query: Je kuna watu huishi kwa jangwa la Sahara?

pos:
Moroko
Eneo la Moroko ni km² 446,550. Sehemu kubwa ni jangwa la Sahara. Watu walio wengi huishi kwenye sehemu za rutuba karibu na pwani.

neg:
Historia ya Sudan
Katika milenia ya 5 KK watu walizidi kuhama Sahara ikigeuka jangwa wakasogea katika eneo la Sudan ya sasa (bonde la mto Nile).

neg:
Wamaroni
Wamaroni ni sehemu kubwa mojawapo ya watu wa Lebanoni, lakini siku hizi wengi zaidi wanaishi nje ya nchi hiyo asili.

neg:
Malaria
Vilima vya chini ya Mlima Himalaya na [[mabonde ya Terai ama ya Doon]] nchini [[Nepal]] na [[India]] huwa na visa vingi vya malaria kutokana na hali ya hewa ya joto na vinamasi vinavyohimiliwa wakati wa kiangazi na chemichemi inayotiririka kutoka vilima vya juu. Misitu iliyokuwa na malaria ilitunzwa kimakusudi na watawala wa Nepal kama mbinu ya kujihami. Binadamu waliojaribu kuishi katika eneo hili walikufa kwa wingi kuliko katika nyanda za juu zaidi au sehemu kame [[Tambarare za Ganges,]] hata hivyo, [[wenyeji wa Tharu]] walikuwa wameishi katika eneo hili kwa muda mrefu kiasi cha kuwa na kinga kupitia kwa mabadiliko katika jeni nyingi. [[Ndoa ]]za tabaka au kabila zilionekana kufungia hali hiyo mingoni mwa wenyeji wa Tharu. Vinginevyo jeni hizi pengine zingekuwa zimesambaa karibu kote Kusini mwa Asia na kwingineko kwa sababu ya thamani yao dhahiri na kutokuwa na madhara ikilinganishwa na Anemia ya Seli Mundu.

neg:
Sahel
Hivyo Sahel inakabili hatari kubwa ya kugeuka jangwa, pia kwa sababu wakazi wake, kwa kushindwa kulima ipasavyo, wanategemea ufugaji wa wanyama wengi mno ambao wanazidi kuharibu mazingira.

neg:
Monsuni
Tangu milenia watu walioishi kando ya Bahari Hindi walitumia upepo wa monsuni kwa safari zao. Monsuni ya kusini -iliyoitwa "kusi" au "upepo wa kusi" na Waswahili- iliwawezesha watu wa pwani kufanya safari ndefu sana za kuvuka bahari kati ya Uhindi, Bara Arabu na Afrika ya Mashariki kwenda upande mmoja hata kwa jahazi nyepesi sana, na badiliko la mwendo wa monsuni liliwawezesha kurudi tena majira yaliyofuata.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Who are Somalia's al-Shabab? (2015, April 03). Retrieved September 11, 2016, from http://www.bbc.com/news/world-africa-15336689

neg:
Mali
Wakazi walio wengi huishi kusini, karibu na mito ya Senegal na Niger.

neg:
Sokwe (Hominidae)
Masokwe wasiokuwa wanadamu wanaishi katika maeneo ya tropiki ya Afrika (masokwe mtu na ngagi) na Asia (orangutanu). Wote ni wakazi wa misitu ila tu masokwe mtu wanaoingia pia kwenye mbuga au savana. Wanadamu wanaishi duniani kote kwa kubadili mazingira yao, kuvaa nguo na kujenga majumba yanayowalinda kutoka joto kali ama baridi.

neg:
Tibesti
Zamani, kabla ya kuenea kwa Sahara, eneo lilikuwa na wanyamapori wengi, jinsi inavyoonekana katika michoro kwenye mapango yaliyokuwa makazi ya binadamu takriban miaka 5000 iliyopita (yaani mnamo 3000 KK).

neg:
Sahara
Sahara haikuwa jangwa wakati wote. Michoro ya watu wa zamani katika milima ya Tibesti na Air inaonesha wawindaji na wanyama kama viboko na mamba wanaohitaji maji mengi. Wataalamu wamegundua kutokana na utafiti wa mawe na udongo ya kwamba eneo la Sahara lilikuwa na vipindi vikavu na vipindi vya mvua nyingi.

neg:
Sahara ya Magharibi
Mfalme Hassan II wa Moroko aliongeza shinikizo mnamo Novemba 1976 kwa kutuma mpakani wananchi Wamoroko 350.000 wasio na silaha waliovuka mpaka kidogo wakati wanajeshi Wahispania hawakufyatulia risasi.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Wanapata pesa kutoka raia wa Somalia. Ripoti ya Umoja wa Mataifa kutoka mwaka wa elfu mbili na kumi na moja (2011) ilisema kwamba al-Shabaab ilikusanya pesa zaidi ya dola milioni mia moja kutoka kodi ya uwanja wa ndege, bandari, kodi za kidini, na kodi nyingine. Kinapata pesa kutoka Wasomali ambao wanaishi katika nchi nyingine, kama Wasomali wengi ambao wanaishi katika jimbo la Minnesota, Marekani. Labda kama vile asilimia kumi na nne (14%) ya Wasomali wanaishi nje ya nchi. Watu hawa wanatuma pesa kwa al-Shabaab, lakini ni gumu sana kutuma bila ugunduzi wa serikali. Kwa shughuli za kijeshi, al-Shabaab inatumia polisi wa siri, Amniyaad, mara nyingi. Amniyaad inajua mambo mengi kuhusu uwezo wa akili, mikakati ya vita, na kinatumia habari kujisaidia na sababu zao. Kikundi kinatumia wanajeshi kutoka nchi za nje, kama Iraq na Afghanistan, kuboresha jeshi lao na uwezo wake. Kawaida, al-Shabaab hutumia IEDs (improvised explosive devices) na kujitoa mhanga kwa kushambulia maeneo ya watu wengi. Sasa, wao wanatumia wazo la jihadi kuwavutia watu wapya kujiunga na wao. Kwa mfano, wataalama wachache wanafikiri kwamba washambuliaji wachache kutoka shambulio la Soko la Westgate katika nchi ya Kenya walikuja kutoka Marekani. Pia, al-Shabaab ni hatari sana kwa sababu ina eneo zuri na karibu na mpaka wa Yemen na Mashariki ya Kati. Wao ni wapiganaji madhubuti sana na tunahitaji kuwaona wao kama vile ni watu hatari sana.

neg:
Sahara
Katikati yake Sahara ni , uoto ni haba mno. Katika sehemu za kaskazini na kusini kuna maeneo yenye kiwango cha nyasi na vichaka vidogo kadhaa. Kama unyevu unaweza kudumu kwa muda katika mabonde, vichaka vinakuwa vikubwa zaidi na huko na huko kuna pia miti. Sehemu za milima ya juu ambako joto si kama vile kuna kiwango kidogo cha usimbishaji na hapo mabaki ya misitu ya zamani yapo.

neg:
Mkimbizi
Mnamo mwaka wa 2008 na 2009, hali ya kibinadamu ya kuhama kwa idadi kubwa ya Wazimbabwe, wakiingia nchi jirani ya Afrika Kusini, kulifanya tofauti kati ya "wakimbizi" na wa "wahamiaji wa kiuchumi" kufifia. Watu kama hao hawaambatani na jamii yoyote kikamilifu na wana mahitaji ya kijumla, haki na majukumu, yanayopatikana nje ya majukumu ya Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi. Wao huanguka kati ya nyufa, kulingana na ripoti iitwayo Uhamiaji wa Kizimbabwe Kuingia Afrika Kusini: Mielekeo Mipya na Majibu, iliyozinduliwa mnamo Novemba 2009 na Mpango wa Masomo ya Uhamiaji wa Lazima (FMSP kwa Kiingereza) katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand, Afrika Kusini. Kulingana na watafiti, ukosefu wa ulinzi wa wahamiaji katika kanda kulisababishwa na ""tofauti isiyo ya kweli"" kati ya kuwa mhamiaji wa kulazimishwa na mhamiaji wa kiuchumi. Ripoti hiyo ilipendekeza kuwa maneno bora zaidi yangekuwa "wahamiaji wa kulazimishwa wa kibinadamu", ambao wanahama kwa kusudi la kuishi kwao na kuishi kwa wanaowategemea.

neg:
Uhamiaji wa binadamu
Kiwango kikubwa cha uhamiaji hufanyika katika nchi za kaskazini na nchi za kusini. Wahamiaji wengi kutoka nchi zilizoendelea huhama kuenda nchi zilizoendelea zaidi na takriban 43% ya wahamiaji kutoka nchi zinazoendelea huhama kuenda nchi zingine zinazoendelea.

neg:
Ziwa Bogoria
Ziwa lilikuwa makazi ya kiasili ya watu wa Endorois, ambao walilazimishwa kuondoka eneo hilo katika miaka ya 1970 na sasa wanachachisha kuondolewa kwao katika Tume ya Afrika ya Binadamu na Haki za Watu.

neg:
Waberberi
Katika nchi kavu jangwani au karibu na jangwa maisha yao ni ya ufugaji na kuhamahama. Mlimani wanalima. Leo hii ni hasa Watuareg wanaoendelea na maisha ya kuhamahama.

neg:
Kimasalit
Kimasalit ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad na Sudan inayozungumzwa na Wamasalit. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimasalit nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 60,900. Wengi wao lakini wamekimbia vita nchini Sudan, na idadi ya wasemaji wa Kimasalit nchini Sudan haijulikani kwa uhakika. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasalit iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Biafra
Vita ilisababisha njaa kali na wakazi milioni 2 - 3 wa Biafra walikufa kutokana na njaa na magonjwa. Tarehe 13 Januari 1970 mabaki ya jeshi la Biafra yalijisalimisha mjini Amichi. Rais Ojukwu alikimbia kwenda Côte d'Ivoire.

neg:
Upofu wa mto
Maambukizo kwa wingi hutokea [[bara]]ni [[Afrika]] [[kusini kwa jangwa ya Sahara]], ingawa wengine wanaoishi [[Yemen]] pamoja na sehemu za upweke za [[Amerika ya Kati]] na [[Amerika ya Kusini]] wameambukizwa.

neg:
Wamasai
Wamasai ni kabila la watu wa kuhamahama wanaopatikana Kenya na Tanzania. Kwa sababu ya mila zao, mavazi tofauti na kuishi karibu na mbuga nyingi za Afrika Mashariki, ni miongoni mwa makabila yanayojulikana zaidi hata nje ya Afrika.

neg:
Wanyasa
Wanyasa ni kabila la watu wanaoishi hasa upande wa kaskazini mashariki wa ziwa Nyasa, kati ya nchi za Malawi, Tanzania na Msumbiji. Pengine wanaitwa pia Wamanda.

neg:
Sahara ya Magharibi
Wakati huohuo tume ya Umoja wa Mataifa ilitembelea Sahara ya Magharibi likatoa taarifa ya kwamba wananchi walitaka uhuru.

neg:
Sungura wa Kizungu
Asili ya sungura wa kizungu ni Ulaya ya magharibi-kusini (Hispania na Ureno) na Afrika ya magharibi-kaskazini (Maroko na Aljeria) lakini wamewasilishwa katika maeneo mengi duniani. Mara nyingi huleta hasara kubwa, k.m. katika Australia, Nyuzilandi na Hawaii. Sungura huishi sana kwenye maeneo yenye malisho ya majani, miti, misituni, vichakani na nyikani. Pia huweza kuishi jangwani na sehemu tepe – tepe.

neg:
Sudan
Umma wa miji kama Khartoum (na pia Khartoum, Omdurman, na Khartoum ya kaskazini) waongezeka zaidi: umma wa miji hii yakadiriwa milioni 6-7 na wengine wahamiaji milioni 2 ambao wamekimbia vita vya kusini, magharibi, mashariki na pia wengine kwa sababu ya ukame.

neg:
Primates
Barani Afrika wako kote na idadi kubwa ya spishi wako kusini ya Sahara. Hawako Ulaya isipokuwa kundi moja huko Gibraltar (kusini mwa rasi ya Iberia) lakini inawezekana hao walipelekwa huko na binadamu. Vilevile hawako Asia ya Kaskazini na ya Kati, Australia na visiwa vya Pasifiki na maeneo karibu na ncha za dunia.

neg:
Uhamiaji wa binadamu
Uhamiaji wa binadamu ni mchakato wa watu kutoka sehemu moja kwenda hadi nyingine kwa nia ya kuanzisha makazi ya kudumu au ya muda katika eneo jipya. Kwa kawaida, watu husafiri masafa marefu, ndani mwa nchi au kutoka nchi moja hadi nyingine.

neg:
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Zaidi ya wakazi Waarabu 700.000 walilazimika kuondoka au walimkimbia kutoka miji na vijiji vyao, wakikaa nje ya maeneo yaliyotawaliwa sasa na Israeli. Waarabu 150,000 hivi walibaki ndani ya maeneo haya sasa kama raia Waarabu wa Israeli. Baada ya vita Israeli ilikataa kurudi kwa waliokuwa nje. Ndiyo asili ya Wakimbizi Wapalestina wanaoishi Syria, Lebanoni, Yordani na Misri, pamoja na hao wanaoendelea kukaa katika makambi katika maeneo ya Gaza na Ukingo wa Magharibi.

neg:
Simba
Siku hizi simba wako hasa Afrika kusini kwa Sahara.

neg:
Udhibiti wa uzazi
Kufika mwaka 2012, asilimia 57 ya wanaoendelea kuzaa wanataka kuepukana na ujauzito (milioni 867 kati ya 1520  Hata hivyo wanawake karibu milioni 222 hawakuweza kupata udhibiti wa kuzaa, milioni 53 wakiwa Kusini mwa Jangwa la Sahara na milioni 97 wakiwa Asia. Hii inasababisha milioni 54 ya mimba zisizopangwa na vifo 80,000 hivi vya kina mama kila mwaka. Baadhi ya sababu za wanawake kutokuwa na huduma ya udhibiti ni sababu za kidini na kisiasa, ilhali umaskini huchangia pia.

neg:
Waberberi
Waberberi ni wakazi asilia wa Afrika ya Kaskazini kuanzia Moroko hadi Misri na nchi za Sahara. Wenyewe wanajiita Amazigh (au: Imazighen) yaani "watu huru".

