query: Kamerun ilipata uhuru mwaka gani?

pos:
Nigeria
Hivyo zilitokea maeneo ya "Southern Nigeria Protectorate" na "Northern Nigeria Protectorate". Hali halisi sehemu hizi haziwahi kuwa na umoja katika historia lakini hatimaye Uingereza iliamua kutawala maeneo yote kama koloni moja.
Nigeria ilipata uhuru wake tarehe 1 Oktoba 1960 kutoka kwa Uingereza ikiunganisha maeneo ya koloni la Nigeria na sehemu ya kaskazini ya eneo lindwa la Kamerun ya Kiingereza.

pos:
Historia ya Afrika
Katika mwaka wa 1960 Ufaransa ukatoa uhuru kwa Cameroon, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Chad, Congo (Brazzaville), Cote d'Ivoire, Dahomey (Benin), Gabon, Madagascar, Mali, Mauritania, Niger, Senegal na Volta ya Juu (Burkina Faso).

neg:
Kolombia
Tangu mwaka 1813 kiongozi Simon Bolivar alipigania uhuru wa makoloni ya Amerika ya Kusini. Mwaka 1819 Jamhuri ya "Gran Colombia" (Kolombia kubwa) iliundwa ikadumu hadi 1831. Baadaye iliachana kuwa nchi za pekee za Kolombia (pamoja na Panama), Venezuela na Ecuador.

neg:
Rwanda
Uhuru katika mwaka 1961 ulifika pamoja na vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya Wahutu na Watutsi. Uhusiano kati ya vikundi hivi viwili uliendelea kuwa vigumu.

neg:
Historia ya Rwanda
Tarehe 1 Julai 1962 Rwanda ilipata uhuru wake wa kisiasa. Wakati huu zaidi ya Watutsi 350,000 wameshakuwa wakikimbilia nchi jirani. Mwaka uliofuata vikundi vya Watutsi kutoka nchi hizi za jirani walijaribu kushambulia utaratibu mpya. Iliyofuata ilikuwa uangamizaji wa kwanza wa Watutsi; zaidi ya 100,000 waliuawa na Wahutu. Hata katika miaka iliyofuata mauaji dhidi ya Watutsi iliendelea. Wanasiasa Wahutu walizoea kuita Watusi ndio "Wadudu". Kila kitu kilichokuwa si sawa kilielezwa ni kosa la Watutsi waliokuwa raia bila haki. Idadi kubwa ya Watutsi walikimbia Burundi, Uganda na Tanzania.

neg:
Historia ya Nigeria
Nigeria ilipata uhuru wake tarehe 1 Oktoba 1960 kutoka kwa Uingereza ikiunganisha maeneo ya koloni la Nigeria na sehemu ya kaskazini ya eneo lindwa la Kamerun ya Kiingereza.

neg:
Pasteur Bizimungu
Julai mwaka 1994, majeshi ya RPF yalinyakua hatamu za uongozi na kuunda serikali ya umoja wa taifa. Kiongozi wa RPF, Paul Kagame, alichaguliwa kuwa makamu wa Rais, naye Bizimungu akawa Rais ili wahutu wengi wawakilishwe serikalini.
Hata hivyo, katika urais wake Bizimungu, wengi waliamini kuwa mamlaka halisi yalikuwa naye Kagame. Baada ya muda usio mrefu, Bizimungu alijipata akizozana naye Kagame kwa kile Bizimungu aliita ukandamizaji wa upinzani bila haki. Aliyekuwa Spika wa Bunge Joseph Seberanzi alienda mafichoni aliposhtakiwa kwa kosa la uhaini (treason) na Mechi mwaka wa 2000, afisa wa utawala Assiel Kabeara alipigwa risasi kichwani na watu watatu waliosemekana kuwa wamevalia nguo za kijeshi. Wapinzani wake Bizimungu walimsingizia kuwa alikuwa mfisadi huku wakisema aliwalinda mawaziri wafisadi kutoka kufukuzwa kazini na bunge (censure), na kuwa alikataa kuwalipa fidia wakaazi wa jumba lake waliofukuzwa na kuhepa ushuru kwa kusajili lori zake mbili katika Jmahuri la Kidemokrasia la Congo[3]. Bizimungu alijiuzulu mwezi wa Machi 2000 baada ya kuzozana tena naye Kagame, mara hii juu ya Baraza mpya la mawaziri. Kagame alimrithi kama rais.[4]

neg:
Kamerun
Lugha rasmi na lugha za taifa ni Kifaransa (kinachoongoza kwa zaidi ya asilimia 80) na Kiingereza.

neg:
Historia ya Ufaransa
Makoloni yake mengi katika Afrika yalipata [[uhuru]] bila vita mnamo [[1960]]. Ila Aljeria, iliyowahi kutangazwa kuwa sehemu ya Ufaranya yenyewe, ilipata uhuru wake baada ya vita vikali vya kupigania uhuru vya miaka 1954 - [[1962]].
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F011021-0002, Köln, Staatsbesuch de Gaulle, Begrüßung Adenauer.jpg|thumb|right|De Gaulle na [[Konrad Adenauer]] wa Ujerumani mwaka [[1961]].]]
Katika kipindi hiki cha vurugu [[jenerali]] [[Charles de Gaulle]] alichaguliwa kuwa [[rais]] chini ya katiba mpya iliyounda mfumo wa rais kama kiongozi wa [[serikali]] mwenye [[mamlaka]] makubwa.

neg:
Kenya
Waafrika walichaguliwa moja kwa moja katika bunge la uwakilishi kwa mara ya kwanza mwaka wa 1957. Licha ya Waingereza kutamani kuwakabidhi mamlaka wapinzani wasio na siasa kali ya Kiafrika, ni chama cha Kenya African National Union (KANU) kilichoongozwa na Jomo Kenyatta kilichounda serikali punde tu kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963. Tarehe 12 Desemba 1964, Kenya ilipotangazwa kuwa jamhuri, Kenyatta akawa rais wa kwanza.

neg:
Shirikisho la Mataifa
Halafu koloni za Ujerumani hazikukabidhiwa tu kwa Uingereza (Tanganyika, sehemu za Kamerun na Togo), Ufaransa (sehemu kubwa za Kamerun na Togo), Ubelgiji (Rwanda, Burundi) na Afrika Kusini (Namibia) hivi lakini kama maeneo ya kukabidhiwa chini ya uangalizi wa Shirikisho la Mataifa. Utaratibu huu ulikuwa muhimu baadaye wakati wa uhuru. Namibia ilikuwa sehemu ya Afrika Kusini chini ya sheria za nchi ile lakini jumuiya ya kimataifa haikukubali kwa sababu Namibia ilikuwa kati ya maeneo ya kukabidhiwa - mwishoni Afrika Kusini iliiacha Namibia iwe huru mwaka 1990 miaka 44 baada ya mwisho wa shirikisho lenyewe.

neg:
Bendera ya Benin
Bendera ya Benin ilianzishwa Desemba 1958 wakati koloni ya Kifaransa ya Dahomey ilipopewa madaraka ya kujitawala. Mwaka 1960 Dahomey ikapata uhuru wa kitaifa ikaendelea na bendera ileile.

neg:
Gambia
Tangu uhuru wa nchi zote mbili palikuwa na mpango wa kuziunganisha kwa njia ya shirikisho lililoanzishwa mwaka 1982 lakini Gambia ilitoka katika mapatano hayo mwaka 1989.

neg:
Historia ya Afrika
Katika mwaka wa 1977 Jibuti (Nchi ya Afars na Issas) iliyokuwa ikitawaliwa na Wafaransa ikarudi kwa wenyewe. Rhodesia (Zimbabwe) ikapata uhuru halisi mwaka wa 1980, na South West Africa, iliyokuwa ikitawaliwa na Afrika ya Kusini ikapata uhuru katika mwaka 1990 na kuitwa Namibia.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Toleo la 2000 liliweza kufanyika Ghana na Nigeria, badala ya Zimbabwe kwa kuwa ilitoka sare ya 2-2 baada ya muda wa ziada katika fainali, Kamerun ilishinda Nigeria katika penalti. Mwaka wa 2002,timu ya Indomitable Lions ilipokea taji mara ya pili mfululizo kama Ghana ilivyofanya katika miaka ya 1960 baada ya Misri kufanya vivyo hivyo mwaka 1957 na 1959. Kupitia penalti, ya Kamerun ilishinda Senegal ambayo ilikuwa mara yao ya kwanza kucheza fainali, ambayo pia ilipata kushika nafasi katika Kombe la ulimwengu baadaye mwaka huo. Timu hizi mbili zilizofika fainali waliweza kutolewa katika robo fainali nchini Tunisia ambapo timu ya nchi hii ilipokea ubingwa baada ya kuchapa Moroko 2-1 katika fainali. Shindano la 2006 lilishindwa na, Misri ambayo ilikuwa nyumbani.Iliweza kuweka rekodi ya bara kwa kuwa washindi mara tano. Shindano la 2008 lilifanyika Ghana ambapo Misri waliweza kutetea ubingwa wao na kunenepesha rekodi na ushindi wa sita baada ya kuwalaza Kamerun 1-0 katika fainali.

neg:
Nigeria
Nigeria imepata uhuru wake tarehe 1 Oktoba 1960, ikiunganisha maeneo ya koloni la Nigeria na sehemu ya kaskazini ya eneo lindwa la Kamerun ya Kiingereza.

neg:
Sierra Leone
Ni koloni la zamani la Uingereza na tangu 27 Aprili 1961 ni jamhuri huru.

neg:
Kamerun
Upande wa dini, 70% ni Wakristo (40% Wakatoliki na 30% Waprotestanti), 18% ni Waislamu, 3% ni wafuasi wa dini asilia za Kiafrika. 6% hawana dini yoyote.Serikali

neg:
Ghana
Baada ya Waholanzi kuondoka mwaka wa 1874, Uingereza iliiweka Gold Coast chini ya himaya yake. Kufuatia ushindi wa Uingereza mwaka wa 1896, hadi unyakuzi wa uhuru mnamo Machi 1957, eneo la Ghana ya sasa ghairi ya sehemu ya Volta Region (British Togoland), lilikuwa likijulikana kama Gold Coast.

neg:
Ambroise Oyongo
Oyongo alicheza Kameruni katika Kombe la Dunia la Umoja wa Mataifa mwaka 2011. Mnamo tarehe 28 Julai 2013 alichezea timu ya taifa ya Kameruni, katika ushindi wa goli 1-0 dhidi ya Gabon huko Stade Ahmadou Ahidjo.

