query: Tanzania ina miaka mingapi?

pos:
Tanzania
Tanganyika na Zanzibar zilikuwa nchi mbili tofauti hadi 1964, zilipoungana na kuwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Hapo kiongozi wa Tanganyika Mwalimu Julius Kambarage Nyerere alipata kuwa Rais wa kwanza na kiongozi wa mapinduzi ya Zanzibar Abedi Amani Karume akawa Makamu wa Kwanza wa Rais.

pos:
Jiografia ya Tanzania
Jiografia ya Tanzania inahusu nchi hiyo ambayo ina historia yake kuu ni uhuru na muungano. Kabla ya kuitwa Tanzania nchi upande wa bara iliitwa Tanganyika na ilipata uhuru tarehe 9 Desemba 1961. Baada ya uhuru wa funguvisiwa la Zanzibar, ilijihusisha katika muungano wa nchi mbili ambazo ni Tanganyika na Zanzibar zilizoungana mnamo 26 Aprili 1964 kuunda TanZanIa.

pos:
Historia ya Tanzania
Ilianzishwa wakati wa kugawa Usultani wa Omani mwaka 1856 ikaishia mwaka 1964 baada ya mapinduzi ya Zanzibar na muungano na Tanganyika uliozaa Tanzania.

neg:
Mapinduzi ya Zanzibar
Mapinduzi yalikomesha miaka 200 ya utawala wa Waarabu Zanzibar, na yanaadhimishwa kila mwaka kama sikukuu ya taifa zima la Tanzania.

neg:
Uislamu nchini Tanzania
Mwishoni mwa karne ya 17 na mwanzoni mwa karne ya 18, Waislamu wa pwani waliweza kuwatimua Wareno kwa msaada wa Oman. Waomani wakaongeza athira ya kisiasa hadi hapo mwishoni mwa karne ya 19 ambapo Wazungu walipoanza kuwasili katika pwani ya Afrika Mashariki.

neg:
Mikoa ya Tanzania
Tarehe 26 mwezi wa Aprili mwaka 1964 Tanganyika na Zanzibar zikaungana. Tanzania sasa ilikuwa na majimbo 12. Majimbo haya yalibadilishwa mnamo 1966 kuwa mikoa 20.

neg:
Joyce Lazaro Ndalichako
Joyce Lazaro Ndalichako (alizaliwa Musoma tarehe 21 Mei 1964) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha (CCM). Aliteuliwa na Rais wa awamu ya tano wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, John Magufuli kuwa mbunge na pia Waziri wa Elimu, Sayansi, Teknolojia na Mafunzo ya Ufundi kwa miaka 2015 – 2020 nchini Tanzania .

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ilianzishwa Tanzania bara mnamo 1885 na Zanzibar ikawa chini ya udhibiti wa Uingereza mnamo 1890.

neg:
Tanzania
Msongamano ni wa watu 47.5 kwa km2 (nchi ya 124 duniani).

neg:
Liemba (meli)
MV Liemba (MV kwa Kiing. "motor vessel") ni meli ya Kitanzania inayohudumia pwani za Ziwa Tanganyika. Ni chombo cha usafiri kwa maji chenye umri mkubwa kipo tangu mwaka 1914. Meli inasukumwa na injini ya diseli na urefu wake ni mita 67, upana mita 10 na ukubwa unatajwa ama kuwa tani 1500 au 1200. Ina nafasi ya kubeba abiria hadi 600 pamoja na mzigo tani 200 kati ya mabandari ya Ziwa Tanganyika upande wa Tanzania na mabandari ya Mpulungu (Zambia), Kalemie (J.K. Kongo) na Bujumbura (Burundi).

neg:
Janeth Magufuli
Anatumikia kama mke wa Rais wa awamu ya tano Tanzania alianza kutumikia nchi tangu Novemba 2015.

neg:
Muziki wa Tanzania
Inasemekana club ya kwanza Tanzanyika ilianza Tanga, ikiitwa Young Noverty Dancing Club, na baadaye Dar es Salaam ikawa na Young Generation Dancing Club. Club hizi zilikuwa ndio chanzo cha bendi za kwanza Dar es Salaam Social Orchestra ambayo baadaye ilikuja kuwa bendi maarufu Dar es Salaam Jazz Band, na pia kulikuweko na YMCA Social Orchestra, wakati huu ilikuwa katika kipindi cha kati ya 1920 na 1935. Baada ya vita ya pili ya dunia 1945, Wamarekani waliweka radio yenye nguvu katika mji unaoitwa sasa Kinshasa, redio hii iliweza kusikika sehemu nyingi, Afrika mashariki Kati na Magharibi, na kuanza kwa lebo maarufu ya Loningisa nchini Kongo mwaka 1947 ilianzisha kusikika na kuigwa kwa muziki wa Kikongo kuanzia wakati huo.

neg:
Historia ya Tanzania
Nchi za nje zikatambua mji mkuu mpya na kujenga uhusiano. Ubalozi wa Marekani ulijengwa mwaka 1837, Uingereza ukafuata mwaka 1841 na Ufaransa mwaka 1844.

neg:
Yanga Sc
Yanga Sc (jina kamili ni Young Africans Sports Club) ni timu ya soka ya mjini Dar es Salaam iliyoanzishwa mnamo mwaka 1935 inayoshiriki Ligi kuu ya Tanzania na ni mabingwa mara 26 nchini humo. Young African Sports Club ni mabingwa mara 5 kombe la mabingwa Afrika Mashariki Kagame.

neg:
Wilaya za Tanzania 4
Bambi | Binguni | Bungi | Charawe | Cheju | Chwaka | Dunga Bweni | Dunga Kiembeni | Ghana | Jendele | Jumbi | Kiboje Mkwajuni | Kiboje Mwembeshauri | Kidimni | Kikungwi | Koani | Machui | Marumbi | Mchangani | Mgeni Haji | Michamvi | Mitakawani | Miwani | Mpapa | Ndijani Mseweni | Ndijani Mwembepunda | Ng'ambwa | Pagali | Pongwe | Tindini | Tunduni | Tunguu | Ubago | Ukongoroni | Umbuji | Unguja Ukuu Kaebona | Unguja Ukuu Kaepwani | Uroa | Uzi | Uzini

neg:
Jiografia ya Tanzania
Pia ina mito mingi ambayo inaelekeza maji yake katika Bahari ya Hindi mashariki mwa nchi, lakini mingine inachangia Mto Zambezi kupitia Ziwa Nyasa, michache Bahari ya Kati kupitia Ziwa Victoria na mto Naili, mingine tena Bahari Atlantiki kupitia Ziwa Tanganyika na mingine inaishia katika mabonde kama ya Ziwa Rukwa.

neg:
Mwezi (wakati)
Kwa Kiswahili nchini Tanzania miezi inatofautishwa kwa namba; mwezi wa kwanza, wa pili, wa tatu ... hadi mwezi wa kumi na mbili.

neg:
Salim Ahmed Salim
Salim Ahmed Salim (amezaliwa 23 Januari 1942) ni mwanasiasa kutoka nchi ya Tanzania. Kuanzia tarehe 24 Aprili 1984 hadi tarehe 5 Novemba 1985 alikuwa Waziri Mkuu wa tano wa Tanzania. Alifuatwa na Joseph Sinde Warioba.

neg:
Uganda
Mwaka 1978 vikosi vya jeshi la Uganda viliingia Tanzania na kuvamia maeneo ya mpakani kaskazini kwa mto Kagera. Mwaka 1979 Tanzania ilijibu kwa njia ya vita na jeshi lake pamoja na wapinzani wa Uganda walishinda jeshi la Amin na kumfukuza dikteta nchini. Rais wa baadaye Yoweri Museveni alikuwako kati ya wanamigambo waliosaidiana na Watanzania.

neg:
Augustine Philip Mahiga
Augustine Philip Mahiga (amezaliwa 28 Agosti 1945) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha siasa cha CCM. Ameteuliwa kuwa mbunge na Rais wa awamu ya tano wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Dkt. John Pombe Joseph Magufuli kwa mwaka 2015 – 2020.

neg:
Mikoa ya Tanzania
Katika miaka ijayo mfumo huu wa kiutawala ukabadilishwa. Mnamo mwaka 1948 Waingereza walikuwa na majimbo ("provinces") yafuatayo:
Mwaka 1961 Jimbo la Mashariki likagawiwa na Dar es Salaam kuwa jimbo la pekee. Ziwa Magharibi ikatengwa na Mkoa wa Ziwani.

neg:
Tanzania
Baada ya uhuru, Kiingereza (iliyokuwa lugha ya kikoloni kabla ya uhuru) iliendelea kutumika kwa mambo kadhaa rasmi na kwa elimu kuanzia sekondari ingawa sera mpya inataka Kiswahili kishike nafasi yake hadi chuo kikuu; kwa hiyo ilichukuliwa kama lugha rasmi ya dhati pamoja na Kiswahili. Lakini utumizi rasmi wa Kiingereza umepungua katika milongo iliyopita, na sasa utumizi huu karibu umekwisha. Kwa hiyo siku hizi ni kawaida zaidi kuchukulia Kiswahili kama lugha rasmi ya dhati pekee.

neg:
Chama cha Demokrasia na Maendeleo
Chama cha Demokrasia na Maendeleo (kifupi: Chadema) ni chama cha upinzani nchini Tanzania ambacho kuanzia mwaka 2010 ni kikuu kuliko vyote.

neg:
Ulemavu
Nchini Tanzania katiba ya 1977 ilitambua haki za watu wenye ulemavu na kukataza aina zote za ubaguzi. Mnamo mwaka wa 2004, Wizara ya kazi, Maendeleo ya Vijana na Michezo ilitoa Sera ya Taifa ya watu wenye ulemavu, inayosisitiza kujitolea kwa wizara hiyo katika kuhakikisha kwamba kuna haki sawa kwa watu wenye ulemavu.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Hiki ni kipindi cha historia ya Tanzania ambapo unaelezwa mfululizo wa matukio makubwa yanayohusu wananchi wa Tanzania, ikiwa ni pamoja na Zanzibar, na eneo la zamani la Tanganyika na maeneo yanayoizunguka Tanzania kabla ya ukoloni wa Kizungu.

neg:
Tanzania
Tanzania, chini ya Rais wa awamu ya pili Ali Hassan Mwinyi (1985-1995) iliruhusu mfumo wa vyama vingi vya siasa Tanzania na kuanza mpango wa kurekebisha uchumi kuendana na masharti ya Benki ya Dunia na Shirika la Fedha Duniani.

neg:
Tanzania
Eneo lina kilometa za mraba 947,303 (nchi ya 31 duniani); maji ya ndani yanachukua asilimia 6.2.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Benjamin Mkapa, rais wa awamu ya tatu nchini, alishinda uchaguzi wa kwanza wa vyama vingi Tanzania mnamo 1995. Wakati wa urais wa Mkapa, Tanzania iligushi uhusiano wa kidiplomasia katika kanda kwa kusaini Mkataba wa Jumuia ya Afrika Mashariki.

neg:
Orodha ya volkeno nchini Tanzania
Hii ni orodha ya volkeno nchini Tanzania zilizokuwa hai katika kipindi cha miaka milioni 2.5 iliyopita. Tanzania inapitiwa na Bonde la Ufa ambako bamba la Afrika linaelekea kupasuka. Katika eneo hili ganda la dunia si nene kama kawaida na magma kutoka chini haina njia ndefu ya kufika juu. Hivyo volkeno za Tanzania ziko kwenye bonde la Ufa au kando lake.

neg:
Tabianchi ya Tanzania
Tanzania ni nchi iliyopo mashariki mwa bara la Afrika na imepakana na nchi zifuatazo: upande wa kaskazini imepakana na nchi za Kenya na Uganda, upande wa magharibi imepakana na nchi za Rwanda, Burundi na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, upande wa kusini kuna nchi za Zambia, Malawi na Msumbiji wakati upande wa mashariki kuna Bahari ya Hindi.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Ushahidi wa kiakiolojia unaonesha uwepo wa sokwe watu katika kanda hii kwa zaidi ya miaka milioni 3 iliyopita na "Paranthropus" kwa zaidi ya miaka milioni 2 iliyopita.

neg:
Tume ya Sayansi na Teknolojia Tanzania
Tume ya Sayansi na Teknolojia Tanzania (Kiingereza: Tanzania Commission for Science and Technology kifupi "COSTECH") ni shirika la umma ambalo linashirikiana na serikali ya Tanzania. Ilianzishwa kwa agizo la Bunge la Tanzania mnamo mwaka wa 1986 ikiwa kama mpokezi wa Baraza la Sayansi na Utafiti Tanzania. Tume hii ni tawi la taasisi na Wizara ya Elimu ya Juu, Sayansi na Teknolojia. Ofisi zake kuu zipo mjini Dar es Salaam.

neg:
Ujamaa
Nyerere alitumia Ujamaa kama msingi wa mradi wa maendeleo ya taifa. Aliitafsiri dhana ya Ujamaa kuwa mfumo wa usimamizi wa kisiasa na wa kiuchumi kwa namna mbalimbali:Uongozi wa Julius Nyerere uliivutia Tanzania macho na heshima ya kimataifa kutokana na msisitizo wake wa maadili kama msingi wa maamuzi ya siasa. Chini ya Nyerere Tanzania ilipiga hatua kubwa katika vipengele mbalimbali vya maendeleo: vifo vya watoto vilipungua kutoka 138 kwa 1000 waliozaliwa hai mwaka 1965 hadi 110 mwaka 1985; tarajio la kuishi lilipanda kutoka miaka 37 (1960) hadi 52 (1984); uandikishaji wa wanafunzi katika shule ya msingi ulipanda kutoka 25% (16% tu kwa watoto wa kike) mwaka 1960 hadi 72% (85% kwa watoto wa kike) mwaka 1985 (ingawa idadi ya wananchi ilikuwa inaongezeka kwa kasi); asilimia ya watu wazima waliojua kusoma na kuandika ilipanda kutoka 17% mwaka 1960 hadi 63% mwaka 1975 (juu sana kuliko nchi nyingine za Afrika) ikaendelea kupanda.