neg:
Biashara ya ng'ambo ya Sahara
Ukuaji na uendeleaji wa Biashara ya Ng'ambo ya Sahara iliathiriwa na mambo kadha wa kadha. Miongoni mwa sababu hizo ni:
Katika nchi za Magharibi na Kaskazii hali ilikuwa shwari kabisa, hakukuwa na vita wala nini. Hili lilitoa chumba cha ukuaji wa biashara ya ng'ambo.
Mahali penyewe panawezesha maendeleo ya kibiashara. Hili lilitokana na ukweli ni kwamba Magharibi na Kaskazini mwa Afrika zimepakana mno kupitia jangwa la Sahara.
Upatikanaji wa bidhaa huko Magharibi na Kaskazini mwa Afrika kulipelekea kukua kwa biashara ya ng'ambo.
Ngamia alitambulishwa na Waarabu kama zana kuu ya kusafirishia kupitia jangwa la Sahara katika karne ya 7. Hili lilirahisha shughuli za usafirishaji kupitia jangwani hivyo basi kupelekea ongezeko la ukuaji wa biashara hii.
Haya ni maeneo ya jangwa yenye vyanzo vya maji. Uwepo wa maeneo haya yenye maji umepelekea upatikanaji wa maji hayo kwa ajili ya ngamia na wafanyabiashara, hivyo kuzidi kuchochea maendeleo ya ukuaji wa kibiashara.
Ujio wa Waarabu katika Afrika ya Kaskazini hasa kwenye karne ya 7 kulipelekea upatikanaji wa bidhaa mpya kama vile vitu vya chakula, mavazi, ngamia, bunduki na unga wa bunduki. Katika njiapanda hii, ukuaji wa biashara ukawa hauepukiki tena.
Karibia falme zote hasa huko Afrika Magharibi zilikuwa na viongozi wazuri waliokuwa wanatoa hamasa ya ukuaji wa biashara. Falme kama ya Ghana na Mali zilitoa mpangilio mzuri wa biashara.

neg:
Bonobo
Bonobo ni spishi katika hatari ya kupotea kwa sababu inaishi katika maeneo ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo pekee. Wataalamu wameona ya kwamba spishi zote za "Pan" hazijui kuogelea vema kwa hiyo kuna hoja ya kuwa spishi hizi mbili ziliachana baada ya kutokea kwa Mto Kongo takriban miaka milioni 1.5 – 2 iliyopita. Bonobo huishi kusini kwa Mto Kongo lakini Sokwe Mtu wa kawaida huishi pande za kaskazini kwa mto huo.

neg:
Algeria
Sehemu kubwa ya nchi ni jangwa, Sahara iko upande wa kusini. Asilimia 20 za eneo la Algeria upande wa kaskazini ni makao kwa karibu wakazi wote. Maeneo haya ni pwani ya Mediteranea na milima ya Atlas.

neg:
Sahara
Ina eneo la kilometa za mraba 9,200,000, sawa na eneo la Marekani au karibu sawa na eneo lote ya Ulaya.

neg:
Polisario
Polisario ni vuguvugu la harakati za wenyeji asilia ya Sahara ya Magharibi kuipatia nchi yao uhuru.

neg:
Burkina Faso
Idadi kubwa sana ya wananchi hukaa mashambani. Lakini miji inakua haraka.

neg:
Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Kwa upande mwingine harakati ya Wayahudi kurudi Palestina na mipango wa kugawa nchi ilichukiwa na wanasiasa wengi Waarabu pamoja na viongozi wa dini ya Uislamu kati ya Waarabu. Hii ilisababisha mashambulio dhidi ya Wayahudi wenyeji katika nchi kama Misri, Iraki, Syria au Yemen. Hapo Wayahudi wengi wa nchi hizi waliowahi kukaa huko tangu karne nyingi walikimbia katika miaka 1948 - mnamo 1960, wengi wakielekea Israeli. Idadi ya wakimbizi hao Wayahudi ikadiriwa kuwa takriban 400,000 hadi 1960. Chuki dhidi ya Wayahudi kati ya Waarabu iliendelea hivyo karibu Wayahudi wote wameondoka katika nchi hizi; isipokuwa Morokko na Tunisia ni nchi za pekee za Waarabu ambako bado Wayahudi maelfu kadhaa wamebaki. Katika nchi kama Misri na Iraki zilizokuwa na jumuiya kubwa za Wayahudi tangu siku za Biblia idadi iliyobaki ni chini ya 100.

neg:
Biashara ya ng'ambo ya Sahara
Biashara ya ng'ambo ya Sahara ilikuwa na matokeo (madhara) kadha wa kadha kwa Afrika Magharibi na Kaskazini kwa ujumla. Baadhi ya matokeo hayo ni haya:
Biashara ilileta tamaduni mpya kwa Afrika Magharibi na Kaskazini. Miongoni mwa tamaduni hizo ni mtindo wa mavazi, vyakula, lugha na vingine vingi vilivyoingia katika ukanda huu.
Biashara pia ilipelekea kuongezeka kwa watu katika Afrika Magharibi na Kaskazini hasa kwa ujio wa Waarabu na watu wengine kutoka sehemu mbalimbali.
Biashara ya Ng'ambo ilichangia kwa kiasi kikubwa katika maendeleo ya miji na vijiji katika Afrika Magharibi na Kaskazini - kama vile Timbuktu, Mandika, Kumbi Saleh, Taghaza, Tripoli na mingine mingi.
Biashara pia ilipelekea kuenea kwa dini ya Kiislamu kwa Afrika Magharibi na Kaskazini kwa ujumla - ambapo baadhi ya Waafrika walitelekeza dini zao za jadi na kujiunga na Uislamu.
Ndoa za mseto zilitokea baina ya Waafrika kutoka Magharibi na hao kutoka Kaskazini kwa kufuatia biashara hii. Vilevile ndoa za mseto zilitokea baina ya Waarabu na Waafrika.
Biashara pia ilipelekea kukua kwa falme nyingi huko Kaskazini na Magharibi mwa Afrika. Baadhi ya madola na falme hizo ni Ghana na Mali.
Biashara ya ng'ambo ilipelekea kuibuka kwa viongozi wenye nguvu (athira/ushawishi) mkubwa hasa upande wa Magharibi. Viongozi hao ni pamoja na Sundiata Keita, Mansa Mussa, Askia Muhammad na Sunni Ali.

neg:
Yordani
Wakazi walio wengi (95-97%) ni Waarabu wenye undugu mkubwa kijenetikia na Waashuru Wakristo ambao ni 0.8%. Kuna umati wa wakimbizi kutoka Palestina (ingawa wengi wamepata uraia) na miaka ya mwisho kutoka Iraki na Siria.

neg:
Waberberi
Kabila lao mojawapo linalojulikana hasa ni Watuareg wanaokalia maeneo ya jangwa kubwa la Sahara.

neg:
Niger
Ni sehemu ya kanda la Sahel, yaani sehemu kubwa ya nchi ni yabisi, kaskazini mwake ni yabisi sana ikiwa jangwa la Sahara.

neg:
Polisario
Polisario inatawala makambi ya wakimbizi katika Sahara ndani ya Algeria pamoja na kanda la jangwa nje ya ukuta uliojengwa na Maroko katika Sahara ya Magharibi. Wakazi wa makambi ni wakimbizi 100.000 walioondoka wakati wa vita; pamoja na watoto wao wamekuwa watu 155,000.

neg:
Waarabu
Waarabu, leo, wako kila mahali ulimwenguni, lakini kila ukikaribia kwenye kitovu cha dunia ambacho kiko Bara Arabu, Uarabu unazidi kudhihirika zaidi na lugha yao inazidi kuwa fasihi zaidi na hapa ndipo ada na mila zao zinazidi kuhifadhiwa na kutiliwa mkazo. Aidha, Waarabu wanaishi kwenye nchi zaidi ya ishirini za Mashariki ya Kati, ikiwemo Bara Arabu na Shamu na Iraqi na nchi za Ghuba ya Uajemi (Uarabu) na Afrika ya Kaskazini na Mashariki. Kuna ushirikiano katika Jumuiya ya Nchi za Kiarabu.

neg:
Wahutu
Wahutu ni kabila kubwa la watu wanaoishi katika eneo la Maziwa makubwa ya Afrika, hasa Rwanda na Burundi, lakini pia Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Tanzania, hasa baada ya vita vya wenyewe kwa wenyewe. Jumla yao ni zaidi ya milioni 11.5.

neg:
Mpagazi
Katika Afrika kusini ya Sahara biashara ya misafara ilitegemea hasa wapagazi.

neg:
Moroko
Kiasili wakazi wengi ni Waberber na Waarabu, pamoja na watu wa asili ya Andalusia (Hispania) na wa Afrika kusini kwa Sahara. Waberber ndio wenyeji asilia.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Kwa Somalia, vita na ukosefu wa utulivu unatengeneza mazingira bila fursa kwa ajira ya watu wengi na watu wanataka fedha kwa familia zao. Wasomalia wengi hawalipendi jeshi la Ethiopia na wanataka uhuru kutoka Ethiopia na nchi nyingine katika mambo ya nchi ya Somalia. Migawanyo ya kidini kati ya watu wa Kristo wa Ethiopia na watu wa Islam wa Somalia yanatengeneza hisia hasi. Muendelezo wa vurugu na vita katika Somalia zimefanya kazi ya kutengeneza mazingira kwa kikundu kama al-Shabaab kuenea zaidi kuliko kitu kingine chochote.

neg:
Ukame wa Eire
Inasadikika kuwa takriban watu 500,000 na zaidi ya milioni moja walipoteza maisha kwa njaa au magonjwa katika miaka hiyo mitatu, kuanzia 1846 hadi 1849. Mamilion ya wengine wakaja kuwa wakimbizi kwasababu ya ukame. Waliondoka Eire na kuhamia Great Britain, Marekani, Kanada, na Australia.

neg:
Sahara
Jina lake ni neno la Kiarabu (صحراء, sahra') linalomaananisha "jangwa".

neg:
Wasuba
Mwaka 1987 idadi ya Wasuba wa Tanzania ilikadiriwa kuwa 30,000 . Lakini wengi zaidi huishi nchini Kenya, idadi yao ni 129,000.

neg:
Sahara ya Magharibi
Vita vimesimama tangu mwaka 1991 kufuatana na mapatano kati ya Moroko, Polisario na Umoja wa Mataifa. Kura ya wananchi kuhusu suala la uhuru ilikubaliwa. Kura hiyo ilitakiwa kufanyika mwaka 1992 lakini imeshindikana hadi leo kwa sababu Moroko na Polisario hawakubaliani ni nani mwenye haki ya kupiga kura. Polisario ilikataa wakazi wengi waliohamia kutoka Moroko wasipige kura; Moroko ilitia wasiwasi ya kwamba wakazi wengi wa makambi huko Algeria si wenyeji wa Sahara ya Magharibi hivyo wasipige kura.

neg:
Wamakua
Wamakua (jina lao pia huandikwa "Wamakhuwa") ni kabila kubwa lenye milioni kadhaa za watu wanaoishi hasa nchini Msumbiji upande wa Kaskazini. Nchini Tanzania kuna Wamakua wanaoishi katika Mkoa wa Mtwara, Wilaya ya Masasi na Wilaya ya Nanyumbu.

neg:
Mkimbizi
Poland na Ukraine ya Kisovyeti zilifanya ubadilishanaji wa raia- wa Kipolandi ambao waliishi mashariki ya mpaka uliokuwa umeundwa na Poland na Wasovyeti walifukuzwa kwenda nchini Poland (takriban watu 2,100,000) (Tazama Kurudishwa Nyumbani kwa Wapolandi) na Wayukreni walioishi magharibi mwa mpaka kati ya Poland na Umoja wa Kisovyeti walihamishwa hadi Ukraine ya Kisovyeti. Uhamisho wa raia kwenda Ukraine ya Kisovyeti ulifanyika kuanzia Septemba mwaka wa 1944 hadi Mei mwaka wa 1946 (takriban watu 450,000) (angalia Kurudishwa nyumbani kwa Wayukreni). Baadhi ya Wayukreni (takriban watu 200,000) walihama kutoka Poland ya kusini-mashariki kwa hiari yao (kati ya 1944 na 1945).

neg:
Afrika
Kusini mwa Afrika, Afrika Mashariki na ya Kati watu wengi ni wasemaji wa lugha za Kibantu (kwa mfano Kiswahili). Asili yao ilikuwa pande za kusini za kanda ya Sahel na kutoka kule walienea katika sehemu nyingi za Afrika upande wa kusini kwa Sahara.

neg:
Jangwa
Mito mingine inakwisha jangwani kwa sababu maji yote hupotea na kuvukiza. Mfano wake ni delta ya mto wa Okavango unaokwisha katika jangwa la Kalahari huko Botswana. Delta hii ni eneo la mimea na wanyama wengi katikati ya jangwa.

neg:
Mkimbizi
Vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Sri Lanka (tangu mwaka wa 1983 hadi mwaka wa 2009) vimefanya mamilioni kukimbia makazi na wengine kufanywa kuwa wakimbizi. Watamil wa Kisiri Lanka wametoroka hadi Uhindi, Ulaya (hasa Ufaransa, Udenmaki, Uingereza, na Ujerumani), na Kanada (zaidi ya watu 103,625).

neg:
Sahara
Mito ya Sahara haiendelei mwaka wote ikiwa na maji kwa majira tu au hata kila baada ya miaka kadhaa kama mvua imenyesha. Mfano pekee wa kinyume ni mto Naili unaovuka jangwa lote kutoka vyanzo vyake katika Afrika ya Kati hadi kuishia katika Bahari Mediteranea.
Tabianchi ni ya joto na yabisi. Halijoto ni kati ya +58 °C wakati wa mchana ikishuka usiku hadi +13 °C (mlimani hadi -10 °C). Wastani wa mvua katika Sahara ni mm 45.5 kwa mwaka lakini kuna miaka bila mvua yoyote.

neg:
Wadruzi
Idadi yao si chini ya 1,000,000, ambao nusu yao wanaishi katika mkoa wa Hauran nchini Syria. Waliobaki wanaishi hasa Lebanoni, Israeli, lakini pia Venezuela, Marekani n.k.

neg:
Jamhuri ya Watu wa Zanzibar
Karibu theluthi mbili ya watu wanaishi katika kisiwa cha Zanzibar (Unguja).

neg:
Ndovu
Wengi wa tembo wa savanna wa Afrika hupatikana katika nyika, mabwawani, na kwenye fukwe za ziwa. Hukaa sana kwenye kanda za savanna kusini mwa jangwa la Sahara.

neg:
Afrika Kusini
Binadamu wameishi huko kwa miaka 170,000 mfululizo. Wakazi wa muda mrefu zaidi ni Wakhoikhoi na Wasani, ambao wazagumzumza lugha ya jamii ya Khoi-San.

neg:
Mkimbizi
Takriban 40% ya Wairaki wa daraja la kati wanaaminika kukimbia, Umoja wa Mataifa umesema. Wengi wao wanatoroka kwa sababu ya utaratibu wa mateso na hawana nia ya kurudi. Kila aina ya watu, kutoka wahadhiri wa vyuo vikuu hadi waokaji, wamelengwa na wanamigambo, wapiganaji na wahalifu. Takriban waalimu wa shule 331 waliwawa katika miezi minne ya kwanza ya mwaka wa 2006, kulingana na Shirika la Ulinzi wa Haki za Kibinadamu, na angalau madaktari 2,000 wa Kiiraki wameuawa na 250 kutekwa nyara tangu uvamizi wa Marekani wa mwaka 2003. Wakimbizi wa Irak nchini Syria na Yordani huishi katika jamii maskini ambapo hawasaidiwi vilivyo na nchi za kimataifa ili kupunguza shida zao na ambapo wanapata ulinzi mdogo sana wa kisheria. Nchini Syria pekee inakadiriwa kuwa wasichana na wanawake 50,000 wa Kiiraki, wengi wao wajane, wanalazimishwa kufanya ukahaba ili wajipatie riziki.