neg:
Namibia
Imepata uhuru wake kutoka Afrika Kusini mwaka 1990.

neg:
Historia ya Zambia
Tarehe 24 Oktoba 1964, Zambia ikawa huru na waziri mkuu Kenneth Kaunda akawa rais wa kwanza.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Kati ya mwaka 1970-1980 mataifa sita mbalimbali yaliweza kushinda : Sudan, Kongo-Brazzaville, Zaire, Moroko, Ghana, na Nigeria. Zaire ilishinda mara ya pili katika mwaka wa 1974 (ilishinda mara ya kwanza kama Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo) baada ya kupambana na Zambia katika fainali. Kwa muda hadi sasa katika historia ya ushindani, hii ndio mechi ya kipekee ambayo imerudiwa baada ya timu hizo mbili kutoka sare 2-2 baada ya muda wa ziada. Finali hii ilichezwa siku mbili baadaye na Zaire kuibuka washindi kwa 2-0. Mchezaji wa mbele wa Zaire , Mulamba Ndaye alifunga bao zote nne za mechi hizo mbili: pia alikuwa alishikilia usukani kwa kuwa na mabao tisa katika msimu huo na kuweka rekodi ya mechi ya kibnafsi hadi wa leo. Miezi mitatu awali, Zaire ilikuwa taifa la kwanza la Afrika weusi kufuzu katika FIFA World Cup. Moroko iliweza kuchukua ushindi kwa mara yao ya kwanza katika ANC mwaka wa 1976 nchini Ethiopia na Ghana ilichukua ushindi mara ya tatu mwaka wa 1978,Katika mawka wa 1980 shindano hili lilifanyika Nigeria ambapo timu ya taifa ya Nigeria ililaza Algeria na kunyakuwa ushindi mara ya kwanza

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mwaka 1959 mkutano wa wanasiasa Wakongo ulidai uhuru wa nchi.

neg:
Afrika ya Mashariki
Tangu uenezaji wa ukoloni wa Kizulnguupande wa Mashariki wa bara ulianza kuitwa Afrika ya Mashariki. Somalia, Eritrea na Ethiopia za leo zilitawaliwa na Italia kama "Afrika ya Mashariki ya Kiitalia" ("Africa Orientale Italiana") katika miaka ya 1936 hadi 1941, Kenya ilitwaliwa na Uingereza kwa jina la "Afrika ya Mashariki ya Kiingereza" ("East Africa Protectorate" au pia "British East Africa") hadi 1920, Tanganyika pamoja na Rwanda na Burundi zilijulikana kama "Afrika ya Mashariki ya Kijerumani" ("Deutsch Ostafrika") hadi 1919 na Msumbiji iliitwa mara nyingi "Afrika ya Mashariki ya Kireno" ("África Oriental Portuguesa") hadi uhuru.

neg:
Muungano wa Afrika
Baada ya mazungumzo marefu wazo hilo lilikubaliwa na viongozi wa nchi huru za Afrika akiwemo Mwalimu Julius Kambarage Nyerere wa Tanzania. Hivyo basi umoja wa Afrika OAU ambao sasa unaitwa AU uliundwa mwaka 1963 nchini Ethiopia iliyokuwa nchi ya pekee ya Afrika ambayo ilifaulu kujitetea dhidi ya uenezaji wa ukoloni katika karne ya 19. Addis Ababa ndipo makao makuu yake. Nyerere na Nkrumah walifikiri zaidi ni kwa vipi bara la Afrika lingeungana.
Nyerere na mwenzake Brazaville na kikundi cha Monrovia walitaka hatua hizo za kutengeneza nchi moja ya Afrika zisiharakishwe. Nyerere alitoa mawazo ambayo kwake yeye aliona yasingeruhusu muungano wa haraka kama alivyotaka Nkrumah.

neg:
Historia ya Moroko
Baada ya vita Wafaransa walijaribu kukandamiza mwendo huo wakamwondoa Sultani Mohammed V nchini 1953. Ghasia zikaongezeka, Sultani akarudi na nchi ikapewa uhuru mwaka 1956.

neg:
Ukoloni wa Ujerumani
Ujerumani ulipoteza udhibiti wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia iliyoanza mwaka wa 1914 na makoloni yake yalikamatwa na maadui zake katika vita. Vitengo vingine vya kijeshi viliendelea kupigana kwa muda mrefu: Afrika Kusini-Magharibi (leo Namibia) vilijitoa mwaka wa 1915, Kamerun mwaka wa 1916 na jeshi la Afrika Mashariki ya Kijerumani tu mwaka wa 1918 mwisho wa vita.

neg:
Douala
Wakati wa ukoloni wa Kijerumani ulikuwa mji mkuu wa Kamerun hadi mwaka 1907.

neg:
Historia ya Ghana
Baada ya uhuru mnamo mwaka 1957 nchi ya Ghana ilikuwa chini ya Kwame Nkrumah ambaye alitoa mchango mkubwa katika upatikanaji wa uhuru wa nchi nyingine.

neg:
Jamhuri ya Kongo
Baada ya uhuru tarehe 15 Agosti 1960 nchi ilitawaliwa na Wakomunisti tangu mwaka 1970 hadi 1991.

neg:
Kamerun ya Kiingereza
Wakazi wa mkoa wa kaskazini walipoishi Waislamu wengi walipiga kura kuwa sehemu ya Nigeria (kwa 60%) lakini wananchi wa mkoa wa kusini waliamua kujiunga na Kamerun ya Kifaransa katika Shirikisho la Jamhuri ya Kamerun .

neg:
Historia ya Kamerun
Tangu mwaka 2016 upinzani wa watu wa magharibi ulijibiwa kwa ukali zaidi na hii imeleta upinzani wa wanamgambo wenye silaha wanaoshambulia polisi na jeshi la serikali kuu. Tangu mwaka 2017 wapinzani wamedai uhuru wa sehemu yenye lugha ya Kiingereza wakidai kuundwa kwa nchi ya Ambazonia.

neg:
Bamako
Tarehe 22 Septemba 1960 Mali ikapata uhuru wake Bamako ikawa mji mkuu wa jamhuri.

neg:
Sheikh Suleiman Takadir
Jambo hili alipolileta lilitishia kuigawa TANU kwa misingi ya dini katika wakati ambapo umoja wa Waafrika ulikuwa unahitajika sana. Mwaka wa 1958 TANU ilikuwa imeenea nchi nzima na tayari iko katika barabara ya kuelekea kuchukua madaraka ya ndani na kisha Tanganyika kupata uhuru wake kamili.

neg:
Historia ya Burkina Faso
Tangu mwaka 1960 nchi ikawa huru.

neg:
Idi Amin
Aliendela kupanda vyeo vilivyopatikana kwa Waafrika katika jeshi la KAR na muda mfupi baada ya uhuru alipewa cheo cha luteni yaani afisa kamili kama mmoja wa Wauganda wawili. Baada ya uhuru wa Uganda mwaka 1962 alikuwa kapteni halafu mwaka 1963 meja. Mwaka 1964 alikuwa makamu wa mkuu na mwaka 1965 mkuu wa jeshi, mwaka 1970 mkuu wa mikono yote ya kijeshi. In 1970, he was promoted to commander of all the armed forces.

neg:
King's African Rifles
Kuanzia 1961 nchi za Afrika ya Mashariki zilianza kupata uhuru. KAR ilivunjika kieneo na kuwa chanzo cha jeshi za kitaifa katika kila nchi:

neg:
Kamerun ya Kiingereza
Kamerun ya Kiingereza ("British Cameroons") ilikuwa sehemu ya magharibi ya koloni ya awali ya Ujerumani iliendelea kama eneo la kudhaminiwa chini ya Uingereza kuanzia mwaka 1922 hadi 1961.

neg:
Historia ya Afrika
Baada ya miaka miwili, katika mwaka wa 1966 Botswana (Bechuanaland) na Lesotho (Basutoland) zikajinyakulia uhuru. Mauritius na Swaziland katika mwaka wa 1968 na vile vile Guinea ya Ikweta. Hispania ikairudisha Ifni katika mwaka wa 1969 katika mamlaka ya Morocco.

neg:
Kamerun
Imepakana na Nigeria, Chadi, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Jamhuri ya Kongo, Gabon, Guinea ya Ikweta na Ghuba ya Guinea.

neg:
Jamhuri ya Kongo
Jamhuri ya Kongo imepakana na Gabon, Kamerun, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Angola na Bahari ya Atlantiki.
Nchi ilikuwa koloni la Ufaransa hadi tarehe 15 Agosti 1960.

neg:
Lubumbashi
Élisabethville ulitumikia kama mji mkuu na kitovu cha biashara wa Jimbo la kujitenga la Katanga wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vya miaka 1960-1963. Moise Tshombe alitangaza uhuru wa Katanga mnamo Julai 1960. Viongozi wa Kongo walimtia nguvuni akashtakiwa kwa uhaini Aprili 1961, hata hivyo alikubali kufutilia washauri wake wa kigeni na vikosi vya kijeshi kubadilishana na uhuru wake.

neg:
Historia ya Uganda
Uganda ilipata uhuru wake tarehe 9 Oktoba 1962 kwa katiba ya jamhuri yenye serikali ya kibunge.

neg:
Historia ya Kamerun
Kamerun ilikuwa koloni la Ujerumani hadi Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Baada ya Ujerumani kushindwa vita, nchi ikagawiwa kati ya Uingereza na Ufaransa chini ya mamlaka ya Shirikisho la Mataifa kama eneo la kukabidhiwa.

neg:
Timor ya Mashariki
Baada ya mapinduzi ya Ureno ya 1974 Wareno waliondoka Timor bila maandalizi na kutosha. Viongozi wazalendo walitangaza uhuru. Lakini siku chache baada ya tangazo hilo, jeshi la Indonesia lilivamia nchi ambayo ikatangazwa kuwa jimbo la Indonesia. Hali hii haikutambuliwa na Umoja wa Mataifa.

neg:
Bendera ya Kamerun
Muundo wa bendera hufanana na bendera ya Ufaransa (Kamerun ilikuwa koloni yake) lakini inatumia rangi za Umoja wa Afrika.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kati ya 27 Oktoba 1971 na 17 Mei 1997, chini ya utawala wa dikteta Mobutu, nchi ilijulikana kwa jina la "Zaire".

neg:
Kamerun ya Kiingereza
Mwaka 1922 Shirikisho la Mataifa lilikubali rasmi ugawaji huu na kukabidhi Kamerun kwa Ufaransa na Uingereza kama maeneo ya kudhaminiwa. Sehemu ya Uingereza ilikuwa takriban asilimia 20 za Kamerun ya Kijerumani ya awali. Waingereza waligawa sehemu yao katika mikoa miwili: ya kaskazini na kusini na kuitawala kama sehemu ya Nigeria.