neg:
Julius Nyerere
Kwanza aliongoza Tanganyika toka mwaka 1961 hadi 1964 kama waziri mkuu, halafu kama rais; baada ya muungano wa Tanganyika na Zanzibar, aliongoza Tanzania kuanzia mwaka 1964 hadi mwaka 1985 kama rais.

neg:
Ujamaa
Ujamaa ni siasa iliyoanzishwa kwa misingi ya sera za Julius Nyerere za maendeleo ya kijamii na ya kiuchumi katika Tanzania punde tu baada ya Tanganyika kupata uhuru kutoka Uingereza mwaka 1961.

neg:
Idi Amin
Mnamo Oktoba 1978 Amin alianzisha vita dhidi ya Tanzania kwa kuvamia sehemu za mkoa wa Kagera. Rais Julius Nyerere wa Tanzania aliamua kumwondoa Amin kabisa na jeshi la Tanzania likatwaa Kampala tarehe 11 Aprili 1979.

neg:
Tanzania
Tabia ya nchi ya Tanzania hubadilika kwa nyakati tofautitofauti katika mwaka.

neg:
Historia ya Zanzibar
Muda mchache baadaye, tarehe 26 Aprili 1964, iliungana na Tanganyika kuunda Jamhuri ya Muungano wa TANZANIA.

neg:
Mke wa Rais wa Tanzania
Mke wa Rais wa Tanzania ni cheo kisicho-rasmi kinachoshikiliwa na mke wa Rais wa Tanzania. Mke wa sasa wa rais nchini humo ni Janeth Magufuli, ambaye aliingia madarakani tangu tarehe 5 Novemba 2015.

neg:
Tanzania
Mwaka 2017 ulianza ujenzi wa awamu ya kwanza ya njia ya geji sanifu nchini Tanzania inayolenga kuunganisha Dar es Salaam na Morogoro. Njia hii inatarajiwa kuendelea hadi Mwanza na hatimaye hadi Burundi.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Rais Jakaya Kikwete alichaguliwa mnamo 2005 na kuongoza hadi 2015, alipomuachia John Pombe Magufuli.

neg:
Saba Saba (Tanzania)
Asili ya Saba Saba ilikuwa kuundwa kwa chama cha Tanganyika African National Union (TANU) kwenye tarehe 7 Julai ya mwaka 1954. Chama hiki kiliongozwa na Julius Nyerere kikawa chama tawala wakati wa uhuru wa Tanganyika kilichoendelea kuongoza siasa ya nchi baada ya kushika viti vyote vya bunge.

neg:
Saba Saba (Tanzania)
Mwaka 1963 Nyerere pamoja na uongozi wa chama waliamua kupeleka nchi kwenye mfumo wa chama kimoja kisheria. Hivyo mwaka 1964 siku ya kuzaliwa kwa chama yaani "Saba Saba Day" iliorodheshwa katika sheria ya sikukuu za umma ("Public Holidays Ordinance Act").

neg:
Bendera ya Tanzania
Bendera hii imepatikana tangu 30 Juni 1964 kutokana na muungano wa Tanganyika na Zanzibar. Bendera ya Tanganyika ilikuwa na rangi ya kijani ikiwa na kanda nyeusi katikati yenye milia za njano kando. Buluu imepatikana kutokana na bendera ya Zanzibar ya mwaka 1964 ikimaanisha bahari. Hata hivyo toka mwaka 2005, Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar ilianza kutumia rasmi bendera ya Zanzibar. Hii ni mara ya kwanza toka kuungana kwa Tanganyika na Zanzibar kwa funguvisiwa la Zanzibar kuwa na bendera yake lenyewe.

neg:
Historia ya Tanzania
Tarehe 21 Desemba 2005 Jakaya Kikwete aliapishwa kuwa Rais wa nne wa taifa (2005-2015), naye aliendeleza sera za watangulizi wake akitokea chama hichohicho cha CCM.

neg:
Tshimanga Assosa
Bendi hiyo baadaye iliingia mkataba wa kupiga muziki kwa miezi sita na Chama cha mateksi Dereva cha Tanzania Transport, Tax and Services (TTTS) ambacho pia kilikuwa kikimiliki ukumbi wa Mlimani Park. Baada ya kumaliza mkataba Fuka Fuka waliondoka kurejea kwao wakipitia Nairobi nchi Kenya na Kampala huko Uganda. Wakiwa Kampala kwa bahati mbaya nchi hiyo ilikuwa imeingia vitani, ikipigana na Tanzania mwaka 1979. Vita hivyo viliiwaathiri kwa kiasi kikubwa kwani wakiwa Uwanja wa ndege wa Entebbe wakisubiri kurejea kwao, vurugu za vita ziliwakaribia, wao wakakimbia wakiviacha vyombo vyote vya muziki uwanjani humo ilihali kila mmoja akitafuta njia ya kunusuru maisha yake.

neg:
Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania
Kabla ya ukoloni jumuiya za watu katika eneo la Tanzania walikuwa na jeshi lililojumlisha wanaume wote hasa vijana. Lakini baada ya vita kila mtu alirudi kwa kazi yake ya kawaida hapakuwa na askari wa kudumu. Katika karne ya 19 mfumo mpya wa vita ulienea baada ya kufika kwa Wangoni waliopanga askari kufuatana na umri kwa vikosi ("impi") na vikosi hivi vilikutana kwa mazoezi hata nje ya vita yenyewe.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Makazi ya watu katika kanda yalianza angalau miaka 100,000 iliyopita.
Wakhoisan wanadhaniwa kuhamia maeneo haya wakiwa kama wawindaji tu walau miaka 10,000 iliyopita.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Miaka sita baadaye, Vita ya Zanzibar na Uingereza ilipigwa kisiwani humo, moja kati ya vita vifupi mno katika historia.

neg:
Shule ya uandishi wa habari na mawasiliano ya umma
Shule ya uandishi wa habari ya Tanzania ilianzishwa rasmi chini ya sheria ya bunge namba 8, ya mwaka 1981, ilianza kwa kutoa stashahada kwa kipindi cha miaka miwili. Lakini kutokana na viwanja hivyo kuwa vidogo na kushindwa kutoshelza mahitaji ya kuanzishwa kwa stdio ya picha, ndipo ilipohamia katika viwanja vya Chuo cha kutoa mafunzo ya huduma za jamii karibu na kivukp cha Magogni hadi mwaka 1997

neg:
Tanganyika
Mwaka 1964 iliungana na Zanzibar na kuwa sehemu ya Jamhuri ya Muungano ya Tanzania.

neg:
Tanzania
Kufikia mwaka 1884, wakati Wajerumani walipoanza harakati za kufanya sehemu hii ya Afrika kuwa koloni lao, kulikuwa na makabila zaidi ya 120 katika eneo la Tanzania bara.

neg:
Tanzania
Kuna makabila 125 hivi. Makabila yenye watu zaidi ya milioni moja ni Wasukuma, Wanyamwezi, Wachaga, Waha, Wagogo, Wahaya, Wajaluo na Wamakonde.

neg:
Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania
Mwaka 1919 Uingereza ilikabidhiwa utawala juu ya Tanganyika na Shirikisho la Mataifa. Waingereza walipanusha mfumo wa King's African Rifles waliowahi kuanzishwa Kenya hadi Tanganyika. Askari wa kawaida walikuwa Waafrika waliosimamowa na maafisa Waingeeza. Jeshi la Kings African Rifles lilikuwa na vikosi (battalions) 6 ambazo viwili vilikuwepo Kenya, vitatu Tanganyika na kimoja huko Uganda. Katika kikosi cha sita cha King's African Rifles kilichoanzishwa mwaka 1917 kwa kuajiri askari kutoka Tanganyika walikuwepo pia askari wa awali wa jeshi la Kijerumani la Schutztruppe waliowahi kukamatwa kama wafungwa na kukubali kuendelea upande wa Waingereza.

neg:
Salma Kikwete
Salma Kikwete (alizaliwa tarehe 30 Novemba 1963) ni mwalimu, mwanaharakati na mwanasiasa ambaye ni mke wa aliyekuwa Rais wa Tanzania wa awamu ya nne Jakaya Mrisho Khalfan Kikwete, madarakani kuanzia mwaka 2005 hadi 2015.

neg:
Mikoa ya Tanzania
Tanzania imegawanyika katika mikoa 31.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Nyerere aliongoza nchi kwa chama kimoja kwa zaidi ya miaka 20, huku akitambulisha maoni yake juu ya Usoshalisti wa Kiafrika, "Ujamaa".

neg:
Mikoa ya Tanzania
Tangu mwaka 1918/1919 eneo la Tanganyika lilikuwa eneo la kudhaminiwa kwa Uingereza bila maeneo ya Rwanda (Ruanda) na Burundi (Urundi). Tanganyika likigawiwa mwaka 1922 kuwa na mikoa ileile ilhali majina ya Kijerumani yalibadilishwa kuwa majina ya kienyeji kama vile :

neg:
Fatma Hassan Toufiq
[[Jamii:Waliozaliwa 1960]]
[[Jamii:Watu walio hai]]
[[Jamii:Wanasiasa wa Tanzania]]
[[Jamii:Bunge la Tanzania]]

neg:
Elimu nchini Tanzania
Kila mtoto ambaye si chini ya miaka mitano anafaa kuandikishwa katika elimu ya awali ya miaka 2. Mahudhurio sio lazima.

neg:
Tanzania
Nchini Tanzania kuna lugha za kikabila zaidi ya mia moja na ishirini, kwa kuwa kila kabila lina lugha yake.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Tabia ya nchi ya Tanzania hubadilika kwa nyakati tofautitofauti katika mwaka.

neg:
Issa G. Shivji
Amezaliwa katika wilaya ya Kilosa mwaka 1946, Profesa Shivji kwa miaka 36 amekuwa profesa katika Sheria ya Katiba katika Kitivo cha Sheria chaChuo Kikuu cha Dar es Salaam. Yeye ni Profesa maarufu katima medani ya kimataifa, sifa yake ikiwa imejengeka kupitia uchapishaji wa zaidi ya vitabu 18, makala mbalimbali na sura za vitabu. Shivji aliwahi kuwa wakili wa Mahakama Kuu na Mahakama ya Rufaa ya Tanzania tangu 1977 na wakili wa Mahakama Kuu ya Zanzibar tangu mwaka 1989. Amewahi kupokea tuzo kadhaa za kitaifa na kimataifa za wasomi waliotambulika kwa kazi zao, ikiwa ni pamoja udaktari wa heshima kutoka Chuo Kikuu cha East London, Uingereza. Profesa Shivji alitumia maisha yake kushughulikia masuala ya unyonyaji wa Watanzania wote kupitia nyanja za kitaifa, kimataifa, kiuchumi na kisheria. Issa Shivji sasa ni mwenyekiti wa Kiti cha Uprofesa cha MwalimuJulius Nyererekatika Pan-African Studies wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Hivi karibuni, amekuwa akifanya kazi uchumi wa kisiasa wa mageuzi ya kiuchumi nchini Tanzania. Wakati makazi yake kwa muda mrefu yakiwa Tanzania, amekuwa profesa wa kutembelea katika maeneo mbalimbali: El Colegio De Meksiko, Chuo Kikuu cha Zimbabwe, Chuo Kikuu cha Warwick, Shule ya sheria ya taifa ya chuo kikuu cha India, Chuo Kikuu cha Hong Kong, Kituo cha Mafunzo ya Afrika ya chuo kikuu cha Cape Town, Afrika ya Kusini, na CODESRIA, Dakar, Senegal.

neg:
John Magufuli
Tarehe 5 Novemba 2015 aliapishwa kama rais wa tano wa Tanzania, ingawa upinzani haujakubali matokeo hayo.

neg:
Bunge la Tanzania
Bunge linamjumuisha rais wa Tanzania pamoja na wabunge. Mnamo mwaka 2017 kuna wabunge 393 wanaoingia kwa namna tofauti

neg:
Nembo ya Tanzania
Nembo ya Tanzania ni ngao ya askari inayoshikwa na watu wawili.

neg:
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (au: ya Kidachi; kwa Kijerumani "Deutsch-Ostafrika -DOA-"; kwa Kiingereza "German East Africa") ilikuwa jina la koloni la Ujerumani huko Afrika ya Mashariki kati ya miaka 1885 na 1918/1919.
Eneo lake lilijumlisha nchi za kisasa za Tanzania bara (yaani bila Zanzibar), Burundi na Rwanda. Ilikuwa koloni kubwa kabisa la Dola la Ujerumani.

neg:
Uislamu nchini Tanzania
Jengo ambalo la zamani na bado lipo zima Afrika Mashariki ni Msikiti wa Kizimkazi huko mjini kusini mwa Unguja tangu mwaka 1107. Inaonekana ya kwamba Uislamu ulikuwa unaenea haraka zaidi katika maeneo ya Bahari ya Hindi kunako karne ya 14. Wakati Ibn Battuta katembelea Afrika Mashariki mnamo 1332, ameripoti kujisikia kama yupo nyumbani kwa sababu ya Uislamu ulioenea katika maeneo hayo.