neg:
Biashara ya ng'ambo ya Sahara
Mwishoni mwa karne ya 14, idadi ya misafara ya biashara ikaanza kuanguka. Zifuatazo zilikuwa sababu kuu zilizopelekea kuanguka kwa biashara ya ng'ambo:
Wafanyabiashara wengi walitelekeza biashara zao kwa kufuatia upepo mkali uliokuwa unavuma jangwani. Pepo hizi zilifanya ugumu sana wa ukuaji na uendelezaji wa biashara.
Hawa walikuwa Waarabu wa kutoka Mashariki ya Kati, wakataka kueneza Uislamu mjini Kaskazini na Magharibi mwa Afrika kwa mabavu. Hili nalo lilipelekea kudhoofisha biashara.
Hivi vilikuwa vita baina ya Waislamu na hao wasiotaka kufuata dini na utamaduni wa Kiislamu, hasa upande wa Afrika ya Magharibi. Matokeo yake, Vita vitakatifu hivi vimefanya ugumu wa uwepo wa amani na utulivu ndani ya misafara ya biashara na hivyo basi biashara ikaanguka.
Ujio wa Wazungu upande wa Kaskazini na Magharibi mwa Afrika kulipelekea muendelezo wa migogoro kwa vile Wazungu nao walitaka kueneza Ukristo na kushikilia biashara zote za misafara hii. Hili nalo lilichangia mazima katika kubomoa biashara.
Kuanguka kwa baadhi ya falme, kama vile Ghana na Mali, nako kulichangia kudidimia kwa biashara kutokana na ukweli wa kwamba falme hizi zilitoa mwongozo wa kibiashara kupitia viongozi wao ambao walikuwa wanawasimamia wafanyabiashara.
Kuibuka kwa biashara ya pembetatu mwishoni mwa karne ya 15 kulichangia kuanguka mazima kwa biashara ya ng'ambo ya Sahara ambapo biashara ilihamia huko Amerika na Ulaya.

neg:
Tamazight
Tamazight ni jina la kundi la lugha zinazotajwa pia kama "lugha za Kiberber" na kuzungumzwa hasa Moroko na Algeria lakini pia kati ya wakazi wa jangwa kubwa la Sahara hadi eneo la Sahel. Ni lugha ya Waberberi wanaoishi kati ya wasemaji wa Kiarabu katika Afrika ya Kaskazini.

neg:
Sahara
Sahara iko kaskazini mwa Afrika. Ina nchi za Moroko, Algeria, Tunisia na Libya upande wa kaskazini. Upande wa kusini kuna nchi za kanda la Sahel kama Chadi, Mali, Mauritania na Niger. Sahara ya Magharibi ina sehemu ufukoni mwa Atlantiki, na upande wa mashariki ni Sudani na Misri ambako oasisi ya mto Nile inakata eneo lake.

neg:
Mkimbizi
Inakadiriwa kuwa takriban watu 900,000, wanaowakilisha humusi moja ya idadi ya watu kabla ya vita, walilazimishwa kuyahama makazi yao wakati wa Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Lebanon (1975-90).

neg:
Sahara ya Magharibi
Sehemu kubwa ya wakazi asilia wako nje ya eneo kama wakimbizi katika makambi makubwa nchini Algeria.

neg:
Mohamed Abdelaziz
Alikuwa kati ya viongozi wa kwanza wa Polisario iliyopigania uhuru wa Sahara ya Magharibi. Alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu wa Polisario mwaka 1976 halafu pia rais wa serikali ya Jamhuri ya Sahara. Anaishi katika kambi la wakimbizi la Tindouf (Algeria).

neg:
Libya
Wakazi wa Libya ni hasa mchanganyiko wa Waberberi, Waarabu na Waturuki (74 %), mbali na Waberberi (25%) ambao ndio wakazi asilia, lakini wengi wao wameanza kutumia lugha ya Kiarabu pia. Kuna pia wahamiaji kutoka nchi za jirani, za kandokando ya Bahari ya Kati na kutoka Bara Hindi.

neg:
Jangwa la Chalbi
Wenyeji naoishi kando lake na kuivuka ni Warendille na Wagabbra wanaotumia ngamia kwa usafiri. Umbo la jangwa hili ni tambarare kabisa. Inaaminiwa ya kwamba mika 10,000 ilikuwa ziwa kubwa. Dalili zake ni visukuku vya kijiwe vya samaki na konokono vinavyopatikana hapa.

neg:
Moroko
Mpaka wa kusini haueleweki vizuri kwa sababu Moroko inadai ya kwamba Sahara ya Magharibi ni sehemu ya eneo lake, hali isiyokubaliwa na jumuiya ya kimataifa tangu Moroko ilipovamia Sahara ya Kusini mwaka 1975.

neg:
Taya (mnyama)
Taya, kasia au vihea ("Ourebia ourebi") ni swala wadogo wenye miguu myembamba na shingo ndefu ambao wanatokea savana za Afrika kusini kwa Sahara.

neg:
Choroa
Choroa ni wanyamapori wakubwa wa jenasi "Addax" na "Oryx" katika familia Bovidae. Kwa asili jina hili lilitumika kwa nususpishi "O. beisa callotis", nususpishi "O. b. beisa" ilikuwa ikiitwa bara bara. Siku hizi spishi zote za "Oryx" huitwa choroa. Wanatokea maeneo makavu (jangwa na nyika) katika Afrika na Bara Arabu. Wana pembe ndefu nyembamba na nyofu au zilizopindika kidogo. Rangi yao ni ya mchanga au takriban nyeupe na wana mabaka meusi kichwani na miguuni, lakini choroa wa Sahara hana mabaka meusi. Wanyama hawa wanaweza kuendelea bila maji kwa wiki nyingi, kwa sababu huzidi halijoto ya mwili wao kuzuia kutoa jasho, na mkojo wao ni mzito sana. Hula manyasi, majani na matunda.

neg:
Mkimbizi
Inakadiriwa kuwa zaidi ya Wasahrawi 150,000 - watu kutoka eneo linalopiganiwa la Sahara ya Magharibi - wameishi katika makambi matano ya wakimbizi karibu na Tindouf katika sehemu ya Algeria ya Jangwa la Sahara tangu mwaka wa 1975. Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi na Shirika la Kimataifa la Chakula (WFP kwa lugha ya Kiingereza) hivi sasa yanahusika katika kusaidia wanachokitaja kuwa "wakimbizi 90,000 wanaoishi katika mazingira magumu zaidi", bila kutoa makisio ya jumla ya idadi ya wakimbizi.

neg:
Wasangu (Tanzania)
Zamani watu walikuwa wachache sana na kuhamahama kwao kulikuwa kuchache. Kuhamahama kulitokea tu wakati njaa ilipoingia katika nchi fulani au vita kutokea, basi jamaa walihama. Kuhamahama kwa Wasafwa twaweza kusema kuwa walihama mara yao ya mwisho walipoingia nchi ya Usafwa miaka mingi iliyokwishapita. Shida zao zilikuwa ni hizo hapo juu zilizo wafanya watu wahamehame na kwa jumla kuhamahama kulisababishwa na maafa hayo. Siku hizi Wasafwa wengi, hasa vijana huhamia sehemu zile zilizo na nafasi ya kazi kama vile mji wa Dar es Salaam, sehemu zenye mikonge mingi - Tanga - Kilosa - Morogoro na kadhalika.

neg:
Polisario
Kura ya wananchi katika Sahara ya Magharibi na makambi ya wakimbizi ilipataniwa mwaka 1990 kati ya Polisario na Maroko lakini haikufanyiwa hadi leo.

neg:
Sahara ya Magharibi
Siku chache baada ya kifo cha Franco Wahispania waliamua kuondoka katika matatizo haya. Walifanya mapatano na Moroko na Mauretania bila kushauriana na wananchi wenyewe ili Moroko ichukue sehemu ya kaskazini na Mauretania sehemu ya kusini ya koloni.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Boko Haram hupata pesa kutoka vitu vingi. Kwanza, kinakusanya kodi kutoka kwa watu katika majimbo ya kaskazini pa Nigeria. Kinapata pesa kutoka kwa watu wa Nigeria na nje ya nchi na vikundi vya nchi nyingine kama Al Qaeda, al-Shabaab, ISIS sasa, na vikundi vingine. Mara nyingi, Boko Haram inawaibia benki na inawakamata watu wengi. Watu wa nchi nyingine kama Ufaransa, inawatumia kwa ajili ya fidia, lakini watu wa Afrika (Nigeria kawaida) inawauza kwa biashara siri ya utumwa. Kwa mfano, Boka Haram iliwachukua na iliwauza wasichana wa shule kutoka mashambulizi ya Chibok. Pia, inatumia uharamia katika pwani ya Nigeria na kimevamia msingi wa kijeshi kupata silaha. Boko Haram inapata kipato kutoka soko haramu pia kama kuuza madawa ya kulevia. Kwa muda mrefu, kinapata fedha kutoka Al Qaeda. Mohammed Yusuf aliruka mpaka Saudi Arabia mara moja na wataalam wachache wanafikiri kwamba yeye na Osama Bin Laden walianza makubaliano. Lakini hivi karibuni, kikundi kiliahidi utii mpaka ISIS na kinapata fedha kutoka kikundi hiki.

neg:
Wahausa
Wahausa ni watu wa Afrika wanaoishi Afrika Magharibi.

neg:
Mali
Kaskazini sehemu kubwa ya eneo la Mali ni jangwa la Sahara.

neg:
Chad
Jinsi ilivyo katika nchi mbalimbali za kanda la Sahel kuna aina mbili za wakazi ndani yake: Kwa jumla leo kuna makabila zaidi ya 200 nchini, kila moja na lugha yake (angalia orodha ya lugha hizo).

neg:
Sahara
Miji muhimu katika Sahara ni pamoja na:

neg:
Sahara ya Magharibi
Ilitangazwa nchi huru mwaka 1976 kama Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kiarabu ya Sahara lakini kwa kiasi kikubwa inatawaliwa na Moroko kama mikoa yake ya kusini.

neg:
Wamasai
Mtafiti kutoka Austria, Oscar Baumann akisafiri katika nchi ya Wamasai miaka 1891-1893, alieleza makazi huko katika volkeno ya Ngorongoro katika kitabu cha mwaka 1894 "durch Massailand zur Nilquelle" ("Kupitia ardhi ya Wamasai kwenye chanzo cha Nile"): "Kulikuwa na wanawake waliodhoofiwa mno waliotazama ule wazimu wa njaa ... mashujaa waliokuwa wameshindwa kutembea, wakiwa na wazee walioathirika na wasiojali kitu. Vikundi vya tai viliwafuata kutoka juu, hawa tai wakisubiri waathirika. " Kulingana na kisio moja theluthi mbili za Wamaasai walikufa katika kipindi hiki.

neg:
Burkina Faso
Wakati wa kiangazi kuna upepo wa Harmattan unaotoka katika jangwa la Sahara.

neg:
Wasangu (Tanzania)
Jamii zinazoishi katika bonde la Usangu ni Wasangu ambao ni wenyeji wa mbugaza Usangu Wanyakyusa ambao wamehamia mbuga za Usangu toka Rungwe kuja kulima mashamba ya mpunga na mimea mingine; Wabena ambao wamehamia mbuga hizo toka Wilaya ya Njombe na hushughulika zaidi na kilimo cha mpunga na mazao mengineyo. Wakinga toka Wilaya ya Njombe, nao hujishughulisha sana na biashara — hasa biashara ya samaki; Wahehe toka Wilaya ya Iringa — hujishughulisha na kilimo pamoja na ufugaji; Wahehe wanafanana sana na Wasangu katika mila na desturi; Wamasai na Wasukuma, ambao hasa walianza kuhamia katika mbuga za Usangu tangu mwaka1973, mwezi Septemba. Jamii hizi mbili zimehamia mbugaza Usangu juzi juzi tu, lakini jamii zingine zilihamia mbuga za Usangu miaka mingi kidogo iliyokwisha pita. Wamasai hujishughulisha
zaidi na ufugaji na Wasukuma hujishughulisha na mambo yote mawili, ufugaji na ukulima. Jamii nyingine ambayo imekaa sana katika bonde la Usangu ni jamii ya Wabaluchi ambao wanaitwa kama "Maburushi".

neg:
Sudan
Majimbo ya Kaskazini hasa ndio makubwa nchini Sudan, na pia miji mikubwa iko katika majimbo haya. Zaidi ya milioni 22 wanaoishi katika majimbo haya ni Waislamu-Waarabu na wanaongea Kiarabu, lakini wengi pia huongea lugha 70 za kikabila hasa Kinubi, Kibeja, Kifur, Kinuban, Kiingessana, kwa kikundi hiki kuna wale wavutia zaidi kama: Wa-Kababish kutoka kaskazini Kordofan, watu hawa wanaofuga ngamia; Ga’alin (الجعلين), Rubatab (الرباطاب), Manasir (المناصير) and Shaiqiyah (الشايقيّة); makabila ambao kikao chao ni karibu na mito ni kama Baggara wa Kurdufan na Darfur; Wakiham Beja eneo ya bahari ya Shamu na Wanubi wa kaskazini Nile, ambao wengine wamehamishwa karibu na mto Atbara. Eneo la Shokrya kwa Wa-butana, Wa-bataheen wamepakana na Waga’alin na Washorya, upande wa kusini-magharibi eneo ya Butana. Pia kuna Warufaa, Wahalaween na makabila mengine mingi eneo la Gazeera na kwa ufuo wa Bluu Nile na eneo ya Dindir. Hata Wanubi kusini mwa eneo la Kurdufan na Wafur upande wa magharibi.

neg:
Biashara ya ng'ambo ya Sahara
Biashara ya ng'ambo ya Sahara (vilevile Biashara ya Masafa Marefu ya Afrika ya Magharibi) ilikuwa biashara iliyohusisha Afrika ya Magharibi na Afrika ya Kaskazini kupitia jangwa la Sahara.

neg:
Algeria
Algeria (pia: "Aljeria" ; kwa Kiarabu: "الجزائر" al-Jazā’ir; kwa Kiberber: "Dzayer", "ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ") au kwa jina rasmi "Jamhuri ya kidemokrasia ya watu wa Algeria" ni nchi ya Afrika ya Kaskazini-Magharibi. Imepakana na bahari ya Mediteranea, Moroko, Sahara ya Magharibi, Mauretania, Mali, Niger, Libya na Tunisia.
Algeria ni nchi kubwa kuliko zote za Afrika lakini sehemu kubwa ya eneo lake iko katika jangwa la Sahara.

neg:
Binadamu
Vilevile, upimaji wa DNA ya mstari kwa jumla umeonyesha uwezekano wa kwamba baadhi ya binadamu wa leo, wale wasio wa kusini kwa Sahara, wana asilimia 1-6 ya urithi wa kibiolojia kutoka kwa aina nyingine za homo, hususan Homo neanderthalensis, ile ya pango la Denisova na ile iliyorithiwa na baadhi ya watu wa visiwa vya Andaman (India).

neg:
Washirazi
Washirazi (pia "Wambwera") ni kabila la watu wa visiwa vya Bahari Hindi, hasa vile vya Zanzibar na Komoro.

