query: Je nchi ya Chad ina idadi ya watu wangapi?

pos:
Chad
Wakazi walikuwa 10,329,208 mwaka 2009.

neg:
Kimiltu
Kimiltu ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wamiltu. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kimiltu imehesabiwa kuwa watu 270 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimiltu iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Nchi imegawiwa katika mikoa 26 kadiri ya Katiba mpya (2006) na utekelezaji wake wa mwaka 2015.
Wakazi asilia ni Wabilikimo, ambao kwa sasa ni 600,000. Kumbe walio wengi ni Wabantu.

neg:
Kibirgit
Kibirgit ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wabirgit. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibirgit imehesabiwa kuwa watu 10,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibirgit iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kizirenkel
Kizirenkel ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wazirenkel. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kizirenkel imehesabiwa kuwa watu 2240. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kizirenkel iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Gabon
Umma hasa kwa ujumla yasemekana ni kama watu milioni 1.5 lakini mambo haya yamebaki bila kuwaziwa.

neg:
Nigeria
Nigeria hukadiriwa kuwa na wakazi takriban milioni 180. Inasemekana nusu ya wakazi wote wana umri wa chini ya miaka 14. Hata hivyo ni vigumu kupata namba halisi kwa sababu ya umuhimu wake katika siasa.

neg:
Kirunga
Kirunga ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati na Chad inayozungumzwa na Warunga. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kirunga nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 21,500. Pia kuna wasemaji 21,500 tena nchini Afrika ya Kati. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kirunga iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Kibon-Gula
Kibon-Gula ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Chad inayozungumzwa na Wagula. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kibon-Gula imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibon-Gula iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Orodha ya lugha za Chad
Orodha hii inaorodhesha lugha za Chad:

neg:
Kitoram
Kitoram ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Watoram. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitoram imehesabiwa kuwa watu 8460. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitoram iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Rwanda
Wakazi wa Rwanda ni zaidi ya milioni 11. Banyarwanda milioni 2 wako Uganda na wengi zaidi Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

neg:
Sudan
Kadirio ni kwamba wakazi ni milioni 40 mwaka 2015.

neg:
Kitunia
Kitunia ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Chad inayozungumzwa na Watunia. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kitunia imehesabiwa kuwa watu 2260. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitunia iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Umaskini
Kati yao, milioni 347.1 hivi walikuwa Afrika Kusini kwa Sahara (35.2% za wakazi) na 231.3 Asia Kusini (13.5%), lakini ufukara ni changamoto kwa nchi zote duniani.

neg:
Chad
Chad (pia: Chadi) ni nchi huru iliyoko Afrika ya Kati.

neg:
Kimogum
Kimogum ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wamogum. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kimogum imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimogum iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Afrika
Afrika ni bara la pili duniani kwa ukubwa, likiwa na eneo la kilometa za mraba zipatazo 30,370,000 na kwa idadi ya wakazi, hao wakiwa 1,225,080,510 (mwaka 2016). Asia ndiyo bara pekee la kushinda Afrika.

neg:
Kisokoro
Kisokoro ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wasokoro. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kisokoro imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisokoro iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kitamki
Kitamki ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Watamki. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kitamki imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitamki iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kiboor
Kiboor ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Waboor. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiboor imehesabiwa kuwa watu 100 tu. Kwa hiyo lugha imekaribia kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiboor iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kizaghawa
Kizaghawa ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad na Sudan inayozungumzwa na Wazaghawa. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kizaghawa nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 87,000. Pia kuna wasemaji 75,000 nchini Sudan (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kizaghawa iko katika kundi la Kisahara-Mashariki.

neg:
Kipeve
Kipeve ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad na Kamerun inayozungumzwa na Wapeve. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kipeve nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 30,000. Pia kuna wasemaji 5720 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipeve iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Dakar
Dakar ni mji mkuu wa Senegal ikiwa na wakazi 2,352,000. Iko kwenye rasi la Verde ambalo ni pembe la magharibi ya Afrika. Bandari yake ina nafasi nzuri kwa biashara na Ulaya na Amerika.

neg:
Kimubi
Kimubi ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wamubi. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kimubi imehesabiwa kuwa watu 35,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimubi iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Hyderabad
Hyderabad ( ) ni jina la kutaja mji mkuu wa jimbo la Andhra Pradesh huko nchini India. Huu ni miongoni mwa miji mikuu nchini ikiwa na eneo la . Jiji lina jumla ya wakazi wapatao 6,809,970 na wengineo zaidi ya 7,749,334 wanaoishi katika maeneo ya mji mkuu, na kuifanya Hyderabad kuwa mji wa nne duniani kwa wingi wa watu na mji wa sita kwa idadi ya wakazi wengi nchini India.

neg:
Sharjah
Ina wakazi 636,000 kwenye eneo la 2,600 km² mwambanoni wa Ghuba ya Uajemi.

neg:
Adama
Idadi ya wakazi wake ni takriban 228,623.

neg:
Adowa
Kutokana na takwimu za idara kuu ya takwimu ya Ethiopia za mwaka 2005, Adowa ilikuwa na kiasi cha watu 42,627 ambao kati yao 20,774 ni wanaume wakati 21,898 ni wanawake Wakati zoezi la sensa ya mwaka 1994, lilirekodi jumla ya idadi ya watu kuwa ni 24,519 ambao kati yao 11,062 ni wanawake wakati 13, 457 walikuwa ni wanawake

neg:
Kimasmaje
Kimasmaje ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wamasmaje. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kimasmaje imehesabiwa kuwa watu 25,727. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasmaje iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kanada
Kanada ni nchi kubwa ya Amerika ya Kaskazini na ya pili duniani kwa eneo baada ya Urusi, lakini idadi wa wakazi ni 35,675,834 tu.

neg:
Kikajakse
Kikajakse ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wakajakse. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kikajakse imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikajakse iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kikaba
Kikaba ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati na Chad inayozungumzwa na Wakaba. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kikaba nchini Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 72,000. Pia kuna wasemaji 11,000 nchini Chad. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaba iko katika kundi la Kibongo-Bagirmi.

neg:
Moshi (mji)
Kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2012, mji huu una wakazi wapatao 184,292 . Kabila linaloongoza kwa idadi ya wakazi wa mji wa Moshi ni Wachagga wakifuatiwa na Wapare na makabila mengine yaliyohamia kutoka sehemu mbalimbali za Tanzania kama Wasambaa, Warangi n.k. Wachagga wanapenda vyakula vinavyopikwa kwa kutumia ndizi kama vile mtori, kitawa, na machalari.

neg:
Kingete
Kingete ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wangete. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kingete imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingete iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kitama (Sudan)
Kitama ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad na Sudan inayozungumzwa na Watama. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kitama nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 62,900. Pia kuna wasemaji 5000 nchini Sudan (1970). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitama iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.

neg:
Senegal
Kuna wakazi milioni 13.5 na idadi kubwa ni wa chini ya umri wa miaka 20. Wameongezeka sana, mnamo mwaka 1985 idadi ilikuwa milioni 5 tu.

neg:
Chandigarh
Eneo lina kilomita za mraba 114 na idadi ya wakazi inafikia milioni 1.1. Lugha kuu ni Kipunjabi, Kihindi na Kiingereza.

neg:
Kimusey
Kimusey ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad na Kamerun inayozungumzwa na Wamusey. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimusey nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 209,000. Pia kuna wasemaji 20,000 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimusey iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Jamhuri ya Afrika ya Kati
Nchi ina watu 4,709,000 waliogawanyika katika makabila 80, kila moja likiwa na lugha ya pekee. Ile inayowaunganisha katika mawasiliano ni Kisango, ambacho ni lugha rasmi pamoja na Kifaransa.

neg:
Tanzania
Idadi ya watu kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2012 ilikuwa 44,928,923 (nchi ya 30 duniani) kutoka 34,443,603 waliohesabiwa katika sensa ya mwaka 2002.

neg:
Kitedaga
Kitedaga (pia Kitebu) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad, Niger na Nigeria inayozungumzwa na Wateda. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kitedaga nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 28,500. Pia kuna wasemaji 10,000 nchini Niger na 2000 nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitedaga iko katika kundi la Kisahara ya Mashariki.

neg:
Riyad
Iko katikati ya Bara Arabu kwenye nyanda za juu za eneo la Najd. Kuna wakazi milioni 4.3 ambao ni karibu 20 % za watu wote katika Saudia.

neg:
Historia ya Chad
Katika milenia ya 7 KK kulikuwa na watu wengi sana katika beseni ya ziwa Chad.

neg:
Mkimbizi
Nchi za Afrika ambapo wakimbizi 5,000 au zaidi walitoka kufikia mwisho wa mwaka 2004, zimeorodheshwa hapa kwa mpangilio wa kupungua wa idadi ya wakimbizi. (Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi, Mwelekeo wa Wakimbizi Duniani wa mwaka 2004, Jedwali ya 3.) Idadi kuu ya wakimbizi ni kutoka nchi ya Sudan na wamekimbia Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Sudan vilivyoendelea kwa kipindi kirefu kabla ya kuisha hivi majuzi na hivi karibuni mgogoro wa Darfur na wengi wao wanapatikana nchini Chad, Uganda, Ethiopia, na Kenya.

neg:
Kikoke
Kikoke ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Chad inayozungumzwa na Wakoke. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kikoke imehesabiwa kuwa watu 600 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoke iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Kimawa (Chad)
Kimawa ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wamawa. Isichanganywe na lugha ya Kimawa inayozungumzwa nchini Nigeria. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimawa imehesabiwa kuwa watu 6560. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimawa iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kimigaama
Kimigaama ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wamigaama. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimigaama imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimigaama iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Ghana
Nchi ya Ghana ina idadi ya watu inayokadiriwa kuwa milioni 27.

neg:
Kimabire
Kimabire ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wamabire. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimabire imehesabiwa kuwa watu watatu tu. Kwa hiyo lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimabire iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kimorom
Kimorom ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Wamorom. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimorom imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimorom iko katika kundi la Kibongo-Bagirmi.

neg:
Kikendeje
Kikendeje ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Wakendeje. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikendeje imehesabiwa kuwa watu 1860. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikendeje iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Kiherde
Kiherde ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Waherde. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiherde imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiherde iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Pol Pot
Utafiti wa kisasa ina ziko 20,000 makaburi ya halaiki kutoka Khmer Rouge zama zote juu ya Cambodia. Tafiti mbalimbali na makadirio ya vifo katika kati ya 740,000 na 3,000,000 - kawaida ya kuwasili katika takwimu kati ya 1.7 milioni na 2.2 milioni, na labda nusu ya wale vifo kuwa kutokana na mauaji, na wengine kuwa inatokana na njaa na ugonjwa huo. Idadi ya watu uchambuzi na Patrick Heuveline unaonyesha kwamba kati ya 1.17 na 3.42 milioni Cambodians waliuawa. Demographer Marek Sliwinski alihitimisha kwamba angalau 1.8 milioni waliuawa kuanzia mwaka 1975 hadi 1979 juu ya misingi ya jumla ya idadi ya watu kupungua. Mtafiti Craig Etcheson ya Nyaraka Katikati ya Cambodia unaonyesha vifo vya kati ya 2 na 2.5 milioni, na "uwezekano mkubwa zaidi" takwimu ya 2.2 milioni. Baada ya miaka mitano ya kutafiti baadhi ya 20,000 kaburi maeneo, anahitimisha kuwa "haya makaburi ya halaiki vyenye mabaki ya 1,386,734 waathirika wa utekelezaji". Umoja wa Mataifa ya uchunguzi taarifa 2-3 milioni wafu, wakati UNICEF inakadiriwa kuwa milioni 3 walikuwa wameuawa. Khmer Rouge wenyewe alisema kuwa milioni 2 waliouawa—ingawa wao kuhusishwa wale vifo na baadae Kivietinamu uvamizi. Na mwishoni mwa miaka ya 1979, Umoja wa Mataifa na shirika la Msalaba Mwekundu viongozi walikuwa onyo kwamba mwingine 2.25 milioni Cambodians inaweza kufa kwa njaa kutokana na "karibu na uharibifu wa Cambodia jamii chini ya utawala wa ousted Waziri Mkuu Pol Pot", ambao wengi wao walikuwa kuokolewa na misaada ya kimataifa baada ya Kivietinamu uvamizi. ziada 300,000 Cambodians njaa na kifo kati ya 1979 na 1980, kwa kiasi kikubwa kama matokeo ya madhara baada ya Khmer Rouge sera.

neg:
Kimango
Kimango ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Wamango. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimango imehesabiwa kuwa watu 52,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimango iko katika kundi la Kibongo-Bagirmi.

neg:
Mkimbizi
Tangu mwaka wa 1992 kumekuwa na mgogoro katika eneo la Caucasus la Chechnya kutokana na uhuru uliotangazwa na jamhuri hii mnamo mwaka wa 1991 ambayo haikubaliki na Shirikisho la Kirusi au taifa lingine lolote duniani. Kama matokeo, takriban watu milioni 2 wameyakimbia makazi yao na bado hawawezi kurejea makwao. Miaka ya Kisovyeti ilipoisha, watu wa kabila la Kirusi walikuwa takriban 23% ya idadi ya watu (269,000 mnamo mwaka wa 1989). Kutokana na kuenea kwa uasi na utakaso wa kikabila chini ya serikali ya Dzhokhar Dudayev watu wengi ambao hawakuwa Wachechenia (na Wachechenia wengi vilevile) walikimbia nchi hiyo katika miaka ya 1990 au kuuawa.

neg:
Kidaju, Dar Sila
Kidaju, Dar Sila ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad na Sudan inayozungumzwa na Wadaju. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisila nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 63,100. Idadi ya wasemaji nchini Sudan haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisila iko katika kundi la Kisudani-Mashariki.

neg:
Chari
Chari inabeba 90% ya maji yote ya kuingia ziwa la Chad. Idadi kubwa ya wakazi wa nchi ya Chad wanaishi karibu na mto pamoja na mji mkuu.

neg:
Chad (ziwa)
Ziwa Chad ni ziwa kubwa lisilo na njia ya kutoka lenye kina kidogo katika kanda la Sahel, kando ya jangwa kubwa la Sahara, kule ambako nchi za Chad, Kamerun, Niger na Nigeria zinapopakana, hivi kwamba eneo lake limegawanywa kati ya nchi hizi. Ziwa Chad lina umuhimu mkubwa kwa uchumi wa watu milioni 68 katika nchi hizo nne.