neg:
Tanganyika
Mwaka 1964 imeunganika na Zanzibar kuwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

neg:
Tabianchi ya Tanzania
Tabianchi ya Tanzania hubadilika kwa nyakati tofautitofauti katika mwaka.
Hivyo kiasi cha mvua na halijoto husababisha tofauti za aina ya uoto wa asili, udongo na aina ya mazao yanayolimwa.

neg:
Fatma Hassan Toufiq
Fatma Hassan Toufiq (amezaliwa tarehe 29 Februari 1960) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha [[Chama Cha Mapinduzi] (CCM). Amechaguliwa kuwa [[Wabunge wa Tanzania 2015|mbunge]] wa [[Viti maalum vya wanawake]] kwa miaka [[2015]] – [[2020]].

neg:
Historia ya Tanzania
Binadamu wa kwanza kuishi huko huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani, halafu Wabilikimo. Wa kwanza wanaendelezwa na wajukuu wao Wasandawe, kabila la pili limemezwa na makabila mengine

neg:
Tanzania
Idadi ya watu kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2012 ilikuwa 44,928,923 (nchi ya 30 duniani) kutoka 34,443,603 waliohesabiwa katika sensa ya mwaka 2002.

neg:
Tanzania
Miji mingine ni kama vile Mwanza (706,543), Arusha (416,442), Mbeya (385,279), Morogoro (315,866), Tanga (273,332), Kahama (242,208), Tabora (226,999) na Zanzibar (223,033).

neg:
Tanzania
Tarehe 5 Novemba 2015 aliapishwa rais wa awamu ya tano, John Magufuli (wa CCM vilevile).

neg:
Historia ya Tanzania
Katika karne za kwanza BK walifika kwa awamu kutoka magharibi wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi. Nao wakameza kwa kiasi kikubwa wakazi waliotangulia. Makabila mengi sana ya leo katika Tanzania ni wajukuu wa wahamiaji hao.

neg:
Afrika ya Mashariki
Tanzania, Kenya na Uganda zina ukubwa wa eneo la maili za mraba; Tanzania 360,000 ikifuatiwa na Kenya 224,960 na Uganda 93,980 upande wa mashariki nchi hizi zimepakana na bahari ya Hindi na upande wa kaskazini mashariki zimepakana na Somalia, upande wa kaskazini zimepakana na Ethiopia na Sudan Kusini upande wa magharibi ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na jamuhuri ya Rwanda na Burundi, kusini ni Zambia, Malawi na Msumbiji.

neg:
TANZAM
TANZAM ni kifupi cha kutaja barabara kuu ya Tanzania-Zambia-Highway kati ya Dar-es-Salaam (Tanzania) na Lusaka (Zambia).
Barabara hii ilipanushwa na kuimarishwa kama barabara ya lami kati ya 1968 hadi 1973. Kusudi lake lilikuwa kisiasa maana Zambia ilitafuta njia ya mawasiliano na bandari ya baharini bila kutegemea tena Afrika Kusini. Kihistoria usafiri wa nje na biashara ya Zambia isiyo na pwani zilitegemea njia zilizopita katika Msumbiji au Afrika Kusini na nchi zote mbili hazikuwa bado nchi huru. Msumbiji ilikuwa koloni ya Ureno na Afrika Kusini ilitawaliwa na serikali ya Apartheid.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Watu waishio nchini ni wa dini tofauti wakiwemo Waislamu (31.4%) na Wakristo (35.5%) kadiri ya sensa ya miaka ya 1960.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Mwaka 1961 mwalimu wa shule wa zamani Julius Nyerere akawa Waziri Mkuu wa kwanza.

neg:
Dar es Salaam
Bandari pamoja na ujenzi wa reli ya kati kwenda Kigoma tangu mwaka 1904 viliimarisha nafasi ya mji ulioendelea kama mji mkuu baada ya Tanzania bara ya leo kuwa eneo lindwa la Tanganyika chini ya Uingereza.
Dar es Salaam inakadiriwa kuwa na wakazi wapatao milioni tatu. Ingawa Dodoma inafahamika kama ndio mji mkuu wa Tanzania, Dar es Salaam ndiko ziliko ikulu, mabalozi, mashirika ya kimataifa, n.k.

neg:
Historia ya Tanzania
Historia ya Tanzania inahusu eneo la Afrika Mashariki ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

neg:
Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania
Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania (JWTZ) (kwa Kiingereza Tanzania People's Defense Force TPDF) ni jeshi lililoanzishwa mnamo mwezi Septemba katika mwaka wa 1964. Ilichukua nafasi ya jeshi la Tanganyika Rifles lililorithiwa na ukoloni wa Waingereza.

neg:
Tabianchi ya Tanzania
Tabianchi ni hali ya mabadiliko ya mazingira upande wa hali ya hewa yaani halijoto, pepo zinazovuma na mvua ambayo yanayojirudia rudia kwa muda mrefu.

neg:
Tanzania
Imepakana na Uganda na Kenya upande wa kaskazini, Bahari Hindi upande wa mashariki, Msumbiji, Malawi na Zambia upande wa kusini, Kongo, Burundi na Rwanda upande wa magharibi.

neg:
Tanzania
Karibu thuluthi moja ya nchi inalindwa kwa namna moja au nyingine: kuna Hifadhi za Taifa 16, mbali ya Hifadhi Teule, Hifadhi za Mawindo, Mapori ya Akiba n.k.

neg:
TAZARA
Muda wa safari kwa treni ya haraka ni masaa 40, takriban 25 upande wa Tanzania na takriban 15 upande wa Zambia. Kwa jumla mwendo wa treni ni polepole sana.

neg:
Uislamu nchini Tanzania
Historia ya Uislamu nchini Tanzania imeanza kunako miaka ya 960-1000 AD, wakati Ali ibn al-Hassan Shirazi alikuwa mmoja kati ya watoto saba wa kiume wa Shah wa Shiraz, Uajemi, mama yake akiwa ni mtumwa wa Kihabeshi. Kufuatia kifo cha baba yake, Ali alitimuliwa na kunyimwa urithi na ndugu zake. Kachukua jahazi lake kupitia Hormuz, Ali ibn al-Hassan Shirazi, na kikundi kidogo cha wafuasi wakafanikiwa kufanya mapumziko yao ya kwanza mjini Mogadishu, bohari la kibiashara katika pwani ya Afrika Mashariki.

neg:
Tanganyika
Tanganyika ilipata uhuru wake tarehe 9 Desemba 1961 (taz.: Historia ya Tanzania).

neg:
Wanablogu wa Kiswahili wa Tanzania
Wanablogu wa Tanzania wa Kiswahili walianza kutumia teknolojia hii mwaka 2004. Toka mwaka huo hadi sasa blogu za Watanzania zimekuwa zikiongeza kwa kasi. Blogu za Kiswahili ndio zilikuwa blogu za kwanza na pia ndio nyingi zaidi ya blogu za lugha nyingine. Hivi sasa zipo pia blogu za kiingereza na pia blogu ya Kichagga.

neg:
Historia ya Tanzania
Tarehe 26 Aprili 1964 Tanganyika na Zanzibar ziliungana kuwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Hapo kiongozi wa Tanganyika Mwalimu Julius Kambarage Nyerere alipata kuwa Rais wa kwanza (1964-1985) na kiongozi wa mapinduzi ya Zanzibar Abedi Amani Karume akawa Makamu wa Kwanza wa Rais.

neg:
Historia ya Tanzania
Hali halisi usultani ukabaki na visiwa viwili vya Unguja na Pemba tu.

neg:
Tanzania
Tangu muungano wa Tanganyika na Zanzibar kufanyika mwaka 1964 Tanzania imekuwa na miundo ifuatayo:

neg:
Saba Saba (Tanzania)
Mwaka 1992 Tanzania ilihamia mfumo wa vyama vingi baada ya miaka mingi ya kuwa na chama cha TANU / CCM pekee. Hapo vyama vipya vilipinga sikukuu ya umma iliyoadhimisha kuzaliwa kwa chama kimoja. Hivyo Sikukuu ya Saba Saba ilifutwa mwaka 1993. Badala yake sikukuu mpya ya Nane Nane yaani 8 Agosti ilianzishwa kama "Sikukuu ya Wakulima".

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Mwaka wa 2003, jenasi mpya ya ngedere imegunduliwa nchini, ya kwanza kugunduliwa tangu mwaka wa 1923.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Hekaheka za ukoloni zilipamba moto katika kanda hii kunako karne ya 19.

neg:
Historia ya Tanzania
Mwaka 1886 mkataba kati ya Uingereza na Ujerumani ulibana eneo la sultani barani katika kanda yenye upana wa maili kumi tu kati ya Rasi Delgado na Mogadishu. Bargash na mfuasi wake Khalifa bin Said waliamua kuuza maeneo hayo au kuyakodisha.

neg:
Historia ya Tanzania
Tangu 1890 ilikuwa nchi lindwa chini ya Uingereza.

neg:
Joseph Sinde Warioba
Joseph Sinde Warioba (amezaliwa 3 Septemba 1940) ni mwanasheria na mwanasiasa kutoka nchi ya Tanzania. Kuanzia tarehe 5 Novemba 1985 hadi tarehe 9 Novemba 1990 alikuwa Waziri Mkuu wa sita wa Tanzania. Alifuatwa na John Malecela.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Nchi iko katika eneo la Maziwa makubwa ya Afrika, hivyo maziwa yanafunika km 61,500, yaani 6% za eneo lote la nchi.

neg:
Muziki wa Tanzania
Kwenye mwaka 1954 Kenya ikaanza kuwa kituo kikubwa cha kurekodi muziki, na kwa miaka mingi iliyofuata bendi za Afrika Mashariki zililazimika kwenda Kenya ili kutoa santuri. Kuna wanamuziki wengine mpaka leo hufikiriwa ni Wakenya au nyimbo zao kudhaniwa kuwa zilitoka Kenya kwa mfano Frank Humplink na dada Zake ambao walitoa vibao ambavyo bado vinasikika katika anga za muziki hadi leo, Embe Dodo, Tufurahi Harusi nakadhalika.

neg:
Historia ya Tanzania
Sayyid Said alikuwa Sultani wa Omani tangu mwaka 1804. Aliimarisha utawala wa Omani juu ya pwani ya Afrika ya Mashariki.


query: Je aliyekuwa rais wa Afrika kusini Nelson Mandela alitoka jela mwaka upi?

pos:
Nelson Mandela
Baada ya kuachiliwa huru mwaka [[1990]] alianzisha [[sera]] ya maridhiano au sera ya [[amani]] baina yake na watu weupe nchini Afrika Kusini, jambo ambalo watu wengi hawakulitegemea.

neg:
Pasteur Bizimungu
Julai mwaka 1994, majeshi ya RPF yalinyakua hatamu za uongozi na kuunda serikali ya umoja wa taifa. Kiongozi wa RPF, Paul Kagame, alichaguliwa kuwa makamu wa Rais, naye Bizimungu akawa Rais ili wahutu wengi wawakilishwe serikalini.
Hata hivyo, katika urais wake Bizimungu, wengi waliamini kuwa mamlaka halisi yalikuwa naye Kagame. Baada ya muda usio mrefu, Bizimungu alijipata akizozana naye Kagame kwa kile Bizimungu aliita ukandamizaji wa upinzani bila haki. Aliyekuwa Spika wa Bunge Joseph Seberanzi alienda mafichoni aliposhtakiwa kwa kosa la uhaini (treason) na Mechi mwaka wa 2000, afisa wa utawala Assiel Kabeara alipigwa risasi kichwani na watu watatu waliosemekana kuwa wamevalia nguo za kijeshi. Wapinzani wake Bizimungu walimsingizia kuwa alikuwa mfisadi huku wakisema aliwalinda mawaziri wafisadi kutoka kufukuzwa kazini na bunge (censure), na kuwa alikataa kuwalipa fidia wakaazi wa jumba lake waliofukuzwa na kuhepa ushuru kwa kusajili lori zake mbili katika Jmahuri la Kidemokrasia la Congo[3]. Bizimungu alijiuzulu mwezi wa Machi 2000 baada ya kuzozana tena naye Kagame, mara hii juu ya Baraza mpya la mawaziri. Kagame alimrithi kama rais.[4]

neg:
Moïse Katumbi
Mnamo 29 Septemba 2015 alijiuzulu kuwa Gavana, baada ya viongozi wa vyama saba vya siasa walipofurushwa kutoka kwenye Upande wa Wengi wa Urais kwa kuandika barua kwa Kabila ambapo waliuliza nia yake ya kujiondoa mwisho wa muhula wake wa pili mwaka wa 2016. Katumbi aliongeza kuwa kujiuzulu kwake kutoka kwenye People's Party for Reconstruction and Democracy kungalimruhusu kuangazia majaribio ya serikali ya taifa kukiuka katiba na kuchelewesha uchaguzi na pia kupata uhuru wake wa kuongea na kuchukua hatua. Katika azimio lilo hilo, alitangaza kuwa ushauri muhimu miongoni mwa wanachama wa mashirika ya raia ungalifanyika ili kuunda vuguvugu la jamhuri na demokrasia nchini. Mnamo 19 Desemba 2015, Moïse Katumbi alijiunga na watu wengine mashuhuri wa Kongo katika muungano ulioitwa "Front Citoyen 2016". Chombo hiki kinajishughulisha na kulinda Katiba na kuhakikisha kuwa uchaguzi wa mwaka wa 2016 unafanyika.