neg:
Wamasai
Ingawa serikali za Tanzania na Kenya zimeweka mipango kuwahimiza Wamasai kuachana na jadi ya uhamaji, bado wameendelea na desturi hiyo. Hivi majuzi, Oxfam imedai kwamba mtindo wa maisha ya Wamasai lazima ukubaliwe kwa kuzingatia mabadiliko ya hali ya hewa kwa sababu hawana uwezo wa kulima katika majangwa.

neg:
Sanjaranda
Katika kijiji cha Sanjaranda kuna makabila makuu mawili ambayo ni Wataturu na Wanyaturu. Wenyeji haswa wa kijiji cha Sanjaranda ni Wataturu. Kabila hili ni jamii ya wafugaji, kabila hili ni moja ya makabila ambayo si ya kibantu na historia inasema watu hawa ni wahamiaji ambao walitokea Sudani miaka mingi iliyopita.

neg:
Saola
Saola huishi misitu ya Vietnam na Laos. Saola ana mnasaba na ng'ombe, nyati na baisani, na spishi hiyo iliainishwa baada ya mzoga wake umegunduliwa na kikosi cha pamoja cha Wizara ya Misitu na "WWF", mnamo 1992 katika Hifadhi ya Vũ Quang, Vietnam. Kikosi hicho kiliona fuvu tatu za kichwa zenye pembe nyofu ndefu zisizo za kawaida, zilizowekwa nyumbani mwa wawindaji. Katika makala yao, kikosi kilipendekeza kufanywa "uchunguzi wa miezi mitatu kuangalia mnyama hai", lakini tupo miaka 20 baadaye, na bado hakuna mwanasayansi yeyote ambaye amemwona saola porini. Lakini saola hai alipigwa picha porini, mnamo Septemba ya 2013, na mtego wa kamera. Van Ngoc Thinh, mkurugenzi wa taifa wa WWF Vietnam, alisema "Huu ni ugunduzi muhimu na umetoa tena matumaini kwa ajili ya kufufua kwa spishi hiyo." Idadi ya Saola wanaoishi haijuliwi, kama wanyama 11 tu wamerekodiwa wakiwa hai.

neg:
Sudan
Katika milenia ya 5 KK watu walizidi kuhama Sahara ikigeuka jangwa wakasogea katika eneo la Sudan ya sasa (bonde la mto Nile).

neg:
Mkimbizi
UNHCR hutoa ulinzi na msaada sio tu kwa wakimbizi, lakini pia kwa makundi mengine ya watu waliofukuzwa makwao au ambao yana mahitaji fulani. Hawa ni pamoja na wanaotafuta hifadhi, wakimbizi waliorudi nyumbani lakini ambao bado wanahitaji msaada kuyajenga maisha yao upya, jamii za ndani za raia zilizoathirika moja kwa moja na kuhama kwa wakimbizi, watu wasiokuwa na taifa na kinachojulikana kama watu waliokimbia makazi ndani ya nchi yao ("IDPs" kwa Kiingereza). Waliokimbia makazi ndani ya nchi yao ni raia ambao wamefurushwa kutoka makazi yao, lakini ambao bado hawajafika nchi jirani na kwa hivyo, wakitofautishwa na wakimbizi, hawalindwi na sheria ya kimataifa na huenda ikawa vigumu kwao kupokea msaada wa aina yoyote. Kwa sababu hali ya vita imebadilika katika miongo michache iliyopita, idadi ya migogoro inayofanyika ndani ya nchi fulani inazidi vita kati ya nchi mbalimbali, idadi ya waliokimbia makazi yao imeongezeka kwa kiasi kikubwa kiasi cha kufikia takriban watu milioni 5 duniani kote.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Afrika ni rahisi sana kwa ugaidi kusambaza kwa sababu watu bila ajira na fursa hawana nafasi nyingine. Nchi kama Somalia, Nigeria, DRC, Libya, na nakadhalika zina uchumi bila utilivu na usalama na kwa hivyo, vikundi vya kigaidi vinaweza kuvutia wafuasi kupiga kwa haki zao. Watu Waafrika wanahitaji pesa zaidi na elimu zaidi na vikundi kama al-Shabaab, Boko Haram, Jahba Afrika Mashariki, al-Hijra, na vingine vinaonekana kuwasaidia watu kutoka Afrika bila imani.

neg:
Biashara ya ng'ambo ya Sahara
Washirika wakubwa wa biashara hii walikuwa watu kutoka Mataifa ya Kimagharibi ya Sudani, Ghana, Mali na Songhai na baadhi ya watu kutoka mjini Kaskazini mwa Afrika.
Ilihusisha kikundi cha Wasoninke, Wamandika, Wayoruba, Wafulani, Wahausa na wengineo wengi.
Ilihusisha kikundi cha Waarabu, Waberberi, Watuareki na wengine wengi.

neg:
Mkimbizi
Tangu mwaka wa 2003, takriban wahamiaji 10,000 wasiokuwa Wayahudi kutoka nchi mbalimbali za Kiafrika wameingia nchini Israeli kinyume cha sheria. Takriban wakimbizi 600 kutoka kanda ya Darfur ya Sudan wamepewa hadhi ya ukimbizi. Wakimbizi wengine 2,000 kutokana na vita kati ya Eritrea na Ethiopia wamepewa ruhusa ya kuwa wakazi kwa muda kwa misingi ya kibinadamu. Nchi ya Israeli haipendi kuwatambua kama wakimbizi kwa hofu ya kuziaibisha nchi za Eritrea na Ethiopia. Wahamiaji waliosalia wanaishi nchini Israeli kinyume cha sheria. Mnamo mwaka wa 2007, Israeli iliwafukuza wakimbizi 48 hadi Misri baada ya wao kufanikiwa kuuvuka mpaka, ishirini kati yao walifukuzwa hadi nchi ya Sudan na serikali ya Misri, kwa mujibu wa Shirika la Kimataifa la Msamaha. Mnamo mwezi Agosti mwaka wa 2008 Wanajeshi wa Ulinzi wa Israeli waliwafukuza nchini watafuta hifadhi wengine 91 wa Kiafrika mpakani. Katika kipindi chote cha mwaka huu, polisi wa Kimisri wamewapiga risasi na kuwauwa angalau watafuta hifadhi 20 wa Kiafrika waliokuwa wakijaribu kuingia Israel.


query: Lugha ni nini?

pos:
Lugha
Lugha (kutoka neno la Kiarabu: لغة) ni utaratibu wa kuwasiliana kati ya binadamu (wengine wanadai hata kati ya viumbe wenye akili).

neg:
Kiswahili
Lugha ina maendeleo: inaweza kukua, kukwama au kufa. Athira nyingi hutokea bila mpangilio pale ambako wasemaji wanapokea maneno mapya, wanaacha kutumia maneno mengine au hubadilisha kawaida ya matamshi au sarufi. Haya yote hutokea pia katika uwanja wa Kiswahili.

neg:
Lugha ya taifa
Sifa za lugha rasmi
- Lugha hiyo lazima iwe sanifu.
- Inaweza kuwa lugha ya Taifa au la.
- Haifuati kabila au mchanganyiko wa makabila yaliyopo nchini
- Yaweza kuwa lugha ya kigeni kama vile Kiingereza, Kijerumani au Kifaransa, kuchaguliwa au kuteuliwa kwa lugha hiyo hutegemea utawala uliopo.

neg:
Kiswahili
Lugha hii leo imekuwa na umuhimu mkubwa duniani kwa jumla, na hasa Afrika, kwa sababu ya kuenea kwake nchi mbali mbali, na kukusanya kwake watu wa makabila na nchi kadha wa kadha wakaweza kufahamiana kwa lugha moja, hasa ilivyokuwa ni lugha mojawapo katika lugha kubwa za Africa ambazo zinachukuwa mahala pa lugha za kigeni na Wakoloni, kama Kiarabu, Kiurdu, Kiebrania, Kireno na kadhalika.

neg:
Lugha
Hii ni lugha ambayo huwasilishwa kwa njia ya maandishi. Hii ni kiwakilishi cha lugha ya mazungumzo katika mfumo wa maandishi. Lugha ya maandishi ni changa kwani imeanza milenia za hivi karibuni baada ya kuvumbuliwa kwa maandishi.

neg:
Lugha ya kufundishia
Lugha ya kufundishia ni lugha maalumu inayoteuliwa kutumika kutoa elimu rasmi katika taifa husika.

neg:
Lugha
Leo ulimwenguni mathalan, kuna lugha karibu 6,700, zikiwa 1,000 katika bara la kaskazini na la kusini la Amerika, 2,000 zikiwa kwenye bara la Afrika, 230 katika bara la Ulaya, 2,200 katika bara la Asia, na 1,300 katika bara la Oshania (Australia na nchi jirani nayo).

neg:
Lama
Lama (kitibeti: བླ་མ་; Wylie: bla-ma) ni cheo cha heshima kwa mwalimu wa kidini wa Tibet. Jina hili linafanana na lile la kisanskriti 'guru' ("taz." Ubuddha wa kitibeti na Bön).

neg:
Kilatini
Kilatini ni lugha ya kihistoria ambayo siku hizi haina tena wasemaji kama lugha ya kwanza, lakini bado hufundishwa katika shule na vyuo na hata kutumiwa kama lugha ya pili. Kilatini ilikuwa lugha hai takriban kati ya 500 KK na 600 BK na baadaye lahaja zake ziliendelea kuwa lugha za pekee zinazojulikana kama lugha za Kirumi.

neg:
Kiha
Kiha ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Waha.

neg:
Tovuti
Tovuti ni mkusanyiko wa kurasa zilizoandikwa kwa lugha mbalimbali za tarakilishi kama vile HTML, PHP, XHTML na kadhalika na ambazo kwa pamoja hujumuika katika kutoa habari au maelezo kuhusu jambo fulani. Lugha hizi, yaani HTML, PHP, XHTML na kadhalika zinaweza tu kusomwa na kutafsiriwa na programu kama vile Internet Explorer Google Chrome na Mozilla Firefox kwa lugha ambayo inaweza kueleweka na binadamu. Wingi wake ni "tovuti" vile vile. Tovuti zote pamoja zinaitwa "mtandao" au "Intaneti" au "wavuti".

neg:
Silaha
Silaha ni kifaa cha upiganaji dhidi ya wanadamu au wanyama.

neg:
Kiebrania
Lugha ya Kiebrania (עברית "‘Ivrit", ) ni moja ya lugha za kisemiti na moja kati ya lugha mbili za kitaifa nchini Israel (pamoja na Kiarabu). Ni kati ya lugha za kale zaidi duniani.

neg:
Falsafa
Falsafa (kutoka Kigiriki "φιλοσοφία" "filosofia = pendo la hekima") ni jaribio la kuelewa na kueleza ulimwengu kwa kutumia akili inayofuata hoja za mantiki.

neg:
Tungo
Tungo ni neno au nomino inayotokana na kitenzi "tunga". Kutunga ni kuweka/kushikamanisha vitu pamoja kwa kutumia kitu kama kamba au uzi kwa kupitishia ndani yake. Kwa mfano, unaweza kutunga vitu kama samaki, shanga, simbi na kadhalika.

neg:
Lugha
Hii ni lugha ambayo huwasilishwa na watu kwa njia ya mazungumzo ya mdomo - na hurithishwa kutoka kizazi kimoja hadi kingine kwa njia ya mazungumzo. Lugha ya mazungumzo ni kongwe, hai na halisi zaidi ya mzungumzaji na ina maana nyingi, kwani mzungumzaji na msikilizaji huwa ana kwa ana katika mazingira mamoja.

neg:
Utani
Utani ni maneno ya mzaha yenye ukweli ndani yake. Utani kama kipengele kimojawapo cha sanaa na maigizo huonesha uhusiano mwema wa jamii unaowawezesha wanajamii hao kufanyiana maneno ya mzaha na hata kuchukuliana vitu bila kukasirikiana.

neg:
Lugha
Kwa kawaida, lugha ni sehemu ya utamaduni wa umma fulani. Lugha ya aina hii inaitwa lugha asilia. Lakini pia kuna lugha za kuundwa.

neg:
Lugha
Hakuna lugha bora zaidi duniani, kwa kuwa lugha zote zina ubora, mradi zikidhi matakwa ya jamii husika.

neg:
Pijini na krioli
Lugha ya Pijini hutokana na maingiliano ya watu. Hivi ni kusema kuwa Pijini ni zao la hali ya wingilugha katika jamii. Huzuka tu baina ya wazungumzaji wa lugha tofauti wanaohitaji lugha moja ya dharura ya mawasiliano. Krioli ni lugha ambayo wazungumzaji wake hujifunza kama lugha yao ya kwanza wanapozaliwa.

neg:
Nadharia ya Kiswahili
Lugha ni sauti za nasibu zenye mpangilio maalumu zilizokubaliwa na watu ili zitumike kwa mawasiliano.

neg:
Msimu (lugha)
Ya tatu ni utani, utamaduni wa kutaniana. Jambo lingine linalosababisha kuzuka kwa misimu, msimu huu hubeba kejeli na dhihaka.

neg:
Lugha fasaha
Lugha fasaha (kutoka maneno ya Kiarabu) ni lugha inayozingatia kanuni za matamshi, muundo na mantiki katika lugha hiyo.

neg:
Kihungaria
Kihungaria (pia: KiMadyar, Kihungaria: "magyar" au "magyar nyelv") ni lugha ya Kiugori ya magharibi katika jamii ya lugha za Kifini-Kiugori.

neg:
Lugha ya kupangwa
Lugha ya kupangwa ni aina ya lugha ya kuundwa. Kwa kawaida, msemo "lugha ya kupangwa" unatumika kwa lugha zile ambazo ziliundwa kwa ajili ya utumiaji wa kawaida baina ya watu.

neg:
Diglosia
Diglosia (kutoka neno la Kiingereza lenye asili ya Kigiriki linalomaanisha "lugha mbili") ni hali inayotokea mahali ambapo kuna aina mbili za lugha moja, kila lahaja ikitumika kwa mahitaji maalumu. Kwa mfano lugha ya Kiarabu: kuna aina mbili za lugha hiyo moja:

neg:
Kibulgaria
Kibulgaria (kwa Kibulgaria: български език, bălgarski ezik [ˈbɤ̞lgɐrski ɛˈzik]) ni moja kati ya Lugha za Kihindi-Kiulaya kinachozungumzwa zaidi katika nchi ya Bulgaria.

neg:
Kialbania
Kialbania (kwa Kialbania "shqip" au kirefu "gjuha shqipe") ni lugha ya pekee kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

neg:
Lahaja sanifu
Lahaja sanifu (au lugha sanifu) ni lahaja ambayo imeteuliwa kutoka lahaja nyingine kutumika kwa upana zaidi kuliko lahaja za kawaida. Lahaja sanifu hutumika hasa kwa mawasiliano baina ya wasemaji wa lahaja tofauti za lugha moja; tena, hutumika katika shughuli zilizo rasmi. Ili kuwa sanifu, lahaja teule hufanyiwa marekebisho madogomadogo upande wa matamshi, sarufi na semantiki. Marekebisho hayo yanawezekana kutokea bila watu kujua.

