query: Je,Sofia ni mji mkuu wa nchi gani?

pos:
Sofia
Sofia (Kibulgaria: София) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Bulgaria mwenye wakazi 1,246,791.

neg:
Sonora (jimbo)
Sonora ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa kaskazini-magharibi ya nchi. Iko pwani la Ghuba ya California (au Bahari ya Cortez). Mji mkuu na mji mkubwa ni Hermosillo.

neg:
Sofia
Sofia ni mji wa kale mianzo yake ni katika karne ya 7 KK. Wakati wa Dola la Roma ilijulikana kwa jina "Serdica" au "Sardica".

neg:
Sevilla
Sevilla ni mji mkubwa kando la mto Guadalquivir katika kusini ya Hispania na mji mkuu wa jimbo la kujitawala la Andalusia mwenye wakazi 700,000.

neg:
Nikosia
Mji umegawiwa tangu vita ya 1974 kuna sehemu ya kigiriki upande wa kusini yenye wakazi 270,000 na sehemu ya kituruki upande wa kaskazini yenye wakazi 80,000. Mpaka hulindwa na wanajeshi wa UM. Kusini ni mji mkuu wa Jamhuri ya Kupro inayotawaliwa na Wakupro Wagiriki na kutambuliwa kimataifa; upande wa kaskazini ni mji mkuu wa Jamhuri ya Kituruki ya Kupro ya Kaskazini nchi isiyotambuliwa kimataifa.

neg:
Warshawa
"Warshawa"' (Kipoland: "Warszawa", ing. "Warsaw") ni mji mkuu wa Poland pia mji mkubwa mwenye wakazi milioni mbili (1,7 mln - 2014).
Warshawa iko katikati ya nchi kando la mto Vistula (Kipoland:(polnisch Wisła) takriban 350 km kutoka Bahari Baltiki.

neg:
Roma
Kuanzia karne ya 7 BK ukawa mji mkuu wa Dola la Papa, halafu wa Ufalme wa Italia na sasa wa Jamhuri ya Italia. Huitwa mara nyingi "Mji wa Milele".

neg:
Bosnia na Herzegovina
Mji mkuu ni Sarayevo.

neg:
Seoul
Jiji ni kitovu cha siasa, uchumi, utamaduni na elimu ya Korea Kusini.

neg:
Krakov
Krakov (kwa lugha ya Kipolandi: "Kraków", Kiingereza: "Cracow", Kilatini: "Cracovia") ni mji wa Poland. Mji huo ulikuwa na watu 759,144 mwaka wa 2014.
Krakov ilikuwa mji mkuu wa Poland kuanzia mwaka wa 1038 hadi 1596.

neg:
Şanlıurfa
Şanlıurfa (mara nyingi hujulikana kwa jina lake la kifupi kama Urfa katika lugha za kila siku), zamani ulikuwa ukitajwa kama Edessa au kwa Kiaramaiki]]; Riha au Urhāy, au kwa Kiarmenia Urhai, Kiarabu الرها al-Raha) ni mji wenye wakazi takriban 462,923 (makadirio ya mwaka wa 2006) wa mjini kusini-mashariki mwa nchi ya Uturuki, na ndiyo mji mkuu wa Mkoa wa Şanlıurfa. Mji upo kilomita themanini kutoka upande wa mashariki mwa Mto Euphrates. Hali ya hewa ya mjini hapa ni ya joto mno, kiangazi kikavu na baridi kiasi. Idadi kubwa ya wakazi wa mjini hapa ni wa Wakurdi wakati maeneo mengine ya kanda kuna mchanganyiko wa Waarabu na Waturuki na idadi ndogo kabisa ya Wazaza, Yezid, Warmenia na Wayahudi.

neg:
Awasa
Awasa (pia "Awassa" au "Hawassa", Kige'ez አዋሳ) ni mji mkuu wa Jimbo la Mataifa ya Kusini katika kusini ya Ethiopia. Iko kando la Ziwa Awasa katika Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki takriban kilomita 280 kusini ya Addis Abeba.

neg:
Soera
Soera ni jina la kata ya Wilaya ya Kondoa katika Mkoa wa Dodoma , Tanzania yenye postikodi namba 41708
. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7616 waishio humo.

neg:
Mogadishu
Mogadishu (maandishi wa Kisomali Muqdisho, wa Kiitalia Mogadiscio) ni mji mkuu wa Somalia. Iko ufukoni wa Bahari Hindi ikiwa na wakazi kati ya milioni 1.5 na 3. Idadi kamili haijulikani kutokana na hali ya vita ya wenyewe kwa wenyewe ya miaka iliyopita.

neg:
Somalia
Mji mkuu na mji mkubwa zaidi ni Mogadishu (wakazi 2,120,000).

neg:
Stockholm
Stockholm ilikuwa mji mkubwa lakini si bado mji mkuu kwa sababu wafalme hawakukaa mahali pa kudumu. Gustav Vasa alianzisha makazi ya wafalme mjini.

neg:
Prishtina
Priština ni mji mkuu wa Kosovo ambayo kwa wenyeji wengi na kwa nchi mbalimbali kwa sasa ni jamhuri huru.

neg:
Serbia
Mji mkuu ni Belgrad, wenye watu milioni 1,2.

neg:
Syria
Baada ya ushindi wa Muawiyya mwaka 661 juu ya Hussain ibn Ali alichukua cheo cha khalifa akikaa Dameski. Hivyo mji ukawa mji mkuu wa milki ya Wamuawiya iliyotawala kutoka Hispania hadi milango ya China.
Khalifa wa mwisho wa Wamuawiya Marwan II alihamisha makao yake kwenda Haran katika Mesopotamia ya kaskazini. Marwan alishindwa baadaye na Abu al-`Abbās `Abdu'llāh as-Saffāh aliyeanzisha utawala wa makhalifa Waabbasi na kupeleka mji mkuu Baghdad.

neg:
Kisiwa cha Mafia
Mafia ni funguvisiwa la Tanzania pamoja na jina la kisiwa kikubwa ndani yake inayotazama mwambao wa Afrika ya Mashariki km 130 kusini kwa Dar es Salaam karibu na mdomo wa Mto Rufiji.

neg:
Bogota
Bogota au kwa jina kamili Santa Fe de Bogotá ni mji mkuu wa Kolombia pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi milioni saba takriban.

neg:
Somalia ya Kiitalia
1892 Usultani wa Zanzibar alikodi mabandari ya Banadir kati ya Mogadishu hadi Brava kwa Italia. 1905 Italia ilinunua eneo hili kutoka Zanzibar na kulitangaza kuwa koloni na Mogadishu kuwa mji mkuu.

neg:
Saksonia
Mtemi Friedrich August I wa Saksonia ((1670 - 1733) alichaguliwa kuwa pia mfalme wa Poland kwa jina la August II. Alipamba mji mkuu wa Dresden kwa majengo mazuri yaliyounda sifa ya mji kuwa "Firenze kwenye mto Elbe" (Kijerumani: Elbflorenz). Hata mwana wake aliweza kutawala kama mtemi wa Saksonia na mfalme wa Poland lakini baadaye dola likashuka tena cheo kuwa moja ya madola ya Kijerumani ya wastani yaliyojaribu kuhifadhi uhuru wao kati ya madola makubwa Austria na Prussia.

neg:
Monrovia
Monrovia ni mji mkuu wa Liberia. Eneo uliko mji huu mwanzoni liliitwa Cape Mesurado na Wareno katika miaka ya 1560. Eneo hili lilianzwa kujenga mji mwaka 1822 na chama cha
American Colonization Society ikiwa ni makazi ya watu waliokombolewa toka utumwani nchini Marekani. Jina Monrovia lilitokana na jina la Rais wa Marekani James Monroe. Kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2003, Mji huu una wakazi wapatao 572,000.

neg:
Roma
Katika karne za KK ulikuwa mji mkuu wa ufalme wa Roma, halafu wa Jamhuri ya Roma, hatimaye wa Dola la Roma.

neg:
Alofi
Alofi ni mji mkuu wa nchi ya kisiwani cha Niue katika Pasifiki. Alofi ina wakazi 614 Einwohner (2001). Kuna vijiji viwili vya Alofi North (wakazi 256) na Alofi South penye majengo ya serikali (wakazi 358).

neg:
Abuja
Abuja ni mji mkuu wa Nigeria. Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa watu 178,462 . Mwaka wa 1976, serikali ya Nigeria iliamua kuanzisha mji mkuu mpya badala ya Lagos. Wakachagua katikati ya nchi, na mipango ya ujenzi ikaundwa chini ya makampuni matatu ya Marekani: PRC Corporation; Wallace, McHarg, Roberts na Todd; na Archisystems. Mipango hiyo ikabadilishwa baadaye na Kenzo Tange, msanifu majengo maarufu wa Japani. Abuja ikatangazwa rasmi kuwa mji mkuu wa Nigeria tarehe 12 Desemba 1991. Iko mahali pa 9, 10, Kaskazini na 7, 10, Mashariki.

neg:
Prishtina
Serbia na nchi nyingine kadhaa zinaouona mji huo kuwa makao makuu ya jimbo la kujitegemea la Kosovo ndani ya Serbia.

neg:
Miji bora
Ni mji mkuu wa Uswisi; umeshika nafasi ya 8. Ni mji ambao una benki ambazo mataifa mengi duniani yamehifadhi fedha zao na ni makao makuu ya pili ya UN ambayo inahusika na machapisho mbalimbali.

neg:
Dodoma (mji)
Ilitangazwa kuwa mji mkuu wa Tanzania mwaka 1973, lakini mnamo tarehe 26 Aprili 2018 katika maadhimisho ya miaka 54 ya muungano wa Tanganyika na Zanzibar, rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wa awamu ya tano John Magufuli aliupandisha hadhi na kutangaza rasmi kuwa Dodoma ni Jiji. Serikali ya awamu ya tano ilihamia rasmi jijini Dodoma mwaka 2016.

neg:
Kinshasa
Iko kusini mwa mto Kongo, kando ya Brazzaville, mji mkuu wa Jamhuri ya Kongo. Hapa ndipo mahali pekee duniani ambapo miji mikuu imelainika kando ya mto, ikitazamana.

neg:
Sarayevo
Sarayevo (Kikroatia: Sarajevo; kikirili: Сарајево; Kituruki: Saraybosna) ni mji mkuu wa Bosnia na Herzegovina . Mwaka 2003 ilikuwa na wakazi lakhi tatu.

neg:
Fortaleza
Fortaleza ni jina la mji mkuu wa jimbo la Ceará katika Brazil. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao milioni 3.4 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 21 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mji mkuu
Urusi ilihamisha mji mkuu mara mbili. Mwaka 1712 Tsar (mfalme) mrusi Peter aliamua kujenga mji mpya katika pembe la magharibi kabisa ya nchi akahamisha mji mkuu kutoka Moscow kwenda St. Peterburg mpya. Tsar Peter aliona nchi yake ilikuwa imebaki nyuma akitaja kuleta maendeleo kwa kuiga mfano wa Ulaya ya Kati na ya Magharibi. Mji mpya ya St. Peterburg ilipangwa kuwa "dirisha la Urusi la kutazama magharibi".

neg:
FIFA
Kisheria ni shirika binafsi lililoandikishwa huko Uswisi. Makao makuu yapo Zurich. Rais Joseph Blatter ameongoza kwa muda wa miaka 18 kabla ya kumuachia Gianni Infantino, raia wa Uswisi. Fatma Samba Diouf Samoura wa Senegal ndiye Katibu Mkuu wake.

neg:
Sofala
Wareno walitwaa Sofala na mwaka 1505 walijenga boma muhimu kama kituo cha kijeshi alipokaa gavana wa kwanza wa Wareno katika Msumbiji. Bandari yake iliweza kutunza jahazi 100. Tangu kuhamishwa kwa makao makuu kwende Msumbiji kisiwani umuhimu wa mji ulipungua na baada ya kuundwa kwa Beira mwaka 1871 ulipotea kabisa.

neg:
Celio
Celio ni kilima maarufu katikati ya Roma, mji mkuu wa Italia.

neg:
Siracusa
Sirakusa (kwa Kiitalia: Siracusa, kwa Kiingereza:Syracuse) ni mji wa Italia uliopo kwenye pwani ya mashariki ya kisiwa cha Sisilia. Kwa karne nyingi tangu zamani za Ugiriki wa Kale Sirakusa ilikuwa mji mkuu wa Sisilia ikahesabiwa pia kati ya miji muhimu na yenye enzi ya dunia.