neg:
Kimpade
Kimpade ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wampade. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kimpade nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 16,000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Chad na Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimpade iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Kinugunu (Kamerun)
Kinugunu ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wanugunu. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kinugunu imehesabiwa kuwa watu 35,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinugunu iko katika kundi la A60.

neg:
Douala
Douala ni mji mkubwa wa Kamerun ukiwa na wakazi 1,338,144 (2005).

neg:
Maumau
Ingawa vuguvugu la Maumau halikuwa na mafanikio makubwa kijeshi, upinzani wao ulichangia sana katika kuharakisha upatikanaji wa uhuru wa Kenya mwaka 1963.

neg:
Historia ya Kamerun
Katika karne za BK Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi walianza uenezi wao kutoka huko kwenda kutawala maeneo mengi ya Afrika ya Kati, Kusini mwa Afrika na Afrika Mashariki.

neg:
Myanmar
Baada ya vita Burma ikapata uhuru wake tarehe 4 Januari 1948.

neg:
Daman na Diu
Kwa zaidi ya miaka 450 ilikuwa koloni la Ureno pamoja na Goa, hadi ilipovamiwa na kumezwa na India mwaka 1961. Mwaka 1987 Goa ilipata kuwa jimbo la kujitegemea.

neg:
Historia ya Armenia
Armenia ilikuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti tangu 1920 hadi ilipopata uhuru wake tena mwaka 1991.

neg:
Sierra Leone
Mwaka 1961 Sierra Leone ilipewa uhuru wake.

neg:
Historia ya Afrika
Aidha, katika mwaka wa 1974 Guinea ya Kireno (Guinea-Bissau) ikapata uhuru wake, na katika mwaka wa 1975 Angola, Cape Verde, Mozambique, Sao Tome na Principe zikapata uhuru. Hispania vilevile ikaitoa Sahara ya Magharibi kwa Morocco na Mauritania katika mwaka wa 1976, lakini wananchi wakakataa kuwa chini ya nchi mbili hizi, kukazuka vita. Mauritania ukaitoa sehemu yake na kuipa Morocco katika mwaka wa 1979, tatizo ambalo mpaka sasa linaendelea baina ya Morocco na Sahara ya Magharibi, na Umoja wa Mataifa unajaribu kutatua tatizo hili. Waingereza wakawapa uhuru Shelisheli katika mwaka wa 1976, na Ufaransa ukatoa uhuru kwa visiwa vya Ngazija (Comoro).

neg:
Albert Camus
Albert Camus (7 Novemba 1913 – 4 Januari 1960) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Alizaliwa katika nchi ya Algeria. Hasa anajulikana kwa riwaya zake, k.m. "Mgeni" (kwa Kifaransa "L'Étranger", mwaka wa 1942) au "Tauni" ("La Peste", mwaka wa 1947). Mwaka wa 1957 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi. Aliuawa katika ajali ya motokaa.

neg:
Mkutano wa Berlin wa 1885
Mengineyo ni kwamba mkutano ulisababisha kuongezeka kwa juhudi za mataifa ya Ulaya kugawa Afrika kati yao. Mnamo 1895 zilibaki nchi za kujitawala Ethiopia, Liberia pamoja na jamhuri za makaburu Dola Huru la Oranje na Transvaal pekee. Jamhuri mbili za makaburu zilitwaliwa na Uingereza kwa njia ya vita baina ya miaka 1899 na 1902. Miaka 15 baada ya mkutano Afrika yote iligawiwa tayari kati ya mataifa ya Ulaya isipokuwa nchi za Liberia na Ethiopia.

neg:
Kamerun ya Kiingereza
Tangu 1972 muundo wa nchi ulibadilishwa kuacha mfumo wa shirikisho na kuwa jamhuri ya muungano inayokazia zaidi matumizi ya lugha ya Kifaransa ingawa Kiingereza bado ni moja ya lugha rasmi. Hapo sehemu ya Wakamerun wanaotumia lugha ya Kiingereza walijisikia kuwa wananyimwa haki zao.

neg:
Historia ya Ufaransa
Wakati huohuo utawala wake juu ya makoloni ulianza kuporomoka. Baada ya kushindwa katika [[Vita vya kwanza vya Indochina]] mwaka [[1954]] Ufaransa ulipaswa kukubali [[uhuru]] wa [[Vietnam Kaskazini]], [[Vietnam Kusini]], [[Laos]] na [[Kambodia]].

neg:
Gold Coast
Ndani ya koloni wawakilishi kutoka kaskazini na Ashanti walitaka kuwa mfumo wa shirikisho wakiogopa Nkrumah alilenga kukusanya mamlaka yote mikononi mwake. Hata hivyo, serikali ya Uingereza ilisimama upande wa CPP na hivyo koloni liliingia katika uhuru tarehe 6 Machi 1957 kwa jina la Ghana.

neg:
Historia ya Afrika
Katika mwaka huu wa 1956, Sudan na Tunisia vile vile walipata uhuru wao, na Ghana katika mwaka wa 1957, Guinea katika mwaka wa 1958, na vile vile Morocco wakarudishiwa Spanish Morocco.

neg:
Hifadhi ya Virunga
Wakati Wabelgiji walipoiachia Congo uhuru mwaka 1960 hali mpya imekuja kwa haraka, na hivyo, hifadhi. Ilikuwa ni mwaka 1969 wakati Rais obutu alipoanza kuchukua maslahi binafsi katika hifadhi.

neg:
Jomo Kenyatta
Licha ya Waingereza kuwa na matumaini ya kuwapa wapinzani Waafrika mamlaka "ya wastani" zaidi, ilikuwa Kenya African National Union (KANU) ya Jomo Kenyatta, mfungwa wa zamani, ambayo iliunda serikali muda mfupi kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963.

neg:
Kwame Nkrumah
Aliendelea kuongoza serikali na mwaka 1957 wakati wa uhuru alibadilisha jina la nchi kuwa Ghana. Hii ilikuwa koloni la kwanza kupata uhuru katika Afrika ya Magharibi, baada ya Liberia. Mwaka huohuo alifunga ndoa na Fathia Helen Ritzk, Mkristo wa Kikopti kutoka nchi ya Misri.

neg:
Bendera ya Mali
Nchi ilipata uhuru ngazi ya kwanza yaani madaraka ya kujitawala mwaka 1959. Wakati ule ilikuwa imeungana na Senegal kama "Shirikisho la Mali". Bendera ile ya kwanza ilionyesha umbo la mwanadamu. Mali ilipobaki peke yake ilifuta picha kwa sababu ya kanuni za imani ya Kiislamu zinazokataza picha ya watu.

neg:
Kamerun
Kamerun ilikuwa koloni la Ujerumani hadi Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Baada ya Ujerumani kushindwa vita, nchi ikagawiwa kati ya Uingereza na Ufaransa chini ya mamlaka ya Shirikisho la Mataifa kama eneo la kudhaminiwa.

neg:
Historia ya Cote d'Ivoire
Baada ya uhuru (7 Agosti 1960), iliwahi kuwa kati ya nchi tajiri zaidi za Afrika, lakini tangu mwaka 2002 uchumi na hali ya maisha kwa jumla vimeharibika kutokana na vita vya wenyewe kwa wenyewe (2002-2011).

neg:
Mamluki
Mamluki walitumiwa kupigana katika vita vya wenyewe kwa wenyewe Nijeria, miaka 1967-1970. Wengine walitumiwa kuendesha ndege kwa niaba ya Wabiafra. Kwa mfano, Oktoba mwaka 1966, ndege aina DC-4M Argonaut ya shirika la ndege la Burundi lililokuwa likiendeshwa na mamluki Heinrich Wartski, aliyejulikana pia kama Henry Wharton, lilianguka Kameruni likiwa na bidhaa za kijeshi zilizokuwa zikipelekwa Biafra.

neg:
Mamluki
Mgogoro wa Kongo wa miaka 1960-1965 ulikuwa kipindi cha machafuko katika Jamhuri ya Kwanza ya Kongo ambayo iliundwa kwa kupewa uhuru na Ubelgiji ikakatizwa baada ya Joseph Mobutu kuchukua madaraka ya nchi kwa mabavu. Katika kipindi hicho, mamluki walitumiwa na baadhi ya vikundi katika mgogoro na wakati mwingine, walitumiwa na Walinzi wa amani wa UM.

neg:
Historia ya Zimbabwe
Baada ya miaka 14 ya kutengwa kimataifa na kupigana na raia Waafrika katika miaka ya 1970, mapatano ya mwaka 1979 yalikubali wakazi wote wawe na haki ya kupiga kura na nchi ikawa huru kweli kwa jina la Zimbabwe mwaka 1980.

neg:
Historia ya Afrika
Madola mengi ya Afrika yalianza kupigania uhuru katika miaka ya baina ya 1950 na 1960, na Wazungu wakasalimu amri na kuanza kutoa uhuru. Libya wakajinyakulia uhuru katika mwaka wa 1951, Eritrea katika mwaka 1952 ikiwa imejiunga na Ethiopia, Morocco katika mwaka wa 1956, na wakarudishiwa Tangier.

neg:
Rangi za Umoja wa Afrika
Tangu kuenea kwa uhuru kwenye nchi za Afrika katika miaka ya 1950 na 1960 kuna nchi mbalimbali zilizochagua rangi zilezile kwa kuonyesha upendeleo wao kwa umoja wa Afrika. Ghana ilikuwa nchi ya kwanza ya kutoka katika ukoloni mwaka 1957 ikateua rangi za Ethiopia kwa bendera yake.

neg:
Armenia
Armenia ilikuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti tangu 1920, ikapata uhuru wake tena mwaka 1991.

neg:
Kombe la Mataifa ya Afrika
Mwaka wa 2001,Toleo la tatu lilitokea, ambalo ni kombe la dhahabu lililoundwa nchini Italia. Kamerun, waliomiliki toleo la pili waliweza kuwa taifa la kwanza kushinda toleo hili.
 "Mwaka wa 1957, haikuruhusiwa kucheza kutokana na ubaguzi ubaguzi". Mengine baadaye majeshi:

neg:
Kamerun
Jamhuri ya Kamerun (pia: "Cameroon") ni jamhuri ya muungano katika Afrika ya Magharibi.