neg:
Pijini na krioli
Lugha zote mbili, Pijini na Krioli, ni lingua franka. Lugha za Pijini na Krioli huzuka ili kuwaunganisha watu wanaozungumza lugha mbalimbali ili waweze kuelewana. Lugha kama hizo, ambazo huwaunganisha watu wa makabila au mataifa mbalimbali, huitwa lingua franka, lugha sambazi, lugha za mawasiliano mapana, lugha za mahusiano na maingiliano, lugha unganishi na hata lugha za biashara. Kwa misingi hii basi, lugha za Pijini na Kirioli ni lingua franka ambazo hutokana na watu wa lugha mbalimbali kukutana na kuwepo kwa hitaji la mawasiliano baina yao.

neg:
Nyanja za lugha
Ni utanzu wa sauti unaojishughulisha na matamshi au vitamkwa katika lugha, KWA mfano a, b, c n.k.

neg:
Dawa
Dawa (kwa Kiingereza "drug") ni dutu lolote -kama si chakula- ambalo linabadilisha hali ya mwili au ya roho ya mtu baada ya kuingizwa mwilini mwake.

neg:
Twiga
Twiga hula majani ya miti, na pia hula nyasi nyingi na matunda. Ulimi wake ni mgumu sababu mlo wa twiga huhusisha miiba pia. Twiga anaweza kula mpaka kilo 29 za majani kwa siku, lakini anaweza hata kustahimili kwa kilo 6.8 tu za nyasi. Twiga hula kidogo sana kwa sababu hupata chakula chenye virutubisho vingi sana na pia mfumo wake wa mmeng’enyo wa chakula ni wa uhakika sana. Twiga pia huweza kukaa kwa vipindi virefu bila kunywa maji. Ulimi wa twiga una urefu wa takribani sentimeta 45.

neg:
Kimulaha
Kimulaha ilikuwa lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya iliyozungumzwa na Wamulaha. Imekadiriwa kuwa hakuna wasemaji wa Kimulaha tangu miaka ya 1950, yaani lugh imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimulaha iko katika kundi la Kikwalean.

neg:
Lugha ya taifa
Tofauti katika maana, Lugha ya Taifa ni lugha iliyokubaliwa kitaifa itumike katika mawasiliano yake, kwa mfano, lugha ya Kiswahili iliteuliwa kuwa lugha ya Taifa mwaka 1964 lakini lugha rasmi ni lugha iliyoteuliwa na kuchaguliwa na serikali itumike katika shughuli za kiserikali, kwa mfano, kiingereza.

neg:
Pua
Pua ni kiungo cha mwili wa watu na wanyama vertebrata chenye tundu kilicho juu ya mdomo. Kazi yake ni kunusa harufu ya vitu.

neg:
Isimu
Isimu (au "maarifa ya lugha") ni sayansi inayochunguza lugha. Imegawiwa katika matawi mbalimbali:

neg:
Faila
Faila (kutoka Kilatini "phylum", yaani: kabila, ukoo), pia "kabila" katika biolojia ni ngazi ya uainishaji wa kisayansi iliyopo baina ya himaya na ngeli. Kwa Kiingereza faila huitwa "phylum" kama inahusu wanyama na "division" kama inataja mimea.

neg:
Lugha ya kidini
Lugha ya kidini ni lugha inayotumiwa pekee katika maisha ya kidini kama vile kwa shughuli za liturujia, sala au maandiko matakatifu, wakati wasemaji au wasomaji wa lugha hii ya kidini hutumia lugha nyingine katika maisha ya kawaida.

neg:
Shairi
Shairi ni sehemu ya fasihi. Mashairi ni tungo zenye kutumia mapigo ya silabi kwa utaratibu maalumu wa kimuziki kwa kutumia lugha ya mkato, lugha ya picha na tamathali za semi.

neg:
Maghani
Maghani ya Kawaida ni maghani yanayosifia mtu, kitu au hali katika jamii
a) Majigambo au Kivugo
Haya ni maghani ambayo mtunzi hujisifia (kujigamba) namna alivyo hodari katika nyanja fulani. Tungo hizi hutumia chuku na maneno ya kejeli kuwadunisha wapinzani wa mtunzi.
Sifa za Majigambo
• Hutumia nafsi ya kwanza
• Msimulizi hutumia maneno ya kujigamba
• Msimulizi hutumia chuku kwa wingi ili kujisifu
• Hutungwa kwa ubunifu mkubwa na hutumia mbinu kama sitiari, vidokezi, ishara n.k
• Majigambo mengi huwa mafupi, lakini baadhi yake huwa marefu.
• Huwa na matendo matukufu ya msimulizi
• Huwa na ahadi za matendo kutoka kwa msimulizi

neg:
Ulimi
Ulimi ni msuli ambao hupatikana ndani ya kinywa ambao husaidia umeng'enyaji wa chakula katika mfumo wa chakula wa wanyama.

neg:
Kinama
Kinama ni jina la lugha tofauti, k.m.

neg:
Kihindi
Lugha imetoka katika Sanskrit ya kale iliyokuwa lugha ya chanzo cha utamaduni wa Uhindi.

neg:
Lugha ya maandishi
2.Lugha ya maandishi haina hadhira ila lugha ya mazungumzo ina hadhira.

neg:
Nyanja za lugha
Ni mfumo wa kanuni na taratibu za lugha zinazomwezesha mzawa au mtumiaji wa lugha kuweza kuitumia lugha hiyo kwa ufasaha.Ni utanzu wa sarufi unaojishughulisha na muundo wa maneno katika tungo.

neg:
Pijini
Kwa maneno mengine, pijini ni lugha ambayo huzuka pale ambapo makundi mawili ya watu wenye lugha mbalimbali yanapokutana na haja ya mazungumzo hutokea. Mara nyingi ni lugha za biashara hasa.

neg:
Kilituanya
Kilituanya ("lietuvių kalba") ni lugha ya Lituanya

neg:
Ulimi
Ulimi husaidia katika umezaji wa chakula katika mfumo wa mnyama. Pia ulimi husaidia katika ulainishaji wa chakula ili kiweze kulainika na kusagwa na meno na kisha kumezwa kwenda katika mifumo mingine ya chakula katika mwili wa mnyama au binadamu .

neg:
Lugha ya kigeni
Lugha ya kigeni ni lugha yoyote ambayo haipatikani katika mazingira ya mtoto, hivi kwamba hawezi kujifunza bila kufundishwa. Au ni lugha tofauti na ile ya nchi yake asili.

neg:
Lava
Lava (kutoka neno la Kiingereza larva ambalo lina asili ya Kilatini) ni mtoto wa mdudu au wa mmojawapo wa invertebrata au samaki katika hatua za awali za ukuaji wake.

neg:
Siku ya Kimataifa ya Lugha ya Mama
Tarehe 21 Februari imetangazwa kuwa Siku ya Kimataifa ya Lugha ya Mama na UNESCO tarehe 17 Novemba 1999. Tangu tarehe ile imetambuliwa pia na Umoja wa Mataifa katika azimio lake la 16 Mei 2007, lililotangaza mwaka wa 2008 kuwa Mwaka wa Lugha wa Kimataifa.

neg:
Dunia Uwanja wa Fujo
Lugha sanifu ni mojawapo ya lugha ambayo mwandishi ametumia toka mwanzo hadi mwisho. Lugha iliyotumika ni Kiswahili sanifu.

neg:
Wiki
Wiki (kutoka neno la Kihawaii linanomaanisha 'kasi'". "Wiki" imetafsiriwa na watu kimzaha "What I Know Is", yaani, "ninachojua ni") ni tovuti ambayo inaruhusu kwa urahisi uundaji na uhariri wa idadi yoyote ya kurasa za mtandao zilizoshikamana kwa kutumia lugha{ ishara/1} au nakala ya WYSIWYG ya uhariri, katika kivinjari.|lugha{ ishara/1} au nakala ya WYSIWYG ya uhariri, katika kivinjari. Wiki kwa kawaida zinaendeshwa na programu ya Wiki. Mara nyingi Wiki hutumika kuunda tovuti zinazoshirikiana kuziendesha tovuti za kijamii, kwa kuandika {habari za kibinafsi{/0}, katika kushirikisha mitandao na usimamizi wa mifumo ya maarifa.

neg:
Lugha ya kikabila
Lugha ya kikabila (kwa Kiingereza: "vernacular language") ni lugha inayotumiwa hasa na watu wa kabila fulani, isifikie kiwango che kutumika katika nchi nzima.

neg:
Mpwa
Ukilinganisha na lugha za Ulaya, zile za Kibantu zinazingatia zaidi umri na hasa jinsia za wazazi na ndugu zao. Hivyo, kwa Kiingereza "nephew" linaweza kumaanisha "mpwa" lakini pia "mtoto" (ikiwa anayesema ni wa jinsia ileile ya mzazi).

neg:
Mawasiliano
Kujifunza Lugha ni jambo la kawaida katika utoto wa binadamu. Lugha nyingi hutumia mifumo ya sauti au ishara ambazo huwezesha mawasiliano baina ya mtu na wenzake. Kuna maelfu ya lugha, nazo huwa na sifa bainifu, ingawa nyingi ya sifa hizi huwa na upekee.

neg:
Msimu (lugha)
Ya nne ni maendeleo ya sayansi na teknolojia: hayo pia huwa chanzo cha misimu; vitu vipya vinavyojitokeza katika jamii vinadai uwepo wa maneno yanayozuka, kwa mfano, bajaji na digitali.Katika misimu kuna aina tatu ambazo ni:

neg:
Meza (samani)
Meza (kutoka Kireno na kwa asili zaidi kutoka Kilatini "mensa") ni kipande cha samani. Tunaweka vitu juu ya meza, mara kwa mara na kwa muda mfupi, kwa mfano chakula, visu, vikombe vya vinywaji, kitabu, ramani, karatasi wakati wa kuandika, na vitu kwa ajili ya kujifurahisha n.k.

neg:
Nyanja za lugha
Ni utanzu wa sarufi unaojishughulisha na maumbo ya maneno katika tungo.

neg:
Sanaa
Sanaa (kutoka neno la Kiarabu) ni ufundi anaoutumia mwanadamu ili kuwasilisha fikra au mawazo yaliyo ndani ya akili yake.

neg:
Anthropolojia ya Kimarekani
Namna mbalimbali za jumuia kuzungumza au kutumia ishara ni sehemu ya utamaduni wa jumuia kama ilivyo mienendo mingine katika jamii. Matumizi ya lugha ni njia ya kuweka na kuonyesha utambulisho wa kikundi fulani. Namna za kuzungumza zina uamilifu siyo tu wa kufanikisha mawasiliano bali wa kutambua hadhi au tabaka la msemaji. Wanaisimu huita namna mbalimbali za kuzungumza “vilugha”, dhana inayohusisha lahaja za kijiografia na kijamii, sajili au mitindo mbalimbali ya utamaduni mdogo. Wanaisimuanthropolojia na wanasosholojia wa lugha hufafanua mtindo wa mawasiliano kama namna ambavyo lugha hutumiwa na kueleweka katika utamaduni fulani.

neg:
Fasihi
Fasihi (kutoka neno la Kiarabu فصاحة "fasaha" kwa maana ulumbi) ni utanzu (tawi) wa sanaa ambao hutumia lugha ya mazungumzo au maandishi ili kufikisha (kuwasilisha) ujumbe kwa hadhira husika. Ni ufundi wa kuwasilisha mawazo au ujumbe ulio katika fikra za binadamu.

neg:
Wagogo
Lugha yao ni Cigogo (kwa Kiswahili hutamkika Kigogo).

neg:
Lugha
Somo la lugha linaitwa maarifa ya lugha au isimu.

neg:
Neno
Neno ni sehemu fupi ya lugha yenye maana. Ni sauti inayotamkwa au kuandikwa pamoja na kutaja jambo fulani.

neg:
Lugha ya kwanza
Pia lugha hiyo huitwa lugha mama (kwa Kiingereza "mother tongue") kwa vile watu wengi hujifunza lugha yao ya kwanza kutoka kwa mama mzazi. Lakini hiyo si lazima: mara nyingine mtoto halelewi na mama, au kama analelewa, anatumia muda mrefu zaidi na watoto wenzake (hasa shuleni), hivyo anazoea lugha yao kuliko ile ya nyumbani, hata kama ni tofauti kabisa.

neg:
Lenzi
Lenzi ni kitu kilicho angavu (kama vile kioo, plastiki au hata tone la maji) ambacho kina uwezo wa kubadili taswira ya kitu kwa kupindisha mwanga ambao unapita kwenye kitu hicho. Lenzi inaweza kufanya kitu kuonekana kikubwa, kidogo, au juu-chini-chini-juu.

neg:
Lugha ya kwanza
Lugha ya kwanza ni lugha ambayo mtu anaiongea kama lugha yake ya kwanza tangu utotoni, umri ambamo ni rahisi zaidi kuathiriwa na mazingira na hivyo pia kujifunza kusema kama watu wa kandokando.

neg:
Lugha ya pili
Lugha ya pili ni lugha yoyote ambayo inatumika katika mazingira ya mtoto fulani na yeye anajifunza, isipokuwa lugha mama.

neg:
Lugha
Mbali na maana ya kawaida kuna pia lugha ya ishara inayotumiwa na watu bubu. Katika fani ya programu za kompyuta ni kawaida kuongea juu ya "lugha ya kompyuta".Lugha huwa na tabia zifuatazo:
Kimsingi lugha ni moja. Uwasilishwaji wake ndio huigawa katika tanzu/aina kuu mbili:

neg:
Kisanga (lugha)
Kisanga ni jina la lugha mbalimbali tofauti, yaani:

neg:
Kimbunga
"Kwa lugha ya Kimbunga tazama Kimbunga (lugha)"
Kimbunga ni dhoruba kali inayoanza juu ya bahari katika maeneo ya tropiki yenye upepo mwenye kasi ya zaidi ya km/saa 117. Kimbunga ni dhoruba aina ya tufani.

neg:
Kisangu (lugha)
Kisangu ni jina la lugha mbili tofauti:

neg:
Kisinga (lugha)
Kisinga ilikuwa lugha ya Kibantu nchini Uganda iliyozungumzwa na Wasinga kwenye kisiwa cha Lusinga. Lugha ya Kisinga imekufa lakini. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisinga iko katika kundi la J10.

neg:
Nyama
Nyama ni sehemu za mwili wa wanyama zinazoliwa kama chakula au kitoweo.

neg:
Karanga
Karanga au njugu (kwa Kiingereza: au groundnut) ni mbegu ya mnjugu na moja kati ya mazao muhimu duniani. Jina la Kibiolojia la njugu ni Arachis hypogaea. Vikonyo vya karanga vinaingia katika ardhi na makaka yanaiva hapa chine. Baada ya kukauka makaka haya na matunda ndani yao hufanana na jozi kwa hiyo kuna majina kama "jozi ya ardhini" katika lugha mbalimbali .

neg:
Kibusa
Kibusa ni jina la lugha mbalimbali, k.m.

