query: Rais wa kwanza wa Tanzania anaitwaje?

pos:
Jiografia ya Tanzania
Mpaka sasa muungano umekuwa na marais watano: Julius Kambarage Nyerere, Benjamin William Mkapa, Ali Hassan Mwinyi, Jakaya Mrisho Kikwete, John Pombe Magufuli.

pos:
Tanzania
Tanganyika na Zanzibar zilikuwa nchi mbili tofauti hadi 1964, zilipoungana na kuwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Hapo kiongozi wa Tanganyika Mwalimu Julius Kambarage Nyerere alipata kuwa Rais wa kwanza na kiongozi wa mapinduzi ya Zanzibar Abedi Amani Karume akawa Makamu wa Kwanza wa Rais.

neg:
Mkoa wa Kagera
Ndipo Idd Amin Dada aliyekuwa Rais wa Uganda alipoliamru jeshi lake kuvamia mkoa wa Kagera. Walianza kuvamia wilaya ya Missenyi. Hapo Julius K. Nyerere aliyekuwa rais wa Tanzania aliamuru jeshi lake kufukuza wavamizi hadi kuvamia nchi ya Uganda.

neg:
Homa ya Zika
Mnamo Desemba 2016, mhusika mkuu wa udhibiti wa maradhi ya namna hii nchini Tanzania aliripoti kuhusu idadi ya wakazi ambao walipimwa na kuonekana kupatwa na homa ya Zika pamoja na idadi ya watoto wachanga waliozaliwa na ulemavu kutokana na homa hiyo. Mara moja rais John Magufuli alimuengua.

neg:
Dodoma (mji)
Ilitangazwa kuwa mji mkuu wa Tanzania mwaka 1973, lakini mnamo tarehe 26 Aprili 2018 katika maadhimisho ya miaka 54 ya muungano wa Tanganyika na Zanzibar, rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wa awamu ya tano John Magufuli aliupandisha hadhi na kutangaza rasmi kuwa Dodoma ni Jiji. Serikali ya awamu ya tano ilihamia rasmi jijini Dodoma mwaka 2016.

neg:
Omar Bongo
Kiongozi huyo amevunja rekodi ya kuwa Rais aliyekaa muda mrefu marakani kuliko Rais yeyote barani Afrika. Rais huyo amefariki dunia akiwa na umri wa miaka 73, ambapo ameiongoza Gabon kwa miaka 42.
Bongo alijiunga na serikali ya Gabon mwaka 1965 na mwaka 1967 akawa makamu wa Rais ambapo mwaka huo huo akashika hatamu ya kuwa Rais wa nchi hiyo kufuatia cha kifo cha ghafla cha Rais Leon Mba.
Bongo alipoingia madarakani alijenga utawala imara ambao ulinufaika zaidi baada ya kugunduliwa kwa mafuta nchini Gabon ingawa utajiri wake ulinufaisha idadi ndogo ya watu wanaokadiriwa kuwa milioni 1.5. kitu kilicholeta lawama kubwa kwa kiongozi huyo.
Rais huyo amefariki dunia wakati akipata tiba ya saratani jijini Barcelona nchini Hispania.
Rais Bongo ameaga dunia takribani miezi mitatu baada ya kifo cha mkewe, Edith Lucie Bongo Ondimba (45) aliyefariki dunia 14 Machi mwaka huu wakati akipata tiba mjini Rabat nchini Morocco.
Bongo na Edith walifunga ndoa mwaka 1990. Edith aliuguzwa kwa miezi kadhaa nchini Morocco, na umma haukutangaziwa sababu za kifo chake. Edith alikuwa binti wa Rais wa Congo, Denis Sassou Nguessou. Mwanaharakati huyo wa mapambano dhidi ya Ukimwi alikuwa mke wa pili kwa Bongo, mke wa kwanza wa Rais huyo alikuwa, Josephine Nkama.

neg:
Gertrude Mongella
Gertrude Ibengwe Mongella alikuwa Rais wa kwanza wa Bunge la Umoja wa Afrika. Pia alikuwa mbunge wa jimbo la Ukerewe katika bunge la taifa nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

neg:
Baraza la mawaziri Tanzania
Mikutano ya baraza huongozwa na Rais kama mwenyekiti, kama Rais hayupo basi mikutano hiyo huongozwa na Makamu wa Rais, na kama wote wawili hawapo mikutano hiyo huongozwa na Waziri Mkuu.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Tangu tarehe 20 Februari 2015 rais wa Mtangamano huo alikuwa Jakaya Kikwete, Rais wa Tanzania hadi tarehe 5 Novemba 2015, alipomuachia nafasi John Magufuli, ambaye aliongezewa mwaka mwingine mnamo Machi 2016. Kenya, Tanzania na Uganda zina historia ya ushirikiano tangu mwanzoni mwa karne ya 20, wakati wa ukoloni, ikiwa ni pamoja na Umoja wa Forodha baina ya Kenya na Uganda mwaka 1917, Tanganyika ilijiunga mnamo mwaka 1927, katika Ubalozi wa Afrika Mashariki (1948-1961), 'East African Common Services Organisation' (1961-1967) na Jumuiya ya Afrika Mashariki (1967-1977).

neg:
Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Atatürk (Thesalonike, leo nchini Ugiriki, 1881; Istanbul, Uturuki, 10 Novemba 1938) alikuwa mwanzilishi na rais wa kwanza wa Jamhuri ya Uturuki. Jina lake lilikuwa Mustafa Kemal. Baadaye alipewa cheo cha "Atatürk", kinachomaanisha "Baba wa Waturuki".

neg:
Ikulu ya Tanzania
Iliharibiwa wakati wa vita kuu ya kwanza ya dunia.

neg:
Jamhuri ya Watu wa Zanzibar
Rais Amani Abeid Karume ambaye ni mwana wa rais wa kwanza na alikuwa mgombea wa CCM alichaguliwa mara ya pili na wananchi wote tarehe 30 Oktoba 2005 katika kura iliyopingwa na chama cha upinzani CUF.

neg:
Ikulu ya Tanzania
Baada ya vita ya kwanza ya Dunia Tanganyika ilikuwa chini ya utawala wa kikoloni wa Waingereza na hapo ngome hiyo iliitwa "Government House" na ilijengwa tena mwaka 1922 ambapo gavana wa Kiswahili Sir Unapima Mkali alipochukua utawala.

neg:
Jamhuri ya Watu wa Zanzibar
Rais wa kwanza alikuwa Abeid Amani Karume hadi mwaka 1972.

neg:
Jakaya Kikwete
Jakaya Mrisho Kikwete alikuwa rais wa nne wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania tangu tarehe 21 Desemba 2005 hadi tarehe 5 Novemba 2015.

neg:
Soko la Kariakoo
Ujenzi wa soko ulikamilika Novemba 1975 kwa gharama ya shilingi milioni 22 na kufunguliwa rasmi Desemba mwaka huo huo ambapo Rais wa Kwanza wa Tanzania, Mwalimu Julius Nyerere alikuwa mgeni rasmi.

neg:
Historia ya Ghana
Kwame Nkrumah, Waziri Mkuu wa kwanza na baadaye Rais wa nchi ya sasa ya Ghana, hakuwa tu kiongozi wa Kiafrika wa kupigana dhidi ya ukoloni ila alikuwa pia mtu aliyekuwa na ndoto ya muungano wa Afrika ambayo haingejipata katika ukoloni mamboleo. Alikuwa kiongozi wa serikali ya kwanza Afrika kukuza Muungano wa Waafrika (Pan-Africanism), wazo ambalo alilipata wakati wa masomo yake katika Chuo Kikuu Cha Lincoln lililoko Pennsylvania (Marekani), wakati ambapo Marcus Garvey alikuwa anapata umaarufu kwa harakati zake za “Back to Africa Movement." Aliunganisha ndoto za Macus Garvey na zile za mwanachuo mashuhuri Mmarekani Mweusi W.E.B. Du Bois ili kuandaa Ghana kisasa.

neg:
Jakaya Kikwete
Mwaka 1995 alijaribu kuchaguliwa kuwa mgombea wa urais upande wa CCM. Inasemekana ya kwamba Mwalimu Julius Nyerere alimwomba wakati ule kumwachia nafasi Benjamin Mkapa aliyeteuliwa na Halmashauri Kuu ya CCM. Kikwete akawa Waziri wa Mambo ya Nje katika serikali zote mbili za Mkapa.

neg:
Abedi Amani Karume
Baada ya miezi mitatu Zanzibar iliungana na Tanganyika iliyokuwa ikiongozwa na Mwalimu Nyerere. Baada ya muungano wa nchi hizi mbili uliozaa Tanzania, Karume alikuwa makamu wa rais wa kwanza wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

neg:
Frederick Sumaye
Frederick Tluway Sumaye (amezaliwa 29 Mei 1950) alikuwa Waziri Mkuu wa Tanzania kuanzia tarehe 27 Novemba 1995 mpaka 28 Desemba 2005.

neg:
Haruna Taratibu
Haruna Taratibu alikuwa mzalendo muasisi wa TANU Jimbo la Kati (Central Province) mnamo 1954 - Dodoma. Sifa kuu katika ujumbe wa Nyerere ilikuwa ni kule kueleweka kwa mantiki yake na kuweza kuwavutia wananchi wa kawaida. Hawa ndiyo walikuwa watu walioyageuza majumba yao kuwa ofisi za TANU, wakafanya kampeni kupata wanachama, wakauza kadi za TANU, na katika kufanya hivyo wakahatarisha maisha yao.
African Association mjini Dodoma ilikuwa ikiongoza katika harakati baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Ilikuwa na wanasiasa wenye juhudi sana na wabunifu kuliko wanasiasa wengine wote waliopata kutokea katika historia ya Tanganyika. Wanasiasa hawa walikuwa Ali Ponda, Mmanyema na Hassan Suleiman, Myao, rais na katibu wake. Mwaka 1945 Ali Ponda alitoa wito kwa Waafrika wote kuungana kama umma mmoja. Lakini kuanzia mwaka 1948 harakati za siasa mjini Dodoma zilififia, na TANU ilipoanzishwa mnamo Julai, 1954, tawi la TAA Dodoma lilikuwa limedorora kiasi kwamba kilishindwa hata kupeleka mjumbe kwenye mkutano ule wa TAA wa kuundwa kwa TANU.

neg:
Nnamdi Azikiwe
Benjamin Nnamdi Azikiwe (16 Novemba 1904 –11 Mei 1996), kwa kawaida hujulikana kama Nnamdi Azikiwe, au, kinyumbani na maarufu, huitwa "Zik". Alikuwa muanzilishi wa utaifa wa Nigeria na pia alikuwa rais wa kwanza wa Nigeria ya leo. Alishirikiria nafasi kama mwanajamhuri wa kwanza wa Nigeria.

neg:
Waziri Mkuu wa Tanzania
Waziri Mkuu wa Tanzania ni msimamizi wa shughuli zote za serikali katika Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Anawakilisha serikali katika bunge la taifa. Yuko chini ya mamlaka ya rais. Anateuliwa na rais akihitaji kuthebitishwa na wabunge wengi.

neg:
Historia ya Uganda
Rais wa kwanza alikuwa Kabaka Sir Edward Mutesa II na waziri mkuu Milton Obote.

neg:
Diamond Platnumz
Diamond ni Mwislamu. Mwaka 2010, alikubali chama tawala cha Tanzania, Chama Cha Mapinduzi (CCM) na mgombea wake wa urais, Jakaya Kikwete.Pia aliandika remix ya wimbo wake mmoja.

neg:
John Magufuli
Tarehe 29 Oktoba 2015 Tume ya Taifa ya Uchaguzi ulimtangaza kuwa rais wa awamu ya tano wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa ushindi wa kura 8,882,935 sawa na 58.46% pamoja na makamu wa rais Samia Suluhu Hassani.

