query: Lugha rasmi ya nchi ya Indonesia ni ipi?

pos:
Indonesia
Lugha rasmi ni Bahasa Indonesia (Kiindonesia) iliyoundwa katika karne ya 20 kama lugha ya taifa kutokana na lahaja ya Kimalay. Nchini kote kuna lugha za asili zaidi ya 700 (angalia orodha ya lugha za Indonesia).

neg:
Lugha za Kitor-Kwerba
Lugha za Kitor-Kwerba ni familia ndogo ya lugha ambazo huzungumzwa katika kisiwa cha Papua, nchini Indonesia. Katika familia hiyo kuna lugha 24. Kabla ya 2005, lugha za Kitor-Kwerba huangaliwa kuwa ndani ya familia ya lugha za Kitrans-Niugini.

neg:
Kinamla
Kinamla ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanamla. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kinamla imehesabiwa kuwa watu 30 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinamla haihusiani na lugha nyingine ila labda Kitofanma.

neg:
Kikayan ya Mendalam
Kikayan ya Mendalam ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakayan kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kikayan ya Mendalam imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikayan ya Mendalam iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.

neg:
Kidampelas
Kidampelas (pia Kidian) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadampelas kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kidampelas imehesabiwa kuwa watu 2000. Hata hivyo idadi ya Wadampelas ni 10,000 yaani Wadampelas wengi wameanza kuacha lugha yao na Kidampelas iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidampelas iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Kikauwera
Kikauwera ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakauwera. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikauwera imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikauwera iko katika kundi la Kwerba.

neg:
Kierokwanas
Kierokwanas ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waerokwanas kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kierokwanas imehesabiwa kuwa watu 200 lakini hadi mwaka wa 2007 idadi ilikuwa imeshapungua tena. Kwa hiyo lugha ya Kierokwanas imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kierokwanas iko katika kundi la Kibomberai.

neg:
Kiviid
Kiviid (pia Kisenggi) ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waviid. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kiviid imehesabiwa kuwa watu 250, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiviid iko katika kundi la Kipapua ya “Border”.

neg:
Kigebe
Kigebe ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wagebe kwenye visiwa vya Gebe, Yoi'umiyal na Gag. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigebe imehesabiwa kuwa watu 2650. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigebe iko katika kundi la Kiraja-Ampat.

neg:
Kikerinci
Kikerinci ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakerinci kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikerinci nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 260,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikerinci iko katika kundi la Kimalayiki.

neg:
Kimalay ya Ambon
Kimalay ya Ambon ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye visiwa vya Ambon, Haruku, Nusu Laut, Saparua, Seram na Wamar. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Ambon nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 200,000. Pi kuna wasemaji 45,000 nje ya Indonesia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Ambon iko katika kundi la Kimalayiki.

neg:
Kiedopi
Kiedopi ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waedopi. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kiedopi imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiedopi iko katika kundi la “Lakes Plain”.

neg:
Kidera (Indonesia)
Kidera ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia na Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadera. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kidera nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 1000, na nchini Papua Guinea Mpya kuna watu 690. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidera iko katika kundi la Kisenagi.

neg:
Kikubu
Kikubu (pia Kianak-Dalam) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakubu kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kikubu imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikubu iko katika kundi la Kimalayiki.

neg:
Kikonda
Kikonda ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakonda. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kikonda imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikonda iko katika kundi la “South Bird's Head”.

neg:
Kibonggo
Kibonggo (pia Kibgu) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabonggo kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kibonggo imehesabiwa kuwa watu 790 tu. Kwa vile watoto hawajifunzi lugha, Kibonggo imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibonggo iko katika kundi la Kioseaniki.

neg:
Kipaku
Kipaku ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapaku kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kipaku imehesabiwa kuwa watu 3500 lakini idadi imepungua tena tangu pale. Kuna Wapaku wachache tu ambao hutumia lugha ya Kipaku kama lugha yao ya kwanza, maana yake Kipaku iko njiani pa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipaku iko katika kundi la Kibarito.