neg:
Kisiwa cha Mafia
Wakazi walio wengi ni wavuvi wanaolima pia mashamba madogo. Bidhaa za sokoni ni pamoja na nazi, chokaa na samaki. Kuna utalii inayosifiwa sana lakini idadi ya wageni ni kidogo. Hasa Waitalia wamependa kutembelea Mafia kwa sababu ya jina la kisiwa. Mafia imemaanisha shirika la jinai la kuhofiwa lenye historia ndefu katika Italia ya kusini hadi siku ya leo.

neg:
Sofala
Sofala (leo hii: Nova Sofala) ni bandari na mji mdogo katika Msumbiji karibu na mji mkubwa wa Beira. Uko kando la mdomo wa mto Sofala unapoishia katika Bahari Hindi.

neg:
Ismaïlia
Ismaïlia () ni mji mkuu wa nchi ya Misri. Una idadi ya watu wapatao 750,000 hii ikijumuisha na maeneo ya jirani. Ipo katika upande wa kiasi cha nusu ukitoka katika bandari ya Said au Port Said kwa upande wa kaskazini na Suez Kwa upande wa Kusini. Mrefeji huu hupanuka unapofikia katika sehemu ya Timsah moja kati ya maziwa yaliyoungana na mfareji wa Suez. Ziwa hili liligunduliwa mwaka 1863 wakati wa ujengwaji wa mfereji wa Suez na Ismail the Magnificent, na pia jina la mtu huyu ndilo jina na eneo mfereji huu ulipo. Makao makuu ya Mamalaka ya mreji wa Suez yapo katika mwisho mwa ziwa Timsah, bado mji huu una majengo kadhaa ya zamani tangu enzi za Waingereza na Wafaransa kuwa na mahitaji katika mfeji huo. Bado baadhi ya majengo ya wakoloni yanaendelea kutumika na wafanyakazi wa mfereji huo hadi sasa.

neg:
Siasa ya Cote d'Ivoire
Mji mkuu rasmi tangu 1983 ni Yamoussoukro; hata hivyo, Abidjan unabaki kuwa kitovu cha utawala. Nchi nyingi huweka balozi zao mjini Abidjan, ijapokuwa baadhi yao (ikiwa ni pamoja na Uingereza) wamefunga harakati zao kwa sababu ya fujo zinaoendelea na ushambuliaji dhidi ya Wazungu. Wakazi wanaendelea kupata shida kwa kufuatia vita ya wenyewe kwa wenyewe inayoendelea.

neg:
UEFA
UEFA inawakilisha mashirikisho ya soka ya mataifa ya Uropa, inaendesha mashindano ya mataifa na ya vilabu barani Uropa, na inadhibiti pesa za tuzo, kanuni na haki za vyombo vya habari katika mashindano hayo. Mashirikisho kadhaa ya kitaifa ambayo kijiografia yako barani Asia au mara nyingi katika Asia huwa katika UEFA na wala sio katika Shirikisho la Soka la Asia (AFC). Mataifa haya ni Armenia, Georgia, Kazakhstan, Uturuki, Israeli, Kupro, Urusi na Azerbaijan (Israeli na AFC Kazakstan ni wanachama wa zamani wa AFC). Cyprus ilichagua kuorodheshwa kama taifa la soka ya Uropa - ilikuwa na chaguo la Ulaya, Asia au Afrika.

neg:
Hargeisa
Hargeisa (Kisomalia: Hargeysa, Kiarabu: هرجيسا) ni mji mkuu wa Somaliland iliyojitenga na Somalia mwaka 1991. Iliwahi kuwa mji mkuu wa Somalia ya Kiingereza kuanzia 1941 hadi 1960. Kati ya 1960 hadi 1991 ilikuwa mji mkubwa wa pili wa Somalia.

neg:
Milima ya Lebanoni ndogo
Kati ya safu hizo mbili liko bonde la Beka'a. Upande mwingine iko Dameski, mji mkuu wa Syria.

neg:
Sofia
Mji uko upande wa magharibi wa Bulgaria kando la mto Iskar mbele ya milima ya Vitosha inayofikia kimo cha mita 2286 .
Ni kitovu cha kisiasa, kiuchumi na kiutamaduni wa nchi.

neg:
Dameski
Dameski ("pia: Damasko, Damaskus, Damascus; kutoka " Kiarabu: دمشق ""dimashk"") ni mji mkuu wa Syria, pia ni mji mkubwa wa nchi hiyo wenye wakazi milioni 2, wanaofikia 5 pamoja na miji jirani.

neg:
Nikosia
Nikosia (Kigiriki: Λευκωσία "lefkosia"; Kituruki: Lefkoşa) ni mji mkuu wa Kupro pia mji mkubwa wa nchi.

neg:
Sochi
Sochi ni mji wa Urusi katika mkoa wa Krasnodar Krai. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2002, mji una wakazi wapatao 330,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 30 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Federal Capital Territory, Nigeria
Nigeria Federal Capital Territory ni eneo la mji wa Abuja, mji mkuu wa Nigeria.

neg:
Ukristo barani Afrika
Zamani nchi hiyo kusini kwa Misri iliitwa kwa jumla "Nubia"; sehemu moja ilijulikana kwa miaka mingi kwa jina la "Kushi". Mdo 8 inaonyesha kwamba safari kati ya Kushi (Sudan) na Misri mpaka Yerusalemu zilikuwa kawaida. Njiani Filipo alimbatiza "towashi wa Kushi" yaani afisa wa serikali ya malkia Kandake wa Kushi katika mji mkuu wa Meroe (Agano Jipya tafsiri ya Kiswahili cha Kisasa linatumia hapa kwa kosa jina la "Ethiopia"). Lakini hatuna habari zaidi kama huyo afisa alihubiri Injili kwao.

neg:
Ukristo barani Afrika
Lakini mara kwa mara upande wa watawala na wakubwa yalijitokeza matendo mabaya, kama makanisa kubomolewa au kugeuzwa misikiti, n.k. Kwa mfano msikiti mkuu wa Dameski (Siria) ulikuwa zamani Kanisa la Mt. Yohane Mbatizaji. Mwanzoni Waarabu waliahidi kuliheshimu, lakini mtawala aliyefuata alitaka jengo kubwa lililopatikana mjini kwa ajili ya ibada yake. Ndivyo ilivyotokea Waturuki walipoteka Konstantinopoli. Kanisa Kuu la Hagia Sofia (Hekima Mtakatifu) liligeuka msikiti.

neg:
Hagia Sophia
Ujenzi wa kanisa ulianzishwa mwaka 532 na Kaisari Justiniani I mtawala wa Roma ya Mashariki au Ufalme wa Byzanti. Alitaka kuwa na kanisa kubwa kuliko yote duniani akafaulu kwa sababu Hagia Sofia ilikuwa ukumbi mkubwa duniani hadi mwaka 1520. Jengo lilikamilishwa baada ya miaka mitano na Justiniani alipoingia mara ya kwanza aliita "Suleimani nimekushinda", akimfikiria mfalme Suleimani wa Israeli ya Kale aliyejenga hekalu la Yerusalemu.

neg:
Mji mkuu
Nigeria iliamua mwaka 1976 kuhamisha mji mkuu wa kitaifa kutoka Lagos kwenda mahali pa katikati ya nchi. "Eneo la Mji Mkuu wa Shirikisho" limeteuliwa. Mji mpya wa Abuja ndani ya eneo hili ukawa mji mkuu wa Nigeria mwaka 1991.

neg:
Slovakia
Miji muhimu baada ya Bratislava ni Košice, Banská Bystrica, Žilina, Trenčín, Nitra, Prešov na Trnava.

neg:
Sivas
Sivas (Kigiriki:Σεβάστεια, Kiarmenia: Սեբաստիա, Kiajemi: Sebhasd) enzi ya Klasiko na Medieval au enzi ya kati waliita "Sebastia", pia huitwa "Sebastea" au "Sebasteia") ni jina la mji uliopo nchini Uturuki na ndiyo mji mkuu wa Mkoa wa Sivas. Kwa mujibu wa sensa za Kituruki zilizofanyika mnamo mwaka wa 2007, idadi ya wakazi ilikadiriwa kufikia kiasi cha watu 296,402. Mji upo m 1,285 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Lyublyana
1918 mji pamoja na Slovenia uliingia katika Ufalme wa Waserbia, Wakroatia na Waslovenia uliokuwa baada ya Yugoslavia.
Baada ya 1946 Lyublyana ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya kisoshalisti ya Slovenia ndani ya Shirikisho la Yugoslavia.

neg:
Sambava
Sambava ni mji mkuu wa Sava nchini Madagaska. Idadi ya wakazi wake ni takriban 40,000.

neg:
Sodoma
Sodoma ulikuwa mji wa Bonde la Ufa kati ya Palestina na Yordani za leo.

neg:
Brasilia
Brasília ni mji mkuu wa Brazil mwenye wakazi 2,282,049. Ni mji mpya uliojengwa baada ya katika miaka 1956 - 1960 BK.

neg:
Addis Ababa
Addis Ababa (pia Addis Abeba; kwa Kiamhara አዲስ አበባ, "Ua Jipya"; kwa Kioromo "Finfinne") ni mji mkuu wa Ethiopia na wa Umoja wa Afrika.

neg:
Mji mkuu
Kuna nchi ambako mji mmoja umeteuliwa kuwa mji mkuu katika katiba au kwa sheria fulani. Kumbe kuna nchi nyingine ambako hakuna sheria yoyote lakini makao makuu yanaeleweka yapo mji fulani.

neg:
Jimbo la Sokoto
Jimbo la Sokoto (lilianzishwa mwaka wa 1976) ni jimbo katika sehemu ya kaskazini-magharibi mwa Nigeria. Jimbo hili lilipata jina lake kutoka kwa mji wake mkuu wa Sokoto, mji ambao una historia ya muda mrefu na kiti cha "Sokoto Caliphate".

neg:
Owerri
Owerri ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Biafra mwaka wa 1969. Mji mkuu wa jimbo hili lilikuwa linabadilishwa bada ya askari wa Nigeria iliteka miji ya zamani. Enugu, Aba,,Umuahia na miji mingine mikuu ilikuwa kabla ya Owerri.

neg:
Kisiwa cha Mafia
Mafia kisiwa kikuu ina urefu wa km 49 na upana wa km 16; eneo lake ni takriban km² 400. Inajulikana pia kwa jina "Chole mjini" kutokana na mji wa kale wa Chole iliyokuwepo kwenye kisiwa kidogo cha Chole mjini karibu na kisiwa kikuu.

neg:
Mji mkuu
Afrika Kusini ina miji mikuu mitatu kikatiba: Pretoria ndipo makao makuu ya serikali, Cape Town ndipo makao makuu ya bunge, Bloemfontein ndipo makao makuu ya Mahakama Kuu.
Bolivia ina mji mkuu rasmi katika jiji la Sucre, lakini ofisi nyingi za serikali ya kitaifa zimehamia mji mkubwa wa nchi La Paz.

neg:
Belgrad
Belgrad (Kiserbia: Београд - "beograd "mji mweupe"") ni mji mkuu wa Serbia. Iko kando la mto Danube mahali ambako mto Sava unapoishia humo. Ni pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi 1,710,000 (mwaka 2002).

neg:
Kongo (Kinshasa)
Kongo (Kinshasa) ni kifupi cha kutaja nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo yenye mji mkuu wa Kinshasa. Jina limeundwa kwa nia ya kuwa na jina fupi tena la kutofautisha na Kongo nyingine yaani Jamhuri ya Kongo au Kongo (Brazzaville).

neg:
Haile Selassie
Utawala wa Haile Selassie uliingizwa Ethiopia katika Chama cha Mataifa ikiwa nchi ya kwanza ya Afrika kujiunga nacho. Baadaye ulimpa nafasi kubwa katika harakati ya uhuru wa Afrika na makao makuu ya Umoja wa Afrika yalijengwa Addis Ababa, mji mkuu wa Ethiopia.

neg:
Papa
Papa ni pia mkuu wa nchi huru ya Mji wa Vatikano iliyopo ndani ya mji wa Roma (ambao ni mji mkuu wa Italia).

