query: Paulo wa Tarso  alifariki akiwa na miaka mingapi?

pos:
Mtakatifu Paulo
Mtume Paulo (7-67 hivi) ni mmisionari mkuu wa Yesu Kristo katika historia ya Kanisa.

neg:
Paulo I wa Konstantinopoli
Paulo I wa Konstantinopoli (mzaliwa wa Thesalonike (Ugiriki), alifariki mwaka 350 hivi), alikuwa askofu wa sita wa Konstantinopoli kuanzia mwaka 337. Paulo alijihusisha na mabishano kuhusu Uario yaliyoshughulikiwa na ndugu Makaisari Constans (Dola la Roma Magharibi) na Constantius II (Dola la Roma Mashariki).

neg:
Antoni wa Padua
Baada ya kusafiri sana, hatimaye Antoni alirudi Padova kumalizia maisha yake. Huko alihubiri kwa mara ya mwisho Kwaresima ya mwaka 1231 iliyo kilele cha kazi yake na iliyozingatia sana masuala ya jamii, akafariki ameishiwa nguvu tarehe 13 Juni 1231, akiwa na umri wa miaka 36 tu.

neg:
Pavel wa Taganrog
Pavel wa Taganrog (kwa Kirusi: Павел Таганрогский, Pavel Taganrogskiy, jina la awali Pavel Pavlovich Stozhkov; 21 Novemba 1792 - 23 Machi 1879) alikuwa Mkristo mlei aliyevutia umati wa Waorthodoksi wa Ukraina na Urusi kumuomba sala na mashauri. Kwa njia hiyo aliuhisha imani na maisha ya kiroho ya wengi.

neg:
Papa Yohane Paulo II
Ee Yesu mtamu, Yesu mwema,
Yesu, mwana wa Maria!
Amina![[Jamii:Waliozaliwa 1920]]
[[Jamii:Waliofariki 2005]]
[[Jamii:Papa]]
[[Jamii:Watakatifu wa Poland]]

neg:
Paulo Burali
Paulo Burali wa Arezzo (Itri, Lazio, Italia, 1511 – Torre del Greco, Campania, Italia, 17 Juni 1578) alikuwa askofu mkuu wa Napoli na kardinali kutoka shirika la Wateatini.

neg:
Mtume Barnaba
Baada ya kutengana na Paulo, Barnaba alifunga tena safari kwenda Kupro pamoja na Marko (Mdo 15:36-39) kati ya miaka 50 na 53.

neg:
Paulo wa Msalaba
Paulo aliandika tena, “Tabu ndogondogo za mwili au za roho ndiyo vidato vya kwanza vya ile ngazi ndefu takatifu inayopandwa na watu bora na wakarimu. Hao wanapanda hatua kwa hatua hadi kufikia kidato cha mwisho. Huko juu wanakuta uchungu safi kabisa, usiochanganyikana hata kidogo na faraja toka mbinguni wala duniani. Nao wakiwa waaminifu wasijitafutie faraja yoyote, watavuka toka huo uchungu safi hadi upendo safi wa Mungu usiochanganyikana na chochote kingine. Lakini wanaofikia hatua hiyo ni wachache sana… Wanajiona kana kwamba wameachwa na Mungu, kwamba yeye hawapendi tena, amewakasirikia… Nikiruhusiwa kusema hivi, kidogo ni kama adhabu ya kumkosa Mungu milele, ni teso ambalo uchungu wake hauna mfano. Lakini mtu akiwa mwaminifu anakusanya hazina isiyopimika! Dhoruba zinapita na kwenda zake, kumbe yeye anakaribia muungano halisi, mtamu na wa dhati na Yesu msulubiwa, ambaye anamgeuza ndani mwake na kumlinganisha naye”.

neg:
Johann Paul Schor
Johann Paulo Schor alikufa huko Roma katika mwaka wa 1674.

neg:
Historia ya teolojia
Maandishi ya Agano Jipya ya Biblia ya Kikristo (karne ya 1) hayaishii katika kusimulia habari za Yesu (6 KK - 30 BK hivi) na mafundisho yake, bali yanaleta tafakuri za dhati juu ya imani hiyo mpya, hasa katika nyaraka za Mtume Paulo (6 - 67 hivi) na vitabu vya Mtume Yohane (10 - 100 hivi).

neg:
Marcus Aurelius
Marcus Aurelius (26 Aprili, 121 – 17 Machi, 180) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 8 Machi, 161 hadi kifo chake. Alimfuata Antoninus Pius. Mpaka 169 alitawala pamoja na Lucius Verus, na kuanzia 177 alitawala pamoja na mwana wake, Commodus.

neg:
Mtakatifu Paulo
Mtakatifu Paulo alizaliwa kati ya miaka 7-10 BK katika familia ya Kiyahudi ya kabila la Benyamini (Israeli) na madhehebu ya Mafarisayo iliyoishi katika mji wa Tarsus (kwa sasa mji huo uko sehemu ya kusini mashariki ya nchi ya Uturuki).

neg:
Mtakatifu Paulo
Alifanya hivyo mpaka alipotokewa na Yesu Kristo mfufuka akiwa njiani kwenda Damaski, Syria (kwa umuhimu wake katika Historia ya Wokovu habari hii inasimuliwa mara tatu katika kitabu cha Matendo ya Mitume: 9:1-19; 21:12-18 na 22:5-16). Jibu lake kwa Yesu lilikuwa (Mdo 22:10): "Nifanye nini, Bwana?"

neg:
Onesiforo
Kwa hiyo Paulo alimtakia huruma ya Mungu pamoja na familia yake.Because Paul speaks of Onesiphorus only in the past tense, wishes blessings upon his house (family), and mercy for him "in that day", some scholars believe that Onesiphorus had at this point died. Towards the end of the same letter, in , Paul sends greetings to "Prisca and Aquila, and the house of Onesiphorus", again apparently distinguishing the situation of Onesiphorus from that of the still living Prisca and Aquila. Paul's reference to Onesiphorus, along with , is cited by Catholics as one of the early examples of prayer for the dead,

neg:
Mtakatifu Paulo
Alimaliza ushuhuda wake kwa Yesu kwa kufia dini yake mjini Roma chini ya Kaisari Nero.

neg:
Papa Paulo II
Papa Paulo II (23 Februari 1417 – 26 Julai 1471) alikuwa papa kuanzia tarehe 30 Agosti 1464 hadi kifo chake.

neg:
Matendo ya Mitume
Kwa furaha Paulo akawaandikia barua tuliyonayo mpaka leo na ambayo ndiyo andiko la kwanza la Agano Jipya kwa kuwa ni wa mwaka 51 hivi.

neg:
Paulo wa Tebe
Id., Najstarszy tekst «Vita S. Pauli Primi Eremitae» św. Hieronima, in VoxP 7 (1987), pp. 61-72.
Id., Un tardivo manoscritto di Cracovia contenente la «Vita Sancti Pauli Primi Eremitae» di San Girolamo, in VoxP 8 (1988), pp. 429-434.

neg:
Papa Leo I
Papa Leo I (Italia ya kati, 400 hivi – Roma, Italia, 10 Novemba 461) alikuwa Papa kwa muda mrefu, kuanzia 29 Septemba, 440 hadi kifo chake, wakati usalama wa Roma ulikuwa unatishwa na makabila yasiyostaarabika. Jina lake la kuzaliwa pia lilikuwa Leo.

neg:
Tarehe za maisha ya Yesu
Kuhusu kifo chake, kinashuhudiwa hata nje ya Biblia kuwa kilitokea chini ya Ponsyo Pilato, liwali wa Palestina kuanzia mwaka 26 hadi 36 BK.Hivyo kifo cha Yesu kilitokea katika miaka hiyo.

neg:
Paulo wa Tebe
Chanzo cha habari kuhusu maisha yake ni kitabu cha Jeromu, "Vita Sanctii Pauli primi eremitae", kilichoandikwa katika nusu ya pili ya karne IV.

neg:
Papa Pius IX
Papa Pius IX (13 Mei 1792 – 7 Februari 1878) alikuwa papa kuanzia tarehe 16 Juni 1846 hadi kifo chake.

neg:
Paul Ehrlich
Paul Ehrlich (14 Machi 1854 – 20 Agosti 1915) alikuwa daktari na mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na Sahachiro Hata aligundua dawa ya kutibu kaswende. Mwaka wa 1908, pamoja na Ilya Mechnikov alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Hipoliti wa Roma
Hipoliti wa Roma (170–235) alikuwa mwanateolojia muhimu zaidi wa Kanisa la Roma katika karne ya 3. Labda alizaliwa mjini Roma. Lakini alipendelea kuandika kwa Kigiriki kuliko kwa Kilatini ambacho kilikuwa kinazidi kutumika katika Kanisa hilo badala ya lugha ya kimataifa iliyotumika tangu wakati wa Mitume Petro na Paulo.

neg:
Papa Theodor I
Papa Theodor I alikuwa papa kuanzia 24 Novemba 642 hadi kifo chake tarehe 14 Mei 649.