neg:
Chad (ziwa)
Ziwa Chad lilipungua kwa asilimia 98 baina ya miaka 1963 na 1998 lakini picha za satelaiti za ESA zimeonyesha ya kwamba limepanuka tena kiasi.

neg:
Kilele (Kongo)
Kilele ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Walele. Isichanganywe na lugha ya Kilele nchini Chad. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kilele imehesabiwa kuwa watu 26,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilele iko katika kundi la C90.

neg:
Kigor
Kigor ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Wagor. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kigor imehesabiwa kuwa watu 87,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigor iko katika kundi la Kibongo-Bagirmi.

neg:
N'Djamena
Ndjamena ni mji mkuu pia mji mkubwa kabisa nchini Chad. Idadi ya wakazi hukadiriwa kuwa kati ya 800,000 na milioni moja.

neg:
Kikaba-Deme
Kikaba-Deme ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad na Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Wakaba. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kikaba-Deme nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 40,000. Pia kuna wasemaji nchini Afrika yaKati ambao idadi yao haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaba-Deme iko katika kundi la Kibongo-Bagirmi.

neg:
Kidangaleat
Kidangaleat ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wadangla. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kidangaleat imehesabiwa kuwa watu 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidangaleat iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kimarba
Kimarba (pia Kiazumeina) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wamarba. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimarba imehesabiwa kuwa watu 148,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimarba iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kigadang
Kigadang ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wagadang. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kigadang imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigadang iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Jamhuri ya Watu wa China
China ikiwa na wakazi milioni 1,376 ni nchi yenye watu wengi zaidi duniani. Historia yake yote iliona tena na tena vipindi vya njaa kutokana na idadi kubwa ya watu wake. Msongamano wa watu kwa wastani ni wakazi 145 kwa kilomita ya mraba. Lakini tofauti ziko kubwa kati ya miji mikubwa ambako milioni 115 wanakaa kwenye eneo la km² 50,000 na Tibet yenye watu 2 tu kwa kilomita ya mraba.

neg:
Kibuduma
Kibuduma (pia Kiyedina nchini Nigeria) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia hasa nchini Chad inayozungumzwa na Wabuduma. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kibuduma imehesabiwa kuwa watu 51,600. Pia kuna wasemaji 3000 nchini Nigeria na 200 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibuduma iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kikuo
Kikuo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakuo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikuo nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 11,800. Pia kuna wasemaji 2980 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikuo iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

neg:
Kisaba
Kisaba ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wasaba. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisaba imehesabiwa kuwa watu 1340. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaba iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kimassalat
Kimassalat ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Wamassalat. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kimassalat imehesabiwa kuwa watu kumi tu, maana yake lugha imekaribia kutoweka kabisa. Wamassalat wengi hutumia Kiarabu kama lugha yao ya kwanza. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimassalat iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Kikulfa
Kikulfa ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Wakulfa. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kikulfa imehesabiwa kuwa watu 2200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikulfa iko katika kundi la Kibongo-Bagirmi.

neg:
Kisomrai
Kisomrai ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wasomrai. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kisomrai imehesabiwa kuwa watu 7410. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisomrai iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Afrika
Ilhali mwaka 1950 walikuwepo Waafrika milioni 229 pekee, idadi iliongezeka kuwa milioni 630 mwaka 1990 na milioni 1200 mnamo 2014.
Hivyo asilimia ya watoto na vijana ni kubwa. Kuna nchi kadhaa ambako zaidi ya nusu ya wananchi wako chini ya umri wa miaka 25. Wakazi wa Afrika ni vijana kuliko wale wa mabara mengine yote; mwaka 2012 umri wa wastani ulikuwa miaka 19.7, wakati kidunia ulikuwa 30.4.

neg:
Watu wa Emirati
Wakazi hao wengine wa UAE (83,5%) wanajumuisha wafkuzwa-nchi, asilimia kubwa ikitoka Asia ya Kusini kutoka nchi kama vile Uhindi (1,75 milioni), Pakistan (1,25 milioni) na Bangladesh (500.000). Watu kutoka Jamii zingine, ikiwa ni pamoja na China, Ufilipino, Thailand, Korea, Afghanistan na Iran ni takriban milioni moja. Wafkuzwa-nchi kutoka Ulaya, Australia, Afrika Kaskazini, Afrika na Amerika ni kama watu 500,000.
Sensa ijayo itafanyika katika mwaka 2010.

neg:
Kichetti ya Wayanad
Kichetti ya Wayanad ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wachetti. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kichetti ya Wayanad imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichetti ya Wayanad iko katika kundi la Kitamil-Kannada.

neg:
Kidazaga
Kidazaga ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad na Niger inayozungumzwa na Wadazaga. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kidazaga nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 331,000. Pia kuna wasemaji 50,000 nchini Niger. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidazaga iko katika kundi la Kisahara-Magharibi.

neg:
Kitumak
Kitumak ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Watumak. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kitumak imehesabiwa kuwa watu 25,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitumak iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kikujarge
Kikujarge ni lugha nchini Chad inayozungumzwa na Wakujarge. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kikujarge imehesabiwa kuwa watu 1000 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikujarge hakijaainishwa na kimeonekana kuwa lugha ya pekee bila familia ya lugha nyingine zilizobaki duniani.

neg:
Kiassangori
Kiassangori (pia Kisungor) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Wasungor. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kiassangori imehesabiwa kuwa watu 23,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiassangori iko katika kundi la Kisudani-Mashariki.

neg:
Chad
Katika historia kabla ya ukoloni watu wa kaskazini waliwafanyia vita watu wa kusini na kuteka wafungwa kama watumwa. Hivyo hadi leo uhusiano kati ya kusini na kaskazini ya nchi ni mgumu.

neg:
Chad
Sehemu kubwa ya eneo lake ni jangwa na nchi yabisi. Kusini kuna kanda lenye hali ya hewa ya kitropiki, lakini ardhi yenye rutuba inayofaa kwa kilimo ni asilimia 3 tu za eneo lake lote .

neg:
Kimbara (Chad)
Kimbara ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wambara. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kimbara imehesabiwa kuwa watu 1000 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimbara iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Nyati wa Afrika
Idadi jumla ya nyati imeenea maeneo yote isiyo jangwa katika Afrika, kutoka kusini mwa Chad mpaka Afrika ya Kusini. Idadi ya nyati inakadiriwa karibu milioni moja, lakini hesabu sahihi haiwezekani kwani hakuna usaidizi wa fedha za kufanyia utafiti katika maeneo kama vile Sudan, Chad, Kongo na Benin. Wengi wa wawindaji wataalamu, wanaosafiri, na wataalamu wa wanyamapori huamini kuwa idadi hii inawakilisha nyati kusi, bila kuhesabu nyati wa naili, nyati-milima, au nyati-msitu.

neg:
Uhindi
Kwa eneo ina nafasi ya saba duniani, lakini kwa idadi ya wakazi (1,276,267,000 mwaka 2015) ni nchi ya pili baada ya China. Kati ya nchi za kidemokrasia ndiyo yenye watu wengi zaidi duniani. Tena inakadiriwa kwamba miaka ya hivi karibuni itapiku China.

neg:
Kimararit
Kimararit ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Wamararit. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kimararit imehesabiwa kuwa watu 42,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimararit iko katika kundi la Kisudaniki-Mashariki.

neg:
Kijonkor-Bourmataguil
Kijonkor-Bourmataguil ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wajonkor. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kijonkor imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijonkor-Bourmataguil iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kiamdang
Kiamdang (pia Kibiltine) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Waamdang. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiamdang imehesabiwa kuwa watu 41,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiamdang iko katika kundi la Kifur.

neg:
Denmark
Mnamo Januari 2017, wakazi walikuwa 5,748,769. Kati yao, Wadani asili ni 88,67%. Wengine ni wahamiaji (kutoka Poland, Uturuki, Ujerumani, Iraq, Romania, Syria, Somalia, Iran, Afghanistan n.k.) au wamezaliwa na mhamiaji walau mmoja.

neg:
Kiubi
Kiubi ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Waubi. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiubi imehesabiwa kuwa watu 1100 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiubi iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kimasana
Kimasana ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad na Kamerun inayozungumzwa na Wamasana. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimasana nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 130,000 na mwaka wa 1982 nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 103,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasana iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kiberakou
Kiberakou ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Waberakou. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiberakou imehesabiwa kuwa watu wawili tu. Kwa hiyo inawezekana kuwa lugha ya Kiberakou imeshatoweka kabisa sasa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiberakou iko katika kundi la Kibongo-Bagirmi.

neg:
Kifulfulde-Bagirmi
Kifulfulde-Bagirmi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati na Chad inayozungumzwa na Wafulfulde. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kifulfulde-Bagirmi nchini Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 156,000. Pia kuna wasemaji 24,000 nchini Chad. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifulfulde-Bagirmi iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Martinique
Idadi ya wakazi ni 386,486. Takriban 90% ni wa asili ya Afrika au machotara wa aina mbalimbali. Wazee wao waliletwa huko kama watumwa kwa ajili ya kazi katika mashamba ya miwa. Kikundi kikubwa cha pili ni Wazungu (5%). Waliobaki ni Wahindi, Waarabu na Wachina.

neg:
Kikaranga
Kikaranga ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Wakaranga. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kikaranga imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaranga iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Soka kwa ajili ya Urafiki
160. Jamhuri ya Chad

neg:
Kigabri
Kigabri ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad inayozungumzwa na Wagabri. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigabri imehesabiwa kuwa watu 34,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigabri iko katika kundi la Kichadiki.


query: Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro GOIH alizaliwa wapi?

pos:
Cristiano Ronaldo
Alizaliwa na kukulia kwenye kisiwa cha Madeira, Ureno, alipata ugonjwa wa moyo akiwa na umri wa miaka 15. Alipata operesheni ya kutibu hali yake, na kuanza kazi yake ya mpira wa miguu katik klabu ya Sporting CP, kabla ya kusaini Manchester United akiwa na miaka 18 ndaniya mwaka 2003.

neg:
Paul Pogba
Pogba alizaliwa Lagny-sur-Marne, Seine-et-Marne, mzazi wake ni raia wa Guinea. Yeye ni Mwislamu. Ana kaka zake wawili ambao ni mapacha nao ni wacheza mpira wa miguu .kaka yake mkumbwa anaitwa Florentin, sasa anachezaa klabu ya Kifaransa Saint-Étienne, wakati kaka yake wa pili Mathias anachezaa klabu ya Uholanzi Sparta Rotterdam na timu ya taifa ni Guinea.

neg:
Marcelo Brozovic
Marcelo Brozovic (alizaliwa tarehe 16 Novemba mwaka 1992) ni mchezaji wa klabu ya Italia iitwayo Internazionale ambaye anacheza pia timu ya taifa ya Kroatia.

neg:
Christian Doppler
Doppler alizaliwa Salzburg katika familia ya wachongaji wa mawe. Ilhali alikuwa mtoto mdhaifu hakujiunga na biashara ya familia bali aliruhusiwa kusoma. Alisoma kwenye chuo cha politekniki cha Salzburg akawa profesa msaidizi huko Prague iliyokuwa sehemu ya milki ya Austria wakati ule. 1836 alifunga ndoa na Mathilde Sturm. 1840 alipokelewa katika Shirika ya Sayansi ya Kifalme ya Bohemia na mwaka uliofuata alipewa nafasi ya kuwa profesa kamili kwenye Chuo cha Uhandisi Prague.

neg:
Sergio Aguero
Sergio Leonel "Kun" Agüero (Kwa matamshi ya Kihispania: [seɾxjo aɣweɾo]; aliyezaliwa 2 Juni 1988) ni mchezaji wa kitaalamu wa Argentina ambaye anacheza kama mchezaji wa Ligi Kuu ya Uingereza kwenye timu ya Manchester City na timu ya taifa ya Argentina.

neg:
Sebastian Giovinco
Giovinco alizaliwa mjini Turin kwa wavyele wahamiaji wa Italia ya kusini; mama yake anatoka Catanzaro, Calabria na baba yake anatoka Palermo, Sicily. Alilelewa akiwa na hamu sana ya kucheza kandanda na mchezo wake wa kusisimua uliivutia klabu ya Juventus ambao ilimleta katika mfumo wao wa mwaka wa 2001, akiwa na umri wa miaka 14. Kisha akapanda safu za klabu za mfumo wao wa vijana, na alisisimua kwa kushinda "Campionato Primavera" na "bianconeri" katika kampeni yao msimu wa 2005-06.

neg:
Jorginho
Alizaliwa nchini Brazil, Jorginho alihamia Italia akiwa na umri wa miaka 15, na kuanza kazi yake ya kitaaluma na timu ya vijana wa Verona, kabla ya kukuzwa kwa timu kubwa. Wakati wa 2010-11, alipelekwa mkopo kwa Sambonifacese.

neg:
Ramiro Corrales
Ramiro Corrales (alizaliwa Salinas, California, 12 Machi 1977) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Marekani.

neg:
Juanfran
Alizaliwa huko Crevillent, katika jamii ya Valencian, Juanfran alikuwa bidhaa ya chuo cha vijana wa Real Madrid. Alikuwa na nafasi ya kikosi cha kwanza tarehe 24 Januari 2004, alicheza dakika 15 katika ushindi wa nyumbani wa 2-1 dhidi ya Villarreal CF baada ya maonyesho imara na timu B.

neg:
Rhona Mitra
Mitra alizaliwa mjini Paddington, London, Uingereza, akiwa kama binti wa Antony Mitra, ambaye ni daktari wa upasuaji, na Nora Downey. Ana kaka'ke mkubwa, Jason Wath Mitra, ambaye ni mkubwa kwake kwa miaka miwili, na mdogo wake wa kiume. Baba yake ni Mhindi-Mwingereza, na mama'ke ni Mwa-Ireland. Mnamo mwaka wa 1984, wakati Mitra ana miaka nane, wazazi wake wakatalikiana, na yeye akapelekwa kusoma katika shule za bweni. Ametumia miaka kadhaa akijisomea katika shule mbili tofauti, ikiwemo na Roedean School, lakini Mitra anadai hatimaye alifukuzwa katika shule zote mbili.

neg:
Ivan Santini
Ivan Santini (alizaliwa Zadar, 21 Mei 1989) ni mchezaji wa soka wa Kroatia mwenye asili ya Italia ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Ubelgiji Anderlecht na timu ya taifa ya Kroatia.