neg:
Balagha
Balagha (kutoka neno la Kiarabu) ni usemi ambao kwa makusudi mazima hutia chumvi katika simulizi au mazungumzo ili msomaji au msikilizaji avutiwe kufuata kilichoandikwa au kinachosemwa.

neg:
Kisangu (lugha ya Tanzania)
Baadhi ya tamaduni zinazoendeshwa katika maeneo ya Rujewa na Ubaruku si tamaduni asilia za kisangu mfano neno la kiswahili, Unasemaje? Kwa Kisangu ni, wijashi? na rugha yakijewa witigira ndauli? Pia lugha ya Kisangu mara nyingi maneno yake huanza na kh. mfano khakhija shi? khakhayinsile, khakhene n.k.

neg:
Kibena (Tanzania)
Lugha ni moja tu; tofauti ni ndogondogo, zikitokana na matamshi, mfano kukaza "dz", kwa lahaja zote isipokuwa Kikilavwugi ambacho ingawa inaandikwa "dzi" inatamkwa kama "dji" umuhudji; na Kilupembe inaandikwa "dzi" lakini watumiaji wanatamka kama "chi" umuhuchi, achile - amekuja, wakati "adjile" (Kikilawugi)... Wengine wote wanakaza adzile, umuhudzi. Tofauti nyingine ni ya kutumia k na h. Mfano: Kamwene/ Hamwene, Kangi/hangi, ukukulima/uhulima n.k.

neg:
Kisardinia
Kisardinia (kwa lugha yenyewe: Sardu au Limba sarda; kwa Kiitalia: Lingua sarda) ni mojawapo ya lugha za Kirumi, jamii ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

neg:
Lubega
Lubega ni mvao wa nguo kama vile shuka, ambapo upande mmoja hupitishwa chini ya kwapa la mkono mmoja, kupitia mbele ya kifua, na upande mwingine juu ya bega la mkono mwingine, kupitia mgongoni.

neg:
Lugha za Afrika
Baadhi ya lugha hizi zina wasemaji mamilioni kama vile Kiswahili, Kihausa, Kiigbo, au Kiyoruba.
Lugha nyingine zina wasemaji wachache sana hata zinaelekea kupotea.

neg:
Pijini
Pijini ni lugha ambayo hutokea pale ambapo wazungumzaji wa lugha mbili tofauti hukutana; hapo, ili kukidhi haja yao ya kuwasiliana, inawalazimu kuibua au kutumia lugha moja ambayo itawawezesha kuelewana katika nyanja za mawasiliano.

neg:
Fani
Lugha ndio wenzo mkubwa wa msanii katika kazi za fasihi, miongoni mwa vipengele vya lugha ni tamathali za semi pamoja na semi.

neg:
Lugha ya taifa
Lugha rasmi ni lugha iliyopewa hadhi maalumu katika nchi fulani, kwa kawaida lugha rasmi ni lugha inayotumiwa haswa na serikali kwa mawasiliano kati ya ofisi zake pia katika matangazo rasmi. Vile vile lugha rasmi ni lugha iliyopewa hadhi maalumu katika eneo fulani au nchi fulani ili itumike katika mazingira maalumu.
Mara nyingi lugha rasmi katika Taifa huteuliwa ili itumike kwenye mahakama, bungeni na kwenye shughuli nyinginezo za kiutawala. Lugha inaweza kupewa hadhi maalumu na kuwa lugha rasmi ijapokuwa lugha hiyo haijasambaa eneo kubwa, pia inaweza isiwe na wazungumzaji wengi, kwa mfano, nchini New Zealand Kimaori kiliteuliwa kuwa lugha rasmi mwaka 1987 ijapokuwa lugha hii inazungmzwa na watu wachache.

neg:
Kibati (lugha)
Kibati ni jina la lugha tofauti, k.m.

neg:
Nguta
Nguta (pia:mbata) ni nyama ya nazi ambayo ni mbegu wa mnazi. Kwa lugha nyingi huitwa "copra" kutokana na neno la Kimalayalam "kopra" (കൊപ്ര) kwa ajili ya nguta.

neg:
2008
Mwaka wa 2008 umetangazwa kuwa Mwaka wa Lugha wa Kimataifa.

neg:
Lugha ya taifa
Kigezo cha ugumu katika matumizi, Lugha ya Taifa sio ngumu sana katika matumizi yake kwa sababu kwanza inatumika katika shughuli za kila siku katika jamii. Pia imewekwa katika mpango wa lugha na inatumika katika shughuli zote maalumu na zisizo maalumu, hivyo mambo haya yanaifanya lugha ya Taifa kuwa rahisi katika matumizi yake, wakati Lugha rasmi inakuwa ngumu kimatumizi kwa watu wengi kwa sababu haitumiki katika shughuli za kila siku na inaweza isitsumike katika elimu na inatumika kwa shughuli maalumu tu.

neg:
Warungu
Kilungu, lugha ya Warungu, na Kimambwe ni lahaja za lugha moja.


query: Je ni nchi gani kubwa bara Afrika?

pos:
Afrika
Nchi kubwa ya Afrika ni Algeria na nchi ndogo ni funguvisiwa la Shelisheli katika Bahari Hindi. Nchi ndogo Afrika bara ni Gambia.

neg:
Nigeria
Kwa sasa ni nchi ya Afrika yenye watu wengi na uchumi mkubwa kuliko zote. Kimataifa, ni ya 7 kwa idadi ya watu na ya 20 kwa uchumi.

neg:
Jumuiya ya Kiuchumi ya Afrika
Jumuiya ya Kiuchumi ya Afrika (kwa Kiingereza: African Economic Community, kifupi: AEC) ni muundo wa nchi za Umoja wa Afrika ambao unaweka misingi ya maendeleo ya pamoja kati ya nchi zilizo nyingi za Afrika.

neg:
Historia ya Afrika
Katika mwaka wa 1962 Algeria, Burundi, Rwanda, na Uganda zikawa huru, na 1963 zikafuatia Zanzibar, Gambia na Kenya, na katika mwaka wa 1964 Malawi (Nyasaland), na Zambia (Rhodesia ya Kaskazini) zikapata uhuru.

neg:
Nairobi
Nairobi imeibuka kuwa mojawapo kati ya miji mikubwa katika bara la Afrika. Mashirika mengi makubwa duniani yamefungua ofisi zao zinazoshuhudia eneo la Afrika ya Mashariki na Afrika ya Kati. Mojawapo ya mashirika haya ni ofisi za tawi la Umoja wa Mataifa (United Nations), UNEP. Kunazo pia ofisi za mabalozi wa nchi mbalimbali duniani.

neg:
Brazil
Brazil ni nchi kubwa ya Amerika ya Kusini na pia ni nchi yenye wakazi wengi kushinda nchi zote za bara hilo. Eneo lake ni karibu nusu ya bara lote.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Tanzania ni nchi iliyomo mashariki mwa Afrika. Nchi hiyo inazungukwa na bahari upande wa mashariki, Kenya na Uganda upande wa kaskazini, Malawi upande wa kusini na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo upande wa magharibi.

neg:
Tunisia
Tunisia (kirefu Jamhuri ya Tunisia - kwa Kiarabu الجمهرية التونسية, al-Jumhūrīya at-Tūnisīya) ni nchi ya Afrika ya Kaskazini inayopakana na Bahari ya Mediteranea, Libya na Algeria.

neg:
Afrika ya Kaskazini
Afrika ya Kaskazini ni kanda la kaskazini kwenye bara la Afrika.
Kwa kwaida nchi za Afrika kaskazini ya jangwa Sahara huhesabiwa kuwa Afrika ya Kaskazini.

neg:
Gambia
Gambia (jina rasmi: Republic of The Gambia) ni nchi ndogo kabisa ya Afrika bara. Eneo lake lote linazungukwa na Senegal kwa kufuata mwendo wa mto Gambia hadi Bahari ya Atlantiki.

neg:
Afrika Kusini
Jamhuri mbili za Makaburu ziliweza kustawi kwa miaka kadhaa ambazo zilikuwa jamhuri ya Dola Huru la Oranje upande wa kaskazini wa mto Oranje na jamhuri ya Transvaal (ilijiita pia Jamhuri ya Kiafrika ya Kusini) upande wa kaskazini wa mto Vaal.

neg:
Muungano wa Afrika
Muungano wa Afrika ni jina la harakati iliyolenga kuunganisha watu wote Waafrika au wenye asili ya Afrika kote duniani. Hao ni pamoja na wakazi wa Afrika wenyewe na wakazi wenye asili ya Kiafrika katika nchi za Amerika na sehemu nyingine ambao mababu wao walipelekwa huko wamefungwa wakiuzwa katika biashara ya watumwa.

neg:
Utamaduni wa Kiafrika
Tofauti hujulikana katika tabia za kula na kunywa barani Afrika. Hivyo, Afrika Kaskazini, pamoja na Mediteranea kutoka Moroko hadi Misri zina tabia tofauti za chakula kuliko Waafrika wa Sahara ambao hula mlo wa kujikimu. Nigeria na sehemu za pwani za Afrika Magharibi hupenda vyakula vya pilipili. Idadi ya Waafrika ambao si Waislamu pia hutumia vileo, ambavyo huenda vyema na vyakula vingi vya Kiafrika. Pombe inayojulikana sana ndani ya Afrika ni mvinyo kutoka Ethiopia inayoitwa "Tej" iliyotengenezwa kwa kutumia asali.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Mlima Kilimanjaro hujulikana kuwa kuwa ni mlima wa Afrika mwenye kofia ya barafu ya kudumu. Pamoja na Kilimanjaro kuna sehemu mbili nyingine tu barani Afrika, ni Ruwenzori na Mlima Kenya. Lakini kiasi cha barafu imepungua kwa kipindi cha zaidi ya miaka 100. Mwingereza P.C. Spink aliona mwaka 1944 ya kwamba barafu ilipungua sana kulingana na taarifa aliyojua kutoka mpandaji wa kwanza Hans Meyer. Baina 1912 eneo la ngao ya barafu limepungua kutoka kilomita za mraba 12 hadi 1.85 km² kwenye mwaka 2009. Hii inalingana na kupunguzwa asilimia 85%. Sababu kuu ya mabadiliko haya ni kupungukiwa kwa kiwango cha usimbishaji katika mazingira ya mlima tangu mwisho wa karne ya 19.

neg:
Rangi za Umoja wa Afrika
Rangi tatu kijani, njano na nyekundu huitwa rangi za umoja wa Afrika kwa sababu zinapatikana kwenye bendera ya Ethiopia, nchi ya pekee ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi ya dhidi ya uvamizi wa kikoloni katika karne ya 19 BK.

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 10
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.

neg:
Afrika ya Magharibi
Afrika ya Magharibi ni ukanda wa magharibi kwenye bara la Afrika.

neg:
Umoja wa Afrika
Umoja wa Afrika ina nchi wanachama 55, yaani nchi zote za bara la Afrika (baada ya kurudi kwa Moroko, iliyokuwa imejiondoa mwaka 1985 kwa sababu UA ilitambua Sahara ya Magharibi kuwa nchi ya kujitegemea wakati Moroko inadai ya kwamba ni eneo la majimbo yake ya kusini).
Hata hivyo mwaka 2016 Moroko ilionyesha nia ya kujiunga tena na UA.

neg:
Ukristo barani Afrika
Wakati wa Yesu Afrika Kaskazini pia ilikuwa chini ya utawala wa Roma. Wakati ule wakazi wake hawakuwa Waarabu. Kiutamaduni palikuwa na sehemu mbili: Misri upande wa Mashariki na nchi za Waberberi upande wa Magharibi. Nchi hizo za Waberberi (Moroko, Algeria, Tunisia na Libia za leo) zilikuwa pia na miji mingi walipokaa wahamiaji kutoka Italia waliotumia lugha ya Kilatini. Mji mkuu wa sehemu ile ni Karthago (karibu na Tunisi ya leo). Mji mwingine unaoonekana katika Biblia ni Kurene (kule Libia).

neg:
Afrika
Ilhali mwaka 1950 walikuwepo Waafrika milioni 229 pekee, idadi iliongezeka kuwa milioni 630 mwaka 1990 na milioni 1200 mnamo 2014.
Hivyo asilimia ya watoto na vijana ni kubwa. Kuna nchi kadhaa ambako zaidi ya nusu ya wananchi wako chini ya umri wa miaka 25. Wakazi wa Afrika ni vijana kuliko wale wa mabara mengine yote; mwaka 2012 umri wa wastani ulikuwa miaka 19.7, wakati kidunia ulikuwa 30.4.

neg:
Cape Town
Cape Town (yaani "Mji wa rasi", kwa Kiafrikaans: Kaapstad; kwa Kixhosa: iKapa) ni mji mkubwa wa tatu wa Afrika Kusini na mmoja kati ya miji mikuu mitatu ya nchi ikiwa ni makao ya Bunge. Pia ni mji mkuu wa jimbo la Rasi Magharibi (Western Cape / Wes-Kaap). Ni sehemu ya Jiji la Cape Town. Eneo lake ni km² 1,644 lenye wakazi 2,375,910 (mwaka 2005).

neg:
Afrika ya Mashariki
Kadiri ya Umoja wa Mataifa Afrika ya Mashariki ina nchi 18 zifuatazo:
Hata hivyo:
Afrika ya Mashariki inatajwa na sayansi kuwa mahali ambako watu wa kwanza duniani walikopatikana.

neg:
Umoja wa Muungano wa Afrika
Umoja wa Muungano wa Afrika (Kiingereza: Organisation of African Unity, OAU; Kifaransa: Organisation de l'Unité Africaine, OUA) ulikuwa jumuiya ya nchi huru za Afrika iliyoanzishwa 1963 na kudumu hadi 2002. Ulikuwa mtangulizi wa Umoja wa Afrika ambao ni jumuiya ya nchi za Afrika tangu Julai 2002.