neg:
Historia ya Wokovu
Kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya, 21 vina mtindo wa barua au nyaraka. Hiyo ni tofauti kabisa na Agano la Kale, ambamo vitabu kadhaa vinazileta, lakini si kitabu kizima hata kimoja. Mtume Paulo ndiye aliyetumia zaidi mtindo huo ili afikie na ujumbe na mamlaka yake pale asipoweza kufikia kimwili. Barua 14 zinahusishwa na yeye kwa namna moja au nyingine, wakati nyingine 7 zinahusishwa na Yakobo Mdogo, Mtume Petro, Mtume Yohane na Yuda Tadei. Hii haina maana kwamba ziliandikwa zilivyo na Mitume hao. Kwanza, tokea awali watu waliweza kuandika barua kwa mkono wao, au kwa kumuongoza karani aandike maneno yao wenyewe, au kwa kumpa maelekezo ya jumla kuhusu namna ya kuandika kama si kumuachia aandike anavyoona inafaa. Zaidi ya hayo, wakati wa Mitume ilikuwa kawaida kuandika kwa kutumia jina la marehemu fulani maarufu kama kwa kumwezesha aendelee kutoa ujumbe aliokuwa anautoa maishani. Pengine aliyeandika hivyo alikuwa na uhusiano wa pekee na marehemu huyo kama mwanafunzi au mwandamizi wake.

neg:
Mtakatifu Paulo
Kati ya barua nyingi alizoandikwa (kwa makanisa ya Thesalonike, Korintho, Galatia, Roma, Filipi, Kolosai, Efeso, kwa viongozi Wakristo kama Timotheo na Tito, tena kwa Filemoni), katika Agano Jipya zinatunzwa 13.

neg:
Paulo Hanh
Paulo Hanh (kwa Kivietnam: Phaolô Hạnh; Chợ Quán, Vietnam, 1826 hivi - Saigon, Vietnam, 28 Mei 1859 ni mmojawapo kati ya Wakristo wafiadini wa Vietnam waliouawa kwa ajili ya imani yao huko Vietnam katika karne ya 17, 18 na 19 (1625–1886).

neg:
Papa Leo XII
Papa Leo XII (22 Agosti 1760 – 10 Februari 1829) alikuwa papa kuanzia tarehe 28 Septemba 1823 hadi kifo chake.

neg:
Basil wa Caesarea
Lakini hakuishi kirefu kutosha aone ushindi wa imani sahihi aliyotetea. Juhudi zake kubwa za kutimiza vizuri wajibu wake kama askofu zilimmaliza tarehe 1 Januari 379, akiwa na umri wa miaka 49 tu.

neg:
Stefano
Mhusika mkuu wa kifo chake alikuwa Farisayo jina lake Saulo, maarufu zaidi baadaye kwa jina la Mtume Paulo.

neg:
Papa Leo IX
Papa Leo IX (21 Juni 1002 – 19 Aprili 1054) alikuwa papa kuanzia tarehe 12 Februari 1049 hadi kifo chake. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Bruno wa Eguisheim-Dagsburg.

neg:
25 Januari
Tarehe 25 Januari ni siku ya ishirini na tano ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 340 (341 katika miaka mirefu).
Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha sikukuu ya wongofu wa Mtume Paulo, pia kumbukumbu ya mtakatifu Anania wa Damasko, mfuasi wa Yesu, na ya mwenye heri Henri Suso, padri

neg:
Papa Yohane Paulo II
Baba yake alifariki kwa mpasuko wa moyo mwaka 1941, akimuacha peke yake. Miaka 40 baadaye alisema,""Sikuwepo mama alipofariki, sikuwepo kaka alipofariki, sikuwepo baba alipofariki. Kufikia umri wa miaka 20 nilikuwa nimeshapoteza wapenzi wangu wote"".

neg:
Paulo Chong Hasang
Yakjong alipouawa pamoja na kaka wa Hasang, mke wake na watoto wengine waliachwa wakahamia vijijini. Hasang alikuwa na umri wa miaka saba.

neg:
Mtakatifu Marko
Baadaye alikuwa na Mtume Petro na Paulo katika mji wa Roma hadi walipouawa na serikali ya Kaisari Nero (dhuluma ya miaka 64-68).

neg:
Waraka kwa Wafilipi
Katika Matendo ya Mitume Mwinjili Luka hakusimulia mateso yote ya Mtume Paulo, kwa mfano alivyohukumiwa mwaka 56 hivi Efeso (1Kor 15:32; 2Kor 1:8-9).

neg:
Pasaka ya Kikristo
Pamoja na kifo cha Yesu, ndio kiini cha kanuni ya imani ya Wakristo wa kwanza kama alivyoipokea Paulo mwenyewe alipoongoka miaka sita baada ya matukio hayo. Katika waraka wa kwanza kwa Wakorintho aliandika:

neg:
Mtakatifu Paulo
19 Na baada ya kula chakula, nguvu zake zikamrudia. Saulo alikaa siku chache pamoja na wafuasi huko Damasko.

neg:
Papa Paulo VI
Baada ya kuthibitisha muujiza uliopatikana kwa maombezi yake, Papa Fransisko alimtangaza mwenye heri tarehe 19 Oktoba 2014 na baada ya muujiza wa pili alimtangaza mtakatifu tarehe 14 Oktoba 2018.

neg:
Paulo wa Msalaba
Kabla ya kufikia umri wa miaka 31 alijaliwa muungano unaotugeuza ulioendana na ishara ambazo pengine zinaudhihirisha kwa hisi (njozi na kupewa pete ya dhahabu iliyochongwa ionyeshe vyombo vya mateso).

neg:
Galenos
Galenos wa Pergamon (pia Galen; 129 – mnamo 216) alikuwa tabibu na mwanafalsafa Mgiriki mashuhuri katika Dola la Roma. Anakumbukwa kwa uchunguzi wa mambo ya tiba aliofanya na nadharia zake kuhusu afya na magonjwa. Nadharia zake ziliathiri tiba ya nchi za Ulaya na za Waislamu kwa miaka 1000 hadi mwisho wa enzi ya kati.

neg:
Historia ya Wokovu
Basi, mwishoni mwa miezi mitatu aliyokaa Korintho (Mdo 20:2-3) akijiandaa kupanda meli, yaani mwanzoni mwa mwaka 58, Paulo aliwaandikia Wakristo wa Roma ili kuandaa utume atakaoufanya katika jiji hilo.

neg:
Waraka kwa Wakolosai
Ndiyo sababu huenda Paulo, akiwa kifungoni Roma kati ya miaka 61 na 63, akawajibika kuliandikia barua inayoonyesha kuwa Yesu Kristo ni mkuu kuliko wote: vyote kabisa viliumbwa kwa njia yake na kwa ajili yake, tena katika ubinadamu wake umo utimilifu wote wa Mungu.

neg:
Paulo wa Msalaba
Ilitokea nini katika miaka 81 ya maisha yake marefu yaliyowekwa wakfu kwa Mungu tangu utotoni katika ugumu wa hali ya juu?

neg:
Papa Pius VI
Papa Pius VI (27 Desemba 1717 – 29 Agosti 1799) alikuwa papa kuanzia tarehe 15 Februari 1775 hadi kifo chake.

neg:
Mtakatifu Paulo
Muda wote wa utume wake Paulo alipambana na dhuluma kutoka kwa Wayahudi wenzake na matatizo mengine kutoka Wakristo wenye msimamo tofauti na wa kwake, hasa juu ya haja ya kufuata masharti ya Agano la Kale ili kupata wokovu.

neg:
Papa Paulo IV
Papa Paulo IV (28 Juni 1476 – 18 Agosti 1559) alikuwa papa kuanzia tarehe 23 Mei 1555 hadi kifo chake.

neg:
Paulo wa Msalaba
Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu tangu tarehe 29 Juni 1867 alipotangazwa na Papa Pius IX.

neg:
Mitume Petro na Paulo
Sherehe ya Mitume Petro na Paulo ni sikukuu ya fahari kwa heshima ya kifodini cha watakatifu hao kilichotokea mjini Roma katika miaka ya 60 BK kutokana na dhuluma dhidi ya Wakristo ambayo ilianzishwa na Kaisari Nero mwaka 64 na kuendelea hadi alipojiua mwaka 68.

neg:
Papa Pelagio II
Alikufa kwa tauni iliyofika mji wa Roma mwisho wa mwaka 589.

neg:
Historia ya Wokovu
Akigusa zaidi maisha ya Kanisa la Roma ya wakati huo, yaliyovurugwa na masuala madogomadogo kuhusu vyakula na sikukuu, Paulo alidai wenye nguvu watekeleze upendo kwa walio dhaifu zaidi, pamoja na busara, uelewa, mfano wa Yesu na uaminifu kwake.

neg:
Historia ya Wokovu
Ndiyo sababu huenda Paulo, akiwa kifungoni Roma kati ya miaka 61 na 63, akawajibika kuliandikia barua inayoonyesha kuwa Kristo ni mkuu kuliko wote: vyote kabisa viliumbwa kwa njia yake na kwa ajili yake, tena katika ubinadamu wake umo utimilifu wote wa Mungu. Yeye ndiye “fumbo” kwa kuwa Mungu ametimiza mpango wa wokovu kwa njia yake. Hakuna sababu ya kutafuta kwingine hekima na maarifa, wala ya kujiwekea masharti ya kibinadamu yasiyosaidia kuokoka (Kol 1:13-29; 2:6-3:4; 3:5-17).