neg:
Moïse Katumbi
Moïse Katumbi alizaliwa na mama Mkongo na baba Mgiriki, Nissim Soriano, aliyetorokea Rhodes kati ya vita viwili vya dunia ilipotawaliwa na Fascist Italy. Alihamia Katanga, karibu na Ziwa Moero.

neg:
Iker Casillas
Iker Casillas Fernández(alizaliwa 20 Mei 1981) ni mchezaji kutoka Hispania anayecheza kwenye klabu ya FC Porto na timu ya taifa ya Hispania kama golikipa.
Cassilas anajulikana kama golikipa mwenye mafanikio makubwa kwa muda wote katika soka.Casillas alianza kucheza mpira mwaka 1999 katika timu ya wadogo ya Real Madrid.
Akiwa Madid Casillas alipata mafanikio mengi ikiwemo kuchukua kombe la UEFA mara tatu na kuchukua kombe la LA LIGA.
Katika timu ya taifa Casillas amefanikiwa kuiwezesha kuchukua kombe la Dunia mwaka 2010 nchini Afrika kusini walipocheza fainali na timu ya taifa ya Uholanzi.
Kwenye mafanikio yake amewahi kushinda tuzo ya golikipa bora wa dunia nyuma yake akiwa Buffon wa Italia mwaka 2010.

neg:
Kiko Casilla
Casilla alizaliwa huko Alcover, Tarragona, Catalonia, Casilla hakufurahi sana kucheza wakati wa miaka miwili na St Real Real Reserve, Real Madrid Castilla.

neg:
Christiaan Barnard
Christian alizaliwa katika familia maskini ya mhubiri makaburu. Akasoma tiba kwenye chuo kikuu cha Cape Town na baadaye huko Marekani kwenye chuo kikuu cha Minnesota alipoendelea kupata diploma ya upasuaji.

neg:
Angel Di Maria
Angel Fabian Di Maria (alizaliwa 14 Februari 1988 huko Rosario, Argentina) ni mchezaji wa soka ambaye anachezea klabu Paris Saint German [PSG] ya Ligi daraja la kwanza na timu ya taifa ya Argentina. Anaweza kucheza kama winga au kiungo mshambuliaji.

neg:
Alex Sandro
Alex Sandro (alizaliwa tarehe 26 Januari mwaka 1991) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama beki wa kushoto wa klabu ya Italia ya Juventus na timu ya taifa ya Brazil.

neg:
Kanku Kelly
Nkashama Kanku Kelly (20 Januari, 1958) ni mwanamuziki maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo- Tanzania. Anafahamika zaidi kwa kuwa miongoni wapigaji mashuhuri wa trampeti mwenye historia ya ndefu katika muziki - hasa kwa kushirikiana na Maquis du Zaire na kuwa mwanzilishi wa The Kilimanjaro Band. Vilevile amebahatika kushikana mikono na viongozi wakubwa wanaoheshimika duniani kote, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere na Mzee Nelson Mandela.
Kanku ambaye alifukuzwa shule kwa ajili ya muziki, jina lake halisi ni Nkashama Luis Polycarp, alizaliwa Januari 20, 1958, katika mji wa Kananga Mkoa wa Kasai, Magharibi mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.
Kanku ambaye aliingia nchini Tanzania akiwa kinda kabisa (chini ya miaka ishirini) alikuwa kivutio kikubwa kwenye safu ya wapulizaji wa trumpet katika bendi iliyokuwa tishio miaka ya 1970 hadi 1990 ya Maquis du Zaire iliyokuwa ikipiga muziki wake katika ukumbi wa White House, Ubungo jijini Dar es Salaam. Baba yake mzee Chasuma Leonard alikuwa Daktari wa binadamu na mama yake Chibwabwa Kayipu, alikuwa mfanyabiashara katika mji huo wa Kananga. Kelly alipata elimu ya msingi katika shule ya Kamilabi ambayo miongoni mwa masomo yaliyokuwa yakifundishwa somo la muziki lilikuwemo. Baadaye aliendelea na masomo ya juu katika shule ya Sekondari ya Lyceede Kelekele, ambako aliishia kidato cha tano kwa kufukuzwa shule baada ya kufumwa na mwalimu akiandika wimbo wa Nyboma Mwandido darasani mwaka 1973.

neg:
Carlos Henrique Casimiro
Ametokea huko São Paulo, ambapo alifunga mabao 11 katika michezo 112 rasmi, alihamia Real Madrid mwaka 2013, na pia alitumia msimu alikokwenda kwa mkopo huko Porto. Alikuwa kwenye kikosi cha Real Madrid kikosi kilichoshinda Ligi ya Mabingwa mara tatu, kutoka 2013-2014 hadi 2016-2018.

neg:
Roberto Carlos
Roberto Carlos Da Silva Rocha (alizaliwa 10 Aprili 1973) ni mchezaji mstaafu wa soka na taifa lake ni Brazili.

neg:
Jokate Mwegelo
Alikulia jijini Dar es Salaam, Tanzania. Alianza elimu ya msingi katika shule ya Olympio Primary School na baadaye St. Anthony High School, halafu Loyola High School, Dar es Salaam.

neg:
Marco Asensio
Marco Asensio Willemsen (aliyezaliwa 21 Januari 1996) ni mchezaji wa soka wa Hispania ambaye anacheza kama kiungo wa Real Madrid na timu ya kitaifa ya Hispania.
Baada ya kutembelewa na Real Madrid na FC Barcelona, Marco Asensio alifanya majadiliano makubwa na akiba ya timu Mallorca msimu wa 2013-14.

neg:
Luis Figo
Luis Figo (alizaliwa 4 Novemba 1972) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Ureno na klabu za , Real Madrid za nchini Hispania na Inter Milan ya nchini Italia.

neg:
Claudio Bravo
Claudio Andrés Bravo (alizaliwa 13 Aprili 1983) ni mchezaji wa soka wa Chile ambaye anacheza kama golikipa wa klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza Manchester City na timu ya taifa ya Chile.

neg:
Andrey Marcel Ferreira Countinho
Andrey Countinho alianzia soka katika timu ya Vijana ya Santa Cruz ya nchini Brazil ilikuwa mwaka 2007 alipandishwa timu ya wakubwa mwaka 2009 Countinho alicheza mchezo wake wa kwanza mwaka 2010 february akitokea nje ilikuwa dhidi ya Vasco da Gama Countinho alifunga goli lake la kwanza dhidi ya Menereila da santo ilikuwa mnamo mwezi Aprill katika ushindi wa 2 bila Andrey alianza kucheza katika kiwango kizuri mwaka 2011 na Taubate wakaanza kumnyatia na wakamsajiri

neg:
Tshimanga Assosa
Assossa alizaliwa katika mji wa Kamina uliopo Jimbo la Shaba huko Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo mnamo tarege 4 Aprili, 1949. Alipata elimu ya Sekondari katika Shule iliyojulikana kama Charles Ruangwa hapo Kamina. Assosa alianza kuimba akiwa bado mdogo na kwamba aliyejipeleka mwenyewe katika kwaya ya Kanisa la Mtakatifu Baram huko Kamina ambako Mapadri walimsaidia kumfundisha muziki. Pamoja na juhudi zake hizo, Baba yake mzazi kamwe hakutaka mwanaye ajitumbukize katika muziki na kumtaka afuate masomo yake shuleni.

neg:
Boison Wynney
Boison alizaliwa huko Palma, Majorca ambapo anaishi baba yake Liberia na mama yake anaishi Brazil. Kwa hiyo alikuwa na haki ya kuwakilisha Liberia au Brazil.
Alipokea muito kwa mara yake ya kwanza kuchezea Timu ya taifa ya Liberia mnamo 2 Novemba 2016. Alicheza kwa mara ya kwanza timu yake ya taifa lakini wlifungwa 3 kwa 0 dhidi ya Zimbabwe kwa ajiliya kufuzu ya Kombe la Mataifa ya Afrika 2019 .

neg:
Lee van Cleef
Van Cleef alizaliwa mjini Somerville, New Jersey na mzee Clarence Leroy Van Cleef, Sr mama yake Marion Lavinia Van Fleet, Familia nzima ilikuwa ina asili ya Kiholanzi, ya Kisweden, ya Kibelgiji na ya Kiingereza.

neg:
Rodrigo Santoro
Rodrigo Junqueira dos Reis Santoro (amezaliwa tar. 22 Agosti 1975) ni mwigizaji filamu na tamthilia kutoka nchi ya Brazil. Hapo awali alikuwa akiigiza katika baadhi ya tamthilia za kilatini zinazojulikana kwa jina telenovela, zilizopo nchini kwake. Kunako mwaka wa 2003 akaanza kujipatia umaarufu baada ya kucheza katika filamu ya "Love actually" na "300" iliyochezwa mwaka 2007.

neg:
Arthur Melo
Arthur Henrique Ramos de Oliveira Melo (anayejulikana kama Arthur; alizaliwa 12 Agosti 1996) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Hispania Barcelona F.C. akitokea kwenye academy ya Gremio mwaka 2017 amesajiliwa Barcelona kwenye dirisha la usajili 2018/2019.

neg:
Ronaldo
Kusafiri kwake Hispania na Italia kulimfanya tu awe mchezaji wa pili, baada ya Diego Maradona, kuvunja rekodi ya uhamisho wa dunia mara mbili, kabla ya kuzaliwa kwake.

neg:
Ronaldinho
Ronaldo de Assís Moreira (anafahamika zaidi kama Ronaldinho; amezaliwa mjini Porto Alegre tarehe 21 Machi 1980) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Brazil. Mnamo Januari ya mwaka wa 2007 amekuwa raia kamili wa Hispania.

neg:
Pelé
= Maisha ya awali =
Pelé alizaliwa mjini Três Corações, Minas Gerais, Brazil, na ni mtoto wa mchezaji wa zamani wa Fluminense Dondinho (mtoto wa João Ramos do Nascimento) na Celeste Arantes.Ni mkubwa kati ya watoto wawili. Alipewa jina la shujaa wa Kimarekani Thomas Edison. Wazazi wake waliamua kuitoa herufi "i" na kumuita "Edson",lakini kulikuwa na makosa kwenye cheti chake cha kuzaliwa kusababisha litumike jina la "Edison" badala ya "Edson".F amilia yake walimpa jina la "Dico". Alipewa jina la "Pelé" alipokuwa shule inaposemekana kuwa alishindwa kutamka jina la golikipa wa timu ya Vasco Da Gama anayeitwa Bilé,alivyozidi kulitamka ndivyo alivyozidi kuchapia. Pelé aliwahi kusema hakujua maana ya jina hilo wala marafiki zake waliompa jina hilo.Lakini jina hilo lilitokana na jina la Bilé lakini kwa Kiebrania maana yake ni maajabu (פֶּ֫לֶא),lakini jina halina maana yoyote kwa KIreno.

neg:
Papa Sergio I
Alizaliwa Palermo (Italia) katika familia kutoka Syria.

neg:
Marquinhos
Marcos Aoás Corrêa (anayejulikana kama Marquinhos; matamshi ya Kireno cha Brazil: [maʁkĩjus]; alizaliwa tarehe 14 Mei 1994) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza katika klabu kutoka Ligue 1 inayoitwa Paris Saint-Germain(PSG) na timu ya taifa ya Brazil.

neg:
Loris Karius
Alizaliwa huko Biberach, Karius alianza kazi yake na Stuttgart kabla ya kuhamia Manchester City mwaka 2009.

neg:
Éder Militão
Alizaliwa Sertãozinho, São Paulo, nchini Brazili, Militão alianza kucheza mpira na vijana wa São Paulo mwaka 2010.

neg:
Leonardo da Vinci
Leonardo alizaliwa tarehe 15 Aprili 1452, mkoani Toscana, katika mji mdogo wa kilimani wa Vinci, katika mabonde ya Mto Arno, karibu na Florence nchini Italia.

neg:
Ronaldo
Ronaldo Luís Nazário de Lima (matamshi ya Kireno cha Kibrazili: [ʁonawdu lwiʒ nɐzaɾju dʒ ɫĩmɐ]; anajulikana kama Ronaldo; alizaliwa 18 Septemba 1976) ni mchezaji mstaafu wa soka wa Brazil ambaye alicheza kama mshambuliaji.Anajulikana kama "O Fenômeno"("Ajabu") kwa kuwa mmoja wa wachezaji bora wa soka wa wakati wowote.

neg:
Papa Leo I
Alizaliwa na familia ya kisharifu ama Roma ama katika mkoa wa Toscana (Italia ya kati) mwaka 400 hivi.

neg:
João Mário
João Mário (amezaliwa tarehe 19 mwezi wa januari mwaka 1993) ni mchezaji anayecheza katika klabu ya Internazionale ya Milano iliyopo katika ligi kuu ya Italia iitwayo Seria A na pia ni mchezaji wa timu ya taifa ya Ureno.

neg:
Andres Iniesta
Iniesta alitokea La Masia,akademi ya Barcelona,baada ya kuhama mahali alipozaliwa.Alicheza kwenye klabu hiyo akiwa na umri wa miaka 18 mwaka 2002.alianza kuitumikia Barcelona tangu msimu wa 2004-05 mpaka sasa.Iniesta ana mchango mkubwa Barcelona alipoiwezesha kuchukua makombe ya kihistoria miaka ya 2009 na 2015,na tuzo zake 33 zimemfanya kuwa mchezaji mwenye heshima kubwa pale Hispania wa muda wote.

neg:
Gervais Yao Kouassi
Gervinho alizaliwa katika eneo la Ányama, mji sawa kama mshambulizi wa Sevilla na wa kimataifa wa Ivory Coast Arouna Koné.

neg:
Daniel Sturridge
Alizaliwa Birmingham, Sturridge alitumia miaka minne katika chuo cha Aston Villa kabla ya kuhamia Coventry City. Kisha alijiunga na Manchester City mwaka 2003.

neg:
Ukristo
Chimbuko la Ukristo ni mtu huyo aliyezaliwa takriban miaka 2000 iliyopita huko Mashariki ya Kati, katika kijiji cha Bethlehemu kilichopo hadi hivi leo kwenye mipaka ya Palestina; alikuwa akiitwa Yesu wa Nazareti (kijiji alikokulia) au mwana wa Yosefu mchonga samani,mama yake akifahamika kwa jina la Bikira Maria.

neg:
Gracie Carvalho
Gracie Carvalho (amezaliwa tar. 23 Julai 1990, São Paulo, Brazil) ni mwanamitindo kutoka Brazil.