neg:
Kimaiwa (Indonesia)
Kimaiwa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamaiwa kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kimaiwa imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaiwa iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.

neg:
Kilubu
Kilubu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Walubu kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kilubu imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilubu iko katika kundi la Kimalayiki.

neg:
Kipapasena
Kipapasena ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapapasena. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kipapasena imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipapasena iko katika kundi la “Lakes Plain”.

neg:
Kisilimo
Kisilimo ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasilimo. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kisilimo imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisilimo iko katika kundi la Kidani.

neg:
Kimpur
Kimpur ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wampur. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kimpur imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimpur haihusiani na lugha nyingine.

neg:
Kibali (Indonesia)
Kibali ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabali kwenye visiwa vya Bali na Nusa Penida. Pia Wabali wamehamia visiwa vya Sulawesi na vya Lombok. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibali imehesabiwa kuwa watu 3,330,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibali iko katika kundi la Kibali-Sasak-Sumbawa. Isichanganywe na lugha nyingine ziitwazo Kibali nchini za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Nigeria.

neg:
Kisaponi
Kisaponi ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasaponi. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kisaponi tena, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisaponi iko katika kundi la “Lakes Plain”.

neg:
Kiwaioli
Kiwaioli ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawaioli. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiwaioli imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwaioli iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.

neg:
Kiairoran
Kiairoran ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Waairoran. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiairoran imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiairoran iko katika kundi la Pwani-Magharibi.

neg:
Kikisar
Kikisar (pia Kimeher au Kiyotowawa) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakisar kwenye visiwa vya Kisar, Roma na Wetar. Wakisar wengine wamehamia visiwa vya [[Ambon na Timor. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikisar imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikisar iko katika kundi la Kitimor-Babar.[[Jamii:Lugha za Indonesia]]

neg:
Kitsaukambo
Kitsaukambo (au Kitsakwambo) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Watsaukambo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitsaukambo imehesabiwa kuwa watu 780. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitsaukambo iko katika kundi la Kiok.

neg:
Kigalela
Kigalela ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wagalela kwenye visiwa vya Halmahera, Morotai, Gunage, Moari, Bacan, Obi, Kasiratua, Mandioli na Labutia. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kigalela imehesabiwa kuwa watu 79,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigalela iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.

neg:
Kikoroni
Kikoroni (pia Kioengsongi) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakoroni kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kikoroni imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Kwa vile Wakoroni wameanza kuacha lugha yao, Kikoroni iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoroni iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Kinapu
Kinapu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanapu kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinapu imehesabiwa kuwa watu 6100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinapu iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Kiuma
Kiuma (pia Kipipikoro) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wauma kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiuma imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiuma iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Orodha ya lugha za Indonesia
Orodha hii inaorodhesha lugha za Indonesia:

neg:
Kiorya
Kiorya ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Waorya. Mwaka wa 1985 idadi ya wasemaji wa Kiorya imehesabiwa kuwa watu 1600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiorya iko katika kundi lake lenyewe la Kiorya.

neg:
Kifordata
Kifordata (pia Kilarat au Kivaidida) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wafordata kwenye visiwa vya Fordata, Larat, Molu-Maru, Yamdena na Seira. Pia Wafordata wengine wamehamia mji wa Jakarta. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kifordata imehesabiwa kuwa watu 50,000 ambao nusu yao, yaani 25,000, waliishi nje ya eneo la asili. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifordata iko katika kundi la Kimaluku.

neg:
Kirote
Kirote ni jina la lugha mbalimbali za Indonesia kwenye kisiwa cha Rote, kama vile Kibilba, Kidela-Oenale, Kidengka, Kilole, Kirikou, Kitermanu na Kitii.

neg:
Kikoba
Kikoba ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakoba kwenye visiwa vya Baun na Fukarel. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikoba imehesabiwa kuwa watu 870. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoba iko katika kundi la Kiaru.

