query: Je, lugha rasmi ya Uzbekistan ni ipi?

pos:
Kiuzbeki
Kiuzbeki ni lugha rasmi nchini Uzbekistan ambako kuna wasemaji milioni 21.

pos:
Uzbekistan
Walio wengi (zaidi ya 70%) hutumia lugha ya Kiuzbeki ambacho ni kati ya lugha za Kiturki na ndiyo lugha rasmi. Angalia pia orodha ya lugha za Uzbekistan.

neg:
Orodha ya magazeti nchini Pakistan
Pamoja na Kiurdu kama lugha ya taifa na Kiingereza kama lugha ya ofisi, magazeti mengi huzingatia demografia hiyo. Hata hivyo, magazeti ya mikoa pia hudumisha mzunguko wa kutosha kwa lugha ya Kisindhi.

neg:
Kiuzbeki
Kwa lugha yenyewe kuna majina "O‘zbek tili" kwa mwandiko wa Kilatini, "Ўзбек тили" (uzbek tili) kwa mwandiko wa kikirili; au "ئۇزبېك تىلى" (o'zbek tili) kwa mwandiko wa Kiarabu.

neg:
Kirgizia
Lugha ya kawaida ni Kikirgizi, ambacho ni lugha rasmi pamoja na Kirusi. Angalia pia orodha ya lugha za Kirgizia.

neg:
Orodha ya lugha za Kirgizia
Orodha hii inaorodhesha lugha za Kirgizia:

neg:
Lugha rasmi
Katika nchi mbalimbali lugha rasmi imetajwa katika katiba ya taifa au katika sheria mahsusi, lakini nchi nyingine hazina sheria juu ya lugha rasmi hata kama hali halisi ipo na kueleweka.

neg:
Ukraine
Hivyo Kiukraine (українська мова "ukrajin's'ka mova") ni lugha rasmi, lakini angalau nusu ya wakazi hutumia Kirusi.

neg:
Niger
Tangu wakati wa ukoloni, lugha rasmi ni Kifaransa. Lakini kuna lugha 8 za taifa kati ya lugha kuu za makabila asili. Muhimu zaidi ni Kihausa na Kizarma-Sonrai.

neg:
Kikumam
Kikumam ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda inayozungumzwa na Wakumam. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kikumam imehesabiwa kuwa watu 174,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikumam iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Uzbekistan
Baadaye ilitawaliwa na milki mbalimbali za nje kama Uajemi.

neg:
Tanzania
Baada ya uhuru, Kiingereza (iliyokuwa lugha ya kikoloni kabla ya uhuru) iliendelea kutumika kwa mambo kadhaa rasmi na kwa elimu kuanzia sekondari ingawa sera mpya inataka Kiswahili kishike nafasi yake hadi chuo kikuu; kwa hiyo ilichukuliwa kama lugha rasmi ya dhati pamoja na Kiswahili. Lakini utumizi rasmi wa Kiingereza umepungua katika milongo iliyopita, na sasa utumizi huu karibu umekwisha. Kwa hiyo siku hizi ni kawaida zaidi kuchukulia Kiswahili kama lugha rasmi ya dhati pekee.

neg:
Riz Khan
Khan anaongea Kiurdu na Kihindi, lugha za kitaifa za Pakistan na India na anaelewa lugha nyingine za Asia ya Kusini kama vile Kipunjabi na Kutchi. Yeye ana alisomea Kifaransa, na anaweza kuelewa lugha nyingine za Ulaya, ikiwemo Kiswidi. On 19 Februari 2001 katika mahojiano kwenye kipindi cha India Today, Khan alisema, "Mimi najua kuongea Kihindi vizuri zaidi kuliko wenyeji wa Mumbai."

neg:
Uajemi
Iran ina mchanganyiko wa makabila na dini uliounganishwa na utamaduni na lugha ya Kiajemi, ambayo inatumiwa na wananchi walio wengi na ndiyo lugha rasmi, ikifuatwa na lugha nyingine za jamii ya Kihindi-Kiulaya, lakini pia za jamii nyingine kama Kiazeri (16%) na Kiarabu (2%) (angalia orodha ya lugha za Uajemi).

neg:
Kibelarus
Kibelarus (Беларуская мова, "biełaruskaja mova" - lugha ya Kibelarus) ni lugha ya watu wa Belarus ikiwa ni moja kati ya lugha tatu za Kislavoni cha Mashariki pamoja na Kiukraine na Kirusi. Kibelarus inashirikiana maneno ya lugha hizi, pia imepokea sehemu ya msamiati wake kutoka Kipoland kutokana na historia ndefu ya pamoja kati ya Poland na Belarus. Lugha za Kislavoni ni sehemu ya jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya.

neg:
Kigizrra
Kigizrra ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagizrra. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kigizrra imehesabiwa kuwa watu 1050. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigizrra iko katika kundi la “Eastern Trans-Fly”.

neg:
Kiuzbeki
Tangu uenezaji wa Uislamu Kiuzbeki iliandikwa kwa herufi za Kiarabu.

neg:
Bukhara
Wakati wa upanuzi wa Urusi katika Asia ya Kati dola la Bukhara likawa nchi lindwa chini na jirani mkubwa lakini ilibaki na madaraka kwa ndani hadi kufika kwa jeshi la mapinduzi ya Kibolsheviki katika Uzbekistan mwaka 1920. Bukhara ikatangazwa kuwa jamhuri na 1924 ikaingizwa katika Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiuzbeki na hivyo katika Umoja wa Kisovyeti.

neg:
Orodha ya lugha za Tajikistan
Orodha hii inaorodhesha lugha za Tajikistan:

neg:
Kikuke
Kikuke (pia Kighale ya Kutang) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wakuke. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikuke imehesabiwa kuwa watu 29 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikuke iko katika kundi la Kibodish.

neg:
Tabasco (jimbo)
Lugha rasmi ni Kihispania.

neg:
Aguascalientes (jimbo)
Lugha rasmi ni Kihispania

neg:
Kibashkiri
Kibashkiri ni lugha ya Kiturki nchini Urusi na Kazakhstan inayozungumzwa na Wabashkiri. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kibashkiri nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 1,150,000. Pia kuna wasemaji 3670 nchini Ukraine, na idadi ya wasemaji nchini Kazakhstan haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibashkiri iko katika kundi la Kiurali.

neg:
Indonesia
Lugha rasmi ni Bahasa Indonesia (Kiindonesia) iliyoundwa katika karne ya 20 kama lugha ya taifa kutokana na lahaja ya Kimalay. Nchini kote kuna lugha za asili zaidi ya 700 (angalia orodha ya lugha za Indonesia).

neg:
Kiuyghur
Kiuyghur ni lugha ya Kiturki nchini Uchina, Kazakhstan, Uzbekistan, Mongolia na Uturuki inayozungumzwa na Wauyghur. Ni lugha rasmi katika jimbo la Xinjiang, nchini Uchina. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiuyghur nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni kumi. Pia kuna wasemaji 191,000 nchini Kazakhstan (2009) na 1000 nchini Mongolia (1982). Idadi ya wasemaji nchini Uturuki na Uzbekistan haujulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiuyghur iko katika kundi la Kiturki ya Mashariki.

neg:
Kichulym
Kichulym ni lugha ya Kiturki nchini Urusi inayozungumzwa na Wachulym. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kichulym imehesabiwa kuwa watu 44 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichulym iko katika kundi la Kiurali.

neg:
Kierzya
Kierzya ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Waerzya. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kierzya imehesabiwa kuwa watu 36,700. Pia kuna wasemaji 500 nchini Armenia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kierzya iko katika kundi la Kimordvin.

neg:
Bendera ya Tajikistan
Rangi za bendera ni sawa na rangi za bendera ya Uajemi. Utamaduni na lugha za nchi hizi mbili ni karibu sana.

neg:
Uzbekistan
Upande wa dini, zaidi ya 79% ni Waislamu, lakini wengi wao hawana madhehebu maalumu; Wasuni ni 18% na Washia 1%. Wakristo ni 9%, wengi wakiwa Warusi Waorthodoksi; Waprotestanti na Wakatoliki hawafikii 3%. Pamoja na hayo, serikali inawadhulumu.

neg:
Uzbekistan
Katika karne kabla na baada ya Kristo eneo lilijulikana kama Sogdiana na Baktria. Miji yake ilikuwa na utajiri kutokana na biashara ya misafara kwenye barabara ya hariri kati ya China na Mashariki ya Kati.

neg:
Kiabaza
Kiabaza ni lugha ya Kikaukazi ya Kaskazini nchini Urusi na Uturuki inayozungumzwa na Waabaza. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiabaza nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 37,800. Pia kuna wasemaji 12,000 nchini Uturuki (2014). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabaza iko katika kundi la Abkhazi-Abazini.

neg:
Kitatar
Kitatar ni lugha ya Kiturki nchini Urusi, Kazakhstan, Uchina na Uturuki inayozungumzwa na Watatar. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kitatar nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 4,280,000. Pia kuna wasemaji 104,000 nchini Kazakhstan (2009) na 800 nchini Uchina (1999). Idadi ya wasemaji nchini Uturuki haujulikani. Katika kila ya nchi hizo kuna Watatar wengi ambao hawawezi kuongea Kitatar bali huongea Kirusi, Kikazakh au Kiuyghur kama lugha yao ya kwanza. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitatar iko katika kundi la Kiurali.

neg:
Uruguay
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kihispania.

neg:
Uzbekistan
Katika karne ya 14 jemadari Timur alijenga milki kubwa na kuharibu nchi za magharibi hadi Uturuki. Alipamba mji mkuu wake Samarkand kwa majengo mazuri.

neg:
Sudan
Nchini Sudan kuna lugha zaidi ya 70. Kati yake, muhimu zaidi ni Kiarabu, ambacho ndicho lugha rasmi pamoja na Kiingereza. (Angalia Orodha ya lugha za Sudan.)Dini kubwa zaidi nchini ni Uislamu (97%).

neg:
Kikumyk
Kikumyk ni lugha ya Kiturki nchini Urusi inayozungumzwa na Wakumyk. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikumyk nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 426,000. Pia kuna wasemaji 1800 nchini Uturuki. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikumyk iko katika kundi la Kiturki ya Magharibi.

neg:
Moldova
Lugha rasmi ni Kiromania, ambacho kimetokana hasa na Kilatini. Ni lugha ya kwanza ya 76% ya wakazi wote, ikifuatwa na Kirusi (16%).

neg:
Mongolia ya Kichina
Lugha rasmi ni Kichina cha Mandarin na Kimongolia.

neg:
Uzbekistan
Uzbekistan ni nchi ya Asia ya Kati.

neg:
Lugha za Kitungusi
Lugha za Kitungusi ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa nchini Urusi na Uchina. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni kumi na mbili tu. Wengine hufikiri kwamba lugha za Kitungusi ni tawi moja la lugha za Kialtai pamoja na lugha za Kiturki.

neg:
Kige'ez
Kige'ez (kwa maandishi ya Kiamhari: ግዕዝ; matamshi: gē-ĕz) ni lugha ya kale ya Ethiopia iliyozungumzwa zamani za ufalme wa Aksum. Baadaye ilikuwa lugha ya kimaandishi nchini Ethiopia hadi karne ya 19 na hadi leo ni lugha ya liturgia katika kanisa la orthodoksi la Ethiopia.

neg:
Osh Uzbek Music na Drama Theater
Theatre ya Babur huko Osh ni ukumbusho wa zamani zaidi katika Asia ya Kati, baada ya Theatre National Academic Drama Theatre iliyoitwa baada ya Hamza huko Tashkent (iliyoanzishwa mwaka wa 1913-27 mwaka 1914).

neg:
Kirusi
Kirusi ni lugha rasmi katika Urusi na pia katika nchi jirani za Belarus, Kazakhstan na Kirgizia. Wasemaji wa Kirusi wako katika nchi zote zilizokuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti hadi 1991. Kuna pia Warusi katika nchi za magharibi kwa sababu wakati wa Ukomunisti kulikuwa na wakimbizi waliotoka nje ya Urusi kwa sababu za kisiasa.

neg:
Nigeria
Lugha rasmi ya nchi ni Kiingereza, ingawa wakazi wengi wanatumia zaidi lugha za makabila yao, ambayo ni zaidi ya 500. Muhimu zaidi ni Kihausa, Kiigbo na Kiyoruba.

neg:
Kiazeri
Kiazeri (pia: Kiazerbaijani, Kituruki cha Azerbaijani, kwa lugha ya wenyewe: "Azərbaycanca, Azərbaycan dili", آذربایجان تورکجه‌سی) ni moja ya lugha za Kiturki ambayo ni karibu na Kituruki chenyewe. Wengine hutofautisha lugha mbili za Kiazeri, yaani Kiazeri ya Kaskazini nchini Azerbaijani inayoandikwa kwa alfabeti ya Kilatini, na Kiazeri ya Kusini nchini Uajemi inayoandikwa kwa alfabaeti ya Kiarabu (angalia hapo chini).

neg:
Armenia
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kiarmenia, ambacho kina alfabeti ya pekee iliyobuniwa na mtakatifu Mesrop mwaka 405 BK.

neg:
Bukhara
Buckara (Kiuzbeki Buxoro; Kiajemi: بُخارا "bukhārā", Kirusi "Бухара"/"Buchara") ni kati ya miji muhimu ya Uzbekistan. Idadi ya wakazi ilikuwa 237,900" (mwaka 1999)".