neg:
Davis Mwamunyange
Alichaguliwa na Rais wa Tanzania Jakaya Kikwete mwezi Septemba 2007. Kabla ya kuteuliwa kwake alikuwa Mkurugenzi Mkuu wa Serikali.

neg:
Butiama
Butiama imejulikana kimataifa kwa sababu ni mahali ambako alizaliwa rais wa kwanza wa Tanganyika halafu wa Tanzania Julius Nyerere. Aliendelea kuwa na nyumba kijijini alikorudi baada ya kustaafu kama rais na baadaye pia kama mwenyekiti wa chama tawala cha CCM. Baada ya kufariki kwake (London 14 Oktoba 1999), makazi yake yamekuwa nyumba ya makumbusho. Pia nyumba ya kaburi lake iko katika kijiji cha Butiama.

neg:
Wayao (Tanzania)
Miongoni mwao waliopata umaarufu mkubwa ni pamoja na marais wawili wa zamani wa Malawi: Bakili Muruzi pamoja na Joyce Banda.

neg:
Mwai Kibaki
Mwai Kibaki ni rais wa tatu wa Jamhuri ya Kenya akiwa ametanguliwa na Rais wa Kwanza wa Kenya,Mzee Jomo Kenyatta, na Daniel Arap Moi. Jina lake la kubatizwa ni Emilio Stanley .

neg:
Kenneth Kaunda
Kenneth David Kaunda, anafahamika zaidi kama KK (amezaliwa tar. 28 Aprili 1924) alikuwa Rais wa wa kwanza kwa nchi ya Zambia. Alitumikia taifa hilo kuanzia mnamo mwaka wa 1964 hadi 1991.

neg:
Historia ya Uganda
Mwaka 1978 vikosi vya jeshi la Uganda viliingia Tanzania na kuvamia maeneo ya mpakani kaskazini kwa mto Kagera. Mwaka 1979 Tanzania ilijibu kwa njia ya vita na jeshi lake pamoja na wapinzani wa Uganda walishinda jeshi la Amin na kumfukuza dikteta nchini. Rais wa baadaye Yoweri Museveni alikuwako kati ya wanamigambo waliosaidiana na Watanzania.

neg:
Modibo Keïta
Modibo Keïta (4 Juni 1915 - Mei 16, 1977) alikuwa Rais wa kwanza wa Mali (1960-1968) na Waziri Mkuu wa Shirikisho la Mali. Aliongoza kwa kutumia itikadi ya Ujamaa wa Afrika.

neg:
Anna Mkapa
Anna Mkapa aliwahi kuwa Mwanamke wa kwanza wa tatu Tanzania kutoka 1995 mpaka 2005, alipokuwa rais mumewe Benjamin Mkapa.

neg:
Historia ya Togo
Rais wa kwanza alikuwa Sylvanus Olympio.

neg:
Baraza la mawaziri Tanzania
Baraza hili linaundwa na rais, makamu wa rais, rais wa Zanzibar, waziri mkuu na mawaziri wote. Manaibu mawaziri si sehemu ya baraza. Mwanasheria Mkuu anashiriki katika mikutano ya baraza lakini hana haki ya kupiga kura katika mikutano hiyo.

neg:
Idi Amin
Mnamo Oktoba 1978 Amin alianzisha vita dhidi ya Tanzania kwa kuvamia sehemu za mkoa wa Kagera. Rais Julius Nyerere wa Tanzania aliamua kumwondoa Amin kabisa na jeshi la Tanzania likatwaa Kampala tarehe 11 Aprili 1979.

neg:
Burundi
Rais atachaguliwa na wananchi wote lakini mapatano yalisema rais wa kwanza atachaguliwa na bunge.
Mwaka 2005 uchaguzi wa kwanza wa bunge baada ya vita ya wenyewe kwa wenyewe ulifanyika. Chama cha CNDD-FDD kilipata kura nyingi na kiongozi chake Pierre Nkurunziza alichaguliwa na bunge kuwa rais wa taifa. Vyama vya UPRONA na FRODEBU vilivyotangulia kuongoza serikali ya mpito vilipata kura chache kwa sababu vilishtakiwa kuwa na rushwa na upendeleo wa kindugu.

neg:
Akwilina Akwilini
Akwilina Akwilini Bafta (1 Aprili 1996 - 16 Februari 2018) alikuwa mwanafunzi wa chuo kikuu cha usafirishaji Dar es Salaam (NIT) ambaye alifariki baada ya kupigwa risasi ya kichwa kimakosa na afisa wa polisi aliyekuwa anajaribu kutuliza ghasia za waandamanaji wa kisiasa wa CHADEMA mnamo tarehe 16 Februari Ijumaa, 2018 huko Kinondoni. Tukio hili la kusikitisha limeamsha hisia kali sana katika mitandao ya kijamii nchini Tanzania. Wengi wamelaani kitendo cha askari kutumia risasi za moto kutuliza ghasia za kisiasa. Tena kwa watu ambao hawana silaha yoyote na wanafanya maandamano ya amani bila fujo. Baada ya tukio, kumekuwa na maswali mengi inawezekana vipi risasi iliyopigwa juu, impige mtu upande wa kushoto ubavuni itokee kulia. Baada ya tukio, polisi sita wahojiwa kuhusiana na tukio hilo la kusikitisha. Siku mbili tangu tukio kutokea, Rais wa Tanzania John Joseph Pombe Magufuli amelaani vikali tukio hilo lisilo la kibinadamu dhidi ya mwanafunzi huyo, na kuwataka wale wote waliohusika wafikishwe katika vyombo vya sheria. Baada ya hili kutokea, ukaanza msako wa kumtafuta mchawi aliyesababisha tukio hili, na hatimaye wakaungukia katika upande wa kisiasa. Hasa akina Mbowe na kikosi chake cha CDM kilichoshutumiwa kwa kufanya maandamano haramu yasiyo na kibali. Hata hivyo, viongozi wa juu wa CDM waliripoti polisi, na hatimaye kuachiwa kwa dhamana huku kukiwa na taarifa ya kwamba uchunguzi haujakamilika na wataitwa tena mara tu uchunguzi dhidi yao utakapokuwa tayari.

neg:
Historia ya Tanzania
Usultani ulianzishwa wakati Sultani Sayyid Said alipoamua kuhamisha makao makuu yake kutoka Maskat (Omani) kwenda Unguja.

neg:
Julius Nyerere
Tarehe 5 Februari 1977 aliongoza chama cha TANU kuungana na chama tawala cha Zanzibar Afro Shirazi Party na kuanzisha chama kipya cha CCM (Chama cha Mapinduzi) akiwa mwenyekiti wake wa kwanza.

neg:
Hamad Rashid Mohamed
Hamad Rashid Mohamed (amezaliwa 1 Machi, 1950) alikua mbunge wa jimbo la Wawi katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Ni mlezi wa chama cha ADC.Amegombea nafasi ya urais kupitia chama cha ADC tarehe 20.03.2016 huu ulikua ni uchaguzi wa marudio kufuatia uchaguzi wa october 25,2015 kufutwa na mwenyekiti wa tume ya uchaguzi.
Katika uchaguzi huo Hamad hakuweza kufikia asilimia 10 na kushindwa kuchaguliwa kua Makamo wa kwanza wa Rais kwani chama chake kilishindwa kupata kiti hata kimoja na kutofikisha asilimia 10 ya kura za urais.
Baadhi ya wanchi wanamchukulia kama ni pandikizi la CCM visiwani Zanzibar

neg:
Joatham Mporogoma Mwijage Kamala
Joatham Mporogoma Mwijage Kamala (16 Mei, 1946 - 18 Juni, 1998), alikuwa ni mwanasiasa, kiongozi na mwanachama wa Chama cha Mapinduzi (CCM). Alikua na kipawa asilia cha uongozi na utashi mzuri kiasi cha kumgusa Baba wa Taifa la Tanzania, Marehemu Mwalimu Julius Kambarage Nyerere haswa kwa imani yake kubwa juu ya misingi ya ujamaa. Amewahi kushika nafasi mbalimbali za uongozi nchini.

neg:
Wazanaki
Mwaka [1961] aliipatia Tanganyika uhuru, halafu mwaka 1964 Tanganyika na Zanzibar ziliungana kuunda Tanzania. Mwl. Julius Kambarage Nyerere alifariki mwaka 1999 na kifo chake kilihuzunisha watu wa taifa lote la Tanzania.

neg:
Ofisi ya Makamu wa Rais Muungano na Mazingira (Tanzania)
Kimsingi Makamu wa Rais huendelea na majukumu yake ya umakamu wa Rais na hivyo yeye kuwa ni msimamizi tu wa wizara hii ambayo mojawapo ya majukumu yake ni kuratibu shughuli za muungano na mazingira chini ya Waziri mwenye dhamana pamoja na Naibu Waziri. Hao ndio wasimamizi wa Wizara hiyo. Hivyo hii ni wizara miongoni mwa Wizara za Serikali ya Tanzania.

neg:
Julius Nyerere
Kosa lingine ambalo wengine wanaona Nyerere alilifanya ni kumhadaa aliyekuwa Rais wa Zanzibar Mzee Abeid Amaan Karume kwa kuziunganisha Tanganyika na Zanzibar, na kuanza kupora mamlaka ya Zanzibar kidogokidogo. Kwa hivi sasa Wanzanzibari wengi wamechoka na Muungano huo, na wanataka uhuru wa nchi yao ili wapumue. Hata upande wa bara wananchi wengi wanalalamikia kutoweka kwa Tanganyika na serikali yake.

neg:
Daniel Arap Moi
Rais Moi, kazuiwa na katiba kwa Uchaguzi wa 2002. Wengi kwa faraja za Moi walisema katiba itekelezwe ili achaguliwe mara ya tatu, lakini Moi mwenyewe kawapinga na Kutawa, na kumchagua Uhuru Kenyatta kama mwenye kiti kwa chama cha KANU, mwana wa Rais wa kwanza. Raila Amollo Odinga kwa bidii, alikampainia Mwai Kibaki,a mbapo alishinda urais kwa muungano wa NARC na Kukiriwa 29 Desemba 2002.

neg:
Jomo Kenyatta
Baadaye alioa mke wa tatu aliyeitwa Mama Ngina Kenyatta ambaye alikuja kuwa mke wa rais wa kwanza na ambaye ndiye mama yake Uhuru Kenyatta, rais wa sasa.

neg:
Usoshalisti
Upande wa Afrika, mojawapo ni "Ujamaa" ambao ulipendekezwa na Julius Kambarage Nyerere (1922-1999), rais wa kwanza wa Tanzania, na ulipitishwa katika Tamko la Arusha.

neg:
Elimu ya kujitegemea
Elimu ya kujitegemea ni elimu inayolenga si nadharia au ujuzi tu, bali namna ya kufaidika nayo hata upande wa uchumi kwa kufanya nchi isihitaji kutegemea misaada kutoka nje.Tanzania mara ilipopata uhuru mwaka 1961 serikali, chini ya uongozi wa waziri mkuu wa kwanza wa Tanganyika, Julius Nyerere, ilifanya jitihada mbalimbali za kuiokomboa nchi, hususan katika suala la elimu. Mipango mbalimbali iliwekwa, na kilele cha mipango hiyo ilikuwa mwaka 1967 wakati wa Azimio la Arusha.

neg:
Historia ya Tanzania
Tanzania, chini ya Rais wa awamu ya pili Ali Hassan Mwinyi (1985-1995) iliruhusu mfumo wa vyama vingi vya siasa Tanzania na kuanza mpango wa kurekebisha uchumi kuendana na masharti ya Benki ya Dunia na Shirika la Fedha Duniani.

neg:
Augustine Philip Mahiga
Augustine Philip Mahiga (amezaliwa 28 Agosti 1945) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha siasa cha CCM. Ameteuliwa kuwa mbunge na Rais wa awamu ya tano wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Dkt. John Pombe Joseph Magufuli kwa mwaka 2015 – 2020.

