na neno 'ziwa' katika jina, tofauti kuu ni kuwa bwawa hutengenezwa na binadamu.

neg:
Kivuli
Tangu kale watu walitumia kivuli kwa mchezo na kutumia matokeo yake katka uchoraji. Mchezo unaopendwa ni kupeleka mkono mbele ya chanzo cha nuru kama mshumaa au taa na kuunda kivuli kinachofanana na uso au mnyama fulani. Katika nchi nyingi wasanii waliendelea kutumia maumbo ya watu, wanyama na vitu vingine vilivyokatwa katika karatasi na kuleta sura ya umbo kwenye kitambaa cheupe yakiangaziwa na nuru kwa nyuma.

neg:
Kibena (Tanzania)
Lugha ni moja tu; tofauti ni ndogondogo, zikitokana na matamshi, mfano kukaza "dz", kwa lahaja zote isipokuwa Kikilavwugi ambacho ingawa inaandikwa "dzi" inatamkwa kama "dji" umuhudji; na Kilupembe inaandikwa "dzi" lakini watumiaji wanatamka kama "chi" umuhuchi, achile - amekuja, wakati "adjile" (Kikilawugi)... Wengine wote wanakaza adzile, umuhudzi. Tofauti nyingine ni ya kutumia k na h. Mfano: Kamwene/ Hamwene, Kangi/hangi, ukukulima/uhulima n.k.

neg:
Kibaga-Sobane
Kibaga-Sobane ilikuwa lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea iliyozungumzwa na Wabaga. Wasemaji wa Kibaga-Sobane waliacha lugha yao na kuzungumza Kisusu badala yake. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaga-Sobane iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Kahawa
Kahawa ni kinywaji kinachotengezwa kutokana na buni ambazo ni mbegu za mbuni.

neg:
Pembetatu ya Bermuda
Vimbunga ni dhoruba zenye nguvu ambazo hutokea kwenye maji ya kitropiki , na kihistoria zimekuwa zikisababisha kupotea kwa maelfu ya maisha mabilioni ya dola katika uharibifu. Kuzama kwa Francisco de Bobadilla meli ya Kihispania mwaka 1502 kulikuwa mfano wa kwanza iliyoandikwa wa uharibifu wa kimbunga. Dhoruba hizi zimekuwa kwa kipindi kirefu zikisababisha idadi kubwa ya matukio yanayohusiana na Triangle.

neg:
Ubongo
Ubongo ndio kiini cha mfumo wa neva katika wanyama wote wenye ugwemgongo, na wengi wa wanyama wasio na ugwemgongo. Baadhi ya wanyama wasiositawi, kama vile konyeza na kiti cha pweza, wana mfumo wa neva uliogatuliwa bila ubongo, huku tipwatipwa wa bahari wakikosa mfumo wa neva kabisa. Katika wanyama wenye ugwemgongo, ubongo umo katika kichwa ukilindwa na mifupa ya fuvu na ukiwa karibu na viungo vya hisia za msingi yaani kuona, kusikia, kugusa, ladha na harufu.

neg:
Kigundi
Kigundi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Wagundi. Wataalamu wengine huiangalia kuwa lahaja ya Kibaka. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kigundi imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigundi iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Tufani
Kwenye bahari za tropiki mzunguko unaongezeka nguvu kutoka nishati ya joto ya maji baharini kuwa dhoruba kali. Tufani hizi zinazoanza baharini huitwa kimbunga. Kimataifa kuna majina mengine yaliyo tofauti kila bahari kama vile:Tufani zimetazamwa pia katika falaki kwenye sayari za mfumo wa jua letu kama Mshtarii na Meriki. Hasa doa jekundu kubwa lililoonekana kwenye Mshtarii tangu mwaka 1830 na hata kabla ya hapo limetambuliwa kuwa tufani.

neg:
Kikombe
Kikombe (wingi vikombe) ni chombo cha mezani ambacho hutumiwa kunywa vinywaji kama chai au maji kilichotengenezwa kwa udongo wa kauri, madini, bati, chuma n.k.

neg:
Povu
Povu (ing. foam) ni viputo au matone ya hewa au gesi yoyote vilivyofunga katika kiowevu au dutu manga.

neg:
Kiimbo
Kiimbo ni hali ya kupanda na kushuka kwa mawimbi ya sauti wakati wa utamkaji wa neno au maneno.

neg:
Mkunga (samaki)
Mikunga ni samaki wa baharini na/au maji baridi katika oda Anguilliformes walio na umbo la nyoka.