neg:
Kikarata
Kikarata ni lugha ya Kikaukazi ya Kaskazini nchini Urusi inayozungumzwa na Wakarata. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikarata imehesabiwa kuwa watu 260 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikarata iko katika kundi la Kiandiki.

neg:
Qatar
Kiarabu ni lugha rasmi ya nchi lakini Kiingereza hutumiwa mara nyingi kwa mawasiliano ya biashara na ofisini.

neg:
Umoja wa Mataifa
Lugha rasmi za UM ni sita: Kiarabu, Kichina, Kifaransa, Kihispania, Kiingereza na Kirusi.

neg:
Vanuatu
Lugha rasmi ni Bislama, Kiingereza Kifaransa.

neg:
Kiorok
Kiorok ni lugha ya Kitungusi nchini Urusi inayozungumzwa na Waorok. Isichanganywe na lugha ya Kioroch ambayo ni karibu sana lakini tofauti. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiorok imehesabiwa kuwa watu 47 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiorok iko katika kundi la Kitungusi ya Kusini.

neg:
Zimbabwe
Kwa sasa lugha rasmi ni 16. Lugha kubwa ni Kishona (70%) na Kindebele (20%). Kiingereza ni lugha ya kwanza ya asilimia 2.5% za wakazi.

neg:
Kiukraine
Kiukraine (kwa Kiukraine: українська (мова), ukrajins'ka mova) ni lugha ya Kislavoni cha Mashariki. Lugha hii ni moja kati ya familia ya Lugha za Kihindi-Kiulaya.

neg:
Lugha za Kikaukazi ya Kusini
Lugha za Kikaukazi ya Kusini (pia Lugha za Kikartveli) ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa katika eneo la Kaukazi hasa nchini Georgia na Uturuki. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni nne tu. Watu zaidi ya milioni tano huzungumza moja ya lugha za Kikartveli kama lugha yao ya kwanza.

neg:
Kikhakas
Kikhakas ni lugha ya Kiturki nchini Urusi na Uchina inayozungumzwa na Wakhakas. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikhakas nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 42,600 wakati idadi ya Wakhakas ilikuwa 73,000. Pia kuna Wakhakas 880 nchini Uchina lakini wazee kumi tu wanaweza kuongea lugha yao ya Kikhakas wengine wakiongea Kichina au Kimongolia. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikhakas iko katika kundi la Kiturki ya Kaskazini.

neg:
Kiazeri
Lugha inatumiwa katika jamhuri ya Azerbaijan na katika sehemu za magharibi-kaskazini za Uajemi, pamoja na sehemu za Georgia, Uturuki na Urusi. Idadi ya wasemaji ni takriban milioni 30.

neg:
Kichuvash
Kichuvash ni lugha ya Kiturki nchini Urusi inayozungumzwa na Wachuvash. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kichuvash imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni moja. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichuvash iko katika kundi la Kibolgar.

neg:
Zacatecas (jimbo)
Lugha rasmi ni Kihispania.

neg:
Lugha rasmi
Lugha rasmi ni lugha iliyopewa cheo maalumu katika nchi fulani. Kwa kawaida ni lugha inayotumiwa hasa na serikali kwa mawasiliano kati ya ofisi zake na pia kwa matangazo rasmi, kwa mfano kwa kutangaza sheria. Ni pia lugha ya kuendesha kesi mahakamani na kuandika hukumu.

neg:
Ontario
Lugha rasmi ni Kiingereza ("de facto").

neg:
Kislovakia
Kislovakia ni lugha rasmi inayoongelewa nchini Slovakia, nchi iliyopo Mashariki mwa Ulaya. Ni moja kati ya Lugha za Kislavoni, mkusanyiko wa lugha unajumlisha Kirusi, Kipoland na lugha nyingine kadhaa za Mashariki ya Ulaya.

neg:
Sudan Kusini
Lugha rasmi ni Kiingereza, pamoja na kutambulika kwa lugha mbalimbali za mitaa katika majimbo au miji. Kiswahili kinapangiwa kuenezwa nchini, hasa baada ya Sudan Kusini kujiunga na Jumuia ya Afrika Mashariki.

neg:
Orodha ya lugha za Turkmenistan
Orodha hii inaorodhesha lugha za Turkmenistan:

neg:
Kikurdi
Ni lugha rasmi mojawapo katika nchi ya Iraq.

neg:
Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kikazakhi
Jina la nchi limetokana na Wakazakhi ambao ni taifa la watu wenye lugha ya Kiturki.
Eneo liliwahi kuwa sehemu ya milki mbalimbali lakini tangu karne ya 15 Wakazakhi walijaribu kuungana mata kadhaa bila mafanikio ya kudumu. Tangu karne ya 17 milki ya Urusi ilianza kuenea katika Asia ya Kati na hadi 1865 eneo lote la Kazakhstan lilitawaliwa na Urusi.

neg:
Kiuzbeki
Kiuzbeki ni moja ya lugha za Kiturki za mashariki na lugha ya Kiturki yenye wasemaji wengi katika Asia ya Kati.

neg:
Kuwait
Lugha rasmi ni Kiarabu; wananchi wanakiongea kwa lahaja maalumu. Kiingereza pia kinatumika hasa, hasa katika biashara.
Upande wa dini, wananchi karibu wote ni Waislamu, hasa Wasuni (70%), lakini pia Washia (30%). Ndiyo dini rasmi. Wakristo ni zaidi ya 10%, lakini karibu wote ni wahamiaji. Wahindu kutoka India ni wengi zaidi kidogo (karibu 15%). Wabuddha ni 2%.

neg:
Afghanistan
Wengi wanaongea zaidi ya lugha moja (angalia orodha ya lugha za Afghanistan). Zile rasmi ni Kipashto (35%) na Kidari (50%), ambazo zote mbili ni za jamii ya Kiajemi kati ya Lugha za Kihindi-Kiulaya.

neg:
Myanmar
Lugha kubwa ni Kiburma, ambacho ndicho lugha rasmi.

neg:
Wilaya
Asili ya neno ni Kiarabu "ولاية" (wilaayatun - Kituruki: vilayet). Katika Dola la Osmani "vilayet" ilikuwa ngazi ya kwanza ya mgawanyo wa kiutawala ikimaanisha jimbo au mkoa. Mkuu wake au gavana alikuwa na cheo cha "Wali". Neno hili la "wilaya" limepatikana katika nchi nyingi zilizoathiriwa na utamaduni wa Uislamu au lugha ya Kiarabu kama vile Uturuki, Algeria, Tunisia, Oman, Mauritania, Sudan, Malaysia, Indonesia, Afghanistan, Tajikistan, Turkmenistan na Uzbekistan.

neg:
Oaxaca (jimbo)
Lugha rasmi ni Kihispania.

neg:
Nyuzilandi
Lugha rasmi ni Kiingereza, Kimaori na Lugha ya Ishara ya Nyuzilandi (kwa Kiingereza: New Zealand Sign Language au NZSL).

neg:
Uzbekistan
Uzbekistan ni nchi yenye historia ndefu. Ferghana, Tashkent, Bukhara, Khwarezm na Samarkand zilikuwa vitovu vya utamaduni wa binadamu tangu milenia ya 2 KK.

neg:
Bangladesh
Asilimia hizohizo wanaongea Kibengali, ambacho ndicho lugha rasmi. Kiingereza pia kinatumika sana.

neg:
Iraq
Lugha rasmi na ya kwanza ni Kiarabu, ikifuatwa na Kikurdi ambayo pia imekuwa lugha rasmi, halafu lugha nyingine za jamii mbalimbali ambazo pengine zinatambulika kieneo.

neg:
Kiburushaski
Kiburushaski ni lugha ya asili nchini Pakistan inayozungumzwa na Waburushaski. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kiburushaski imehesabiwa kuwa watu 96,800. Kuna lahaja tatu: Kihunza, Kinagar na Kiyasin. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiburushaski ni cha pekee, yaani haihusiani na lugha nyingine.

neg:
Urusi
Kwa jumla Waslavi mara nyingi ni Wakristo wa Kiorthodoksi, wasemaji wa lugha za Kiturki ni zaidi Waislamu, na wenye lugha za Kimongolia mara nyingi hufuata Ubuddha.

neg:
Kibulgaria
Kibulgaria (kwa Kibulgaria: български език, bălgarski ezik [ˈbɤ̞lgɐrski ɛˈzik]) ni moja kati ya Lugha za Kihindi-Kiulaya kinachozungumzwa zaidi katika nchi ya Bulgaria.

neg:
Kitajiki
Kitajiki (тоҷикӣ / تاجیکی / "tamka "tojiki"" au забони тоҷикӣ / زبان تاجکی / "tamka "zabone tojiki"") ni lugha rasmi nchini Tajikistan katika Asia ya Kati. Kuna pia wasemaji wa Kitajiki katika Urusi na katika Uzbekistan.

neg:
Jumuiya ya Ushirikiano wa Kiislamu
Lugha rasmi za OIC ni Kiarabu, Kiingereza na Kifaransa.

neg:
Kikazakhi
Katika Kazakhstan na Mongolia lugha inandikwa kwa herufi za Kikirili. Huko China wasemaji wa kikazakhi hutumia alfabeti ya Kiarabu.

neg:
Historia ya Kiswahili
Kenya imetangaza Kiswahili kuwa lugha ya taifa lakini inaendelea kutumia Kiingereza katika shughuli za serikali. Watu wa matabaka ya juu mara nyingi hupendelea kutumia Kiingereza wakiona ni lugha bora. Lakini tangu 1986 wanafunzi wote wanatakiwa kujifunza Kiswahili katika shule za sekondari. Tatizo mojawapo ni kuwepo wa makabila makubwa kama Wakikuyu au Waluo wenye wasemaji wengi sana katika eneo moja, hali isiyosaidia kujifunza lugha tofauti. Pia kaskazini na magharibi mwa Kenya wenyeji wengi si wasemaji wa lugha za Kibantu nao hawaoni Kiswahili ni lugha rahisi.

neg:
Poland
Kati ya lugha nyingine zilizotambulika kisheria, zinaongoza Kikashubi na Kijerumani, halafu Kibelarusi na, Kiukraina. Kati ya lugha za kigeni zinaongoza Kiingereza na Kirusi.

neg:
Kiukraine
Kiukraine ni lugha ya pili inayozungumzwa sana katika orodha ya lugha za Kislavoni. Ni lugha rasmi nchini Ukraine. Kuna waongeaji milioni 37 wanaongea lugha hii nchini Ukraine.

neg:
Aral (ziwa)
Ziwa Aral (Kikazakhi: "Арал Теңізі" "(aral tengizi)", Kiuzbeki "Orol dengizi", Kirusi "Аральскοе мοре" "aralskoye more") ni ziwa la Asia ya Kati mpakani mwa Kazakhstan na Uzbekistan.

neg:
Turkmenistan
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kiturkmeni (72%). Kinafuata Kirusi (12%).

neg:
Kichina
Kichina ni lugha rasmi katika Jamhuri ya Watu wa China, Jamhuri ya China (Taiwan) na Singapur. Hujadiliwa pia na raia Wachina katika Indonesia na Malaysia.

neg:
Uzbekistan
Imepakana na Afghanistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan na Turkmenistan.

neg:
Bantustan
Neno Bantustan liliundwa na maneno "Bantu" (la kutajia Waafrika Weusi) na "-stan" (linalomaanisha kwa Kiajemi nchi ya watu fulani kama vile Uzbekistan = nchi ya Wauzbeki).

neg:
Kituruki
Kituruki (Türkçe) ni lugha rasmi nchini Uturuki. Ni lugha yenye wasemaji milioni 80. Hivyo ni lugha yenye wasemaji wengi kati ya Lugha za Kiturki zinazozungumzwa na watu milioni 170 katika Asia ya Magharibi na Asia ya Kati.

neg:
Kiakhvakh
Kiakhvakh ni lugha ya Kikaukazi ya Kaskazini nchini Urusi na Azerbaijan inayozungumzwa na Waakhvakh. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiakhvakh nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 210 tu. Waakhvakh nchini Azerbaijan hawatumii Kiakhvakh kama lugha ya kwanza. Maana wakati nchini Urusi lugha imo hatarini mwa kutoweka, nchini Azerbaijani imeshasahauliwa kiasi. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiakhvakh iko katika kundi la Kiandiki.

neg:
Kihunzib
Kihunzib ni lugha ya Kikaukazi ya Kaskazini nchini Urusi na Georgia inayozungumzwa na Wahunzib. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kihunzib nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 1010. Pia kuna wasemaji 410 nchini Georgia (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihunzib iko katika kundi la Kitseziki.

neg:
Kikyrili
Kutokana na athira ya Urusi katika Asia ya Kati kuna pia lugha mbalimbali za Kiasia ambazo zinaandikwa kwa mwandiko wa Kikyrili tangu karne ya 19 au mwanzo wa karne ya 20. Nchi zinazohusika zilikuwa ama sehemu za Umoja wa Kisovyet au nchi jirani kama Mongolia.

neg:
Kikaragas
Kikaragas (au Kitofa) ni lugha ya Kiturki nchini Urusi inayozungumzwa na Wakaragas. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikaragas imehesabiwa kuwa watu 93 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaragas iko katika kundi la Kiturki ya Kaskazini.