neg:
Paul Schulze
Paul Schulze (amezaliwa 12 Juni, 1962) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Ryan Chappelle katika mfululizo wa FOX maarufu kama "24" kuanzaia mwaka 2001 hadi 2003. Pia anajulikana kwa kucheza kama Father Phil Intintola katika "HBO" "The Sopranos" kuanzia mwaka wa 1999 hadi 2006.

neg:
Ukristo
Hakuna mwingine kati ya mitume wote aliyesafiri, kuhubiri na kuanzisha shirika kama Paulo. Katika safari kubwa tatu alizunguka Asia Magharibi na Ulaya Kusini. Akaendelea kufundisha shirika alipoondoka kwa njia ya barua (au nyaraka). Nyaraka zake mbalimbali zimehifadhiwa katika Agano Jipya. Katika nyaraka hizo Paulo anaonekana kuwa mtaalamu wa Sheria ya Kiyahudi ilivyo katika Agano la Kale. Akatetea kupokea Wapagani katika Kanisa akafundisha jinsi gani uhuru katika Kristo unavyopita masharti ya sheria ya kale.

neg:
Paulo Hanh
Kwa nyakati tofauti, Papa Leo XIII, Papa Pius X na Papa Pius XII waliwatangaza kuwa wenye heri, halafu Papa Yohane Paulo II aliwaunganisha katika kuwafanya watakatifu wafiadini tarehe 19 Juni 1988.

neg:
Papa Yohane Paulo II
Alimfuata Papa Yohane Paulo I akiwa Papa wa kwanza asiye Mwitalia tangu miaka 455 iliyopita, wakati wa Mholanzi Papa Adrian VI (1522 - 1523), tena papa wa kwanza kutoka Polandi (na makabila yoyote ya Waslavi) katika historia ya Kanisa. Alifuatwa na Papa Benedikto XVI.

neg:
Pablo Picasso
Tangu 1961 aliishi katika Ufaransa ya Kusini alipoaga dunia 1973. Aliacha taswira maelfu ya akiacha

neg:
Papa Yohane Paulo II
[[Picha:Karol Wojtyła - wizytacja zakonu oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie 1967.jpg|thumb|Picha ya Juni 1967, akiwa [[askofu]] lakini si kardinali bado.]]
Tarehe [[4 Julai]] [[1958]], alipokuwa likizo, [[Papa Pius XII]] alimteua [[askofu msaidizi]] wa Kraków. Aliitwa [[Warsaw]] akutane na [[Mkuu wa Maaskofu]] wa Polandi, kardinali [[Stefan Wyszyński]], aliyemuarifu kuhusu uteuzi huo. Kisha kukubali kuwa msaidizi wa [[askofu mkuu]] [[Eugeniusz Baziak]], alipewa [[daraja]] ya [[uaskofu]] (akitumia jina la jimbo la zamani la [[Ombi]]) tarehe [[28 Septemba]] 1958. Akiwa na miaka 38 tu, alikuwa kijana kuliko maaskofu wote wa Polandi. Baada ya kifo cha Baziak mnamo Juni [[1962]], tarehe [[16 Julai]], Karol Wojtyła alichaguliwa asimamie jimbo kama "Vicar Capitular".

neg:
Carlos Bernard
Carlos Bernard Papierski (amezaliwa tar. 12 Oktoba 1962 mjini Evanston, Illinois) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Tony Almeida katika tamthilia ya "24". Carlos, pia alishawahi kushiriki katika tamthilia ya The Young and the Restless na Sunset Beach.

neg:
Papa Hyginus
Papa Hyginus alikuwa papa kuanzia takriban 136/138 hadi kifo chake takriban 140/142. Alimfuata Papa Telesphorus akafuatwa na Papa Pius I.

neg:
Papa Benedikto XVI
Papa Benedikto XVI (amezaliwa 16 Aprili 1927; jina la Kilatini: Benedictus XVI; kwa Kiitalia: Benedetto XVI) alikuwa papa tangu 19 Aprili 2005 baada ya kifo cha Papa Yohane Paulo II hadi alipoamua kung'atuka tarehe 28 Februari 2013 kwa sababu ya afya yake kudodora.

neg:
Paulo Ahyi
Paulo Ahyi alikufa tarehe 4 Januari 2010, huko Lome, Togo, akiwa na umri wa miaka 80. Irina Bokova, mkurugenzi mkuu wa UNESCO, aliita kifo cha Ahyi, "hasara kubwa kwa Togo na Afrika, na pia kwa UNESCO, ambayo ilikuwa ime yeye kama mmoja wa mawakili wake kwa amani na mshikamano wa kijamii."

neg:
Historia ya Wokovu
Paulo aliweza kuandika barua hii akiwa kifungoni Roma kati ya miaka 61 na 63 ili isomwe katika makanisa yote ya mkoa wa Asia Ndogo, wenye makao makuu Efeso. Mafundisho yake yanalingana na yale ya barua kwa Wakolosai ila yamechimbwa zaidi, kiasi kwamba barua hii inaonekana kuwa kilele cha teolojia ya Paulo. Pamoja na kuchambua fumbo la wokovu katika Kristo, inachambua hasa fumbo la Kanisa kama mwili wa Kristo ambamo kichwa kinaeneza wokovu ulimwenguni kote. Kwa msingi huo inasisitiza na kudai umoja kamili kati ya waamini (Ef 1:1-2; 1:17-23; 2:11-22; 3:1-21; 4:1-16).

neg:
Paulo Chong Hasang
Basi, Hasang aliteswa kwa namna mbalimbali bila kupotewa na utulivu wake. Hatimaye alisulubiwa akiwa na umri wa miaka 45.

neg:
Papa Paulo III
Papa Paulo III (29 Februari 1468 – 10 Novemba 1549) alikuwa papa kuanzia tarehe 13 Oktoba 1534 hadi kifo chake.

neg:
Paulo Chong Hasang
Paulo na wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984.

neg:
Tacitus
Publius (au Gaius) Cornelius Tacitus (56 hivi - 120 hivi BK) alikuwa mwanasiasa na mwanahistoria wa Dola la Roma.

neg:
Kardinali
Papa Paulo VI aliunda utaratibu kuwa wasiwepo zaidi ya makardinali 120 wenye haki ya kupiga kura. Wale waliofikia umri wa miaka 80 hawashiriki tena katika uchaguzi wa Papa mpya. Lakini kardinali hajiuzulu wala kustaafu: anaendelea na cheo na pia na haki ya kushiriki katika mkutano wa makardinali hadi kifo.

neg:
Papa Innocent VI
Papa Innocent VI (1282 au 1295 – 12 Septemba 1362) alikuwa papa kuanzia tarehe 18 Desemba 1352 hadi kifo chake.

neg:
Mtakatifu Paulo
Baada ya kufanya utume katika mazingira ya Kiarabu, Tarsus na Antiokia alianza safari za kitume, akienda mbali zaidi na zaidi, akilenga kumhubiri Yesu mahali ambapo bado hajafahamika, hata Hispania.

neg:
Historia ya Wokovu
Baada ya kukaa Antiokia mwaka mmoja na nusu Paulo akafunga tena safari akiyapitia makanisa ya Galatia na Frigia ili kuyathibitisha (Mdo 18:23). Hatimaye akafika Efeso ambapo akabaki tangu mwaka 54 hadi 57, akifundisha kila siku na kueneza sana Injili katika mkoa mzima (Mdo 19:1-10). Pamoja na hayo aliandika barua kadhaa, ambazo baadhi zimepotea, nyingine tunazo hadi leo (kwa Wagalatia, kwa Wafilipi, ile ya kwanza kwa Wakorintho, inawezekana Filemoni pia).

neg:
Paulo wa Msalaba
Alipokuwa akipitia barabara za Roma na kulia, “Kutoka njia ya Paulo, utuopoe, Ee Bwana”, aliweza kupumua tu upande wa Mungu. Kwa miaka 45, usiku na mchana, sala yake chungu, ya kishujaa, isiyokoma, ilimtafuta kwa ari kwa niaba ya watu aliokuwa anateseka kwa ajili yao. Hivyo alitekeleza maneno ya Mwalimu “ya kwamba imewapasa kumwomba Mungu sikuzote, wala wasikate tamaa” (Lk 18:1).

neg:
Nyaraka za Paulo
Nyaraka za Paulo ni maandiko ya Biblia ya Kikristo (Agano Jipya) 13 yenye mtindo wa nyaraka au barua yanayomtaja Mtume Paulo kama mwandishi.

neg:
Paul von Lettow-Vorbeck
Paul Emil von Lettow-Vorbeck (20 Machi, 1870 – 9 Machi, 1964) alikuwa afisa wa jeshi la Dola la Ujerumani na mkuu wa jeshi la Schutztruppe katika Afrika ya Mashariki ya Kijerumani wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.

neg:
Mtakatifu Paulo
Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 29 Juni pamoja na ya Mtume Petro.