neg:
Sanduku la Warangi
Sanduku la Warangi ni aina ya kibuyu kikubwa kilichokatwa mdomo mkubwa. Kwa Kirangi huitwa "iduunde". Kibuyu hicho kilitumika kwa kuwekea dawa hasa zilizotumika wakati wa kutengeneza vyuma na kadhalika. Pia liliwekea vifaa vidogovidogo vya nyumbani kama masanduku ya kisasa.

neg:
Mkunga (samaki)
Mwainisho huu unafuatia "FishBase" ukigawanya mikunga katika familia 20. Familia za ziada zilizojumuishwa katika miainisho mingine (hasa ITIS na Systema Naturae 2000 zinajulikana chini ya familia iliyo ni kisawe chake katika mfumo wa FishBase.

neg:
Bundi
Bundi ni oda ya ndege wala nyama wanaowinda saa za usiku hasa wakati wa giza.

neg:
Moshi (wingu)
[[Picha:[[Image:Fish processing hub.jpg|thumbnail|Nigeria]]
Moshi kwa lugha ya kawaida ni wingu linalotokea pale ambako [[moto]] inawaka. Ni mchanganyiko wa vipande vidogo vya mata [[mango]], matone ya [[kiowevu]] -hasa [[maji]]- na [[gesi]] mbalimbali pamoja na [[hewa]]. Mchanganyiko wa aina hii huitwa pia [[erosoli]].
Mara nyingi moshi ni tokeo lisilotakiwa la moto lakini wakati mwingine inasababishwa kwa kusudi kwa matumizi ya kijeshi (wingo la kuficha jeshi), mawasiliano (alama za moshi), kidini (moshi ya [[uvumba]]), kuua wadudu (ufukizaji dhidi ya wadudu, panya n.k.), upishi (kuhifadhi samaki au nyama kwa kuikausha katika moshi inapopokea pia ladha inayotafutwa).

neg:
Kifukofuko
Uzi hiyo huitwa "hariri" na kutokana na aina ya mdudu inatokea kama ganda laina kama vile hariri ya kitambaa au ngumu kabisa.

neg:
Mvua
Mvua ni aina ya usimbishaji. Kama matone yafikia kipenyo cha zaidi ya milimita 0.5 huitwa mvua. Kama matone ni madogo zaidi kunaitwa manyonyota. Mgongoni mwa ardhi mvua imetapaka kisawasawa.

neg:
Ziwa
Ziwa ni gimba kubwa la maji linalozungukwa na nchi kavu pande zote. Tofauti na bahari ni ukubwa na kutobadilishana maji na bahari kuu. Lakini maziwa kadhaa yamepewa pia jina la "bahari" hasa kama yana maji ya chumvi au kama watu wa eneo lake hawajui magimba makubwa zaidi ya maji. Mfano wake ni Bahari Kaspi katika Asia ambayo ni kubwa sana lakini hali halisi ni ziwa lenye maji ya chumvi.

neg:
Kibuyu kidogo cha Warangi
Kibuyu kidogo cha Warangi ni aina ya kibuyu chenye shingo. Kwa Kirangi huitwa "mʉʉmbʉ". Kibuyu hicho kilitumika kuwekea dawa, maziwa, pombe na kadhalika. Kilitumika vilevile kwa mambo ya jadi.

neg:
Maafa asilia
Tufani na kimbunga ni aina za dhoruba zenye mwendo wa kuzunguka. Zinatokea hasa katika kanda la tropiki la dunia. Zinaleta upepo mkali mno pamoja na kiasi kikubwa cha mvua. Zinaweza kubomoa nyumba, kuvuta watu na hata magari hewani na kuleta mafuriko makali.

neg:
Kivuli
Kama chanzo cha nuru ni pana sana kama anga iliyofunikwa na mawingu kivuli kinaweza kupotea kabisa. Maana kiasi cha nuru inatokea kote angani.

neg:
Tungo
Neno tungo katika lugha ya Kiswahili, hasa kwa upande wa sarufi, lina maana ya "neno au mpangilio wa maneno unaotoa taarifa fulani". Taarifa hiyo inaweza kuwa kamili au la. Mfano: Yeye anayesoma... Yule anajua kuandika. Lakini lazima kuwe na mpangilio kamili katika muundo mzima wa kisarufi.Kishazi ni tungo yenye kitenzi ambacho chaweza kujitosheleza na kukamilisha ujumbe uliokusudiwa na mzungumzaji au kuwa na kitenzi kisichoweza kujitegemea.Kuna aina mbili za tungo kishazi nazo ni:

neg:
Kata za Mkoa wa Morogoro
Bungu | Bwakila Chini | Bwakila Juu | Gwata | Kasanga | Kibogwa | Kibungo Juu | Kidugalo | Kinole | Kiroka | Kisaki | Kisemu | Kolero | Konde (Morogoro) | Lundi | Matuli | Mikese | Mkambalani | Mkulazi | Mkuyuni | Mngazi | Mtombozi | Mvuha | Ngerengere | Selembala | Singisa | Tawa | Tegetero | Tununguo

neg:
Uzi
Uzi ni ugwe mwembamba unaotokana na pamba, mkonge au sufi, hariri n.k. na unaotumika hasa kushonea.