neg:
Biafra
Mwaka huohuo wa 1967 mauaji mapya ya Waigbo yalitokea katika kaskazini. Katika hali hii afisa kiongozi wa jeshi katika mkoa wa mashariki kanali Emeka Ojukwu tar. 30 Mei 1967 alitangaza uhuru wa mkoa wa mashariki ulioitwa sasa "Jamhuri ya Biafra". Nchi chache tu zilitambua nchi mpya zilikuwa Gabon, Haiti, Côte d'Ivoire, Tanzania na Zambia.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kati ya 27 Oktoba 1971 na 17 Mei 1997, chini ya utawala wa dikteta Mobutu, nchi ilijulikana kwa jina la "Zaire".

neg:
COMESA
Nchi tisa miongoni mwa wanachama wake waliunda eneo huru la biashara mwaka 2000 (Jibuti, Kenya, Misri, Madagascar, Malawi, Mauritius, Sudan, Zambia na Zimbabwe), na Rwanda na Burundi kujiunga na FTA katika 2004 na Comoros na Libya mwaka 2006.

neg:
Eneo la kudhaminiwa
Chini ya ulezi wa Uingereza:
Sehemu ya kiingereza ya Kamerun iligawiwa tena; wakazi wa kusini walipiga kura kujiunga na Kamerun ya Kifaransa baada ya uhuru mwaka 1960, lakini watu wa kaskazini walipendelea kujiunga na Nigeria.

neg:
Burkina Faso
Tangu mwaka 1960 nchi ikawa huru.

neg:
Sierra Leone
Tangu mwaka 1807 Uingereza ulikataza biashara ya watumwa (lakini utumwa wenyewe bado) na watumwa waliopatikana kwenye meli za biashara hiyo haramu walipelekwa Sierra Leone na kupewa uhuru.

neg:
Benin
Tangu miaka ya 1980 nchi ilifuata mfumo wa soko huria. Kérékou alikuwa Rais hadi 1991, halafu tena miaka 1996-2006.

neg:
Historia ya Gabon
Jamhuri ya Gabon, kutoka kushinda uhuru kutoka ukoloni wa Ufaransa tarehe 17 Agosti 1960, imeongozwa na Rais watatu, Léon M'ba, El Hadj Omar Bongo ambaye amekuwa kiongozi kutoka mwaka wa 1967 hadi kifo chake (2009: ndiye aliyekuwa kiongozi barani Afrika aliyeshikilia uongozi kwa muda mrefu zaidi), halafu mwanae Ali.
Mwaka wa 1990 Gabon ilianza demokrasia ya vyama vingi na katiba ya kidemokrasia ambayo inaruhusu ukweli wa uchaguzi na utekelezaji wa idara za serikali.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Afrika ya Kati
Ilipokuwa koloni la Ufaransa, Ubangi-Shari ziliwekewa mamlaka ya madaraka kama eneo la Jamii ya Wafaransa mwaka wa 1958, lakini baadaye ilipata uhuru tarehe 13 Agosti 1960.

neg:
Pasteur Bizimungu
Mnamo 6 Aprili 2007 Bizimungu alitiwa huru kupitia msamaha wa Rais Kagame. Hakuna sababu iliotolewa ya msamaha huo [4].Kufikia Aprili 2011, mtambulishi wa chama cha PDR mwenzake Charles Ntakirutinka alibaki korokoroni na alitajwa na Amnesty International kama "Swala la Dharura". [8]

neg:
Ukoloni Mamboleo
Neno Ukoloni Mamboleo lilianza kutumika, hasa kuhusu Afrika, baada ya mchakato wa kupata uhuru. Kisha kupata uhuru, baadhi ya viongozi wa kitaifa na makundi ya upinzani walisema kuwa nchi zao hazitakubali aina mpya ya ukoloni kutoka mataifa yaliyoendelea. Kwame Nkrumah, ambaye mwaka 1957 akawa kiongozi wa Ghana, aliwahi kufafanua Ukoloni Mamboleo katika moja ya vitabu vyake, "Ukoloni Mamboleo, Hatua ya Mwisho wa Ubeberu" (1965), ambacho ni kama ugani wa kile cha Lenin "Ubeberu, Hatua ya Mwisho wa Ubepari" (1916), ambamo Lenin anasema kuwa ubeberu wa karne ya 19 unategemeana na mahitaji ya mfumo wa kibepari.

neg:
Banjul
Mwaka 1965 Bathurst ilikuwa mji mkuu wa nchi huru ya Gambia. Mwaka 1973 jina lilibadilishwa kuwa Banjul.
Tarehe 22 Julai 1994 palikuwa na mapinduzi wa kijeshi yaliyoanzisha utawala wa Rais Yahaya Jammeh. Geti la mji "Arch 22" lilijengwa kama kumbukumbu ya mapinduzi haya.

neg:
Kamerun ya Kiingereza
Wakati wa mwisho wa ukoloni wananchi wa sehemu ya kaskazini walipiga kura ya kuunganika na Nigeria, ilhali watu wa sehemu ya kusini waliamua kujiunga na Kamerun.

neg:
Kiluo (Kamerun)
Kiluo ni lugha nchini Kamerun iliyozungumzwa na Waluo. Mwaka wa 1995 kulikuwa na mtu mmoja tu aliyeweza kuzungumza Kiluo. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa. Kufuatana na uainishaji wa lugha haijulikani Kiluo kiko katika familia gani ya lugha.

neg:
Historia ya Benin
Kuanzia karne ya 18, ufalme wa Dahomey ulidhoofika mpaka Ufaransa uliweza kuuvamia mwaka wa 1892. Dahomey ikawa chini ya ukoloni wa Ufaransa kuanzia mwaka wa 1899 hadi ilipopata tena uhuru tarehe 1 Agosti 1960.

neg:
Kikako
Kikako ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakako. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikako nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 100,000. Pia kuna wasemaji 10,400 nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati na 9060 nchini Jamhuri ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikako iko katika kundi la A90.

neg:
Kamerun
Kamerun imegawiwa katika mikoa 10 na wilaya ("départements") 58.

neg:
Afrika ya Kusini-Magharibi
Afrika ya Kusini-Magharibi (au kwa Kiingereza South-West Africa) ilikuwa jina la eneo la Namibia ya leo kuanzia mwaka 1922 hadi uhuru wa nchi ya Namibia mwaka 1990.

neg:
Ghana
Huku ikiundwa kutoka kwa muungano wa maeneo ya Gold Coast na British Togoland kufuatia matokeo ya kura ya maoni ya watu yaliyodhaminiwa na Umoja wa Mataifa mnamo 1956, Ghana ilikuwa nchi ya kwanza ya Afrika Kusini mwa Sahara kunyakua uhuru mnamo 1957.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kongo
Baada ya uhuru tarehe 15 Agosti 1960 nchi ilitawaliwa na Wakomunisti tangu mwaka 1970 hadi 1991.


query: Euclid alikuwa nani?

pos:
Euklides
Euklides (takr. 365 KK - 300 KK, kwa Kigiriki Εὐκλείδης, "Eukleidēs", yaani "Mashuhuri", kwa Kiingereza "Euclid") alikuwa mwanahisabati wa Misri ya Kale. Anaitwa pia Euklides wa Aleksandria ili kumtofautisha na Euklide wa Megara, akihesabiwa pia kati ya wataalamu wa Ugiriki ya Kale maana mji wa Aleksandria nchiniMisri iliundwa na Wagiriki na kukaliwa na Wagiriki hasa kwa karne nyingi, hivyo inahesabiwa zaidi kama sehemu ya utamaduni wa Ugiriki kuliko Misri.

neg:
Unestori
Unestori (kwa Kiingereza Nestorianism) ulikuwa tapo la Ukristo lililofuata mafundisho ya Nestori, mmonaki na mwanateolojia aliyefikia kuwa Patriarki wa Konstantinopoli (leo Istanbul) tangu tarehe 10 Aprili 428 hadi Agosti 431, ambapo kaisari Theodosius II alithibitisha uamuzi dhidi yake uliopitishwa na Mtaguso wa Efeso tarehe 22 Juni.

neg:
Euklides
Alipata kuwa maarufu kwa njia ya vitabu vyake 13 vinavyofundisha hisabati vilivyoitwa Στοιχεῖα "stoicheia" au "Misingi". Tafsiri za vitabu hivyo zilitumiwa hadi karne ya 19.

neg:
César Franck
César Franck (10 Desemba 1822 - 8 Novemba 1890) alikuwa mtunzi wa Opera, mpiga kinanda na mwalimu wa muziki wa Kibeligiji-Kijerumani aliyekuwa anaishi nchini Ufaransa. Alikuwa mmoja kati wa watunzi maarufu wa kipindi cha romantiki. Alikuwa mpigaji kinanda wa Kanisa la Mtakatifu Clotilde la mjini Paris kwa zaidi ya miaka 30 na akawa anafundisha vijana wengi wenye vipaji vya muziki. Miziki yake iliyomingi ambayo ni maarufu zaidi, aliitunga akiwa tayari yungali mtu mzima.

neg:
Edward VI wa Uingereza
Edwad wa VI wa Uingereza (12 Oktoba 1537 - 6 Julai 1553) alikuwa mfalme wa Uingereza na Ireland kutoka tarehe 28 Januari 1547 mpaka kufa kwake.

neg:
Cecil of Chelwood
Cecil of Chelwood au Lord Robert Cecil (14 Septemba, 1864 hadi 24 Novemba, 1958) alikuwa mwanasiasa ma mwanasheria kutoka nchi ya Uingereza. Mwaka wa 1937 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani kwa ajili ya kazi yake katika ubunifu wa Shirikisho la Mataifa.

neg:
Maana ya maisha
Aristotle, mwanafunzi wa Plato, alikuwa mwanafalsafa mwingine wa mapema, mwenye ushawishi mkubwa, ambaye alisema kuwa maarifa ya maadili si ya "hakika" kama metafizikia na somo la maarifa, lakini ni "maarifa ya kijumla". Kwa sababu si fani ya kinadharia, inambidi mtu asome na afanye mazoezi ili awe 'mzuri', kwa hiyo mtu angekuwa mwema, hangeweza kusoma tu fadhila ni nini, ingembidi awe na fadhila, kupitia juhudi za kiadili. Kufanya hili, Aristotle alifafanua kitendo kilicho cha fadhila: "Kila tajriba na kila swali, na vilevile kila tendo na chaguo la tendo, linadhaniwa kuwa na uzuri fulani kama lengo lake. Ndiyo sababu lile zuri limefafanuliwa ifaavyo kama lengo la bidii yote [...]Kila kitu hufanywa na lengo, na lengo hilo ni "zuri". (Maadili ya Kinikomakea 1.1).