neg:
Soya
Soya ni aina ya maharagwe na mbegu za msoya ("Glycine max") katika familia Fabaceae. Asili yake iko Asia ya Mashariki.

neg:
Assisi
Kwa asili Asizi ni mji wa Kirumi ambao ulipata umuhimu kwa sababu unatawala barabara kuu ya mkoa wa Umbria kutoka Spoleto (ambayo katika Karne za Kati ilikuwa makao ya mfalme mdogo aliyekuwa chini ya mfalme mkuu wa Ujerumani) hadi Perugia mji uliokuwa chini ya utawala wa Papa.

neg:
Ufa
Ufa (Kirusi: Уфа) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,042,437. Iko katika mkoa wa Bashkortostan.

neg:
Mji mkuu
Kwa nia hiyohiyo Tanzania iliamua kuhamisha mji mkuu kutoka Daressalaam uliyoko pwani la Bahari Hindi kwenda Dodoma iliyoko katikati ya Tanzania. Uhamisho huu umepangwa tangu 1967 na kutangazwa rasmi mwaka 1997 lakini haujatekelezwa bado. Ni ofisi chache za serikali zimehamia hapo. Watanzania wanaochoka na kuchelewe huku waangalie mfano wa Brazil: Katiba ya Brazil ya mwaka 1891 ilishataja mahali pa mji mkuu mpya badala ya Rio de Janeiro lakini mipango haikuanza hadi 1926 halafu ujenzi ulianza 1956!Uturuki iliamua 1923 kuhamisha mji mkuu kutoka Istanbul kwenda Ankara. Istanbul iliwahi kuwa kwa karne nyingi mji wa Masultani tena mji wa kimataifa; mapinduzi ya 1923 yalimaliza utawala wa sultani na kutangaza Uturuki kuwa jamhuri. Pia Istanbul imekuwa kandokando ya eneo la Uturuki baada ya vita kuu ya kwanza kwa sababu sehemu za magharibi zilikuwa zimepotea na kuchukuliwa na Wagiriki na Wabulgaria. Hivyo Ankara iliteuliwa iliyoko katikati ya Uturuki mpya baada ya vita.

neg:
Hagia Sophia
Mwaka 1453 Waturuki Waislamu waliteka mji wa Konstantinopoli na kuifanya mji mkuu wa Dola la Osmani. Hapo Hagia Sofia likabadilishwa kuwa msikiti na Waturuki wakatamka jina la kigiriki kama "Ayasofya". Jengo la kanisa likaongezekwa minara minne ya mtindo wa Kiislamu.

neg:
Sokotra
Sokotra ilijulikana kwa karne nyingi kama kisiwa cha Wakristo wa dhehebu la Kisiryan cha Mashariki (Kinestorio). Msafiri Mwarabu Abu Mohammed Al-Hassan Al-Hamdani aliandika wakati wa karne ya kumi BK ya kwamba idadi kubwa bado walikuwa Wakristo. Mnamo 1507 Wareno walitwaa mji mkuu wa Suk ikaonekana Wakristo kahdaa bado walikuwepo. Taarifa za karne ya 19 zaonyesha ya kwamba wakazi wote walikuwa Waislamu.

neg:
Goma
Goma ni mji mkuu wa mkoa wa Kivu Kaskazini nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Idadi ya wakazi wake ni takriban 249,862.

neg:
Beira (Msumbiji)
Beira ni mji mkuu wa mkoa wa Sofala nchini Msumbiji. Idadi ya wakazi wake ni takriban 530.706.

neg:
Darfur Kusini
Darfur Kusini (; ambayo inatafsiriwa kutoka : Janob Darfor) ni mojawapo wa wilayat majimbo 26 ya Sudan. Ni mojawapo wa majimbo matatu yanayojumuisha eneo la Darfur magharibi mwa Sudan. Lina ukubwa wa eneo la kilomita mrba 127,300 na idadi ya watu inayokadiriwa kuwa 2,890,000 (2006). Nyala ndio mji mkuu wake. Kwa hakika, Darfur ndilo jimbo kubwa zaidi nchini Sudan.

neg:
Campidoglio
Campidoglio ni kilima maarufu katikati ya Roma, mji mkuu wa Italia.

neg:
Samaria
Samaria (kwa Kiebrania שומרון, Shomron; kwa Kiarabu السامرة, as-Sāmirah), ni jina la eneo la milimamilima katikati la nchi inayoitwa Israeli au Palestina. Jina "Samaria" linatokana na lile la mji mkuu wa Ufalme wa Israeli.

neg:
Serafino wa Sarov
Mtoto wa Isidore and Agathia Moshnin, walioishi huko Kursk, Russia, baba yake alikuwa mfanyabiashara, lakini kazi hiyo haikumvutia.

neg:
Nigeria
Mji mkuu ni Abuja ikitanguliwa na Lagos hadi mwaka 1991.

neg:
Lisbon
Lisbon (kwa Kireno: "Lisboa") ni mji mkuu wa Ureno, pia mji mkubwa wa nchi wenye wakazi 560,000; pamoja na rundiko la mji ni milioni mbili.

neg:
Mji mkuu
Côte d'Ivoire imetangaza 1983 Yamoussoukro kuwa mji mkuu wa taifa lakini hadi leo ofisi za serikali zimebaki Abijan.

neg:
Austria
Hali halisi kuna jiji moja tu ambalo ni mji mkuu Wien (Vienna). Ulikua kama mji mkuu wa Kaisari wa Dola Takatifu la Kiroma na baadaye wa milki ya Austria iliyojumlisha sehemu kubwa za Ulaya ya Kusini-Mashariki.

neg:
Sogdia
Katika zamani kabla ya Kristo kuzaliwa mara nyingi iliunganishwa na Baktria. kati ya miji yake muhimu kuna Samarkand na Bukhkhara.

neg:
Bara Arabu
Kuna miji mingi katika Bara Arabu, lakini miji mikuu ya madola mbalimbali ya Bara Arabu ni Riyadh, mji mkuu wa Saudia, ijapokuwa kuna miji mashuhuri na mitukufu katika Saudia kama Makka na Madina.

neg:
Novi Sad
Novi Sad ni mji nchini Serbia. Idadi ya wakazi wake ni takriban 250,439. Ni mji mkuu wa wa jimbo la Voivodina.

neg:
Simferopol
Simferopol (Kirusi: Симферополь) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 336.460. Iko katika mkoa wa Jamhuri ya Krim.

neg:
Lidia wa Thiatira
16:11 Basi tukang’oa nanga kutoka Troa, tukafika Samothrake kwa tanga moja, na siku ya pili tukafika Neapoli; 12 na kutoka hapo tukafika Filipi, mji wa Makedonia, mji ulio mkuu katika jimbo lile, mahali walipohamia Warumi; tukawa katika mji huu, tukikaa siku kadha wa kadha. 13 Hata siku ya sabato tukatoka nje ya lango, tukaenda kando ya mto, ambapo tukadhani ya kuwa pana mahali pa kusali; tukaketi, tukasema na wanawake waliokutana pale. 14 Mwanamke mmoja, jina lake Lidia, mwenye kuuza rangi ya zambarau, mwenyeji wa Thiatira, mcha Mungu, akatusikiliza, ambaye moyo wake ulifunguliwa na Bwana, ayatunze maneno yaliyonenwa na Paulo. 15 Hata alipokwisha kubatizwa, yeye na nyumba yake, akatusihi, akisema, Kama mmeniona kuwa mwaminifu kwa Bwana, ingieni nyumbani mwangu mkakae. Akatushurutisha.

neg:
Bratislava
Bratislava ni mji mkuu wa Slovakia wenye wakazi 450,000. Majina mengine ya kihistoria ya mji huu yalikuwa Pressburg (kwa Kijerumani) au Pozsony (kwa Kihungaria). Uko kando Ya mto Danubi.

neg:
Mkoa wa Sofala
Sofala ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Msumbiji. Mji mkuu wake ni Beira.

neg:
Seoul
Seoul ni mji mkuu na mji mkubwa katika Korea ya Kusini. Kihistoria na hadi mwaka 1945 ilikuwa mji mkuu wa Korea yote.

neg:
Sokotra
Karibu miji na vijiji vyote viko kwenye pwani la kaskazini. Katikati kuna milima makavu inayofikia kimo cha 1,500 m juu ya UB. Makao makuu ni mji wa Al Hadibu (au: Tamrida) wanapokaa zaidi ya nusu ya wakazi ya kisiwa chote (takriban watu 45,000 - 50,000). Uwanja wa ndege mpya umejengwa karibu na Qadub.

neg:
Kismayu
Kismayu (pia: Kismayo au (Kisomali: Kismaayo) ni mji katika mkoa wa Jubbada Hoose wa Somalia mwambaoni wa Bahari Hindi. Uko karibu na mdomo wa mto wa Juba. Kismayu ndio mji mkubwa katika eneo la Jubbaland. Mji wenyewe uko 528km kusini magharibi mwa mji mkuu Mogadishu. Katika mwaka wa 2011, Kismayu ilikadiriwa kuwa na wakaazi 183,300.

neg:
Podgorica
Baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia mji ukawa mji mkuu wa jamhuri ya Montenegro ndani ya shirikisho la Yugoslavia. Umeendelea kuwa mji mkuu tangu uhuru wa nchi mwaka 2006.

neg:
Siasa ya Nigeria
Shirikisho limegawanywa katika majimbo 36 na eneo 1 *; makao mkuu ya shirikiho (Abuja) *, Abia, Adamawa, Akwa Ibom, Anambra, Bauchi, Bayelsa, Benue, Borno, Cross River, Delta, Ebonyi, Edo, Ekiti, Enugu, Gombe, IMO, Jigawa, Kaduna, Kano, Katsina, Kebbi, Kogi, Kwara, Lagos, Nasarawa, Niger, Ogun, Ondo, Osun, Oyo, Plateau, Rivers, Sokoto, Taraba, yobe, Zamfara
Kila jimbo limegawanywa katika Maeneo ya Serikali za Mitaa yanayojilikana kwa luga ya kimombo kama LGAs. Kuna LGAs 774 nchini Nigeria. Maeneo haya yameorodheshwa katika makala kwa kuwa jimbo. Jimbo la Kano lina idadi kubwa ya Serikali za Mitaa kwa mitaa 44, na Bayelsa ndilio jumba amabalo lina kiasi ambayo ni 9 . Mji mkuu wa shirikisho hili Abuja ina mitaa 6 . Maeneo ya Serikali za Mitaa yalichukua nafasi ya Wilaya ambayo ilikuwa kitengo cha tatu chini wakati wa utawala wa serikali ya Uingereza.


query: Je,mchezo wa rugby ulianza mwaka upi?

pos:
Raga
Rugby ilianzishwa nchini Uingereza sambamba na mpira wa miguu Wakati wa karne ya 19. American Football imezaliwa kutoka kwa rugby ya Kiingereza.

neg:
Blackburn Rovers F.C.
Blackburn Rovers hatimaye ilishinda Kombe la F.A. tarehe 29 Machi 1884 kwa ushindi wa 2-1 dhidi ya timu ya Queen's Park. Timu hiyo pia ilicheza fainali ya Kombe la F.A. tena msimu uliofuata, na Blackburn Rovers ilijitokeza tena, kwa ushindi wa 2-0. Rovers alirudia mafanikio haya tena kwa msimu ujao, kwa kushinda 2-0 dhidi ya West Bromwich Albion. Klabu hii ilikuwa ya tatu katika mstari wa ushindani wa Kombe la F.A.Msimu wa 1885-86 ulikuwa ni kuzaliwa kwa soka ya kitaalamu, na Blackburn Rovers alitumia £ 615 kwa mshahara wa mchezaji kwa msimu.

neg:
Maurice Odumbe
Mnamoi Machi mwaka wa 2004, Odumbe alichunguzwa na Baraza la Kriketi la Kimataifa (International Cricket Council) kufuatia madai ya “match-fixing” na alipatwa na hatia mnamo Agosti mwaka wa 2004 ya kupokea fedha kutoka watu wasiohalali na kupigwa marufuku kutoshiriki kwa mechi zozote za kriketi kwa muda wa miaka mitano. Huku wachambuzi wakati huo wakiamini kwamba marufuku hii ingesababisha mwisho wa wasifu wake wa kriketi, Odumbe alisema kwamba anapanga kurejea katika mchezo wa kriketi mara tu marufuku hiyo itakapoisha. . Odumbe mechi 61 za ODI, na kufunga mikimbilio 1409 katika 26.09 na kuchukua wiketi 39 katika 46.33 na mechi 17 za daraja ya kwanza (first-class), kufunga mikimbilio 894 katika 34.34 na kuchukua wiketi 40 katika 19.55.