neg:
Orodha ya lugha za Kazakhstan
Orodha hii inaorodhesha lugha za Kazakhstan:

neg:
Kiuzbeki
Tangu uhuru wa mwaka 1991 mipango ilijadiliwa kurudi kwa mwandiko wa Kilatini. Azimio lilifanywa 1995 kutumia alfabeti ya Kilatini. Lakini hadi sasa mwandiko wa Kikirili bado unapatikana. Waislamu wengine wameendelea kutumia herufi za Kiarabu.

neg:
Kieven
Kieven ni lugha ya Kitungusi nchini Urusi inayozungumzwa na Waeven. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kieven imehesabiwa kuwa watu 5660. Waeven wengi wamebadilisha lugha kutumia Kirusi tu, yaani lugha yao ya asili imo hatarini kutoweka. Kuna lahaja nyingi za Kieven. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kieven iko katika kundi la Kitungusi ya Kusini.

neg:
Kizaza
Kizaza au Kidimli (Zazaki, Dımılki) ni lugha ya kitaifa ya Uzaza. Ni kati ya lugha za Kihindi-Kiajemi za lugha za Kihindi-kiulaya. Inatumiwa hasa katika nchi zifuatazo:Kuna wasemaji wa lugha ya kwanza milioni 3, na takriban wasemaji wengine milioni 3- 4 kama lugha ya pili.

neg:
Pakistan
Lugha rasmi nchini Pakistan ni Kiurdu na Kiingereza. Lugha nyingine ni zaidi ya 60, lakini ni ndogo, zenye wasemaji wachache; karibu zote ni lugha za Kihindi-Kiulaya (angalia orodha ya lugha za Pakistan). Robo tatu za wakazi wanaelewa Kiurdu.

neg:
Kiili-Turki
Kiili-Turki ni lugha ya Kiturki nchini Uchina na Kazakhstan inayozungumzwa na Wauzbeki. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kiili-Turki nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu 120 tu. Pia kuna wasemaji 120 nchini Kazakhstan (2001). Wasemaji wote ni wazee lakini, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiili-Turki iko katika kundi la Kiturki ya Mashariki.


query: Je,Elia Bombarone wa Cortona alizaliwa lini?

pos:
Elia Bombarone
Elia Bombarone wa Cortona (labda Bevilia karibu Assisi, 1180 hivi; Cortona, 22 Aprili 1253) alikuwa mfuasi wa Fransisko wa Asizi ambaye alimteua kuwa makamu wake. Baada ya uongozi wa Yohane Parenti, Elia alichaguliwa kuongoza tena utawa wa Ndugu Wadogo.

neg:
Margerita wa Cortona
Papa Benedikto XIII alimtangaza mtakatifu tarehe 16 Mei 1728.

neg:
Agnelus mfiadini
Basi, mwaka 1227, uilofuata ule wa kifo cha mwanzilishi, Fransisko wa Asizi, watawa 6 wa kanda ya Toscana, Agnelus mwenyewe, Samueli, Donulus, Leo, Hugolino na Nikola wa Sassoferrato, walimuomba Elia wa Cortona, mkuu wa shirika, awaruhusu kwenda Moroko kuwahubiria Waislamu.

neg:
Margerita wa Cortona
Margerita wa Cortona (Laviano 1247 – Cortona 22 Februari 1297) alikuwa mwanamke wa Italia aliyefanya toba kali katika Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko baada ya kuishi na mwanamume bila ya ndoa kwa muda wa miaka kumi.

neg:
Roberto Bellarmino
Roberto Francesco Romolo Bellarmino (Montepulciano, wilaya ya Siena, nchini Italia, 4 Oktoba 1542 - Roma, Italia, 17 Septemba 1621) alikuwa mtawa wa Shirika la Yesu, halafu padri, askofu na kardinali wa Kanisa Katoliki anayeshika nafasi muhimu katika historia ya karne ya 16 na 17.

neg:
Mario Balotelli
Balotelli alizaliwa kwa wavyele ambao walikuwa wahamiaji kutoka nchi ya Ghana, Thomas na Rose Barwuah katika mji mkuu wa Kiitaliano wa Palermo. Familia hii ilihamia Bagnolo Mella katika mkoa wa Brescia, Lombardy muda mfupi baada ya kuzaliwa kwa Balotelli. Mwaka wa 1993, akiwa na umri wa mika tatu, familia ya Barwuah ilikubali kuipatia familia ya Balotelli Mario huku hatua za kisheria zikipitishwa rasmi na Mahakama ya Brescia. Balotelli baadaye aliwashtaki wazazi wake waliomza kwa kosa la "uwindaji wa utukufu", na kusema kwamba wao walimtaka tu kwa sababu ya umaarufu wake. Wanaishi katika mji wa Concesio katika sehemu ya Brescia. Kulingana na Sheria ya 91 ya 5 Februari 1992, Balotelli alibidi kusubiri hadi siku yake ya kuzaliwa ya 18 ili apeane ombi la uraia wa Kiitaliano, kwani kupeanwa kwake kwa familia ya Balotelli haikuwa kamili, lakini alipata uraia huo rasmi tarehe 13 Agosti 2008.

neg:
Elia Facchini
Sikukuu yao huadhimishwa kila mwaka tarehe 9 Julai.

neg:
Emilio Segre
Emilio Segre (1 Februari 1905 – 22 Aprili 1989) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Mwaka wa 1938 alihamia Marekani. Hasa alifanya utafiti wa fizikia ya kiini. 1937 alitambua Tekineti kama elementi sintetiki ya kwanza iliyopatikana katika historia. Mwaka wa 1959, pamoja na Owen Chamberlain alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Ella Fitzgerald
Ella Fitzgerald alizaliwa 25 Aprili 1917 mjini Newport News (Va- Marekani). Ella ameshirikiana na wanamuziki wengi mojawapo ni Louis Armstrong "Satchimo" huyu alikuwa ni mpiga tarumpeta mashuhuri. Mama Ella alizama zaidi katika mtindo wa Swing Jazz.

neg:
Michelangelo
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (6 Machi 1475 - 18 Machi 1564) alikuwa msanii nchini Italia aliye maarufu kama mchongaji, mchoraji, msanifuujenzi na mshairi. Huhesabiwa kati ya wasanii muhimu zaidi wa zama ya mwamko.

neg:
Camillo Golgi
Camillo Golgi (7 Julai 1844 – 21 Januari 1926) alikuwa daktari kutoka nchi ya Italia. Hasa alichunguza mfumo wa neva. Mwaka wa 1906, pamoja na Santiago Ramon y Cajal alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Wilhelm Conrad Röntgen
Wilhelm Conrad Röntgen (27 Machi 1845 – 10 Februari 1923) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa ugunduaji wa mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1901 alikuwa mshindi wa kwanza wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Ilya Mechnikov
Ilya Ilich Mechnikov (16 Mei 1845 – 16 Julai 1916) alikuwa mwanazuolojia kutoka nchi ya Urusi. Tangu mwaka wa 1888 alifanya kazi Ufaransa ambapo jina lake liliandikwa Elie Metchnikoff. Hasa alichunguza mfumo wa kingamaradhi wa wanyama. Mwaka wa 1908, pamoja na Paul Ehrlich alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
El Intransigente
Gazeti la El Intransigente lilichapishwa katika mkoa wa Salta, nchini Argentina kati ya miaka ya 1920 na 1981. Shughuli zake zilianza tarehe 17 Aprili 1920 zikiendeshwa na David Michel Torino, mwanzilishi mshiriki na mmiliki wa gazeti hili. Katika miaka yake ya kwanza, "El Intransigente" liliunga mkono serikali ya taifa ya Hipólito Yrigoyen lakini ,hapo baadaye, likawa mwakilishi wa matakwa ya raia wengi na likatangaza masuala ya eneo hilo.

neg:
Elijah McCoy
George na Mildred waliwasili katika mji wa Colchester, Essex, Ontario, Canada mwaka 1837 kupitia Detroit. Elija McCoy alikuwa na ndugu kumi na moja. Watoto kumi walizaliwa huko Canada kutoka kwa Alfred (1839) hadi William (1859).

neg:
Élie Ducommun
Élie Ducommun (19 Februari, 1833 – 7 Desemba, 1906) alikuwa mwandishi na mhariri kutoka nchi ya Uswisi. Nje ya kazi yake katika kampuni ya treni, alijitahidi kwa ajili ya amani. Mwaka wa 1902, pamoja na Charles-Albert Gobat alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

neg:
Nabii Eliya
Eliya (kwa Kiebrania אליהו, Eliyahu, maana yake "YHWH ndiye Mungu wangu"; kwa Kiarabu إلياس, "Ilyās"), alikuwa nabii katika Ufalme wa Kaskazini (Israeli) wakati wa mfalme Ahabu (karne ya 9 KK).

neg:
Charles Bronson
Charles Bronson (alizaliwa kama Charles Dennis Buchinsky, tar. 3 Novemba 1921, na kufariki dunia tar. 30 Agosti 2003) alikuwa muigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani, alikuwa akiitwa "Mtu Shupavu".
Filamu nyingi alipendelea kucheza kama askari mpelelezi, Pia mpiganaji wa wa kutumia silaha katika filamu za western ambayo moja kati ya filamu hizo ni ile aliocheza na Henry Fonda chini ya uongozi wake Sergio Leone katika Once Upon a Time in the West iliyochezwa 1968.

neg:
Bernardo wa Corleone
Bernardo wa Corleone (Corleone 6 Februari 1605 - Palermo 12 Januari 1667) alikuwa bruda wa shirika la Ndugu Wadogo Wakapuchini kutoka Italia.

neg:
Tia Carrere
Mnamo mwezi wa Februari ya mwaka wa 2000 Carrere alitatarikiana na mumewe wa kwanza aitwae Elie Samaha; na kuolewa tena na mwandishi wa picha bwana Simon Wakelin mnamo tarehe 31 Desemba ya mwaka 2002. Kwa pamoja wana mtoto mmoja wa kike aitwae Bianca, aliezaliwa tarehe 25 Septemba ya mwaka 2005. Kwa sasa Carrere anaishi mjini Toronto, Kanada.

neg:
Bakteria
Ingawa katika karne ya 19 ilijulikana kwamba bakteria ndizo chanzo cha magonjwa mengi, hakuna matibabu yoyote ya viua-bakteria yaliyopatikana. Katika mwaka wa 1910, Paul Ehrlich alitengeneza kiua vijasumu cha kwanza, kwa kubadilisha rangi ambazo kwa kuchagua zilitia mawaa "Treponema pallidum", spirokaeti ambayo husababisha kaswende katika mchanganyiko wa ambao uliua kisababishi magonjwa. Ehrlich alikuwa ametuzwa Tuzo la Nobel mwaka 1908 kwa kazi yake kuhusu elimu ya kingamaradhi, na alianzisha matumizi ya madoa ili kuchunguza na kubaini bakteria, na kazi yake ilijikita kwenye misingi ya doa la Gram na doa la Ziehl-Neelsen.

neg:
Elia Bombarone
Katikati ya vipindi viwili vya uongozi wake (1221-1227, halafu 1232-1239) alimjengea Fransisko kanisa zuri sana, halafu jirani nalo konventi kubwa mno, ili kushindana na abasia za Wabenedikto. Pia alionyesha ushindani fulani na Yohane Parenti, hata akahamisha masalia ya Fransisko bila ya kibali chake, akasababisha vurugu kutoka kwa watu wa Assisi.

neg:
Elijah McCoy
Eliya J. McCoy alizaliwa huru mwaka 1843 au 1844 huko Colchester, Ontario, Canada kwa George na Mildred (Goins) McCoy. Walikuwa watumwa wakimbizi ambao waliokoka kutoka Kentucky kwenda Canada kupitia wasaidizi kwa njia ya reli ya chini ya ardhi.

neg:
Edith Wharton
Edith Wharton (24 Januari 1862 – 11 Agosti 1937) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Jina lake la kuzaliwa ni Edith Newbold Jones. Mwaka wa 1921, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "The Age of Innocence".

neg:
Edward E. Simmons
Edward E. Simmons Jr. (Los Angeles, California, 1911 - Pasadena, California, Mei 18, 2004) alikuwa mhandisi wa umeme na mwanzilishi wa kupima nyaya.

neg:
Al Pacino
Alfredo James "Al" Pacino (amezaliwa tar. 25 Aprili 1940) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani. Huyu amepata kushinda Tuzo ya Academy akiwa kama Mwigizaji Bora, Tuzo ya Emmy, Tuzo ya Tony mbili. Huenda akawa anafhamika zaidi kwa kucheza kama Tony Montana kutoka katika filamu ya "Scarface" na Michael Corleone kwenye filamu ya "The Godfather".

neg:
Viktoria wa Uingereza
Malkia Viktoria wa Uingereza (24 Mei 1819 – 22 Januari 1901) alikuwa malkia wa Ufalme wa Muungano wa Britania na Ueire tangu 1837 hadi 1901. Hakukuwa na mfalme au malkia mwingine aliyeshika nafasi ya mkuu wa dola kwa muda mrefu zaidi hadi alipopitwa na Elizabeti II.

neg:
Elia Bombarone
Badala yake alichaguliwa Alberto wa Pisa (1239-1240), Mtumishi wa Uingereza, kanda ambayo kuliko zote ilikua mbali na Fransisko na kujali elimu. Ingawa alikufa baada ya miezi michache tu, uchaguzi wake ulionyesha kwamba maendeleo ya shirika, yaliyotakiwa na viongozi wa Kanisa na ndugu walio wengi, yataanza tena kusonga mbele moja kwa moja.