neg:
Fatma Karume
Fatma Karume (amezaliwa tarehe) ni mwanasheria, wakili wa kujitegemea, mwanaharakati na pia ni rais wa Chama Cha Wanasheria Tanganyika (TLS). Alipata wadhifa huo baada ya kushinda katika uchaguzi wa urais wa chama hicho uliofanyika Aprili 2018 na hivyo kumrithi mtangulizi wake Tundu Lissu aliyekiongoza chama hicho kutoka mwaka 2017 hadi 2018. Katiba ya chama cha TLS hurusu kuongoza kwa muda wa mwaka mmoja tu. Rugemeleza Nshala alichaguliwa katika uchaguzi huo kuwa Makamu wa Rais wa chama hicho.

neg:
Historia ya Sudan Kusini
Katiba imeweka Tawi Kuu linaloongozwa na Rais ambaye ni Mkuu wa Nchi, Mkuu wa Serikali, na Kamanda Mkuu wa Sudan People's Liberation Army. John Garang, mwanzilishi wa SPLA / M alikuwa Rais wa kwanza hadi kifo chake tarehe 30 Julai 2005.

neg:
Historia ya Tanzania
Tarehe 21 Desemba 2005 Jakaya Kikwete aliapishwa kuwa Rais wa nne wa taifa (2005-2015), naye aliendeleza sera za watangulizi wake akitokea chama hichohicho cha CCM.

neg:
Jakaya Kikwete
Hali ya mwisho ya nchi ilifananishwa na mwandamizi wake John Magufuli kuwa kama "shamba la bibi", ambamo kila mtu anaweza kuchuma anavyotaka. Pia rais mpya alilalamika kwa kukuta hazina haina fedha, mbali na madeni ya kimataifa kufikia kiasi cha karibu Shilingi za Tanzania milioni 1 kwa kila mwananchi.

neg:
Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania
Tarehe 20 Januari 1964, bado wakati wa usiku, kikosi cha kwanza cha TR kwenye kambi la Colito Barracks mjini Dar es Salaam kiliasi na kujipatia silaha kutoka ghala. Maafisa Waingereza walikamatwa na kufungwa lakini mkuu Douglas aliweza kujificha. Waasi walivamia kituo cha redio, uwanja wa ndege, ikulu na ofisi ya posta na simu. Maafisa Waingereza na Waafrika wasioshiriki na waasi walisafirishwa Kenya. Rais Nyerere alienda mafichoni katika kanisa moja la kikatoliki ng'ambo ya bandari akamwachia waziri Oskar Kambona kazi ya kuwasiliana na wanajeshi. Madai ya wanajeshi yalikuwa kuachishwa kwa maafisa Waingereza na kupandishwa kwa mishahara. Siku za kwanza ya mgomo wa jeshi ilifuatwa na vipindi vya fujo mjini vilivyobadilika na vipindi vya kimya, mashambulizi dhidi ya maduka ya Wahindi na kukamatwa kwa Wazungu wachache. Hata mbalozi wa Uingereza alikamatwa kwa kipindi kifupi.

neg:
Ally Sykes
Wakati huu Abdulwahid ndiye akiwa rais wa TAA na harakati za kuanzisha TANU zimepamba moto achilia mbali hila na fitna za Waingereza kuwatokomeza viongozi shupavu wa TAA kama Hamza Mwapachu, Dk. Vedast Kyaruzi, Dk. Wilbard Mwanjisi nje ya Dar es Salaam kukivunja nguvu chama. Ndiyo maana TANU ilipokuja asisiwa mwaka 1954 Ally Sykes kadi yake ya TANU ikawa namba 2, Nyerere namba 1, Abdulwahid Sykes kadi yake namba 3, Dossa Aziz kadi namba 4, John Rupia kadi yake namba 7.

neg:
Benjamin Mkapa
Benjamini William Mkapa (amezaliwa 12 Novemba 1938) ni Rais wa awamu ya tatu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania (1995-2005) na Mwenyekiti wa zamani wa Chama Cha Mapinduzi, CCM (Revolutionary State Party).

neg:
Historia ya Tanzania
Binadamu wa kwanza kuishi huko huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani, halafu Wabilikimo. Wa kwanza wanaendelezwa na wajukuu wao Wasandawe, kabila la pili limemezwa na makabila mengine

neg:
Historia ya Tanzania
Ilianzishwa wakati wa kugawa Usultani wa Omani mwaka 1856 ikaishia mwaka 1964 baada ya mapinduzi ya Zanzibar na muungano na Tanganyika uliozaa Tanzania.

neg:
Jamhuri ya Watu wa Zanzibar
Rais wa tatu aliyemfuata alikuwa Ali Hassan Mwinyi (1984-1995) aliyeendelea kuwa pia rais wa Tanzania tangu 1985.

neg:
Mapinduzi ya Zanzibar
Kiongozi wa ASP Abeid Karume, asiyekuwa na msimamo mkali akawa rais wa kwanza wa nchi, na wanachama wa Umma party walipewa nafasi serikalini. Kufikia Machi Okello alikuwa ameshawekwa pembeni na kufikia Aprili kikosi chake kimeshanyang'anywa silaha.

neg:
Historia ya Tanzania
Rais wa awamu ya tatu, Benjamin Mkapa (1995-2005) aliendeleza mfumo wa uchumi wa soko huria ambapo mashirika ya umma yanabinafsishwa.

neg:
Severino Kiwango
Severino Kiwango ni mwongozaji wa filamu za kiTanzania. Ikiwa ni Mpenzi wa kuangalia vipindi vya Luninga lazima uta mfahamu huyu Bwana Severino kiwango amewahi kuongoza michezo mingi sana katika Televisheni ya ITV hasa ile ya kizamani wakina Mzee Jongo, michezo ya kaole hapo mwanzoni kabisa na sasa hivi yupo kwenye masuala ya Filamu za Kitanzania ndiko anako shughulika moja kati ya Filamu alizo ongoza ni 'Misukosuko' 1 na 2. Kiwango pia ni Mtayarishaji wa kwanza wa vipindi vya Televisheni ya rangi barani Africa. Kiwango pia ameshiriki kwenye vita vya Tanzania na Uganda kama Mwongozaji (Director) wa Filamu ya mapambano vitani. Vilevile Kiwango aliongoza vipindi vya mahakamani vya kesi ya rais wa kwanza wa Zanzibar, Abeid Amani Karume. Pia aliongoza upigaji picha wa tukio la kuunganishwa kwa vyama vya TANU na AFRO-SHIRAZ. Kiwango ndiye pia aliyeongoza upigaji picha wa maziko ya Rais wa kwanza wa Tanzania, Mwalimu Julius K. Nyerere. Huyu ndiye mtanzania wa kwanza kusomea mambo ya Televisheni na Filamu, Hollywood nchini Marekani. Katika medani za siasa, Kiwango alikuwa mmoja wa walioanzisha Chipukizi wa Afro-Shiraz na CCM. Kwa sasa Kiwango ni Mtayarishaji Mkuu (Chief Producer) wa vipindi vya ITV (IPP) na pia ni Mkufunzi (Visiting) wa mambo ya Televisheni katika chuo Kikuu cha Tumaini, Iringa.

neg:
Julius Nyerere
Nyerere aliendelea kuongoza taifa hadi 1985 alipomwachia nafasi rais wa pili, Ali Hassan Mwinyi.

neg:
Mapambano ya uhuru Tanganyika
Aliyekuwa waziri mkuu wa pili wa Tanganyika huru na baadaye makamu wa pili wa rais wa Jamhuri ya muungano wa Tanzania, Rashid Mfaume Kawawa, ndiye aliyeongoza harakati hizo kama katibu mkuu.

neg:
Historia ya Ethiopia
Serikali ya Majimbo ya Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia ilichukua mamlaka mnamo Agosti 1995. Rais wa kwanza Negasso Gidada. EPRDF ikaongoza serikali na Waziri Mkuu Meles Zenawi ambaye ameunga mkono majimbo ya kikabila, na kuwapa madaraka viongozi wa kikabila. Ethiopia sasa ina maeneo 9 ambayo yana serikali ya madaraka ya shirika, na hata majimbo haya yanakubaliwa kutoza ushuru na kutumia akiba ya ushuru. Hii aina ya serikali imefanya Waethiopia kupata uhuru wa siasa lakini Uhuru wa idhaa na gazeti bado umefinyiliwa.

neg:
Ofisi ya Rais Utumishi wa Umma na Utawala Bora
Tanzania ni miongoni mwa nchi zinazosimamia utawala bora, hivyo serikali ikaona umuhimu wa uwepo wa Wizara hiyo ambayo ipo chini ya usimamizi wa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Rais ni kama mwangalizi tu, kazi ikibaki chini ya waziri mwenye dhamana.

neg:
Janeth Magufuli
Janeth Magufuli ni mke wa rais wa awamu ya  tano wa Tanzania,Dr John Pombe Magufuli.

neg:
Tanzania
Rais wa awamu ya tatu, Benjamin Mkapa (1995-2005) aliendeleza mfumo wa uchumi wa soko huria ambapo mashirika ya umma yanabinafsishwa.

neg:
Historia ya Tanzania
Wafanyabiashara kama Tippu Tip waliokuwa raia wa Usultani wakapita Tabora na Ujiji kwenda ziwa Tanganyika na kuingia ndani ya eneo la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ya leo. Wapagazi wao walibeba bidhaa kutoka Zanzibar zilizobadilishwa kwa pembe za ndovu hasa. Watumwa walikamatwa au kununuliwa wakabeba pembe hadi pwani.

neg:
Tanzania
Tarehe 21 Desemba 2005 Jakaya Kikwete aliapishwa kuwa Rais wa nne wa taifa (2005-2015), naye aliendeleza sera za watangulizi wake akitokea chama hichohicho cha CCM.

neg:
Historia ya Burundi
[[Picha:Pierre Nkurunziza.jpeg|250px|thumbnail|Rais Nkurunziza mwaka 2006]]
Mwaka 2005 uchaguzi wa kwanza wa bunge baada ya vita ya wenyewe kwa wenyewe ulifanyika. Chama cha CNDD-FDD kilipata kura nyingi na kiongozi chake Pierre Nkurunziza alichaguliwa na bunge kuwa rais wa taifa. Vyama vya UPRONA na FRODEBU vilivyotangulia kuongoza serikali ya mpito vilipata kura chache kwa sababu vilishtakiwa kuwa na [[rushwa]] na [[upendeleo]] wa kindugu.

neg:
Gatundu
Gatundu ni mji uliopo eneo la kati la Kenya katika Kaunti ya Kiambu. Mji huu una umaarufu kwa kuwa rais wa kwanza wa Kenya, Jomo Kenyatta na mwana wake rais Uhuru Kenyatta, waliishi karibu na hapa. Unapatikana juu ya kilima kilichozingirwa na Mto Thiririka na Mto Muthurumbi.

neg:
Orodha ya Marais wa Tanzania
Makala hii inaonyesha orodha ya marais wa Tanzania.

neg:
JamiiForums
JamiiForums imetoa fursa kwa wananchi wa kawaida kujadiliana na viongozi wa juu katika serikali na taasisi mbalimbali pia watu maarufu katika jamii ambao kwa namna moja au nyingine ingekuwa ngumu kwao kuwapata. Mfano watu maarufu ni mwanasiasa mkongwe wa Tanzania ambae alipata kuwa katibu mkuu wa chama kikuu cha upinzani Tanzania na kuwania urais mwaka 2010, Dr. Wilbrod Peter Slaa, Mwigulu Nchemba ambae aliwahi kuwa naibu wizara ya fedha na mgombea aliekuwa anawania kupewa tiketi ya Urais kwa niaba ya chama tawala, chama cha Mapinduzi, aliekuwa naibu katibu mkuu chama cha demokrasia na maendeleo (CHADEMA) Kabwe Zuberi Zitto pia baadhi ya taasisi kubwa nchini kama TCRA ambao ni wadhibiti wa mawasiliano Tanzania.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Tarehe 6 Oktoba 1889 Hans Meyer alikuwa mtu wa kwanza anayejulkikana kupanda mlima na kufika hadi kilele cha Kibo. Alichagua jina la "Kaiser-Wilhelm-Spitze" ("Ncha ya Kaisari Wilhelm"). That name apparently was used until Tanzania was formed in 1964, when the summit was renamed "Uhuru", meaning "Freedom Peak" in Kiswahili.