neg:
Gofu (michezo)
Michezo inayofanana na gofu ilijulikana katika nchi na tamaduni mbalimbali lakini chanzo cha gofu cha kisasa kinaaminiwa kipo Uskoti. Tangu karne ya 18 wachezaji waliungana katika shirika ("golf club") na polepole wakaanza kupatana kanuni za mchezo kwa kusudi ya mashindano. Mwaka 1900 na 1904 gofu ilikuwa sehemu ya michezo ya Olimpiki. Mwaka 1971 mwanaanga Alan Shepard alibeba mpira na kingoe hadi mwezi alipopiga mpira huu mara mbili.

neg:
Vita Kuu ya Dunia
Wanahistoria wengine hudai ya kwamba hali halisi vita kuu ya kwanza ilizohusu dunia yote ilikuwa vita ya miaka saba (1756-1763) kati ya Uingereza na madola ya Kijerumani ya Uprusi na Hannover dhidi ya Ufaransa, Urusi, Austria, Sweden, Saksonia na Hispania. Mapigano yalitokea Ulaya, Amerika ya Kaskazini, Visiwa vya Karibi, India, Asia ya Mashariki, Afrika na baharini kote duniani.

neg:
José Ramón Sauto
Alianza kuchezea Real Madrid mnamo tarehe 17 Desemba 1933, katika kushindwa kwa Real Madrid dhidi ya Real Betis. Alicheza Real Madrid kwa misimu sita, katika mechi 137.

neg:
Raga
Raga (ing. rugby )ni jina la mchezo wa mpira unaochezewa kwa namna mbalimbali.

neg:
Miaka ya 1960 Nchini Zimbabwe
Mchezaji wa Criketi Ebrahim Essop-Adam alizaliwa mjini Harare mnamo 16 Novemba. Serikali ilipanga kura za maoni kwa katiba mpya na kugeuza ncchi hiyo kuwa taifa mnamo 24 Juni. British Residual Mission mjini Salisbury pamoja na Chiumba la Rhodesia Jijini London zote zilifungwa mnamo 14 Julai 1969.

neg:
Historia ya Nairobi
Nairobi ilianzishwa na Waingereza mwaka 1899 kama kambi ya kujenga Reli ya Uganda. Njia ya reli ilikuwa imefika kutoka Mombasa ikaonekana ya kwamba kuanzia hapa kasi ya ujenzi itachelewa kutokana na ugumo na eneo la Bonde la Ufa na mitelemko yake mikali. Mahali palikuwa karibu katikati ya Mombasa na Kampala, palikuwa na maji pakaonekana panafaa kwa kituo njiani. Hasahasa ilionekana tabianchi ya nyanda za juu ilifaa kiafya kwa Waingereza walioteswa na joto la pwani na kwenye nyanda za chini.

neg:
Liverpool F.C.
Imeanzishwa mwaka 1892, ikajiunga na ligi mwaka mmoja baadaye ikiutumia uwanja wa Anfield tangu kuanzishwa. Liverpool ilileta ushindani mkubwa kwenye ligi ya Uingereza na Ulaya kwa ujumla kwenye miaka ya 1970 na 80 ambapo Bill Shankly na Bob Paisley wakiisaidia kushinda mataji 11 ya ligi na mataji 7 ya ulaya. Ikifundishwa na Rafa Benitez na nahodha Steven Gerrard, Liverpool ikawa mshindi wa ulaya kwa mara ya tano 2005.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Kombe la Mataifa ya Afrika, ni shindano kuu la la soka la kimataifa katika Afrika. Shindano hili husimamiwa na Confederation of African Football (CAF), na lilichezwa kwa mara ya kwanza mwaka wa 1957. Tangu mwaka wa 1968, shindano hili hufanyika baada ya miaka miwili. Wabingwa wa FIFA Confederations Cup walifuzu katika shindano hili.

neg:
Kriketi
Kriketi (ing. Cricket, tamka "krikit") ni aina ya michezo ya timu inayopendwa hasa katika nchi zenye urithi wa utamaduni wa Uingereza kama vile nchi za Jumuiya ya Madola (Australia, Uhindi, Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh, Afrika Kusini au New Zealand na mengine) na katika nchi kadhaa ina sifa ya kuwa mchezo wa kitaifa.

neg:
Mpira wa miguu
Ilhali ulikuwa mwanzoni mchezo wa kizungu ulienea haraka kati ya vijana Waafrika kupitia shule, jeshi na wafanyakazi wa reli. Kwa mfano kisiwani Unguja walikuwa wafanyakazi Wazungu na Wahindi waliocheza soka pamoja wakitazamiwa na wenyeji, halafu wanafunzi wa shule ya misioni St Andrew's ya UMCA. Khamis Fereji alikumbuka jinsi gani mnamo 1910 soka ilichezewa na watoto na vijana kote Zanzibar mjini wakitumia mipira ya tennis mtaani au mwambanoni wakati wa jioni ilhali wazee walitazama. Vivyi hivyo aliandika Dr. Nmandi Azikiwe katika kumbukumbu ya maisha yake ya kwamba alipokuwa mtoto Calabar (Nigeria) kabla ya Vita Kuu ya Kwanza walicheza mpira kila mahali kwa kutumia maembe, machungwa au mipira ya tennis

neg:
Mchezo wa ng'ombe
Pemba ndipo mahali pa pekee katika Afrika penye desturi hii ya mchezo wa ng'ombe. Hii ni kutokana na athira ya Ureno kwenye mwambao wa Afrika ya Mashariki miaka 400 iliyopita. Mara Wareno walikuwa na kituo huko Chake Chake, mara walikuwa na mapatano ya usaidizi na Pemba, mara waliuachia utawala Sultani wa Mombasa. Haijulikani jinsi walivyoacha desturi hii Pemba.

neg:
Uhindi ya Kiingereza
Kati ya miaka 1756 na 1763 Uingereza pamoja na mataifa mengine ya Ulaya ilishiriki katika Vita ya miaka saba iliyokuwa vita ya kwanza ya kimabara. Waingereza walipigana pamoja na Prussia dhidi ya Austria, Ufaransa, Urusi na Uswidi. Jeshi la kampuni liliendesha vita hii dhidi ya maeneo ya Ufaransa katika Uhindi. Wafaransa walishindwa wakabaki na vituo vidogo tu katika miji kama Pondicherry na Mahe lakini kampuni iliongeza maeneo yake katika Uhindi.

neg:
Ukristo barani Afrika
Mwanzoni Wareno walisaidia Ethiopia kujitetea dhidi ya mashambulio ya Waarabu wa pwani. Waarabu walisaidiana na askari Waturuki walioleta bunduki kwa mara ya kwanza katika nchi hiyo. Walipoanza kushinda, msaada wa Wareno ulifika na Wahabeshi walipata pia bunduki. Mwaka 1543 Wahabeshi na wasaidizi wao Wareno wakawashinda Waarabu na Waturuki katika mapingano ya ziwa Tana.

neg:
Raga
Kuna rukhsa kumzuia mchezaji na kumwangusha kwa kumshika nyuma ya msari wa mabega. Tendo hili linaitwa "tackle". Akianguka china anapaswa kuachana na mpira. Wakati mchezaji analala chini wengine hawaruhusiwi kushika mpira kwa mikono.

neg:
Cardiff City
Ilianzishwa mwaka 1899 kama Riverside AFC, klabu hiyo ilibadilisha jina lake kuwa Cardiff City mwaka 1908 na kujiunga na mfumo wa ligi ya soka ya Kiingereza mwaka 1910, kushindana katika Ligi ya Soka ya Kusini kabla ya kujiunga na Ligi ya Soka mwaka wa 1920.

neg:
Rwanda
Rwanda ilikuwa ufalme tangu karne ya 16 kwa jina la Rwanda Rugali.

neg:
Hadubini
Uwezo wa lenzi ya kukuza kitu kinachotazamiwa kwake ulijulikana tangu kale. Tangu mwaka 1280 BK hivi mafundi nchini Italia walianza kutengeneza miwani ya kwanza. Ufundi wa lenzi na miwani ulienea polepole katika nchi mbalimbali za Ulaya hadi kupata lenzi bora zaidi. Mnamo mwaka 1600 mafundi nchini Uholanzi walifaulu kuunganisha lenzi mbili katika bomba na hivyo kuunda hadubini na darubini za kwanza; ugunduzi huu ulitumiwa maka michache baadaye na Galileo Galilei aliyefahamisha vifaa hizi kwa jumuiya ya wataalamu. Mwitalia Francesco Stelluti alichora mnamo 1630 mwili na miguu ya nyuki alizotazama katika hadubini yake; mnamo mwaka 1675 Mholanzi Antoni van Leeuwenhoek aliboresha lenzi zaidi akawa mtu wa kwanza aliyeona na kutoa wasifu wa bakteria na protozoa ndani ya tone la maji akitumia kifaa chenye lenzi 1 tu..

neg:
Soka kwa ajili ya Urafiki
Jukwaa la kwanza la kimataifa la Soka kwa ajili ya Urafiki la watoto lilifanyika tarehe 25 Mei 2013, huko London. Watoto 670 kutoka nchi 8 walishiriki: kutoka Bulgaria, Uingereza, Hungaria, Ujerumani, Ugiriki, Urusi, Serbia na Slovenia. Urusi iliwakilishwa na timu 11 za mpira wa miguu kutoka majiji 11 ambayo yataandaa mechi za Kombe la Dunia la FIFA mwaka 2018. Timu za watoto za  Zenit, Chelsea, Schalke 04, vilabu vya Crvena Zvezda, washindi wa siku ya michezo ya watoto wa Gazprom na washindi wa tamasha ya Fakel pia walishiriki kwenye jukwaa hilo.

neg:
Ruth Bosibori
Mwezi Julai 2007 alikuwa mshindi wa kwanza wa mashindano ya All-Africa Games, kwani ilishindaniwa mara ya kwanza mwaka huo. Mwezi Agosti mwaka uo huo alimaliza wa nne katika Mashindano ya dunia katika rekodi ya dunia ya wanariadha wachanga yadakika 9:25.25. Rekodi ya awali ilikuwa 9:30.70 ilikuwa imewekwa na Melissa Rollison. . Alimaliza wa tatu katika mashindano ya Mabingwa wa Afrika mwaka 2008.

neg:
Johan Cruyff
Cruyff aliisaidia Uholanzi kufika kwenye fainali za kombe la dunia mwaka 1974 na kupewa mpra wa dhahabu kama zawadi kwa mchezaji bora kwenye mashindano.Kwenye fainali ya 1974 alifanya mashambulizi yaliyoitwa "Cruyff Turn" ambao ni mfumo unaotumika kwa sasa.Katika ngazi ya klabu alianza kucheza na Ajax, na alishinda Eredivisie mara nane, European Cups mara tatu na Intercontinental Cup mara moja.

neg:
Historia ya Nairobi
Kitangulizi cha Nairobi kilikuwa kituo kidogo kilichoanzishwa mwaka 1896 kando ya mto Nairobi na wakala Mwingereza wa reli kwa kusudi la kuajiri wafanyakazi wazalendo kwa ujenzi wa reli. Mwaka uliofuata 1897 wakaguzi walioandaa njia ya reli walipiga kambi karibu naye. .
Njia ya reli ilifika kwenye kambi tarehe 30 Mei 1899. Hapo idadi ya wafanyakazi - hasa Wahindi - iliongezeka sana na kambi lilikuwa kubwa ya mahema na ghala za vifaa vya ujenzi. Mwezi wa Juni mizigo ya mabati ilifika kutoka Mombasa - tayari kwa reli - na majengo ya kudumu yalianza kutengenezwa katika mazingira ya eneo la kituo cha reli cha leo. Mwezi wa Agosti kamishna Mwingereza wa jimbo la Ukamba aliamuliwa kuhamisha makao makuu yake Nairobi kutoka Machakos akajenga boma lake kwenye eneo la Moi Avenue, mbali na reli jinsi inavyoonekana hadi leo kwenye majengo ya polisi ya kihistoria yanayotazama Bustani ya Jivanji.