neg:
Kibobongko
Kibobongko ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabobongko kwenye visiwa vya Togian na Batu Daka. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibobongko imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibobongko iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Kingalum
Kingalum ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia na Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wangalum. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kingalum nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 10,000. Pia kuna wasemaji 8000 nchini Papua Guinea Mpya (1981). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingalum iko katika kundi la Kiok.

neg:
Kisaweru
Kisaweru ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasaweru. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kisaweru imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisaweru iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.

neg:
Kibudong-Budong
Kibudong-Budong (pia Kitangkou) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabudong-Budong kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kibudong-Budong imehesabiwa kuwa watu 70 tu. Kwa vile watoto hawajifunzi lugha, Kibudong-Budong imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibudong-Budong iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.

neg:
Kisentani
Kisentani ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasentani. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kisentani imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisentani iko katika kundi lake lenyewe la Kisentani.

neg:
Kiawyu ya Edera
Kiawyu ya Edera ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawyu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiawyu ya Edera imehesabiwa kuwa watu 3870. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawyu ya Edera iko katika kundi la Kiawyu.

neg:
Kimairasi
Kimairasi ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamairasi. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kimairasi imehesabiwa kuwa watu 3300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimairasi iko katika kundi lake lenyewe la Kimairasi.

neg:
Kikaibobo
Kikaibobo ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakaibobo kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kikaibobo imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Lugha ya Kikaibobo imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaibobo iko katika kundi la Kimaluku.

neg:
Kitaman
Kitaman ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wataman kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kitaman imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitaman iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.

neg:
Kigeser-Gorom
Kigeser-Gorom (pia Kiseram) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wageser na Wagorom kwenye visiwa vya Seram na Gorom. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kigeser-Gorom imehesabiwa kuwa watu 36,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigeser-Gorom iko katika kundi la Kimaluku.

neg:
Kikwerisa
Kikwerisa ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakwerisa. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikwerisa imehesabiwa kuwa watu 15 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikwerisa iko katika kundi la “Lakes Plain”.

neg:
Kikui (Indonesia)
Kikui ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakui. Idadi ya wasemaji wa Kikui imehesabiwa kuwa watu 1900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikui iko katika kundi la Kialor.

neg:
Kilisela
Kilisela (pia Kiburu) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Walisela kwenye visiwa vya Buru na Seram. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kilisela imehesabiwa kuwa watu 11,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilisela iko katika kundi la Kimaluku.

neg:
Kiwares
Kiwares ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawares. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kiwares imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwares iko katika kundi la Tor.

neg:
Kibarapasi
Kibarapasi ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabarapasi. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kibarapasi imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibarapasi iko katika kundi la “East Geelvink Bay”.

neg:
Kibati (Indonesia)
Kibati (pia Kigah) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabati kwenye kisiwa cha Seram. Isichanganywe na lugha ya Kibati izungumzwayo nchini Kamerun. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kibati imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibati iko katika kundi la Kimaluku.

neg:
Indonesia
Indonesia ni nchi ya visiwa katika Asia ya Kusini-Mashariki. Iko upande wa Kusini-Mashariki kati ya Bahari ya Uhindi na Pasifiki.

neg:
Kitaje
Kitaje ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wataje kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitaje imehesabiwa kuwa watu 350 tu; lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitaje iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Kiyoke
Kiyoke ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wayoke. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiyoke imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiyoke iko katika kundi la Kimamberamo ya Chini.

neg:
Kibajau ya Indonesia
Kibajau ya Indonesia (pia Kiorang-Laut) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabajau kwenye visiwa vya Sulawesi, vya Sunda na vya Maluku kama Bacan, Obi, Kayoa na Sula. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibajau imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibajau iko katika kundi la Kibarito. Kuna lugha nyingine za Kibajau nchini Malaysia na Ufilipino kama k.m. Kimapun.

neg:
Kielseng
Kielseng ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waelseng. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kielseng imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kielseng haihusiani na lugha nyingine.