neg:
John Magufuli
Japokuwa alikutana na changamoto kubwa ya mgombea mwenzake wa chama cha upinzani Edward Lowassa katika uchaguzi uliofanyika tarehe 25 Oktoba 2015, tume ya taifa ya uchaguzi ilimtangaza Magufuli ndiye mshindi kwa asilimia hamsini na nane. Mgombea mwenza, Samia Suluhu, pia alitangazwa kuwa makamu wa rais. Kuapishwa kwa Magufuli kulifanyika tarehe 5 Novemba 2015.

neg:
Daraja la Julius Nyerere
Daraja hilo lina urefu wa mita 680, upana wa mita 32 na njia sita za kupitisha magari. Ndilo daraja kubwa katika Afrika ya Mashariki. Lilizinduliwa rasmi tarehe 19 Aprili 2016 na rais John Magufuli na kupewa jina "Daraja la Julius Nyerere" kwa heshima ya rais wa kwanza wa Tanzania Julius Kambarage Nyerere.

neg:
Janeth Magufuli
Anatumikia kama mke wa Rais wa awamu ya tano Tanzania alianza kutumikia nchi tangu Novemba 2015.

neg:
Modibo Keïta
Baada ya kuanguka kwa shirikisho, US-RDA ilitangaza uhuru kamili wa Jamhuri ya Sudan kama Jamhuri ya Mali. Keita akawa rais wake wa kwanza, na baada ya muda mfupi alitangaza US-RDA kuwa chama pekee halali cha siasa.
Katika ngazi ya kisiasa, Modibo Keïta aliwafunga haraka wapinzani kama Fily Dabo Sissoko. Uchaguzi wa kwanza baada ya uhuru mwaka 1964, Keita alichaguliwa tena kuwa rais na bunge. Kuanzia 1967, alisimamisha katiba kwa kuunda [Kamati ya Taifa ya Ulinzi wa Mapinduzi]] (CNDR).

neg:
Nini Chanzo (wimbo)
"Nini Chanzo" ni jina la wimbo wa sita kati ya nyimbo 11 zinazopatikana kutoka kwenye tepu ya kwanza ya albamu ya "Nini Chanzo" na wa kwanza kwa upande B kutoka kwa msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Juma Nature. Wimbo umetayarishwa na P. Funk ndani ya Bongo Records. Wimbo huu ndio pekee kutoka katika albamu ambao umejihusisha na masuala mbalimbali ya kisiasa ya Tanzania na nchi nyingine za Afrika. Nature anajaribu kuelezea hali halisi ya siasa ya Afrika na hila zake. Jinsi wanasiasa wanavyoweza kuingiza watu mkenge kwa manufaa, huku wakifahamu fika atakayeteseka ni mwananchi wa kawaida wakati huo yeye yupo uhamishoni anakula nchi.
Kwa siasa ya Tanzania, ambayo tangu imeanza mabadiliko yake ni machache sana. Hasa ukizingatia awali ilikuwa siasa ya vyama vingi, lakini miaka ya 1960 kumetokea mabadiliko mengi kwenye uwanja wa siasa hasa kwa kufuatia mkanganyiko na mvurugano wa kiongozi wa juu na wale wa chini ambao waliamini wamepigania uhuru na kuanzisha vyama vyao vya kupambana katika chaguzi mbalimbali. Ili kuondoa fujo za kisiasa kwa wakati ule wa miaka ya 1960, ilikuwa kuna ulazima wa kusitisha vyama vingi kwa muda hasa kwa kufuatia uchanga wa nchi na malumbano tena, kwa busara, babu akaona ngoja kwanza. Sasa mwenyekiti wa chama ndiye Rais wa nchi, kama ilivyo sasa japo tangu 1992 siasa imekuwa ya vyama vingi na kumetokea mabadiliko mengi kwenye uwanja huo lakini si urais, ambapo mwenyekiti ndiye rais. Mstari wa kwanza tu anaanza:
"Rais sio msaliti tumekuchagua kuwa mwenyekiti,
Kwenye suala la uongozi umetuonesha kwamba uko fiti"
Halafu anatoa angalizo:
"Lazima ukumbuke kuwa ukitenda dhambi zitakutafuna"
"Kwa kuwa shukurani huna, ni vyema kufanya kazi kwa manufaa ya Afrika"
Maneno haya ya Juma Nature yanaakisi siasa kubwa ya Afrika. Wapo viongozi waliofanya kazi kwa manufaa ya Afrika na dunia au Afrika ikafurahi. Japo kinafiki, lakini wamefurahi. Mmoja wapo ni kiongozi wetu Baba wa Taifa hayati Julius Kambarage Nyerere. Baada ya Tanganyika kupata uhuru, hajakomea kwake. Kahakikisha majirani na baadhi ya Waafrika wenzake wanakuwa huru, ikiwa ni pamoja na Zambia, Afrika Kusini, Mozambique, Zimbabwe, Uganda na ushirika kiasi kwa chi jirani na Tanzania. Viongozi kama akina Ghadaffi ni miongoni mwa viongozi waliopendwa Afrika japo siasa za kuchafuana kutoka ughaibuni zilipelekea mambo kwenda kusi.

neg:
Tanganyika African National Union
Mkutano wa kuizindua rasmi TANU ulihudhuriwa na wajumbe wafuatao: Julius Nyerere, Abdulwahid Sykes, Ally Sykes, Dossa Aziz, John Rupia na Mshume Kiyate. Wengine walikuwa Makisi Mbwana, Jumbe Tambaza, Juma Waziri, Clement Mtamila, Rajab Diwani, Schneider Plantan na Marsha Bilali. Walikuwepo pia Rashid Ally Meli, Frederick Njiliwa, Idd Faiz Mafongo, Idd Tulio, Denis Phombeah na wengine.

neg:
Ali Hassan Mwinyi
Ali Hassan Mwinyi (amezaliwa 8 Mei 1925) alikuwa Rais wa Pili wa Tanzania kuanzia 1985 hadi 1995. Aliyemtangulia ni Mwalimu Julius Nyerere, na aliyemfuata ni Benjamin Mkapa.

neg:
Wizara ya Nishati
Wizara ya Nishati (kwa Kiingereza: Ministry of Energy) ni wizara mpya ya serikali nchini Tanzania iliyopatikana baada ya tarehe 7 Oktoba 2017 Rais John Pombe Joseph Magufuli kuvunja wizara ya Nishati na Madini na kutengeneza wizara mbili tofauti: Wizara ya Nishati na Wizara ya Madini.

neg:
Mke wa Rais wa Tanzania
Wake wa marasi wa Tanzania, tangu zamani kikawaida hunza kuitwa na jina la "Mama" ndani ya Tanzania.Miaka ya hivi karibuni kulikuwa na mijadala mingi kwelikweli kuhusu suala la kuongeza umaarufu wa wake za marais wa Tanzania. Kumekuwa na mapendekezo pia na kupelekwa bungeni katika kurasimisha ofisi ya Mke wa Rais.

neg:
Julius Nyerere
Kati ya mafanikio makubwa ya Nyerere kuna: kujenga umoja wa taifa kati ya watu wa makabila na dini tofauti, na hivyo kudumisha amani ya muda mrefu tofauti na hali ya nchi jirani, iliyofanya Tanzania iitwe "kisiwa cha amani".

neg:
Vita vya Kagera
Katika vita hivyo Tanzania, ikiongozwa na rais Julius Nyerere iliibuka kidedea kwa kuwapiga vema majeshi ya gaidi Idd Amini Dadah yaliyoungwa mkono wa Libya ya Muammar al-Gaddafi na pia Palestina ya Yasser Arafat.

neg:
Mange Kimambi
-Mange Kimambi amekuwa kada wa chama tawala yani "Chama Cha Mapinduzi (CCM)" tangu alipoanza kufuatilia na kujihusisha na mambo ya siasa na alifikia hatua akawa anasema hajui maisha yake yangekuaje bila CCM. Lakini Mange Kimambi amejizolea na kujipatia umaarufu zaidi kuanzia mwaka 2016 maara baada ya serikali ya awamu ya Tano inayoongozwa Mhe. Rais John Pombe Magufuli kuingia madarakani. Umaarufu wa Mange Kimambi umetokana zaidi kitendo cha yeye kuonesha na uthubutu wa kupinga waziwazi mambo mengi yanayofanywa na Serikali iliyo chini ya chama tawala CCM. Umaarufu wake huu umepelekea kuwa ni miongoni mwa watu wenye wafuatiliaji wengi katika mitandao ya kijamii hasa instagram kiasi cha kufikia kuwa na wafuatiliaji zaidi "Milioni mbili (2M followers)".

neg:
Abedi Amani Karume
Sheikh Abeid Amani Karume alikuwa Rais wa kwanza wa Zanzibar. Alizaliwa mwaka 1905 na kufariki tarehe 7 Aprili 1972 kwa kupigwa risasi.

neg:
Kassim Majaliwa
Tarehe 19 Novemba 2015 aliteuliwa na rais John Magufuli kuwa waziri mkuu wa serikali ya awamu ya tano nchini Tanzania.

neg:
Bunge la Tanzania
Bunge linamjumuisha rais wa Tanzania pamoja na wabunge. Mnamo mwaka 2017 kuna wabunge 393 wanaoingia kwa namna tofauti

neg:
Rashidi Kawawa
Rashidi Mfaume Kawawa (27 Mei 1926 - 31 Desemba 2009) alikuwa mwanasiasa kutoka nchini Tanzania. Kuanzia tarehe 22 Januari 1962 hadi tarehe 13 Februari 1977 alikuwa Waziri Mkuu wa Tanzania. Alifuatwa na Edward Sokoine.
Baadaye alikuwa Katibu Mkuu wa Chama Cha Mapinduzi.

neg:
Julius Nyerere
Mwaka 1954 alibadilisha jina la chama cha TAA kwenda chama cha Tanganyika African National Union (TANU), ambacho pia kilikuwa cha kisiasa zaidi kuliko TAA. Ndani ya mwaka mmoja chama cha TANU kikawa tayari chama cha siasa kinachoongoza nchini Tanganyika.

neg:
Al-Shymaa Kway-Geer
Al-Shymaa Kway-Geer (alizaliwa mwaka 1960) ni mbunge wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Ni mmoja kati ya wabunge wanawake 48 walioteuliwa na rais wa Jamhuri ya muungano wa Tanzania wa awamu ya nne Jakaya Kikwete.

neg:
Julius Nyerere
Baada ya kuona kuwa uchumi wa Tanzania hautaweza kusimama kwa siasa ya kijamaa na kuwa hataweza kuvumilia kuendesha nchi kwa siasa nyingine ambazo yeye hakuwa na imani nazo, Nyerere kwa hiari yake mwenyewe aliamua kustaafu nafasi ya urais kuanzia uchaguzi wa mwaka 1985 na kumwachia usukani Ali Hassan Mwinyi, aliyetawala kwa siasa ya uchumi wa soko huria.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Tanganyika ikapata uhuru wake mwaka 1962, na Nyerere akawa ndiye rais wa kwanza mwaka uliofuata.