neg:
Cristiano Ronaldo
Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro GOIH, ComM (matamshi ya Kireno: [kɾiʃ'tjɐnu ʁunaɫdu]; alizaliwa 5 Februari 1985) ni mtaalamu wa soka wa Ureno. Nafasi yake ni ushambuliaji anacheza nchini Italia katika klabu ya Juventus na timu yake ya taifa.

neg:
Wayne Rooney
Amezaliwa tarehe 28 Oktoba 1985 katika mji wa Liverpool katika nchi ya Uingereza.

neg:
Cameron Diaz
Diaz alizaliwa San Diego, California, binti wa Billie, Wakala wa kuuza na kununua kutoka nchi za nje na Emilio Diaz (1949 - 2008) ambaye alifanya kazi kampuni ya mafuta UNOCAL kwa miaka ishirini na zaidi mpaka alipostaafu mwaka 1998. Baba yake alikuwa Coban American. Babu na Bibi yake waliishi Tampa's Ybor City. Mama yake anajua kuongea Kiingereza na KIjerumani. Diaz ana dada yake mkubwa aitwaye Chimene Diaz ambaye alizaliwa 5 Juni 1970, San Diego.

neg:
Ronaldo
Mmojawapo wa michezo maarufu zaidi duniani, viatu vya kwanza vya Nike Mercurial- R9-waliagizwa kwa Ronaldo mnamo mwaka 1998. Aliitwa jina la FIFA 100, orodha ya wachezaji wengi walioishi katika mwaka 2004 na Pelé, na aliingizwa kwenye Burudani ya Burudani ya Soka ya Familia ya Brazili na Hall ya Fame ya Italia.

neg:
Aristoteli
Aristoteli alizaliwa kwenye rasi ya Halkidiki katika Ugiriki ya kaskazini kama mtoto wa mganga wa mfalme Amyntas wa Masedonia.

neg:
Dani Alves
Dani Alves (alizaliwa Juazeiro, mji wa Brazili, 6 Mei 1983) ni mchezaji wa soka. Taifa lake ni Brazili.

neg:
Carlos Henrique Casimiro
Carlos Henrique Casimiro (anajulikana kama Casemiro; alizaliwa 23 Februari 1992) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo mkabaji katika klabu ya Hispania ya Real Madrid na timu ya taifa ya Brazil.

neg:
Miroslav Klose
Klose alizaliwa katika mji wa Opole, katika mkoa wa Silesia nchini Poland. Baba yake na mama yake walikuwa wanariadha; mama yake, Barbara Jez, alikuwa mchezaji katika timu ya taifa ya mpira wa mikono ya Poland. Baba yake Josef Klose alicheza mpira wa miguu wa kulipwa katika klabu ya Odra Opole, kabla ya kuacha nchi ya Poland nakuelekea Ufaransa kucheza katika klabu mashuhuri Ufaransa ya AJ Auxerre.
Katika mwaka 1985 Miroslav na mama yake walielekea kujiunga na baba yake Klose ambae alihahamia kuishi katika mji wa Kusel, Ujerumani huko Ujerumani ndio walifika wanaishi moja kwa moja, Klose alijifunza Lugha ya Kijerumani katika shule inayopatikana katika mji wa Kindergarten, Klose alimuoa mwanamke mwenye asili ya Poland aitwae Sylwia Klose na anawatoto wa wili Luan na Noah.

neg:
Cristiano Ronaldo
Mwaka 1997, akiwa na umri wa miaka 12, alijaribu alicheza katika timu ya Sporting CP, alisajiliwa kwa ada ya £ 1,500. Baadaye alihamia Madeira kwa Alcochete, karibu na Lisbon, kujiunga na wachezaji wengine wa vijana wa Sporting katika klabu hio.

neg:
Cristiano Ronaldo
Mnamo mwaka wa 2016, Ronaldo alishinda mpira wake wa nne wa Ballon d'Or kwa alama ya kupiga kura baada ya kuifunga La Undécima, nakushika nafasi ya 11 Ulaya, na kushinda Euro 2016.

neg:
Neema Decoras
Neema Decoras (Amezaliwa Tarehe 27 Julai 1984) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo za Injili za Kikristo mwenye kipawa na hodari kutoka nchini Tanzania ambaye amejitoa kuwa chombo imara cha Uinjilisti na kutumikia kusudi la Mungu katika wakati wake. Alizaliwa katika jiji la Mbeya, Tanzania na ni watatu kuzaliwa katika familia ya watoto saba.

neg:
Cristiano Ronaldo
Yeye ni mchezaji aliye shinda ziadi zaidi nchini Portugal na na kupata kofia zaidi ya 140, na amehusika katika mashindano makuu saba ambayo yanajumuisha vikombe vitatu vya fifa (2006, 2010 na 2014). Yeye ni mshambuliaji wa juu kabisa Ureno wakati wote. Alifunga bao lake la kwanza la kimataifa mwaka wa Euro 2004 na alisaidia Ureno kufikia fainali. Alikuwa nahodha kamili Julai 2008, akiongoza Ureno kwa ushindi wao wa kwanza katika mashindano makubwa kwa kushinda Euro 2016, na akapokea Silver Boot kama mchezaji wa pili katika mashindano hayo. alikuwa na mchezaji wa kibiashara, alikuwa alikuwa akilipwa zaidi duniani kwa Forbes mwaka 2016 na 2017, pamoja na mwanariadha maarufu zaidi wa dunia na ESPN mwaka 2016 na 2017.

neg:
Christian Benteke
Cristian Benteke (alizaliwa tarehe 3 Desemba 1990) ni mchezaji wa soka wa Ubelgiji ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Uingereza Crystal Palace na timu ya taifa ya Ubelgiji.

neg:
Cristian Rodriguez
Cristian Rodriguez (alizaliwa Juan Lacez, Urugwai, 30 Septemba 1985) ni mchezaji mpira wa soka.

neg:
Coolio
Coolio alizaliwa mjini Monessen, Pennsylvania, akiwa kama mtoto wa Artis Leon Ivey Sr., fundi seremara, na Jackie Slater, mfanya kazi wa kiwandani. Wazazi wake walitalikiana na familia ili hama na kwenda mjini Compton, California. Coolio aliingia matatani akiwa nje ya nymbani kwa jinsi alivyotumia wakati wake na vijana wa kuhuni wa Compton's Mona Park Crips, ijapokuwa hakukubaliwa kabisa kuingia kwenye uhuni.

neg:
Cristiano Ronaldo
Bibi upande wa baba yake anaitwa, Isabel da Piedade, alikuwa anaishi São Vicente, Cape Verde. Ronaldo alikulia katika nyumba ya Wakatoliki masikini, akikaa chumba kimoja na dada yake na kaka yake. Alipokuwa mtoto, Ronaldo alicheza timu ya amateur Andorinha kutoka mwaka 1992 hadi 1995, ambapo baba yake alikuwa mlinzi, na baadaye alitumia miaka miwili kuchezea Nacional.

neg:
Cristiano Ronaldo
Alizaliwa São Pedro, Funchal, na alikulia parokia ya Funchal ya Santo António, kama mtoto mdogo zaidi wa Maria Dolores dos Santos Aveiro ambaye alikuwa mpishi, na José Dinis Aveiro, aliye kuwa anafanya kazi katika bustani ya manispaa ambaye alikuwa katika kitengo cha muda. Jina lake la pili, "Ronaldo", alilopewa ni la rais wa Marekani - Ronald Reagan. Kaka wake wa kwanza anaitwa Hugo, baada ya kaka yake ana dada wawili, Elma na Liliana Cátia.

neg:
Marcelo Vieira
Marcelo Vieira da Silva Junior (alizaliwa tarehe 12 Mei 1988) ni mchezaji wa klabu ya Real Madrid ya Hispania na mchezaji wa timu ya taifa ya Brazil. Anacheza kama beki wa kushoto na pia anaweza kucheza kama winga wa kushoto.

neg:
Manucho
Manucho alianza kucheza soka katika klabu ya vijana ya Flamenguinhos kutoka Terra Nove jijini [[Luanda (Angola)|Luanda]] ambapo alikuwa akiishi. Kupitia ukufunzi wa babake Alberto Gonçalves, ambaye alikuwa Kocha, Manucho alijiimarisha kama mchezaji wa wingi ya Kushoto, na akuwa mmoja wa nyota wa klabu hiyo.

neg:
Deco
Deco (jina halisi: Anderson Luís de Souza; alizaliwa 27 Agosti 1979) alikuwa mchezaji wa timu ya taifa ya Ureno na klabu mbalimbali za Ulaya ambazo ni Porto, Barcelona F.C. na Chelsea F.C..

neg:
Christina Shusho
Christina Shusho amezaliwa na kukua katika malezi mazuri ya dini ya Kikristo mkoani Kigoma.

neg:
Cosato Chumi
Alizaliwa katika Wilaya ya Mufindi. Alijiunga na elimu ya msingi mwaka 1984 na kuhitimu mwaka 1990 katika shule ya msingi Mkombwe. Baadae akachaguliwa kujiunga na kidato cha kwanza katika katika shule ya sekondari Mkwawa high school nakuhitimu mwaka 1994, baadae akachaguliwa kujiunga na kidato cha tano na sita katika shule ya sekondari ya mkwawa na kuhitimu mwaka 1997.

neg:
Chris Acland
Acland alizaliwa huko Lancaster. Alikuwa mwana wa Oliver Geoffrey Dyke Acland na Judith Veronica Williams, na mjukuu wa Sir Francis Dyke Acland.

neg:
Oriol Romeu
Barcelona
Alizaliwa Ulldecona, Tarragona, Catalonia, Romeu alianza kazi yake katika CF Ulldecona. Aliwasili katika chuo cha vijana wa FC Barcelona mwaka 2004, kutoka kwa majirani yao RCD Espanyol, na akaendelea kupitia klabu ya vijana mpaka kuingia katika timu ya hifadhi.

neg:
Cristiano Ronaldo
Baada ya wiki moja ya uhamisho tarehe 10 Julai 2018, Ronaldo alisaini mkataba wa miaka minne na klabu ya Italia iitwayo Juventus baada ya kukamilisha uhamisho wa € 100,000,000.

neg:
Renato Sanches
Renato Júnior Luz Sanches (matamshi ya Kireno: [ʁɨnatu sɐʃɨʒ]; alizaliwa 18 Agosti 1997) ni mchezaji wa soka wa Ureno ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Ujerumani Bayern Munich na timu ya kitaifa ya Ureno.

neg:
Carlos Santana
[[Jamii:Wanamuziki wa Mexiko]]
[[Jamii:Washindi wa Tuzo za Grammy]]
[[Jamii:Wasanii wa Arista Records]]
[[Jamii:Waliozaliwa 1947]]
[[Jamii:Watu walio hai]]
[[Jamii:Muziki wa rock]]

neg:
José Mourinho
José Mourinho (amezaliwa 26 Januari 1963 katika Setúbal) ni Kireno football meneja. Yeye ni meneja wa la liga klabu Real Madrid . Mourinho ni kuwa ni moja ya makocha bora katika Ulaya. Alishinda ligi vyeo katika mstari nne (mbili kwa Porto na mbili kwa Chelsea). Yeye pia alishinda UEFA Ligi ya Mabingwa na Kombe la UEFA na Porto. Kwa miaka miwili mfululizo (2004 na 2005), Mourinho alikuwa mmoja aitwaye bora duniani football kocha na Shirikisho la Kimataifa la Soka Historia na Takwimu (IFFHS). Baada ya kuondoka Chelsea FC, nafasi yake ilichukuliwa na Avram Grant. Alikwenda kwa kocha Internazionale Warsaw na alishinda Kiitaliano Super Cup mwezi Agosti 2008.

neg:
Kiko Casilla
Francisco Kiko Casilla Cortés (alizaliwa 2 Oktoba 1986 ) ni mchezaji wa soka wa Hispania ambaye anacheza katika timu ya Real Madrid kama golikipa.

neg:
Thomas Partey
Alizaliwa huko Odumase Krobo, Thomas alikuwa Mchezaji wa klabu ya Odometah FC ya vijana. Baadaye alisaini mkataba na klabu ya Atlético Madrid mwaka 2011.Tarehe 10 Machi 2013, Thomas aliitwa katika kikosi cha kwanza cha Atlético Madrid katika mechi dhidi ya Real Sociedad.

neg:
Miroslav Klose
Klose alijifunza mpira wa miguu katika klabu ya kijiji iitwayo Blaudach-Diedelkopf, katika Ligi ya saba ya Ujerumani.Klose Umashuhuri wake ulijitokeza zaidi kuanzia kwenye klabu iitwayo 1.FC Kaiserslautern katika Bundesliga iliyomnunua kutoka kwenye klabu iitwayo FC Homburg, mwaka 2001 aliweza kujiunga na timu ya taifa ya Ujerumani Aliichezea klabu hiyo ya Kaiserslautern kuanzia mwaka 1994 hadi mwaka 2004 na umashuhuri wake zaidi ulijitokeza katika kombe la dunia 2002 huko Japan na Korea Kusini hata bei yake ilipanda kutokana na umashuhuri wake na uchezaji wake mpaka klabu nyingi ziliweza kujitokeza nakutaka kumnunua hadi ilipofika mwaka 2004 klabu mashuhuri Ujerumani na barani ulaya iitwayo Werder Bremen iliweza kumnunua kwa kiwango cha pesa Milioni 5 €(Euro).
Klose mara nyingi hulinganishwa na wachezaji wakubwa na maarufu duniani kama vile Michael Owen na Ruud Van Nistelrooy na Ronaldo na wengine pia mashuhuri.

neg:
David Archuleta
Archuleta alizaliwa mjini Miami, Florida, na bwana Jeff Archuleta na Lupe Marie, mwimbaji na mnenguaji wa muziki wa chalanga. Anazungumza Kihispania. Mama yake Archuleta anatokea Honduras, ilhali baba yake ana asili ya Kihispania, Kidemark, Kiayalandi, Kijerumani, na Iroquois. Archuleta has four siblings. Familia ya Archuleta ilihamia Salt Lake Valley, kwenye mji wa Sandy, Utah, wakati Archuleta akiwa na umri wa miaka sita. Yeye ni mwanachama wa Kanisa la Kanisa la Yesu Kristo la Watakatifu wa Siku ya Mwisho (pia linajulikana kama kanisa la "Wamormoni"). Kwa sasa anaishi mjini Murray, Utah ambapo alimaliza elimu yake ya juu kwenye shule la . Archuleta ni mwanachama wa Boy Scouts of America.