neg:
Kibungain
Kibungain ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabungain. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibungain imehesabiwa kuwa watu 3600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibungain iko katika kundi la Kimarienberg.

neg:
Kibangka
Kibangka ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabangka kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibangka imehesabiwa kuwa watu 340,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibangka iko katika kundi la Kimalayiki.

neg:
Kitawe
Kitawe ni neno lenye maana zaidi ya moja. Kwa mfano "nyanya" lina maana ya bibi na lina maana ya tunda ambalo ni kiungo cha chakula. Neno "paa" lina maana ya sehemu ya juu ya nyumba na vilevile ni jina la mnyama fulani.

neg:
Kimbunga
Hatari zake ni hasa kasi ya upepo pamoja na kiasi kikubwa cha mvua. Kasi ya upepo inaweza kuinua vitu vizito kama miti, paa za nyumba au magari na kuvirusha mbali. Watu huuawa na mali kuharibiwa. Uwingi wa mvua husababisha mifuriko.
Vimbunga hutokea mara kwa mara katika kipindi cha joto. Wataalamu wameanza kuvipa majina kwa kurahisisha maelewano. Katika eneo la kila bahari kuna utaratibu wa pekee wa kutolea majina kwa vimbunga kufuatana na mapatano ya wanasayansi.

neg:
Ibaga
Ibaga ni kituo cha ununuzi wa mazao mbalimbali ya biashara kama karanga, ufuta, choroko, alizeti, mtama, uwele, mahindi n.k.

neg:
Mkuki
Mkuki ni kitu kirefu chenye ncha kali kwa uwindo au vita.

neg:
Nanga
Nanga ni kifaa cha kushikilia meli au boti mahali pamoja ikikaa kwenye maji isiyo na kina kubwa mno lakini mbali na ufuko kiasi haiwezi kufungwa kwa kamba ufukoni.

neg:
Kuvu
Kuvu (kisayansi: Fungi) ni kiumbehai ambacho si mmea wala mnyama. Uainishaji wa kisayansi unavipanga katika himaya ya pekee ndani ya Eukaryota. Kati ya kuvu kuna viumbe vikubwa kama uyoga na pia vidubini yaani vidogo vyenye seli moja tu kama hamira au maungano ya seli kama koga. Utaalamu wa kuvu ni mikolojia.

neg:
Gunia
Gunia ni mfuko wa katani au kitambaa unaotumiwa kutilia vitu kama vile mahindi, mchele, sukari na vitunguu.

neg:
Wimbisauti
Kwa macho ya fizikia "sauti" ni mtetemo wa gimba (kwa mfano utando) unaoendelea kama wimbi katika midia ulipo. Kwa macho ya fiziolojia na saikolojia "sauti" ni mapokezi ya wimbisauti kwa milango ya fahamu hasa sikio na utambuzi wake katika ubongo.

neg:
Mkono
Mkono ni kiungo cha mwili kinachoanza penye bega na kuishia penye kiganja na vidole. Huwa na sehemu mbili ambazo ni mkono wa juu na kigasha zinazounganishwa kwa kiwiko au kisugudi.

neg:
Mbungo
Mibungo ni aina za vichaka au mimea mbaachi inayopanda juu ya miti. Ina mafundo ya maua meupe na matunda ya ukubwa wa machungwa yanayoitwa mabungo. Maji yao ni machungu sana lakini yana vitamini C nyingi.

neg:
Kikunja
Kikunja ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakunja. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikunja imehesabiwa kuwa watu 290. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikunja iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

neg:
Tanga (chombo)
Tanga ni kipande kikubwa cha kitambaa kinachopokea nguvu ya upepo.

neg:
Kiungo (michezo)
Kiungo (kutoka kitenzi “kuunga”) ni mchezaji ambaye anaunganisha pasi za mipira ya nyuma na eneo la mbele la ushambuliaji ili kufunga goli katika michezo mbalimbali kama vile: mpira wa miguu, ragbi, hoki ya ugani.