neg:
Balbu
Balbu ya kutolea nuru iligunduliwa katika karne ya 19. Awali waya nyembamba ya platini iliwekwa ndani ya gimba la kioo lililoondolewa hewa yote; wakati umeme ulipitishwa kwenye waya hii ilipashwa joto hadi kutoa nuru. Balbu za kwanza hazikudumu muda mrefu kwa hadi Thomas Edison alifauli kuziboresha kwa kutumia nyaya za kaboni au aloi mbalimbali za metali na kujaza balbu kwa gesi kama arigoni au nitrojeni iliyozuia kuharibika haraka kwa nyaya za kung'aa. Tangu wakati wake taa za umeme zilianza kusambaa kote duniani zikabadilisha maisha ya watu kwa kuwapa uwezekano wa kuangaza nyumba na barabara wakati wowote kwa gharama dogo.

neg:
Oreste Baratieri
Oreste Baratieri (Condino 13 Novemba 1841 – Vipiteno 7 Agosti 1901) alikuwa mbunge wa Italia, jenerali wa jeshi na gavana wa koloni la Eritrea aliyeongoza Waitalia katika mapigano ya Adowa waliposhindwa vibaya na Ethiopia.

neg:
Elton John
Katika kumbukumbu ya Princess Diana, Elton alitoa tena kile kibao chake cha Candle in the Wind mnamo mwaka 1997, lakini nyimbo halisi ilitungwa kwa ajili ya Marilyn Monroe. Nyimbo hiyo ilitamba sana na ikawa miongoni mwa nyimbo maarufu na zenye mauzo ya juu kwa muda wote (kuuzwa kwa muda miaka 100).
John vilevile ni mlawiti na alijitangaza kama anafanya mambo hayo kunako mwaka 1976.

neg:
John Douglas Cockcroft
John Douglas Cockcroft (27 Mei 1897 – 18 Septemba 1967) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza kiini cha atomu. Mwaka wa 1948 alipewa cheo cha "Sir". Mwaka wa 1951, pamoja na Ernest Walton alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Kasi ya Masakini (kundinyota)
Kasi ya Masakini ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Corona Borealis. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'CrB'.

neg:
Ethelreda wa Ely
Ethelreda (pia: Audrey; jina asili: Æthelthryth au Æðelþryð au Æþelðryþe; Exning, Suffolk, 636 – Ely, Cambridgeshire, 23 Juni 679) alikuwa mwanamke wa ukoo tawala wa sehemu ya Uingereza aliyeolewa mara mbili na wafalme wa huko.

neg:
Sienna Guillory
Sienna Tiggy Guillory (amezaliwa tar. 16 Machi 1975) ni mwigizaji wa filamu, tamthilia, na mwanamitindo wa Kiingereza. Mara nyingi alifanya kazi za uanamitindo mbali kidogo na sanaa ya uigizaji. Pia anafahamika zaidi kwa kuigiza kama Jill Valentine katika filamu ya "Resident Evil: Apocalypse" na kucheza tena kama Elf Arya Drottningu katika filamu ya "Eragon".

neg:
Historia ya Wokovu
Hapo Mungu akamtuma Eliya (1Fal 17-18) ambaye jina lake lina maana ya kwamba, “Mungu wangu ni YHWH” na linajumlisha kazi yake ya kutetea kwa ari zote imani ya kweli hata akaiokoa. Ili kuondoa utata wa kuabudu pande mbili, Eliya kwanza alizuia mvua isinyeshe nchini miaka mitatu na nusu, ibada kwa Baali zisifanikiwe hata kidogo, halafu akashindana na manabii hao hadhara ya Israeli yote juu ya mlima Karmeli. Tofauti na mbinu za manabii 450 wa Baali, waliofikia kujichanja na kutoka damu ili kuvuta moto kutoka mbinguni wasifaulu, Eliya aliomba tu kwa unyofu kwamba Mungu ajitokeze ili kugeuza mioyo ya watu wake wamrudie. Kwa kuteremsha moto toka mbinguni juu ya sadaka yake YHWH alithibitisha kuwa ndiye Mungu pekee na kuwa anaendelea kuwaokoa watu wake. Baada ya Eliya kuwachinja wote aliruhusu mvua inyeshe tena. Ndiyo sababu anasifika kwa nguvu ya sala yake (Yak 5:17-18).

neg:
Mlima Karmeli
Tofauti na mbinu za manabii 450 wa Baali, waliofikia kujichanja na kutoka damu ili kuvuta moto kutoka mbinguni wasifaulu, Eliya aliomba tu kwa unyofu kwamba Mungu ajitokeze ili kugeuza mioyo ya watu wake wamrudie. Kwa kuteremsha moto toka mbinguni juu ya sadaka yake YHWH alithibitisha kuwa ndiye Mungu pekee na kuwa anaendelea kuwaokoa watu wake. Baada ya Eliya kuwachinja wote aliruhusu mvua inyeshe tena. Ndiyo sababu anasifika kwa nguvu ya sala yake (Yak 5:17-18).

neg:
Eric Balfour
Eric Salter Balfour (amezaliwa tar. 24 Aprili 1977) ni mwimbaji na mwigizaji wa filamu na televisheni kutoka nchini Marekani. Huyu ndiye mwimbaji kiongozi wa bendi ya "Born As Ghosts", zamani ilikuwa inajulikana kwa jina la "Fredalba". Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kucheza kama Milo Pressman kutoka katika mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama "24".

neg:
Thomas Aquinas Mtakatifu
Kwa agizo lake, Thoma alitunga au kupanga matini ya liturujia yote ya sikukuu mpya ya "Corpus Domini" (Mwili na Damu ya Kristo) iliyoanzishwa tarehe 8 Septemba 1264. Kati ya matini hayo, ambamo zinajitokeza imani na hekima yake, maarufu zaidi kimataifa mpaka leo ni utenzi "Pange Lingua", hasa sehemu ya mwisho inayoanzia na maneno "Tantum Ergo" ("Sakramenti Kubwa Hiyo").

neg:
Hugolino mfiadini
Basi, mwaka 1227, uilofuata ule wa kifo cha mwanzilishi, Fransisko wa Asizi, watawa 6 wa kanda ya Toscana, Agnelus, Samueli, Donulus, Leo, Hugolino mwenyewe na Nikola wa Sassoferrato, walimuomba Elia wa Cortona, mkuu wa shirika, awaruhusu kwenda Moroko kuwahubiria Waislamu.

neg:
Paul Dirac
Paul Adrien Maurice Dirac (8 Agosti 1902 – 20 Oktoba 1984) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza sifa za elektroni ndani ya nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1933, pamoja na Erwin Schrodinger alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Eric Wainaina
Wainaina alizaliwa mjini Nairobi, Kenya, na George Gitau Wainaina na Margaret Wangari Wainaina. Yeye ana ndugu mmoja, Simon Wainaina. Upendo wake wa muziki ulianza akiwa na umri mdogo. Alipata piano akiwa na umri wa miaka 4, iliyokuwa imenunuliwa kwa ajili ya ndugu yake Simoni ambaye alipendelea soka. Wainaina basi alichukua masomo katika piano shingo upande. Yeye walishiriki katika kwaya akiwa katika shule ya msingi na ya upili ya St Mary's, Nairobi, lakini kwa muda mfupi alicheza mchezo wa vikapu. Alipokuwa akikua, Wainaina aliathiriwa kimuziki na wasanii wa kimataifa, kama vile Papa Wemba, Youssou N'Dour, Lokua Kanza na Paul Simon.

neg:
Waborana
Inaaminika kuwa Waborana wana Kalenda yao waliyoitunga karibu miaka ya 300 KK.
Kalenda yao hutegemea matukio ya anga ya mwezi pamoja na "Nyota Saba".
Miezi ya Kiborana (Mizunguko ya miezi na nyota) ni:
Bittottessa (iangulum),
Camsa (Pleiades),
Bufa (Aldebarran),
Waxabajjii (Belletrix),
Obora Gudda (Orion-Saiph ikiwa kati),
Obora Dikka (Sirius),
Birra (Mwezi mzima),
Cikawa (gibbous moon),
Sadasaa (Nusu-mwezi),
Abrasa (Kipande kikubwa cha mwezi),
Ammaji (Kipande cha wastani), na
Gurrandala (Kipande kidogo).

neg:
Historia ya Ethiopia
Nasaba hii ilipinduliwa mnamo 1270 na []][Yekuno Amlak aliyetumia jina la kifalme Tasfa Iyasus. Alianzisha nasaba iliyojiita "Wa Suleimani" kwa kudai ilikuwa ukoo wa mwana wa mfalme Suleimani na malkia wa Sheba. Tasfa Iyasus alitumia cheo cha Negus Negesti ("Mfalme wa Wafalme").

neg:
Corazon Aquino
María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino (25 Januari 1933 – 1 Agosti 2009) anafahamika zaidi kwa jina la Cory Aquino, alikuwa Rais wa 11 kwa nchi ya Ufilipino, ambaye alitumikia taifa hilo tangu mwaka wa 1986 hadi 1992. Aquino, ndiyo mwanamke wa kwanza kuwa Rais kwa nchi ya Ufilipino na ni wa kwanza kwa nchi za Asia.

neg:
George Byron
George Gordon Byron, 6th Baron Byron (22 Januari 1788 – 19 Aprili 1824) alikuwa mshairi na mwandishi mashuhuri nchini Uingereza. Mara nyingi anatajwa kwa cheo chake cha kikabaila kama Lord Byron.

neg:
George Byron
Tangu 1816 alihamia Italia alipojiingiza katika kundo la kisiasa lililolenga kuanzisha mapinduzi dhidi ya utawala wa Austria katika Italia ya Kaskazini. Aliamriwa kukaa katika mji wa Pisa bila kibali cha kutoka nje akatumia muda kwa mashairi.

neg:
Carla Campbell
Carla Campbell (amezaliwa tar. 22 Novemba 1980, Kingston, Jamaika) ni mwanamitindo kutoka Jamaika. Carla Campbell ni mtindo mfano kuwakilishwa na IMG katika New York. Yeye alipata yatokanayo yake mkubwa zaidi kuonekana mwaka 2006.

neg:
Errol Barnett
Errol Barnett (amezaliwa 3 Aprili 1983) ni mtangazaji na mwanahabari wa CNN International anayefanya kazi katika Makao Makuu ya CNN jijini Atlanta, Georgia. Yeye hutangaza habari za 'World Report' na pia ni mtangazaji mkuu wa 'iReport for CNN', ambacho ni kipindi cha CNN kinachoonyesha video, picha na hadithi zenye manufaa na zilizotengenezwa na "iReporters" wa CNN kutoka kote duniani.

neg:
Elia Bombarone
Elia alijiunga na Fransisko baada ya masomo ya sheria, akapewa naye kazi mbalimbali alizozitimiza kwa nguvu kubwa.

neg:
Emily Ruete
Emily Ruete (30 Agosti 1844 – 29 Februari 1924) alizaliwa Zanzibar kama “Salama binti Said’’, pia aliitwa Sayyida Salme , Malkia wa Zanzibar na Oman. Alikuwa mtoto wa mwisho kati ya 36 kwenye familia ya Sayyid Said bin Sultan Al-Busaid, Sultani wa Zanzibar, Muscat na Oman. Pia ni mwandishi wa kitabu kiitwacho "Memoirs of an Arabian Princess from Zanzibar".

neg:
Elia Bombarone
Ulijitokeza hivyo mvutano kati ya asili ya utawa huko mjini na hali yake mpya ya kimataifa. Kwa kumchagua tena bradha huyo, shirika lililenga kuleta usuluhisho kati ya pande hizo mbili: si kurudia maisha ya awali, bali kuokoa usawa kati ya makleri na mabradha.

neg:
Vitabu vya Wafalme
Hapo Mungu akamtuma Eliya (1Fal 17-18) ambaye [[jina]] lake lina maana ya kwamba, “Mungu wangu ni YHWH” na linajumlisha [[kazi]] yake ya kutetea kwa [[ari]] zote imani ya kweli hata akaiokoa. Ili kuondoa [[utata]] wa kuabudu pande mbili, Eliya kwanza alizuia mvua isinyeshe nchini miaka mitatu na nusu, ibada kwa Baali zisifanikiwe hata kidogo, halafu akashindana na manabii hao [[hadhara]] ya Israeli yote juu ya [[mlima Karmeli]]. Tofauti na [[mbinu]] za manabii 450 wa Baali, waliofikia kujichanja na kutoka [[damu]] ili kuvuta [[moto]] kutoka [[mbinguni]] wasifaulu, Eliya aliomba tu kwa [[unyofu]] kwamba Mungu ajitokeze ili kugeuza mioyo ya watu wake wamrudie. Kwa kuteremsha moto juu ya sadaka yake, Bwana alithibitisha kuwa ndiye Mungu pekee na kuwa anaendelea kuwaokoa watu wake. Baada ya Eliya kuwachinja wote aliruhusu mvua inyeshe tena. Ndiyo sababu anasifika kwa nguvu ya sala yake (Yak 5:17-18).

neg:
Samueli mfiadini
Basi, mwaka 1227, uilofuata ule wa kifo cha mwanzilishi, Fransisko wa Asizi, watawa 6 wa kanda ya Toscana, Agnelus, Samueli mwenyewe, Donulus, Leo, Hugolino na Nikola wa Sassoferrato, walimuomba Elia wa Cortona, mkuu wa shirika, awaruhusu kwenda Moroko kuwahubiria Waislamu.