neg:
Adolf Hitler
Alizaliwa nchini Austria mwaka 1889. Wazazi wake walikuwa mtumishi wa forodha ya Austria Alois Hitler na mama yake Klara aliyekuwa mke wa tatu wa Alois.

neg:
Danilo Pereira
Danilo Luís Hélio Pereira (alizaliwa tarehe 9 Septemba mwaka 1991) ni mchezaji wa soka wa Ureno ambaye anacheza klabu ya FC Porto na timu ya taifa ya Ureno kama kiungo mkabaji.

neg:
Ernest Bai Koroma
Ernest Bai Koroma (* 2 Oktoba 1953 Makeni (wilaya ya Bombali) katika kaskazini ya Sierra Leone) amekuwa rais wa Sierra Leone tangu 17 Septemba 2007.

neg:
Ronaldo
Alipokuwa na umri wa miaka 23, alifunga mabao zaidi ya 200 kwa klabu na nchi. Ronaldo alijiunga na Real Madrid mwaka 2002, ambayo ilikuwa ikifuatiwa na A.C. Milan na Wakorintho.

neg:
Laurent Kabila
Alizaliwa katika familia ya Waluba huko Baudouinville (sasa Moba) karibu na Albertville (Kalemie) kando la Ziwa Tanganyika. Alisoma huko Ujerumani ya Mashariki na Paris akarudi Kongo baada ya uhuru wa nchi alipojiunga na umoja wa vijana wa chama cha Patrice Lumumba.

neg:
Ronaldo
Ronaldo alicheza Brazil katika mechi 98, akifunga malengo 62, na ndiye mchezaji wa pili kwa lengo la timu yake ya kitaifa, akiwa na Pelé tu. Wakati wa miaka 17, Ronaldo alikuwa mwanachama mdogo sana wa kikosi cha Brazil ambacho alishinda Kombe la Dunia ya FIFA ya 1994. Katika Kombe la Dunia ya 1998, alipokea mpira wa dhahabu kwa mchezaji wa mashindano hayo, akisaidia Brazil kufikia mwisho ambapo alipata masaa machache kabla ya kushindwa kwa Ufaransa. Alishinda Kombe la Dunia ya pili mwaka 2002 ambapo alifunga mbele tatu na Ronaldinho na Rivaldo. Ronaldo alifunga mara mbili mwisho, na alipokea Golden Boot kama mchezaji bora wa mashindano. Wakati wa Kombe la Dunia ya 2006, Ronaldo alifunga bao la 15 la Kombe la Dunia, ambayo ilikuwa rekodi ya Kombe la Dunia wakati huo. Pia alishinda Copa América mwaka 1997, ambako alikuwa mchezaji wa mashindano hayo, na 1999, ambako alikuwa mchezaji bora.

neg:
Hillary Rodham Clinton
Hillary Diane Rodham alizaliwa mjini Chicago, Illinois. Jina la babake ni Hugh Rodham, Sr., na jina la mamake ni Dorothy Emma Howell Rodham. Pia ana ndugu wa kiume wawili, Hugh na Tony.

neg:
Cristiano Ronaldo
Amepata rekodi 32 La Liga kofia-tricks, ikiwa ni pamoja na rekodi ya kuunganisha safu nane za kofia katika msimu wa 2014-15 na ni mchezaji pekee wa kufikia magoli 30 ya ligi katika msimu sita wa mfululizo wa La Liga. Mwaka 2014, Ronaldo akawa mchezaji wa kwanza zaidi katika historia kufikia magori 200 ya La Liga, ambayoaliyapa katika mechi 178. Mwaka 2015, na kuifanya klabu yake kuwa na magori mengi zaidi.

neg:
Ng'olo Kante
N'Golo Kante (matamshi ya Kifaransa: [ŋɡolo kɑte]; alizaliwa Paris, Ufaransa, 29 Machi 1991) ni mchezaji wa soka ambaye anacheza kama kiungo wa kati wa klabu ya Uingereza Chelsea na timu ya taifa ya Ufaransa.

neg:
Emmanuel Adebayor
Sheyi Emmanuel Adebayor (amezaliwa tar. 9 Februari 1985 mjini Lome, Togo) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Togo - mwenye asili ya Nigeria. Kwa sasa anaichezea klabu mashuhuri barani Ulaya ya Manchester City. Na pia huichezea Timu ya Taifa ya Togo.

neg:
Mario Das Neves
Das Neves alizaliwa katika Avellaneda, katika eneo la Gran Buenos Aires na kukulia katika Santa Fe lakini alihamia Chubut akiwa umri wa miaka 20 ili kujaribu kuwa mwanakandanda wa Huracán de Trelew bila mafankio. Alihusika sana katika kikundi cha vijana wa Kiperonisti na ilipofika mwaka wa 1987 alikuwa amepata jukumu muhimu katika utawala wa Trelew akiwa chini ya Nestor Perl.

neg:
Lloyd Banks
Lloyd Banks alizaliwa na mzee Christopher Lloyd mjini Baltimore, Maryland na akakulia mjini South Jamaica, Queens. Mama yake ni Mpuerto Rico na baba yake ni Mmarekani mweusi.

neg:
Tia Carrere
Tia alizaliwa mjini Honolulu, Hawaii na wazazi wa Filipino, Carrere toka mtoto alikuwa na ndoto za kuwa mwimbaji, japokuwa alinguka katika mzunguko wa mwanzo wakati wa kumtafuta nyota bora wa uimbaji kwa mwaka wa 1985, hapo alikuwa na umri wa miaka 17.

neg:
Mayestron
Mayestron ana asili ya Kongo, alizaliwa mnamo Julai 1998 katika kambi la Nyarugusu, Tanzania, Afrika Mashariki.

neg:
Mesut Ozil
Özil alizaliwa Gelsenkirchen katika jimbo la Nordrhein-Westfalen aliposoma shule hadi darasa la 10 na kuchez soka katika klabu za mji. Familia yake ina asili ya Uturuki na babu yake alihamia Ujerumani akitafuta kazi viwandani.

neg:
Carlos Henrique Casimiro
Alizaliwa São José dos Campos, São Paulo, Casemiro alikuwa ni matunda ya akademi ya São Paulo FC.Akiwa na umri wa maka 11 na zaidi alikuwa kama nahodha wa timu.Alijulikana kama "Carlão" ambayo ni moja ya matamshi ya jina lake la kwanza kwa kireno.

neg:
Bruno Fernandes
Bruno Fernandes (alizaliwa tarehe 8 Septemba mwaka 1994) ni mchezaji wa Kireno ambaye anacheza kama kiungo katika klabu ya Sporting C.P. iliyopo nchini Ureno na pia timu ya taifa ya Ureno.

neg:
Diego da Silva
Diego Da Silva (amezaliwa Foz do Iguaçu, Paraná, 24 Januari 1985) ni mchezaji mahiri wa timu ya taifa ya Brazili.

neg:
Kenneth Kaunda
Kaunda ni mtoto wa mwisho kutoka katika familia ya watoto wanane. Alizawa katika hospitali ya Misheni ya Lubwa katika kitongoji cha Chinsali, katika Mkoa wa Magharibi mwa Northern Rhodesia, sasa hivi Zambia.

neg:
Anthony Anderson
Anderson alizaliwa mjini Los Angeles, California, akiwa kama mtoto wa Dora, mshughulikiaji simu na mwigizaji; baba yake wa kufikia, Sterling Bowman, ana miliki maduka mengi ya nguo. Anderson ni mhitimu wa Los Angeles County High School for the Arts na [[Chuo Kikuu cha Howard. Amesoma na waigizaji wenzake kama vile [[Avery Brooks]], [[Ruby Dee]] na [[Ossie Davis]].

neg:
Taiwo Atieno
Taiwo Leo Awuonda Atieno (amezaliwa 6 Agosti 1985 katika Brixton) ni mKenya aliyezaliwa Uingereza na ni mchezaji wa kimataifa wa soka ambaye kwa sasa anacheza kwa Rochester Rhinos katika Tawi la Kwanza la USL.

neg:
Donati Salla
Alizaliwa katika Kijiji Cha Mkomongo, Kata ya Kibosho Magharibi, Tarafa ya Kibosho, Wilaya ya Moshi Vijijini, Mkoani Kilimanjaro, Tanzania.

neg:
Toni Kroos
Toni Kroos (aliyezaliwa tarehe 4 Januari 1990) ni mchezaji wa soka wa Ujerumani ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Real Madrid na timu ya taifa ya Ujerumani.


query: Je, Lambo kubwa ulimwenguni linaitwaje?

pos:
Lambo la Magenge Matatu
Lambo la Magenge Matatu ni lambo kubwa nchini China katika eneo la magenge matatu ya mto Changjiang (Yangtse). Ni kati ya malambo makubwa kabisa duniani ikizalisha kiasi kikubwa cha nguvu ya umememaji kati ya malambo yote (22,250 megawati).
Lambo lilikamilishwa mwaka 2008 kwa shabaha ya kuzuia mafuriko, kuzalisha umeme, kuendeleza uchukuzi, ufugaji samaki, utalii, kuhifadhi mazingira ya asili, kuboresha mazingira, kuhamisha wakazi katika maeneo ya ustawishaji, kupeleka maji kutoka sehemu ya kusini kwenda sehemu ya kaskazini na kumwagilia maji mashamba.

neg:
Wagogo
Tembe huezekwa kwa udongo ambao hushikiliwa na miti midogomidogo iitwayo "walo". Walo huwa inashikiliwa na miti mikubwa kidogo iitwayo "mahapa" na mahapa hushikiliwa na miti mikubwa iitwayo "michichi". Michichi ambayo ndiyo hubeba uzito wote hushikiliwa na nguzo kubwa za miti imara na migumu. Nguzo hizo hutiwa "masumbilili".

neg:
Tai Mlanyoka
Tai walanyoka ni ndege mbua wakubwa kiasi wa nususfamilia Circaetinae katika familia Accipitridae. Tai wa Ufilipino ni labda mwana wa nusufamilia hii, kwa sababu chunguzi za ADN zimeonyesha mnasaba wake. Ndege hawa wana makucha marefu ili kukamata uwimbo na domo kubwa lenye ncha kwa kulabu ili kupapura nyama. Uwezo wao wa kuona kwa macho ni mzuri kabisa na hutambua uwimbo kwa mbali sana. Tai walanyoka hula nyoka hasa (isipokuwa tai pungu) lakini mijusi na mamalia wadogo pia na pengine ndege na wadudu wakubwa. Hujenga tago lao mtini ambola limefichwa vizuri kati ya majani. Jike hulitaga yai moja tu, au pengine mayai mawili.

neg:
Kiboko (mnyama)
Kimo cha mbegani kinafikia mita 1.5 na urefu wake hadi mita 4.5. Uzito wake ni kati ya kilogramu 2700 na 4500 kg. Hivyo kiboko inashindana na kifaru juu ya cheo cha kuwa mnyama mzito wa pili kwenye nchi kavu baada ya tembo. Akikimbia hufikia mwendo wa kilomita 48 kwa saa ingawa kwa muda mdogo tu. Viboko huishi majini na nchi kavu, hasa kwenye maziwa na mito ambako viboko dume huishi kwenye sehemu kubwa ya mto na jike na watoto 5 mpaka 30. Wakati wa mchana hubaki wametulia kwa kukaa ndani ya maji au matope; kuzaliana na kuzaa watoto vyote hutokea ndani ya maji. Hujitokeza nyakati za giza kula nyasi. Wakati viboko hupumzika pamoja ndani ya maji, wakati wa kula nyasi hutawanyika na hakuna mipaka.
Licha ya kufanana kimaumbile na nguruwe na wanyama wengine wenye kwato nne, wanyama ambao wanachimbuko moja la karibu la uhai ni "sesataseani", (nyangumi, porpoises nk.) ambako walitoka zaidi ya miaka milioni 55 iliyopita. Mnyama wa kale asili ya nyangumi na kiboko aligawanyika kutoka jamii nyingine za wanyama wenye kwato nne mnamo miaka milioni 60 iliyopita. Mabaki ya kale zaidi ya kiboko ni ya jenasi Kenyapotamus katika Afrika, wa tangu miaka milioni 16 iliyopita.

neg:
Ndovu
Tofauti na mamalia wengine ambao meno ya kitoto huanza na kupisha meno ya ukubwani ya moja kwa moja, tembo huwa na mzunguko wa meno kwa maisha yao yote. Pembe zao hutanguliwa na meno change mawili ambayo huondoka baada ya mwaka mmoja na pembe kuchomoza. Magego hubadilishwa walau mara tano katika maisha ya tembo. Meno hayatoki kutaka kwenye fidhi wima kama kwa binadamu isipokuwa, kutoka kwa ulalo, kama mkanda wa kusukumia mashine. Meno mapya hukua nyuma ya kinywa na kuyasukuma meno ya zamani nje. Tembo wanapozeeka sana, ile seti ya mwisho ya meno huisha na kuwa laini hata kushindwa tena kula na kutafuana na kutegemea tu chakula laini tu. Tembo hao wazee hutumia muda wao wa siku za mwisho kwenye maeneo wazi ambako wanaweza kula nyasi laini. Kwa bahati mbaya, meno yao ya mwisho yanapodondoka, tembo hao hushindwa kula na hufa kwa njaa. Isingekuwa kuisha kwa meno, tembo wangekuwa na uwezo wa kuishi kwa muda mrefu sana. Kwa sababu sasa makazi ya tembo yanazidi kuvamiwa na kuwa madogo mno, tembo wazee hukosa sehemu nzuri za kujipatia nyasi laini na hivyo hufa mapema kwa njaa.

neg:
Antonov An-225
An-225 Mriya ni ndege ya Ukraine iliyo kubwa kuliko zote duniani. Ina injini sita. Ilitengenezwa na kampuni inayoitwa "Antonov". Tatu kati ya hizo zilijengwa ili kubeba visafirishaji vya angani vya Wasovyeti yaani 'Buran', lakini tangu kuhamisha haijawahi kumalizika, ndege zimekuwa zikibeba vitu vingi ambavyo haviwezi kusafirishwa kwa njia nyingine.