neg:
Mpira wa miguu
Ilianza wakati mashirikisho mawili (Shirikisho la Mpira wa miguu na Mpira wa Ragbi) yalipotawanyika. Shirikisho la kwanza lilibakia Uingereza. Mnamo Oktoba 1963, Vilabu 11 vya London vilituma wawakilishi katika mkutano wa Freemasons ili kujadili na kuweka kanuni zilizokubalika kusimamia mechi zilizochezwa kati yao.

neg:
Culture
Culture ni kundi la muziki ya reggae kutoka nchi ya Jamaika lililoanzishwa mwaka wa 1976. Jina la mwanzoni la kundi hilo lilikuwa ni "African Disciples". Kundi la Culture linaaminika kuwa ni kati ya makundi wanaopiga muziki halisi ya reggae yenye mafunzo na busara. Waanzilishi wa kundi hilo ni Joseph Hill, mwimbaji mwongozaji, Kenneth Dayes, mwitikiaji, na Albert Walker, mwitikiaji. Wimbo wao wa "Two Sevens Clash" uliorekodiwa mwaka wa 1977 katika studio ya Joe Gibbs, na uliwapatia umaarufu mkubwa na kuwaweka kwenye ramani ya muziki ya reggae duniani.

neg:
Michezo
Tangu kale watu wamekutana kwa mashindano makubwa ya michezo kati ya jamii, makabila au mataifa. Kati ya mashindano mashuhuri hasa ni Michezo ya Olimpiki iliyofanyika awali Ugiriki wa Kale na sasa inafanyika kwa ushiriki wa mataifa yote duniani kila baada ya miaka minne.

neg:
Blackburn Rovers F.C.
Blackburn Rovers F.C. / blækbɜːrn roʊvərz / ni klabu ya soka huko Blackburn, Lancashire, England inayocheza katika ligi ya Uingereza.Klabu hii ilianzishwa baada ya mkutano, katika Leger Hotel, Blackburn, tarehe 5 Novemba 1875. Mkutano uliandaliwa na vijana wawili, John Lewis na Arthur Constantine. Kusudi la mkutano huo ni "kujadili uwezekano wa kutengeneza klabu ya soka ." [5] Mechi ya kwanza iliyochezwa na Blackburn Rovers ilitokea Kanisa la Lancashire tarehe 18 Desemba 1875 na klabu hizo mbili zilisuluhu kwa kutoka goli 1-1.

neg:
Manchester United F.C.
Ushindani na Liverpool ulianza katika miaka ya 1960 wakati klabu hizo mbili zilikuwa kati ya klabu imara zaidi Uingereza, na zimekuwa zikishindana kwa karibu sana kila msimu tangu zamani. Ushindani wa Manchester City ulianza wakati wa enzi ya Newton Heath ya miaka ya 1890 na imebakia kali kutokana na klabu hizi mbili kuwa katika divisheni sawa kwa muda mrefu wa historia yao. Huku ushindani ukiwa na msingi wa ukinzani wa jadi kati yaYorkshire-Lancashire, ushindani kati yao na Leeds United ulianza mwishoni mwa miaka ya 1960 wakati Leeds ilitawazwa mshindi, na kuendelea katika miaka ya 1970 na 1980 kabla kufikia kilele wakati Leeds ilipoiadhibu United katika taji la ligi 1992.
Hasa mashindano mafupi kama vile Charity / Community Shield, Kombe la mabara, Kombe la FIFA la klabu za Dunia au Super Cup hazifikiriwi kwa jumla kuchangia Ushindi mara mbili au tatu.

neg:
Tanganyika Rifles
Tanzania bara ilipata uhuru wake kutoka ukoloni wa Kiingereza mwaka 1961 kwa jina la Tanganyika. Zanzibar bado ilikuwa nchi ya pekee.

neg:
Miaka ya 1960 Nchini Zimbabwe
‘’’Matukio ya miaka ya 1960 nchini Zimbabwe’’’ yanaanza wakati Zimbabwe bado haijapata uhuru.
Mnamo 9 Mei,1960 mchezaji wa criketi wa Zimbabwe Iain Peter Butchart, alizaliwa katika mji wa Bulawayo.

neg:
Mpira wa mkono
Shirika la Kimataifa la Mpira wa mkono lilianzishwa mwaka wa 1946 na kufikia mwaka wa 2016 limekuwa na mashirika ya wanachama 197. Mchezo huu unajulikana sana katika nchi za bara la Ulaya, ambazo zilishinda medali zote ila moja katika michuano ya dunia ya wanaume tangu 1938. Katika michuano ya dunia ya wanawake, nchi mbili tu zisizo za Ulaya zimeshinda jina: Korea Kusini na Brazil. Mchezo pia unapata umaarufu katika Mashariki ya Mbali, Afrika Kaskazini na sehemu za Amerika ya Kusini.

neg:
Ligi Kuu Uingereza (EPL)
Kwanza uliundwa kama Ligi Kuu ya FA mnamo 20 Februari 1992 kufuatia uamuzi wa klabu katika Idara ya Kwanza ya Ligi ya Soka ili kuondokana na Ligi ya Soka, ilianzishwa mwaka 1888. Mpango huo ulikuwa na thamani ya £ 1 bilioni mwaka 2013-14, na BSkyB na BT grupu kupata haki za ndani za kutangaza michezo 116 na 38 kwa mtiririko huo. Ligi hiyo inazalisha € bilioni 2.2 kwa mwaka katika televisheni za ndani na za kimataifa. Mwaka 2014-15, timu ziligawana mapato ya £ 1,600,000, kuongezeka kwa kasi kwa £ 2,400,000 mwaka 2016-17.

neg:
Wichita Eagle
Gazeti la "Eagle" lilianzishwa na lilihaririwa na Marshall Murdock katika mwaka wa 1852. Gazeti shindani lake kuu,"Beacon", lilizinduliwa katika Oktoba ya mwaka huo. Majarida haya mawili yalishindana kwa miaka 88 mpaka mwaka wa 1960 ndipo "Eagle" lilinunua gazeti la "Beacon". Magazeti yote yaliendelea kuchapishwa , "Eagle" lilichapishwa asubuhi na "Beacon" lilichapishwa jioni. Katika mwaka wa 1973, kampuni ya uchapishaji ya Ridder Publications ilinunua magazeti yote mawili. Kampuni za magazeti za Ridder na Knight Newspapers ziliungana na kuunda Knight Ridder katika mwaka wa 1974, kampuni hii ikaunganisha magazeti hayo mawili kuwa "The Wichita Eagle-Beacon" katika mwaka wa 1980. Katika mwaka wa 1989, neno "Beacon" likatolewa na jina la gazeti likawa "The Wichita Eagle".

neg:
Baptisti
Msimamo wa Kibaptisti ulijitokeza kwanza Uswisi katika karne ya 16, lakini ulipata nguvu zaidi Uingereza katika karne ya 17.

neg:
Manchester United F.C.
Kilabu kilianzishwa kikijulikana kama Newton Heath L & YR F.C. mwaka wa 1878 kama timu ya kazi ya bohari la Reli la Lancashire na Yorkshire huko Newton Heath. Mashati ya kilabu hiyo yalikuwa ya kijani na nusu dhahabu. Walicheza kwenye uwanja mdogo, uliochakaa huko North Road kwa miaka kumi na mitano, kabla ya kuhamia Bank Street katika mji wa karibu wa Clayton mwaka wa 1893. Kilabu kilikuwa kimeingia ligi ya kandanda ya Football Leagu mwaka uliotangulia na kuanza kukatiza uhusiano wake na bohari la reli, na ikawa kampuni ya kujitegemea, ikimteua katibu wa kilabu na kudondoasha herufi “L&YR” kutoka jina lao na kujiita Newton Heath F.C. Muda mrefu haukupita, mwaka 1902, kilabu kilikaribia kufilisika, kikawa na madeni ya zaidi ya £2,500. Wakati mmoja, uwanja wao wa Bank Street ulifungwa na wadai wao.

neg:
Simba S.C.
Ilipoanzishwa mwaka wa 1936, klabu iliitwa Queens, ilibadilishwa baadaye na kuitwa Eagles na baadaye tena iliitwa Dar Sunderland. Mwaka 1971 ikaibadilisha jina lake kabisa na kuitwa, Simba Sport Club (ambalo linamaanisha Lion kwa Kiinɡereza).

neg:
Michezo ya Afrika Nzima
Mwanzilishi wa Olimpiki ya kisasa Pierre de Coubertin alianzisha michezo ya Pan African mapema mwaka wa 1920. Mamlaka ya kikoloni yaliyokuwa yanatawala Afrika wakati huo yalikuwa yanahofia wazo hilo, yakishuku kuwa umoja wa Waafrika kupitia njia ya mchezo kungesababaisha Waafrika kudai uhuru wao.

neg:
Kombe la F.A.
Ilianza kucheza wakati wa msimu wa 1871-72, ni ushindani wa kitaifa wa soka duniani kote. Imeandaliwa na jina lake baada ya Chama cha Soka (FA). Kwa sababu za udhamini, kuanzia 2015 hadi 2018 pia inajulikana kama Kombe la Emirates FA. Mechi ya mashindano ya wanawake pia huitwa, FA Cup .

neg:
Rock and roll
Rock and Roll ulianza kuundwa mwanzoni mwa miaka ya 1950 kutoka katika aina ya muziki uitwao rhythm and blues ambao unaimbwa na waimbaji Weusi wa nchini Marekani. Kwa kipindi hicho, muziki huu ulikuwa mashuhuri kwa Waafrika-Waamerika tu. Baadaye baada kwenye miaka ya 1950 na 1960, Rock and Roll umekuwa mashuhuri nchini Marekani na nchi za Ulaya.

neg:
Mtibwa Sugar F.C.
Timu hiyo ilianza kucheza katika ligi daraja la nne mwaka 1989 na ilipandishwa hadi katika ligi daraja la kwanza mwaka 1996. Hatimaye mwaka 1998, ligi hiyo ilirekebishwa na kuwa Ligi Kuu.

neg:
Mkwawa
Tangu mwaka 1885 hivi Wajerumani walianza kuunda koloni lao katika afrika ya Mashariki ya Kijerumani (Tanganyika pamoja na Rwanda na Burundi) za leo).

neg:
Renaissance
Renaissance (pia: zama za mwamko, mwamko-sanaa) ni kipindi cha kihistoria cha Ulaya kilichoanza kunako miaka ya 1400, na kikafuatiwa na kipindi cha Zama za Kati, ambacho pia kinajulikana kwa jina maarufu kama Middle Ages.

neg:
Mpira wa miguu
Wachezaji wawili wa Kilabu ya Darwin, John Dove na Fergus Suter walikuwa wa kwanza kulipwa kwa mchezo wao. Kitendo hiki kilikuwa mwanzo wa soka ya kulipwa iliyohalalishwa mwaka wa 1885.

neg:
Skauti
Mwanzilishi wa chama cha skauti duniani (1907) aliitwa Robert Baden-Powell (1857–1941) kutoka Uingereza. Lengo lake lilikuwa kusaidia vijana kukua vizuri pande zote (mwili, nafsi na roho) ili hatimaye wawe raia wema katika jamii.

neg:
Koloni ya Rasi
Historia ya koloni ilianza 1652 wakati Mholanzi Jan van Riebeeck aliunda Cape Town kwa niaba ya Kampuni ya Kiholanzi kwa India ya Mashariki. Kampuni ilihitaji kituo kwa ajili ya jahazi zake zilizosafiri kati ya Ulaya na visiwa vya Indonesia. Eneo la rasi lilifaa kuwa mahali pa kupumzika na kuongeza vyakula njiani tena kwa sababu hali ya hewa iliwafaa watu wa Ulaya.

neg:
Kampeni za Kivita katika Afrika ya Mashariki (Vita ya Kwanza ya Dunia)
Kampeni za Afrika ya Mashariki zilikuwa mfululizo wa mapigano ya kivita yaliyotokea Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (Tanganyika, Rwanda na Burundi ya leo) na koloni jirani za Msumbiji, Rhodesia ya Kaskazini (Zambia), Afrika ya Mashariki ya Kiingereza (Kenya), Uganda, na Kongo ya Kibelgiji. Kampeni hizi zilianza mwezi wa Agosti 1914 zikaisha rasmi mnamo mwezi wa Novemba katika mwaka wa 1918.