neg:
Kizazi kipya cha viongozi wa Afrika
Katika miaka ya 1980 na 1990, mataifa mengi yaliyo kwenye Afrika chini ya Sahara yalikuwa yakifanya uchaguzi wa vyama vingi. Vita Baridi, vita vya kushirikiana kati ya Marekani na Umoja wa Kisovyeti na vilevile Ubaguzi wa rangi katika Afrika ya Kusini ulikuwa umefika mwisho. Kizazi kipya cha viongozi wa Afrika walikuwa wamechaguliwa na waliahidi kubadili bara lao. Ndoto hii ilijulikana kama African Renaissance. (kuzaliwa tena kwa Afrika) Dhana hii mara nyingi hufafanuliwa tofauti na big man syndrome - uongozi katika miongo miwili ya kwanza baada ya uhuru ambao mtu mmoja alimiliki mamlaka yote na hivyo kuitwa "big men" wa siasa za Afrika .
Wakati rais wa zamani wa Marekani Bill Clinton alipofanya ziara yake ya Afrika mnamo Machi 1998, alisaidia kueneza wazo hili wakati aliposema kuwa aliweka tumaini katika kizazi kipya cha viongozi wa Afrika waliojitolea kuleta demokrasia na mageuzi ya kiuchumi. Ingawa Bill Clinton hakubainisha viongozi hao wa Afrika kwa majina, kwa ujumla inadhaniwa kwamba alikuwa akimaanisha, miongoni mwa wengine, Yoweri Museveni wa Uganda, Paul Kagame wa Rwanda, Meles Zenawi ya Ethiopia na Isaias Afewerki wa Eritrea. Tangu wakati huo, viongozi wengine wameongezwa kwenye orodha hii, nao ni pamoja na Jerry Rawlings wa Ghana, Joaquim Chissano wa Msumbiji na Thabo Mbeki wa Afrika ya Kusini.
Kwa upande mwingine, mabingwa wa uhuru wa Afrika katika miaka ya 1960, km. Kwame Nkrumah, Julius Nyerere, Patrice Lumumba, Jomo Kenyatta, Kenneth Kaunda, Robert Mugabe, na mara kwa mara Pan-Africanists W.E.B Du Bois na Marcus Garvey - wakati mwingine huitwa "kizazi cha zamani cha viongozi wa Afrika" (katika miaka ya 1960 pia walikuwa wakiitwa "kizazi kipya cha viongozi Watukufu" na "kizazi kipya cha Pan-Africanists", na kinyume cha mambo - "kizazi kipya cha viongozi wa Afrika").

neg:
Nelson Mandela
Baada ya kifo cha baba, mama alimpeleka kwa chifu mkuu wa Wathembu aliyemlea kama mtoto wake. Pamoja na wazazi wake wapya alihudhuria ibada za kanisani kila Jumapili zilizoimarisha imani yake ya Kikristo.

neg:
Miaka ya 1960 Nchini Zimbabwe
Chama cha Zimbabwe African National Union (ZANU) kiliundwa mnamo 1963 huku Robert Mugabe akiwa Katibu wake Mkuu. Shirikisho la Rhodesia na Nyasaland lilivunjwa mnamo Dsemba 31, 1963 wakati Zambia na Malawi zikikaribia kupata uhuru. Serikali ilimweka Joshua Nkomo, kiongozi na mwanzilishi wa Zimbabwe African Peoples Union katika kizuilio mnamo 16 Aprili 1964 Northern Rhodesia ilipata uhuru na Southern Rhidesia ikawa eneo la ukoloni la Rhodesia mnamo Oktoba 1964.

neg:
Zambia
Tarehe 24 Oktoba 1964, Zambia ikawa huru na waziri mkuu Kenneth Kaunda akawa rais wa kwanza.

neg:
Che Guevara
Mwaka 1965 Guevara aliondoka nchini Cuba akielekea Kongo-Kinshasa (hivi sasa inaitwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo) kwa siri kusaidia harakati za kuondoa utawala uliokuwa ukiongozwa na vibaraka wa mataifa ya Magharibi chini ya Mobutu Sese Seko baada ya kuuawa kwa Patrice Lumumba. Mmoja ya watu ambao walifanya kazi na Guevara alipokuwa nchini Kongo ni Laurent Kabila, aliyekuwa baadaya rais wa nchi hiyo.

neg:
Al-Qaeda
Katika mwaka wa 1995 jaribio la kumuua rais Mubarak wa Misri uliotibuka hata zaidi ulipelekea kufukuzwa kwa EIJ kutoka Misri na si muda mrefu baadaye kufukuzwa kwa Bin Laden na serikali ya Sudan.

neg:
Nelson Mandela
Mwaka 1937 kwenye umri wa miaka 19 aliendelea kwenye chuo cha Wamethodisti huko [[Fort Beaufort. Hapo alikuwa mara ya kwanza [[rafiki]] na kijana nje ya kabila lake aliyekuwa [[Wasotho|Msotho]] akaathiriwa na mwalimu mpendwa Mxhosa aliyevunja [[mwiko]] kwa kumwoa mke kutoka kwa Wasotho Mandela alitumia muda mwingi huko Healdtown kwa kufuata michezo ya kukimbia na [[bondia]].

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Winnie Madikizela-Mandela (* 26 Septemba 1936, kama Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela, † 2 Aprili 2018) alikuwa mwanasiasa wa Afrika Kusini. Alijulikana kimataifa kama mpinzani wa siasa ya ubaguzi ya apartheid na mke wa Nelson Mandela.

neg:
Thabo Mbeki
Thabo Mvuyelwa Mbeki (amezaliwa 18 Juni 1942) alikuwa Rais wa nchi ya Afrika Kusini tangu 14 Juni 1999 hadi 24 Septemba 2008. Alimfuata Nelson Mandela.

neg:
Afrika Kusini
Siasa hiyo ilisababisha farakano kati ya nchi nyingi za dunia na Afrika Kusini. Upinzani kutoka Uingereza na Jumuiya ya Madola ulisababisha kuondoka kwa Afrika Kusini katika jumuiya hiyo na kutangazwa kwa Jamhuri ya Afrika Kusini.

neg:
Muungano wa Afrika Kusini
Siasa ya apartheid tangu 1948 ilisababisha hali gumu kati ya Uingereza, nchi mpya za Afrika na Maungano ya Afrika Kusini. Hapo bunge liliamua kujitenga kabisa na Uingereza na kutangaza jamhuri nje ya Jumuiya ya Madola.

neg:
Kaptula la Marx
Kaptula la Marx ni tamthiliya iliyotungwa mnamo mwaka 1978 na mwandishi Euphrase Kezilahabi kutoka nchini Tanzania. Ni kejeli kali kuhusu siasa ya Tanzania hasa ya Ujamaa na rais wa wakati ule Julius Nyerere.

neg:
Kisoli (ukoo)
Nasaba ya Sulemani iliendelea kutawala Ethiopia na kuvuruga kwache hadi mwaka wa 1974, wakati mfalme wa mwisho, Haile Selassie I, amewekwa. Familia ya kifalme kwa sasa haijaswali. Wajumbe wa familia huko Ethiopia wakati wa mapinduzi ya 1974 walifungwa; wengine waliuawa na wengine walihamishwa. Mnamo mwaka wa 1976, wajukuu kumi wa Haile Selassie I waliondolewa kutoka Ethiopia katika jitihada iliyofuata baadaye katika kitabu cha Jodie Collins yenye jina la " Neno la Kanuni: Catherine ". Wanawake wa nasaba waliachiliwa na serikali kutoka jela mwaka 1989, na wanaume hao waliachiliwa mwaka wa 1990. Wanachama kadhaa waliruhusiwa kuondoka nchini katikati ya 1990, na wengine waliondoka mwaka 1991 wakati wa kuanguka kwa Mfumo wa Kikomunisti. Wajumbe wengi wa familia ya Imperial tangu wakati huo wamerejea kuishi Ethiopia.

neg:
Kanku Kelly
Nkashama Kanku Kelly (20 Januari, 1958) ni mwanamuziki maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo- Tanzania. Anafahamika zaidi kwa kuwa miongoni wapigaji mashuhuri wa trampeti mwenye historia ya ndefu katika muziki - hasa kwa kushirikiana na Maquis du Zaire na kuwa mwanzilishi wa The Kilimanjaro Band. Vilevile amebahatika kushikana mikono na viongozi wakubwa wanaoheshimika duniani kote, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere na Mzee Nelson Mandela.
Kanku ambaye alifukuzwa shule kwa ajili ya muziki, jina lake halisi ni Nkashama Luis Polycarp, alizaliwa Januari 20, 1958, katika mji wa Kananga Mkoa wa Kasai, Magharibi mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.
Kanku ambaye aliingia nchini Tanzania akiwa kinda kabisa (chini ya miaka ishirini) alikuwa kivutio kikubwa kwenye safu ya wapulizaji wa trumpet katika bendi iliyokuwa tishio miaka ya 1970 hadi 1990 ya Maquis du Zaire iliyokuwa ikipiga muziki wake katika ukumbi wa White House, Ubungo jijini Dar es Salaam. Baba yake mzee Chasuma Leonard alikuwa Daktari wa binadamu na mama yake Chibwabwa Kayipu, alikuwa mfanyabiashara katika mji huo wa Kananga. Kelly alipata elimu ya msingi katika shule ya Kamilabi ambayo miongoni mwa masomo yaliyokuwa yakifundishwa somo la muziki lilikuwemo. Baadaye aliendelea na masomo ya juu katika shule ya Sekondari ya Lyceede Kelekele, ambako aliishia kidato cha tano kwa kufukuzwa shule baada ya kufumwa na mwalimu akiandika wimbo wa Nyboma Mwandido darasani mwaka 1973.

neg:
Nelson Mandela
Mwaka 1925 babake alimtuma kusoma shule ndogo ya Kimethodisti alipofanyikiwa vema. Baada ya kifo cha baba aliishi kwa chifu wa Watembo na hapo kwene umri wa miaka 16 alishiriki katika sherehe ya jando alipotahiriwa na kupokea jina "Dalibunga".

neg:
Sibusiso Zuma
Mnamo 21 Juni 2008 Sibusiso Zuma alisainiwa na klabu ya Afrika Kusini ya Mamelodi Sundowns. Kisha aliachiliwa katika majira ya joto ya mwaka wa 2009 na mnamo Oktoba mwakwa wa 2009 alikuwa na kipindi cha majaribio na klabu ya FC Nordsjælland, [8] hatimaye kusainiwa na klabu hiyo.

neg:
ANC
8 Aprili 1960 ANC ikapigwa marufuku. Wanaharakati wengi walikamatwa wengine wakakimbia nje ya Afrika Kusini. Viongozi kama Walter Sisulu na Nelson Mandela wakafungwa jela. ANC iliendelea kufanya kazi kwa siri lakini viongozi wote huru walikaa nje ya nchi. Oliver Tambo aliongoza chama kutoka makao makuu huko Zambia. Kwa jumla ANC ilifaulu kiasi katika kempeni yake ya kutangaza maovu ya ubaguzi wa rangi kimataifa na kuandaa maazimio ya Umoja wa Mataifa dhidi yake. Majaribio ya kupinga serikali kijeshi hayakufaulu sana na ANC haikupita kwenye ngazi ya uchafuzi, kutega mabomu na kuua watu wachache ndani ya nchi walioonekana wakisaidia siasa ya serikali.

neg:
Cyril Ramaphosa
Mwezi Februari 2018 Kamati Kuu ya ANC chini ya uongozi wa Ramaphosa ilidai Rais Zuma ajiuzulu. Baada ya Zuma kukataa awali, kundi la wabunge wa ANC ilitangaza nia ya kumwondoa rais madarakani, hivyo Zuma akajiuzulu.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Mwaka 1991 alikamatwa na kushtakiwa kwa makosa ya kuteka nyara na kuw nyongeza katika mateso yaliyosababisha kfifo cha Saipei. Kifungo chake cha miaka sita kilipunguzwa na kuwa kulipa faini baada ya kutokana na kukata rufaa

neg:
Moody Awori
Awori ni makamu wa rais wa tisa tangu uhuru wa Kenya mwaka 1963. Wengine kabla yake walikuwa Jaramogi Oginga Odinga, Joseph Murumbi, aliyekuwa Rais Daniel arap Moi, sasa Rais Mwai Kibaki, Prof Josephat Karanja, Prof George Saitoti, na Musalia Mudavadi.

neg:
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela (18 Julai 1918 - 5 Desemba 2013) alikuwa mwanasiasa nchini Afrika Kusini, kiongozi wa mapambano dhidi ya siasa ya ubaguzi wa rangi (Apartheid), mfungwa jela kwa miaka 27 halafu rais wa kwanza aliyechaguliwa kidemokrasia katika nchi yake.

neg:
Ujamaa
Ujamaa ulivunjwa (ingawa si kinadharia) mwaka 1985 wakati Nyerere alipomwachia mamlaka Ali Hassan Mwinyi aliyeingiza nchi katika taratibu za soko huria.

neg:
Rais wa Afrika ya Kusini
Rais anachaguliwa na wabunge wa kitengo cha chini "(National Assembly)" cha Bunge la Afrika Kusini. Kwa kawaida huwa kiongozi wa chama kikubwa zaidi bungeni, ambacho kimekuwa African National Congress tangu uchaguzi wa kwanza baada ya kupinduliwa kwa apartheid (ubaguzi wa rangi) uliyofanyika tarehe 27 Aprili 1994. Rais wa kwanza kuchaguliwa chini ya katiba mpya alikuwa Nelson Mandela, ambaye alifuatwa na Thabo Mbeki mwaka wa 1999, kufuatiwa na Kgalema Motlanthe mnamo Septemba 2008 na kisha Jacob Zuma mnamo Mei 2009. Katika § 5, sehemu ya 88, katiba inaruhusu wakati wa Rais ofisini kuwa muhula miwili. Marais huchaguliwa kila baada ya uchaguzi wa wabunge, na uchaguzi huu huwapa marais muda wa miaka mitano, pamoja na nafasi ya kurudishwa mara moja.