neg:
Lambo la Kidatu
Lambo la Kidatu lina urefu wa mita 350 na kimo cha mita 40. Lilijengwa kwa kutumia m³ 40,000 za zege pamoja na m³ 800,000 za udongo na mawe. Inaweza kushika hadi m³ milioni 125 za maji kwa kusudi la kuzipitisha kwa njia ya mabomba yenye urefu wa jumla ya kilomita 10 kwenda rafadha zinazosukuma jenereta 4 zenye uwezo wa kuzalisha megawati 200.

neg:
Lambo la Kihansi
Lambo la Kihansi linapatikana katika mkoa wa Iringa na kusababisha ni bwawa la maji litumikalo kutengeneza umeme nchini Tanzania.

neg:
Lambo la Aswan
Lambo lilijengwa kati ya 1960 - 1970. Shabaha yake kuu ni kuzuia mafuriko ya mto Nile yaliyohatarisha maisha ya watu kanda la mto. Tatizo lake kubwa ni ya kwamba lilivurugisha ekolojia ya mto.

neg:
Kuku
Idadi ya kuku duniani inakadiriwa kuwa zaidi ya bilioni 10 (mpaka kufikia bilioni 24 mwaka 2003) na wengi wanafugwa kwa wingi wakiotamiwa na kuishi zizini. Kwa njia ya ufugaji aina nyingi za kuku zimeendelezwa kwa kuchagua wale wenye tabia maalumu na kuzaliana. Wanaofugwa siku hizi ni aina zinazotoa hasa nyama na aina nyingine zinatoa hasa mayai.
Kuku dume huitwa jogoo na jike ni tembe; mtoto wa kuku ni kifaranga. Kutokana na ufugaji uwezo wa kuruka umepotea.

neg:
Airbus A380
Airbus A380 (pia inaitwa "Super-jumbo-jet") ni ndege ya injini nne, yenye sakafu mbili, iliyotengenezwa na kampuni ya Airbus. Ndiyo ndege ya abiria iliyo kubwa zaidi duniani, kubwa kuliko Boeing 747 Jumbo Jet. Hata hivyo, siyo ndege kubwa zaidi duniani; maana Antonov An-225 ni kubwa zaidi.

neg:
Labuan
Inapatikana kaskazini kwa kisiwa cha Borneo ambacho ni cha tatu duniani kwa ukubwa.

neg:
Maporomoko ya Kalambo
Maporomoko haya yamekuwa yakionekana na kutangazwa kuwa yapo Zambia na hivyo kuiondoa Tanzania kuwa miongoni mwa nchi zenye maporomoko yanayotambulika duniani.

neg:
Kunene (mto)
Serikali ya Namibia ilipanga kutengeneza lambo kwenye maporomoko ya Epupa. Mipango hii imepingwa vikali kwa sababu inaonekana kuhatarisha ekolojia ya eneo pamoja na hali ya maisha ya Wahima walio wenyeji.

neg:
Lamborghini Murcièlago
Toleo la roadster lilianzishwa mwaka 2004, ikifuatiwa na LP 640 coupe na roadster na toleo la mdogo LP 650-4 Roadster. Tofauti ya mwisho ya kuvaa jina la jina la Murciélago lilikuwa LP 670-4 SuperVeloce, inayotumiwa na mageuzi makubwa na ya mwisho ya injini ya Lamborghini V12. Uzalishaji wa Murciélago uliishi mnamo 5 Novemba 2010, na kukimbia kwa jumla ya magari 4,099. Mrithi wake, Aventador, alitolewa katika Jumapili ya maonyesho ya magari huko Geneva ya 2011.

neg:
Botswana
Moja ya maeneo muhimu nchini Botswana ni delta ya mto Okavango. Delta ya Okavango ni delta kubwa kabisa duniani, maana yake mdomo wa mto si baharini bali kwenye nchi kavu, maji yakiishia jangwani.

neg:
Aswan
Aswan (kwa Kiarabu أسوان, Aswān, pia Assuan au Assouan) ni mji wa kusini kabisa nchini Misri wenye wakazi 200,000. Ni makao makuu ya mkoa wa Aswan. Imejulikana duniani kutokana na lambo la Aswan ambalo ni ukuta mkubwa unaozuia mwendo wa mto Nile na kusababisha kutokea kwa bwawa la Nasser.

neg:
Wati
Vizio vikubwa zaidi vinaweza kutokea katika matumizi ya vifaa vichache kama laser kubwa ya majaribio au kutaja jumla ya uzalishaji wa nguvu wa lambo la majiumeme; kwa mfano lambo la magenge matatu huwa na nafasi ya uzalishaji wa 22 GW.

neg:
Nyangumi
Nyangumi wa bluu ndiye mamalia mkubwa zaidi aliyepata kuishi, na pia mnyama mkubwa, kufikia mpaka mita 35 kwa urefu na uzito wa tani 150.

neg:
Deutsche Lufthansa
Deutsche Lufthansa ni shirika ya ndege kubwa zaidi kwenye bara Ulaya, kulingana na jumla ya wasafiriwa inabeba. Ni ndege kuu nchini Ujerumani. Jina la kampuni hili linatokana na "Luft" (neno la Kijerumani linalomaanisha "hewa") na "Hansa" (baada ya "Hanse" iliyokuwa ushirikiano mashuhuri wa wafanyabiashara thabiti).

neg:
Lamu
Mji ulistawi kwenye biashara kati ya pwani la Afrika Mashariki na Bara Arabu pamoja na Uhindi. Kilwa ilikuwa kituo kwa ajili ya majahazi yaliyopita njiani. Miji yote ya Uswahilini ilinunua bidhaa kutoka Waarabu na Wahindi na kuuza pembe za ndovu, ganda la kobe na mazao pamoja na watumwa. Biashara kubwa ya Lamu ilikuwa miti aina ya mkoko yenye ubao usiooza rahisi hasa hauliwi na mchwa hivyo unafaa vizuri kwa ujenzi wa nyumba. Mikoko ilipatikana tele kwenye funguvisiwa ya Lamu lakini siku hizi imepungua mno hivyo serikali imekataa kuziuza nje.

neg:
Ndovu
Tembo wametokea sana kwenye tamaduni za dunia. Ni ishara/alama ya hekima huko Asia na ni maarufu kwa uwezo wao wa kumbukumbu na akili, ambapo hufanikiwa kukaribiana na jamii ya binadamu wa kale. Mwanafalsafa Aristotle aliwahi kusema ndiye “mnyama pori anayewapiku wengine wote kwa hekima na akili”. Jina la tembo kwa Kiingereza lina asili ya neno la Kigiriki lenye maana ya meno/pembe za ndovu.

neg:
Casablanca
Casablanca (Kihispania "nyumba nyeupe","tamka kasablanka", ar.| "ad-Dār al-Bayḍā’") ni mji mkubwa zaidi nchini Moroko. Ni mji wa bandari uliopo kwenye magharibi ya nchi mwambaoni wa Bahari Atlantiki. Pia ni mju mkubwa kabisa wa nchi za Maghrib na kati ya miji muhimu zaidi kwenye bara la Afrika.

neg:
Bahari kuu
Bahari Kuu (ing. "w:ocean") ni jina linalotumika kutaja jumla ya maeneo makubwa ya maji ya chumvi duniani yanayopakana na kufuatana kama gimba moja. Kwa maana hii bahari kuu inafunika zaidi ya theluthi mbili za uso wa dunia.

neg:
Bata
Jamii ya mabata wazamaji ambao wantokea sehemu zote duniani ina spishi 16 ndani ya jenasi 3. "Marmaronetta" ilikuwa imeainishwa zamani miongoni mwa mabata wachovya lakini inaainishwa hapa sasa.
Jamii ya moa-nalo (jina kwa Kihawaii) ni ya pekee. Mabata hawa walitokea Hawaii lakini wamekwisha sasa. Walikuwa wakubwa sana na domo nene sana na walifanana na mabata bukini ambao hawakuweza kuruka angani. Walikuwa na mnasaba na jenasi "Anas".

neg:
Bamba la Pasifiki
Bamba la Pasifiki ni kati ya mabamba makubwa ya gandunia ya dunia yetu. Lipo chini ya bahari ya Pasifiki ikiwa ni bamba la gandunia kubwa kabisa. Maada yake ni miamba nzito ya gumawesi.

neg:
Boeing 747
Pia ndege hii inajulikana kwa jina la "Jumbo jet", Ndege hii ni moja ya ndege ambazo inajulikana sana Duniani na ndo ilikuwa ndege ya kwanza kutengenezwa ikiwa na umbile pana katika ndege zote zilizo tengenezwa na kampuni hii. Hii ni ndege yenye injini nne.

neg:
Lamborghini Gallardo
Ni mfano bora wa kuuza Lamborghini yenye idadi ya 14,022 kujengwa katika maisha yake yote.

neg:
Bamba la Australia
Bamba la Australia ni moja kati ya mabamba ya gandunia makubwa kwenye ganda la dunia. Wakati mwingine linahesabiwa pamoja na bamba la Uhindi kama "bamba la Australia-Uhindi".

neg:
Kasoko
Kuna aina mbalimbali za kasoko Kasoko kubwa zaidi duniani zilisababishwa na asteroidi zilizogonga Dunia yetu. Kasoko kubwa iliyojulikana hadi 2006 ilikuwa kasoko ya Vredefort nchini (Afrika Kusini) yenye umbo la yai ya urefu wa 320 km na upana wa 180 km.

neg:
Leonardo da Vinci
Leonardo aliweza kufanya vitu vya aina nyingi vya kijanja, lakini alikuwa maarufu sana kama mchoraji. Watu wengi hufikiria kwamba Leonardo alikuwa mmoja kati ya wachoraji bora wa historia yote. Amefanya michoro mingi sana. Miongoni mwa picha zake, mbili zilizo maarufu zaidi duniani ni "Mona Lisa" na "Karamu ya mwisho".

neg:
Albatrosi
Albatrosi (kutoka Kiing.: albatross) ni ndege wakubwa wa bahari katika familia Diomedeidae. Baina ya spishi hizi yuko ndege wenye mabawa marefu kabisa kuliko ndege wote duniani. Albatrosi Mlizi ana mabawa ambayo mawili pamoja yana urefu wa sm 310 kwa wastani na urefu mkubwa kabisa uliopimwa ulikuwa sm 370. Rangi zao zinatofautiana kutoka nyeupe na mabawa kijivu hafifu hadi mwili wote kijivucheusi. Wana domo kubwa sana lenye ncha kwa umbo la kulabu. Mirija miwili ya pua inapitia pande zote mbili za domo.

neg:
Lambo la Kidatu
Lambo la Kidatu ni lambo la TANESCO lililojengwa miaka ya 1970 kwenye mto Ruaha Mkuu katika mkoa wa Morogoro (Tanzania) ili maji yake yaweze kutumika kuzalisha umeme.

neg:
Walarasi
Walarasi (kutoka Kiing.: "walrus", pia huitwa nguva aktiki au sili-pembe; Kisayansi: "Odobenus rosmarus") ni mnyama mkubwa wa Bahari ya Aktiki anayefanana na nguva wa kawaida mwenye meno mawili marefu, yanayoitwa pembe pia, kama tembo.

neg:
Ganda la dunia
Dunia yetu hutazamiwa na sayansi kuwa na tabaka mbalimbali kama kitunguu. Tabaka ya nje ni imara yaitwa "ganda la nje la dunia".
Chini yake ni tabaka inayoitwa "koti ya dunia" iko chini ya ganda hili la juu. Tabaka hii -inayoitwa "tabakamwamba"- inakaa juu ya tabaka moto na laini ya ndani zaidi.

neg:
Hifadhi ya Taifa ya Tsavo Mashariki
Tambarare ya Yatta, mtiririko mrefu ulimwenguni wa lava, inapitia kando ya mpaka wa magharibi wa Mbuga juu ya Mto Athi. Urefu wake wa kilomita 290 uliundwa na lava kutoka Mlima wa Ol Doinyo Sabuk.

neg:
Lambo
Kuna pia malambo ya bahari ambayo yanajengwa kama hifadhi ya nyumba au mashamba dhidi ya maji ya bahari.

neg:
Lobamba
Lobamba inaona sherehe kubwa ya kitaifa kila mwaka ni ngoma ya Umhlanga au ngoma ya mafunjo ambako wasichana wanachukua mafunjo na kuzipeleka kwa ikulu ya ntombi (mama wa mfalme). Ni kawaida ya kwamba mfalme anaweza kumteua mke mpya kati ya wasichana hawa wakicheza.

neg:
Dubu Mkubwa (kundinyota)
Mataifa wanaotumia lugha za Kigermanik waliona hapa gari kubwa wakitazama nyota saba angavu zaidi; α, β, γ na δ kama matairi ya gari na ε, η na ζ kama mpini wa gari. Katika Uingereza na Marekani nyota hizi 7 zinajulikana kama "Big Dipper" ikitazamiwa kama upawa mkubwa wa kuchotea maji.
Ursa Major ilikuwa moja ya kundinyota 48 zilizoorodheshwa na Klaudio Ptolemaio. Hii ilithibitishwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia katika orodha ya kundinyota 88 za kisasa iliyotolewa mwaka 1930. Kifupi rasmi ni ‘Uma’

neg:
Bamba la Karibi
Bamba la Karibi ni bamba la gandunia lililopo chini ya Amerika ya Kati na Bahari ya Karibi. Limepakana na mabamba ya Amerika ya Kaskazini, Amerika ya Kusini na Nazi (Cocos Plate). Eneo lake ni takriban milioni 3.2 km².

neg:
Mbwigu
Mbwigu ni ndege wakubwa kiasi wa familia Laniidae. Wanatokea Afrika, Asia na Ulaya kwa muhimu, spishi mbili tu huzaa huko Amerika ya Kaskazini. Ndege hawa ni mweusi na mweupe kwa kawaida, mara nyingi wana rangi ya kijivu, kahawa na nyekundu pia. Wana domo nene lenye ncha kwa kulabu na spishi nyingi zina mkia mrefu. Hula wadudu na vertebrata wadogo (mijusi, panya, ndege n.k.) na huwa na tabia ya kuwafumia mwiba. Mwiba unafaa kama akiba na ili kushikilia windo wakati mbwigu akichana vipande. Hulijenga tago lao kwa vijiti na nyasi mtini au kichakani. Jike huyataga mayai 3-9.

neg:
Meli kubwa duniani
Meli kubwa duniani siku hizi ni meli za mizigo hasa zinazobeba mafuta ya petroli au kontena, lakini pia meli za abiria zinazobeba watalii kwa burudani. Kuna pia meli chache zenye kusudi maalumu kama MS Pioneering Spirit ambayo ni meli kubwa ya winchi kwa ujenzi baharini.