neg:
Usafiri nchini Tanzania
Reli hii ilijengwa wakati wa koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Sehemu ya kwanza ya kilomita 14 ilikuwa chanzo cha reli ya kaskazini kuanzia Tanga penye bandari muhimu ya Wajerumani hadi Pongwe iliyokamilishwa tar. 16 Oktoba 1894. Reli hii iliendelea polepole ikafikia Mombo wakati wa Februari 1905 ikafikia Moshi mwaka 1912. Reli ya Kati ilianzishwa Februari 1906 ikafikia Morogoro 1907, hadi Tabora 1912 na hadi Kigoma 1914. Njia za Wajerumani ziliunganishwa kati ya Korogwe na Morogoro wakati wa ukoloni wa Uingereza. Njia ya kuunganisha reli ya kaskazini na reli ya Kenya ilifungwa mwaka 1977 wakati wa kuachana kwa Jumuiya ya Afrika ya Mashariki iliyokuwa na reli ya pamoja.

neg:
Redio
Kituo cha kwanza cha rungoya kilianzishwa na Mholanzi Hanso Schotanus à Steringa Idzerda tarehe 6 Novemba 1919 aliposambaza muziki kutoka nyumba yake. Kituo cha kwanza cha kibiashara kilianza kazi mwaka 1920 Marekani mjini Pittsburgh.

neg:
Upofu
Watu iipofu na wale wenye kuona kidogo hushiriki katika michezo kama vile kuogelea, skii ya barafuni na riadha. Baadhi ya michezo imebuniwa au kutumika kwa ajili ya vipofu kama vile 'goalball', soka ya chama Cricket, na golf. Shirika lililo na mamlaka duniani kote katika michezo ya vipofu ni Shirika la Michez Shirikisho la Michezo ya Kimataifa. Watu wenye matatizo ya kuona wameshiriki katika Michezo Paralimpu tangu mwaka wa 1976 majira Paralympics katika Toronto.

neg:
Etihad (Uwanja wa mpira)
Ulijengwa kuwa uwanja wa michezo wa Jumuiya ya Madola (Commonwealth) mwaka 2002, uwanja huo ulitumika katika Kombe la UEFA la 2008, ligi ya Rugby, matamasha ya muziki ya majira ya joto wakati wa msimu wa soka.

neg:
Ulevi
[[File:1904 Claim of Alcoholism being Disease.jpg|thumb|150px|right|Tangazo la mwaka 1904 lililoeleza ulevi kama ugonjwa.]]
Kihistoria, jina dipsomania lilibuniwa na daktari Mjerumani Dkt C W Hufeland mwaka 1819 kabla ya nafasi yake kutwaliwa na neno ulevi. Neno"ulevi" lilitumika mara ya kwanza mwaka wa 1849 na ya daktari Mswidi, Magnus Huss kuelezea madhara ya kitaratibu ya pombe.

neg:
Shule ya Lenana
Raga ni mchezo uliokatika mila ya shule hii na inasehemu kubwa katika shule hii tangu ilipoanzishwa mwaka wa 1949. Kitambo mchezo huu (pamoja na shule) ulikuwa umehifadhiwa ya wazungu. Tangu wakati huo Lenana imekuwa mmojawapo ya shule nne raga zinazocheza mchezo wa raga wa hali ya juu kwani ,  imeweza kushinda mataji mengi, vikombe vingi, na kuwa timu ya shule ya upili pekee kuweza kushinda mashindano katika ngazi ya klabu (tazama Eric Shirley Shield 1977). Lenana huwakilishwa katika mashindano ya raga baina ya shule zingine za upili- Kombe la Prescott, Damu Pevu Shield, mashindano ya taga ya Taifa, sherehe ya raga ya Blackrock na mashindano mengine yote ya wazi. Lenana pia imekuwa mwenyeji wa shindano la raga la wachezaji saba kila upande la ukumbusho wa John Andrews, katika heshima ya mwanafunzi huyo wa zamani. Wanafunzi wengi wa zamani wameweza kuwakilisha nchi ya Kenya kwa kuchezea timu ya taifa katika mashindano ya kimataifa na vilevile kama taaluma yao katika nchi za nje. Timu hiyo inajulikana kama 'Mean Maroon' na huvalia jesi nyekundu lenye waridi nyeupe katika mechi za nyumbani. Mengi kuhusu timu ya raga inapatikana hapa.

neg:
Historia ya Intaneti
Historia yake inaweza kuanza na uzinduzi wa Sputnik na USSR uliochochea Marekani kuanzisha shirika la utafiti wa juu wa miradi, iliyojulikana kama ARPA, katika mwezi Februari 1958 ili kuongoza kiteknolojia. ARPA ilitengeneza ofisi ya teknolojia za kuchambua habari (IPTO) ili kuendeleza utafiti wa programu inayojitekeleza ya mazingira ya chini (Sage), ambayo iliunganisha mifumo ya rada za nchi nzima kwa mara ya kwanza.

neg:
Rwanda
Mwanzo wa karne ya 20 ilikuwa sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani na sababu ya mzozo kati ya Ujerumani na Ubelgiji.

neg:
Timu ya Taifa ya Kandanda ya Jibuti
Kandanda ilianzishwa nchini Jibuti kabla ya Uhuru kutoka Ukoloni, huku ikichezwa san asana na Majeshi wa Kifaransa. Huku eneo hilo enzi hizo likiitwa French Somaliland, walikuwa wakishiriki katika mijuano ya kufuzu kwa Kombe la Dunia la FIFA kutoka 1930 hadi 1974. Hata hivyo hawakuwahi kufuzu kwa kombe hilo hata mara moja. Baada ya Uhuru mnamo 1977, Jibuti ilishirikishwa katika Kombe la Mataifa Bingwa Barani Afrika lakini matokeo yake yalikuwa duni.

neg:
Historia ya Ucheki
Ucheki imekuwa mwanachama wa muungano ya Umoja wa Ulaya kuanzia mwaka 2004.

neg:
Blackburn Rovers F.C.
Mnamo tarehe 28 Septemba 1878, Blackburn Rovers akawa moja ya klabu 23 za kuunda Chama cha Soka cha Lancashire. Tarehe 1 Novemba 1879 klabu ilicheza kwenye Kombe la F.A. kwa mara ya kwanza ikicheza na klabu ya Soka ya Tyne na kushinda kwa goli 5-1.Blackburn Rovers hatimaye waliondolewa kwenye ushindani katika mzunguko wa tatu baada ya kushindwa kwa kufungwa mabao 6-0 na Nottingham Forest.Mnamo tarehe 25 Machi 1882 Blackburn Rovers ikashinda hadi mwisho wa Kombe la F.A. dhidi ya Old Etonians.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Chimbuko la Kombe la Mataifa ya Afrika lilikuwa mnamo tarehe Juni 1956, wakati uundaji wa Confederation of African Football ulipendekezwa katika mkutano wa tatu wa bunge la FIFA mjini Lisbon. Kulikuwa na mipango ya haraka kwa mashindano ya mataifa ya bara kufanyika, na mwaka wa 1957 mwezi wa Februari shindano la kwanza la Kombe la Mataifa ya Afrika lilifanyika mjini Khartoum, Sudan. Hakukuwa na mechi za kufuzu katika shindano hili , kwani uwanja ulikuwa na mataifa manne ambao ndio wanzilishi wa CAF (Sudan, Misri, Ethiopia, na Afrika ya Kusini). Kukataa kwa Afrika ya Kusini kupeleka kikosi chenye wachezaji wa rangi tofauti katika ushindani kulisababisha wao kuadhibiwa na Ethiopia iliweza kufuzu katika fainali .
Kutokana na tukio hilo mechi mbili ndizo zilizochezwa na Misri kuwa bingwa wa kwanza katika bara baada ya kushinda Sudan katika nusu fainali na Ethiopia katika fainali. Miaka miwili baadaye, Misri ndiyo ilikuwa mwenyeji wa pili wa ANC mjini Cairo ambapo timu zile tatu ndizo zilishiriki .Kama mwenyeji na bingwa tetezi Misri iliweza kushinda baada ya kuwalaza sudan katika fainali.

neg:
Mpira wa miguu
Mataifa mengine mengi yalianzisha Mashirikisho ya Kandanda kufikia 1904 wakati Shirikisho la Soka Duniani (FIFA) lilipoanzishwa. Tangu hapo, kandanda ya kimataifa imekuwa ikikua licha ya vikwazo mbalimbali.

neg:
Copa del Rey
Mashindano yalianzishwa mwaka 1903 na hivyo kuyafanya ya zamani zaidi katika soka nchini Hispania. Kwa kawaida, mshindi wa Copa del Rey huenda kwenye UEFA Europa League, isipokuwa wanaostahiki Ligi ya Mabingwa ya UEFA.

neg:
Ujiji
Ujiji huaminiwa imeundwa mwanzoni mwa karne ya 19, labda kidogo baada ya mwaka 1821 . Ilikuwapo kwenye mwisho wa njia ya misafara kati ya pwani ya Bahari Hindi na Ziwa Tanganyika. Bidhaa kutoka pwani zilihifadhiwa huko katika ghala na kusambazwa kwa biashara ya kuvukia ziwa kwa mashua.

neg:
Ujiji
Wapelelezi Wazungu walianza kufika wakati wa Tippu Tip. Ni mahali ambapo Richard Burton na John Hanning Speke walifikia Ziwa Tanganyika mwaka wa 1858, na tena ambapo Henry Morton Stanley alimkuta David Livingstone mwaka wa 1871.

neg:
UEFA
UEFA ilianzishwa tarehe 15 Juni 1954 mjini Basel, Uswisi kufuatia majadiliano kati ya mashirika ya soka ya Ufaransa, Italia na Ubelgiji. Makao makuu yalikuwa Paris hadi 1959 wakati shirikisho hili lilihamia Bern. Henri Delaunay ndiye aliyekuwa Katibu Mkuu wa kwanza na Ebbe Schwartz rais. Ofisi ya utawala wake imekuwa katika Nyon, Uswisi, tangu mwaka 1995. Awali ilikuwa inajumuishwa na vyama 25 vya kitaifa. Hivi sasa kuna vyama 53 (angalia chini ya ukurasa huu au "Orodha ya UEFA timu za kitaifa za kandanda)." Timu za UEFA za kitaifa zimeshinda Kombe la Dunia la FIFA mara tisa (Italia 4, Ujerumani 3, Uingereza na Ufaransa nyara kila moja), kama timu za mataifa ya CONMEBOL, na vilabu vya UEFA vimeshinda Kombe la intercontinental mara 21 na Kombe la dunia la Klabu la FIFA mara 3, kombe moja tu chini ya vilabu vya CONMEBOL.

neg:
Historia ya Intaneti
Baada ya kazi nyingi, sehemu mbili za kwanza ambazo zingekuwa ARPANET ziliunganishwa kati ya Shule ya Uhandisi na Sayansi Tumikizi ya UCLA na Taasisi ya Kimataifa ya Utafiti ya Stanford (SRI) katika bustani ya Menlo, California, tarehe 29 Oktoba 1969. ARPANET ilikuwa moja ya mitandao tangulizi ya mtandao wa intaneti ya leo. Kufuatia maonyesho kuwa ubadilishaji pakiti ulifanya kazi kwa ARPANET, kituo cha posta cha Uingereza, Telenet, TRANSPAC na DATAPAC zilishirikiana kuunda mtandao wa kwanza wa huduma ya ubadilishaji pakiti. Nchini Uingereza, hii ilikuwa inajulikana kama huduma ya kimataifa ya ubadilishaji pakiti (IPSS), mwaka 1978. Mkusanyiko wa mitandao yenye msingi wa X.25 ilikua kutoka Ulaya na Marekani na kutanda Kanada, Hong Kong na Australia kufikia mwaka 1981. Sheria ya ubadilishaji pakiti ya X.25 ilitengenezwa katika CCITT (sasa inaitwa ITU-T) mwaka 1976.