neg:
Maria Nyerere
Maria Nyerere (alizaliwa kama Maria Waningu Gabriel Magige mnamo 31 Disemba 1930) alikuwa mke wa rais wa kwanza wa Tanzania Mwl Julius Kambarage Nyerere kuanzia 1964 hadi 1985. Kwa kawaida nchini Tanzania anajulikana kama 'Mama Maria' tu.

neg:
Uislamu nchini Tanzania
Historia ya Uislamu nchini Tanzania imeanza kunako miaka ya 960-1000 AD, wakati Ali ibn al-Hassan Shirazi alikuwa mmoja kati ya watoto saba wa kiume wa Shah wa Shiraz, Uajemi, mama yake akiwa ni mtumwa wa Kihabeshi. Kufuatia kifo cha baba yake, Ali alitimuliwa na kunyimwa urithi na ndugu zake. Kachukua jahazi lake kupitia Hormuz, Ali ibn al-Hassan Shirazi, na kikundi kidogo cha wafuasi wakafanikiwa kufanya mapumziko yao ya kwanza mjini Mogadishu, bohari la kibiashara katika pwani ya Afrika Mashariki.


query: Mchezo wa vikapu huchezwa na wachezaji wangapi?

pos:
Mpira wa kikapu
Kila timu huwa na wachezaji 5 uwanjani na hadi wachezaji wa kando 7 walio tayari kuchukua nafasi ya mchezaji mwingine muda wowote.

neg:
Mkono
Kwa kawaida mkono wa binadamu una tarakimu tano vidole vinne na kidole kimoja . Kwa lugha nyingine, mkono wa binadamu unasema kuwa na vidole vitano, ikiwa ni pamoja na kidole kama kidole. Ina mifupa 27, ikiwa ni pamoja na mfupa wa samoid, idadi ambayo inatofautiana kati ya watu, 14 kati yake ni phalanges karibu, kati na distal ya vidole na kidole. Mifupa ya metacarpal huunganisha vidole na mifupa ya kamba ya mkono. Kila mkono wa binadamu una metacarpals tano na mifupa nane ya carpal.

neg:
Mpira wa ufukweni
Watu wanapendelea sana mchezo huu wakati wakiwa ufukweni wakicheza kwenye maji katika vipindi vya kiangazi.

neg:
Sataranji
Sataranji (kutoka Kiajemi/Kiarabu شطرنج "shatranj"; pia: chesi kutoka Kiingereza chess) ni mchezo wa ubao kwa wachezaji wawili.

neg:
Mkono
Mkono huwa na vidole vitano ambavyo ni: kidole gumba, kidole cha kuonyesha, kidole cha kati, kidole che pete na kidole cha mwisho. Vidole vyote huweza kufanya kazi pamoja.

neg:
Sataranji
Kila mchezaji huwa na visanamu 16 vinavyopangwa kwa namna maalumu ambayo ni sawa kwa kila upande na kila safari. Isipokuwa vinatofautiana kwa rangi kwa hiyo kuna mchezaji mweupe na mchezaji mweusi. Mweupe huanza mchezo; safari inayofuata wachezaji wanabadilishana rangi.

neg:
Backgammon
Kama kete inafika kwenye pointi penye kete moja ya mpinzani kete hii imepigwa yaani inaondolewa kwenye ubao. Kete iliyopigwa inaweka katikati ya ubao. Mchezaji wake anahitaji kwanza kurudisha kete ubaoni kabla ya kuendelea na kete nyingine.

neg:
Kipao
Kipao ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wapao. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipao imehesabiwa kuwa watu 53,000. Uainishaji wa lugha ya Kipao kwa ndani zaidi haujulikani. Wengine husema kwamba Wapao huongea Kibagheli.

neg:
Golden State Warriors
Golden State Warriors ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Oakland, California. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Corey Maggette.

neg:
Kikapu
Wakati vikapu vingi vinatengenezwa kutoka kwa vifaa vya mimea, vifaa vingine kama singa za farasi, nyangumi, au nyaya za chuma vinaweza kutumiwa.

neg:
Voliboli
Voliboli (kutoka Kiingereza "Volleyball"; pia "mpira wa wavu") ni mchezo wa timu mbili ambapo wachezaji sita kila upande wanarusha mpira juu ya wavu.

neg:
Mpira wa mkono
Malango yamezungukwa na eneo la mita 6 (futi 20) ambako kipa huyo anayelilinda ni karuhusiwa tu. Malengo yanapaswa kufanywa kwa kutupa mpira kutoka nje ya eneo au wakati wa "kupiga mbizi" ndani yake.

neg:
Mpira wa kikapu
Mara nyingi hufanywa ukumbini wakati timu mbili za wachezaji wanajaribu kuingiza mpira katika kikapu cha timu nyingine.

neg:
Mpira wa mkono
Shirika la Kimataifa la Mpira wa mkono lilianzishwa mwaka wa 1946 na kufikia mwaka wa 2016 limekuwa na mashirika ya wanachama 197. Mchezo huu unajulikana sana katika nchi za bara la Ulaya, ambazo zilishinda medali zote ila moja katika michuano ya dunia ya wanaume tangu 1938. Katika michuano ya dunia ya wanawake, nchi mbili tu zisizo za Ulaya zimeshinda jina: Korea Kusini na Brazil. Mchezo pia unapata umaarufu katika Mashariki ya Mbali, Afrika Kaskazini na sehemu za Amerika ya Kusini.

neg:
Waidakho
Lipala ni mtindo wa kucheza miongoni mwa jamii za Waluhya.Mtindo huu hujumuisha mchezaji kupiga makofi na kisha kushika kichwa chake na mkono mmoja huku mkono mwingine ukiwa kwenye kiuno huku akikitisa.

neg:
Backgammon
Baaad ya ufunguzi wachezaji wanapiga dadu mbili kila mmoja kwa zamu.

neg:
Mpira wa miguu
Wachezaji wawili wa Kilabu ya Darwin, John Dove na Fergus Suter walikuwa wa kwanza kulipwa kwa mchezo wao. Kitendo hiki kilikuwa mwanzo wa soka ya kulipwa iliyohalalishwa mwaka wa 1885.

neg:
Houston Rockets
Houston Rockets ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Houston, Texas. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Yao Ming.

neg:
Michezo ya mapigano
Michezo ya mapigano ni jumla ya michezo ambayo kwa kawaida watu wawili wanapigana kufuatana na kanuni za mchezo.

neg:
Bao
Mchezo wa Bao huchezwa na mchezaji mmoja mmoja kila upande. Mchezaji mmoja anaitwa "Kaskazini (K)" na mwingine "Kusini (S)".

neg:
Mdako
Mchezo huu unashirikisha watoto wawili na kuendelea ambao hutumia vijiwe au changarawe kumi na mbili. Kati yake moja huteuliwa kuwa malkia. Mwenye zamu hulichukua na kulirusha juu na kuanza kuchambua yaliyobakia katika duara dogo au shimo akianza na mojamoja, kisha mawilimawili na kuendelea. Mshiriki anayefanikiwa kuchambua mawe yote bila kudondosha malkia huwa mshindi.

neg:
Bukhungu Stadium
Bukhungu Stadium ni uwanja wa michezo uli katika Mji wa Kakamege.Uwanja huu unabeba takribani mashabiki elfu tano .Uwanja huu hutumika haswa kwa michezo ya kandanda.Michezo mingine kama vile riadha hufanyikia hapo.Pia,michezo ya shule za upili hufanyikia hapo.Mikutano ya hadhara kama vile mkutano ule wa Mwai Kibaki na Michael Kijana Wamalwa mwaka wa 2002,walipotangaza kuwa chama chao cha NAK  kingeungana na kile cha Rainbow Alliance kilichoongozwa na Raila Odinga.

neg:
Mpira
Mipira hutengenezwa kwa mata kama ngozi, plastiki au dutu ya mpira inayotakiwa kuwa nyumbufu. Mara nyingi mpira ni aina ya ganda tu inayojaa hewa lakini kuna pia mipira inayojaa dutu fulani kwa mfano mpira wa golf au hockey.

neg:
New Orleans Pelicans
New Orleans Pelicans ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini New Orleans, Louisiana. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Chris Paul.

neg:
Gofu (michezo)
Kwa kawaida uwanja wa gofu huwa na mashimo 18 au 9. Wachezaji wawili au timu mbili huanza mahali pamoja na kupita kwenye mashimo kwa ufuatano uliopangwa.

neg:
Kiipulo
Kiipulo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waipulo. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiipulo imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiipulo iko katika kundi la Kitivoidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Bao
Mchezaji anayeanza duru kwa kitendo cha kula, hata baadaye anaruhusiwa kula tena wakati wa kitendo cha "kuendelea", kwa kufuata kanuni za kitendo cha kula
Wakati unaoendelea toka mwanzo wa mchezo mpaka kete zote kuwa mashimoni na kumalizika mkononi unaitwa hatua ya "kunamua".
Mwanzoni kila mchezaji ana 22 kete ndani ya mashimo ya kuhifadhia kete
(ghala), kete 6 ndani ya "nyumba" na kete 2 ndani ya mashimo
yanayofuata "nyumba" kuelekea upande wa mkono wa kulia wa mchezaji.
Anayeanza kucheza anaitwa "Kusini (S)".

neg:
Kiawera
Kiawera ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawera. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiawera imehesabiwa kuwa watu 70, na wasemaji wameanza kuacha lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiawera iko katika kundi la “Lakes Plain”.

neg:
Biko
Mchezo huo hunachezwa kwa kutumia simu ya mikononi na mshindi anapata zaidi ya milioni mbili.

neg:
Jogoo
Vita vya jogoo hufanyika katika kiwanja mviringo baina ya jogoo wawili wapiganao. Jogoo wakupigana sio kama kuku wakawaida wanaofugwa. Jogoo wenyewe huwa na malezi yasio kawaida kwani wao hufunzwa kustahimili nguvu kwa wakati mrefu. Kilema ambacho huwa juu ya kichwa cha jogoo hukatwa ili kisisababishwe ashindwe katika pigano kwa sababu chaweza kufanya ashindwe kinapodonwa na jogoo mpinzani. Utaratibu huu huitwa "dubbing." Wakati mwingine hupewa madawa ya kuongeza nguvu ambayo husabisha damu iwe mzito na kuongeza nafasi yao ya kushinda Upiganaji wa jogoo unachukuliwa kama desturi ya watu katika jamii zingine na vilevile watu wengine huichukulia kama ukatili kwa wanyama kwa hivyo nchi zingine zimeupiga mchezo wenyewe marufuku.
watu huwekeza pesa kwa kuku atakaye shinda.jogoo anayeshinda ni yule ambaye anayewachwa kwenye kiwanja pigano linapo malizika

neg:
Sophokles
Sofokles aliendeleza mchezo tania uliokuwa hadi yake na waigizaji wawili tu pamoja na kwaya kwa kumwongeza mwigizaji wa tatu. Kwa nia hiyo aliwapa waigizaji nafasi kushinda kwaya.

neg:
Mpira wa miguu
Mpira wa miguu (pia soka au kandanda) ni mchezo unaochezwa na jumla ya wachezaji ishirini na wawili katika timu mbili, kila timu ikiwa na wachezaji kumi na mmoja.

neg:
Bayer 04 Leverkusen
Ilikuwa ni idara inayojulikana zaidi ya TSV Bayer 04 Leverkusen, klabu ya michezo ambao wanachama wake pia wanahusika katika mpira wa kikapu na michezo mingine ikiwa ni pamoja na RTHC Bayer Leverkusen (tenisi na hockey).