neg:
Lamu
Lamu lina umbo la kanda ndefu mwambaoni. Mji wa kale umegawiwa kwa mitaa arobaini lakini kuna hasa sehemu mbili ni Mkomani upande wa kaskazini penye nyumba kubwa ya mawe na Langoni upande wa kusini ambako wakazi wapya walijenga nyumba za udongo.

neg:
Ganda la dunia
Ganda la dunia si imara kabisa kama kama kipande kimoja lakini limevunika lina vipande mbalimbali. Vipande hiyi vyaitwa mabamba. Ganda ni jumla la mabamba yanayosukumwa na nguvu ya shindikizo kutoka kitovu cha dunia. Mabamba hugusana kila upande; mara yanasukumana mara bamba moja lasukumwa chini ya bamba lingine.

neg:
Lome
Lomé ni mji mkuu wa Togo katika Afrika ya Magharibi pia mji mkubwa wa nchi hii pamoja na kitovu chake cha kiutawala na kiuchumi ikiwa na wakazi wanaokadiriwa kuwa 796,000 (mwaka 2006). Iko mwambanoni wa Ghuba ya Guinea ya Atlantiki kwenye pwani fupi ya Togo yenye upana wa 52 km pekee. Mji uko karibu na mpaka wa Ghana.

neg:
Nyangumi
Spishi nyingi za nyangumi ni kubwa sana. Nyangumi buluu (Blue whale) anaweza kufikia uzito wa tani 200 na urefu wa mita 33. Nyangumi wadogo ni hasa familia ya pomboo ambao wale wadogo wanafikia urefu wa mita na nusu tu.

neg:
Meli kubwa duniani
Meli kubwa kabisa iliyojengwa hadi sasa ilikuwa Seawise Giant yenye tani GT 564,763 na urefu wa mita 458. Ilitengenezwa mwaka 1974-1979 nchini Japani kwa kampuni ya Kigiriki na kurefushwa baadaye hadi kufikia mita 458. Kutokana na ukubwa wake haukuweza kupita wala katika Mfereji wa Suez wala katika Mfereji wa Kiingereza. Miaka yake ya mwisho ilitumiwa kama tangi ya mafuta tu bila kusafiri tena. Mwaka 2009 ilivunjika.

neg:
Liemba (meli)
MV Liemba (MV kwa Kiing. "motor vessel") ni meli ya Kitanzania inayohudumia pwani za Ziwa Tanganyika. Ni chombo cha usafiri kwa maji chenye umri mkubwa kipo tangu mwaka 1914. Meli inasukumwa na injini ya diseli na urefu wake ni mita 67, upana mita 10 na ukubwa unatajwa ama kuwa tani 1500 au 1200. Ina nafasi ya kubeba abiria hadi 600 pamoja na mzigo tani 200 kati ya mabandari ya Ziwa Tanganyika upande wa Tanzania na mabandari ya Mpulungu (Zambia), Kalemie (J.K. Kongo) na Bujumbura (Burundi).

neg:
Mashimo ya Ajabu Duniani
Shimo hili linajulikana kama Great Blue hole. Shimo hili lipo chini ya maji kwenye Ufukwe wa Belize, lina upana wa futi 1000 na urefu wa futi 400. Shimo hili linatokana na Pango la barafu lililokuwepo sehemu hiyo.

neg:
Motokaa
Mengine ya kubeba abiria ni mabasi ambayo ni pia aina ya motokaa lakini mara nyingi hutajwa kama kundi la pekee, sawa na malori ambayo ni motokaa kubwa za kubeba mizigo. Kuna kila aina ya mchanganyiko kati ya aina hizi.
Motokaa huwa na injini (mota) inayosukuma magurudumu kupitia giaboksi. Injini pamoja na magurudumu na bodi hushikwa na fremu ya gari. Magari madogo ya kisasa huwa na bodi inayojibeba yenyewe bila fremu ya pekee. Motokaa nyingi huwa na magurudumu manne lakini magari mazito sana kama lori au basi mara nyingi huwa na magurudumu ya ziada.

neg:
Airbus
Tangu mwaka 2001 Airbus imekuwa kampuni inayotengeneza ndege za kusafirisha abiria nyingi duniani. Ni hasa aina mbalimbali kama vile Airbus A300, Airbus A310 au Airbus A320. Tangu mwaka 2007 Airbus A380 ni ndege kubwa kabisa ya kubeba abiria duniani.

neg:
Lambo la Magenge Matatu
Sehemu ya juu ya ukingo wa maji ya bwawa ina urefu wa mita 3,035, maji baada ya kulimbikizwa katika hali ya kawaida ni yanakuwa na kina cha mita 175. Bwawa la maji la mradi huo linaweza kulimbikiza jumla ya mita za ujazo bilioni 39.3. Bwawa huwa na urefu wa kilomita 600 hadi mji wa Chongqing.

neg:
Lambo la Magenge Matatu
Katika miaka ya 1980 mradi ulianzishwa upya na kukubaliwa mwaka 1992 kwa kura katika bunge la China. Waziri mkuu Li Peng alikuwa mtetezi mkuu wa mradi. Watu wengi walikuwa na wasiwasi na hii ilikuwa mara ya kwanza ya kwamba mpango wa serikali ya China ilikubaliwa na 2/3 za wabunge pekee (kura 1767 za ndiyo, 177 za hapana na 664 za upande wowote). Baadaye maoni ya upimzani yalipihwa marufuku na wapinzani kadhaa walifungwa gerezani.

neg:
Tarakilishikuu
Hadi mwezi Juni wa mwaka 2013, Tarakilishikuu iitwayo Tianhe-2 ya Uchina, ndiyo yenye kasi kubwa zaidi duniani kwa 33.86 petaFLOPS ("FLoating Point Operations Per Second").

neg:
Kifaru
Faru mweupe ndiyo mnyama mkubwa wa ardhini baada ya tembo. Anakaribiana kidogo na faru wa India na kiboko. Faru weupe wana mwili uliojaa, na kichwa kikubwa, shingo fupi na kifua kipana. Faru anaweza kuzidi uzito wa kilogramu 3,500 na urefu wa mita 3.5 – 4.6 kuanzia kichwani na mabega ya urefu wa sentimeta 180 – 200. Uzito wa faru mweupe uliovunja rekodi ni ule wa kilogramu 4,500.
Ana pembe mbili huku ile ya mbele ikiwa kubwa zaidi hata kufikia urefu wa sentimeta 90 – 150. Faru weupe pia wana nundu kubwa inayoshikilia vichwa vyao vizuri. Huwa na nywele kadhaa hasa kwenye masikio yao na mkiani, sehemu nyingine za mwili zikiwa zimesambaa kidogo tu.

neg:
Mbuni
Mbuni ni ndege wakubwa, huku asili yao ikiwa ni Afrika. Hawa ni ndege wasio na uwezo wa kuruka. Wanapatikana kwenye oda ya Struthioniformes, pamoja na ndugu aitwaye kiwi. Mbuni ni wa pekee sana sababu ya muonekane wake, wa shingo na miguu mirefu pamoja na uwezo wake mkubwa wa kukimbia, karibu ya maili 45 kwa saa. Huu ni mwendokasi mkubwa zaidi kwa ndege yeyote ardhini. Mbuni ndiyo ndege mkubwa kuliko wote wanaoishi duniani, wakiwa pia ndio watagaji wa mayai makubwa kuliko wote pia.

neg:
Ndovu
Tembo ndiyo mamalia wa nchi kavu wakubwa kuliko wote sasa. Tembo hubeba mimba kwa miezi 22, muda mrefu kuliko wanyama wote wa ardhini. Ndama wa tembo akizaliwa huwa na uzito wa kilogramu 120. Tembo huishi kwa miaka 50-70, lakini tembo aliyevunja rekodi aliishi miaka 82.

neg:
Lamu
Mifano bora ya usanifu wa Uswahilini inapatikana Lamu. Hivyo imepokelewa na UNESCO katika orodha la urithi wa dunia kwa sababu ni "mji wa Uswahilini uliohifadhiwa kushinda miji yote mingine".

neg:
Boga
Mboga huwa sehemu za uzazi, kike na kiume katika mmea mmoja. Ua la kike hutofautishwa kwa ovary ndogo chini ya petali maua haya yenye rangi ingawa hudumu kwa muda mfupi sana, kama siku moja hivi rangi ya maboga hutokana na pigmenti za rangi ya njano zilizonyingi sana kwenye mmea huo.virutubisho muhimu ni mteini na karotini ambayo ni muhimu kwa kutengeneza vitamin A ndani ya mwili.
Maboga hukua maeneo mbalimbali ya dunia kutokana na sababu za kilimo ( kama vile kulisha wanyama) mpaka sababu za kibiashara na mapambo katika mabara yote saba. Ni bara la atrantiki pekee ndio hushidwa kuzalisha maboga wazalishaji wakubwa wa maboga duniani ni marekani, meksiko, india na china.
Kilimo cha maboga marekani kama ilivyo zao maalumu huko marekani kilogrammu ilioni 680 za maboga huzalishwa kila mwaka, majimbo yanayoongoza kuzalisha maboga huko marekani ni pamoja na Illinois, inainna, ohio, califania, na Pennsylvania, kulingana na idara ya kilimo ya illlinors, 95% ya maboga yanayofanyiwa utayarishaji wa ndani hutokea Illonois.

neg:
Lamborghini Gallardo
Lamborghini Gallardo (/ ɡaɪjɑːrdoʊ /; Jina hilo lilitokana na uzao maarufu wa ng'ombe wa mapigano, kwa Kihispania: [ɡaʎaɾðo]) ni gari la michezo iliyojengwa na mtengenezaji wa Italia Lamborghini kutoka mwaka wa 2003 hadi 2013.

neg:
Ndovu
Tembo wa Asia duniani, pia hufahamika kama tembo wa India, hukaribia 60,000 walau mara moja ya kumi ya tembo wa Afrika. Kwa ukaribu zaidi inakadiriwa kuwa tembo 38,000 mpaka 53,000 wapo misituni na 14,500-15,300 wanafungwa kwenye makazi ya watu nap engine 1000 hivi wametawanyika kwenye sehemu za kuonyeshea wanyama. Kupungua kwa tembo wa Asia, pengine ni kwa hali ya juu zaidi kuliko kwa tembo wa Afrika kutokana na ujangili na uvamizi wa makazi ya tembo unaofanywa na binadamu.

neg:
Ndovu
Tembo ni mamalia wakubwa wa jenasi Elephas na ‘Loxodonta’ za familia ya ‘Elephantidae’. Kuna spishi tatu tu za tembo zinazoishi mapaka leo: Ndovu-nyika au tembo wa vichakani wa Afrika (African Bush Elephant), ambao ni mkubwa kuliko wengine; tembo wa misituni wa Afrika (African Forest Elephant) na tembo wa Asia (Asian Elephant). Wanafanana lakini hawazaliani. Ndovu-misitu alitazamwa muda mrefu kama nususpishi ya Ndovu wa Afrika lakini wataalamu wamethibitisha ni spishi tofauti. Hufikia kimo cha mita 2 tu; anaishi hasa katika misitu ya Kongo. Spishi nyingine zote za tembo zimekoma.

neg:
Liemba (meli)
Liemba ilijengwa Ujerumani mwaka 1913 kwa jina la "Graf von Goetzen" kwenye kiwanda cha meli cha Meyer huko Papenburg ikikusudiwa kwa huduma ya mizigo na abiria kwenye Ziwa Tanganyika. Baada ya kukamilika meli iliondolewa tena na vipande vyote hadi ribiti zake 160,000 vilifungwa katika masanduku 5,000 na kubebwa kwa meli kubwa hadi Daressalaam. Ilifika mwaka 1914 muda kidogo kabla ya mwanzo wa vita kuu ya kwanza ya dunia. Mafundi 3 kutoka Papenburg waliongozana na masanduku ya meli kwa njia ya reli hadi Kigoma. Hapa sehemu zote za meli ziliunganishwa tena kwa msaada wa wafanyakazi Waafrika 250 na Wahindi 20. Tar. 5 Februari 1915 "Graf von Goetzen" iliingizwa katika maji ya Ziwa Tanganyika.

neg:
Lambo
Lambo ni ukuta uliojengwa kwa kusudi la kuzuia mwendo wa maji au kubana maji katika eneo fulani. Mara nyingi malambo hujengwa kufunga njia ya maji ya mto. Lambo laweza pia kukusanya maji ya mvua kwenye njia ya mtelemko wake.

neg:
Bab el Mandeb
Mlango wa bahari una upana wa 27 km ukiunganisha Bahari ya Shamu na Bahari Arabu kupitia Ghuba ya Aden. Bab el Mandeb iko kati ya njia za bahari duniani zinazotumiwa sana na meli kwa sababu usafiri wote kati ya Ulaya na Asia kwa njia ya Mfereji wa Suez hupita humo.

neg:
Daraja
Daraja refu zaidi duniani ni Bang Na Expressway mjini Bangkok (Uthai) lenye urefu wa kilomita 54. Linapitisha barabara kuu ya mpito juu ya eneo la jiji.

neg:
Lambda
Lambda ni herufi ya kumi na moja katika Alfabeti ya Kigiriki. Lambda kubwa Λ ina umbo la pembe yenye ncha juu, ni tofauti na lambda ndogo λ.

neg:
Mto Lomelo
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Lego
Lego ni jina la kampuni nchini Denmark inayotengeneza vichezeo mashuhuri ya "Lego". Kampuni ni mtengezaji mkubwa wa vichezeo duniani.

neg:
Lamu
Mji upo upande wa kaskazini-mashariki wa kisiwa kando la kanali inayotenganisha visiwa vya Lamu na Manda. Kanali hii ni bandari asilia inayohifadhiwa na dhoruba na mawimbi makali ya bahari.