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 11
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.

neg:
Afrika
Tabianchi ya Afrika ni pana, kuanzia kanda za tropiki hadi kufikia maeneo ya nusu-aktiki (baridi) kwenye ncha za milima mirefu.

neg:
Afrika
Upande wa kaskazini iko Bahari ya Mediteranea, upande wa mashariki kuna Bahari Hindi pamoja na Bahari ya Shamu na upande wa magharibi iko Bahari Atlantiki.

neg:
Afrika
Neno "Afrika" limetokana na lugha ya Kilatini ya Roma ya Kale. Waroma kwa jina hilo hawakumaanisha bara lote bali eneo katika Tunisia ya leo tu.

neg:
Biashara ya masafa marefu ya Afrika Mashariki
Biashara hii ilichangia kiasi kikubwa kukua kwa dola mbalimbali za kitemi kama vile Wanyamwezi, Ukimbu, na Wahehe katika maeneo ya Tanganyika. Vilevile dola la Buganda lilikuja kukua mno katika karne ya 19 kwa kufuatia biashara hii.

neg:
Nchi za visiwa
Nchi kwenye visiwa vikubwa vinafanana katika mengi na nchi za barani. Eneo linatosha kwa kilimo kinacholisha idadi kubwa ya wakazi. Mifano yake nio nchi kama Japani, Sri Lanka, Ufilipino, Kuba, Uingereza, Iceland na Madagaska. Nchi kubwa kabisa ya visiwani ni Indonesia.

neg:
Utamaduni wa Kiafrika
Mpasuko mkuu ni kati ya Afrika ya Kaskazini (pamoja na Chad na Pembe la Afrika), ambayo ni sehemu ya ulimwengu wa Kiislamu, na Afrika ya kusini kwa Sahara, ambayo imegawanywa katika idadi kubwa ya tamaduni za kikabila, zikiwemo za "Niger-Congo" (sanasana za Kibantu), "Nilo-Saharan" katika maeneo ya Sahara na Sahel na sehemu za Afrika ya Mashariki na "Khoisan" (wazawa wachache wa Tanzania na Kusini mwa Afrika).

neg:
Afrika Kusini
Siasa hiyo ilisababisha farakano kati ya nchi nyingi za dunia na Afrika Kusini. Upinzani kutoka Uingereza na Jumuiya ya Madola ulisababisha kuondoka kwa Afrika Kusini katika jumuiya hiyo na kutangazwa kwa Jamhuri ya Afrika Kusini.

neg:
Bamba la Afrika
Bamba hili limepakana na bamba la Ulaya-Asia, bamba la Uarabuni, bamba la Uhindi, bamba la Australia, bamba la Antaktika na bamba la Amerika ya Kaskazini. Inawezekana ya kwamba limepakana na mabamba madogo mengine yasiyoeleweka bado.

neg:
Historia ya Afrika
Wazungu walianza kugundua bara la Afrika katika karne ya 15, wakati Wareno walipokuja kwenye fukwe za bara la Afrika kutafuta njia nyepesi na ya amani ya kufikia India, na kuweza kupata nafasi ya kushikilia biashara ya dhahabu na pembe na watumwa ambayo ilikuwa ikiendelea wakati huo katika bara la Afrika. Katika mwaka 1488 Bartolomeo Dias alizunguka Rasi ya Tumaini Jema (kwa Kiingereza: Cape of Good Hope), na katika mwaka 1498 Vasco da Gama alifika ufukwe wa Afrika Mashariki na kuendelea mpaka India.

neg:
Nile
Mto wa Nile (pia: Naili; kwa Kiarabu  ,النيل an-nīl) ni mto mkubwa upande wa mashariki ya bara la Afrika. Mara nyingi hutajwa kuwa pia ni mto mrefu kabisa duniani kushinda mto Amazonas. Kutoka Ziwa la Viktoria Nyanza hadi mdomo wake kwenye Bahari ya Mediteranea Nile inavuka nchi za Uganda, Sudan Kusini, Sudan na Misri kwa urefu wa km 6,650.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Chimbuko la Kombe la Mataifa ya Afrika lilikuwa mnamo tarehe Juni 1956, wakati uundaji wa Confederation of African Football ulipendekezwa katika mkutano wa tatu wa bunge la FIFA mjini Lisbon. Kulikuwa na mipango ya haraka kwa mashindano ya mataifa ya bara kufanyika, na mwaka wa 1957 mwezi wa Februari shindano la kwanza la Kombe la Mataifa ya Afrika lilifanyika mjini Khartoum, Sudan. Hakukuwa na mechi za kufuzu katika shindano hili , kwani uwanja ulikuwa na mataifa manne ambao ndio wanzilishi wa CAF (Sudan, Misri, Ethiopia, na Afrika ya Kusini). Kukataa kwa Afrika ya Kusini kupeleka kikosi chenye wachezaji wa rangi tofauti katika ushindani kulisababisha wao kuadhibiwa na Ethiopia iliweza kufuzu katika fainali .
Kutokana na tukio hilo mechi mbili ndizo zilizochezwa na Misri kuwa bingwa wa kwanza katika bara baada ya kushinda Sudan katika nusu fainali na Ethiopia katika fainali. Miaka miwili baadaye, Misri ndiyo ilikuwa mwenyeji wa pili wa ANC mjini Cairo ambapo timu zile tatu ndizo zilishiriki .Kama mwenyeji na bingwa tetezi Misri iliweza kushinda baada ya kuwalaza sudan katika fainali.

neg:
Mapatano juu ya matumizi ya maji ya mto Nile ya 1929
Tangu miaka ya 1950 na 1960 Uingereza haitawali tena maeneo ya Afrika na nchi za kujitawala zilianzishwa kando la mto Nile ambazo ni Sudan, Uganda, Kenya na Tanzania zilizokuwa zote chini ya Uingereza.

neg:
Kinshasa
Kinshasa imesawazishwa na Johannesburg kwa kuwa mji mkubwa wa pili katika Afrika kusini kwa Sahara na wa tatu kwa ukubwa katika bara zima baada ya Lagos na Cairo.

neg:
Nusutufe ya kusini
Kati ya mabara ni yote ya Antaktiki na Australia, asilimia 90 za Amerika Kusini na theluthi ya kusini ya Afrika yaliyopo kwenye nusutufe. Kuna pia visiwa vikubwa vya Asia zilizopo kusini ya ikweta na visiwa vingi nya Pasifiki.

neg:
Tanzania
Nchi iko katika eneo la Maziwa makubwa ya Afrika, hivyo maziwa yanafunika km 61,500, yaani 6% za eneo lote la nchi.

neg:
Jumuiya ya Kiuchumi ya Afrika
Mnamo Juni 2015, Umoja wa Afrika ulianzisha majadiliano ili kufikia Continental Free Trade Area (CFTA) ambayo ihusishe nchi zote 55 za Afrika kufikia mwaka 2017.

neg:
Afrika ya Mashariki
Nchi za Afrika ya Mashariki, hasa Kenya, Uganda na Tanzania ni nchi ambazo ni karibu tangu zamani. Zimeshirikiana historia, zote zimekaliwa hasa na makabila yanayotumia lugha za Kibantu (Kenya na Uganda wana pia idadi muhimu ya wakazi wasiotumia lugha za Wabantu). Katika nchi zote tatu lugha ya Kiswahili imekuwa lugha muhimu ingawa kwa daraja mbalimbali. Wakati wa ukoloni zilitawaliwa na Uingereza iliyoacha taasisi na taratibu mbalimbali zilizosaidia kuanzishwa kwa Jumuiya ya Afrika ya Mashariki wakati wa uhuru.

neg:
Mungu ibariki Afrika
Mungu ibariki Afrika

neg:
Ethiopia
Ethiopia ni moja ya nchi mbili za Afrika ambazo hazikutawaliwa na wakoloni wakati walipong’ang’ania Afrika. Nchi nyingine ni Liberia. Kabla ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia Ethiopia ilivamiwa na Waitalia (1936) lakini ilipata uhuru wake tena baada ya miaka michache.

neg:
Sudan
Jamhuri ya Sudan ama Sudan ni nchi ya tatu kwa ukubwa katika bara la Afrika na ya kumi na sita duniani

neg:
Umoja wa Afrika
Umoja wa Afrika (UA) (kwa Kiingereza: African Union (AU); Kifaransa: Union Africaine (UA); Kihispania: Unión Africana (UA) ; Kireno: União Africana (UA) ) ni muungano wa nchi 55 za Afrika ulioanzishwa mnamo Julai 2002.

neg:
Viti maalum vya wanawake
Katika Afrika ni nchi za Algeria, Burundi, Djibouti, Eritrea, Guinea, Kenya, Lesotho, Libya, Mauritania, Morocco, Niger, Rwanda, Sierra Leone, Somalia, Sudan Kusini, Sudan, Tanzania, Uganda, Uswazi na Zimbabwe.
Katika Asia ni nchi za Afghanistan, Bangladesh, China, India, Iraq, Jordan,Palestina, Saudi Arabia, Pakistan, Philippines, Samoa, Taiwan, Timor-Leste na Vanuatu.

neg:
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (au: ya Kidachi; kwa Kijerumani "Deutsch-Ostafrika -DOA-"; kwa Kiingereza "German East Africa") ilikuwa jina la koloni la Ujerumani huko Afrika ya Mashariki kati ya miaka 1885 na 1918/1919.
Eneo lake lilijumlisha nchi za kisasa za Tanzania bara (yaani bila Zanzibar), Burundi na Rwanda. Ilikuwa koloni kubwa kabisa la Dola la Ujerumani.

neg:
Ukristo barani Afrika
Kwa sasa ndiyo dini kubwa zaidi barani, hasa Kusini kwa Sahara, pamoja na Uislamu ambao unaongoza Kaskazini kwa jangwa hilo.

neg:
Afrika
Kuna kisiwa kikubwa cha Madagaska na funguvisiwa mbalimbali.

neg:
Bamba la Afrika
Bamba la Afrika lina mwendo wa kuelekea kaskazini unaopimwa kuwa 2.15 cm kila mwaka. Kwa mkasi huu bara la Afrika litagusana na Hispania ya Kusini baada ya miaka 650,000 na kufunga mlango wa bahari ya Gibraltar hivyo kufunga Mediteranea na kuifanya kuwa ziwa.

neg:
Afrika
Waafrika wana imani za dini nyingi tofauti, lakini takwimu zinazotolewa hazina hakika, pia kwa sababu suala hilo ni nyeti kisiasa kwa serikali zenye mchanganyiko mkubwa wa watu, kama vile Nigeria, Ethiopia na Tanzania.

neg:
Malighafi
Bara la Afrika lina 30% za akiba zote za malighafi zisizo nishati duniani, lakini utajiri huo umeathiri vibaya wakazi wake. Tatizo hilo linaitwa kwa Kiingereza "Dutch disease" au "resource curse" (yaani laana ya kuwa na vyanzo vya mapato).

neg:
Pembe la Afrika
Eneo hili linajumuisha nchi za leo za Somalia na Jibuti pamoja na sehemu ya mashariki ya Ethiopia; wakati mwingine Ethiopia yote pamoja na Eritrea huhesabiwa humo.

neg:
Ukristo barani Afrika
Wenyeji wa Misri na mkoa wa "Afrika" (= Tunisia ya leo) walipinga utawala wa Bizanti. Wakristo wengi katika nchi hizo walikataa usimamizi wa Askofu Mkuu wa Bizanti wakiwafuata viongozi wao wa kitaifa. Viongozi wa Kanisa la Kikopti (Misri) waliteswa na serikali ya Bizanti. Dola la Roma ya Mashariki ilichosha nguvu zake vitani dhidi ya majirani yao wa Uajemi na makabila yasiyostaarabika kutoka kaskazini.

neg:
Mkimbizi
Tangu miaka ya 1950, mataifa mengi barani Afrika yamekumbwa na vita vya wenyewe kwa wenyewe na vita vya kikabila, hivyo kuzalisha idadi kubwa ya wakimbizi wa mataifa na makabila mbalimbali. Mgawanyiko wa Afrika kuwa nchi mbalimbali za kikoloni za Ulaya mnamo mwaka wa 1885, ambao ulitumiwa kuunda mipaka ya mataifa yaliyopata uhuru wao upya miaka ya 1950 na 1960, imedokezwa kama sababu kuu iliyosababisha Afrika kukumbwa na mapambano mengi ya wenyewe kwa wenyewe. Idadi ya wakimbizi barani Afrika iliongezeka kutoka 860,000 mnamo mwaka wa 1968 hadi 6,775,000 kufikia mwaka wa 1992 (Kamusi elezo ya Britannica, 2004). Kufikia mwisho mwa mwaka wa 2004, idadi hiyo ilikuwa imeshuka hadi wakimbizi 2,748,400, kulingana na Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi . (takwimu hiyo haijumuishi idadi ya watu waliokimbia makazi yao, ambao hawavuki mipaka ya kimataifa na kwa hivyo hawaambatani na ufafanuzi rasmi wa mtu ambaye anafaa kuitwa mkimbizi.)

neg:
Angola
Angola ni nchi kubwa iliyopo upande wa kusini wa bara la Afrika ikipakana na Namibia, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na Zambia. Upande wa magharibi kuna pwani ndefu ya Bahari Atlantiki. Mkoa wa Kabinda umetenganika na sehemu nyingine za nchi na unapakana na Jamhuri ya Kongo pia.

neg:
Ziwa Viktoria
Ziwa Viktoria (pia: Viktoria Nyanza, Ziwa Nyanza) ni ziwa kubwa la Afrika ya Mashariki lililopo baina ya Tanzania, Kenya na Uganda. Ni ziwa kubwa kuliko yote barani Afrika, na la pili duniani, baada ya Ziwa Superior ambalo lipo Amerika ya Kaskazini.

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 14
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.

neg:
Sahara
Sahara ni jangwa kubwa kaskazini mwa Afrika. Ni jangwa kubwa kabisa barani, ni la kwanza duniani kati ya majangwa joto na jangwa la tatu kwa ukubwa ulimwenguni baada Bara la Antaktiki na Aktiki.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Mtangamano ungehekuwa nchi moja tu, ungekuwa ya 17 duniani kwa eneo.
Sudan Kusini, Uganda, Rwanda na Burundi hazina pwani baharini, lakini zina mvua za kutosha.

neg:
Historia ya Afrika
Madola mengi ya Afrika yalianza kupigania uhuru katika miaka ya baina ya 1950 na 1960, na Wazungu wakasalimu amri na kuanza kutoa uhuru. Libya wakajinyakulia uhuru katika mwaka wa 1951, Eritrea katika mwaka 1952 ikiwa imejiunga na Ethiopia, Morocco katika mwaka wa 1956, na wakarudishiwa Tangier.

neg:
Pembe la Afrika
Nchani ya pembe iko Puntland iliyotangaza uhuru wake lakini inahesabiwa kama sehemu ya Somalia na mataifa mengi, jirani yake ni Somaliland ambayo ni pia sehemu ya Somalia iliyotangaza uhuru wake.

neg:
Mito mirefu ya Afrika
Mito mirefu ya Afrika inaonyeshwa katika orodha ifuatayo.
Mara nyingi mto wa Nile unahesabiwa kuwa mtu mrefu kuliko yote ya Afrika pia duniani. Kadirio la urefu wa mto hutegemea jinsi ya kuhesabu tawimito yake. Orodha inayofuata ina tofauti na orodha inayokadiria kwa namna nyingine.

neg:
Primates
Barani Afrika wako kote na idadi kubwa ya spishi wako kusini ya Sahara. Hawako Ulaya isipokuwa kundi moja huko Gibraltar (kusini mwa rasi ya Iberia) lakini inawezekana hao walipelekwa huko na binadamu. Vilevile hawako Asia ya Kaskazini na ya Kati, Australia na visiwa vya Pasifiki na maeneo karibu na ncha za dunia.

neg:
Libya
Libya ni nchi ya Afrika ya Kaskazini kwenye Bahari ya Mediteraneo, inayopakana na Misri, Sudan, Niger, Chad, Algeria na Tunisia.