neg:
Mapinduzi ya Ufaransa
Mfalme alipoona ya kwamba madaraka yake yanapungua zaidi na zaidi alijaribu kuondoka lakini alikamatwa na kurudishwa kama mfungwa mwaka 1791.

neg:
Jacob Zuma
Jacob Gedleyihlekisa Zuma (* 12 Aprili 1942) alikuwa Rais wa Afrika Kusini tangu mwaka 2009 hadi 2018, alipojiuzulu.

neg:
Thabo Mbeki
Katika Desemba 2007 Mbeki aligombea tena nafasi ya mwenyekiti wa ANC lakini alishindwa na Jacob Zuma. Zuma pia alimfuata Mbeki kama Rais wa Afrika Kusini baada ya uchaguzi wa 2009.

neg:
Gitobu Imanyara
Baada Imanyara kumaliza zaidi ya miaka miwili katika gereza la Maximum Security kutokana na mashtaka yanayohusiana na kazi yake kama mwanasheria wa haki za binadamu, yeye alianzisha jarida la sheria ya kila mwezi ilioitwa Nairobi law mwaka wa 1987. Haikuwa inaunga mkono uongozi wa Daniel arap Moi ya sera ya chama moja na Imanyara alikamatwa kwa kukosa kusajili jarida hilo. Alikamatwa tena katika mwaka wa 1990 baada ya kuandika suala maalum kwa jina "The Historic Debate: Sheria, Demokrasia, na Multi-Party Siasa nchini Kenya."(mjadala wa historia,sheria,demokrasia na kuwepo kwa chama mingi nchini kenya) Kwa wakati mwingine yeye alikuwa gereza la mchunguzi wa akili, ingawa alitambua suala mwenyewe baada ya kuachiliwa. AKipokea tuzo la Kimataifa ya Mhariri wa Mwaka kutokawachapishaji wa world press akiwa gerezani, aliitwa "sauti ya kijaziri ya vyombo vya habari katika nchi ambayo serikali yake ni ya kimabafu na haitishwi kuufunga machapisho na mahali ambapo waandishi wengi wanamazoea ya kujitegemea katika udhibiti."

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Mambo zaidi yaliyoshusha heshima yake,ni mashataka aliyoshtakiwa na mlinzi wake wa binafsi,Jerry Richardson, kuwa Winnie Madikezela Mandela ameagiza kukamatwa na kuuliwa tarehe 29/12/1989.Richard alimteka mtotowa miaka14, aiyeitwa James Seipei pia najulikana kama Stompie Moeketsi,na watoto wengin watatu, kutoka katika nyumba ya Waziri mchungaji Paul Verryn.Mrs Mandelaalidai kuwa aliwachukua wototo hao na kuwapeleka katika nyumba yeke,kutokana na kuhisi kuwa Mchungaji huyo al
ikuwa akiwanyanyasa kijinsia watoto hao.Watoto hao wanne,walipigwa sana iliwakubali kuwa walikuwa wakifanya mapenzi na mchungaji huyo. Pia Saipei alikuwa akidaiwa kuwa alikuwa mpelelezi. Mwili wa Saipei ulikutwa katika eneo la wazi ukiwa na vidodo vya kuchomwa tarehe 06/01/1990.

neg:
ANC
Katika hali hiyo viongozi Makaburu walianza majadiliano kwa siri na Nelson Mandela na pia na viongozi wa ANC nje.

neg:
Mungu ibariki Afrika
Enoch Sontonga alitoka Eastern Cape Province, jimbo la Wakosa (Xhosa), ambako pia ni nyumbani kwa Nelson Mandela. Alitunga wimbo huo kama wimbo wa Kanisa katika lugha yake ya Kikosa kama ni wimbo wa bara lote. Ndiyo maana alisema Nkosi Sikelel' iAfrika, God Bless Africa, na siyo God Bless South Africa.

neg:
Daniel Arap Moi
Mwaka wa 1999 Intidhamu zisio husika na serikali kama Kombo la kimataifa na uchunguzi wa Muungano wa Kimataifa zilichapishwa kuonyesha haki za kibinadamu kwa wapizani wa siasa hazikutetewa Kenya moi akiwa Rais.

neg:
Thabo Mbeki
Thabo alishiriki katika shughuli za chama hiki wakati alipokuwa mwanafunzi. Baada ya kukamatwa kwa Nelson Mandelea na viongozi wengine wa ANC alitoka nchini akapelekwa Uingereza aliposoma elimu ya uchumi kwenye chuo kikuu cha Sussex. Baada ya masomo akajiunga na utumishi wa ANC na tangu 1971 alichaguliwa katika kamati kuu akawa mwakilishi wa ANC katika nchi mbalimbali za Afrika.

neg:
Masinde Muliro
Mwaka wa 1948, Muliro alijiunga na chama cha Kenya African Union (KAU), chama kilichoanzishwa kutetea maslahi ya Waafrika nchini Kenya ambayo wakati huo ilikuwa chini ya ukoloni.
Alipoacha kufunza mwaka wa 1957, aligombea kiti cha ubunge cha eneo bunge la Nyanza Kaskazini ambacho wakati huo kilikuwa kinashikiliwa na W.W.W. Awori (kakake mkongwe wa makamu wa rais wa zamani wa Kenya, Moody Awori). Muliro alishinda uchaguzi.
Miongoni mwa wabunge wenzake walikuwa Daniel Arap Moi ambaye aliyekuwa anawakilisha Bonde la Ufa, Tom Mboya ambaye aliyekuwa anawakilisha eneo la Nairobi, Bernard Mate ambaye aliyekuwa anawakilisha Mkoa wa Kati, Ronald Ngala ambaye aliyekuwa anawakilisha Mkoa wa Pwani, James Nzau Muimi ambaye aliyekuwa anawakilisha Mkoa wa Mashariki, Lawrence Oguda ambaye aliyekuwa anawakilisha Nyanza Kusini na Oginga Odinga ambaye aliyekuwa anawakilisha Nyanza ya Kati. Mwaka wa 1958 Muliro alianzisha chama cha Kenya National Party huku akiungwa mkono na wanachama 9 wa Legco(Legislative Council). Kisha alikibomia chama hicho na kujiunga na chama cha Kenya African Democratic Union (KADU). Hatimaye aliteuliwa kama Waziri wa Biashara kabla tu ya Kenya kupata uhuru mwaka wa 1963.
Muliro alihudumu katika nyadhifa mbalimbali katika serikali za baadaye, lakini mara kwa mara alikuwa katika upande mbaya wa Rais Jomo Kenyatta. Baada ya kifo chake Kenyatta, Muliro alirejea Bungeni baada ya kushinda ombi mahakamani. Alihudumu kama mbunge wa eneo bunge la Kitale Mashariki hadi mwaka wa 1988, wakati eneo bunge hili liligawanywa. Alishinda kiti kipya cha ubunge cha eneo bunge la Cherangany mwaka wa 1988, lakini alishikilia nyadhifa hiyo kwa muda wa miaka miwili tu. Katika uchaguzi wa wabunge wa mwaka wa 1990, kiti hicho cha Cherangany kilishindwa na Kipruto Arap Kirwa.

neg:
Nelson Mandela
Baada ya kutengana na mke wake, [[Winnie Madikizela-Mandela|Winnie Madikizela]], alimuoa [[Graca Machel]] aliyewahi kuwa mke wa rais wa [[Msumbiji]], [[Samora Machel]].

neg:
Yahya Jammeh
Yahya Abdul-Aziz Jemus Junkung Jammeh (* 25 Mei 1965) alikuwa rais wa nchi ya Gambia hadi tarehe 19 Januari 2017. Alichukua madaraka mwaka 1994 alipokuwa luteni wa jeshi mwenye umri wa miaka 29 na kupindua serikali ya mtangulizi wake Dawda Jawara.
Baada ya kutawala kama mwenyekiti wa kamati ya kijeshi aliunda chama cha "Alliance for Patriotic Reorientation and Construction" akachaguliwa mara ya kwanza kuwa rais mwaka 1996. Aligombea tena miaka 2001, 2006 na 2011. Alishinda kila mara lakini chaguzi zote zilikosolewa kuwa si halali.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Alipofanya kazi ya huduma za jamii alikutana na mwanasheria na mwanaharakati wa kupinga ubaguzi wa rangi, Nelson Mandela, mwaka wa 1957. Walifunga ndoa mwaka wa 1958 na kujaliwa kupata binti wawili, Zenani (aliyezaliwa mwaka wa 1959) na Zindzi (aliyezaliwa mwaka wa 1960).
Mumewe alikamatwa na serikali ya apartheid mwaka 1962 akaendelea kukaa gerezani hadi 1990. Katika muda huu mrefu Winni Mandela alijihusisha zaidi na zaidi na upinzani wa siasa ya ubaguzi wa rangi. Wakati mumewe alitoka gerezani ndoa ilikuwa matatani; walitengana rasmi mwaka 1992 hadi kumaliza talaka kisheria mwaka 1996.

neg:
Nelson Mandela
Alipewa jina la Rolihlahla linalomaanisha "anayevuta tawi la mti" kwa maana ya "mwenye kuleta matata" katika lugha ya Kixhosa. Baadaye alijulikana kwa jina la ukoo wake "Madiba". Jina la Nelson alilipokea kutoka kwa mwalimu wake siku alipoanza kwenda shule.

neg:
Historia ya Zimbabwe
Rais Robert Mugabe alipata umaarufu katika siasa kama mpiganaji dhidi ya ukoloni lakini pia kama aina ya dikteta aliyerudisha nyuma uchumi wa nchi hadi alipolazimika kustaafu mwaka 2018.

neg:
Steve Biko
Mnamo tarehe 18 Agosti ya mwaka 1977, Biko alitiwa nguvuni na mapolisi kwa kosa la ugaidi kifungu namba 83 cha 1967 cha nchini Afrika Kusini.
Steve Biko alipatwa na majelaha makubwa kichwani baada ya kukamatwa na mapolisi na kuanza kumpa kipigo kisichokuwa na kifani. Wakamfunga na minyororo katika kidirisha cha machuma kwa muda siku nzima.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Mandela alishika nafasi ya tano katia uchaguzi ANC,kwa ajili ya uchaguzi wa mwaka 2009, waliokuwa mbele yakewalikuwa ni pamoja na Raisi wa sasa wa Afrika ya Kusini Jacob Zuma aliyekuwa raisi wa Afrika ya kusini Kgalema Motlante, Makamu wa raisi wa Afrika Kusini Baleka Mbete na Waziri wa fedha Trevo Manuel. Makala katika gazetila the Observer, lilisema kuwa, suala la Winnie kupata nafasi ya juu katika chaguzi hiyoinaonesha kuwa,chama chake kina imani nae sana na pia yeye ni hazina katika chama hicho hususani kwa watu masikini.

neg:
Cyril Ramaphosa
Tarehe 15 Februari Ramaphosa akachaguliwa na bunge kuwa rais mpya wa Afrika Kusini.

neg:
Paul Ngei
Waliachiliwa miaka tisa baadaye, katika mwaka wa 1961, miaka miwili kabla ya Kenya kupata uhuru.

neg:
Rais wa Nigeria
Katika orodha ifuatayo kuna majina ya watu waliokuwa wakuu wa dola nchini Nigeria tangu uhuru katika mwaka 1960:

neg:
Lubumbashi
Élisabethville ulitumikia kama mji mkuu na kitovu cha biashara wa Jimbo la kujitenga la Katanga wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vya miaka 1960-1963. Moise Tshombe alitangaza uhuru wa Katanga mnamo Julai 1960. Viongozi wa Kongo walimtia nguvuni akashtakiwa kwa uhaini Aprili 1961, hata hivyo alikubali kufutilia washauri wake wa kigeni na vikosi vya kijeshi kubadilishana na uhuru wake.

neg:
Graca Machel
Mwaka 1998 Graça alifunga pingu za maisha kwa mara ya pili na rais wa kwanza wa Afrika Kusini huru, Nelson Mandela.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Katika miaka ya 1980 na miaka ya 1990, alivuta hisia za taifa na mataifa kwa ujumla, na alikuwa akifanyiwa mahojiano na waandishi wa habari wa kitaifa na kimataifa. Chama cha ANC kilichokuwa marufuku ndani ya Afrika Kusini alimtumia kama uso wa upinzani dhidi ya apartheid mbele ya umma wa kimataifa.
Rais Thabo Mbeki alitaja nafasi hii katika barua ya mwaka 2008:
"„Katika muktadha wa mapambano ya kimataifa kwa ajili ya uhuru wa wafungwa wa kisiasa katika nchi yetu, harakati yetu ilichukua uamuzi wa kimakusudi kutumia jina la Nelson Mandela kama kielelezo cha wafungwa hawa. Hivyo tulitumia pia wasifu wake wa kibinafsi wa kisiasa, pamoja na mateso ya mkewe wa awali, Winnie Mandela, kuonyesha dunia na jamii ya Afrika Kusini ukatili wa mfumo wa ubaguzi wa rangi.“"

neg:
Historia ya Afrika
Katika mwaka wa 1962 Algeria, Burundi, Rwanda, na Uganda zikawa huru, na 1963 zikafuatia Zanzibar, Gambia na Kenya, na katika mwaka wa 1964 Malawi (Nyasaland), na Zambia (Rhodesia ya Kaskazini) zikapata uhuru.