neg:
Émile Durkheim
Émile Durkheim (15 Aprili 1858 – 15 Novemba 1917) alikuwa mtaalamu kutoka Ufaransa aliyeweka misingi ya sosholojia au sayansi ya jamii.

neg:
Sokrates
Maarifa mengi kuhusu Sokrates yametokea katika majadiliano yaliyoandikwa na Plato, mwanafunzi wake na mwanafalsafa, maandiko ya Zenephon, mtu wa rika lake, Aristofanes, na Aristotle. Kuna matatizo katika maandiko yanayomhusu Sokrates, hivyo si vyema kutegemea chanzo kimoja tu. Ukitazama mambo yanayofanana baina ya maandiko, ukaachilia mbali mambo yanayofikiriwa kuongezwa na mwandishi, Sokrates mwenyewe ataonekana.

neg:
Historia ya teolojia
Falsafa ilijaribu mapema kukabili suala la Mungu na miungu. Kati ya waliofanya kwanza kazi hiyo kuna Hesiodo (maandishi ya mwaka 700 KK hivi), Sokrate (470 KK hivi - 399 KK), Plato (maandishi ya mwaka 360 KK) na Aristotle (maandishi ya mwaka 330 KK)

neg:
Aleksander Mashuhuri
Katika kitabu cha Kizoroastria cha kipindi cha kati ya Uajemi kilichoitwa Arda Wiraz Nāmag Aleksander anajulikana kama “Aleksander aliyelaaniwa” kwa sababu alishinda milki ya Uajemi na aliangamiza mji mkuu wake ulioitwa Persepolis. Lakini katika habari za baadaye za Uajemi, mpaka Irani ya siku hizi, anaitwa Eskandar na hata alishangiliwa wakati Ukuta Mkuu wa Sadd-e Eskandar ulijengwa wakati wa Ufalme wa Parthia.

neg:
Kaidi
Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulifuata mapokeo ya Warabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Alkaid" .
Eta Ursae Maioris (au η Ursae Maioris) ni jina la Bayer kufuatana na utaratibu ulioanzishwa na Mjerumani Johann Bayer katika karne ya 17. Bayer aliiona kuwa nyota angavu ya saba (hivyo inatajwa kwa herufi ya saba kwenye alafabeti ya Kigiriki) katika kundinyota ya "Ursa Maior" (kwa Kiswahili Dubu Mkubwa) lakini hali halisi ni nyota angavu ya tatu katika kundinyota hii..

neg:
J.R.R. Tolkien
John Ronald Reuel Tolkien (3 Januari 1892 – 2 Septemba 1973) alikuwa mtaalamu na mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Ingawa Tolkien alikuwa profesa katika Chuo Kikuu cha Oxford na kutafiti fasihi ya Kiingereza cha kale, anajulikana hasa kwa kuandika vitabu vya bunilizi ya kinjozi ambavyo ndani yake alibuni dunia ya visasili.

neg:
Mkimbizi
Dhana kwamba mtu ambaye alikimbia kwenda pahali patakatifu hangeweza kuumizwa bila kusababisha adhabu ya kimungu, ilieleweka na Wagiriki na Wamisri wa kale. Hata hivyo, haki ya kutafuta hifadhi katika kanisa au mahali pengine patakatifu, iliandikwa kwa mara ya kwanza kisheria na Mfalme Ethelbert wa Kent miaka 600 Kabla ya Kuzaliwa kwa Yesu. Sheria sawa na hiyo zilitekelezwa kote Ulaya katika Zama za Kati. Dhana ifananayo na hiyo ya uhamisho wa kisiasa pia ina historia ndefu: Ovid alitumwa Tomis na Voltaire alilazimishwa aende uhamishoni Uingereza. Kupitia Amani ya Westfalia ya mwaka wa 1648, mataifa yalitambua uhuru wa kila taifa. Hata hivyo, haikuwa mpaka ujio wa utaifa ya kiromani mwishoni mwa karne ya kumi na nane barani Ulaya ndipo utaifa ulipokuwa maarufu kiasi kwamba maneno "nchi ya utaifa" yalimaanisha kuwa watu waliokuwa wakiivuka mipaka walitakiwa kuonyesha vitambulisho.

neg:
Immanuel Kant
Immanuel Kant alikuwa mwanafalsafa Mjerumani kutoka milki ya Prussia. Anahesabiwa kati ya wanafalsafa muhimu zaidi wa zama za mwangaza.
Kant alizaliwa mjini Königsberg (sasa: Kaliningrad) kama mtoto wa fundi. Mamake alimsomesha kweye shule ya sekondari akaendelea kusoma tholojia, falsafa, sayansi, fizikia na hisabati. Tasnifu (thesis) yake ya kwanza haikupokelewa na profesa wake mwaka 1746 hivyo alifanya kazi ya mwalimu kwenye nyumba ya matajiri na makabaila mbalimbali kwenye mazingira ya Königsberg.

neg:
Papa Eutychian
Papa Eutychian alikuwa papa kuanzia 4 Januari, 275 hadi kifo chake tarehe 7 Desemba, 283. Alimfuata Papa Felisi I akafuatwa na Papa Kayo.

neg:
Kronos
Kronos alikuwa mungu katika dini ya Ugiriki ya Kale aliyekuwa mkuu wa miungu na mtawala wa ulimwengu katika kipindi kabla Zeus na miungu ya Olimpi.

neg:
Galileo Galilei
Matokeo ya utafiti wa Galilei yalipinga hoja ya awali iliyofundishwa na wataalamu wa Ugiriki ya Kale na kukubaliwa na wataalamu wa sayansi ya siku zile na pia katika Kanisa Katoliki. Kwa Galilei ilikuwa wazi ya kwamba dunia yetu si kitovu cha ulimwengu, tena aliamini jua ni kitovu chake na kwamba Nicolaus Copernicus pamoja na Johannes Kepler waliwahi kusema ukweli.

neg:
Ehud
Ehud (kwa Kiebrania אֵהוּד בֶּן־גֵּרָא, Ehud ben‑Gera, ʾĒhûḏ ben‑Gērā) alikuwa mmojawapo kati ya Waamuzi wa Biblia.

neg:
Nabii Isaya
Katika kutuliza watu alimtabiria mfalme Ahazi kwamba mwanamwali atamzaa mtoto wa kiume atakayethibitisha uwepo wa Mungu pamoja na watu wake, jina lake Emanueli linavyomaanisha. (7:1-17) Kweli mke wa Ahazi alimzaa Hezekia atakayeendeleza ufalme wa ukoo wa Daudi, lakini utabiri huo ulimlenga zaidi Yesu, mwana wa Bikira (walivyoelewa watafsiri wa kwanza wa Biblia katika Kigiriki) ambaye kweli ni Mungu pamoja nasi, na ni mwana wa Daudi ambaye atatawala milele kwa amani na haki (11:1-9).

neg:
Sokrates
Sokrates (, 470 KK – 399 KK) alikuwa mwanafalsafa Mgiriki (mtu wa Athens).
Nje ya falsafa, anajulikana hasa kwa kifo chake. Alifariki kutokana na kunywa sumu baada iliyokuwa adhabu yake kwa kupatikana na hatia katika mahakama ya watu wa Athens. Ilidaiwa kwamba mafunzo yake yaliingilia dini ya mji wa Athens na kupotosha vijana wake. Ingawa alipewa nafasi kutoroka ili kuepukana na hukumu yake na kwenda uhamishoni, Sokrates alichagua kunywa sumu hiyo kwa sababu alikuwa amekubali kwa hiari yake afuate sheria za Athens, akaamini kwamba angalikwepa hukumu yake angaliuaibisha mkataba huo.

neg:
Ilya Mechnikov
Ilya Ilich Mechnikov (16 Mei 1845 – 16 Julai 1916) alikuwa mwanazuolojia kutoka nchi ya Urusi. Tangu mwaka wa 1888 alifanya kazi Ufaransa ambapo jina lake liliandikwa Elie Metchnikoff. Hasa alichunguza mfumo wa kingamaradhi wa wanyama. Mwaka wa 1908, pamoja na Paul Ehrlich alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Frédéric Mistral
Frédéric Mistral (8 Septemba 1830 – 25 Machi 1914) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alijishughulikia na kufufua lugha ya Provence inayozungumzwa sehemu za Kusini za Ufaransa. Aliandika mashairi mengi katika lugha hiyo na kutolea kamusi. Mwaka wa 1904 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Eunike
Binti wa mwanamke Myahudi Loisi, aliolewa na mwanamume wa Kigiriki aliyeishi katika maeneo ya Uturuki kusini wa leo, aliingia pamoja naye katika Ukristo.

neg:
Abu Bakr
Abu Bakr (Kar.: أبو بكر Abū Bakr al-Ṣiddīq; * 573 Makka kwa jina la ʿAbd Allah; + 23 Agosti 634 Madina) alikuwa khalifa wa kwanza wa Uislamu baada ya kifo cha mtume Muhammad. Alikuwa baba wa Aisha mke wake Muhammad.

neg:
Ionia
Jina la Ionia lilitokana na Waionia waliokuwa kabila la Wagiriki waliohamia Asia Ndogo kutoka Ugiriki mwenyewe mnamo mwaka 1,000 KK na kujenga miji yao huko kama vile Efeso, Mileti na Smirna (Izmir ya leo). Baadaye Ionia ilikuwa eneo walipoishi wanafalsafa muhimu kama Thales wa Mileti, Anaximander oder Heraklito.

neg:
Kitabu cha Isaya
Katika kutuliza watu alimtabiria mfalme Ahazi kwamba mwanamwali atamzaa mtoto wa kiume atakayethibitisha uwepo wa Mungu pamoja na watu wake, jina lake Emanueli litakavyomaanisha. (7:1-17) Kweli mke wa Ahazi alimzaa Hezekia atakayeendeleza ufalme wa ukoo wa Daudi, lakini Wakristo wanaona utabiri huo ulimlenga zaidi Yesu, mwana wa Bikira (walivyoelewa watafsiri wa kwanza wa Biblia katika Kigiriki) ambaye kweli ni Mungu pamoja nasi, na ni mwana wa Daudi ambaye atatawala milele kwa amani na haki (11:1-9).

neg:
Hade
Hade (Kigiriki cha Kale: ᾍδης, "Hadēs"; kutoka Ἅιδης, "Haidēs" au Άΐδης, "Aidēs"; Kidoriki: Ἀΐδας, "Aidas") ni mungu wa kuzimu na bwana wa waliokufa katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Pluto katika dini ya Roma ya Kale.