neg:
Mtakatifu Paulo
11 Naye Bwana akamwambia, "Jitayarishe uende kwenye barabara inayoitwa Barabara ya Moja kwa Moja, na katika nyumba ya Yuda umtake mtu mmoja kutoka Tarso aitwaye Saulo. Sasa anasali;

neg:
Kanisa la Roma
Baadaye Mtume Paulo aliliandikia barua yake ndefu kuliko zote, na hatimaye alifanya utume wake huko kwa miaka kadhaa, hata alipouawa (64-67) katika dhuluma ya Kaisari Nero iliyomuua pia Petro huko Vatikani.

neg:
Mtakatifu Paulo
Juu ya kaburi lake lilijengwa kanisa kubwa ambalo liliteketea kwa moto katika karne ya 18 likajengwa upya na hadi leo linapokea hija za Wakristo wengi, hasa katika "Jubilei ya mtume Paulo" iliyotangazwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kwa mwaka 2008/2009.

neg:
Ndugu Wadogo
Tangu mashirika ya Wafransisko na Wadominiko yaanzishwe, Mapapa walitambua yanavyohitajika na kufaa kutegemezea Kanisa la Roma ambalo, baada ya kufikia kilele cha fahari na mamlaka wakati wa Papa Inosenti III (1198-1216), lilianza kukabiliana na upinzani mpya wa viongozi wa siasa. Ili waweze kuwatumia watawa hao bila ya pingamizi, Mapapa walijiwekea kuwasimamia wasikae chini ya Maaskofu, wakawapendelea katika tume nyingi. Hivyo toka mwanzo Ndugu Wadogo walifanya kazi katika ofisi za Papa na kupewa vyeo mbalimbali, kinyume cha matakwa ya Fransisko aliyetaka wabaki “wadogo”. Hasa baada ya Gregori IX, Mapapa waliona ustawi wa Kanisa unastahili uzingatiwe kuliko udogo wa Kifransisko. Ingawa shirika lilijitahidi kuzuia ongezeko la vyeo, katika karne XIII waliishi Maaskofu Wafransisko 250, katika karne XIV 746, katika karne XV 791, na miaka 17 ya kwanza ya karne XVI 70. Mabalozi wa Papa jumla walikuwa zaidi ya 300, Makardinali 29, na wawili wakawa Papa Nikolasi IV (1288-1292) na Papa Sixtus IV (1471-1484). Ndugu Wadogo walichangia sana Mitaguso mikuu yote ya karne hizo tatu: Lyons I (1245), Lyons II (1274), Vienne (1311-1312), Konstans (1414-1418), Firenze (1431-1445) na Laterano V (1512-1517). Vilevile ndugu wengine walitetea haki za Papa dhidi ya upinzani, na zaidi ya 200 walipokea hata kazi ya kuwahukumu wazushi, ingawa hiyo haikuwapendeza sana.

neg:
Paulino wa Nola
Alikufa tarehe 22 Juni, mwaka 431.

neg:
Paulo Chong Hasang
Paulo Chong Hasang (1794 au 1795 – 12 Septemba 1839) alikuwa mmojawao Wafiadini wa Korea.

neg:
Nikola wa Tolentino
Nikola wa Tolentino, O.S.A., (kwa Kiitalia San Nicola da Tolentino) (Sant'Angelo, 1246 hivi - 10 Septemba 1305), alikuwa padri maarufu kwa maisha ya kiroho.

neg:
Johann Paul Schor
Johann Paul Schor (1615 - 1674), anajulikana katika jiji la Roma kama "Giovanni Paolo Tedesco" (jina hili "Tedesco" kwa Kiitalia linamaanisha "Mjerumani"). Johann alikuwa msanii kutoka nchi ya Austria. Alikuwa mzalishaji wa michoro ya kupamba katika Baroque Roma, akichora michoro ya vitanda, milipuko ya mapambo ya fedha, nguo na hata vyakula vya sukari. Hapo zamani michoro yake mingi ilihusishwa na Gian Lorenzo Bernini.

neg:
Grasyano wa Tours
Baada ya kifo cha Grasyano, dhuluma dhidi ya Wakristo zilianza tena, hivyo jimbo lilibaki bila askofu kwa muda wa miaka 36, waamini walitawanywa kiasi cha kupoteza uhusiano na kazi ya mwanzilishi. Gregori wa Tours aliandika kwamba askofu wa pili aliitwa Lidorius na kudumu miaka 33, mpaka alipofika Martino wa Tours mwaka 371.

neg:
Papa Sixtus V
Papa Sixtus V, O.F.M.Conv. (13 Desemba 1521 – 27 Agosti 1590) alikuwa papa kuanzia 24 Aprili 1585 hadi kifo chake.

neg:
Historia ya Wokovu
Paulo kupeleka mchango Yerusalemu (Mdo 20:16-21:36) ndio mwisho wa kipindi cha utume wake mkubwa zaidi. Sura tisa za mwisho za Matendo ya Mitume zinatusimulia kinaganaga habari zake kuanzia 58 hadi 63, ambapo karibu miaka yote alikaa kifungoni akisubiri kesi (Mdo 23:12-24; 24:22-25:22; 28:11-16,23:30). Bila ya shaka ilikuwa ya majaribu makubwa kwake, lakini ilimpa nafasi ya kutafakari mafumbo ya wokovu kwa undani zaidi tena, na ya kumshuhudia Kristo mbele ya wafalme (Agripa II na nyumba ya Kaisari) alivyotabiriwa. Kwa Luka ni muhimu sana kwamba Paulo alifika Roma na kuanza huko kazi yake ya utume, kiasi kwamba hakuendelea kuandika kilichofuata.

neg:
Historia ya Wokovu
Hasa kwamba mwaka 64 mfalme Nero alianza dhuluma za serikali dhidi ya Wakristo zilizoendelea mpaka 313, ingawa si mfululizo. Petro na Paulo waliuawa mjini Roma kati ya mwaka huo na mwaka 68, wakiliachia Kanisa la mji huo usimamizi wa makanisa yote. Kuhusu kipindi hicho tuna ushahidi wa vitabu mbalimbali vya Kipagani, vya Kiyahudi na vya Kikristo. Baadhi yake ni vile vya mwisho vya Agano Jipya ambavyo tunataka kuendelea kuvichambua. Waandishi wake pengine walitumia majina ya mitume ili kuyapa nguvu maandiko yao: inawezekana walikuwa warithi wa mamlaka yao na kuendeleza kazi zao. Mkazo wa vitabu hivyo unaelekea miundo ya Kanisa (uchungaji) kuliko umisionari (uvuvi).

neg:
Paulo Ahyi
Paulo Ahyi (1930 - 4 Januari 2010 alikuwa msanii wa Togo, mchongaji mawe, mchoraji, muundaji wa ndani na mwandishi. Ahyi asifiwa kwa kubuni bendera ya Togo.
Ahyi alikuwa anajulikana kwa sanamu yake makubwa ya nje. pamoja na mchango wake wa Independence Monument huko Lome, Togo, ambayo huadhimisha uhuru wa nchi kutoka ufaransa. Sanamu nyingine za Ahyi zinaweza kupatikana katika majengo na bustani kote Togo, vilevile vatikano, Senegal, Benin, Ivory Coast, Nigeria na Korea ya Kusini.
Yeye pia alitengenezaa vipande vyake kutumia vifaa vingi ikiwemo mapambo, Pottery, ceramik na tapestries. Yeye pia ni interior designer ambaye aliumba vitu kaya na vipande vya sanaa vile vile.

neg:
Paulo wa Tebe
Anaheshimiwa tangu zamani sana kama mtakatifu. Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 15 Januari.

neg:
Paulo wa Tebe
Id., Un nuovo indizio per la datazione della Vita S. Pauli di Girolamo?, in E.A. Livingstone (ed.), Studia Patristica, XXXIII, Peeters, Leuven 1997, pp. 302-310.

neg:
Mtakatifu Paulo
Alitangaza kifo na ufufuko wake katika nchi karibu zote zilizopo kaskazini kwa Bahari ya Kati.

neg:
Paulino wa Nola
Mtakatifu Paulino wa Nola (takriban 355 – 22 Juni 431), jina lake kamili Pontius Meropius Anicius Paulinus, alikuwa askofu wa Kanisa huko Nola, karibu na Napoli, Italia.

neg:
Papa Yohane XXIII
Papa Yohane XXIII (25 Novemba 1881 – 3 Juni 1963) alikuwa Papa kuanzia tarehe 28 Oktoba 1958 hadi kifo chake. Alimfuata Papa Pius XII akafuatwa na Papa Paulo VI.

neg:
Historia ya Wokovu
Paulo ni maarufu kwa juhudi zake za kueneza Ukristo mahali pengi palipokuwa bado, lakini pia tunajua upendo wake kwa watu aliowatangazia habari njema, na bidii zake kwa makanisa aliyoanzisha: alikuwa akiwaombea usiku na mchana, akiwaka hamu ya kuwatembelea, akiwaandikia barua za kusisimua ili kuwatia moyo au kuwakosoa, kutatua matatizo yao na kujibu maswali mbalimbali. Pengine aliwatumia watu alioongozana nao: kati yao alimpendelea Timotheo akashirikiana naye mpaka kufa.