neg:
Muungano rugby Kenya timu ya taifa (sevens)
Timu ya Kenya ya raga ya wachezaji saba inashiriki katika mashindano ya kimataifa ya raga ya wachezaji saba na imekuwa na mafanikio zaidi kuliko wenzao wanaocheza raga ya wachezaji kumina tano. Umaarufu wao kuu ya kwanza katika mashindano ya raga ya wachezaji saba ilikuwa kuishinda timu ya Australia katika London Sevens 2006, walipoendelea kufika finali ya ushindani wa Bamba. Katika mashindano ya Wellington Sevens mwaka 2007 nchini New Zealand, Kenya ilikuwa nambari ya pili katika kundi lao, ikishinda timu kubwa kama Ajentina na Tonga, kabla ya kushindwa katika robo-fainali na timu ambaye hatimaye ilikuwa ya pili, Fiji.
Kenya imeimarika haswa katika msimu wa raga wa wachezaji saba katika mwaka wa 2008-09. Wao walifika nusu fainali katika Kombe la Dunia mwaka wa 2009 , hatimaye wakishindwa na Ajentina. Katika mashindano ya IRB mwaka ya mwaka huo, Kenya ilifikia fainali za Kombe kuu kwa mara ya kwanza katika shindano lililokuwa Adelaide , lakini walishindwa na Afrika ya Kusini katika Finali; |Katika mashindano ya IRB mwaka ya mwaka huo, Kenya ilifikia fainali za Kombe kuu kwa mara ya kwanza katika shindano lililokuwa Adelaide , lakini walishindwa na Afrika ya Kusini katika Finali; wao walishiriki katika nusu finali mara mbili katika matukio mengine.Kikosi cha watu 12 watakaoshiriki kwa dimba la
1. Humphrey Kayange
2. Allan Onyango
3. Victor Oduor
4. Benedict Nyambu
5. Wilson Opondo
6. Lavin Asego
7. Biko Adema
8. Innocent Simiyu
9. Collins Injera
10 Sidney Ashioya
11 Gibson Weru Kahuthia
12. Horace Otieno

neg:
Kinapu
Kinapu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanapu kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinapu imehesabiwa kuwa watu 6100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinapu iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Mpira wa kikapu
Mpira wa kikapu ulienea haraka kwenye vyuo vya Marekani, na katika karne ya 20 pia nje ya vyuo.

neg:
Steve Tikolo
Yeye ni “middle order batsman’ anayetumia mkono wa kulia na wakati mwingine wa ” medium pace bowler” wa mkono wa kulia. Yeye hutupa mpira huo wa kriketi kwa ufanisi kabisa katika fomu fupi ya mchezo huo. Tikolo awali ameiwakilishwa Border ambayo ni klabu ya kritketi nchini Afrika Kusini na pia ametumia muda akicheza kriketi katika nchi za Uingereza na Bangladesh. Hivi majuzi amekuwa akicheza Kriketi ya klabu katika sehemu ya Haverigg na akirudi nyumbani yeye huichezea klabu ya Kriketi ya Swamibapa katika mji mkuu wa Nairobi. Aliwahi kuicheza timu ya kriketi ya wachezji 11 kutoka nchi tofauti za Afrika mara moja dhidi ya Asia.

neg:
Kiganja
Binadamu huwa na viganja viwili, kila kimoja huwa kwa kawaida na vidole 5. Mtu hutumia kiganja na vidole kwa kushika vitu na kutumia vifaa vingi.

neg:
Kuruka kamba
Kamba inaweza kushikwa na mtu mmoja au na wawili wanaoshika na kuruka pamoja. Njia nyingine ni kuwa na wawili wa kando wanaozungusha kamba na mmoja au wawili wanaoruka. Tena kuna namna tofauti za kushika kamba na namna tofauti za kuruka, kwa mfano miguu miwili wakati mmoja, mguu mmoja tu au kwa kubadilishana mguu.

neg:
Miami Heat
Miami Heat ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Miami, Florida. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Dwayne Wade.

neg:
Pikipiki
Kwa kawaida pikipiki huendeshwa na mtu mmoja lakini inaweza kuchukua pia abiria mmoja1 au wawili ingawa ni 1 tu anayeruhusiwa . Pikipiki inaweza kusafirisha hata mizigo midogo. Kuna pia mabehewa ya kando yanayoongezwa kando la pikipiki au trela inayovutwa nayo.

neg:
Backgammon
Backgammon ni mchezo wa ubao unaochezwa na watu wawili. Kila mchezaji anatembeza kete zake kwenye ubao. Anatumia dadu 2 kuamulia idadi ya hatua kwa kila kete. Mshindi ni huyu anayemaliza kupeleka kete zote hadi mwisho wa njia na kutoka ubaoni.

neg:
Shule ya Upili ya Alliance
Wanafunzi hupata fursa ya kujiunga na timu mbali mbali za michezo. Wanafunzi wanafunzwa umuhimu wa michezo na ushirikiano katika timu.Michezo hizi zinajumuisha mchezo wa kikapu, raga, kabumbu, riadha, mchezo wa magogo, voliboli, kuogelea na tenisi. Alliance hushindana dhidi ya shule zingine katika michezo hizi zote. Timu hizi zimeshinda medali kadha wa kadha. Timu ya magongo ilipigiwa kura na ikaibuka timu ya tatu bora nchini mnamo mwaka wa 2002. Mwaka huo huo wa 2002 timu ya magongo ilishinda mashindano ya kitaifa. Timu ya raga nayo ilinayakua ushindi katika mashindano ya Prescot mnamo mwaka wa 2003.Bwana, tukiwaobea wanadamu wote, kutoka kila sehemu, tusikize eeh bwana na usaidie shule yetu, shule tanayoipenda sana.(×3)]].

neg:
Karata
Kuna aina nyingi za karata na za michezo yao. Aina ya karata iliyoenea katika nchi mblimali kutoka Ulaya huwa na kadi 52 zenye mapambo, alama na tarakimu zinazotumika kucheza arubastini, wahedistini, jore, chanisi, mapiku n.k.

neg:
Utah Jazz
Utah Jazz ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Salt Lake City, Utah. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Deron Williams.

neg:
Voliboli
Sheria kamili ni kuwa mchezaji wa moja ya timu anaanza mchezo kwa kuutupa au kuutoa na kisha kuupiga kwa mkono mpira kutoka nyuma ya mstari wa uwanja juu ya wavu, na katika sehemu ya kupokea timu. Timu ya kupokea haipaswi kuruhusu mpira uangukie ndani ya uwanja wao.

neg:
Mpira wa mkono
Mechi ya kawaida ina vipindi viwili vya dakika 30, na inachezwa kwenye kiwanja maalumu cha mita 40 kwa 20 (futi 131 kwa 66), na lango katikati ya kila mwisho.

neg:
Shule ya Lenana
Changez (kama Shule ya Lenana inavyojulikana sana) ina njia inayotumia kuwachukua wanafunzi kutoka kila pembe ya nchi. Hii ina maana kwamba kuna shughuli mbalimbali za michezo kama walivyo wanafunzi wa asili tofauti. . Wanafunzi wengi huja katika shule ya Lenana wakiwa hapo awali wameshiriki katika michezo na kwa wale ambao hawana historia ya michezo hujihusisha katika michezo hii baadaye. Kutokana na ukubwa wa idadi ya wanafunzi, kuna tabia ya ushindani uliopo baina ya wanafunzi hawa ambao ni marafik Vifaa vinapatikana kwa wingi kwa shughuli tofauti za michezo kama vile viwanja vya raga na kandanda, sehemu ya kukimbia, viwanja vya mpira wa magongo, uwanja wa kriketi, tenisi na viwanja vya mpira wa kikapu, sehemu za kuogelea, kiwanja cha bogai, sehemu za kukimbia mbio za masafa marefu , mchezo wa "rifle" na uwanja wa mchezo wa gofu. Mashindano baina ya majumba hufanyika kila mara. Kutokana na mashindano haya wawakilishi wa shule huchaguliwa. Daima shule hii huwa na timu zenye ushindani za soka, ukimbiaji, mpira wa kikapu, uogeleaji, mpira wa magongo, karate na voliboli.

neg:
Gofu (michezo)
Kwa muda mrefu gofu ilikuwa mchezo wa watu wenye pesa kwa sababu kukodi na kutunza kwa uwanja kuna gharama kubwa kiasi. Uwanja wa gofu huwa na hektari 50 au zaidi, yaani kama ekari 120. Kwa mashindano eneo hili linahitaji kutunzwa vema hata kwa mashine za pekee hivyo linahitaji wafanyakazi. Pia vifaa kama mipira na vingoe vilikuwa na gharama kubwa. Siku hizi mchezo umenea zaidi na gharama zimeshuka katika nchi nyingi.

neg:
Mpira wa kikapu
Mpira wa kikapu ni aina ya michezo inayopendwa katika sehemu nyingi za dunia na watu wengi hutamani mchezo huu.

neg:
Fidla
Fidla inashikwa na mchezaji baina ya bega na kidevu.

neg:
Golf
Kulingana na umbali wa shimo na ugumu wa eneo mchezaji ana chaguo kati ya mafimbo mbalimbali. Kwa pigo la mbali atatumia fimbo lenye kichwa kizito kinachorusha mpira hewani kuelekea shimo. Akikaribia atatumia kichwa chepesi zaidi kinachoitwa "putter" na kusukuma mpira juu ya ardhi au manyasi kuelekea shimoni

neg:
Taiwo Atieno
Atieno ana ndugu pacha waliofanana aitwaye Kehinde Roberts, ambaye anacheza mchezo wa vikapu katika West Chester, Chuo Kikuuu cha Pennsylvania.

neg:
Denver Nuggets
Denver Nuggets ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Denver, Colorado. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Chauncey Billups.

neg:
Mpira wa miguu
Kuna wachezaji wa aina tatu: walinzi, wachezaji wa kiungo na wachezaji wa mbele au straika. Goli kipa au mlinda lango ni mmoja kati ya walinzi.

neg:
The Kung-Fu Master Jackie Chan
Mwanzoni kuna wahusika sita mchezaji anaweza kuchezea na watatu wa kufumbua.Wote ni tisa.Baada ya kushinda wahusika waliootajwa huko juu, Wachezai watakutana na Jackie Chan katika moja kati ya mbinu tatu ambayo inachaguliwa kibahati naye kama mkuu wa mwisho. Sehemu hii haichezeki katika mchezo wa awali bali huchezeka katika toleo jipya la "Fists of Fire".

neg:
Brooklyn Nets
Brooklyn Nets ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini New York City. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Tony Battie.

neg:
Mpira wa kikapu
Kila goli katika kikapu cha upande mwingine linahesabiwa kama pointi 2 au 3, kutegemeana na umbali wa kurusha. Goli la penati huleta pointi 1 tu.
Mchezo huu ulianzishwa na mwalimu James Naismith kwenye chuo cha Springfield College huko Massachusetts mwaka 1891. Alibuni mchezo huo kwa ajili ya wanafunzi wake ili wapate mazoezi wakati wa kipupwe waliposhindwa kucheza nje.

neg:
Backgammon
Wakati kete zote 15 zimefika kwenye pointi yoyote za eneo la nyumbani mchezaji anaanza kuzitoa. kwa hii anahitaji kupata dadu zinazolingana na hatua hadi nukta ya mwisho +1, au kubwa zaidi.

neg:
Voliboli
Timu inaweza kugusa mpira hadi mara 3 lakini wachezaji binafsi hawawezi kugusa mpira mara mbili kwa mfululizo. Kwa kawaida, kugusa mara mbili za kwanza hutumiwa kuanzisha mashambulizi, jaribio la kuongoza mpira tena juu ya wavu kwa namna ambayo timu ya watumishi haiwezi kuizuia kuingizwa kwenye sehemu yao.

neg:
Mzee Small
Mzee Small kwa sasa ana watoto watano, watatu wakiume na wawili wakike, ambapo anawasisitizia watoto wake kusoma na kama wanataka kujiingiza katika sanaa, “huo utakuwa ni uamuzi wao baada ya kumaliza masomo.”
Mzee Small anatoa ushauri wake kwa wasanii chipukizi wanaoibuka, Mzee Small aliwataka kutobweteka na kubuni vitu vipya kila wakati ili vichekesho au maigizo yao yapendwe kila kukicha, sio kuridhika na walipofikia.