neg:
Elia Bombarone
Kwamba maendeleo hayo yalikuwa kinyume cha nia asili ya mwanzilishi (walivyosisitiza wenzake na wengineo waliomfahamu vizuri) haikuwa kizuio kwa umati walioridhika kutekeleza amri za kanuni, kuwa mafukara kuliko watawa wengine na kuheshimiwa na waamini pia kwa niaba ya mzee wao aliyezidi kutazamwa mkuu ajabu.

neg:
Thoma wa Celano
Thoma wa Celano (kwa Kiitalia Tommaso da Celano; 1200 hivi – 1265 hivi) alikuwa mfuasi wa Fransisko wa Asizi katika utawa wa Ndugu Wadogo, mshairi, na mwandishi wa vitabu vitatu rasmi juu ya mwanzilishi huyo.

neg:
Carlo Rota
Carlo Rota (amezaliwa tar. 17 Aprili 1961) ni mzaliwa wa Uingereza-mwigizaji filamu na tamthilia wa Kikanada. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kucheza kama Morris O'Brian kutoka katika mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama 24.

neg:
Nikola wa Sassoferrato
Basi, mwaka 1227, uilofuata ule wa kifo cha mwanzilishi, Fransisko wa Asizi, watawa 6 wa kanda ya Toscana, Agnelus, Samueli, Donulus, Leo, Hugolino na Nikola wa Sassoferrato, walimuomba Elia wa Cortona, mkuu wa shirika, awaruhusu kwenda Moroko kuwahubiria Waislamu.

neg:
Ernesto Teodoro Moneta
Ernesto Teodoro Moneta (20 Septemba 1833 – 10 Februari 1918) alikuwa mwandishi wa habari kutoka nchi ya Italia. Mwaka wa 1907, pamoja na Louis Renault alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

neg:
Salvatore Riina
Salvatore "Totò" Riina (/ riːnə /; 16 Novemba 1930 - 17 Novemba 2017), ambaye pia aliitwa Totò 'u Curtu (Kisisiliani: Totò Mfupi; Totò ni jina lingine la utani la "Salvatore"), alikuwa jangili wa Kiitaliano na mkuu wa kundi la Mafia la Sisilia, lililojulikana kwa kampeni ya mauaji ya ukatili ambayo yalifikia kilele katika miaka ya 90, wakati vifo vya waendesha mashitaka wa Tume ya Kupinga Mafia Giovanni Falcone na Paolo Borsellino vilisababisha chuki ya umma na msako mkali. Alijulikana pia kwa jina la utani la belva ("mnyama") na il capo dei capi ("bosi wa mabosi").

neg:
Nimrod Elireheemah Mkono
Nimrod Elireheemah Mkono (amezaliwa tar. 18 Agosti 1943)katika kijiji cha Busegwe ni mbunge wa jimbo la Musoma Vijijini alianza ubunge mwaka 2000~2015 bado ni mbunge wa musoma vijijini katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania.nimrod mkono ni mwana maendeleo kwa sababu amejenga shule nyingi baadhi ya shule ni chief ihunyo iliyopo kijiji cha busegwe,shule ya msingi busegwe,chief wanzagi,chief oswald mang'ombe,shule ya sekondari Butuguri,shule ya sekondari kasoma na nyingine nyingi uchaguzi wa mwaka 2010 alipita bila kupingwa na pia ni wakili wa kimataifa wa kujitegemea pia nimrod mkono ni mzanaki kabila ambalo rais wa kwanza wa tanzania julius kambarage nyerere alikuwa na pia mheshimiwa mkono ametoa mchango mkubwa kufanikisha kupatikana kwa wilaya mpya ya butiama Anatokea katika chama cha CCM.

neg:
Dola la Roma
Katika karne ya 3 KK Waroma waliendelea kutwaa sehemu kubwa ya rasi ya Italia. Katika vita dhidi ya Pyrrho wa Epirus (eneo kati ya Albania na Ugiriki wa leo) miaka ya 280 KK - 275 KK Roma ilishinda mara ya kwanza dhidi ya jeshi lililotoka nje ya Italia. Vita hii ilisababisha ubwana wa Roma juu ya miji ya Kigiriki kusini mwa Italia ilipaswa kukubali ubwana wa Roma tangu 275 KK pia makabila ya milimani.
Ushindi huo ulisababisha ugomvi na Karthago iliyotawala pwani za Mediteranea pamoja na kisiwa kikubwa cha Sisilia. Hali ya vita ilianza tangu mwaka 264 KK kati ya Roma na watu wa Karthago ("Wafinisia" au "Wapuni" jinsi walivyoitwa na Waroma). Vita hii ya kwanza ilikwisha mwaka 241 KK na Karthago ilipaswa kuwaachia Waroma Sisilia yote. Katika vita hii Waroma waliendelea kushinda baharini pia, si kwenye nchi kavu tu.

neg:
Bonaventura wa Bagnoregio
Kwa miaka 17 (1257-1274) alikuwa Mtumishi mkuu wa shirika, akatembelea na kuwaandikia barua ndugu zake za kiroho, waliokuwa tayari zaidi ya 30,000 na kuenea Ulaya, Afrika Kaskazini, Mashariki ya Kati na hata China, akijitahidi kudumisha umoja kwa kulinganisha misimamo tofauti ya watawa walioelekea zaidi sala na ufukara na ya wale walioelekea zaidi elimu na utume.

neg:
Samuel Eliot Morison
Samuel Eliot Morison (9 Julai 1887 – 15 Mei 1976) alikuwa mwanahistoria na mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Wasifu mara mbili, kwanza mwaka wa 1943 kwa wasifu yake ya Kristoforo Kolumbus, na tena 1960 kwa wasifu yake ya John Paul Jones.

neg:
Johann Paul Schor
Akiwa chini ya Cortona alisaidia katika kupamba Palazzo del Qirinale kwa ajili ya papa Alexander VII Chigi. Katika mwaka wa 1659, papa alimteua Schor kwa kazi ya kutumia michoro ya Bernini katika ujenzi wa kikanisa cha familia Chigi ("'Capella Della Madonna del Voto" katika Kanisa Kuu la Siena).

neg:
Elia Bombarone
Elia, baada ya kuacha uongozi, aliingia siasa akijitahidi kupatanisha Papa na Kaisari, ambao wote wawili walikuwa wanamheshimu sana.

neg:
Eli Wallach
Eli Herschel Wallach (amezaliwa tar.7 Desemba 1915) ni muigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani, Pia muigizaji wa vipindi vya kwenye Televisheni. Eli pia alicheza kama nyota mshiriki katika mfululizo wa filamu ya The Man With no Name (The Good, the Bad and the Ugly) Alicheza kama Tuco, Mbali na hiyo bado kacheza filamu nyingi tu za western.

neg:
Yohane Parenti
Tarehe 16 Julai 1228 alifurahia ibada ya fahari ya kumtangaza Fransisko kuwa mtakatifu, akimuachia Elia Bombarone kazi ngumu ya kumjengea kanisa ambalo lionyeshe alivyoheshimiwa na waamini wote.

neg:
Errol Barnett
Errol alizaliwa mjini Milton Keynes, Uingereza, wazazi wake ni Pamela na Michael Christie. Yeye ana kaka mmoja mkubwa, aitwaye Danny Christie. Mamake aliolewa na Gary Barnett baadaye, aliyekuwa akifanya kazi kama jeshi wa US Air Force, ambayo iko nchini Uingereza na baadaye alihudumu katika Vita vya Gulf. Familia yote ilihamia Phoenix, Arizona mwaka 1993. Errol alihudhuria Shule ya Msingi ya Garden Lakes na Shule ya Upili ya Westview kabla ya kuajiriwa naChannel One News.

neg:
Emma Morano
Emma Martina Luigia Morano aliyezaliwa (29 Novemba 1899 - 15 Aprili 2017) alikuwa mwanamke wa Italia ambaye, kwa kifo chake akiwa na umri wa miaka 117 na siku 137, alikuwa wa saba kati ya watu walioishi miaka mingi zaidi duniani ambao umri wao ulikuwa umehakikishiwa, na mtu aliyeishi wa mwisho amehakikishiwa kuwa amezaliwa katika miaka ya 1800.

neg:
Tom Mboya
Thomas Mboya Odhiambo alizaliwa tarehe 15 Agosti, 1930 katika Kilima Mbogo, karibu na mji  Thika  wakati huo sehemu yenyewe ilijulikana kama “ White Highlands “ kwa Kiingereza. [2]

neg:
Elisha Cuthbert
Elisha Ann Cuthbert (amezaliwa tar. 30 Novemba 1982) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Kanada. Cuthbert anafahamika sana kwa vile zamani alikuwa mtangazaji wa kipindi cha televisheni cha Kikanada maarufu kama "Popular Mechanics for Kids".

neg:
Paolo Maldini
Maldini alianza kuichezea Italia mwaka 1988 akiichezea kwa miaka 14 ambayo ni rekodi iliyovunjwa na Fabio Cannavaro mwaka 2009 na Gianluigi Buffon mwaka 2013. Maldini alikuwa nahodha wa Italia kwa miaka 8 na kuvaa kitambaa cha unahodha mara 74 mpaka alipomuachia Cannavaro 2010. Akiwa na Italia, Maldini alishiriki kwenye michuano ya UEFA European Championship mara tatu na FIFA World Cups mara nne.Ingawa hakushinda taji lolote akiwa na Italia, alifikisha Italia kwenye fainali za 1994 Kombe la dunia na Euro mwaka 2000,na nusu fainali za Kombe la dunia mwaka 1990 na Euro 1998. Alichaguliwa pamoja na timu yao iliyong'ara kwenye michuano ile pamoja na Euro 1996.

neg:
Elias Corey
Elias James Corey (amezaliwa 12 Julai 1928) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mambo ya usanisi. Mwaka wa 1990 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Dionysius Exiguus
Hesabu ya Dionysio ina kosa la miaka kadhaa. Wakati wake Dola la Roma lilikuwa limeshakwisha katika Italia, Kaisari alikaa Bizanti au Roma ya Mashariki. Kumbukumbu za Roma yenyewe hazikutunzwa tena tangu miaka mingi. Leo hii wataalamu wengi hukubaliana ya kwamba kasoro la Dionysio ni takriban miaka 4 - 8; yaani mwaka halali wa kuzaliwa kwake Yesu ulikuwa kama miaka nne hadi nane kabla ya mwaka ambao tumezoea kuhesabu kama "1".

neg:
Yaa Asantewaa
Yaa Asantetwaa alizaliwa mnamo 1840 katika mji wa Besease, wakati ule kitovu cha ufalme mdogo ndani ya milki ya Ashanti. Kakaye Afrane Panin aliendelea kuwa Ejisuhene (mtawala) wa Ejisu. Yaa Asantetwaa aliishi maisha ya mkulima akaolewaa akamzaa binti mmoja.[2]

neg:
Korneli wa Wijk-bij-Durstede
Korneli wa Wijk-bij-Durstede (1548 - 1572), alikuwa bradha wa shirika la Ndugu Wadogo aliyefia imani ya Kikatoliki huko Uholanzi pamoja na wenzake 18 maarufu kama Wafiadini wa Gorkum.

neg:
Alberto wa Pisa
Baada yake akachaguliwa Aimoni wa Faversham (1240-1244), Mwingereza mwanateolojia aliyekuwa ameongoza upinzani dhidi ya Elia Bombarone.

neg:
Stefano wa Cuneo
Stefano wa Cuneo (Cuneo, Italia - Yerusalemu, leo kati ya Israeli na Palestina, 14 Novemba 1391) alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo, padri na mmisionari katika Nchi takatifu ya Yesu.

neg:
Alek Wek
Miongoni mwa mambo mengine amefanya matangazo ya Issey Miyake, Moschino, Victoria's Secret na kampuni ya manukatoCliniquena vile vile alionyesha mtindoya wabuni wa hali ya juuYohana Galliano, Donna Karan, Calvin Klein na Ermanno Scervino. Mwaka wa 2002 alishiriki katika uigizaji mara ya kwanza katika filamu iitwayo"The Four Feathers" kama malkia Aquol wa Sudan.

neg:
Mlima Karmeli
Hapo Mungu akamtuma Eliya (1Fal 17-18) ambaye jina lake lina maana ya kwamba, “Mungu wangu ni YHWH” na linajumlisha kazi yake ya kutetea kwa ari zote imani ya kweli hata akaiokoa. Ili kuondoa utata wa kuabudu pande mbili, Eliya kwanza alizuia mvua isinyeshe nchini miaka mitatu na nusu, ibada kwa Baali zisifanikiwe hata kidogo, halafu akashindana na manabii hao hadhara ya Israeli yote juu ya mlima Karmeli.

neg:
Pierre Brazza
Brazza alizaliwa mjini Roma (Italia) katika familia ya kikabaila akasomeshwa Paris. Akajiunga na chuo cha kijeshi cha wanamaji na kuingia katika jeshi la maji la Ufaransa. Safari za kwanza zilimfikisha mwambanoni wa Amerika ya Kusini na Afrika ya Magharibi. Mwaka 1874 alifika mara ya kwanza mdomoni wa mto Gabon akajitolea kufanya safari za kupeleleza mwendo wa mto huu.