neg:
Thabo Mbeki
Baada ya uchaguzi huru wa kwanza nchini Afrika Kusini mwaka 1994 alikuwa makamu wa rais chini ya Nelson Mandela. Mwaka 1997 akawa mwenyekiti wa ANC badala ya Mandela. 16 Juni 1999 akaapishwa kama rais wa Afrika Kusini akarudishwa katika uchagizi wa Aprili 2004.

neg:
Jacob Zuma
Baada ya ushindi wa ANC kwenye mwaka 2009 bunge lilimchagua Zuma kuwa rais wa taifa. Alirudishwa kama mwenyekiti wa ANC mwaka 2012 na kuwa mgombea wa urais 2014.

neg:
Jacob Zuma
Mwaka 1963 alikamatwa akafungwa jela miaka 10 huko Robben Island pamoja na Nelson Mandela. Baada ya kuondoka gerezani akatoka Afrika Kusini akashiriki katika shughuli za nje za ANC huko Msumbiji na Zambia.

neg:
Moses Wetangula
Wetangula alichaguliwa kwenye Bunge katika uchaguzi wa Desemba 2007. Rais Mwai Kibaki alimchagua Wetangula kuwa Waziri wa Mambo ya Nje mnamo tarehe 8 Januari 2008, pindi kulipokuwa na migogoro kuhusu matokeo ya uchaguzi wa rais. Mwezi wa Januari, baada ya nchi ya Uingereza kulalamika kuhusu uchaguzi wa rais, Wetangula alimwita na kumlalamikia Kamishna wa Uingereza , Adam Wood, na alisema kwamba "uchaguzi wetu hauhitaji muhuri wa mamlaka kutoka House of Commons ". Baada ya serikali ya mseto kukubaliwa kati ya Kibaki na Raila Odinga, wote ambao walidai ushindi katika uchaguzi wa rais, Wetangula bado alihifadhi cheo chake katika Serikali ya Mseto, iliyotangazwa tarehe 13 Aprili 2008.

neg:
Olusegun Obasanjo
Matthew Olusegun Aremu Obasanjo (* 5 Machi 1937) ni jenerali mstaafu wa Jeshi la Nigeria aliyekuwa rais wa Nigeria mara mbili. Awamu lake la kwanza lilikuwa kama rais wa kijeshi kati ya 1976 hadi 1979 halafu awamu la pili kama rais aliyechaguliwa na wananchi kati ya 1999 hadi 2007.

neg:
Olusegun Obasanjo
Kati ya 1980 hadi 1995 alikuwa na vyeo mbalimbali vya kimataifa akagombea nafasi ya Katibu Mkuu wa UM halafu alikuwa mwenyekiti wa halmashari ya Transparency International (TI).
Dikteta wa kijeshi Sani Abacha alimfunga gerezani kati ya 1995 hadi 1998.

neg:
Patrice Lumumba
Maadhimisho ya uhuru wa Congo kwa mara ya kwanza yalifanyika mnamo tarehe 30 June 1960 ambapo maadhimisho hayo yalihudhuriwa pia na Mfarme Baudouinwa Ubeljiji pamoja na vyombo mbalimbali vya habari kutoka nchi za nje. Lumumba alitoa hotuba yake kama Waziri mkuu katika nchi huru japo yeye alikuwa ameenguliwa katika ratiba ya shughuli hiyo. Hotuba ya Mfalme wa Ubeljiji Mfalme Baudouin alihutubia kwa kutukuza utawala wa kikoloni, huku akilingania fikra za mjombae ambae alikuwa mfalme wa Ubeljiji akiitwa Léopold wa Pili glossing over atrocities committed during the Taifa huru la congo. Mfalme aliendelea kutoa masharti, "aliwataka kuto kufanya mabadiliko yoyote mpaka hapo wao watakapo ona kwamba wanaweza kufanya vyema, na kwamba hawakutakiwa kufanya mabadiliko yoyote yalika bidhiwa na kwamba tutaendelea kutoa ushauri. " Lumumba aliufahamisha umma kwamba uhuru uliotolewa na wabeljiji sio haukuja hivihivi:

neg:
Robert Mugabe
Mugabe alirudiwa katika uchaguzi mbalimbali. Tangu mwaka 2000 uchaguzi hizi zimekuwa mashakani kutokana na matishio na matumizi ya mabavu dhidi ya wapinzani. Utawala wa Mugabe umeitwa wa kidikteta tangu mwaka 2002. Kutokana na mashataka dhidi ya serikali ya Mugabe ya kudharau haki za binadamu nchi Zimbabwe ilisimamishwa ndani ya Jumuiya ya Madola. Mugabe pamoja na mawaziri wake na viongozi wa chama chake hawaruhusiwi kusafiri kwenda nchi za Umoja wa Ulaya na Marekani.

neg:
Cape Town
Kisiwa cha Robben Island kilikuwa mahali pa gereza alikofungwa Nelson Mandela; leo ni makumbusho yanayotembelewa na maelfu wa watalii kila mwaka.

neg:
Nigeria
Tangu mwaka 1999 nchi imerudi kwenye utawala wa kisheria ikapata katiba mpya na kumchagua rais Olusegun Obasanjo aliyerudishwa madarakani mara moja.

neg:
Burundi
Tangu mwaka 1995 Umoja wa Afrika na Umoja wa Mataifa zilijitahidi kujenga mapatano kati ya vikundi. Marais na wanasiasa walioshiriki katika jitihada hizo walikuwa pamoja na Julius Nyerere, Boutros Boutros-Ghali, Nelson Mandela, Thabo Mbeki na rais wa Marekani Bill Clinton.

neg:
George Moseti Anyona
Anyona alishinda kiti cha ubunge cha Kitutu East mwaka ule ule aliojitosa kwenye ulingo wa siasa.
Shida zake za Kisiasa zilianza mnamo 1977 wakati alitiwa kifungoni bila kuhukumiwa kufuatia amri ya rais Jomo Kenyatta. Alifunguliwa mwaka mmoja baadaye na rais Daniel arap Moi bunde alipochukua madaraka baada ya kifo cha Jomo Kenyatta.

neg:
George Moseti Anyona
Baada ya kusikizwa kwa malalamiko ya kesi yao wane hao waliachiliwa kwa dhamana mnamo 1992. Hatimaye waliachiliwa huru baada ya serikali kuamua kutoipinga malalamiko ya kesi yao.

neg:
Historia ya Burundi
Kipindi kilichofuata kilikuwa cha [[Vita ya wenyewe kwa wenyewe]] katika sehemu mbalimbali za nchi.
[[Picha:BujumburaAirport.jpg|300px|thumbnail|Uwanja wa Ndege, Bujumbura]]
Tangu mwaka [[1995]] [[Umoja wa Afrika]] na [[Umoja wa Mataifa]] zilijitahidi kujenga mapatano kati ya vikundi. Marais na [[wanasiasa]] walioshiriki katika [[jitihada]] hizo walikuwa pamoja na [[Julius Nyerere]], [[Boutros Boutros-Ghali]], [[Nelson Mandela]], [[Thabo Mbeki]] na rais wa [[Marekani]] [[Bill Clinton]].

neg:
Afrika Kusini
Mwaka 1990 Apartheid ilikwisha na serikali ya National Party ilipaswa kuendesha uchaguzi huru kwa wananchi wote na kukabidhi madaraka kwa serikali ya ANC chini ya Nelson Mandela.

neg:
Cyril Ramaphosa
Huko chuoni Ramaphosa alianza kushiriki katika siasa ya wanafunzi na vyama kama South African Students Organisation (SASO) na Mkongamano wa Watu Weusi (BPC). Hivyo alikamatwa na serikali ya apartheid na kufungwa jela miezi 11 kwa mashtaka ya kusaidia ugaidi.

neg:
Joshua Nkomo
Nkomo alizaliwa katika sehemu ya Somokwe katika ardhi ya Matebel mwaka 1917, katika familia ya watoto nane. Baba yake alikuwa anaitwa Thomas Nyongolo Letswansto Nkomo, aliokuwa akifanya kazi kama mchungaji na pia alikuwa ni mfanyakazi katika Chama cha Kimishonari cha London au London Missionary Society.
Baada ya kumaliza elimu yake ya msingi katika jimbo la Rhodeshia alijifunza masomo ya ufundi useremala katika shule ya Viwanda ya Tsholotso ambapo alisoma hapo kwa muda wa mwaka mmoja na baadae akawa dereva.
Baadae alifanya kazi kama mfugaji na baadae akawa mwalimu na alikuwa mahususi katika maswala ya useremala katika shule ya Manyame katika jimbo la Kezi.
Mwaka 1942, akiwa na miaka 25, na bado akiwa na kazi yake kama mwalimu, aliamua kwenda Afrika Kusini kwa ajili ya kujiendeleza kimasomo na hatimaye kuwa fundi seremala mahususi.
Alijiunga na chuo cha Adams na Chuo cha Ufundi cha Jan Hofmeyer nchini Afrika ya Kusini. Akiwa hapo alikutana na Nelson Mandela na viongozi wengine mbalimbali waliokuwa katika chuo kukuu cha Fort Hare University of Fort Hare japokuwa hakuwa akisoma katika chuo kikuu hicho. Ni katika chuo cha ufundi cha Hofmeyr.Hofmeyr School of Social Work ambapo ndipo alipopata shahada yake ya kwanza katika maswala ya Sayansi ya Jamii mwaka1952.

neg:
Elijah Masinde
katika uhai wake Masinde alifikishwa mahakamani na kufunguliwa kesi mbalimbali. Baada ya uhuru wa Kenya alifungwa jela tena na serikali ya Jomo Kenyatta kwa miaka 15. Serikali mpya ya Rais Daniel Arap Moi ilimrudishia uhuru wake akaishi maisha ya utulivu huko Kimilili hadi kifo chake tarehe 9 Juni 1987.

neg:
Goodluck Jonathan
Raisi Yar'Adua aligonjeka 2009 akaondoka nchini kwenda Saudia kwa matibabu. Baada ya rais Yar'dua kukaa miezi mfululizo katika hospitali nchini Saudia mahakama kuu ilimpa madaraka ya rais. Yar'Adua alipoaga dunia tar. 5 Mei 2010 Jonathan aliapishwa kuwa rais mpya siku iliyofuata kuwa aisi wa 14 wa Nigeria.

neg:
Ellen Johnson-Sirleaf
Johnson-Sirleaf alihukumiwa kifungo cha miaka kumi jela mwaka 1985 baada ya kushutumu utawala wa kijeshi nchini humo katika kampeni zake za kugombea ubunge. Alitumia kifungo hicho kwa muda mfupi kabla ya kuachiliwa na baadaye kukimbilia uhamishoni hadi aliporudi mwaka 1997 akiwa anafanyia kazi Benki ya Dunia na Citibank.

neg:
Kofi Annan
Kofi Annan (8 Aprili 1938 - 18 Agosti 2018) alikuwa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa 1996 - 2006. Annan na Umoja wa Mataifa walipata Tuzo ya Amani ya Nobeli mwaka 2001. Alikuwa mwanzilishi na mwenyekiti wa Kofi Annan Foundation na pia mwenyekiti wa Elders, shirika la kimataifa lililoanzishwa na Nelson Mandela.

neg:
George Moseti Anyona
Kuachiliwa kwa Anyona kulikuja wakati wa uchaguzi wa Desemba 1992 chini ya Mfumo wa Vyama vingi. Macho ya vyama vyote vya upinzani yalimwelekea kuviunga mkono. Hata hivyo Anyona aliamua kuunda chama chake cha Kenya Social Congress licha ya kutarajiwa kujiunga na chama cha mwendani wake Jaramogi Oginga Odinga cha FORD-Kenya ambapo hata alikuwa amechaguliwa mwenyekti wa tawi la Nyamira. Ni kutoka chama hiki chake ambapo alisimama kwa kiti cha urais lakini akashindwa. Licha ya kushinda kiti cha ubunge katika eneo la Kitutu Masaba, watu hawakuwa wanamtaka kama rais.

neg:
Bendera ya Afrika Kusini
Bendera ilikubaliwa Aprili 1994 baada ya mwisho wa utawala wa ubaguzi wa mbari. Ilitengenezwa na Frederick G. Brownell kama bendera ya muda kwa ajili ya uchaguzi wa Aprili 1994 na kuapishwa kwa Nelson Mandela kama rais wa Afrika Kusini tarehe 10. 05. 1994. Imependwa na watu na kupokelewa katika katiba kama bendera ya kudumu.

neg:
Afrika ya Kusini-Magharibi
Afrika ya Kusini-Magharibi (au kwa Kiingereza South-West Africa) ilikuwa jina la eneo la Namibia ya leo kuanzia mwaka 1922 hadi uhuru wa nchi ya Namibia mwaka 1990.

neg:
Al-Qaeda
Mwaka mmoja baadaye, tarehe 8 Novemba 1990, FBI ilivamia nyumba ya New Jersey ya mshirika wa Mohammed El Sayyid Nosair, na kugundua ushahidi wa mipango mikubwa ya kigaidi, pamoja na mipango ya kulipua vyumba virefu vya New York. Nosair hatimaye alipatikana na hatia kuhusiana na ulpuaji wa bomu wa 1993 katika World Trade Center, na kwa mauaji ya Rabbi Meir Kahane tarehe 5 Novemba 1990. Mwaka wa 1991, Ali Mohammed amesemekana kuwa alisaidi kupanga kuhamishwa kwa Osama Bin Laden Sudan.

neg:
Nelson Mandela
Alikuwa mwanasheria na mwanachama, baadaye kiongozi wa chama cha ANC kilichopigania haki za binadamu wote nchini Afrika Kusini.