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 6
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.

neg:
Afrika
Wataalamu wengi wanakubaliana kutambua Afrika kama asili ya binadamu wote walioko duniani.

neg:
Historia ya Afrika
Historia ya Afrika ni historia ya bara hilo lililo asili ya binadamu wote.

neg:
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Misri yote imejumuishwa, ingawa sehemu ya eneo la Misri inapatikana Asia.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Kati ya mwaka 1970-1980 mataifa sita mbalimbali yaliweza kushinda : Sudan, Kongo-Brazzaville, Zaire, Moroko, Ghana, na Nigeria. Zaire ilishinda mara ya pili katika mwaka wa 1974 (ilishinda mara ya kwanza kama Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo) baada ya kupambana na Zambia katika fainali. Kwa muda hadi sasa katika historia ya ushindani, hii ndio mechi ya kipekee ambayo imerudiwa baada ya timu hizo mbili kutoka sare 2-2 baada ya muda wa ziada. Finali hii ilichezwa siku mbili baadaye na Zaire kuibuka washindi kwa 2-0. Mchezaji wa mbele wa Zaire , Mulamba Ndaye alifunga bao zote nne za mechi hizo mbili: pia alikuwa alishikilia usukani kwa kuwa na mabao tisa katika msimu huo na kuweka rekodi ya mechi ya kibnafsi hadi wa leo. Miezi mitatu awali, Zaire ilikuwa taifa la kwanza la Afrika weusi kufuzu katika FIFA World Cup. Moroko iliweza kuchukua ushindi kwa mara yao ya kwanza katika ANC mwaka wa 1976 nchini Ethiopia na Ghana ilichukua ushindi mara ya tatu mwaka wa 1978,Katika mawka wa 1980 shindano hili lilifanyika Nigeria ambapo timu ya taifa ya Nigeria ililaza Algeria na kunyakuwa ushindi mara ya kwanza

neg:
Tanzania
Tanzania ni nchi kubwa zaidi kati ya wanachama wa Jumuiya ya Afrika ya Mashariki.

neg:
Argentina
Argentina ni nchi kubwa ya pili ya Amerika Kusini. Ina eneo la km² 2,780,400 kati ya milima ya Andes upande wa magharibi na Bahari ya Atlantiki upande wa mashariki.

neg:
Afrika
Afrika imezungukwa na bahari karibu pande zote. Kuna kiungo chembamba cha nchi kavu upande wa kaskazini mashariki na bara la Asia kwenye rasi ya Sinai .

neg:
Bara
Mabara na mabamba yao ni kama ifuatayo: Afrika (Bamba la Afrika), Antaktika (Bamba la Antaktika), Australia (Bamba la Australia), Ulaya na sehemu kubwa ya Asia (Bamba la Ulaya-Asia), Amerika Kaskazini pamoja na Siberia (Bamba la Amerika ya Kaskazini) na Amerika Kusini (Bamba la Amerika ya Kusini). Mabamba madogo yamejitenga ingawa nchi juu yao inaonekana kuwa sehemu ya bara lingine. Mfano wake ni Bara Hindi iliyokuwa kama bara ndogo au kisiwa kikubwa zamani lakini tangu miaka milioni 10 imejisukuma chini ya bamba la Asia-Ulaya na kuikunja hadi kutokea kwa milima ya Himalaya.

neg:
Afrika
Katika ramani za kale kutoka Ulaya maneno yote matatu ya "Afrika", "Lybia" na "Ethiopia" yanapatikana yakitumika kama jina la bara zima. Jina la "Afrika" limekuwa la kawaida kuanzia karne ya 16 BK.

neg:
Historia ya Afrika
Nchi ya kwanza kujitawala upya katika Afrika ni nchi za Afrika ya Kusini zilizojiunga na kujiendesha wao wenyewe katika mwaka 1910. Misri, katika mwaka wa 1922 walikuwa wanajiendesha wenyewe, na Tangier katika mwaka wa 1925.

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Barani Afrika, mabadiliko ya hali ya anga yanatarajiwa kuathiri sana uzalishaji wa kilimo na upatikanaji wa chakula. Jiografia ya Afrika inaifanya iwe hatarini zaidi, na asilimia sabini ya wakazi wa Afrika wanategema kilimo kinachtumia mvua kwa kujipatia riziki. Ripoti rasmi ya Tanzania kuhusu mabadiliko ya hali ya anga inadokeza kuwa maeneo ambayo kawaida hupokea mvua mara mbili kila mwaka huenda yakapata mvua zaidi, na yale ambao hupokea msimu mmoja pekee huenda yakapokea mvua kidogo zaidi. Matokeo ya jumla yanatarajia kupungua kwa asilimia 33% kwa mazao ya mahindi - chakula muhimu sana nchini Tanzania. Pamoja na mambo mengine, mabadiliko ya hali ya anga katika eneo ya kanda - hasa, kupungua kwa usimbishaji - kunadhaniwa kuchangia kwa mgogoro wa Darfur. Mchanganyiko wa miongo ya ukame, kuenea kwa jangwa, na idadi ya watu kupita kiasi, kwa sababu Waarabu wa Kibaggara wanaohama kila kukicha wakitafuta maji lazima wapeleke mifugo wao kusini zaidi, kwa ardhi ambao inadhibitiwa na watu wanaolima ardhi.

neg:
Afrika ya Kati
Afrika ya Kati ni kanda la bara la Afrika iliyoko katikati ya bara. Katika hesabu ya Umoja wa Mataifa (UM) nchi 9 zifuatazo huhesabiwa kuwa sehemu zake:

neg:
Milima ya Ufa Mashariki
Milima ya Ufa Mashariki ni safu mbili za milima ya eneo la Maziwa makubwa ya Afrika, katika nchi a Kenya, Uganda, Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Rwanda na Burundi.
Inaitwa hivyo kutokana na uhusiano wake na Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki; safu ya magharibi ina: Milima ya Virunga, Milima ya Mitumba na Milima ya Rwenzori, wakati ile ya mashariki ina vilele vya juu zaidi katika bara zima la Afrika: Mlima Kilimanjaro (mita 5,895, sawa na futi 19,340) na Mlima Kenya (mita 5,199, futi 17,058). Kati ya milima mingine kuna Mlima Elgon kati ya Kenya na Uganda. Yote, isipokuwa Ruwenzori ina asili ya volkeno.

neg:
Ukristo barani Afrika
Leo karibu nusu ya Waafrika wote ni Wakristo. Lakini asilimia ya Wakristo inaweza kuwa ndogo katika nchi kadhaa na kubwa katika nchi nyingine. Katika Afrika Kaskazini Wakristo ni wachache. Kumbe ni wengi kwa theluthi mbili za bara kusini kwa Sahara.

neg:
Ukristo barani Afrika
Hali ilibadilika baada ya mageuzi ya kisiasa. Kipindi kipya cha ukoloni kilianza. Mwaka 1885 serikali za Ulaya ziligawanya Afrika kati yao. Sehemu zote za Afrika ziliwekwa chini ya utawala wa kikoloni, isipokuwa Ufalme wa Kikristo wa Ethiopia, uliojitetea dhidi ya Waitalia, na Liberia iliyokuwa chini ya ulinzi wa Marekani. Ukoloni ulileta mabadiliko gani kwa kazi ya misheni katika Afrika?

neg:
Demografia ya Afrika
Idadi ya wakazi wa Afrika imeongezeka sana katika karne ya mwisho, na kwa sababu hiyo wengi wao ni watoto na vijana, pia kwa sababu matarajio ya kuishi si ya miaka mingi (katika nchi nne ni chini ya miaka 50).

neg:
Ukoloni Mamboleo
Kutokana na akiba kubwa ya fedha, serikali ya China imeanza kucheza nafasi muhimu dhidi ya ushawishi wa IMF, kwa kukopesha baadhi ya nchi, kama vile Angola mwaka 2006. Katika miaka ya karibuni, Jamhuri ya Watu wa China imejenga sana mahusiano na Afrika, China kwa sasa ni wa pili kwa uhusiano mkubwa na Afrika, baada ya Marekani. Mnamo Agosti 2007, kulikuwa na raia 750,000 hivi wa Uchina wakifanya kazi au kuishi katika nchi mbalimbali za Afrika wakijipatia rasilimali - mafuta, madini - ili kulisha uchumi wa nchi yao na kupanua masoko ya makampuni yake. Mwaka 2006, biashara kwa njia mbili iliongezeka hadi dola bilioni 50.

neg:
Umoja wa Afrika
Mkutano wa kwanza wa Bunge la Umoja wa Afrika ulifanyika mwaka 2004 huko Afrika Kusini.
Mwenyekiti wa Kamati Kuu ya UA ni N. Dlamini-Zuma.

neg:
Gabon
Ni nchi ambayo ina umma mdogo zaidi Afrika, na upungufu wa wafanyakazi ni mojawapo ya mambo yanayofanya hasa uchumi kutovuma zaidi.

neg:
Afrika ya Magharibi
Kwa kawaida huhesabiwa humo nchi zilizo kati ya jangwa la Sahara na Bahari ya Atlantiki. Upande wa mashariki ukanda huu unaishia kwenye mstari kati ya mlima Kamerun na ziwa Chad.

neg:
Afrika
Kijiolojia Afrika iko kwenye bamba la Afrika. Lile bamba la gandunia la Afrika linaenea mbali zaidi kuliko maeneo tunayotazama kuwa Afrika kijiografia, ni pamoja na maeneo chini ya bahari linapopakana na mabamba ya Ulaya-Asia, Uarabuni, Uhindi na Australia, Antaktika, Amerika ya Kusini na Kaskazini. Upande wa mashariki wa bamba la Afrika kuna ufa unaozidi kupanuka ikielekea kujitenga kutoka Afrika kama bamba la Somalia.

neg:
Afrika ya Mashariki
Tangu uenezaji wa ukoloni wa Kizulnguupande wa Mashariki wa bara ulianza kuitwa Afrika ya Mashariki. Somalia, Eritrea na Ethiopia za leo zilitawaliwa na Italia kama "Afrika ya Mashariki ya Kiitalia" ("Africa Orientale Italiana") katika miaka ya 1936 hadi 1941, Kenya ilitwaliwa na Uingereza kwa jina la "Afrika ya Mashariki ya Kiingereza" ("East Africa Protectorate" au pia "British East Africa") hadi 1920, Tanganyika pamoja na Rwanda na Burundi zilijulikana kama "Afrika ya Mashariki ya Kijerumani" ("Deutsch Ostafrika") hadi 1919 na Msumbiji iliitwa mara nyingi "Afrika ya Mashariki ya Kireno" ("África Oriental Portuguesa") hadi uhuru.

neg:
Afrika
Kuna umbali wa kilomita 8,000 kutoka Ras ben Sakka nchini Tunisia (37°21' N, sehemu ya kaskazini kabisa) hadi rasi ya Cape Agulhas nchini Afrika Kusini (34°51'15" S, sehemu ya kusini kabisa) .

neg:
Ukristo barani Afrika
Nchi hizo za Afrika Kaskazini zilikuwa tajiri. Hali ya hewa wakati ule ilikuwa afadhali kwa kilimo kuliko leo. Milima ya Atlas ilijaa misitu. Katika Algeria na Tunisia ya leo ililimwa ngano kwa wingi na kuilisha Italia. Hata jina la "Afrika" lina asili yake katika kipindi cha Kiroma. "Afrika" ilikuwa jina la mkoa mmoja uitwao leo Tunisia. Kutoka kule jina hilo lilitumika baadaye kwa sehemu nyingine za bara hilo.

neg:
Muungano wa Afrika
Baada ya mazungumzo marefu wazo hilo lilikubaliwa na viongozi wa nchi huru za Afrika akiwemo Mwalimu Julius Kambarage Nyerere wa Tanzania. Hivyo basi umoja wa Afrika OAU ambao sasa unaitwa AU uliundwa mwaka 1963 nchini Ethiopia iliyokuwa nchi ya pekee ya Afrika ambayo ilifaulu kujitetea dhidi ya uenezaji wa ukoloni katika karne ya 19. Addis Ababa ndipo makao makuu yake. Nyerere na Nkrumah walifikiri zaidi ni kwa vipi bara la Afrika lingeungana.
Nyerere na mwenzake Brazaville na kikundi cha Monrovia walitaka hatua hizo za kutengeneza nchi moja ya Afrika zisiharakishwe. Nyerere alitoa mawazo ambayo kwake yeye aliona yasingeruhusu muungano wa haraka kama alivyotaka Nkrumah.

neg:
Afrika ya Kati
Afrika ya Kati kwa maana ya mpangilio ya UM ni nchi kusini ya jangwa Sahara, mashariki ya Afrika ya Magharibi na upande wa magharibi wa Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki.
Mto mkubwa wa kanda ni mto Kongo.

neg:
Mchikichi
Uthai, Papua–Guinea Mpya na nchi za Afrika ya Magharibi zinachangia asilimia ndogo kwenye soko la dunia ya mawese. Katika Afrika kuna migunda mikubwa kidogo huko Nigeria, Côte d'Ivoire, Kamerun na Kongo Kinshasa.

neg:
Wanilamba
Kama ilivyo kwa jamii zingine za Kibantu barani Afrika ambao walihamia Mashariki na Kusini mwa Afrika wakitokea Afrika Magharibi, hususani nchi za Kameruni, Naijeria na Ghana wakipita misitu ya Kongo, Wanyiramba na Wanyisanzu walikuwa katika kundi mojawapo lililoelekea mashariki hadi maeneo ya Ziwa Nyanza (Victoria) hadi katika kisiwa cha Ukerewe kilichopo katika ziwa hilo kubwa zaidi barani Afrika.

neg:
Afrika
Afrika ni bara la pili duniani kwa ukubwa, likiwa na eneo la kilometa za mraba zipatazo 30,370,000 na kwa idadi ya wakazi, hao wakiwa 1,225,080,510 (mwaka 2016). Asia ndiyo bara pekee la kushinda Afrika.

neg:
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
Pato la taifa (kwa Kiingereza: "Gross domestic product", GDP) ni thamani ya sokoni ya bidhaa na huduma zote za nchi fulani katika mwaka. Orodha hii inayohusu bara la Afrika inafuata takwimu za International Monetary Fund.

neg:
Ukristo barani Afrika
Jangwa kubwa la Sahara lilifanya mawasiliano yote kati ya Afrika Kaskazini na sehemu nyingine za bara kuwa magumu. Lakini tangu zamani mto Nile ulisaidia biashara na athari za kiutamaduni na za kisiasa kuvuka kanda la jangwa. Hivyo upo uhusiano wa pekee kati ya Misri na eneo linaloitwa leo "Sudan" (pamoja na Ethiopia na Eritrea).

neg:
Afrika
Nusu ya kaskazini ya bara ni jangwa au angalau yabisi. Sehemu za kati na za kusini zina maeneo ya savanna na kanda za msitu wa mvua.

neg:
Afrika ya Mashariki
Tanzania, Kenya na Uganda zina ukubwa wa eneo la maili za mraba; Tanzania 360,000 ikifuatiwa na Kenya 224,960 na Uganda 93,980 upande wa mashariki nchi hizi zimepakana na bahari ya Hindi na upande wa kaskazini mashariki zimepakana na Somalia, upande wa kaskazini zimepakana na Ethiopia na Sudan Kusini upande wa magharibi ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na jamuhuri ya Rwanda na Burundi, kusini ni Zambia, Malawi na Msumbiji.

neg:
Orodha ya Ndege wa Afrika ya Mashariki nr. 5
Kwa makusudi ya orodha hii nchi za Afrika ya Mashariki ni Kenya, Uganda na Tanzania.