neg:
Noah Ngeny
Mnamo Julai 1999 jijini Roma, Ngeny alimaliza wa pili nyuma ya El Guerrouj huku El Guerroujakiweka rekodi ya dunia (3:43:13) kwa shindano la kukimbia maili moja. Ngen alimkaribia hadi tofauti ya 0:00:27 akimaliza kwa muda wa 3:43:40, bado rekodi ya pili na sekunde moja juu ya rekodi iliyopita ya 3:44:39 iliyokuwa imewekwa na Noureddine Morceli.
Mnamo 24 Agosti 1999 Ngeny aliinyakua medali ya Fedha (3:28:73) katika mbio za mita 1500 katika Mashindano ya Dunia ya IAAF yaliyoandaliwa na Seville, Uhispania. Mashindano hayo yalishindwa na Bingwa wa Duunia Hicham El Guerrouj wa Morocco (3:27.65)

neg:
Ernest Walton
Ernest Walton (6 Oktoba 1903 – 25 Juni 1995) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ireland. Hasa alichunguza mwendo wa vijipande vya atomu. Mwaka wa 1951, pamoja na John Douglas Cockcroft alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Simeoni wa Mnarani
Simeoni wa Mnarani (kwa Kisiria: ܫܡܥܘܢ ܕܐܣܛܘܢܐ, šamʻun dasṯonáyá, kwa Kigiriki: Συμεών ὁ στυλίτης, Symeón o Stylítis; kwa Kiarabu سمعان العمودي, Simʿān al-ʿAmūdī; kwa Kiingereza: "Symeon the Stylite"; Sis (leo nchini Uturuki), 390 hivi - Qalaat Semaan, Syria, 2 Septemba 459) alikuwa mkaapweke kutoka Assyria aliyepata umaarufu kwa kuishi miaka 37 juu ya mnara karibu na Aleppo.

neg:
Escherichia coli
"E. koli" iligunduliwa na daktari wa watoto na mtafiti wa bakteria Mjerumani Theodor Escherich katika 1885, na kwa sasa imeainishwa kama sehemu ya familia ya Enterobacteriaceae ya gamma proteobacteria.

neg:
Elijah Muhammad
Elijah Muhammad (amezaliwa na jina la Elijah Robert Poole; 7 Oktoba, 1897 – 25 Februari, 1975) alikuwa kiongozi wa kidini ambaye aliongoza shirika la Nation of Islam (NOI) kuanzia 1934 hadi kifo chake mnamo mwaka wa 1975. Huyu ndiye mnasihi mkubwa wa Malcolm X, Louis Farrakhan, Muhammad Ali, na mtoto wake Warith Deen Mohammed.

neg:
Bodoni
Bodoni ni jina la fonti za serif zilizoundwa kwa mara ya kwanza na Giambattista Bodoni (1740-1813) mwishoni mwa karne ya 18 na ilitumiwa mara nyingi. Pia ni aina ya mwandiko unaopatikana kwenye kompyuta.

neg:
Karoli Borromeo
Karoli Borromeo (2 Oktoba 1538 – 3 Novemba 1584) alikuwa kardinali na askofu wa Milano nchini Italia. Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu. Sikukuu yake ni 4 Novemba.

neg:
Enzo G. Castellari
Enzo G. Castellari (alizaiwa akiwa na jina la Enzo Girolami, mnamo tar. 29 Julai ya mwaka wa 1938) ni mwongozaji wa filamu kutoka nchini Italia. Ni mtoto wa mwongozaji wa filamu Marino Girolami, alimaarufu kama Franco Martinelli. Enzo alijijengea jina mwenyewe katika miaka ya 1960 kwa kuongoza filamu kadhaa za western, maarufu kama Spaghetti Westerns, moja kati ya filamu hizo ni kama ifuatavyo: "Go Kill and Come Back", "Seven Winchesters for a Massacre" na "Go Kill Everybody and Come Back Alone".

neg:
Elizabeti wa Ureno
Elizabeti wa Ureno anayejulikana pia kama Isabela Perez au Isabela wa Aragona (Saragoza, Hispania, 4 Januari 1271 - Estremoz, Ureno,
4 Julai 1336) alikuwa malkia wa nchi (1282-1325) hiyo kabla hajaanzisha jumuia ya kitawa ya Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko karibu na monasteri ya Waklara.

neg:
Hala Gorani
Hala Basha-Gorani (Kiarabu: هالة غوراني) (amezaliwa 1 Machi 1970) ni Mwamerika wa kutoka nchini Syria ambaye ni mwanahabari wa "CNN International" katika makao yake makuu mjini Atlanta, Georgia. Hapo awali alikuwa akitangaza kutoka afisi ya CNN jijini London, lakini sasa yuko kwa "CNN International" "International Desk." Yeye pia alikuwa akitangaza kwa kipindi cha CNN (iliyokuwa ikionyeshwa katika siku ya Jumamosi/Jumapili) inayoitwa "Inside the Middle East." Mnamo Februari 2009, ilitangazwa ya kwamba kipindi cha Inside the Middle East imesimamishwa. Hala alikuwa akitangaza kwenye kipindi cha Your World Today pamoja na Jim Clancy hadi Februari 2009 alipoanzisha kipindi chake mwenyewe (International Desk).

neg:
Elisha
Kwa miaka karibu sitini (892 – 832 hivi KK) alikuwa nabii (2Fal 5:8), akijihusisha sana na siasa akaombwa shauri na wafalme mbalimbali hata wa nchi za nje. Kwa kumpaka mafuta Yehu alianzisha mapinduzi dhidi ya ukoo wa Ahabu na kukomesha upotoshaji wake wa imani. Mapinduzi hayo yakaenea kusini kwa kumuua Atalia, binti wa Yezebeli, aliyetawala miaka saba kisha kuua watu wote wa ukoo wa Daudi (mtoto Yoashi tu alinusurika).

neg:
Alberto wa Pisa
Alberto wa Pisa, padri wa Kanisa Katoliki kutoka Pisa (Italia), alikuwa mkuu wa tatu wa shirika la Ndugu Wadogo (badala ya Elia Bombarone) tangu mwaka 1239 hadi alipofariki mwaka 1240.

neg:
Ernest Bai Koroma
Koroma alikuwa mwanabiashara hadi kujiunga na siasa mwaka 2002 alipokuwa mgombea wa urais wa chama cha All People's Congress dhidi ya rais Ahmad Tejan Kabbah. Akashindwa akaongoza upinzani bungeni. Katika uchaguzi uliofuata wa 2007 alimaliza kama mgombea mwenye kura nyingi. Hakufikia nusu za kura hivyo akasimama tena katika awamu ya pili ya uchaguzi akashinda akaapishwa tar. 17 Septemba kuwa rais mpya.

neg:
Elia Bombarone
Mwaka 1239 alitengwa na Kanisa Katoliki akahamia kwenye ikulu ya Federiko II kama mshauri wake. Baada ya kifo cha Kaisari huyo (1250) alipatana tena na Kanisa akafariki huko Cortona.

neg:
Elton John
Sir Elton Hercules John (jina la kuzaliwa: Reginald Kenneth Dwight tar. 25 Machi 1947) ni mwimabji wa muziki wa pop- rock, mtunzi na mpigaji kinanda kutoka nchni Uingereza. Alianza kuwa maarufu kunako miaka ya 1970 hivi, pale yeye na mtunzi mwingine wa nyimbo ajulikanae kwa jina la Bernie Taupin kuandika nyimbo nyingi walizokuwa wakiimba katika maukumbi mbalimbali na hata zingine kuzikurekodi.

neg:
Manga
Katika miaka ya 1980 hadi katikati ya miaka ya 1990, anime kama "Akira, Dragon Ball, Neon Genesis Evangelion," na "Pokémon," zilikuwa na athiri kubwa zaidi katika uzoefu wa mashabiki na katika soko kuliko manga. Masuala yalibadilika wakati mtafsiri na mjasiriamali Toren Smith alianzisha kampuni liitwalo Proteus Studio mwaka wa 1986. Smith na Studio Proteus walijifanya kama kikali na watafsiri wa manga nyingi, kama vile "Appleseed" kutoka Masamune Shirow na "Oh My goddess!" kutoka Kosuke Fujishima kwa niaba ya wachapishaji wa Dark Horse na Eros Comix, ili kuondoa haja ya wachapishaji hawa kutafuta mawasiliano yao binafsi katika Ujapani.
Soko la manga nchini Marekani lilipata usaidizi katikati ya miaka ya 1990 ambamo manga na anime ya Masamune Shirow jinale "Ghost in the Shell" (iliyotafsiriwa na Frederik Yale Schodt na Toren Smith) ilipata umaarufu sana miongoni mwa mashabiki Marekani. Manga nyingine iliyopata mafanikio katikati ya miaka ya 1990 ilikuwa "Sailor Moon." Katika miaka ya 1995 hadi 1998, manga ya "Sailor Moon" iliuzwa katika nchi zaidi ya 23 kama vile Uchina, Urusi, Uitaliani na Amerika Kaskazini. Mwaka wa 1997, jumba la uchapishaji jinale Mixx Entertainment ilianza kuchapisha, "Sailor Moon," pamoja na manga kutoka jumba la uchapisaji nchini Ujapani CLAMP iitwayo "Magic Knight Rayearth," "[[Parasyte]]" iliyotunzwa na [[Hitoshi Iwaaki]] na "[[Ice Blade]]" iliyotungwa na [[Tsutomu Takahashi]], katika gazeti la manga lililotolewa kila mwezi jinalo "[[MixxZine.]]" Miaka miwili baadaye, "MixxZine" lilipewa jina "Tokyopop" kabla ya kukamilishwa mwaka wa 2000.

neg:
Elia Facchini
Elia Facchini (Reno Centese, Ferrara, Italia, 2 Julai 1839 - Taiyuan, China 9 Julai 1900) alikuwa padri wa shirika la Ndugu Wadogo aliyefia dini China, alipokuwa mmisionari.

neg:
Mikrobiolojia
Ingawa katika karne ya 19 ilijulikana kwamba bakteria ndizo chanzo cha magonjwa mengi, hakuna matibabu yoyote ya viua-bakteria yaliyopatikana. Katika mwaka wa 1910, Paul Ehrlich alitengeneza kiua vijasumu cha kwanza, kwa kubadilisha rangi ambazo kwa kuchagua zilitia mawaa "Treponema pallidum", spirokaeti ambayo husababisha kaswende katika mchanganyiko wa ambao uliua kisababishi magonjwa. Ehrlich alikuwa ametuzwa Tuzo la Nobel mwaka 1908 kwa kazi yake kuhusu elimu ya kingamaradhi, na alianzisha matumizi ya madoa ili kuchunguza na kubaini bakteria, na kazi yake ilijikita kwenye misingi ya doa la Gram na doa la Ziehl-Neelsen.

neg:
Napoleon Bonaparte
Alizaliwa kwenye kisiwa cha Korsika akasomeshwa katika shule ya jeshi na kuwa mwanajeshi. Wakati wa mapinduzi mwaka 1793 alijipatia sifa dhidi ya watetezi wa ufalme kwenye mji wa Toulon waliosaidiwa na Uingereza akapandishwa cheo na kuwa jenerali akiwa na umri wa miaka 24.
1796 alipewa amri ya jeshi la Ufaransa katika Italia akafaulu dhidi ya jeshi la Austria iliyopaswa kuwachia Wafaransa utawala wa Italia.
1798 aliongoza uvamizi wa Ufaransa katika Misri kwa shabaha ya kukata mawasiliano kati ya Uingereza na koloni yake ya Uhindi. Alifaulu kushinda Wamisri lakini manowari zake ziliharibiwa na Waingereza katika mapigano ya Abukir. 1799 Napoleon alipaswa kuacha jeshi lake nyuma na kujiokoa pekee yake kwa kurudi Ufaransa. Uvamizi wa Wafaransa ilikuwa muhimu kisayansi kwa sababu aliongozana na wataalamu waliochungulia majengo ya Misri ya kale na nchi kwa jumla.


query: Bahari ya Shamu ina kina kiasi gani?

pos:
Bahari ya Shamu
Bahari ya Shamu (Kiingereza "Red Sea", Kiarabu البحر الأحمر "Baḥr al-Aḥmar, al-Baḥru l-’Aḥmar"; Kiebrania ים סוף "Yam Suf"; Kitigrigna ቀይሕ ባሕሪ "QeyH baHri") ni ghuba kubwa ya Bahari ya Hindi. Jina la kihistoria katika lugha ya Kigiriki ilikuwa Bahari ya Eritrea (ερυθρά θάλασσα, "erythrá thálassa").

pos:
Bahari ya Shamu
Ghuba yote ina urefu wa takriban 2000 km; upana wake ni kati ya 300 km na 20 km tu kwenye Bab el Mandeb. Eneo lake ni 450,000 km². Vilindi vyake vinaelekea hadi 2500 m chini ya uwiano wa bahari. Vilindi hivi ni sehemu ya Bonde la Ufa. Halijoto ya maji ni kati ya 21-25 °C.