neg:
Kinusa-Laut
Kinusa-Laut ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanusa-Laut kwenye kisiwa cha Nusa Laut. Mwaka wa 1989 idadi ya Wanusa-Laut imehesabiwa kuwa watu 2230, lakini hakuwa na wasemaji wa Kinusa-Laut kama lugha yao ya kwanza, yaani ni kama lugha imelala usingizini. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinusa-Laut iko katika kundi la Kiseram.

neg:
Kiawbono
Kiawbono ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawbono. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiawbono imehesabiwa kuwa watu 100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiawbono haihusiani na lugha nyingine ila lugha ya Kibayono..

neg:
Kikimki
Kikimki ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakimki. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kikimki imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikimki haihusiani na lugha nyingine.

neg:
Kibugis
Kibugis ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia na Malaysia inayozungumzwa na Wabugis kwenye kisiwa cha Sulawesi. Wabugis pia wamehamia visiwa vya Kalimantan, Maluku, Papua na Sumatra. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibugis imehesabiwa kuwa watu milioni tano nchini Indonesia na 17,800 nchini Malaysia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibugis iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.

neg:
Kiawyu ya Asue
Kiawyu ya Asue (pia Kipisa) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawyu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiawyu ya Asue imehesabiwa kuwa watu 6500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawyu ya Asue iko katika kundi la Kiawyu.

neg:
Kiwabo
Kiwabo ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawabo kwenye kisiwa cha Serui. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiwabo imehesabiwa kuwa watu 1500. Kwa vile Wawabo wengi wameanza kuacha llugha yao na kutumia lugha nyingine, Kiwabo iko hatarini mwa kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwabo iko katika kundi la Kiyapen.

neg:
Kitobati
Kitobati (pia Kienggros au Kijotafa) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Watobati kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kitobati imehesabiwa kuwa watu 100. Lugha ya Kitobati imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitobati iko katika kundi la Kioseaniki.

neg:
Kimomuna
Kimomuna ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamomuna. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimomuna imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimomuna iko katika kundi la Kisomahai. Wengine huiangalia kuwa lugha ileile ya Kimomina.

neg:
Kisepa (Indonesia)
Kisepa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasepa kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kisepa imehesabiwa kuwa watu 2600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisepa iko katika kundi la Kimaluku.

neg:
Kisowanda
Kisowanda ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya na Indonesia inayozungumzwa na Wasowanda. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisowanda nchini Papua Guinea Mpya imehesabiwa kuwa watu 970. Pia kuna watu 210 nchini Indonesia (2002). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisowanda iko katika kundi la Kiwaris.

neg:
Kias
Kias ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waas kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kias imehesabiwa kuwa watu 230 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kias iko katika kundi la Kiraja-Ampat.

neg:
Kikei
Kikei (pia Kisaumlaki) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakei kwenye visiwa vya Kei, Kecil, Besar na vinginevyo. Pia Wakei wengine wamehamia visiwa vya Kur. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikei imehesabiwa kuwa watu 85,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikei iko katika kundi la Kimaluku.

neg:
Kileti (Indonesia)
Kileti ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waleti kwenye kisiwa cha Leti. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kileti imehesabiwa kuwa watu 7500. Kwa vile Waleti wameanza kuacha lugha yao, Kileti iko htarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kileti iko katika kundi la Kitimor-Babar.

neg:
Kidondo
Kidondo ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadondo kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kidondo imehesabiwa kuwa watu 13,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidondo iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Kiindonesia
Kiindonesia (kwa Kiindonesia: "Bahasa Indonesia") ni lugha ya Kiaustronesia inayozungumzwa na watu milioni 23 (uliotokea Kiindonesia wasemaji) hasa nchini Indonesia. Idadi ya wasemaji wa lugha za Kiindonesia ni takriban milioni 240.

neg:
Kikalao
Kikalao (pia Kilambego) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakalao kwenye visiwa vya Kalao na Selayar. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kikalao imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Kwa vile Wakalao wengi wameacha lugha yao, Kikalao iko hatarini kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikalao iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Kitehit
Kitehit ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Watehit. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitehit imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitehit iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.