neg:
Rui Patrício
Kabla ya kuhamia Uingereza, alitumia zaidi kazi yake na Sporting CP, akifanya kazi yake na timu ya kwanza saa 18 tu na kuendelea kuonekana katika michezo 467 rasmi. Alishinda nyara tano wakati wa spell yake ya miaka 12, ikiwa ni pamoja na vikombe viwili vya Kireno.

neg:
Mpira wa kikapu
Kila goli katika kikapu cha upande mwingine linahesabiwa kama pointi 2 au 3, kutegemeana na umbali wa kurusha. Goli la penati huleta pointi 1 tu.
Mchezo huu ulianzishwa na mwalimu James Naismith kwenye chuo cha Springfield College huko Massachusetts mwaka 1891. Alibuni mchezo huo kwa ajili ya wanafunzi wake ili wapate mazoezi wakati wa kipupwe waliposhindwa kucheza nje.

neg:
Ironman Triathlon
Michezo hii ya Ironman Triathlon ilianza baada ya michezo ya Oahu Perimeter Relay mwaka 1977 ambako kulizuka mjadala kuhusu ni wanaspoti gani wanaweza kuogelea vizuri zaidi, kuendesha baiskeli kwa kasi sana na kwenda mbio zaidi.

neg:
Robin van Persie
Katika kipindi cha 2001-02 ndani ya UEFA Cup fainali timu yake ikiitwa dutch ya vipaji baada ya miaka (5) alienda kuichezea Arsenal ndani ya 2004 kwa E2.75 millioni alipokuwa katika klabu hiyo aliwahi kucheza kombe la FA cup pia aliwahi kupewa ukiongozi wa timu au kapteni katika mwaka 2012 alihamaha Manchester United na ndio kipindi chake cka kwanza kumaliza msimu akiwa na magoli(26) na kuchukua mshindaji bora na kupewa zawadi ya Kiatu cha Dhahabu katika kipindi hicho alipata majelaha mawili na kuhama Manchester United na kwenda katika timu Fenerbahce ndani ya mwaka 2015.

neg:
Shirika la Msalaba Mwekundu
Mwaka wa 1906, Mkataba wa Geneva wa 1864 uliundwa upya kwa mara ya kwanza. Miaka moja baadaye, Mkataba wa Hague X, ulioratibishwa katika Mkutano wa Pili wa Kimataifa wa Amani mjini Hague, uliupanua Mkataba wa Geneva kujumuisha pia Vita vya majini. Muda mfupi kabla ya Vita Kuu vya Kwanza vya Dunia kuanza mwaka wa 1914, na miaka 50 baada ya kuanzishwa kwa ICRC na kupitishwa kwa Mkataba wa Geneva, tayari kulikuwa na Vya vya kitaifa 45 duniani kote. Vuguvugu hili lilikuwa limeenea hadi nje ya Ulaya na Amerika ya Kaskazini hadi ya Amerika ya Kati na Kusini (Argentina, Brazil, Chile, Cuba, Mexico, Peru, El Salvador, Urugwai, Venezuela), Asia (Jamhuri ya China, Japan, Korea, Siam), na Afrika (Jamhuri ya Afrika Kusini).

neg:
Sydney (uwanja wa mpira)
Sydney (unaojulikana kibiashara kama uwanja wa Allianz) ni uwanja wa mpira wa miguu huko Moore Park, Sydney nchini Australia. Ulijengwa mwaka wa 1988 karibu na uwanja mkubwa wa Kriketi barani Australia.

neg:
Historia ya Afrika
Wazungu walianza kugundua bara la Afrika katika karne ya 15, wakati Wareno walipokuja kwenye fukwe za bara la Afrika kutafuta njia nyepesi na ya amani ya kufikia India, na kuweza kupata nafasi ya kushikilia biashara ya dhahabu na pembe na watumwa ambayo ilikuwa ikiendelea wakati huo katika bara la Afrika. Katika mwaka 1488 Bartolomeo Dias alizunguka Rasi ya Tumaini Jema (kwa Kiingereza: Cape of Good Hope), na katika mwaka 1498 Vasco da Gama alifika ufukwe wa Afrika Mashariki na kuendelea mpaka India.

neg:
Reykjavík
Inaaminiwa ya kwamba Reykjavík ilikuwa mahali pa makazi ya kwanza ya watu walioanza kufika kisiwani mnamo mwaka 870. Mwanzilishaji wa makazi alikuwa Mnorway Ingólfur Arnarson. Hadi karne ya 18 hapakuwa na mji bali rundiko la nyumba za wakulima tu.

neg:
UEFA
Kombe la UEFA Super, ambalo huweka pamoja washindi wa Ligi ya Mabingwa dhidi ya washindi wa ligi ya UEFA Europa (awali washindi wa Kombe la Washindi), lilizinduliwa mwaka wa 1973
Kombe la UEFA la Intertoto lilikuwa ni shindano la majira ya joto, awali liliendeshwa na shirikisho la vyama vya soka vya Uropa ya Katikati , ambalo lilizinduliwa tena na kutambuliwa kama shindano rasmi la UEFA na UEFA mwakani 1995. Kombe la mwisho la Intertoto lilifanyika mwaka 2008. UEFA pia huandaa Ligi ya Mabingwa ya Wanawake ya UEFA ya vilabu vya timu za wanawake, iliyofanyika kwanza mwaka 2001, na ikajulikana kama Kombe la Wanawake la UEFA hadi 2009.
Kombe la UEFA / CONMEBOL la inta-kontineneti liliandaliwa pamoja na CONMEBOL kati ya Ligi ya Mabingwa na washindi wa Copa Libertadores
Timu tatu(Juventus, Ajax na Bayern Munich), ndio tu zimeshinda kila shindano ya mashindano yote matatu (Kombe la Uropa/Ligi ya Mabingwa ya UEFA, Kombe la Washindi la UEFA na Kombe la UEFA/ Ligi ya Europa), ufanifu ambao hauna uwezekano tena kwa timu yoyote ambayo haikushinda Kombe la Washindi (kama vile Real Madrid). Kwa sasa kuna timu tisa barani Uropa ambazo zimeshinda vikombe viwili kati ya vikombe vyote vitatu; zote zimeshinda Kombe la Washindi, nne zinahitaji kushinda katika Ligi ya Mabingwa na tano zinahitaji kushinda Ligi ya Europa ya UEFA.
Juventus ndiyo timu ya pekee barani Uropa kuwahi kushinda vikombe na michuano yote rasmi ya UEFA na, kama upande wa kwanza katika historia ya soka ya Ulaya kuwahi kushinda mashindano matatu makuu ya UEFA, walipokea "Plaque ya UEFA" kutoka kwa Umoja wa Ulaya wa Vyama vya Mpira mnamo tarehe 12 Julai 1988

neg:
Vita ya Miaka Saba
Vita ya Miaka Saba ilitokea kati ya 1756 hadi 1763. Ilianza kutokana na mashindano ya nchi za Ulaya ikasambaa pande nyingi za dunia. Hivyo imeitwa "Vita Kuu ya Dunia" ya kwanza hata kama jina hili kwa kawaida latumiwa kwa ajili ya vita kati ya 1914 na 1918.

neg:
Historia ya Afrika
Harakati za madola makubwa ya Warumi na Waarabu ziliweza kuonekana kabla ya karne ya 4 BK, na Waarabu walianza kuingia Afrika huko Habasha (Ethiopia) tangu karne ya 7 BK na kutangaza dini ya Uislamu na kuieneza katika maeneo mbalimbali ya Afrika pamoja na kuanzisha biashara na ustaarabu na kuimarisha mamlaka zao katika Sudan ya wakati huo tangu karne ya 8 baada ya Kikristo.

neg:
Mchezo wa ng'ombe
Historia ya desturi hii inarudi nyuma hadi zamani za Dola la Roma watu walipopenda kuwa na maonyesho ya mapambano ya wanyama pori, ama ya wenyewe kwa wenyewe au zaidi ya watu dhidi ya wanyama hawa. Maonyesho haya yalifanyika katika uwanja wa mji kwa mfano uwanja wa Koloseo huko Roma. Desturi hii imepotea kila sehemu ya eneo la kale la Dola la Roma kwa sababu ilipingwa na kanisa la kikristo isipokuwa Hispania na Ureno.

neg:
Roy Keane
Alianza kuichezea Manchester United kuanzia mwaka 1993 hadi mwaka 2005.

neg:
Chuo Kikuu cha Cape Town
UCT ina vilabu 36 vya michezo mbalimbali, pamoja na michezo ya timu, michezo ya kibinafsi, michezo iliyokithiri na michezo ya karate. Timu za michezo za chuo, na hasa timu ya raga, zinayojulikana kama "IKEY Tigers" au "Ikeys". Jina la msimbo la "IKEY" lina asili yake katika miaka ya 1910 kama kama tamko la kejeli ya kiyahudi lililotumiwa kwa wanafunzi wa UCT na wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Stellenbosch, kwa sababu ya idadi kubwa, ikidhaniwa, ya wanafunzi wa Kiyahudi wa UCT. Stellenbosch ni wapinzani wa jadi wa UCT katika mchezo wa raga; mechi ya kila mwaka kati ya vyuo hivi wiwili huchezwa.
Kuna zaidi ya Vilabu 80 vya mwanafunzi chuoni UCT; hizi zaweza kwa ujumla kuwa katika vitengo tano:Mizizi ya UCT iko katika uanzishwaji wa Chuo cha Afrika Kusini, shule ya wavulana, mnamo 1829. Mwaka wa 1874 sehemu ya elimu ya juu ikajitenga na kuwa Chuo Kikuu na ile ya wanafunzi wachanga ikawa Shule za Kitaaluma za Afrika Kusini.
UCT ilihamia kampasi ya Groote Schuur Estate mwaka wa 1928. Wakati wa mfumo wa kibaguzi, miaka ya 1960-1990, UCT iliendelea kupinga ubaguzi wa rangi, na ilikuwa kiongozi katika ukombozi na uwiano wa kirangi. Mwaka wa 1987 hasa ulikuwa na mapigano ya mara kwa mara kati ya wanafunzi walioandamana na polisi, na taarifa za polisi kuwepo katika kampasi kudhibitiwa na serikali. Tarehe 24 Aprili 1987 polisi waliingia kampasi na hii ilikuwa mara ya kwanza tangu mwaka wa 1972 kwa huduma ya polisi ya Afrika Kusini kuwahi kusitisha maandamano katika chuo kikuu cha wazungu. Mara nyingi, waandishi wa habari na wahariri wa gazeti rasmi la wanafunzi, Varsity, walijipata chini ya upekuzi kutoka kwa serikali ya kibaguzi ya chama tawala cha National Party.
Nembo ya UCT iliundwa mwaka wa 1859 na Charles Davidson Bell, Soroveya-Mkuu wa Cape Colony wakati huo. Bell alikuwa msanii shupavu ambaye pia aliunda medali na stempu ya pembe tatu ya Cape.

neg:
Mike Okoth Origi
Origi alianza wasifu wake kwa kuvichezea vilabu vya Shabana na "Kenya Breweries" (sasa Tusker FC) nchini Kenya. Mnamo mwaka wa 1992 alihamia klabu iliyoko nchini Omani inayojulikana kama Boshar FC na miezi mitatu baadaye akahamia klabu ya KV Oostende nchini Ubelgiji. Msimu wake uliyokuwa na mafanikio zaidi ulikuwa ule wa 1998/1999, wakati klabu yake ya Racing Genk ilishinda taji la ligi ya Jupiler ambayo ni ligi ya divisheni ya kwanza ya Ubelgiji. Mnamo mwaka wa 2006, akiwa na umri wa miaka 38, akiwa bado hodari, alikuwa anasakata kabumbu katika ligi lakini ya divisheni ya chini.

neg:
Mpira wa miguu
Miongoni mwa kanuni zilizowekwa ni zile za kukataa utumiaji wa mikono kushika mpira na kunyang'anyana kwa nguvu. Soka na Ragbi zilifarakana tarehe hiyo.

neg:
Queens Park Rangers
Queens Park Rangers ilianzishwa mwaka 1886 baada ya kuungana kwa Christchurch Rangers na Taasisi ya St. Judes. Katika miaka ya mwanzo baada ya kuundwa kwa klabu katika nyumba yake ya awali ya Malkia wa London, walicheza michezo yao ya nyumbani kwa misingi mbalimbali, hadi hatimaye klabu ikafika kwenye eneo la sasa huko Loftus Road.