neg:
Chappal Waddi
Urefu wake unafikia hadi mita 2,419 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Imbabura
Urefu wake ni mita 4,631 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Ghuba ya Aden
Guba ya Aden ni mkono pana wa Bahari Hindi kati ya Somalia upande wa kusini na Rasi ya Uarabuni upande wa kaskazini. Inaanza kwenye sehemu ya Bahari Hindi iitwayo pia Bahari Arabu na kuelekea kwa mlango wa bahari wa Bab el Mandeb unaoiunganisha na Bahari ya Shamu.
Ghuba hii ina urefu wa kilomita 1,000 na upana wake ni kati ya 150 km hadi 440 km. Kimo cha maji hufikia urefu wa mita 3,748. Imepakana na nchi za Yemen, Somalia (au Somaliland) na Jibuti.

neg:
Rukwa (ziwa)
Beseni ya ziwa line eneo la takriban 80,000 km². Urefu na upana wake hubadilikabadilika kulingana na kiasi cha mvua inayonyesha. Kati ya mito inayoingia ni mto wa Songwe pekee ulio na maji muda wote. Kuna taarifa ya kwamba ziwa lilipotea wakati mwingine isipokuwa beseni ndogo upande wa kusini Songwe inapoingia hubaki na maji. Kama maji ni mengi ziwa lina urefu wa kilomita 180.

neg:
Ziwa Timsah
Mwaka wa 1800, mafuriko yalijaza eneo la Wadi Tumilat na kusababisha pande za ziwa Timsah kujaa na kufurika na hii ikasababisha kupeleka maji upande wa kusini kwenye Ziwa Bitter kiasi cha umbali wa maili tisa. Mwaka 1862, ziwa hili lilifurika maji kutoka Bahari ya Shamu.

neg:
Siwa barafu
Siwa barafu kubwa iliyopimwa hadi sasa ilikuwa kipande kikubwa kilichovunjika Antaktika mwaka 2000; urefu wake ulikuwa kilomita 295 na upana kilomita 37. Eneo lake lilikuwa 11,000 km² na masi yake tani bilioni tatu.

neg:
Tako la bara
Tako la bara (ing. "") ni sehemu ya bara iliyoko chini ya maji ya bahari. Sehemu ya bahari hadi ya kina cha maji cha mita 200 huitwa "bahari ya takoni". Kwa wastani lina upana wa 70 – 80 km. Lakini kuna matako yenye upana wa kilomita zaidi ya 1,000 kama huko Siberia au nyembamba sana kama huko Kenya.

neg:
Mlima Yamba
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Bahari Nyeusi
Bahari Nyeusi ni bahari ya pembeni ya Mediteranea inayozungukwa na nchi kavu pande zote iliyoko kati ya Ulaya ya Mashariki na Asia ya Magharibi. Imeunganishwa na Bahari ya Mediteranea kwa njia ya Bahari ya Marmara pamoja na milango ya bahari ya Bosporus na Dardaneli. Ina eneo la takriban 424,000 km² na kina hadi 2,244 m.

neg:
Ghuba ya Uajemi
Eneo lote la ghuba ni 233,000 km². Maji matamu huingia kwa njia ya mito ya Frati na Hidekeli inayoungana katika Shatt al Arab.

neg:
Ghuba ya Suez
Mkono nchi wa Suez, unachukua upande wa Kaskazini-Magharibi wa bahari nyekundu au kwa jina la kueleweka Bahari ya Shamu kati ya Bara la Afrika mkwa upande wa magharibi na Mkono nchini wa Sinai. Kwa upande wa Mashariki mwa Misri. Ni mkono wa tatu wa bonde la ufa. Mkono wa pili ni ule wa ghuba ya Aqaba.
Urefu wa ghuba hii kuanzia kuanza kwake katika eneo la Jubal hadi mwisho katika mji wa Suez ni km 195, na kwa upande wa upana huhuwa ni kati ya namba hizi.

neg:
Dunia
Sura ya dunia ni kilomita mraba 510,000,000, ikiwa nchi kavu imechukua eneo la kilomita mraba 149,430,000 na maji yamechukua eneo la kilomita mraba 360,570,000.

neg:
Milima ya Maji Moto
Kilele kina urefu wa mita 1,257 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kwashemhambu
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Ziwa Michigan
Ziwa lina urefu wa kilomita 494 na upana mkubwa wa 190 km. Uso wake una eneo la 58,000 km2. Kina cha wastani ni 85 m lakini kina kikubwa chafikia 281 m.

neg:
Mbofu
Miongoni mwa samaki kama kambale mbofu ni wakubwa, hadi m 1.5. Mwili ni uchi kabisa yaani hawana magamba. Pezimgongo linatanguliwa na mwiba. Pezi lenye shahamu liko na linaweza kuwa na msingi mrefu kiasi katika spishi fulani. Miiba wa mapeziubavu inaweza kuwa na meno. Samaki hawa wana jozi nne za sharubu ambazo zimefunikwa kwa tabaka la epitelio lenye matumba mengi ya uonjaji.

neg:
Bab el Mandeb
Mlango wa bahari una upana wa 27 km ukiunganisha Bahari ya Shamu na Bahari Arabu kupitia Ghuba ya Aden. Bab el Mandeb iko kati ya njia za bahari duniani zinazotumiwa sana na meli kwa sababu usafiri wote kati ya Ulaya na Asia kwa njia ya Mfereji wa Suez hupita humo.

neg:
Mto Njano
Mwendo wake una urefu wa kilomita mnamo 5,000 (viwango mbalimbali hutajwa kati ya kilomita 4,845 hadi 5,464) kuanzia nyanda za juu za Tibet hadi delta yake kwenye Ghuba ya Bohai ambayo ni sehemu ya Bahari ya Mashariki ya China.

neg:
Nyanda za juu za Umatumbi
Kilele kina urefu wa mita 442 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Mhandu
Kilele cha juu kiko mita 1,481 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Chasamila
Kilele kina urefu wa mita 1,893 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Ramu (mto)
Ramu ni mto upande wa kaskazini wa Papua Guinea Mpya. Urefu wake ni takriban kilomita 640. Unaelekea Kaskazini-Magharibi kuanzia chanzo chake katika milima ya Kratke hadi Bahari ya Bismarck. Wakati wa mvua, mto wa Ramu huunganika na mto wa Sepik kwa mafuriko.

neg:
Mlima Koma
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Ushba
Urefu wake ni mita 4,710 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Haumea
Masi yake ni takriban theluthi moja ya Pluto. Umbo halifanani na tufe; umbo la Haumea limefananishwa na kiazi au sigara. Vipimo vyake vinakadiriwa kuwa kilomita 2,322 × 1,701 × 1,138.

neg:
Tsunami
Kipimo kwa mita: Katika vipimo vya mita, zidisha urefu (mita) X upana (mita) X kina (mita) X 1,000 = kiasi katika lita. Kwa matangi ya mviringo, zidisha kina X matokeo ya kuzidisha nusu kipenyo cha tangi kwa chenyewe (mita) X 3,140 = kiasi katika lita.
Mbinu ya 2— Tumia mbinu hii ikiwa maji safi ya kunywa yanapatikana kutoka kwa asili nyingine wakati tangi/mfumo unaambukuliwa. Mbinu hii si bora kama ilivyo Mbinu ya 1, lakini huchukua muda mfupi kwani tangi/mfumo unahitaji kutolewa maji na kujazwa tena mara moja tu.Baada ya tsunami, huenda visima katika maeneo yaliyoathiriwa vikawa vimechafuliwa. Tafadhali rejelea Maji ya Kunywa, Kupika na ya Usafi wa Kibinafsi kuhusu uchafuzi wa maji chumvi, uchafuzi wa kemikali na athari za afya. Iwapo unashuku kuwa kisima chako kimechafuliwa, wasiliana na mamlaka za eneo lako kwa ushauri mahususi zaidi. Iwapo haupati maji yako kutoka kwa tangi au kisima, rejelea Maji ya Kunywa, Kupika na ya Usafi wa Kibinafsi kwa habari kuhusu kuua viini kwenye maji yako. Yafuatayo ni baadhi ya maagizo ya jumla ya kuua viini kwenye visima.

neg:
Afrika
Upande wa kaskazini iko Bahari ya Mediteranea, upande wa mashariki kuna Bahari Hindi pamoja na Bahari ya Shamu na upande wa magharibi iko Bahari Atlantiki.

neg:
Maji ya chumvi
Asilimia kubwa cha maji duniani inapatikana kwa umbo la maji ya chumvi kwa sababu bahari kuu ya dunia ina karibu maji yote ya duniani. Maji ya bahari huwa na kiwango cha chumvi cha asilimia 3,5 iliyoyeyushwa ndani yake. Kiwango hiki kinatofautiana kidogo na mazingira. Katika tabianchi ya joto uvukizaji ni kubwa zaidi; maji ya uso wa bahari yanavukiza lakini chumvi inabaki hivyo kiwango cha chumvi ni juu kidogo. Karibu na midomo ya mito maji matamu huchanganywa na maji ya bahari kwa hiyo kiwango cha chumvi inaweza kupungua.

neg:
Milima Bakossi
Urefu wake unafikia hadi mita 2,064 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Sakafu ya bahari
Kina cha maji juu ya sakafu ya bahari kinacheza kati ya mita chache hadi takriban kilomita 11 katika mifereji ya bahari. Kwa wastani sakafu iko mita 3,800 chini ya uso wa bahari.

neg:
Mlima Kama
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Jamhuri ya Watu wa China
China ina eneo la kilomita za mraba milioni 9.6 hivyo ni nchi ya tatu au ya nne kwa ukubwa duniani.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Kina cha wastani ni m 570, ni kubwa zaidi katika sehemu ya kaskazini ambako vilindi vyake hufikia kina cha mita 1470. Kutokana na kina kikubwa kinashika kiwango kikubwa cha maji matamu kati ya maziwa yote ya Afrika (18,900 km³) na asilimia 16 ya maji matamu yote duniani.

neg:
Milki ya Bornu
Mnamo mwaka 1800 ilikuwa na uenezaji mkubwa na kumiliki eneo la takriban kilomita za mraba 242.701 pamoja na Ziwa Chad. Ilipakana wakati ule na Mandara, Emirati ya Adamawa, Ukhalifa wa Sokoto na maeneo ya Watuareg kwenye Sahara.

neg:
Sahara
Upande wa magharibi Sahara inaanza kwenye pwani ya Atlantiki ikielekea hadi pwani ya Bahari ya Shamu kwa umbali wa km 5000. Kwa jumla maeneo ya Sahara ni takriban asilimia 30 za bara lote la Afrika.

neg:
Milima Bale
Urefu wake unafikia hadi mita 4,377 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Nyasa (ziwa)
Lina urefu wa km 560 na upana wa km 50-80. Vilindi vyake vinaelekea hadi mita 704 chini ya uwiano wa maji yake.

neg:
Bahari ya Hindi
Afrika Kusini, Msumbiji, Tanzania, Kenya, Somalia, Jibuti, Eritrea, Sudani na Misri (kupitia Bahari ya Shamu).
Ndani ya Bahari Hindi kuna mataifa huru ambayo ni nchi za visiwani pamoja na Bahrain (Ghuba ya Uajemi), Komori, Madagaska, Maldivi, Morisi, Shelisheli na Sri Lanka.

neg:
Ziwa Manyara
Ukubwa wake ni km 231. Kina chake hakizidi mita 3.7.

neg:
Visiwa vya Solomon
Eneo lake ni visiwa 1000 hivi, vyenye jumla ya km² 28,400 na wakazi wenye idadi ya watu 552,438, wengi wakiwa Wamelanesia, wakiongea lugha 90.

neg:
Milima ya Changuge
Kilele kina urefu wa mita 1,258 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima Semien
Urefu wake unafikia hadi mita 4,550 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Mzinga
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Maji ya chumvi
Kwa wastani, maji katika bahari ya dunia ina chumvi kwa karibu 3.5% (35 g / L, 599 mM). Hii ina maana kwamba kila kilo ("takriban lita moja na kiasi") ya maji ya bahari ina takriban 35 gramu (1.2 oz) ya chumvi zilizoharibiwa (Zaidi ya sodiamu (Na+) Na kloridi (Cl-) Ions). Wastani wa wiani juu ya uso ni 1.025 kg / L. Maji ya bahari ni denser kuliko maji safi na maji safi yana ("wiani 1.0 kg / L saa 4 ° C (39 ° F)") kwa sababu chumvi zilizoharibiwa huongeza wingi kwa kiasi kikubwa. Sehemu ya kufungia ya maji ya bahari inapungua kama ongezeko la chumvi linapo ongezeka. Katika salinity ya kawaida, inafungia saa 2 ° C (28 ° F). Maji ya bahari ya baridi ("katika hali ya kioevu") ilikuwa mwaka 2010, katika mkondo chini ya glacier ya Antarctic, na kipimo cha -2.6 ° C (27.3 ° F). Maji ya bahari ya pH ni kawaida kwa kiwango cha kati ya 7.5 na 8.4. Hata hivyo, hakuna kiwango cha pH kinachokubaliwa kwa kiwango kikubwa kwa maji ya bahari na tofauti kati ya vipimo kulingana na mizani tofauti ya kumbukumbu inaweza kuwa hadi vipimo 0.14.

neg:
Sahalin
Eneo lake ni kilomita za mraba 72,492 kuna wakazi 580,000. Wakati wa karne za 19 na 20 ulikuwa na mavutano kati ya Japani na Urusi kuhusu utawala wa kisiwa. Hadi 1945 kiligawiwa kati ya mataifa haya mawili. urusi ilitwaa kisiwa chote mwaka 1945 baada ya kushinda Japani kwenye Vita Kuu ya Pili ya Dunia.