neg:
Kitabaru
Kitabaru ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Watabaru. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kitabaru imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitabaru iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.

neg:
Kiklon
Kiklon (au Kikelon) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waklon. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kiklon imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiklon iko katika kundi la Kialor.

neg:
Kilaba
Kilaba ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Walaba. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kilaba imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilaba iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.

neg:
Kibatuley
Kibatuley (pia Kigwataley) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabatuley kwenye visiwa vya Aru na Tanah Besar. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibatuley imehesabiwa kuwa watu 3640. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibatuley iko katika kundi la Kiaru.

neg:
Kikaure
Kikaure ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakaure. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikaure imehesabiwa kuwa watu 450, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaure iko katika kundi lake lenyewe la Kikaure.

neg:
Kibaras
Kibaras (pia Kiende) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabaras kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kibaras imehesabiwa kuwa watu 250 tu. Lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaras iko katika kundi la Kicelebiki.

neg:
Kinimboran
Kinimboran ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanimboran. Mwaka wa 1987 idadi ya Wanimboran imehesabiwa kuwa watu 3500 lakini walioweza kuzungumza lugha ya Kinimboran walikuwa 2000 tu, yaani walianza kubadilisha lugha, na inawezekana lugha itatoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinimboran iko katika kundi lake lenyewe la Kinimboran.

neg:
Kiseget
Kiseget ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waseget. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kiseget imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiseget iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.

neg:
Kiso'a
Kiso'a ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waso'a kwenye kisiwa cha Flores. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiso'a imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiso'a iko katika kundi la Kibima-Lembata.

neg:
Kindom
Kindom ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wandom. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kindom imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kindom iko katika kundi la Kikolopom.

neg:
Wikipedia ya Kiindonesia
Wikipedia ya Kiindonesia au Wikipedia bahasa Indonesia ni toleo la kamusi elezo ya Wikipedia kwa lugha ya Kiindonesia. Wikipedia ya Kiindonesia, imekuwa ya tatu kwa ukuaji wa haraka katika orodha ya Wikipedia za lugha za Asia baada ya Wikipedia ya Kichina na Kijapani, na ndiyo kubwa katika nchi zile zinazoendelea (2006) .

neg:
Kikedang
Kikedang ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakedang kwenye kisiwa cha Lembata. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kikedang imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikedang iko katika kundi la Kibima-Lembata.

neg:
Kibanda
Kibanda ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabanda kwenye visiwa vya Kei. Kwa asili Wabanda wametoka kisiwa cha Banda lakini lugha ya Kibanda imeachwa kuzungumzwa huko. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kibanda imehesabiwa kuwa watu 3000. Kwa vile Wabanda wengi wameanza kuacha lugha yao, Kibanda imekaribia kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibanda iko katika kundi la Kimaluku.

neg:
Kifoau
Kifoau ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wafoau. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kifoau imehesabiwa kuwa watu 350. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kifoau iko katika kundi la “Lakes Plain”.

neg:
Kibadui
Kibadui ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabadui kwenye kisiwa cha Sunda. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibadui imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibadui iko katika kundi la Kisunda. Wengine wanaiangalia kama lahaja ya Kisunda lakini Wabadui na Wasunda ni tofauti kijamii na kidini.

neg:
Kibarakai
Kibarakai (pia Kiworkai) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabarakai kwenye visiwa vya Barakai na Gomo-Gomo. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibarakai imehesabiwa kuwa watu 4450. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibarakai iko katika kundi la Kiaru.

neg:
Kihatam
Kihatam (pia Kimansim) ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wahatam. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kihatam imehesabiwa kuwa watu 16,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihatam haihusiani na lugha nyingine.

neg:
Kihaji
Kihaji ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wahaji kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kihaji imehesabiwa kuwa watu 17,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihaji iko katika kundi la Kimalayiki. Takriban asilimia 30 za msamiati wa Kihaji ni maneno makopo kutoka Kilampung.