neg:
Atlanta Hawks
Atlanta Hawks ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Atlanta, Georgia. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Mike Bibby.

neg:
Wino (mchezo)
Wachezaji wawili husimama mbali na mchanga ambao huwa katikati pamoja na mchezeshaji mmoja. Huyo anatakiwa kujaza mchanga ndani ya chupa bila kupigwa na wenzake kwa mpira; kwa ajili hiyo anaukwepa au akiudaka anaurusha mbali apate muda zaidi. Akifaulu amefunga goli.

neg:
Kipulabu
Kipulabu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapulabu. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kipulabu imehesabiwa kuwa watu 120. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipulabu iko katika kundi la Kimadang.

neg:
AFC Leopards
AFC Leopards SC ina wafuasi wengi tofauti, ambao wanaupinzani mkubwa na vilbu vingine, hasa Gör Mahia.
Inaweza kupingwa kuwa klabu hii ndiyo kubwa zaidi na maarufu nchini Kenya na Afrika ya Mashariki – lina wafuasi waliokadiriwa kuwa milioni 6 nchini Kenya. Mashabiki hawa wanajumuishwa katika matawi ya wafuasi yaliyoenea kote nchini. Hata hivyo, ufuasi na umaarufu wake unapita mipaka ya Kenya hadi wa bara zima sansana Afrika ya Mashariki na Kusini mwa Afrika. Kiakili, klabu maarufu zaidi Kenya na Afrika ya Mashariki kamwe halijwahi kucheza mechi ya ugenini - AFC Leopards SC hupata wafuasi zaidi katika mechi za ugenini kuliko timu za upinzani za nyumbani..Hata kwa sasa bado klabu hii inadumisha wastani wa juu zaidi wa kutazamwa na wafuasi wao kuliko vilabu vingine vyote vya Ligi Kuu ya Kenya.Mechi yao ya kwanza waliporudi katika Ligi Kuu mwaka wa 2009 ilibidi isimamishwe kwa sababu ya uhaba wa usalama ulyosababishwa kwa kuanguka kwa mzunguko kutokana na umati wa wafuasi wake ndani na nje ya uwanja.

neg:
Los Angeles Clippers
Los Angeles Clippers ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Los Angeles, California. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Blake Griffiny DeAndre Jordan.

neg:
Mchezo wa pool
Mchezo wa pool ni kati ya michezo inayopendwa sana na vijana. Pool huwa na bodi yenye vijishimo ambapo vijana hupiga vijipira kwa miti huku lengo lao likiwa kuweka mipira yote kwa vishimo. Kila mchezaji hujaribu kila awezalo kuhakikisha kwamba yeye ndiye atakayerusha mipira mingi zaidi ndani ya vile vijishimo.

neg:
Backgammon Chouette
Mchezo huu huchezwa kwenye ubao mmoja wa Backgammon kulingana na sheria za uchezaji. Nahodha hufanya uamuzi wa mwisho wa wachezaji wote , ingawa anaweza kuitisha usaidizi kutika kwa timu yake katika baadhi ya hali. Katika baadhi ya matoleo, kila mjumbe wa timu ana mchemraba wake na anaweza kukubali au kukataa kutegemea wachezaji wengine.

neg:
Golf
Mchezaji anaruhusiwa kutumia mafimbo hadi 14 tofauti kwa mchezo wake. Wanatofautisha "ubao", "chuma" na "putter".
Kuna mashindano kadhaa maarufu na hapo hushiriki hasa wachezaji wanaocheza kikazi. Mashindano haya huitwa "majors".

neg:
Bao
Bao linachezwa kwa kutumia kipande cha mbao uliochimbwa mashimo
32 yaliyopangwa kwa mistari minne.
Mashimo mawili ya upande wa juu yanamilikiwa na mchezaji anayeitwa
Kaskazini, mashimo mawili ya chini yanamilikiwa na mchezaji anayeitwa
Kusini.
Mistari miwili ya mashimo ya katikati inaitwa mistari ya mbele (au ya
ndani) mistari miwili ya mashimo ya nje inaitwa mistari ya nyuma (au
ya nje).
Shimo la tano kutoka upande wa kushoto kwenda kulia kwa mchezaji la
kila mstari wa ndani linaitwa nyumba na, kwenye bao kadhaa,
lina umbo tofauti.
Kwenye bao kadhaa kuna mashimo mawili ya ziada ya kuhifadhia kete
(au namu, au kombwe au vijiwe) za wachezaji. "Tunayaita ghala"
Mashimo haya yapo upande wa kulia wa kila mchezaji

neg:
Tobo
Mchezo huu unashirikisha watoto wawili na kuendelea. Unahitaji mpira. Huo ukipita katikati ya miguu ndio “tobo”.

neg:
Mchezo wa pool
Kwa jamii nyingi, mchezo huu wa pool huchezwa katika vilabu, au hata madukani penye vijana wengi na wazee. Wachezaji wengi wa pool hutumia pesa ili kwamba atakayeshinda katika pool anashinda tita la pesa.

neg:
Backgammon Chouette
Chouette kwa ujumla inaweza kuchezwa kwa njia moja na Backgammon ya pesa. Hakuna "match score"; ni kucheza mchezo mmoja, kupeana matokeo, na mchezo mwingine una anza. Nafasi ya wachezaji hubadilika baada ya kila mchezo. Kwa ujumla, the box akishinda, yeye hubakia the box. Nahodha akishinda, yeye huwa the box kwa raondi ifuatayo.

neg:
Wabondei
Baada ya sehemu hiyo kupita vinawekwa viti nje kisha maharusi wanatoka na makungwi wao (kungwi ni wapambe wa maharusi) kama kuna viti vinne wote wane wanakaa laa kama kuna viti viwili wanakaa maharusi peke yao na makungwi wanasimama, hapa watakuwa wakiwatazama watu huku ngoma ikipigwa, kama wana mavazi ya kutosha wanaweza kuingia na kubailisha mavazi wakatoka tena hadi mara tatu kisha sasa wanaingia ndani hapo itapigwa ngoma ya kimbungumbungu na bibi harusi peke yake atatolewa na kuzunguruka nyuma ya nyumba ambapo ni ndani ya uzio, Kama huyu bi harusi ni Bikra hapo kila anaeitwa mama, awe mama, mama mdogo ama mama mkubwa watalala kifuifudi chini kwa kujipanga kisha huyu binti atapita juu ya migongo ya mama zake bila kukanyaga chini kuku akicheza kimbungu mbungu, Tukio hili kimila wanaolishuhudia ni mabii wa bibi harusi, mama zake na wale watu wazima wanaopiga ile ngoma, watoto hawaruhusiwi kabisa kuona, Baada ya kimbungu mbungu kukamilika sasa binti Yule anaingizwa ndani anavalishwa nguo vizuri kisha kabda ya kuondoka kwa mume wake anahamishwa nyumba kisha wamama wanaitwa ili wakamfunde mwali ambapo walikuwa wakimuelekeza heshima na namna ya kuishi huko anakokwenda, akiwakuta ndugu wa mumewe ndio ndugu zake pia, mama wa mumewe nae ni mama yake, na namna ya kuitikia huko anakoenda kwa mfano atapewa jina na kuitwa mama Fulani basi akiitwa aitikie “Yo mame” baada ya kumfunda mwali hapo sasa anakabidhiwa kwa mume wake na ndoa inakua imekamilika. Ndoa yenyewe hasa ni pale mwanamke anapoweza kuvumilia kukaa na njaa awapo ndani siku tano akifikisha tayari ndoa inakuwa imekamilika

neg:
Kriketi
Kriketi ni mchezo kati ya timu mbili unaoendelea kwa zamu kati yao. Kwa kawaida kila timu huwa na zamu 1 au 2.

neg:
Go (mchezo)
Wachezaji hutumia kete ndogo, mmoja za rangi nyeusi na mwenzake za rangi nyeupe. Idadi ni kete nyeusi 181 na kete nyeupe 180, maana nyeusi inaanza. Jumla ya kete ni 361 ilhali ubao huwa na mikingamano 360 na zinatosha kufunika kila mkingamano wa ubao.

neg:
San Antonio Spurs
San Antonio Spurs ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini San Antonio, Texas. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Tim Duncan.

neg:
Waidakho
Isukuti ni aina ya ngoma iliyoundwa kutoka kwa ngozi maalum.Densi ya Isukuti ni maarufu miongoni mwa jamii ya Abaluhya Waidakho wakiwemo.Densi hii huchezwa katika sherehe za kitamaduni kama vile matanga na harusi.Pia densi hii hutumika kusherehekea hasawa katika michezo kama vile kandanda.Mashabiki wa AFC Leopards,-timu ambayo inajumuisha Waluhya na iliyoanzishwa kwa misingi ya Uluhya-,hucheza Isukuti kwa kusgalia timu yao katika mechi za Ligi Kuu ya Kenya.

neg:
Go (mchezo)
Mchezo ulianzishwa nchini China unapojulikana kwa jina 围棋 "weiqi" tangu miaka 2000 au zaidi. Kutoka China mchezo wa Go ulisambaa hadi Korea na Japani. Leo hii kuna wachezaji kote duniani.

neg:
Gofu (michezo)
Michezo inayofanana na gofu ilijulikana katika nchi na tamaduni mbalimbali lakini chanzo cha gofu cha kisasa kinaaminiwa kipo Uskoti. Tangu karne ya 18 wachezaji waliungana katika shirika ("golf club") na polepole wakaanza kupatana kanuni za mchezo kwa kusudi ya mashindano. Mwaka 1900 na 1904 gofu ilikuwa sehemu ya michezo ya Olimpiki. Mwaka 1971 mwanaanga Alan Shepard alibeba mpira na kingoe hadi mwezi alipopiga mpira huu mara mbili.

neg:
Raga
Kuna rukhsa kumzuia mchezaji na kumwangusha kwa kumshika nyuma ya msari wa mabega. Tendo hili linaitwa "tackle". Akianguka china anapaswa kuachana na mpira. Wakati mchezaji analala chini wengine hawaruhusiwi kushika mpira kwa mikono.

neg:
Backgammon
Ubao huwa na umbo la mchemraba mwenye nusu mbili za chini na juu. Kila upande kuna pembetatu 12, jumla 24 zinazoitwa nukta ("point"). Kati ya nukta ya 6 na 7 kila upande kuna mstari unaotenganisha eneo la nyumbani na la nje.

neg:
Backgammon Chouette
Backgammon chouette ni lahaja ya Backgammon ya wachezaji watatu au zaidi. Kijadi ilichezwa na watu, leo, mtandao unaruhusu fomu hii ya Backgammon kuwa inachezwa nchi mbalimbali na majukwaa mbalimbali. Chouette ni mchezo wa haraka, unashirikisha matumizi ya mchemraba , majadiliano na mgogoro wa iwezekanavyo moves, na miongoni mwa wachezaji shifting kusikika.

neg:
Kamari
Tatizo mojawapo kubwa ni kwamba wanaoshiriki michezo hiyo wanahitaji au kutamani sana utajiri, hivyo wakishindwa wanaweza kushawishika kucheza tena na tena hadi kufilisika. Baadhi ya wachezaji wa michezo hii hufikia hata kupata matatizo ya ugonjwa wa akili. Kuna tiba aina mbalimbali za kuwasaidia watu wanaoshindwa kuwa na uamuzi wa kuacha michezo hii.

neg:
Wino (mchezo)
Mchezo huu unashirikisha watoto watatu na kuendelea. Vifaa vinavyotumika ni chupa na mchanga ambao hukusanywa kwa wingi hadi kutengeneza kama mlima. Chupa huwekwa juu ya mlima huo.