neg:
Shamu
Mipaka ya kijiografia ilikuwa mto Frati na milima ya Anatolia upande wa kaskazini, Bahari ya Mediteranea upande wa magharibi, Misri upande wa kusini na jangwa la Uarabuni upande wa mashariki.

neg:
Milima ya Kashanda
Kilele kina urefu wa mita 1,530 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Kasusu
Kilele kina urefu wa mita 1,912 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Sahara
Uso wa Sahara ni takriban asilimia 80 mawemawe na miamba. Takriban asilimia 20 umefunikwa na mchanga unaosukumwa na upepo kuwa na umbo la matuta ya mchanga ambao yanaweza kuwa na kimo cha mita 180 au zaidi. Kama kila jangwa uso wake unafanyizwa na upepo na maji kutokana na mvua inayonyesha mara chache.

neg:
Milima Ahmar
Urefu wake unafikia hadi mita 2,965 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Napf
Urefu wake ni mita 1,407 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Ghuba ya Uajemi
Urefu wake ni takriban 1,000 km na upana wake kati ya 200 hadi 300 km. Kina hakizidi 100 m.

neg:
Mto Shama
Maji yake yanatiririkia Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Mlima Msala
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Cheche (samaki)
Cheche hukua hadi urefu wa m 1.23-2.44 na uzito wa kg 27 - 127. Wana mapezi laini ya juu na ya chini na mgongo buluu au kijani. Huwa na magamba yang'aayo ya rangi ya fedha yanayofunika mwili wao isipokuwa kichwa. Wana macho makubwa na kope nono na kinywa kipana chenye taya la chini la kuchomoza ambalo linatokeza zaidi kuliko uso wote.

neg:
Bahari ya Mediteranea
Tangu 1869 kuna pia njia ya maji kati ya Mediteranea na Bahari ya Shamu ambayo ni Mfereji wa Suez.

neg:
Nchi kavu
Nchi kavu ya dunia yetu huwa na eneo la milioni 149.4 km² ambayo ni sawa na asilimia 29.3 % za uso wa dunia. Eneo hili ni hasa mabara ya Ulaya na Asia, Amerika ya Kaskazini na Amerika ya Kusini, Afrika, Antaktiki na Australia. Sehemu ndogo zaidi za nchi kavu ndani ya magimba ya maji huitwa kisiwa.

neg:
Mweru (ziwa)
Urefu wa ziwa ni kilomita 118 na upana wake km 45 likielekea kutoka kaskazini mashariki kwenda kusini magharibi. Uso wa ziwa uko mita 917 juu ya UB kwa hiyo uko juu kuliko Ziwa Tanganyika kwa m 763. Ni moja ya maziwa ya bonde la ufa likiwa katika mkono wa pembeni wa Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki. Mwambao wa magharibi ni mtelemko mkali jinsi ilivyo mara nyingi kwenye maziwa ya bonde la ufa unaopaa hadi milima ya Kundelungu.

neg:
Bara Arabu
Eneo la Bara Arabu kwa jumla ni kilomita mraba 3,191,022, ikiwa Saudia inakalia sehemu nne katika tano ya jumla ya maeneo yake, na sehemu iliyobakia ambayo ni moja katika tano inakaliwa na nchi zilizobakia, zote zikiwepo pembezoni mwa Saudia kwenye bahari ya Ghuba ya Uajemi na bahari ya Waarabu na bahari ya Shamu.

neg:
Samoa
Eneo lake ni visiwa tisa (au kumi kama kisiwa kidogo sana kinahesabiwa humo), jumla ni kilomita za mraba 2,934. Visiwa viwili vikubwa vya Upolu (km² 1,118) na Savai'i (km² 1,708) vina asilimia 96 za eneo lote. Kuna bado visiwa viwili vidogo vya Manono na Apolima vyenye wakazi, halafu visiwa vingine visivyokaliwa na watu.

neg:
Bahari ya Hindi
Upande wa kaskazini imepakana na Asia ya Kusini; magharibi imepakana na Ghuba ya Uajemi, Bahari ya Shamu na Afrika; mashariki imepakana na Ghuba ya Malay, visiwa vya Sunda (Indonesia), na Australia; na upande wa kusini imepakana na Bahari ya Kusini.

neg:
Milima ya Uvidunda
Kilele cha juu kiko mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Bahari ya Uchina ya Mashariki
Bahari hiyo ni sehemu ya Bahari ya Pasifiki na inachukua eneo la kilomita za mraba zipatazo 1,249,000. Nchini Uchina, bahari hii inaitwa Bahari ya Mashariki.

neg:
Sahel
Sahel (kutoka neno lile la Kiarabu ساحل "sahil" ambalo linamaanisha "pwani" na ni asili ya neno "Kiswahili") ni kanda nyembamba ya ardhi kavu barani Afrika kutoka Bahari ya Atlantiki hadi Bahari ya Shamu.

neg:
Mlima Mnavu
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Bahari ya Eritrea
Inaonekana ya kwamba waandishi wa kale hawakutofautisha kati ya Bahari ya Shamu na Bahari Hindi. Merikebu za zamani zile zilitembea muda wote karibu na pwani kwa sababu dira haikulikana bado nje ya Uchina. Hivyo haikuwa rahisi kuvuka bahari moja kwa moja na kupata picha kamili ya umbo la bahari.

neg:
Bahari ya Hindi
Kwa hiyo eneo lote la uso wa bahari hii ni kilomita za mraba 70,560,000 km²; kina cha wastani ni mita 3,741 ilhali kina kikubwa kinafikia mita 7,906. Mjao wake ni kilomita za ujazo 264,000,000 km³ inayolingana na asilimia 19.8% ya mjao wa bahari zote duniani.

neg:
Jibuti
Imepakana na Eritrea, Ethiopia na Somalia upande wa bara. Kuna pwani ya Bahari ya Shamu na Ghuba ya Aden. Ng'ambo ya bahari iko nchi ya Yemen katika umbali wa km 20 pekee.

neg:
Ziwa Magadi (Kenya)
Ziwa Magadi lina ukubwa wa kilomita 100 mraba na huwa limejaa maji iliyokolea sodium karbonati ambayo huwa na kiasi kikubwa cha madini ya trona. Asili ya chumvi hii ni chemichemi ya moto inayopatikana katika bonde la ufa. Chemichemi hizi huwa kaskazini magharibi na kusini mwa ziwa hili. Wakati wa msimu wa mvua chumvi huwa inapungua ziwani na kisha uzidi tena maji yanapokauka na kuacha chumvi nyeupe. Kuna aina moja tu ya samaki kwenye ziwa hili, cichlid Alcolapia grahami. Samaki huyu anaishi kwenye chemichemi moto zilizo kwenye ufukwe wa ziwa hili.

neg:
Mirihi
Kipenyo cha Mirihi ni km 6.794 (takriban nusu kipenyo cha dunia); eneo la uso wake ni nusu ya eneo la uso wa dunia; masi yake ni sehemu ya kumi tu ya masi ya dunia.

neg:
Wilaya ya Muleba
Wilaya ina tarafa tano za Muleba, Kimwani, Nshamba, Izigo na Kamachumu. Eneo la wilaya ni kilomita za mraba 3,444 pamoja na 7925 km² za maji ya Ziwa Viktoria zikiwa pamoja na visiwa 20.

neg:
Bahari ya Chukchi
Bahari ya Chukchi ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Aktiki, kaskazini kwa Urusi na Alaska. Eneo lake ni 589.600 км²

neg:
Ghuba ya Suez
Upande wa kaskazini, mwishoni mwa Bahari ya Shamu kuna mto unaotokea baada ya mkono nchi wa Sinai au Rasi ya Sinai, na kusababisha kutokea kwa ghuba ya Suez au ((; Khalīǧ as-Suwais) kwa upande wa Magharibi, na pia kutokea kwa ghuba ya Aqaba kwa upande wa mashariki. Ghuba ya Suez hutengenezwa na bonde dogo lakini linalokua linajulikana kama Gulf of Suez Rift, linalikadiriwa kuwa kwa kiasi cha miaka milioni ishirini na nane iliyopita.. lianpanuka kwa kiasi cha kaskazini kwa kaskazinimagharibi. Hii husababisha kutenganisha kwa mji wa Suez na ingilio katika mfereji wa Suez. Katika miishio ya mkono nchi huu, ndio kuna mipaka ya bara la Afrika na Asia

neg:
Dunia
Maeneo ya bahari kuu ya dunia kwa kawaida hugawiwa kwa bahari kubwa 3 za Pasifiki, Atlantiki na Bahari Hindi. Sehemu ya chini baharini iko kwenye Mfereji wa Mariana katika Pasifiki (mita 11,034 chini ya UB). Kwa wastani bahari huwa na kina cha mita 3,800.

neg:
Milima ya Nsasi
Kilele kina urefu wa mita 1,930 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Balkani
Urefu wake ni mita 2,376 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mji Haramu
Eneo lake ni 720,000 m² kuna majengo 800 yenye vyumba 8,886.

neg:
Ruhuhu (mto)
Mwendo wake una urefu wa kilomita zaidi ya 300. Hivyo ni tawimto mrefu wa Ziwa Nyasa na kutokana na hali hii inahesabiwa kama chanzo cha mto Shire unaopeleka maji ya ziwa kwenda mto Zambezi na Bahari Hindi.

neg:
Bahari kuu
Bahari kuu hushika asilimia 97% ya maji yote duniani. Hadi sasa ni asilimia 5 pekee zilizofanyiwa utafiti kamili. Kiasi cha maji yote kwenye bahari kuu ni takriban kilomita za mjazo bilioni 1.3.

neg:
Milima ya Mindu
Kilele cha juu kiko mita 823 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Ziwa Superior
Ziwa lina urefu wa kilomita 563 na upana mkubwa wa 257 km. Uso wake una eneo la 82,400. Kina cha wastani ni 147 m lakini kina kikubwa cahfikia 406 m.

neg:
Liskamm
Urefu wake ni mita 4,527 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Sahara
Ina eneo la kilometa za mraba 9,200,000, sawa na eneo la Marekani au karibu sawa na eneo lote ya Ulaya.

neg:
Bahari ya Shamu
Kaskazini ni rasi ya Sinai pamoja ghuba ndogo za Aqaba na Suez halafu imeunganika na Mediteranea kwa njia ya Mfereji wa Suez. Kusini Bahari ya Shamu imeunganika na Bahari Hindi kwa njia ya mlango wa bahari wa Bab el Mandeb.

neg:
Mlima Zumbu
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Jeddah
Jeddah (kar.: جدّة jiddah "huandikwa pia Jedda, Jiddah, Jidda") ni mji mkubwa wa pili nchini Saudia na bandari kwenye mwambao wa Bahari ya Shamu (21.50° N 39.1667° E).

neg:
Tanzania
Eneo lina kilometa za mraba 947,303 (nchi ya 31 duniani); maji ya ndani yanachukua asilimia 6.2.

neg:
Bahari ya Kaskazini
Kimo cha wastani ni 94 m pekee.

neg:
Ziwa Chew Bahir
Liko mita 573 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Ziwa Timsah
Kituo cha mwisho katika mteremko huo kuna maziwa yenye maji baridi ambapo ziwa Timsah ni moja kati ya maziwa hayo. Eneo la Ziwa Timsah ni kiasi cha maili za mraba 5.4. Eneo kubwa la ziwa ni kina kirefu chenye tope lenye kimo cha futi 3 (mita 1).

neg:
Milima Lebombo
Urefu wake unafikia hadi mita 776 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Biashara ya utumwa kupitia Bahari ya Hindi
Wanahistoria wa Ulaya na Amerika wamekadiria kwamba kati ya mwaka 650 na miaka ya 1960, milioni 10 hadi 18 walifanywa watumwa na Waarabu huko Ulaya, Asia na hasa Afrika kupitia Bahari ya Shamu, Bahari ya Hindi na jangwa la Sahara.

neg:
Bahari
Bahari ni muhimu sana kwa ajili ya maisha na hali ya hewa duniani. Bahari zinashika asilimia 96.5 za maji yote ya dunia. Maji ya bahari yana takriban asilimia 3.5 za chumvi ndani yake. Kiwango hiki hutofautiana kidogo katika sehemu mbalimbali: kutokana na uvukizaji mkubwa penye joto kwa matumizi ya binadamu hata kwa matumizi ya mimea na wanyama wa nchi kavu haifai. Lakini bahari pia ni chanzo cha mvua kwa sababu mawingu hutokea hasa juu ya bahari. Katika mwendo wa uvukizaji, chumvi inabaki na mvuke unapaa bila chumvi ndani yake kuwa mawingu na kurudi katika mwendo wa usimbishaji. Usimbishaji unaleta maji yanayojaza mito na maziwa hata akiba za maji chini ya ardhi.

neg:
Ncha ya kaskazini
Nchani bahari ina kina cha mita 4,087 m. Uso wa bahari umefunikwa hapa na ganda la barafu lenya unene wa mita 3-4. Sakafu ya bahari nchani ulifikiwa mara ya kwanza mwaka 2007 na msafara wa kisayansi wa Urusi kwa kutumia nyambizi.
Mazingira ya ncha ni baridi sana. Eneo lake lenyewe hakuna wakazi wa kudumu watu wa karibu ni Waeskimo wa Greenland na wakazi wa Siberia ya kaskazini (Urusi) pamoja na wanasayansi kwenye vituo vya utafiti.