neg:
Burundi
Mwaka 2015 rais Nkurunziza alipendekezwa kugombea tena urais katika uchaguzi akakubali. Hatua hiyo ilisababisha upinzani mkali wa wananchi walioandamana wakiona hii inavunja mapatano ya amani ya Arusha.
Tarehe 13 Mei jenerali Godefroid Niyombare alitangaza kufukuzwa kwa Nkurunziza kutoka urais wakati huyo alikuwa safarini Tanzania, lakini uasi huu wa kijeshi ulikandamizwa.

neg:
Nelson Mandela
Hapa alianza mazoezi ya michezo na kupenda kazi ya bustani aliyoendelea kwa maisha yote. Baada ya miaka miwili alipokea cheti kidogo cha elimu ya sekondari.

neg:
Pasteur Bizimungu
Mnamo 6 Aprili 2007 Bizimungu alitiwa huru kupitia msamaha wa Rais Kagame. Hakuna sababu iliotolewa ya msamaha huo [4].Kufikia Aprili 2011, mtambulishi wa chama cha PDR mwenzake Charles Ntakirutinka alibaki korokoroni na alitajwa na Amnesty International kama "Swala la Dharura". [8]

neg:
Thabo Mbeki
Tangu 1989 Mbeki alikuwa katibu wa chama mambo ya nje akahudhuria katika majadilioano kati ya serikali ya Afrika Kusini na ANC kuhusu namna za kumaliza sera ya Apartheid.

neg:
Daniel Arap Moi
Lakini, vita za pepo zilipokwisha kwa kuanguka kwa muungano wa sovieti, mambo haya mpya yakatokea, mwaandamano wa watu na wanasiasa kuitisha demokrasia ya vyama nyingi, wakiongozwa na Matiba na Oginga Odinga. Moi alianza kuonekana kama mdhalimu kwa sababu alianza kuwafunga jela wanamgambo wakidemokrasia, na pia jela zingine za kisiri ambazo watu waliteswa kwa kunanuliwana swali. Ulaya ya Magharibi ikawacha kuipa Kenya usaidizi wa kigeni na kwa kazo pande zote Dani Kenya na Nje ng'ambo, Moi kakubali kuruhusu Demokrasia ya vyama nyingi, ambapo Moi mwenyewe kaunga uchaguzi na kukampaini kwa nguvu zaidi kwa kupinga upinzani Kasarani mnamo Desemba 1991.

neg:
Tuzo ya Nobel ya Amani
1993 Nelson Mandela na Frederik Willem de Klerk

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Afrika ya Kusini iliweza kuwa mwenyeji wa shindano la 20 la ANC mwaka wa 1996, na kushiriki katika shindano hili mara ya kwanza baada ya kupewa fursa ya kushiriki katika shindano hili walipoacha ubaguzi.Pia walikuwa wamejaribu mwaka wa 1994 lakini hawakufuzu. Idadi ya washiriki katika fainali iliongezeka hadi timu 16 ambazo ziligawanywa katika makundi manne. Hata hivyo, idadi halisi ya timu zilizocheza katika fainali mara ilikuwa15 tu kwani Nigeriailijiondoa katika shkindano hili dakika ya mwisho kwa sababu za siasa katika nchi yao. [11] Timu ya Bafana Bafana iliweza kushinda taji kwa mara ya kwanza kwa kuwalaza Tunisia. Nahodha wa Afrika Kusini Neil Tovey ndiye aliyekuwa mchezaji mzungu wa kwanza kuskika kile kikombe. [13]
Afika Kusini ingeweza kufika fainaliwa miaka miwili baadaye nchini Burkina Faso, lakini hawakuweza kutetea taji lao kwani, iliweza kunyakuwa ushindi kwa mara ya nne.

neg:
Modibo Keïta
Baada ya kuanguka kwa shirikisho, US-RDA ilitangaza uhuru kamili wa Jamhuri ya Sudan kama Jamhuri ya Mali. Keita akawa rais wake wa kwanza, na baada ya muda mfupi alitangaza US-RDA kuwa chama pekee halali cha siasa.
Katika ngazi ya kisiasa, Modibo Keïta aliwafunga haraka wapinzani kama Fily Dabo Sissoko. Uchaguzi wa kwanza baada ya uhuru mwaka 1964, Keita alichaguliwa tena kuwa rais na bunge. Kuanzia 1967, alisimamisha katiba kwa kuunda [Kamati ya Taifa ya Ulinzi wa Mapinduzi]] (CNDR).

neg:
Gabon
Jamhuri ya Gabon, kutoka kushinda uhuru kutoka Ufaransa tarehe 17 Agosti 1960, imeongozwa na Rais watatu, Léon M'ba, El Hadj Omar Bongo ambaye amekuwa kiongozi kutoka mwaka wa 1967 hadi kifo chake (2009: ndiye aliyekuwa kiongozi barani Afrika aliyeshikilia uongozi kwa muda mrefu zaidi), halafu mwanae Ali.

neg:
Jaramogi Oginga Odinga
Wakati wa kuporomoka kwa utawala wa chama kimoja mnamo 1990/1991 Odinga alianzisha chama kipya cha NDP akatupwa tena jela na kuunda chama cha FORD kilichounganisha wapinzani wengi wa Moi.

neg:
Cyril Ramaphosa
Mwaka 1997 alishindwa na Thabo Mbeki kupata nafasi ya makamu wa rais wa nchi akajiuzulu katika vyeo vyote vya kisiasa. Hapo aliingia katika maisha ya uchumi akishika nafasi mbalimbali katika makampuni makubwa pamoja na kuunda kampuni ya New Afrika Investments Ltd. Hata hivyo alichaguliwa kuingia katika Halmashauri Kuu ya ANC akarudishwa mwaka 2007.

neg:
Cyril Ramaphosa
Alirudishwa jela mwaka 1976 baada ya ghasia za Soweto.

neg:
Cyril Ramaphosa
Mwaka 1990 serikali ya rais  Frederik Willem de Klerk ilifuta sheria iliyopiga ANC marufuku. Ramaphosa aliingia katika kamati ya kumpokea Nelson Mandela aliyetakiwa kuondoka gerezani na kufanya ziara katika nchi.

neg:
ANC
Kadiri jinsi ukandamizaji dhidi ya Waafrika ulivyoongezeka ANC ikaongeza ukali wa upinzani hadi kuunda kwa siri idara ya kijeshi kilichoitwa "Umkhonto We Sizwe" ("mkuki wa taifa") iliyoanzishwa na Nelson Mandela. Azimio la kuchukua hatua hii ilichukuliwa baada ya mauaji ya Sharpeville tar. 21 Machi 1960.

neg:
Nelson Mandela
Baba aliaga dunia Nelson alipokuwa na umri wa miaka tisa. Alibatizwa katika Kanisa la Kimethodisti akawa Mkristo wa kanisa hilo hadi kifo chake.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Kati ya mwaka 1970-1980 mataifa sita mbalimbali yaliweza kushinda : Sudan, Kongo-Brazzaville, Zaire, Moroko, Ghana, na Nigeria. Zaire ilishinda mara ya pili katika mwaka wa 1974 (ilishinda mara ya kwanza kama Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo) baada ya kupambana na Zambia katika fainali. Kwa muda hadi sasa katika historia ya ushindani, hii ndio mechi ya kipekee ambayo imerudiwa baada ya timu hizo mbili kutoka sare 2-2 baada ya muda wa ziada. Finali hii ilichezwa siku mbili baadaye na Zaire kuibuka washindi kwa 2-0. Mchezaji wa mbele wa Zaire , Mulamba Ndaye alifunga bao zote nne za mechi hizo mbili: pia alikuwa alishikilia usukani kwa kuwa na mabao tisa katika msimu huo na kuweka rekodi ya mechi ya kibnafsi hadi wa leo. Miezi mitatu awali, Zaire ilikuwa taifa la kwanza la Afrika weusi kufuzu katika FIFA World Cup. Moroko iliweza kuchukua ushindi kwa mara yao ya kwanza katika ANC mwaka wa 1976 nchini Ethiopia na Ghana ilichukua ushindi mara ya tatu mwaka wa 1978,Katika mawka wa 1980 shindano hili lilifanyika Nigeria ambapo timu ya taifa ya Nigeria ililaza Algeria na kunyakuwa ushindi mara ya kwanza

neg:
Historia ya Afrika
Vile vile, katika mwaka huohuo wa 1960 Congo (Kinshasa), Nigeria, Somalia, na Togo zikapata uhuru, na katika mwaka wa 1961 Sierra Leone na Tanganyika zikapata uhuru, na Afrika ya Kusini ikawa Jamhuri.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Tina Lifford anmwelezea Mandela, mwaka 1997, katika tamthilia ya mandela and De Klerk, Sophia Okedo anamwelezea Mandela katika tamthiliya katika kituo cha televishei cha BBC.
Jennifer Hudson atacheza nafasi ya mama Mandela katika mchezo unaofuatia na utakaoazwa kurekodiwa mwaka 2010. Jennifer Hudson amekuwa akicheza nafasi ya Mandela katika filamu ya inayoitwa "Winnie" itakayoongozwa na Darrel J. Roodt. Andre Pieterse, Roodt na Paul L.Johnson inayoegemea katika mwongozo wa Anne Marie du Preez Bezdrob inayohusu historia ya maisha yake "Winnie Mandela: A life

neg:
Jacob Zuma
Tangu ANC kuhalalishwa tena nchini Afrika Kusini mwaka 1990, Zuma alikuwa mwenyekiti wa chama cha Natal na baada ya uchaguzi wa 1994 akawa waziri katika serikali ya jimbo.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Tarehe 24/04/2003, alikutwa na hatia ya mashtaka 43 ya udanganyifu, 25 ya wizi, na msaidizi wake Addy Moolman, alishtakiwa kwa makosa 58 ya udanganyifu, 25 ya wizi. Wote wawili walikana mashtaka yanayotokana na fedha zilizopotea kutokana na maombi ya mkopo na gharama za mazishi,maombi ambayo waombwai hawayapata licha ya fedha kutolewa. Medikizela-Mandela alihukumiwa kifungo cha miaka mitano jela. .
Muda mfupi baada ya kuhukumiwa alistaafu nafasi zote alizokuwa nazo katika chama cha ANC cha wanawake.
Mwishoni mwa mwaka 2003, rafiki yake wakaribu, Hazel Crane aliuwawa.Crane hapo mwazo alitaka kununua nyumba ya Madikizela-Mandela. .
Mwezi wa saba mwaka 200,jajo wa mahakama kuu ya Pretoria alisemakuwa, makosa hayawezi kufanywa ili kumfaidisha mtu. Jaji huyo alimfutia mashtaka ya wizi na kuacha na mshtaka ya udanganyifu na hivyo kuanya kifungo chake kiwe cha miaka mitatu na miezi sita.

neg:
Nelson Mandela
Mandela alizaliwa tarehe 18 Julai 1918 katika familia ya kabila la Waxhosa kwenye kijiji cha Mvezo karibu na Umtata iliyokuwa kwenye Jimbo la Rasi.

neg:
Apartheid
Rais Frederik Willem de Klerk alikuwa na busara ya kuanzisha mazungumzo na kiongozi wa ANC Nelson Mandela aliyekaa gerezani kisiwa cha Robben. Baada ya kuachishwa kwa Mandela kutoka gereza sheria za Apartheid zikafutwa haraka. Uchaguzi huru wa kwanza kwa ajili ya raia wote ulimaliza Apartheid kama utaratibu wa kisheria.

neg:
Namibia
Imepata uhuru wake kutoka Afrika Kusini mwaka 1990.

neg:
Mengistu Haile Mariam
Wapinzani walianza kusogea mbele na mwezi wa Mei 1991 jeshi lao lilifika mbele ya Addis Ababa. Mengistu aliondoka kwa ndege pamojanafamilia yake akapata kimbilio nchini Zimbabwe kama mgeni wa rais Robert Mugabe.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
al-Shabaab wanavipiga vikundi vichache, kama African Union Mission katika Somalia (AMISOM), jeshi la Marekani, na Forces of the Federal Republic of Somalia (FFRS). Nchi ya Somalia imekosa utulivu na serikali halali kwa muda mrefu. Katika mwaka wa elfu moja mia tisa tisini na moja (1991), serikali ya Mohamed Siad Barre iliondoka na vita ilianza. Sasa, jeshi la AMISOM linawatumia wanajeshi kimsingi kutoka Kenya, Uganda, Burundi na pia Nigeria, Sierra Leone na Djibouti kutengeneza jeshi la elfu kumi na saba ya watu. Major General Fred Mugisha ameamuru AMISOM kutoka mwaka wa elfu mbili kumi na moja (2012) mpaka sasa na yeye anatoka Uganda. Maj. Gen. Mugisha anataka kutumia mikakati ya usalama na pia mikakati ya jeshi kuishindwa al-Shabaab. Yeye alisema katika mwaka wa elfu mbili kumi na moja (2011) kwamba : Tunahitaji msaada wa wote wa amani na upendo wa Wasomalia kutusaidia kurejesha amani na utulivu kwa mji. Tunawaomba raia ili kusaidia serikali yao na kujitenga na kukataa wahalifu.”


query: Mlima Kilimanjaro una urefu wa mita ngapi?

pos:
Hifadhi ya Mlima Kilimanjaro
Kilele cha Kibo, chenye urefu wa mita 5895 (futi 19340), ndicho kivutio kikubwa kwa wageni kutoka ndani na nje ya nchi kwa sababu ya kufunikwa na theluji mwaka mzima.