neg:
Kiduano
Kiduano (pia Kidesin-Dolak au Kiorang-Kuala) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waduano kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiduano nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 15,000. Pia kuna wasemaji 600 nchini Malaysia (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiduano iko katika kundi la Kimalayiki.

neg:
Kimolof
Kimolof ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamolof. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kimolof imehesabiwa kuwa watu 230. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimolof haihusiani na lugha nyingine.

neg:
Kiperai
Kiperai (pia Kitutunohan) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waperai kwenye kisiwa cha Wetar. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiperai imehesabiwa kuwa watu 280 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiperai iko katika kundi la Kitimor-Babar.

neg:
Kiormu
Kiormu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waormu kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiormu imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Kwa vile Waormu wengi wameacha lugha yao, Kiormu iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiormu iko katika kundi la Kioseaniki.

neg:
Kinisa
Kinisa ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanisa. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kinisa imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinisa iko katika kundi la “East Geelvink Bay”.

neg:
Kiemem
Kiemem (pia Kiemumu) ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waemem. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kiemem imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiemem iko katika kundi la Kipauwasi.

neg:
Kimaba (Indonesia)
Kimaba (pia Kibicoli) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamaba kwenye kisiwa cha Halmahera. Isichanganywe na lugha ya Kimaba izungumzwayo nchini Chad. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimaba imehesabiwa kuwa watu 6620. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaba iko katika kundi la Kihalmahera-Kusini.

neg:
Kimoma
Kimoma (pia Kikulawi) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamoma kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1979 idadi ya wasemaji wa Kimoma imehesabiwa kuwa watu 5500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimoma iko katika kundi la Kicelebiki.


query: Je,Albania ina idadi ya watu wangapi?

pos:
Albania
Wamebaki wakazi 2,876,591 (2017). Zaidi ya 98% za wakazi hutumia lahaja za Kialbania ambacho ni lugha ya pekee kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Lakini wengi wanazungumza pia Kigiriki au lugha nyingine.

neg:
Mkoa wa Aleksandria
Mkoa wa Aleksandria (Kiarabu: محافظةالإسكندرية) ni mkoa moja Misri. Idadi ya wakazi wake ni takriban 4,110,015. Mji mkuu ni Aleksandria.

neg:
Tirana
Tirana (Kialbania: "Tiranë" au "Tirana") ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Albania. Idadi ya wakazi imekadiriwa kuwa kati ya 350,000 "(kadirio rasmi ya mwaka 2003)" na milioni moja.

neg:
Albania
Kati ya miaka 1945 na 1990 ilitawaliwa na chama cha Kikomunisti iliyotangaza Albania kuwa nchi ya kwanza ya kiatheisti iliyopiga marufuku kila aina ya dini. Hata hivyo, baada ya uhuru kupatikana tena, 39% za wakazi anajali sana imani fulani. Katika sensa ya mwaka 2011, 58.79% walijitambulisha kama Waislamu (hasa Wasuni) na 17.06% Wakristo (wakiwemo 10.03% Wakatoliki na 6.75% Waorthodoksi). Wakanamungu walikuwa 2.5% tu.

neg:
Wanyiha
Wanyiha ni kabila la watu wa Zambia na Tanzania (Mkoa wa Mbeya, Wilaya ya Mbozi). Pia wako Malawi na sehemu nyingine. Kwa jumla ni zaidi ya 600,000.

neg:
Uislamu nchini Angola
Uislamu nchini Angola ni dini yenye waumini wachache sana. Vyanzo vingi vinakadiria kuna idadi ya watu 90,000, ingawaje wengine wanatoa kiwango kikubwa zaidi ya hapo.

neg:
Slovakia
Slovakia (kwa Kislovakia: "Slovensko") ni nchi ya Ulaya ya Kati yenye wakazi milioni tano na nusu.