neg:
Mikolojia
Inadhaniwa kuwa wanadamu walianza kukusanya uyoga kama chakula katika historia ya awali. Uyoga uliandikwa mara ya kwanza katika kazi za Euripides (480-406 KK). Mwanafalsafa wa Kigiriki Theophrastos wa Eresos (371-288 KK) alikuwa wa kwanza kujaribu kutofautisha mimea; uyoga ulionekana kuwa haupo katika kundi lolote.

neg:
Utamaduni
Mwanafalsafa wa Ujerumani Immanuel Kant (1724-1804) aliibuka na ufafanuzi wa binafsi wa "Falsafa ya mwangaza" akiulinganisha na dhana ya "bildung": "kulingana naye, enzi ya nuru ni kule kutoka kwa binadamu katika hali ya uchanga." Alielezea ya kwamba hali ya uchanga haitokani na kukosa kuelewa bali hutoka katika kukosa ujasiri wa kufikiria huria. Kutokana na hali hii ya woga wa kiusomi, Kant alihimiza: "Sapere aude," "thubuthu kuwa na hekima!"

neg:
Salah ad-Din
Mataifa wa Ulaya yalikusanya jeshi jipya dhidi yake na kwenda kwa vita ya tatu ya misalaba. 1191 Mfalme Richard I wa Uingereza alimshinda Salah ad-Din na pande zote mbili walipatana kupumzisha silaha. Walipatana ya kwamba Yerusalemu itabaki mkononi mwa Waislamu lakini Wakristo watakuwa huru kuhiji huko na kutembelea mji pamoja na mahali pa kumbukumbu ya Yesu. Ufalme wa Wamisalaba uliendelea kushika kanda la pwani la Palestina.

neg:
Vergilio
Publius Vergilius Maro (jina limefupishwa pia kama Virgil au Vergil), (15 Oktoba 70 KK - 21 Septemba 19 KK) alikuwa mwandishi na mshairi mashuhuri wa Roma ya Kale. Aliandika kwa lugha ya Kilatini.

neg:
21 Mei
Tarehe 21 Mei ni siku ya 141 ya mwaka (ya 142 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 224.
Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu ya mtakatifu Eujeni wa Mazenod, askofu, na ya watakatifu Kristofa Magallanes, padri, na wafiadini wenzake 24.

neg:
Julian Huxley
Huxley alizaliwa ndani ya familia maarufu. Kwa mfano, kaka yake ni mwandishi Aldous Huxley, na kaka mwingine ni mwanabiolojia Andrew Huxley, mshindi wa Tuzo ya Nobel; baba yake ni mwandishi na mhariri Leonard Huxley. Tena, babu yake aliyemzaa mamake ni mwanabiolojia T. H. Huxley, aliyefanya kazi na kumsaidia Charles Darwin.

neg:
Teofilo wa Antiokia
Kutoka maandishi yake (Eusebius na Jeromu walitaja vitabu mbalimbali vya Teofilo vilivyokuwepo nyakati zao, ambavyo kati yake kimebaki kile "utetezi kwa Autolycus", rafiki yake msomi lakini Mpagani) tunajua kwamba alizaliwa na Wapagani katika eneo la mito Tigri na Eufrate, na kwamba aliingia Ukristo kwa kusoma Biblia, hasa vitabu vya kinabii.

neg:
Ibn Khaldun
Ibn Khaldūn (jina kamili kwa Kiarabu ni أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي  "Abū Zayd ‘Abdu r-Raḥman bin Muḥammad bin Khaldūn Al-Hadrami"; mara nyingi kama Abdul Rahman Ibn Khaldun) alikuwa mtaalamu Mislamu kutoka Afrika ya Kaskazini alyieishi wakati wa karne ya 14.
Alizaliwa mjini Tunis mnamo 1332 akaishi baadaye Fez na Granada na miaka ya mwisho alikaa Kairo alipokufa 1406.

neg:
Simba wa Yuda
Katika ukristo, Simba wa Yuda alikuwa Yesu. Mashirika mengi ya kikristo hutumia jina simba wa Yuda kama alama au hata jina lao.
Jina hili liko katika Agano Jipya Katika kitabu cha Ufufunuo 5:5; "Na mmoja wa wale wazee akaniambia," Usilie: tazama, Simba wa kabila la Yuda, mjukuu maarufu wa Daudi, Amefungua kitabu, na amefungulia mihuri yake saba. "
Matumizi katika CS Lewis Mambo ya nyakati ya Narnia ya simba aitwaye Aslan kama Masihi inaweza kuwa takwimu kurejea mstari huu wa Ufunuo.

neg:
Utamaduni
Mnamo mwaka 1795, mwanaisimu na mwanafalsafa Wilhelm Von Humboldt (1767-1835) alitoa wito kuanzisha anthropolojia ambayo iunganishe mawazo ya Kant na Herder. Katika enzi ya Kilimbwende, wasomi wa Kijerumani, hasa wale walioshughulikia muungano wa kitaifa - kama vile mapambano ya kitaifa ya kuanzisha dola la Ujerumani kutoka kwa vidola vidogovidogo na mapambano ya kitaifa ya makabila madogo dhidi ya himaya ya Austria-Hungaria - walikuza dhana ya utamaduni ya "mwonoulimwengu". Kulingana na shule hii ya mawazo, kila kabila lina mwonoulimwengu wake ambao hauwezi kulinganishwa na mionoulimwengu ya makundi mengine ya watu. Ingawa maoni hayo yalikuwa husishi kuliko maoni ya hapo awali, mwelekeo huu kuhusu utamaduni bado ulikuwa na milinganisho ya "ustaarabu" na "ushenzi" au tamaduni za "kikabila".

neg:
Eugene O'Neill
Eugene Gladstone O'Neill (16 Oktoba 1888 – 27 Novemba 1953) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Hasa aliandika tamthiliya. Mwaka wa 1936 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi. Pia, kati ya 1920 na 1957, alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya mara nne.

neg:
Historia ya biolojia
Wakati huohuo, taksonomia na uainishaji vikawa viini katika utafiti wa historia ya asili. Carolus Linnaeus alichapisha taksonomia ya msingi kwa ajili ya ulimwengu wa asili mwaka wa 1735 (mabadiliko yake yametumika tangu wakati huo), na miaka ya 1750 ilileta majina ya kisayansi ya spishi zake zote. Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon, walielezea spishi kama vikundi bandia na viumbe hai kama vya kufulika - hata wakipendekeza uwezekano wa asili ya pamoja. Ingawa alikuwa anapinga mageuko, Buffon ni kielelezo muhimu katika historia ya mawazo ya mageuko; kazi yake ilishawishi nadharia za mageuko za Lamarck na Darwin.

neg:
Ufunuo
Uislamu pia unakubali ufunuo wa Mungu kwa Wayahudi kupitia manabii, Isa (Yesu) akiwa mmojawao, lakini unaamini ufunuo huo umekamilishwa kupitia Muhammad, nabii wa mwisho na mkuu kuliko wote, na umeandikwa katika Kurani, inayohesabiwa "neno la Mungu" kwa maana kamili, kwa kuwa limetoka kwake na kuandikwa bila mabadiliko.

neg:
Edward Purcell
Edward Mills Purcell (30 Agosti 1912 – 7 Machi 1997) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usumaku wa atomu. Mwaka wa 1952, pamoja na Felix Bloch alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Edwin Hubble
Edwin Powell Hubble (20 Novemba 1889 - 28 Septemba 1953) alikuwa mwanaastronomia wa Marekani. Matokeo ya Hubble yalibadilisha mwono wa kisayansi wa ulimwengu.

neg:
Endymion
Katika mythology ya Kiyunani, Endymion ( Kigiriki cha kale: Uholanzi,) , alikuwa mchungaji mzuri wa  Aeolian, wawindaji, au mfalme ambaye alisema kutawala na kuishi katika Olimia huko Elis, Na pia aliheshimiwa na katika kuishi Mlima Latmus huko Caria, pwani ya magharibi ya Asia Ndogo.

neg:
Adelaide wa Vilich
Adelaide wa Vilich, O.S.B. (kwa Kijerumani Adelheid; 970 hivi – 5 Februari 1015), binti Megingoz des Brunharingen, mtawala wa Guelders , na Gerberga wa Metzgau, wa ukoo wa kaisari Karolo Mkuu
, alikuwa abesi wa monasteri mbili nchini Ujerumani.

neg:
Sirili wa Aleksandria
Mtu wa hamaki na mwenye uwezo wa kufanikisha mambo yoyote, ni maarufu hasa kwa kumkomesha Nestori wa Konstantinopoli katika Mtaguso wa Efeso (431) uliomtangaza Bikira Maria kuwa Mama wa Mungu. Vilevile alikuwa mkali dhidi ya wazushi wengine, Wayahudi na Wapagani, na hata dhidi ya Yohane Krisostomo.

neg:
Wakalvini
Wakalvini ni Wakristo Waprotestanti wanaofuata kimsingi mafundisho yaliyotolewa awali na Uldrik Zwingli na hasa John Calvin katika karne ya 16.

neg:
Biolojia
Etholojia huchunguza tabia ya wanyama (hasa ile ya wanyama wa kijamii kama vile mamalia wa hali ya juu na kanidi), na wakati mwingine inazingatiwa kama tawi la zoolojia. Wana etholojia wamejishughulisha na mageuko ya tabia na ufahamu wa tabia katika misingi ya nadharia ya uteuzi asilia. Kwa maana nyingine, mwana etholojia wa kwanza wa kisasa alikuwa Charles Darwin, ambaye kitabu chake, "Kudhihirisha Hisia za Mtu na Wanyama," kiliwavutiwa wana etholoja wengi waliofuata.

neg:
Mfalme Yekonia
Mfalme Yekonia (kwa Kiebrania יְכָנְיָה, Yekonia, au יְהֹויָכִין, Yehoiakin, pia kifupi Konia) alikuwa mtawala wa ufalme wa Yuda kutoka ukoo wa Daudi.

neg:
Ibn Sina
Ibn Sina (pia: Avicenna; jina kamili: Abū ʿAlī al-Ḥusayn ibn ʿAbd Allāh ibn Sīnā; kwa Kiarabu ابو علی الحسین ابن عبدالله ابن سینا) ni kati ya wataalamu na wanafalsafa mashuhuri kabisa katika historia ya Uislamu.

neg:
Uzalendo
Katika Zama za Mwangaza wasomi wa karne ya 18 barani Ulaya, uaminifu kwa serikali ulichukuliwa tofauti na uaminifu kwa Kanisa. Ilidaiwa kuwa viongozi wa dini hawapaswi kuruhusiwa kufundisha katika shule za umma kwani uzalendo wao ni wa mbinguni, kwa maana hiyo hawakuweza kuhamasisha wanafunzi wao kupenda nchi yao. Mmoja wa watetezi wenye ushawishi katika dhana hii kubwa ya uzalendo alikuwa Jean-Jacques Rousseau.