neg:
Teresa wa Mtoto Yesu
Tarehe 10 Julai 1897 udhaifu wa mwili ulimzuia asiendelee kuandika habari za maisha yake kama alivyoagizwa. Neno la mwisho aliloliandika katika sentensi isiyomalizika ni "upendo".
Alifariki tarehe 30 Septemba 1897, mnamo saa 19:20, huku akitazama sanamu ya Msulubiwa aliyoishika mikononi na kusema, “Mungu wangu, nakupenda!”. Maneno hayo yalikuwa muhtasari wa maisha yake.

neg:
Paulo Suzuki
Paulo Suzuki alikuwa Mkristo wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko aliyefia dini nchini Japani (1597).

neg:
Papa Yohane Paulo II
[[Picha:Wydrome2000.jpg|thumb|[[World Youth Day]] ni adhimisho la kimataifa kwa ajili ya vijana lililoanzishwa na Yohane Paulo II.]]
Tangu alipokuwa padri, Yohane Paulo II alikuwa na kipaji cha pekee cha kuvuta vijana

neg:
Mtakatifu Paulo
1 Wakati huo Saulo alikuwa akizidisha vitisho vikali vya kuwaua wafuasi wa Bwana. Alikwenda kwa Kuhani Mkuu,

neg:
Nyaraka za Paulo
Orodha yake katika Biblia inakwenda hivi, bila kujali tarehe ya utunzi, bali walengwa (kwanza jumuia, halafu watu binafsi) na urefu:Kati ya mengi, Paulo, maarufu kama mtume wa mataifa, aliandika haya:
Walakini iko hekima tusemayo kati ya wakamilifu; ila si hekima ya dunia hii, wala ya hao wanaotawala dunia hii, wanaobatilika; bali twanena hekima ya Mungu katika siri; ile hekima iliyofichwa, ambayo Mungu aliazimu tangu milele, kwa utukufu wetu; ambayo wenye kutawala dunia hii hawaijui hata moja; maana kama wangalijua, wasingalimsulubisha Bwana wa utukufu; lakini, kama ilivyoandikwa:
"Mambo ambayo jicho halikuyaona wala sikio halikuyasikia,
wala hayakuingia katika moyo wa mwanadamu,
mambo ambayo Mungu aliwaandalia wampendao."
Lakini Mungu ametufunulia sisi kwa Roho, maana Roho huchunguza yote, hata mafumbo ya Mungu. Maana ni nani katika binadamu ayajuaye mambo ya binadamu ila roho ya binadamu iliyo ndani yake? Vivyo hivyo na mambo ya Mungu hakuna ayafahamuaye ila Roho wa Mungu. Lakini sisi hatukuipokea roho ya dunia, bali Roho atokaye kwa Mungu, makusudi tupate kuyajua yaliyokirimiwa na Mungu. Nayo twayanena, si kwa maneno yanayofundishwa kwa hekima ya kibinadamu, bali yanayofundishwa na Roho, tukiyafasiri mambo ya rohoni kwa maneno ya rohoni. Basi mwanadamu wa tabia ya asili hayapokei mambo ya Roho wa Mungu; maana kwake ni upuzi, wala hawezi kuyafahamu, kwa kuwa yatambulikana kwa jinsi ya rohoni. Lakini mtu wa rohoni huyatambua yote, wala yeye hatambuliwi na mtu, Maana, "Ni nani aliyefahamu nia ya Bwana, amwelimishe?" Lakini sisi tunayo nia ya Kristo. (1Kor 2:6-16).

neg:
Papa Linus
Papa Linus alikuwa papa kuanzia takriban 67 hadi kifo chake takriban 79. Alimfuata Papa wa kwanza, Mtume Petro, akafuatwa na Papa Anacletus.


query: Je,lugha rasmi ya kitaifa ya Uganda ni ipi?

pos:
Uganda
Nchini kuna lugha asilia 40 hivi, ambazo zinagawanyika katika makundi makubwa mawili: lugha za Kibantu upande wa kusini na lugha za Kinilo-Sahara upande wa kaskazini. Hata hivyo lugha rasmi ni Kiingereza na Kiswahili.

neg:
Kilaka (Nigeria)
Kilaka ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Walaka. Isichanganywe na lugha ya Kilaka inayozungumzwa nchini Chad. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kilaka imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilaka iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Mongolia
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kimongolia.

neg:
Rwanda
Mijini na sokoni Kiswahili kinatumika pia lakini si lugha asilia ya Rwanda.

neg:
Kindo
Kindo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wando ambao ni ukoo wa wahunzi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kindo nchini Uganda imehesabiwa kuwa watu 33,800, na nchini Kongo kuna wasemaji 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kindo iko katika kundi la Kisudani cha Kati.

neg:
Kinyankore (lugha)
Kinyankore ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wanyankore. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinyankore imehesabiwa kuwa watu 2,330,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyankore iko katika kundi la J10.

neg:
Entebbe
"Entebbe", katika lugha ya Kiganda inamaanisha "kiti " na pengine hi kwa sababu palikuwa mahali ambapo alikaa chifu wa Bagandakuhakimu kesi za kisheria. Ilikuja kuwa eneo la utawala wa kikoloni na kituo cha kibiashara ya Uingereza kwanza mnamo mwaka wa 1893 wakati Sir Gerald Portal, komishona wa kikoloni, aliitumia kama kambi. Port Bell kisha ikawa bandari ya Kampala. Ingawa hakuna meli inayotua nanga huko sasa, bado kuna  jetty ambayo ilikuwa ikitumiwa na feri za Ziwa Victoria. Labda Entebbe inafahamika Ulaya kama eneo kuliko na Entebbe International Airport, uwanja wa ndege mkuu wa kimataifa wa Uganda, ambao ulianzishwa mwaka 1947. Uwanja wa ndege wa Entebbe ulikuwa mahali ambapo oparesheni moja ya kusisimua wakati kitengo cha wanajeshi wa jeshi la Israel waliwaokoa mateka zaidi ya 100 kufuatia utekaji nyara na kundi la Wapalestina na magaidi wa Kijerumani. Ilikuwa pia kutoka uwanja wa ndege huu Malkia Elizabeth II aliondoka kutoka Afrika kurejea Uingereza mwaka Malkia.Maeneo mengine ya umuhimu yapo kando kando mwa mji huu na ni kama:

neg:
Uganda
Uganda ilipata uhuru wake tarehe 9 Oktoba 1962 kwa katiba ya jamhuri yenye serikali ya kibunge.

neg:
Historia ya Uganda
Historia ya Uganda inahusu eneo la Afrika Mashariki ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Uganda.
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani.

neg:
Kikumam
Kikumam ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda inayozungumzwa na Wakumam. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kikumam imehesabiwa kuwa watu 174,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikumam iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Lugha ya taifa
Tofauti katika malengo au madhumuni, Lugha ya Taifa lengo kuu ni kuwasiliana ndani ya Taifa au kukidhi haja ya mawasiliano katika nchi husika katika nyanja mbalimbali, kwa mfano, kiuchumi, kisiasa, kiutamaduni na kijamii, lakini lugha rasmi lengo lake ni kukidhi haja ya mawasiliano katika shughuli maalumu za kiserikali kama mahakama na ofisi.
Kigezo cha utamaduni, lugha ya Taifa ni sehemu ya utamaduni wa nchi husika, lakini lugha rasmi mara nyingi si sehemu ya utamaduni wa jamii husika kwani hukidhi mahitaji ya watu wachache kwa sababu imeteuliwa kutumika katika shughuli maalumu.

neg:
Kikakwa
Kikakwa ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda, Sudan Kusini na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wakakwa. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kikakwa nchini Uganda imehesabiwa kuwa watu 130,000. Pia kuna wasemaji 40,000 nchini Sudan Kusini na 20,000 nchini Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikakwa iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Lugha ya taifa
Sifa za lugha rasmi
- Lugha hiyo lazima iwe sanifu.
- Inaweza kuwa lugha ya Taifa au la.
- Haifuati kabila au mchanganyiko wa makabila yaliyopo nchini
- Yaweza kuwa lugha ya kigeni kama vile Kiingereza, Kijerumani au Kifaransa, kuchaguliwa au kuteuliwa kwa lugha hiyo hutegemea utawala uliopo.

neg:
Kialur
Kialur ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Uganda inayozungumzwa na Waalur. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kialur nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 750,000, na 2002 kulikuwa na wasemaji 617,000 nchini Uganda. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kialur iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Ontario
Lugha rasmi ni Kiingereza ("de facto").

neg:
Kima'di
Kima'di ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda inayozungumzwa na Wama'di. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kima'di nchini Uganda imehesabiwa kuwa watu 296,000 (idadi hii imeaminika kuwa pamoja na wasemaji wa Kima'di ya Kusini ambacho ni lugha tofauti). Pia kuna wasemaji 18,000 nchini Sudan Kusini. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kima'di iko katika kundi la Kimoru-Madi.

neg:
Jibuti
Lugha rasmi ni Kifaransa na Kiarabu. Kisomali ni Kiafar ni lugha za taifa.