neg:
The Kung-Fu Master Jackie Chan
Mhusika wa mchezaji anapigana dhidi ya mpinzani wake katika wa 2/3 bora katika fashoni ya mchuano wa pekee dhidi ya tarakilishiau mchezaji mwingine. Mchezaji huwa na wahusika 6 mwanzoni wa kuchagua, kila mmoja akiwa na mbinu tofauti za kupigana kutegemea utamaduni wa Japan. Katika fashoni ya mchezaji mmoja, baada ya kuchagua mhusika, mfumo wa tarakilishi huchagua mpinzani kibahati. Mpangilio wa wapinzani huwa katika utaratibu wowote, huku ukiacha fashoni moja ya kati ya tatu kumalizia. Kinyume na mshururu wa "Mortal Kombat", baadhi ya mbinu za kumalizia hazina damu na huenda zisimharibu mpinzani.

neg:
Chicago Bulls
Chicago Bulls ni timu ya kulipwa ya mpira wa kikapu kutoka mjini Chicago, Illinois. Wanachezea katika Chama cha Mpira wa Kikapu nchini Marekani. Vinara wao waliopo kwa sasa ni pamoja na Derrick Rose.

neg:
Kriketi
Mtupa mpira analenga mpira kwa wiketi. Mpiga fimbo anajaribu kugonga mpira na kuirudisha. Akifaulu wachezaji wa timu nyingine wanakimbia kukamata mpira, kuushika na kuutupa tena kwa wiketi. Katika muda ambako wanafuata mpira uliopo mbali na “pitch” mpiganaji anaweza kukimbia kwa wiketi nyingine na kurudi tena, na kurudia yote wakichelewa kurudisha mpira. Kila mbio baina ya wiketi inaleta maksi kwao.

neg:
Kikapu
Vikapu kwa ujumla hutengenezwa kwa mikono.

neg:
Wabondei
Hii ni ngoma ya vijana, wasichana na wavulana, Ngoma hii inapigwa kwa makopo, Namna inavyochezwa, wanakaa wanaume upande wao na wanawake upande wao, wakati wa kucheza ngoma hiyo anatoka mvulana huku akicheza anaelekea upande wa wasichana anamchagua msichana anaempenda (Wanaita kuchagua chambi) anarudi nae hadi kwa wavulana huku wakicheza kisha Yule msichana anamchagua mvulana nae anaenda nae hadi kwa wasichana huku wakicheza na Yule mvulana anamchagua tena msichana inakuwa ndio mtindo wa uchezaji katika ngoma hiyo, Wapigaji wa ngoma hii ni wanaume.

neg:
Go (mchezo)
Ubao wa Go unafanywa kwa kuchora mistari ya wima 19 na mistari ya mlalo 19. Wakati mwingine, hasa kwa mchezo mfupi zaidi, hutumiwa pia ubao mdogo wa mistari 13x 13 au 9x9. Vipimo vya ubao ni baina sentimita 45 hadi 48 kwa urefu na sentimta 42 hadi 44 kwa upana.

neg:
Jackie Joyner-Kersee
Mwaka wa 1996 Joyner-Kersee alijiunga na kucheza mpira wa kikapu wa Programu ya Rage ya Richmond ya Ligi ya Kikapu ya Kikapu ya Amerika iliyoanza. Ingawa alikuwa maarufu sana na mashabiki, hakuwa na mafanikio duni kwenye mahakama. Alionekana katika michezo 17 tu, na akafunga pointi zaidi ya nne katika mchezo wowote.

neg:
Sodo
Sodo ni mchezo wa mpira wa miguu unaotumia mpira uliofumwa kwa mifuko na vitambaa.

neg:
Kisahu
Kisahu ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasahu. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kisahu imehesabiwa kuwa watu 7500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisahu iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.

neg:
Karate
Wakati wa kucheza karate watu huvaa nguo za pekee zinazoitwa karategi ambazo ni suruali na jaketi nyeupe. Juu ya jaketi huwa na ukanda mwenye rangi fulani. Rangi inaonyesha cheo mtu amefikia katika ujuzi wa karate. Ukanda mweusi huonyesha cheo cha juu.

neg:
Wasangu (Tanzania)
Wakati wa kucheza, watu huwa katika safu - wanaume upande mmoja na wanawake upande mwingine, na wale walio na mapembe hufanya safu, ya katikati. Wakati wa kucheza watu hawavai mavazi rasmi balil huvaa mavazi ya kawaida tu. Kasisi Mkuu huvaa shuka na kaptura hukamata mikuki mitatu, halafu hupanda juu ya mti na huko mtini huchomeka mikuki miwili. Baada ya kufanya hivyo, kasisi hushuka chini na mkuki mmoja. Saa za jioni huwakusanya watu wote halafu humwaga unga wa malezi chini na kusema.

neg:
Kipanya
Kipanya hupatikana katika oda ya wagugunaji (Rodentia). Spishi inayofahamika sana ni kipanya-nyumbani ("Mus musculus"). Pia ni mfugo maalum. Kwenye maeneo mengine, vipanya huwa maarufu. Wagugunaji hawa huliwa na ndege wakubwa kama vile vipanga na kozi. Wanafahamika kwa kuhamia makazi ya watu kutafuta chakula na makazi yao.
Japo wakifugwa vipanya hawa huweza kuishi kwa miaka miwili na nusu, kwa kawaida vipanya huishi kwa wastani wa miezi minne huko porini, kumpakakana na kuwinda mara kwa mara. Jamii za paka, mbwa-mwitu, bweha, ndege mbua, nyoka na hata jamii fulani za artropoda huwawinda sana vipanya. Hata hivyo humpakakana uwezo wao mkubwa wa kuishi mazingira mbalimbali, vipanya huonwa kuwa ndio jamii ya pili kuishi duniani yenye uwezo mkubwa wa kudumu mazingira baada ya binadamu.
Vipanya huweza kuwa waharibifu, kwa kula na kuharibu mazao, kusababisha uharifu wa vifaa na kusambaza magonjwa kupitia vijidudu vyao na kinyesi chao.
Kimsingi vipanya ni wanyama wa usiku na hufidia uwezo wao wa kuona kidogo kwa uwezo wao maridadi wa kunusa na kusikia vizuri katika kupata chakula na kuwatambua maadui zao.  Vipanya na wenzao panya ndio hasa chachu ya kuanza kufugwa kwa paka ambao kusudi lao ni kuwinda panya hao.
Uwezo wao wa kuzaaa huwaza pale wanapokuwa na siku 50, japo kipanya jike huweza kuanza kupata hedhi yao ya kwanza wakiwa na siku 25 hadi 40. Vipanya huzaliana mwaka mzima huku mayai yao yakiwepo muda wote. Siku za mzunguko wa mayai huwa ni 4 mpaka 5 na hedhi hudumu kwa masaaa 12 kuanzia jioni. Harufu za uke wao hutambua kusaidia hatua ya mzungoko wa uzazi alionao jike hivyo kujua muda sahihi wa kujamiiana. Vipanya hupandana usiku na hudhibitishwa/ huwezekana kwa kushikwa shahawa kwenye uke kwa saa 24 kwa ujumla. Uwepo kwa manii kwenye uke pia ni alama mojawapo ya kujamiiana.
Vipanya hubeba mimba kwa muda wa siku 20. Huzaa wampakampaka takribani 10 - 12 kwa uwezo wa kawaida wenye uzimpaka wa kilogramu 0.5- 1.5, walio na nywele huku masiiona. Macho yao yakiwa yamefunga wampakampaka huachishwa kunyonya baada ya majuma 3, na baada ya siku 2-5, jike hurudia mzunguko wake wa uzazi.

neg:
Mapouka
Kuna aina mbili ya dansi hii, ile ya awali na ya hii ya kisasa. Dansi ya kisasa huchezwa na vijana wadogo ambao wengi wametia chumvi kupindukia hadi kuonekana kama sivyo inavyotakiwa ichezwe kulingana na pendekezo la chimbuko la ngoma hii.

neg:
Jam
Muziki wa video wa "Jam" umechukua nafasi ukiwa ndani ya kisehemu cha kuchezea mpira wa kikapu, mahala ambapo anaonekana Jackson anamfundisha mchezaji wa zamani wa mpira wa kikapu Michael Jordan jinsi ya kucheza, na kwa rejesho, Jordan anamfundisha Jackson namna ya kucheza mpira wa kikapu. Kionjo kikali zaidi katika wimbo huu ni pale Jackson aliporusha mpira wa kikapu kutoka upande wmingine na kuelekea upande wa pili kwa kupitia kidirishani na kwenda kuingia kwenye kifuko cha kuingizia mpira ule ukitaka kufunga (nyavuni). Vilevile Jackson akishinda kwa kupia mpira ule kwa kutumia kisigino chake kwa nyuma. Mwishoni mwa video anaonekana Jackson anamfundisha Jordan namna ya kucheza kivitendo staili na maujanja ya moonwalk. Wengineo waliouza sura ndani ya video hii ni pamjoa na kundi la rap wawili Kris Kross, na Heavy D kama jinsi alivyopasuka katika kipande kidogo cha rap cha wimbo huu.

neg:
Chuo Kikuu cha Cape Town
UCT ina vilabu 36 vya michezo mbalimbali, pamoja na michezo ya timu, michezo ya kibinafsi, michezo iliyokithiri na michezo ya karate. Timu za michezo za chuo, na hasa timu ya raga, zinayojulikana kama "IKEY Tigers" au "Ikeys". Jina la msimbo la "IKEY" lina asili yake katika miaka ya 1910 kama kama tamko la kejeli ya kiyahudi lililotumiwa kwa wanafunzi wa UCT na wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Stellenbosch, kwa sababu ya idadi kubwa, ikidhaniwa, ya wanafunzi wa Kiyahudi wa UCT. Stellenbosch ni wapinzani wa jadi wa UCT katika mchezo wa raga; mechi ya kila mwaka kati ya vyuo hivi wiwili huchezwa.
Kuna zaidi ya Vilabu 80 vya mwanafunzi chuoni UCT; hizi zaweza kwa ujumla kuwa katika vitengo tano:Mizizi ya UCT iko katika uanzishwaji wa Chuo cha Afrika Kusini, shule ya wavulana, mnamo 1829. Mwaka wa 1874 sehemu ya elimu ya juu ikajitenga na kuwa Chuo Kikuu na ile ya wanafunzi wachanga ikawa Shule za Kitaaluma za Afrika Kusini.
UCT ilihamia kampasi ya Groote Schuur Estate mwaka wa 1928. Wakati wa mfumo wa kibaguzi, miaka ya 1960-1990, UCT iliendelea kupinga ubaguzi wa rangi, na ilikuwa kiongozi katika ukombozi na uwiano wa kirangi. Mwaka wa 1987 hasa ulikuwa na mapigano ya mara kwa mara kati ya wanafunzi walioandamana na polisi, na taarifa za polisi kuwepo katika kampasi kudhibitiwa na serikali. Tarehe 24 Aprili 1987 polisi waliingia kampasi na hii ilikuwa mara ya kwanza tangu mwaka wa 1972 kwa huduma ya polisi ya Afrika Kusini kuwahi kusitisha maandamano katika chuo kikuu cha wazungu. Mara nyingi, waandishi wa habari na wahariri wa gazeti rasmi la wanafunzi, Varsity, walijipata chini ya upekuzi kutoka kwa serikali ya kibaguzi ya chama tawala cha National Party.
Nembo ya UCT iliundwa mwaka wa 1859 na Charles Davidson Bell, Soroveya-Mkuu wa Cape Colony wakati huo. Bell alikuwa msanii shupavu ambaye pia aliunda medali na stempu ya pembe tatu ya Cape.

neg:
Bao
Bao (au Bao la Kiswahili au Bao la Zanzibar) ni mchezo wa aina ya mankala unaochezwa na wachezaji wawili.