neg:
Diokletian
Gaius Aurelius Valerius Diocletianus (takriban 245 – takriban 312) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 20 Novemba 284 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu. Alimfuata Numerian.

neg:
David Hume
David Hume (7 Mei 1711 - 25 Agosti 1776) alikuwa mwanafalsafa wa Uskoti. Anaangaliwa kama mmojawapo wa wanafalsafa wenye umuhimu kabisa wakati Zama za Mwangaza huko Ulaya.

neg:
Plato
Plato (kwa Kigiriki: Platon; 427 KK - 347 KK) alikuwa kati ya wanafalsafa muhimu zaidi wa Ugiriki ya Kale. Alikuwa mwanafunzi wa Sokrates na mwalimu wa Aristoteles.

neg:
Klod
Klod (kwa Kifaransa Cloud; kwa Kilatini Clodoaldus) alikuwa padri kutoka ukoo wa kifalme wa Orleans huko Ufaransa (522 - 560 hivi).

neg:
Elizabeth I wa Uingereza
Wakati wake ulikuwa kipindi cha kustawi kwa utamaduni na uchumi katika Uingereza ambako William Shakespeare alitunga maigizo na tamthiliya zake, Francis Bacon aliandika falsafa yake na Francis Drake aliweka misingi ya upanuzi wa ukoloni wa Uingereza duniani. Elizabeth alihakikisha pia kipaumbele cha Kanisa Anglikana kama dini rasmi ya taifa.

neg:
Uapolinari
Uapolinari ni fundisho la Apolinari wa Laodikea (alifariki mwaka 390) kwamba Yesu hakuwa na akili ya kibinadamu; badala yake alisema Yesu Kristo alikuwa na mwili na upande wa chini tu wa roho (zinapotokea hisia) lakini akili yake ilikuwa ya Kimungu.

neg:
Ludwig Quidde
Ludwig Quidde (23 Machi 1858 – 5 Machi 1941) alikuwa mwanahistoria na mwanasiasa kutoka nchi ya Ujerumani. Alijitahidi kutekeleza amani ya kimataifa, hasa wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Mwaka wa 1927, pamoja na Ferdinand-Edouard Buisson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

neg:
Apolo
Apolo (Kiatika, Kiionia, na Kihomeri: Ἀπόλλων, "Apollōn" (jen.: Ἀπόλλωνος); Kidoriki: Ἀπέλλων, "Apellōn"; Kiarkadokupro: Ἀπείλων, "Apeilōn"; Kieolia: Ἄπλουν, "Aploun"; Kilatini: Apollō) ni jina la mungu wa nuru na ushairi katika mitholojia ya Kigiriki na Kirumi.

neg:
Mwanafalsafa
Mwanafalsafa ni mtaalamu wa fani ya falsafa, iliyoanzishwa katika Ugiriki ya Kale na ikaenea duniani kote hadi leo.

neg:
Plotinus
Kama mwalimu wake, Ammonius Saccas, alifuata mapokeo ya Plato. Kwa sababu hiyo, wanahistoria wa karne ya 19 walitunga jina Uplato Mpya kwa falsafa yake iliathiri sana karne za mwisho za Roma ya Kale upande wa Wapagani na wa Wakristo vilevile, halafu Gnosi, falsafa ya Kiislamu n.k.

neg:
Uldrik Zwingli
Uldrik Zwingli (1484 - 1531) alikuwa padri wa Uswisi aliyefuata mfano wa Martin Luther kwa kudai kwamba Biblia ya Kikristo iwe msingi wa imani, bila kuangalia desturi zilizojitokeza katika historia ya Kanisa.

neg:
Norman Angell
Sir Ralph Norman Angell Lane (26 Desemba 1872 – 7 Oktoba 1967) alikuwa mtaalamu wa uchumi na mwandishi wa habari kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alijitahidi kutekeleza amani ya kimataifa. Anajulikana sana kwa kitabu chake “Uwongo Mkubwa” (kwa Kiingereza "Great Illusion") kilichotolewa mwaka wa 1910. Mwaka wa 1931 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza. Mwaka wa 1933 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

neg:
Historia ya Wokovu
Katika kutuliza watu alimtabiria mfalme Ahazi kwamba mwanamwali atamzaa mtoto wa kiume atakayethibitisha uwepo wa Mungu pamoja na watu wake, jina lake Emanueli linavyomaanisha. (7:1-17) Kweli mke wa Ahazi alimzaa Hezekia atakayeendeleza ufalme wa ukoo wa Daudi, lakini utabiri huo ulimlenga zaidi Yesu, mwana wa Bikira (walivyoelewa watafsiri wa kwanza wa Biblia katika Kigiriki) ambaye kweli ni Mungu pamoja nasi, na ni mwana wa Daudi ambaye atatawala milele kwa amani na haki (11:1-9).

neg:
Euklides
Anaitwa mara nyingi "Baba wa Jiometria".

neg:
Edith Stein
Edith Stein (12 Oktoba 1891 – 9 au 10 Agosti 1942) alikuwa mwanafalsafa wa Ujerumani mwenye asili ya Kiyahudi, lakini baadaye akabatizwa akawa mtawa wa ndani wa shirika la Wakarmeli. Jina lake la utawani lilikuwa "Teresa Benedikta wa Msalaba" (kwa Kilatini: "Teresia Benedicta a Cruce").

neg:
Kleofa
Kleofa (kwa Kigiriki Κλεόπας, Kleopas) alikuwa Mkristo wa karne ya 1, maarufu kwa kutokewa na Yesu Kristo mfufuka akiwa njiani kutoka Yerusalemu kwenda Emau pamoja na mwanafunzi mwingine (Lk 24:13-32).

neg:
Hisabati
Mwanahisabati Mjerumani Carl Friedrich Gauss aliita hisabati malkia wa sayansi ambayo inasaidia katika uvumbuzi wa kisayansi. Somo la hisabati lilikita mizizi kwa sababu ya uchu wa wanasayansi kupenda kutatua shida kama vile za biashara, ugavi wa ardhi na masomo ya sayari na katika kukisia uzani.

neg:
Paul Éluard
Paul Éluard (14 Desemba 1895 – 18 Novemba 1952) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Eugène Grindel. Aliandika hasa mashairi, na katika maandishi yake ya kisiasa alimsifu Stalin.

neg:
Lewis Carroll
Charles Lutwidge Dodgson, au Lewis Carroll (Daresbury 27 Januari 1832 – Guildford 14 Januari 1889), alikuwa mwandishi wa riwaya nchini Uingereza. Hususani anafahamika zaidi kwa riwaya yake ya "Alice's Adventures in Wonderland" (1865) na "Through the Looking-Glass, and What Alice Found There" (1871).

neg:
Encyclopedia Britannica
Britannica imekuwa ikimilikiwa na watu tofauti, ikiwa ni pamoja na wachapishaji wa Kiskoti A & C Black, Horace Everett Hooper, Sears Roebuck na William Benton. Encyclopædia Britannica, Inc. inamilikiwa na Jacqui Safra, bilionea mwigizaji wa Uswisi. Teknolojia ya habari imekuwa vyema zaidi hivi karibuni na imekuwa kamusi elezo ya kielektronikia zaidi kama vile "Microsoft Encarta" na Wikipedia zimefanya watu kuto nunua kamusi elezo za kuchapishwa tena. Hata hivyo bado inaweza kusalia, Encyclopædia Britannica, Inc. inaendelea kuwaambia watu kwamba "Britannica" ni nzuri na ipo sahihi zaidi, wametengeneza kamusi elezo ya bei rahisi, na kutengeneza matoleo ya kielektroni kwenye CD-ROM, DVD na Tovuti. "Tangu mwanzoni mwa miaka ya 1930, kampuni pia imekuwa ikitafutia masoko ya kazi za faida ya haraka."

neg:
Epikur
Epikur (kwa Kilatini na lugha mbalimbali Epicurus, kutoka Kigiriki Ἐπίκουρος, "Epíkouros", yaani "Mwenzi"; 341–270 KK) alikuwa mwanafalsafa wa Ugiriki wa Kale, maarufu kama mwanzilishi wa shule ya falsafa yenye jina lake (kwa Kiingereza: Epicureanism).

neg:
Adam Smith
Adam Smith (16 Juni, 1723 - 17 Julai, 1790) alikuwa mwanafalsafa nchini Uskoti aliyeweka misingi kwa Sayansi ya Uchumi ya isasa.

neg:
The Merchant of Venice
Filamu hii inauatilia kwa karibu maneno ya tamthilia, ikikosea tu katika mishororo michache hapa na pale. Mwelekezi, Michael Radford, aliamini kuwa Shylock ndiye aliyekuwa shujaa wa pekee wa Shakespeare ambaye alikumbana na janga kutokana na makosa yake binafsi. Kwa hivyo filamu hii haionyeshi shylock kama mtu mbaya kabisa lakini kwa kiasi Fulani kama mhasiriwa wa janga. Inaanza kwa sehemu inayonyesha vile Wayahudi wanachukiwa na kudharauliwa na Wakristo mjini Venice. Moja ya maonyesho ya mwisho pia huonyesha vile kama mtu aliyegeuka kwa imani na kuwa mkristo, Shylock angetupwa nje ya mtaa wa Venice na jamii ya Wayahudi

neg:
Cyclops (komiki)
Cyclops (Kiswahili: "Siklopsi") ni supa-shujaa aliyetoka ulimwengu wa Marvel Comics. Alikuwa mwanachama wa kwanza na mkuu wa X-Men. Cyclops ni mutanti mwenye uwezo kufyatua mionzi ya nishati kutoka macho yake.

neg:
Hippokrates
Hippokrates (Kigiriki Ἱπποκράτης; * mnamo 460 KK kisiwani Kos; † mnamo 370 KK mjini Larisa (Ugiriki)) alikuwa mganga mashuhuri wa Ugiriki ya Kale. Hadi leo waganga hufuata kiapo kinachosemekana kilitungwa na Hippokrates.

neg:
Kaisari Klaudio
Kaisari Klaudio (jina kamili kwa Kilatini Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus) alikuwa mtawala wa Dola la Roma tangu tarehe 24 Januari 41 hadi 13 Oktoba 54. Alimfuata Kaisari Kaligula akafuatwa na Kaisari Nero.