neg:
Historia ya Uganda
Wakati wa uhuru Waganda walishindwa kupata hali ya ufalme kuwa sehemu ya nchi inayojitawala lakini Kabaka Sir Edward Mutesa II alikuwa Rais wa Taifa pamoja na waziri mkuu Milton Obote.

neg:
Angola
Ingawa lugha za Kibantu zinaongoza, na 6 kati yake zina hadhi ya lugha ya taifa, lugha rasmi ni Kireno.

neg:
Kirundi
Kirundi ni lugha ya Kibantu inayotumika na watu milioni kumi au zaidi hasa nchini Burundi lakini pia katika maeneo ya jirani ya Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Uganda. Ndiyo lugha ya taifa na mojawapo ya lugha rasmi za Burundi.

neg:
Kamembe
Hali ya kipekee kubwa ya mji wa Kamembe ni matumizi ya lugha ya Kiswahili. Tofauti na kwengineko kote Rwanda ambako lugha inayotumiwa ni lugha ya taifa ya Rwanda ya Kinyarwanda, Kamembe ndiko utumiaji wa lugha ya kiswahili ulizagaa kukubwa.

neg:
Historia ya Uganda
Mwaka 1986 serikali mpya ya Yoweri Museveni ilimkaribisha Ronald Muwenda Mutebi, mtoto wa Kabaka marehemu, arudi Kampala. Baada ya Bunge la Uganda kurudisha falme za kihistoria ndani ya Uganda za Banyoro, Ankole na Toro pamoja na Buganda, Mutebi alifanywa Kabaka mpya mwaka 1993.

neg:
Kinshasa
Lugha rasmi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, ambao mji mkuu ni Kinshasa, ni Kifaransa. Kinshasa ni mji wa pili kwa idadi ya wanaozungumza Kifaransa katika dunia
Kilingala hutumika sana kuzungumza. Kifaransa ni lugha ya ishara mitaani, mabango, magazeti, nyaraka za serikali, shule; hutumika sanasana katika michezo ya kuigiza, televisheni, na vyombo vya habari, na hutumika katika mahusiano kati ya watu wa kutofautiana cheo; watu wa cheo sawa, hata hivyo, huzungumza katika lugha za Kiafrika (Kikongo, Kilingala, Tshiluba au Kiswahili) miongoni mwao wenyewe. Hivyo, wakati utamaduni umejaa wanaozungumza Kifaransa, kuna mseto wa lugha huko Kinshasa.

neg:
Saida Karoli
Kujulikana kwake kwa kasi nchini Uganda kulisababishwa na matumizi ya lugha ya Kihaya, lugha inayofanana zaidi na lugha ya Kiganda inayotumika na Waganda wengi, sauti nyororo na ya kuvutia na vionjo kibao vya kuvutia vya kijadi katika nyimbo zake.
Mnamo mwezi Juni mwaka 2003 Saida akatoa albamu nyingine nzuri iliyokwenda kwa jina la Mapenzi Kizunguzungu na kuweza kuteka soko la muziki tena kwa mara ya pili kutokana na vionjo kama vya awali vya kijadi.

neg:
Jamhuri ya Kongo
Nchi ina lugha 62 tofauti, zikiwemo lugha 2 za taifa: Kingala na Kikongo (Kituba). Hata hivyo lugha rasmi ni Kifaransa.

neg:
Mongolia ya Kichina
Lugha rasmi ni Kichina cha Mandarin na Kimongolia.

neg:
Ghana
Lugha tisa zina hadhi ya kuwa lugha zinazodhaminiwa na serikali: Akan, hasa Ashanti Twi, Fanti, Akuapem Twi, Akyem, Kwahu, Nzema; Dagaare/Wale, Dagbani, Dangme, Ewe, Ga, Gonja na Kasem.

neg:
Kangi Alphaxard Lugola
Jingine ambalo pengine Watanzania wafutiliaji wa masuala ya bunge ambya wamekosa mara baada ya Kangi Lugola kuteuliwa kuwa Naibu Waziri ilikuwa ni ile misimamo yake ya lugha za Kuuzi bungeni hakika hakupendezwa nazo na mara kwa mara alikuwa akisikia tu lugha za kuudhi aliinua mkona na kuomba mwongozo kwa Mheshimiwa spika lengo lake likiwa ni kupata ufafanuzi kwa wabunge ambao hupenda kutoa lugha za kuudhi bungeni (matusi)

neg:
Orodha ya lugha za Uganda
Orodha hii inaorodhesha lugha za Uganda:

neg:
Mkoa wa Kasai Mashariki
Kifaransa ni lugha rasmi. Tshiluba ni lugha inayotumiwa na wakazi wengi ambacho ni moja ya lugha za kitaifa za Kongo.

neg:
Mkoa wa Singida
Lugha kuu ni Kiswahili, lakini pia kila kabila wanaongea yao.

neg:
Kidongo
Kidongo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wadongo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidongo imehesabiwa kuwa watu 12,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidongo iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Lugha ya taifa
Kwa kuhitimisha, pamoja na kuwa na tofauti kati ya lugha ya Taifa na lugha rasmi pia zinafanana kwa upande mwingine. Lugha hizi zote hutumika katika shughuli maalumu kama vile mahakamani, bungeni na shughuli nyingine za kiutawala katika nchi. Lugha hizi zote huandaliwa, huratibiwa na kukubaliwa kutokana na mpango wa lugha na sera ya lugha katika nchi husika, pia lugha hizi zote hutumika kukidhi haja ya mawasiliano kutegemeana na uga husika na sehemu husika.
 Foundation- Kenya
makala ya pdf

neg:
Nembo ya Uganda
Ngao imesimama kwenye mlima wa kijani, kuwakilisha ardhi yenye rutuba, na moja kwa moja juu ya uwakilishi wa Mto Nile. mazao makuu mawili ya biashara ambayo ni kahawa na pamba yapo pembezoni mwa mto huu. Chini ni mbiu ya taifa: "Kwa ajili ya Mungu na nchi yangu".

neg:
Kiyeni
Kiyeni ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun iliyozungumzwa na Wayeni. Hakuna watu wawezao kuzungumza lugha ya Kiyeni. Kinachobaki na lugha hiyo ni wimbo mmoja uliokumbukwa na Wakwanja. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyeni iko katika kundi la Kimambiloidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

neg:
Buganda
Watu wake huitwa Waganda (kwa Kiganda: ""Baganda"") wanotumia lugha ya Kibantu. Wako takriban milioni tatu ambao ni kabila kubwa la Uganda lenye 16.7% ya wakazi wote wa nchi. Kuna koo 52 kati ya Waganda.

neg:
Lahaja za Kiswahili
Wakati wa ukoloni wa Uingereza azimio lilitolewa kutumia Kiswahili cha Unguja kuwa Kiswahili rasmi katika Tanganyika, Kenya na Zanzibar. Waingereza walikitumia pia kama lugha ya polisi na jeshi katika Uganda.
Kati ya lahaja za Kiswahili ni zifuatazo:

neg:
Kabaka
Kabaka ni cheo cha mfalme wa Buganda ambayo ni ufalme ndani ya jamhuri ya Uganda. Cheo kingine pamoja na Kabaka ni Ssebataka.

neg:
Kimbunga (lugha)
Kimbunga (au "Kigangi") ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wambunga. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimbunga imehesabiwa kuwa watu 29,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbunga iko katika kundi la P10.

neg:
Orodha ya lugha za Kenya
Kenya ni nchi ya lugha nyingi. Lugha zake za taifa ni Kiswahili na Kiingereza. Kuna jumla ya lugha 62 zinazozungumzwa nchini Kenya (kulingana na "Ethnologue"), nyingi zikiwa za asili ya Kiafrika na baadhi za asili ya Kiasia na Mashariki ya Kati.

neg:
Kidigo
Kidigo (pia huitwa Chidigo) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Kenya inayozungumzwa na Wadigo. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kidigo nchini Kenya imehesabiwa kuwa watu 217,000. Pia kuna wasemaji 88,000 nchini Tanzania (1987). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kidigo iko katika kundi la E70.

neg:
Uhindi
Hii ni orodha ya majimbo ya Uhindi:
Lugha ya taifa ni Kihindi, ambacho ni lugha ya Kihindi-Kiulaya, pamoja na Kiingereza ambacho pia ni lugha rasmi. Kuna lugha 21 kubwa na lugha nyingi zisizo na wasemaji wengi sana.

neg:
Kilango (Uganda)
Kilango ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda inayozungumzwa na Walango. Isichanganywe na lugha ya Kilango nchini Sudan Kusini. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kilango imehesabiwa kuwa watu 1,490,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilango iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Lugha ya kufundishia
Baadhi ya nchi huwa na lugha zaidi ya moja za kufundishia. Kwa mfano, nchini Tanzania, elimu ya msingi na elimu ya watu wazima hutolewa kwa lugha ya Kiswahili, lakini elimu ya sekondari na ya chuo kikuu hutolewa bado kwa Kiingereza. Hata hivyo serikali ya Tanzania iko mbioni kuelekea zaidi kutumia lugha ya Kiswahili kama lugha rasmi ya kufundishia kati ngazi zote.