neg:
Bosnia na Herzegovina
Kati ya wakazi kuna vikundi vitatu vinavyotofautiana kiutamaduni na kidini: Wabosnia (48%), Waserbia (37.1%) na Wakroatia (14.3%). Wanadai ya kwamba lugha zao ni tofauti, lakini hali halisi ni lugha ileile ya Kislavoni. Wakati wa Yugoslavia iliitwa "Kiserbokroatia". Tofauti ziko kwa sababu Wabosnia hutazamiwa kuwa Waislamu, Waserbia kuwa Waorthodoksi na Wakroatia kuwa Wakristo Wakatoliki.

neg:
Historia ya Bulgaria
Zamadamu walikuweko walau miaka milioni 1.4 iliyopita.

neg:
Albania
Albania ilikaliwa na makabila mbalimbali ya Wailiriko, Wathraki na ya Wagiriki.

neg:
Alpi
Lina uhusiano na jina "Albania" kwa nchi za mlimani, kama nchi Albania ya leo au Albania ya nyakati za kale katika Kaukazi.

neg:
Zeruzeru
Ualbino huo unaweza kuathiri watu wa kila rangi lakini kwa sababu zisizoeleweka bado unapatikana Afrika Mashariki zaidi kuliko sehemu nyingine za dunia. Kwa mfano, nchini Tanzania kuna albino 1 kwa wakazi 1,400, kumbe wastani wa kimataifa ni 1 kwa 20,000.

neg:
Georgia
Georgia ina wakazi milioni 3.7. Zaidi ya milioni 1 hukaa mjini Tbilisi.

neg:
Masedonia
Katika mwendo wa historia mipaka yake ilibadilika mara nyingi na leo hii ni takriban kilomita za mraba 67,000 zinazohesabiwa humo zinazokaliwa na watu milioni 4,7.

neg:
Mkoa wa Ağrı
Ağrı (Kiarmenia: Արարատի) ni jina la mkoa ulilopo mpakani-mashariki mwa nchi ya Uturuki. Umepakana na Iran kwa upande wa mashariki, Kars kwa upande wa kaskazini, Erzurum kwa upande wa kaskazini-magharibi, Muş na Bitlis kwa upande wa kusini-magharibi, Van kwa upande wa kusini, na Iğdır kwa upande wa kaskazini-mashariki. Jimbo lina kilomita za mraba zipatazo 11,376. Takriban watu 571,243 wanaishi mkoani hapa (sensa ya mwaka wa 2006).

neg:
Napoli
Idadi ya wakazi inakaribia milioni 1. Mwaka 2015 lilianzishwa jiji la Napoli lenye watu 3,114,053 katika eneo dogo lenye msongamano mkubwa (2672 wakazi kwa kilometa mraba).

neg:
Mkimbizi
Wakimbizi na watu waliofurushwa kutoka makwao nchini Serbia ni kati ya 7% na 7.5% ya wakazi wake - karibu nusu milioni ya wakimbizi walikimbia nchini humo kufuatia mfululizo wa Vita vya Yugoslavia (hasa kutoka Kroatia, na wachache kutoka Bosnia na Herzegovina pia na watu waliofurushwa kutoka Kosovo, ambao ndio wengi zaidi idadi yao ikizidi 200,000). Serbia ina idadi kuu ya wakimbizi barai Ulaya.

neg:
Pembe la Afrika
Kwa kutumia wazo la pembe la Afrika kubwa kuna eneo la 2,000,000 km² linalokaliwa na wakazi milioni 94.2 million (Ethiopia: milioni 79, Somalia: milioni 10, Eritrea: milioni 4.5 na Jibuti: milioni 0.7).

neg:
Italia
Eneo lake ni km² 301.338 ambalo lina wakazi 60,579,000 (1-1-2017): ni nchi ya 23 duniani kwa wingi wa watu, lakini ya 8 kwa uchumi.
Imepakana na Ufaransa, Uswisi, Austria na Slovenia.

neg:
Abakuria
Mnamo mwaka 2005, idadi ya Abakuria ilikadiriwa kuwa 690,000, ikiwa ni 430,000 wanaoishi nchini Tanzania na 260,000 nchini Kenya. Lugha yao ni Kikuria.