neg:
Manchester United F.C.
United iliposhinda ligi mwaka 1956, walikuwa na ufuasi wastani wa juu zaidi wa mahudhurio ya ligi nyumbani, rekodi iliyokuwa inashikiliwa na Newcastle United kwa miaka michache iliyotangulia. Kufuatia ajali yao ya ndege Munich mwaka wa 1958, watu zaidi walianza kushabikia United na wengi wakaanza kuhudhuria michuano. Hii illisababisha ushabiki kwa United kupanuka sababu moja inayofanya United kuwa mahudhurio ya juu katika ligi ya kandanda ya Uingereza kwa takribani kila msimu tangu wakati huo, hata wakati waliposhushwa ngazi na kuwa katika Divisheni ya Pili 1974-75. Kwa kweli, kwa misimu miwili ambayo United haikuwa na mahudhurio ya ligi, Old Trafford ilikuwa ikifanyiwa kazi kubwa ya ujenzi (1971-72 na 1992-93).

neg:
Muungano rugby Kenya timu ya taifa (sevens)
Timu ya kitaifa ya Kenya ya raga ya muungano wa wachezaji saba hushiriki katika mashindano ya IRB Sevens World Series na  shindano la kombe la dunia ya raga ya wachezaji saba. Wao kwa sasa ni moja ya timu 12 muhimu ya IRB Sevens walio na uhakika wa kushiriki mahali matukio yote nane yanafanyika kila msimu.

neg:
Bahari ya Karibi
Hata hivyo maharamia walipata nafasi zao katika visiwa vidogovidogo wakishambilia hasa meli za Wahispania zilizobeba dhahabu na fedha kutoka migodi ya Meksiko na Peru. Kipindi hiki cha uharamia kilianza mnamo mwaka 1560 BK na kuendelea hadi 1720. Kati ya maharamia mashuhuri wa nyakati zile walikuwa Blackbeard ("ndevu mweusi"), Henry Morgan na William Kidd. Aina nyingine ya waharamia walikuwa watu kama Sir Francis Drake aliyetekeleza uharamia wake kwa niaba ya malkia ya Uingereza dhidi ya meli za Wahispania.

neg:
Voliboli
Sheria ya kwanza, iliyoandikwa na William G Morgan, ilitafuta wavu 6 futi katika (1.98 m) juu, uwanja wa 25 futi 50 (7.6 m × 15.2), na wachezaji wowote. Mechi ilijumuisha hoteli ya tisa na watatu wakicheza kila timu, na hakuna kikomo kwa idadi ya mawasiliano ya mpira kwa kila timu kabla ya kutuma mpira kwenye uwanja wa wapinzani. Ikiwa kuna hitilafu ya kucheza, jaribio la pili liruhusiwa. Kupiga mpira ndani ya wavu ilikuwa kuchukuliwa kwa kupoteza uhakika au upande wa nje isipokuwa katika kesi ya kwanza ya kutumika.

neg:
Uhindi
Kati ya miaka 1756 na 1763 Uingereza pamoja na mataifa mengine ya Ulaya ilishiriki katika Vita vya miaka saba viliyokuwa vita vya kwanza vya kimabara. Waingereza walipigana pamoja na Prussia dhidi ya Austria, Ufaransa, Urusi na Uswidi. Jeshi la kampuni liliendesha vita hivyo dhidi ya maeneo ya Ufaransa katika Uhindi. Wafaransa walishindwa wakabaki na vituo vidogo tu katika miji kama Pondicherry na Mahe lakini kampuni iliongeza maeneo yake katika Uhindi.

neg:
Shule ya Upili ya Alliance
Wanafunzi hupata fursa ya kujiunga na timu mbali mbali za michezo. Wanafunzi wanafunzwa umuhimu wa michezo na ushirikiano katika timu.Michezo hizi zinajumuisha mchezo wa kikapu, raga, kabumbu, riadha, mchezo wa magogo, voliboli, kuogelea na tenisi. Alliance hushindana dhidi ya shule zingine katika michezo hizi zote. Timu hizi zimeshinda medali kadha wa kadha. Timu ya magongo ilipigiwa kura na ikaibuka timu ya tatu bora nchini mnamo mwaka wa 2002. Mwaka huo huo wa 2002 timu ya magongo ilishinda mashindano ya kitaifa. Timu ya raga nayo ilinayakua ushindi katika mashindano ya Prescot mnamo mwaka wa 2003.Bwana, tukiwaobea wanadamu wote, kutoka kila sehemu, tusikize eeh bwana na usaidie shule yetu, shule tanayoipenda sana.(×3)]].

neg:
Maurice Odumbe
Odumbe alicheza mechi yake ya kwanza ya darasa la kwanza mwaka wa 1998 wakati Kenya ilicheza dhidi ya upande wa A waUingereza uliyokuwa unazuru, alitengeneza 16 na kuchukua 0 / 29, na kuendelea kuichezea vyema upande wake wa mtaa wa Nairobi, klabu ya Aga Khan. Odumbe aliteuliwa nahodha wa kitaifa kabla ya kombe la dunia la kriketi la mwaka wa 1999, na kushinda tuzo la mchezaji bora wa mechi dhidi ya Sri Lanka kwa nje(off) zake 82 kupeana (deliveries) 95. Alipitisha unahodha kwa Steve Tikolo kwa ajili ya kombe la dunia la kriketi la mwaka wa 2003. Odumbe alicheza vizuri kwani Kenya ilifika nusu fainali, na katika mwaka uliyofuata alifikisha alama 207 dhidi ya visiwa vya Leeward, hii ilikuwa alama bora zaid katika wasifu wake.

neg:
Historia ya Wasangu
Hasa Merere aliwauza utumwani watoto wa Kisafwa na Kihehe ambao aliwateka wakati wa vita. Uwezo wake Merere katika kupigana na jirani zake ulisaidiwa sana na ushauri aliokuwa anaupata toka kwa wazee wa Kisangu na pia toka Mbaluchi ambaye alikwenda Usangu na kuwa Mshauri Mkuu wa Vita wa Chifu Merere I ambaye yaaminiwaaliingia nchi ya Usangu kati yamwaka1878 na mwaka1880. Mbaluchi (Mburushi) huyu aliitwa Jemadari ambaye kufika kwake Utengule/Usangu kulisababisha Wabaluchi wengine kuja Usangu na kuanza shughuli za kilimo cha mpunga (angalia chini ya kilimo hapa chini). Wasangu wenyewe wanasimulia kuwa Waarabu walianza kuingia nchi ya Usangu wakati wa utawala wa Chifu Njali aliyewazaa akina Merere.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Katika kipindi hiki, tamthilia za Kiafrika zilianza kuibuka. Herbert Isaka Ernest Dhlomo wa Afrika ya Kusini alichapisha tamthilia ya kwanza ya Kiafrika kwa Kiingereza katika mwaka wa 1935. Mwaka 1962, Ngugi wa Thiong'o kutoka Kenya aliandika mchezo wa kuigiza wa kwanza wa Afrika ya Mashariki, "The Black Hermit", hadithi iliyohadhari "ukabila" (ubaguzi kati ya makabila ya Afrika).

neg:
Rwanda
Uhuru katika mwaka 1961 ulifika pamoja na vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya Wahutu na Watutsi. Uhusiano kati ya vikundi hivi viwili uliendelea kuwa vigumu.

neg:
Timu ya Taifa ya Kandanda ya Ufaransa
Ufaransa ilikuwa moja ya timu nne za Ulaya ambazo zilishiriki katika Kombe la Dunia la Uzinduzi mwaka wa 1930 na, ingawa zimeondolewa katika hatua ya kufuzu mara sita, ni moja tu ya timu tatu zilizoingia kila mzunguko wa kufuzu Kombe la Dunia.Mnamo 1958, timu hiyo, iliyoongozwa na Raymond Kopa na Just Fontaine, imekamilisha nafasi ya tatu kwenye Kombe la Dunia la FIFA.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Afrika ya Kusini iliweza kuwa mwenyeji wa shindano la 20 la ANC mwaka wa 1996, na kushiriki katika shindano hili mara ya kwanza baada ya kupewa fursa ya kushiriki katika shindano hili walipoacha ubaguzi.Pia walikuwa wamejaribu mwaka wa 1994 lakini hawakufuzu. Idadi ya washiriki katika fainali iliongezeka hadi timu 16 ambazo ziligawanywa katika makundi manne. Hata hivyo, idadi halisi ya timu zilizocheza katika fainali mara ilikuwa15 tu kwani Nigeriailijiondoa katika shkindano hili dakika ya mwisho kwa sababu za siasa katika nchi yao. [11] Timu ya Bafana Bafana iliweza kushinda taji kwa mara ya kwanza kwa kuwalaza Tunisia. Nahodha wa Afrika Kusini Neil Tovey ndiye aliyekuwa mchezaji mzungu wa kwanza kuskika kile kikombe. [13]
Afika Kusini ingeweza kufika fainaliwa miaka miwili baadaye nchini Burkina Faso, lakini hawakuweza kutetea taji lao kwani, iliweza kunyakuwa ushindi kwa mara ya nne.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Mifereji ilianza kujengwa mwishoni mwa karne ya kumi na nane kuunganisha maeneo makubwa ya utengenezaji bidhaa katika Maeneo ya kati na kaskazini na bandari za bahari na mji wa London, amabyo wakati kuo ilikuwa kituo kikubwa zaidi cha utengenezaji bidhaa nchini. Mkifereji ndiyo iliyokuwa teknoljia ya kwanza kuruhusu vifaa vikubwa kusafirishwa kwa urahisi kote nchini. Farasi mmoja wa mfereji angeweza kuvuta mzigo mkubwa mara nyingi kuliko mkokoteni haraka zaidi. Kufikia miaka ya 1820, mtandao wa kitaifa ulikuwepo. Ujenzi wa mifereji ulikuwa kama mfano wa mipango na mbinu ambazo baadaye zilitumika katika ujenzi wa reli. Hatimaye mifereji ilipitwa kama biashara yenye faida na ujenzi wa reli kuanzia miaka ya 1840 na kuendelea.
Mtandao wa mifereji wa Uingereza, pamoja na majengo yaliyobaki ya viwanda vya kinu vilivyobaki, ndiyo mojawapo ya dhihirisho bayana la zama za mapema za Mapinduzi ya Viwandani yanayoweza kuonekana nchini Uingereza.

neg:
Mpira wa mkono
Mechi za kwanza za kimataifa zilichezwa chini ya sheria hizi kwa wanaume mwaka wa 1925 na kwa wanawake mwaka wa 1930. Mpira wa mkono wa wanaume ulichezwa mara ya kwanza katika michezo ya Olimpiki ya majira ya joto ya 1936 huko Berlin kama nje, na wakati ujao katika michezo ya Olimpiki ya majira ya joto ya 1972 huko Munich kama ndani, na umekuwa mchezo wa Olimpiki tangu hapo. Kwa timu ya wanawake uliongezwa katika michezo ya Olimpiki ya majira ya joto ya 1976.

neg:
Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni
Maelezo ya ugonjwa huu yalianza angalau mwaka wa 1824 na Charles Bell. Katika mwaka wa 1869, uhusiano kati ya dalili na matatizo halisi ya kinurolojia ulielezwa kwa mara ya kwanza na Jean-Martin Charcot, alitumia jina sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni tangu mwaka wa 1874. Ilijulikana vizuri Marekani ilipomuathiri mchezaji maarufu wa besiboli Lou Gehrig, na katika karne ya 20 Stephen Hawking alipopata umaarufu wa ufanisi wa kisayansi.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Hali ya sasa imepatikana tangu miaka 12,000. Wakati ule volkeno za Virunga vililipuka na kuziba mto uliowahi kubeba maji ya Ziwa Kivu kuelekea mto Naili na baada ya kufikia uwiano wa leo maji ya Kivu yalianza kutoka upande wa Tanganyika kupitia njia ya Ruzizi.

neg:
Tennis
Katika nusu ya pili ya karne ya 19 imekuwa kati ya michezo ya kupendwa na watu wa tabaka la juu la Uingereza ikasambazwa katika makoloni za Milki ya Uingereza na Marekani. Mashindano makubwa yalianza huko Wimbledon, Uingereza, yanayoendelea hadi leo.