pos:
Kilimanjaro (Volkeno)
Kilimanjaro ni mlima mrefu kuliko yote barani Afrika. Mlima huu uko nchini Tanzania katika Mkoa wa Kilimanjaro. Una urefu wa mita 5,895 (futi 19,340).

neg:
Milima ya Bigo
Kilele kina urefu wa mita 1,426 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Loilenok
Kilele kina urefu wa mita 1,567 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Sehemu za chini za mtelemko wa kusini hupokea milimita za mvua 800 – 900 kwa mwaka. Kiwango hiki kinaongezeka kwa milimita 1,500 hadi 2,000 kwenye kimo cha mita 1,500 na hadi juu ya milimita 3,000 kwenye ukanda wa msitu kwa mita 2,000 hadi 2,300. Juu zaidi usimbishaji unapungua tena hadi milimita 200.

neg:
Mlima Ohakwandali
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Hifadhi ya Mlima Kilimanjaro
Hifadhi hii ina ukubwa wa kilometa za mraba 755 na iko umbali wa kilometa 45 kutoka Moshi mjini, kusini mwa Mkoa wa Kilimanjaro, 2 ° 50'-3 ° 10'S latitude, 37 ° 10'-37 ° 40'E longitude.

neg:
Dunia
Lakini si tufe kamili. Ina uvimbe kidogo kwenye sehemu ya ikweta; ilhali umbali kati ya ncha mbili ni kilomita 12,713 lakini umbali kati ya sehemu za kinyume kwenye ikweta ni km 12,756, yaani kipenyo hiki kinazidi takriban kilomita 43 kipenyo kati ya ncha na ncha. Tofauti hii inasababishwa na mzunguko wa dunia. Kani nje inasukuma sehemu za ikweta nje zaidi. Kwa hiyo mahali duniani palipo karibu zaidi na anga la nje si Mlima Everest kwenye Himalaya bali mlima Chimborazo nchini Ekuador.
Kwenye uso wake dunia huwa na tofauti kati ya nusutufe zake mbili. Nusu moja ina eneo kubwa la mabara yaani nchi kavu ambayo ni asilimia 47 ya sehemu hii. Kinyume nusutufe nyingine inafunikwa na maji ya bahari na eneo la nchi kavu ni asilimia 11 pekee za maeneo yake.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Wakati wa kutembelewa mara ya kwanza katika miaka ya 1880, kilele cha Kibo kilifunikwa kabisa kwa ngao ya barafu yenye eneo la kilomita za mraba 20 hivi na mikondo ya barafuto iliendelea wenye mitelemko ya kando. Isipokuwa pia ya kati, kaldera yote ilifunikwa na barafu.

neg:
Mlima Kama
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Nyavarwanga
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Hifadhi ya Mlima Kilimanjaro
Hifadhi ya Mlima Kilimanjaro ni hifadhi ya taifa nchini Tanzania, lakini ni maarufu duniani kutokana na mandhari nzuri ya Mlima Kilimanjaro ambao ni mlima mrefu kuliko yote barani Afrika na unapatikana katika nchi ya Tanzania.

neg:
Mlima Kamakota
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Nyaburuma
Kilele kina urefu wa mita 1,254 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Mugongo
Kilele kina urefu wa mita 1,325 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Taroti
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Jiografia ya Kenya
Eneo hili la milima ndilo la juu zaidi nchini Kenya (na la pili kwa urefu barani Afrika): Mlima Kenya, unaofikia urefu wa mita 5,199 (futi 17,0570) na ni eneo lenye mito ya barafu. Ng'ambo ya mpaka wa Tanzania Mlima Kilimanjaro () huweza kuonekana upande wa kusini.

neg:
Mlima Kavuma
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kombagulu
Kilele kina urefu wa mita 1,827 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Lugoro
Una urefu wa mita 761 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Utafiti kwenye kasoko ya Maundi kwenye kimo cha mita 2780 umeonyesha ya kwamba uoto wa Kilimanjaro ulibadilika katika mwendo wa karne na milenia. Wakati wa baridi kwenye enzi ya barafu miaka 42,000 – 30,000 iliyopita misitu ilishuka chini na kanda la mdamba lilitokea takriban mita 1,500 chini ya hali yake ya sasa..

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Leo hii kuna barafuto kwenye Kibo pekee pamoja na mabaki ya ngao ya barafu kwenye tambarare ya kilele na kwenye mitelemko ya Kibo.
http://www.jstor.org/stable/1788958?seq=1#page_scan_tab_contents
Hii ngao ya barafu bado iko kwa sababu Kilimanjaro ni mlima usio na vilele vikali unaofika juu ya kimo cha mstari wa jeledi . Kasoko ya Kibo imepita na kukata ngao hiyo.
Utafiti wa kijiolojia umeonyesha ya kwamba kulikuwa na vipindi vitano vya upanuzi wa barafuto katika miaka 500,000 iliyopita vilivyofuatwa na vipindi vya kupungua.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Uhuru Peak ni sehemu ya juu kwenye ukingo wa kasoko la Kibo. Taasisi ya Tanzania National Parks Authority na UNESCO vinataja kimo cha Uhuru Peak kuwa mita 5895. Kipimo hiki kimetokana na upimaji wakati wa ukoloni wa Uingereza mwaka 1952. Tangu upimaji ule kimo cha mlima kimepimwa tena: kinaonyesha kuwa mlima unapungua polepole. Kipimo kilikuwa mita 5892 mwaka 1999 na mita 5891 mwaka 2014.

neg:
Milima ya Chasamila
Kilele kina urefu wa mita 1,893 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kampemba
Una urefu wa mita 991 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kihita
Kilele kina urefu wa mita 168 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Buliguru
Kilele kina urefu wa mita 1,609 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kipolo
Una urefu wa mita 752 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Lemonkiseri
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kirangi
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kolosoya
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Maji yatoka mlimani kwa njia ya mito na vijito hasa upande wa kusini unaopokea mvua zaidi hasa juu ya mita 1200. Chini ya kimo hiki maji kwenye mito inapungua kutokana na mvukizo na matumizi ya binadamu. Mito ya Lumi na Pangani inabeba maji ya Kilimanjaro kuelekea mashariki na kusini.

neg:
Mlima Kagambe
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mirihi
Katika kizio cha kusini ndipo milima mikubwa inayojulikana ulimwenguni hadi leo. Mlima mkubwa kabisa, wenye kimo cha km 26 (zaidi ya mara nne urefu wa Kilimanjaro), ndio Olympus Mons (Mlima wa Olimpiki), volkeno , ambayo ni kubwa kuliko zote za mfumo wa jua. Mazingira yake mengine yenye milima mikubwa huitwa Tharsis kuna pia volkeno.

neg:
Mlima
Kwa kawaida mlima huwa na kilele kimoja au zaidi; kwa mfano Kilimanjaro huwa na vilele vitatu vya Kibo, Mawenzi na Shira. Kama mlima ni mpana sana vilele vyake vinaweza kuitwa mlima kila mmoja; kama mwinuko fulani hutazamwa kama mlima wa pekee au kama kilele kimojawapo hutegemea uzoefu. Wakati mwingine Kibo hutajwa kama "mlima" si kama kilele cha Kilimanjaro pekee, halafu kwa maana huu Kilimanjaro si mlima mmoja bali safu ndogo ya milima.

neg:
Mlima Meru
Hifadhi hiyo ina ukubwa wa kilometa za mraba 137 na ipo umbali wa kilometa 35 kutoka mji wa kitalii wa Arusha na Uwanja wa ndege wa Kilimanjaro.

neg:
Mlima Ngaiyaki
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Lindoto
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kwashemhambu
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Nyaroboro
Kilele kina urefu wa mita 1,517 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Koma
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Karatu
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Rwabigaga
Kilele kina urefu wa mita 1,679 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Loleza
Una urefu wa mita 2,656 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Lisenga
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Kilimanjaro ni volkeno ya rusu iliyojengwa na rusu za majivu, zaha na mata nyingine. Ni volkeno ndefu kuliko zote duniani nje ya Amerika Kusini.

neg:
Mlima Likenuli
Una urefu wa mita 756 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Siga
Kilele kina urefu wa mita 1,464 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kwaraha
Kilele kina urefu wa mita 2,408 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Nyakagando
Kilele kina urefu wa mita 1,386 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Kilimanjaro inapanda hadi mita 4877 juu ya tambarare karibu na mji wa Moshi uliopo miguuni pake. Hii inafanya kilele chake kuwa mita 5895 juu ya uwiano wa bahari.

neg:
Mlima Kejanja
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kilimangombe
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Mazabula
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mkoa wa Kilimanjaro
Mkoa wa Kilimanjaro ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye postikodi namba 25000. Mlima Kilimanjaro, mlima mrefu kupita yote barani Afrika, umo ndani ya mkoa wa Kilimanjaro. Jina la mlima huu ndilo limeupatia mkoa jina lake.

neg:
Mlima Karambatu
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kenya
Eneo hili la milima ndilo la juu zaidi nchini Kenya (na la pili kwa urefu barani Afrika): Mlima Kenya, unaofikia urefu wa mita 5,199 (futi 17,0570) na ni eneo lenye mito ya barafu. Mlima Kilimanjaro () huweza kuonekana upande wa kusini, ng'ambo ya mpaka wa Kenya na Tanzania .

neg:
Mlima Kenya
Mwaka 1949 eneo kupita m 3,400 lilifanywa hifadhi ya kitaifa. Barabara ilijengwa kutoka Naro Moru ili kurahisisha safari ya kufikia nika ya mlima.

neg:
Milima ya Lubwe
Kilele kina urefu wa mita 1,017 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Miamba ya kijana kwenye Mawenzi ilitokea miaka 448,000 iliyopita. Mawenzi huwa na mgongo wenye umbo la kiatu cha farasi mwenye ncha kali na kufunguka upande wa kaskazini-magharibi. Mgongo unakatwa na mabonde kadhaa na upande wa mashariki wa mlima umepungua kutokana na mmomonyoko. Mawenzi huwa na kilele cha pili kinachojulikana kwa jina la “Neumann Tower” chenye mita 4425.

neg:
Mlima Umari
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Isyoro
Kilele kina urefu wa mita 1,752 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Sarakaputa
Kilele kina urefu wa mita 1,132 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Nyakipamba
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Makungwini
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Bukulu
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Mkinga
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Wasosi
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Vilima vya Kichi
Kilele kina urefu wa mita 340 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Gonja
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Bugulwahombo
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Nchuzi
Kilele kina urefu wa mita 1,696 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Omubuhembe
Kilele kina urefu wa mita 1,447 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kisangire
Kilele kina urefu wa mita 436 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Nyumbenito
Kilele kina urefu wa mita 2,339 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Karema
Una urefu wa mita 980 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Hifadhi ya Mlima Kilimanjaro
Hifadhi hiyo inajumuisha Mlima Kilimanjaro inayozungukwa na ukanda wa msitu wa mlimani ulio mita 1,820 (futi 5,970).

neg:
Milima ya Kabwiko
Kilele kina urefu wa mita 1,499 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Ngao ya barafu mfululizo ilifunika mlima wote hadi kimo cha mita 3,200 miaka 24,000 – 25,000 iliyopita wakati barafuto kote duniani zilienea sana. Kuna dalili ya kwamba barafu yote mlimani iliwahi kupotea kabisa takriban miaka 11,500 iliyopita kutokana na ukame dunaini wakati ule.
Kuongezeka kwa usimbishaji wakati wa Holoseni (miaka 11,500 iliyopita) kumeruhusu kurudi kwa barafu mlimani. barafuto ziliweza kudumisha kipindi cha ukame miaka 4,000 iliyopita.

neg:
Mlima Kibiti
Kilele kina urefu wa mita 286 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Mwaya
Kilele kina urefu wa mita 1,614 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Hali halisi Kilimanjaro ni zaidi ya mlima tu, ni kama safu ndogo ya milima mitatu: Kibo, Mawenzi na Shira. Hii mitatu inaonekana kama vilele vitatu vya mlima mmoja hivyo si vibaya kusema Kilimanjaro ni mlima.

neg:
Milima ya Ulua
Kilele kina urefu wa mita 1,785 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Katutu
Kilele kina urefu wa mita 1,834 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Rwanzira
Kilele kina urefu wa mita 1,261 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Makindu
Kilele kina urefu wa mita 249 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Singiri
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kasoze
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Chambolo
Una urefu wa mita 2,287 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Ipungulu
Una urefu wa mita 1,203 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Zumbu
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Mlomboza
Una urefu wa mita 2,289 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kenya
Mlima Kenya ni volkeno rusu iliyokuwa hai kati ya miaka milioni 2.6 na 3.1 iliyopita. Kasoko ya awali ilikuwa pengine katika urefu wa m 6,000; juu kuliko Kilimanjaro. Tangu izimike, kumekuwa na vipindi viwili vya barafu. Barafuto za leo hazipiti m 4,650 .

neg:
Mlima Mbwelere
Kilele kina urefu wa mita 1,323 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Kiloeko
Kilele kina urefu wa mita 171 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Pingalame
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Myanko
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Juu zaidi kati ya mita 3,100 na 3,900 hufuata kanda la vichaka vya "Erica" (mdamba) na juu yake kunamajanimajani tu kama "Helichrysum" hadi mita 4500.

neg:
Mlima Luhombero (Iringa)
Kilele kina urefu wa mita 2,576 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Mlima Mkululu
Kilele kina urefu wa mita 1,838 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Chonyonyo
Kilele kina urefu wa mita 1,409 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Hifadhi ya Mlima Kilimanjaro
Mlima huu ni moja kati ya milima ambayo kilele chake hufikiwa kwa urahisi na hivyo kuwa kivutio kikubwa kwa wapanda milima kutoka kila pande za dunia.