neg:
Kitalinga-Bwisi (lugha)
Kitalinga-Bwisi (pia Lubwisi) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wabwisi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kitalinga-Bwisi nchini Uganda imehesabiwa kuwa watu 68,500. Pia kuna wasemaji kama 30,000 nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitalinga-Bwisi iko katika kundi la J20.

neg:
Kilugbara
Kilugbara ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Walugbara. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kilugbara nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 840,000, na mwaka wa 2004, idadi ya wasemaji nchini Uganda ilihesabiwa kuwa 797,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilugbara iko katika kundi la Kimoru-Madi.

neg:
Kisoo
Kisoo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda inayozungumzwa na Wasoo. Mwaka wa 2002 idadi ya Wasoo imehesabiwa kuwa watu 21,534 lakini idadi ya wasemaji ni wachache zaidi kwa vile ni wazee tu ambao wamebaki kuizungumza lugha hiyo; Wasoo wengi wamebadili lugha na kuongea Kikaramojong kama lugha yao. Kwa hiyo inawezekana kuwa Kisoo itatoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisoo iko katika kundi la Kikuliak ambalo ni tofauti sana na lugha nyingine za Kinilo-Sahara.

neg:
Ziwa Edward
Mbali na Ishango, makazi makuu ya Wakongo katika kusini ni Vitshumbi, wakati makazi katika Uganda ni Mweya na Katwe katika kaskazini-mashariki, karibu na ziwa la volkeno la jina hilo, ambalo ndilo chanzo kikuu cha chumvi nchini Uganda. Mweya Safari Lodge ndiyo makao makuu ya watalii, na kuhudumia Ziwa Edward na Ziwa Katwe.

neg:
Kabaka
Kati ya 1967 hadi 1993 cheo cha Kabaka hakikuwepo kisheria nchini Uganda lakini Waganda wengine walisikitikia. Serikali ya Yoweri Museveni ilirudisha falme za kale kama enzi za kiutamaduni.

neg:
Kinyole (lugha)
Kinyole (pia Lunyole) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wanyole. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinyole imehesabiwa kuwa watu 341,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyole iko katika kundi la J30.

neg:
Nigeria
Lugha rasmi ya nchi ni Kiingereza, ingawa wakazi wengi wanatumia zaidi lugha za makabila yao, ambayo ni zaidi ya 500. Muhimu zaidi ni Kihausa, Kiigbo na Kiyoruba.

neg:
Kiteso
Katika sensa ya watu ya mwaka wa 1991 idadi ya watu karibu 999,537 ilikuwa inazungumza lugha ya Kiteso kote nchini Uganda. Watu ambao idadi yao iliwastaniwa kuwa laki 279 nchini Kenya pia waliizungumza lugha hii. Kodi yake ya SIL ni TEO.

neg:
Buganda
Leo hii ni sehemu ya Uganda yenye madaraka ya kiutamaduni pamoja na kuwa na bunge lake, lakini si kitengo cha kiutawala ndani ya Uganda.

neg:
Luanda
Lugha rasmi ni Kireno lakini lugha nyingi za Kibantu zinatumika pia.

neg:
Oaxaca (jimbo)
Lugha rasmi ni Kihispania.

neg:
Historia ya Uganda
Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini. Kwa muda wa miaka 30 ufalme wa Buganda ulifutwa kisheria. Kabaka Edward Mutesa II alikufa ng'ambo Uingereza.

neg:
Kinyang'i
Kinyang'i ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda inayozungumzwa na Wanyangia. Mwaka wa 2002 idadi ya Wanyangia imehesabiwa kuwa watu 15,282 lakini wengi huzungumza Kikaramojong sasa. Haijulikani kama bado kuna wasemaji wa asili wa Kinyang'i. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinyang'i iko katika kundi la Kikuliak ambalo ni tofauti sana na lugha nyingine za Kinilo-Sahara.

neg:
Uganda
Upande wa dini, kadiri ya sensa ya mwaka 2014, 84.5% za wakazi wanafuata Ukristo, hasa katika madhehebu ya Kikatoliki (39.3%) na ya Kianglikana (32%), halafu Wapentekoste (11.1%) na mengineyo. Waislamu ni 13.7%, wengi wao wakiwa Wasuni. Wanaoendelea kufuata dini asilia za Kiafrika ni 0.1% tu.

neg:
Historia ya Uganda
Uganda ilipata uhuru wake tarehe 9 Oktoba 1962 kwa katiba ya jamhuri yenye serikali ya kibunge.

neg:
Gambia
Wakazi wa nchi ni hasa wa kabila la Wamandinka, halafu Wafulani na Wawolof, jumla milioni 1.9 hivi.
Lugha rasmi ni Kiarabu, si tena Kiingereza (kuanzia mwaka 2016).

neg:
Kidzongkha
Kidzongkha ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Bhutan na Uhindi inayozungumzwa na Wadzongkha. Nchini Bhutan, Kidzongkha ni lugha rasmi na ya taifa. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kidzongkha nchini Bhutan imehesabiwa kuwa watu 160,000. Pia kuna wasemaji 11,000 nchini Uhindi (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidzongkha iko katika kundi la Kibodish.

neg:
Lugha ya kufundishia
Nchini Kenya na Uganda lugha ya kufundishia ni Kiingereza isipokuWa kwa baadhi ya masomo.

neg:
Wakaramojong
Katika lugha ya Kikaramojong, watu wa lugha hii hutumia viambishi awali ŋi- na na- mtawalia, ukosefu wa kiambishi awali huonyesha nchi au sehemu wanamoishi. Matawi yaliyotajwa hapo awali kutoka lugha zinazozungumza Kiateker yanaweza kuelewana kwa kiasi kikubwa au kidogo. Lugha ya Kilango nchini Uganda pia ina uhusiano wa kiasi fulani na lugha ya ŋiKarimojong, na hii inathibitishwa na majina yanayofanana miongoni mwa mambo mengine, ingawa wana njia fulani ya kuzungumza ambayo walikopa kutoka lugha ya Kiluo.

neg:
Kibikya
Kibikya ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun. Mwaka wa 1986 kulikuwa na msemaji mmoja wa Kibikya tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa, Wabikya wakitumia lugha ya Kijukun badala ya lugha yao. Uainishaji wa lugha hiyo ndani ya lugha za Kiniger-Kongo haujatafitiwa; labda iko ndani ya kundi la Kibeboidi.

neg:
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Entebbe
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Entebbe uwanja wa ndege wa kimataifamkuu wa Uganda. Iko karibu na mji wa Entebbe, pwani ya Ziwa Victoria, na takriban kilomita 35 (Maili 21) kutoka mji mkuu wa Kampala. Ofisi kuu za Shirika la Urobani Uganda ziko katika uwanja wa ndege huu.

neg:
Kingala (Kongo)
Kilingala (au Lingala) ni lugha ya Kibantu hasa nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambako ni lugha ya taifa na Jamhuri ya Kongo ambako pia imetambulika rasmi.

neg:
Uthai
Nchini Uthai kuna lugha za asili 73 (angalia orodha ya lugha za Uthai). Kati yake, Kithai ndiyo lugha rasmi.

neg:
Lugha rasmi
Kwa mfano nchini Namibia Kiingereza ni lugha rasmi kufuatana na katiba lakini lugha kumi na moja nyingine (pamoja na Kiafrikaans na Kijerumani) zimetajwa kama lugha za taifa zinazoweza kutumiwa pia kama lugha ya kufundishia shuleni.

neg:
Historia ya Kiswahili
Kenya imetangaza Kiswahili kuwa lugha ya taifa lakini inaendelea kutumia Kiingereza katika shughuli za serikali. Watu wa matabaka ya juu mara nyingi hupendelea kutumia Kiingereza wakiona ni lugha bora. Lakini tangu 1986 wanafunzi wote wanatakiwa kujifunza Kiswahili katika shule za sekondari. Tatizo mojawapo ni kuwepo wa makabila makubwa kama Wakikuyu au Waluo wenye wasemaji wengi sana katika eneo moja, hali isiyosaidia kujifunza lugha tofauti. Pia kaskazini na magharibi mwa Kenya wenyeji wengi si wasemaji wa lugha za Kibantu nao hawaoni Kiswahili ni lugha rahisi.

neg:
Kampala
Baada ya uhuru ikawa mji mkuu wa kitaifa wa Uganda.

neg:
Kima'di ya Kusini
Kima'di ya Kusini ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda inayozungumzwa na Wama'di. Lahaja zake huitwa Okollo, Ogoko na Rigbo. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kima'di ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 48,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kima'di ya Kusini iko katika kundi la Kimoru-Madi. Ni tofauti na Kima'di lakini wataalamu wengine hukiangalia kama lahaja ya Kilugbara.

neg:
Haki za binadamu nchini Uganda
Kama vile katika nchi nyingi za Afrika, vyombo vya serikali vimeendelea kupinga uhuru wa vyombo vya habari nchini Uganda.

neg:
Kimvuba
Kimvuba ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wamvuba. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimvuba nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 5100. Pia kuna wasemaji 870 nchini Uganda. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimvuba iko katika kundi la Kisudani cha Kati.