neg:
Endymion
Kuna machafuko juu ya eneo sahihi la Endymion, kama vyanzo vingine vinadhani kwamba mmoja alikuwa, au alikuwa na uhusiano na, mkuu wa Elis, na mwingine alikuwa mchungaji kutoka Caria au, maoni ya baadaye, astronomer Pliny anasema Endymion kama mwanadamu wa kwanza kuchunguza mwendo wa mwezi, ambao (kwa mujibu wa Pliny) unasema upendo wa Endymion. Kwa hiyo, kumekuwa na maeneo mawili ya kuzika kwa Endymion: wananchi wa Heracleia ad Latmo walidai kuwa kaburi la Endymion lilikuwa kwenye Mlima wa Latmus, wakati wa Waislamu walisema kuwa liko huko Olimia.

neg:
Leonard Euler
Leonhard Euler (tamka "oiler") (15 Aprili 1707 – 7 Septemba 1783) alikuwa mtaalamu wa hisabati na fizikia kutoka nchini Uswisi. Sehemu kubwa ya maisha yake alikaa Ujerumani na Urusi.

neg:
Eskişehir
Kama jinsi ilivyo miji mingi ya Anatolia, Ukristo ulifikia baada ya Konstantine Mkuu aliyefanya kama dini rasmi ya Dola la Rom. Kuanzia karne ya nne, rekodi zilizopo zinaonyesha kwamba maaskofu wameanza kumiliki maofisi yao mjini Eski؛ehir. Hapo zamani mji ulikuwa ukijulikana kama Dorylaeum. Miongoni mwa maaskofu hawa, alikuwepo Eusebius, alikuwa akihusika sana na kuendeleza siri na itikadi ya kanisa.
Eski؛ehir ni mji mkavu na wenye baridi, theuluji na joto, kiangazi. Mvua mara nyingi hutokea wakati bubujiko na kipupwe.

neg:
Eric Cornell
Eric Allin Cornell (amezaliwa 19 Desemba, 1961) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anachunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2001, pamoja na Carl Wieman na Wolfgang Ketterle, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Eratosthenes
Eratosthenes wa Kirene (kwa Kigiriki Ερατοσθένης ο Κυρηναίος; 276 KK - 194 KK) alikuwa mtaalamu wa hisabati, jiografia, historia na lugha tena mkurugenzi wa maktaba ya Aleksandria katika Misri. Anakumbukwa hasa kama mtu wa kwanza aliyekadiria mzingo wa dunia. Anasemekana aliibuni neno "jiografia".

neg:
Baharia Sindbad
Baharia Sindbad (pia: Sinbad; Kar. السندباد البحري as-Sindibād al-baḥri; Kaj.: سندباد Sandbād) ni jina la baharia na mshujaa wa hadithi kadhaa katika mkusanyiko wa fasihi ya Kiarabu unaopatikana katika kitabu cha Alfu Lela U Lela (Usiku Elfu na Moja). Katika hadithi hizi Sindbad ni mtu wa mji wa Basra (Iraki ya leo) wakati wa Ukhalifa wa Waabbasi na hasa khalifa Harun al-Rashid.

neg:
Ulrich wa Augsburg
Ndiye Mkristo wa kwanza kutangazwa mtakatifu na Papa mwenyewe (Papa Yohane XV, 4 Julai 993). Mbali ya Kanisa Katoliki, Waorthodoksi pia wanamheshimu hivyo.

neg:
Maana ya maisha
Albert Camus, mwanafalsafa wa Kifaransa toka Algeria, ambaye mara nyingi anahusianishwa na udhanaishi lakini alilikataa neno hilo kabisa, ni maarufu kwa kudokeza nadharia yake ya mkanganyiko. Mkanganyo wa hali ya binadamu ni kwamba watu wanatafuta maadili ya nje na maana katika dunia ambayo haina maana yoyote, na ambayo haiwajali. Camus anaandika kuhusu wabatilivyote wa thamani kama Meusrault, na pia kuhusu maadili katika ulimwengu wa kuyabatili yote, kwamba watu wanaweza badala yake kujitahidi kuwa "wabatilivyote wa kishujaa", wanaoishi na hadhi wanapopambana na mkanganyiko, kuishi kwa "utakatifu wa kidunia", mshikamano wa kindugu, na kuuasi na kupambana dhidi ya kutojali kwa dunia.

neg:
Siracusa
Ukitawaliwa na wafalme wake mji ulitunza uhuru wake kwa karne kadhaa. Sirakusa ilikuwa kitovu cha utamaduni na sayansi. Mshairi Aischylos, mwanafalsafa Platoni na mwanahisabati Archimedes waliishi hapa.

neg:
Eujeni Mazenod
Eujeni Mazenod (kwa Kifaransa Eugène de Mazenod au kirefu Charles-Joseph-Eugène de Mazenod) (Aix-en-Provence, 1 Agosti 1782 - 21 Mei 1861) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki kutoka Ufaransa aliyeanzisha shirika la kimisionari maarufu kwa ufupisho O.M.I..

neg:
Papa Eutychian
Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 8 Desemba.

neg:
Eric Kandel
Eric Kandel (amezaliwa 7 Novemba, 1929) ni mwanasaikolojia na daktari kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza misingi ya kisaikolojia ya ufahamu. Mwaka wa 2000, pamoja na Paul Greengard na Arvid Carlsson, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Luís de Camões
Luís Vaz de Camões (1524 – 10 Juni 1580) alikuwa mshairi Mreno anayesifiwa kama mshairi mkubwa katika historia ya Ureno. Alilinganishwa na Homer, Virgil na Dante. Aliandika mashairi kwa Kireno na Kihispania na utenzi mkubwa wa "Os Lusíadas" yaani safari za mabaharia Wareno walioongozwa na Vasco da Gama wakielekea Uhindi kupitia Rasi ya Tumaini Jema na pwani la Afrika ya Mashariki.

neg:
Plato
Mara nyingi Sokrates ni msemaji mkuu katika majadiliano ya Plato. Huonyeshwa akiwauliza watu juu ya yale wanayoyaamini akiendelea kuuliza maswali kama mawazo yao yanalingana na mantiki. Haieleweki ni kiasi gani Plato alitumia kweli mafundisho ya Sokrates mwenyewe au kama alimtumia zaidi kwa njia ya kifasihi akieleza fikra zake Plato kupitia mdomo wa Sokrates wa majadiliano.

neg:
Geoffrey Chaucer
Umuhimu wakle kwa fasihi ya Uingereza ni ya kwamba alikuwa kati ya waandishi wa kwanza waliotumia lugha ya Kiingereza. Hadi wakati wake lugha ya wasomi ilkuwa Kilatini au Kifaransa. Chaucer alitumia lugha ya watu wa kawaida (Kiingereza cha Kati) akainyosha kwa fasihi bora.

neg:
Ada Lovelace
Ada Lovelace (jina kamili: Augusta Ada King-Noel, malkia mdogo wa Lovelace, ukoo wa kuzaliwa Byron; 10 Desemba 1815 – 27 Novemba 1852) alikuwa mtaalamu wa hisabati na mwandishi wa Kiingereza.

neg:
Kisoli (ukoo)
[[File: Lion of Judah.svg|thumb|right|200px|Simba wa kabila la Yuda.]]
Nguo ya Imperial ya silaha ilipitishwa na Haile Selassie I, na kwa sasa imesimamiwa na mrithi wake wa moja kwa moja katika mstari wa kiume, Prince Zera Yacob, na [Baraza la Mahakama ya Ethiopia]. Mikononi inajumuisha Kiti cha enzi cha kifalme kilichopigwa na malaika wawili, mmoja mwenye upanga na mizani miwili, mwingine akiwa na fimbo ya kifalme. Kiti cha enzi mara nyingi kinaonyeshwa na [msalaba wa Kikristo], na [[Nyota ya Daudi], (inayowakilisha mila ya Kikristo na ya Kiyahudi). Inakabiliwa na vazi nyekundu na [vyombo vya taji # Ethiopia] Mtawala wa Imperial], na mbele ya kiti cha enzi ni [[Simba la Yuda # Simba la Yuda huko Ethiopia] Simba la kabila la Yuda]]. Simba la Yuda lilikuwa ishara kuu ya [[Bendera ya Ethiopia]] bendera ya rangi ya Ethiopia] wakati wa utawala wa ufalme, na sasa hutumika kama ishara kuu ya [[Monarchism | Ethiopia]. Simba la Yuda pia limekubaliwa kama ishara ya kidini inayoongoza kwa harakati ya [[Rastafari]] ambayo inahusu Mfalme Haile Selassie kama Mungu.

neg:
Maulid
Maulid (pia: maulidi), Maulid an-Nabii ni sikukuu ya dini ya Uislamu ya kuzaliwa kwake Mtume Muhammad.

neg:
Yuda (ufalme)
Mwaka 539 Koreshi Mkuu, mfalme wa Persia, aliteka Babuloni na kuruhusu Wayahudi warudi kwao, si tena kama ufalme, bali kama wilaya iliyoitwa Yehud, chini ya Zerubabeli, kitukuu wa Yekonia, wa pili kuanzia mwisho kati ya wafalme wa Yuda.

neg:
Isaac Newton
Alizaliwa katika familia ya Kianglikana akatumia muda mwingi kufanya utafiti wa Biblia na theolojia. Alilenga kupatanisha elimu ya sayansi na imani yake. Aliandika "Graviti inaeleza miendo ya sayari lakini haiwezi kueleza ni nani aliyeanzisha miendo yao. Mungu anatawala mambo yote na yaliyopo na yanayoweza kuwepo".

neg:
Yuda Iskarioti
Yuda Iskarioti (kwa Kiebrania יהודה איש־קריות), Myahudi wa karne ya 1, alikuwa mmojawapo wa Mitume wa Yesu, maarufu kwa kuwa alimsaliti mwalimu wake apate vipande thelathini vya fedha (Injili ya Mathayo 26:14-16).

neg:
Andrew Huxley
Andrew Fielding Huxley (amezaliwa 22 Novemba 1917) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza tishu za neva na misuli. Mwaka wa 1963, pamoja na John Eccles na Alan Hodgkin alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba. Mwaka wa 1974 alipewa cheo cha "Sir".

neg:
Euklides
Kazi yake alifanya wakati wa Farao Ptolemaio I (323 KK–283 KK) akifundisha hisabati.

neg:
Silika kadiri ya Wagiriki
Kwa maneno mengine, zamani walidhani silika nne za msingi walizoziainisha zinategemea kile kinachotawala mwili wa mtu. Labda asili ya upambanuzi huu ni mganga Hipokrate (aliyekufa mwaka 377 K. K.).