neg:
Ndovu
Tembo wakubwa hawana wanyama wanaowawinda ingawa samba huweza kuwashambulia ndama wa tembo na tembo wadhaifu. Japokuwa hutuishiwa sana na kuwa hatarini kutokana na mwingiliano na binadamu na ujangili. Kadiri ya sensa ya mwaka 2007, tembo wa Afrika walikuwa kati ya 470,000 au 690,000. Tembo hulindwa duniani kote. Hii ni sambamba na maeneo maalumu ya kuwakamata, matumizi ya nyumbani na biashara kwenye mazao yake kama viel vipusa. Mataifa kadhaa yameripoti kupungua kwa tembo wao mpaka kufikia theluthi mbili, na hata wale walio kwenye maeneo tegefu nao wako hatarini kutoweka kutokana na kuongezeka kwa ujangili kwa zaidi ya asilimia 45% kupelekea hata takwimu za sasa kutokuwepo.
Tembo wa jenasi ya ‘Loxodonta’, kwa ujumla hujulikana kama tembo wa Afrika. Kwa sasa wanapatikana katika nchi 37. Tembo wa Afrika hutofautishwa na tembo wa Asia kwa namna mbali mbali. Kwanza masikio yao ni makubwa sana na mwili wao ni mkubwa wenye mgongo uliopinda. Wote, dume na jike wa tembo wa Afrika huwa na pembe za ndovu/vipusa kwa nje na miili yao huwa na nywele kidogo kuliko tembo wa Asia.

neg:
Bocho
Kama wengi wa samaki-chambo wengine wana kichwa kipana sana na kinywa kikubwa kinachobeba meno marefu na makali yaliyopindika nyuma. Pia kama vile samaki-chambo wengine mwiba wa kwanza wa pezimgongo umebadilishwa katika kifaa cha uvuvi kwa mshipi (illicium) kinachobeba chambo cha umbo wa kibonge chenye nyama (esca). Kifaa cha uvuvi kiko kwenye ncha ya pua juu ya kinywa na hutumika ili kuvutia mawindo. Mabocho pia wana miiba miwili au mitatu ya pezimgongo iliyopo nyuma zaidi kichwani na pezimgongo tofauti lenye miiba mmoja hadi mitatu lililopo nyuma zaidi kwenye mwili mbele ya pezi-shahabu. Katika jenasi za asili za mabocho ("Sladenia" na "Lophiodes"), miingilio ya matamvua huendelea hadi mbele ya misingi iliyorefuka ya mapeziubavu. Katika jenasi zilizogeuka ("Lophiomus" na "Lophius"), na katika samaki-chambo wengine wote, miingilio ya matamvua haiendelei hadi mbele ya misingi ya mapeziubavu. Mabocho wakubwa kabisa huweza kuzidi urefu wa m 1.5.

neg:
Longitudo
Longitudo "(kilatini: longitudo)" katika ramani au mchoro wa dunia ,ni njia ya kuonyesha mahali duniani kwa kutaja umbali wake kutoka mstari wa meridiani ya sifuri kwa kipimo cha digrii (°). Kwenye msingi wa digrii 360 za duara digrii hizi za latitudo huehesabiwa hadi +180° (kwenda mashariki) au hadi -180° (kwenda magharibi). Ni kawaida vilevile kutaja tofauti kati ya longitudo za mashariki au magharibi kwa kuongeza herufi za "E" (east) na "W" (west) badala ya +/-. Pamoja na kipimo cha latitudo inataja kamili kila mahali duniani.

neg:
Furukombe
Furukombe, fukombe, kwazi, yowe au tai mlasamaki ni ndege mbua wa nusufamilia Haliaeetinae katika familia Accipitridae. Ndege hawa ni baina ya tai wakubwa kabisa. Uzito wao unatofautiana kutoka kg 2 (furukombe wa Sanford) mpaka 9 (furukombe wa Steller). Manyoya yao yana rangi ya kahawa mpaka nyeusi lakini kichwa, mkia, kidari na tumbo ni nyeupe kufuatana na spishi. Furukombe wa Madagaska, wa Sanford na wa Ulaya wana kichwa hudhurungi. Spishi zote zinatokea karibu na maji ama baridi au ya bahari. Hula samaki hasa lakini ndege wengine, mizoga na mara kwa mara wanyama wadogo pia. Hujenga tago lao kwa vijiti juu ya mti au mwamba. Jike hutaga mayai 1-3.

neg:
Ngamia
Ngamia ni wanyama wakubwa wa jenasi "Camelus" katika familia Camelidae inayowajumlisha pamoja na lama na vikunya wa Amerika Kusini. Spishi zote mbili wamezoea kuishi katika mazingira yabisi kama jangwa au nusu jangwa.

neg:
Mdalasini
Midalasini ni miti mikubwa kiasi ya jenasi "Cinnamomum" katika familia Lauraceae ambayo gome lao hutumika kama kiungo kinachoitwa dalasini. Jenasi "Cinnamomum" ina spishi zaidi ya 300 lakini gome la spishi 6 tu huuzwa kama dalasini.

neg:
Lamu
Mwisho wa karne ya 18 Lamu ikajikuta katika mashindano makali na Pate. Sultani Fumo Madi ibn Abi Bakrwa Pate alifaulu kuteka Lamu akaanza kujenga boma kubwa lililopo hadi leo. Mwanzo wa karne ya 19 Lamu iliweza kujiondoa katika utawala wa majirani kwa ushindi wake juu ya jeshi la Pate katika mapigano ya Shela mwaka 1813. Hadi mwisho wa karne Lamu ilikuwa mji wa kwanza katika funguvisiwa. Umuhimu wa biashara ya watumwa waliouzwa Zanzibar na Arabuni ikaongezeka na kazi ya watumwa iliwezesha mabwana kulima mashamba makubwa wakiuza mazao nje.

neg:
Lambo
Malambo hujengwa mara nyingi katika mabonde ambako milima ya pande zote mbili iko karibu na kupunguza mahitaji ya kujenga ukuta mkubwa mno.

neg:
Bombomu
Bombomu kubwa zaidi hubebwa tena wa watu, hufungwa juu ya gari au magurudumu huitwa mzinga wa bombomu. Hutumiwa pia kwenye manowari na boti za kijeshi, halafu kwenye ndege za kijeshi.

neg:
Tako la bara
Tako la bara (ing. "") ni sehemu ya bara iliyoko chini ya maji ya bahari. Sehemu ya bahari hadi ya kina cha maji cha mita 200 huitwa "bahari ya takoni". Kwa wastani lina upana wa 70 – 80 km. Lakini kuna matako yenye upana wa kilomita zaidi ya 1,000 kama huko Siberia au nyembamba sana kama huko Kenya.

neg:
Ng'ombe
Ng'ombe (zamani pia bakari) ni wanyama wakubwa wanaokula nyasi. Ni wanyama wanaofugwa kwa wingi sana kwa ajili ya nyama, maziwa, ngozi au pia kwa kuvuta plau au gari la kukokotwa.

neg:
Kiphowa cha Labo
Kiphowa ya Labo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphowa ya Labo imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphowa ya Labo iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Lambo la Kidatu
Ndilo lambo ambalo ni asili ya sehemu kubwa ya umeme wa taifa.

neg:
Tembo-bahari
Tembo-bahari (kwa Kijerumani: ; jina la kisayansi: "Mirounga") ni jenasi ya wanyama wakubwa wa Bahari ya Pasifiki na Bahari ya Kusini wenye mkonga mfupi kama tembo.

neg:
Bamba la Amerika ya Kusini
Bamba la Amerika ya Kusini ni moja ya mabamba ya gandunia ya dunia yetu. Lipo chini ya bara la Amerika ya Kusini na chini ya sehemu kubwa za bahari Atlantiki zinazopakana nalo yaani tako la bara. Ni kati ya mabamba makubwa zaidi duniani.
Bamba hili limepakana na bamba la Karibi, bamba la Amerika ya Kaskazini, bamba la Afrika, bamba la Antaktika, bamba la Scotia na bamba la Nasca. Inawezekana ya kwamba limepakana na mabamba madogo mengine yasiyoeleweka bado.

neg:
Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO)
Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (kwa Kiingereza: "Food and Agriculture Organzation of the United Nations"; kifupi: FAO) ni kitengo cha Umoja wa Mataifa kinachopambana na tatizo la njaa duniani.

neg:
Lama (mnyama)
Inaonekana kwamba lama wamekuja kwa asili kutoka nyanda za Amerika Kaskazini takribani miaka milioni 40 iliyopita. Walihamia Amerika Kusini takribani miaka milioni tatu iliyopita. Mwishoni mwa zama ya barafu ya mwisho (miaka 10,000–12,000 iliyopita), wanyama wa familia Camelidae walikuwa wametoweka Amerika Kaskazini. Mnamo 2007, idadi ya lama na alpaka pamoja ilikuwa zaidi ya milioni saba Amerika Kusini, na kutokana na uingizaji kutoka Amerika Kusini mwishoni mwa karne ya 20, sasa kuna zaidi ya lama 158,000 na alpaka 100,000 wanaoishi Marekani na Kanada.

neg:
Mumbi
Mumbi, hondo-ardhi au mbizi wa nyika ni ndege wa jenasi "Bucorvus", jenasi pekee ya familia Bucorvidae. Wana mnasaba na hondohondo na hadi juzi waliainishwa katika familia Bucerotidae, lakini ndege hawa ni wakubwa sana na hukaa ardhini takriban saa zote. Urefu wao unaweza kufika mita moja na upana wa mabawa mita mbili. Mumbi ni weusi isipokuwa manyoya makuu meupe ya mabawa. Wana ngozi tupu pande zote za macho na koo yao yenye rangi nyekundu na/au buluu.

neg:
Walarasi
Vifuko vya hewa chini ya koo shingoni mwa walarasi, shingo lililo fupi na nene, vifuko hivyo vina uwezo wa kuvimba na hewa ili kumpa uwezo wa kuelea wima na kichwa chake juu ya maji. Pia vinatumiwa kama vyumba vya mvumo vinavyotoa sauti kama kengele chini ya maji. Kinyume ya vikono vya nyuma, haya ni marefu kama yaliyo mapana, lakini yana unene na gegedu na vidole vitano kama vikono vya nyuma. Wanapoogelea, yanatumiwa mara kwa mara kupiga kasia katika mwendo ulio chini lakini mara nyingine hutumiwa kuelekeza. Masikio yao madogo yana kunyanzi ya ngozi nje yao ili kufanya vichwa vyao vinyooke ili waogelee vyema zaidi majini. Walarasi ni mdogo kuliko tembo-bahari aliye mkubwa kabisa kati ya Pinnipedia (wanyama wenye miguu-mapezi).

neg:
Abu Dhabi
Abu Dhabi (kwa Kiarabu: أبو ظبي "ʼAbū Ẓaby") ndio ufalme mkubwa zaidi katika Shirikisho la Falme za Kiarabu kwenye rasi ya Uarabuni; pia ni jina la mji mkuu wa ufalme huu na wa shirikisho lote.

neg:
Mota Lava
Mota Lava ni kisiwa cha Vanuatu, kimojawapo cha Visiwa vya Banks. Kiko upande wa kaskazini-mashariki wa kisiwa cha Vanua Lava. Eneo la kisiwa ni 24 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Lahlap. Mwaka wa 2009 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 1640. Watu wakaao kisiwani kwa Mota Lava huongea hasa Kimwotlap.

neg:
Daraja
Ugumu wa kujenga daraja ni kuwa zaidi kama nafasi ya kuvukia ni mkono wa bahari na maji yana kina kikubwa. Hapo haiwezekani kuwa na nguzo nyingi na hapa aina ya daraja linaloning'inia inatumiwa. Daraja kubwa linaloning'ania duniani ni daraja la Akashi-Kaikyo (Japani) lenye upana wa kilomita 2 kati ya nguzo za katikati.

neg:
Uwanja wa ndege
Nyanja za ndege nyingi ni ndogo zikiwa na barabara ya kutua na kuruka 1 pekee yenye urefu hadi 1 km. Kama zinahudumiwa na ndege ndogo pekee mara nyingi huwa na barabara ya nyasi tu.
Nyanja kubwa zinazohudumiwa na makampuni mbalimbali ya ndege huwa na barabara za lami au saruji zaidi ya moja zenye urefu wa 2 – 4 km. Kadri eropleni ni kubwa na nzito inahitaji barabara ndefu zaidi. Barabara ya ndege ndefu duniani iko China yenye kilomita 5.5. Kwenye nyanja za wastani barabara ileile hutumiwa kwa kutua na kuruka lakini kwenye nyanja zenye ndege nyingi sana barabara hizi zimetengwa.

neg:
Kaldera
Kaldera mkubwa kabisa duniani yenye ukingo usiovunjika au kukatika ni Ngorongoro (Tanzania) yenye kipenyo wa 27 km.

neg:
Aswan
Tangu kutengenezwa kwa lambo hilo, Aswan imekuwa mji wa viwanda kwa sababu umeme unapatikana kwa wingi tangu 1960.

neg:
Lamu
Mwambao wa leo imepatikana tu tangu karne ya 19. Mwambao wa kale unaonekana kwa barabara ya Harambee (au: Usita wa Mui). Wakati wa kujenga Boma ufuko wa kale ulikuwa na maji yenye kina kidogo hivyo ikaamuliwa kujaza sehemu hizi na kupanusha eneo la mji kuingia ufukoni. Watu wenye uwezo walijenga nyumba zao kubwa na mstari wa ufuko ukaimarihswa kwa ukuta.

neg:
Ndovu
Ndovu au tembo ni aina za wanyama wenye umbo kubwa kupita wanyamapori wote. Watoto wake wakizaliwa hufikia kg 100 na ndovu mzima huwa na uzito wa tani 2 hadi 5; kimo ni hadi m 4.

neg:
Simba
Uzito wa simba wakubwa ni kati ya kg 150 – 250 kwa dume na kg 120 – 182 kwa jike. Simba huwa na ukubwa tofauti kulingana na mazingira na eneo, kusababisha tofauti mbalimbali za rekodi za uzito. Kwa mfano, simba wa kusini mwa Afrika wameonekana kuwa wazito mara tano zaidi ya wale wa Afrika Mashariki, kwa ujumla.
Urefu wa kichwa na mwili ni sm 170 – 250 kwa dume na sm 140 – 175 kwa jike; urefu wa bega ni sm 123 kwa dume na sm 107 kwa jike. Urefu wa mkia ni sm 90 – 105 kwa dume na 70 – 100 kwa jike. Nywele ndefu zaidi za simba zilirekodiwa huko Mucsso, kusini mwa Angola, Oktoba 1973; na simba mzito kuliko wote alikuwa ni yule mla watu aliyepigwa risasi huko Transvaal, Afrika Kusini: alikuwa na uzito wa kg 313. Simba wanaohifadhiwa huwa wakubwa zaidi na pengine wazito zaidi kuliko wale wa mwituni.