neg:
Sheng
Sheng ni lugha ya mitaani nchini Kenya inayochanganya Kiswahili na Kiingereza pamoja na lugha mbalimbali za kienyeji kama vile Kikikuyu, Kijaluo n.k. Sanasana hutumiwa na vijana katika mji wa Nairobi. Hata hivyo lugha hii inasambaa katika sehemu mbalimbali za Kenya na watu wa matabaka mbalimbali wanaitumia. Sheng inatumiwa kwenye mabasi, redio, muziki, na hata wakati mwingine kwenye bunge la Kenya.

neg:
Kimasaaba (lugha)
Kimasaaba ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wamasaaba. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimasaaba imehesabiwa kuwa watu 1,120,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimasaaba iko katika kundi la J30.

neg:
Kisiwa cha Migingo
Hata hivyo, baadhi kama si mengi ya maandamano ya Uganda yanahusu haki ya uvuvi iliyo faida kubwa, kutoka maji ya Uganda yanayofikaJ kisiwa hicho. Julai 2009 serikali ya Uganda ilihamisha msimamo wake rasmi, na kusema kuwa kisiwa cha Migingo kilikuwa ukweli kiko Kenya, lakini maji yaliyozunguka kisiwa yalikuwa ya Uganda. Kisiwa kimekuwa kikidaiwa na serikali ya Uganda mwaka 2008-2009 hadi 11 Mei 2009 wakati Rais Yoweri Museveni wa Uganda alikubali kuwa kisiwa kiko nchini Kenya, lakini aliendelea kusema kuwa wavuvui wa Kenya walikuwa katika biashara haramu katika maji ya Uganda ambayo hupatikana mita mia chache (kama futi 700) wa magharibi wa Migingo . Bendera ya Uganda ilishukishwa, askari wa Uganda waliondoka pamoja na jeshi lao, na walikubaliana kuwa afisa wa polisi wake wote wangeondoka kisiwani. Mstari wa kutenga mpaka ulizinduliwa tarehe 2 Juni 2009 ili kufidia na kuweka alama kwenye ardhi, ili kufanya maamuzi ya dawali ya nchi katika ziwa sahihi zaidi, na matokeo yaliyotolewa mwishoni mwa Julai 2009 kuthibitisha kwamba kisiwa kiliangukia mita kwenye upande wa Kenya.

neg:
Buganda
Mwaka 1986 serikali mpya ya Yoweri Museveni ilimkaribisha Ronald Muwenda Mutebi, mtoto wa Kabaka marehemu, arudi Kampala. Baada ya Bunge la Uganda kurudisha falme za kihistoria ndani ya Uganda za Banyoro, Ankole na Toro pamoja na Buganda, Mutebi alifanywa Kabaka mpya mwaka 1993.

neg:
Lugha rasmi
Kuna nchi zenye lugha rasmi moja tu lakini nchi nyingi huwa na lugha mbalimbali zinazokubaliwa kama lugha rasmi kwenye ngazi tofauti za serikali.

neg:
Kindai (lugha)
Kindai ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wandai. Idadi ya wasemaji wa Kindai imehesabiwa kuwa wazee watano tu, Wandai wengine wakitumia lugha ya Kifulfulde badala ya lugha yao. Kwa hiyo lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kindai iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Entebbe
Entebbe iko 00.04N, 320.280E. Ipo katika wilaya ya Wakiso, kusini magharibi ya Kampala, mji mkubwa na mji mkuu wa Uganda. Entebbe ipo kaskazini mwa fuo za Ziwa Victoria, ziwa lenye ukubwa zaidi Afrika.

neg:
Kiingereza
Kiingereza ni lugha rasmi pamoja na lugha nyingine katika nchi nyingi, kwa mfano Kanada (pamoja na Kifaransa), India (pamoja na Kihindi na lugha za majimbo), Ireland (pamoja na Kigaelik), Philippines (pamoja na Kitagalog).

neg:
Lugha rasmi
Lugha rasmi ni lugha iliyopewa cheo maalumu katika nchi fulani. Kwa kawaida ni lugha inayotumiwa hasa na serikali kwa mawasiliano kati ya ofisi zake na pia kwa matangazo rasmi, kwa mfano kwa kutangaza sheria. Ni pia lugha ya kuendesha kesi mahakamani na kuandika hukumu.

neg:
Uganda
Eneo la Uganda limeona uhamiaji wa vikundi vingi waliowazidi wenyeji asili (walioishi huko tangu miaka 50,000 kama si 100,000 KK).

neg:
Uenezi wa Kiswahili
Kutumika kwa Kiswahili kama lugha ya kufundishia: lugha ya Kiswahili ilitumika kufundishia katika shule za msingi mpaka vyuoni kwa hiyo hili lilipelekea kuelea na kuenea kwa lugha ya Kiswahili Tanzania kuliko Kenya na Uganda.

neg:
Historia ya Uganda
Wamisionari Wakatoliki kutoka Ufaransa na Waanglikana kutoka Uingereza walishindana na Waislamu kwenye ikulu ya Kabaka Mutesa I wa Buganda (1856–1884) kati yao na dhidi ya wafuasi wa dini za jadi. Mashindano hayo yalisababisha kutokea kwa vyama mbalimbali vilivyoleta nchi katika hali ya vurugu.

neg:
Kiruuli (lugha)
Kiruuli ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Waruuli. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiruuli imehesabiwa kuwa watu 160,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiruuli iko katika kundi la J10.

neg:
Uganda
Mwaka 2005 ulikuwa na uchaguzi wa vyama vingi wa kwanza. Museveni alipata kibali cha bunge kwa badiliko la katiba lililomruhusu kugombea urais tena mwaka 2006 akachaguliwa mara ya tatu.Wakazi wa Uganda wameongezeka kutoka 9,500,000 (1969) hadi 34,634,650 (2014), hivyo wengi wao ni vijana kuliko nchi zote duniani. Umri wa wastani ni miaka 15 tu.

neg:
Indonesia
Lugha rasmi ni Bahasa Indonesia (Kiindonesia) iliyoundwa katika karne ya 20 kama lugha ya taifa kutokana na lahaja ya Kimalay. Nchini kote kuna lugha za asili zaidi ya 700 (angalia orodha ya lugha za Indonesia).

neg:
Uganda
Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini.

neg:
Kinshasa
Wakati Kongo ilipopata uhuru mwaka 1960, Kiholanzi Kiholanzi kilikoma kuwa lugha rasmi.

neg:
Laos
Lugha rasmi ni Kilao pamoja na Kifaransa.

neg:
Jimbo Kuu la Mbarara
Jimbo Kuu la Mbarara (kwa Kilatini Archidioecesis Mbararaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 20 ya Kanisa Katoliki nchini Uganda na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

neg:
Vita vya Kagera
Nchini Uganda ikawa ndiyo mwanzo wa vita vya wenyewe kwa wenyewe.

neg:
Kinyoro (lugha)
Kinyoro (pia Runyoro) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wanyoro. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinyoro imehesabiwa kuwa watu 667,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyoro iko katika kundi la J10.

neg:
Historia ya Uganda
Polepole utawala wa Kiingereza ilibadilisha hali ya Buganda hadi kuwa sehemu tu ya Uganda yote.

neg:
Kiamba (Uganda)
Kiamba ni lugha ya Kibantu nchini Uganda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Waamba. Ni nchini Uganda ambako wengi wa wasemaji wa Kiamba hukaa. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiamba katika Jamhuri imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiamba iko katika kundi la D30.

neg:
Haki za binadamu nchini Uganda
Mgogoro wa kaskazini mwa nchi kati ya Uganda People's Defence Force (UPDF) na Lord's Resistance Army (LRA) imeharibu uchumi, kupunguza maendeleo ya maeneo yaliyoathirika na umeleta ukiukaji kwa wingi wa haki za binadamu. Tangu Yoweri Museveni awe rais mwaka 1986, jumla ya Waganda milioni 2 wameyakimbia makazi yao na makumi ya maelfu wameuawa. Wastani wa watoto 20,000 wametekwa nyara na LRA kwa matumizi yao kama askari watoto na watumwa tangu 1987. Kuepuka kutekwa nyara, maelfu ya watoto huacha vijiji vyao kila usiku kwa kujificha katika misitu, hospitali, na makanisa. Katika tukio ovu zaidi katika historia ya vita, zaidi ya raia 330 waliuawa na LRA katika kambi ya wasio makazi Barlonyo mwezi Februari 2004.

neg:
Guinea
Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini wakazi wanatumia zaidi lugha asilia kadiri ya makabila, hasa Kipular, Kimaninka, Kisusu, Kikisi, Kikpelle na Kiloma,

neg:
Kitooro (lugha)
Kitooro ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Watooro. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kitooro imehesabiwa kuwa watu 488,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitooro iko katika kundi la J10.

neg:
Kinyarwanda
Kinyarwanda ni lugha ya Kibantu ambayo ni lugha rasmi nchini Rwanda. Kuna wasemaji pia katika Uganda kusini na sehemu za mashariki za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Jumla ya wasemaji hukadiriwa kuwa mnamo milioni 7.