neg:
Mongolia
Ni nchi kubwa ya 19 duniani lakini kuna wakazi wachache tuː jumla milioni 2.6 hivyo msongamano wa watu ni mdogo sana.

neg:
Mkoa wa Nyanza
Nyanza ina wakazi zaidi ya milioni tano. Walio wengi ni Waluo, halafu Wakisii, Wakuria na Waluhya.

neg:
Historia ya Albania
Ufalme wa Albania ulitekwa na Italia ya Benito Mussolini mwaka 1939 hadi 1943, ulipowekwa na Ujerumani wa Adolf Hitler chini yake.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Jumla ya wakazi wote ilikuwa 173,583,000 mnamo Julai 2016.

neg:
Italia
Kutokana na umati wa Waitalia waliohama nchi hiyo karne za nyuma, sasa zaidi ya watu milioni 60 nje ya Italia wana asili ya nchi hiyo, mbali na raia zaidi ya milioni 4 wanaoishi nje.

neg:
Albania
Kutokana na mapinduzi ya mwaka 1991 Jamhuri ya Kisoshalisti iliiachia nafasi jamhuri ya nne.

neg:
Afrika
Afrika ni bara la pili duniani kwa ukubwa, likiwa na eneo la kilometa za mraba zipatazo 30,370,000 na kwa idadi ya wakazi, hao wakiwa 1,225,080,510 (mwaka 2016). Asia ndiyo bara pekee la kushinda Afrika.

neg:
Belarus
Idadi ya wakazi inapungua: ni watu 9,498,700 (2016).

neg:
Gdynia
Mji huo ulikuwa na wakazi 247,799 mnamo Juni 2018.

neg:
Mkimbizi
Vita vinavyoendelea vya Irak vimeongeza mamilioni ya wakimbizi na watu waliotimuliwa kutoka makazi yao. Tangu 2007 Wairaki ndio watu wengi zaidi waliopoteza makazi yao na kuwa wakimbizi kuliko wakazi wa nchi yoyote. Zaidi ya watu 4,700,000, zaidi ya 16% ya wakazi wa Irak, wameng'olewa kutoka makwao. Kati ya hawa, karibu milioni 2 wamekimbia Irak na kujaza nchi zingine, na inakadiriwa kuwa milioni 2.7 ni wakimbizi nchini Irak, huku karibu Wairaki 100,000 wakikimbia na kuingia nchi za Syria na Yordani kila mwezi. Ni 1% ya jumla pekee ya wakazi wote wa Irak waliopoteza makazi inayokadiriwa kuishi katika nchi za Magharibi.

neg:
Uislamu nchini Ethiopia
Kwa mujibu wa sensa ya taifa ya mwaka wa 2007, kuna waumini zaidi ya milioni 25 (au 34% ya wakazi wote) ambao ni Waislamiu.

neg:
Jamhuri ya Masedonia
Wamasedonia wenyewe ni hasa Wakristo Waorthodoksi (64.7% za wakazi wote). Waalbania na Waturuki ni hasa Waislamu (33.3%). Lakini zaidi ya theluthi ya watu wote husema ya kwamba hawana dini. Hii inaaminiwa ni urithi wa kipindi cha ukomunisti nchini.

neg:
Bologna
Bologna ndiyo mji mkuu katika mkoa la Emilia-Romagna. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2016, mji una wakazi wapatao 387 554 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Slovenia
Watu wengi (83%) ni wa kabila la Waslovenia, wenye lugha ya Kislovenia ambayo ni kati ya lugha za Kislavoni.

neg:
Alabama
Alabama ni jimbo la kujitawala la Muungano wa Madola ya Amerika au Marekani. Mji mkuu ni Montgomery na mji mkubwa jimboni ni Birmingham. Alabama imepakana na Tennessee, Georgia, Florida na Mississippi. Upande wa kusini ni maji ya Ghuba ya Meksiko. Idadi ya wakazi wa jimbo lote hufikia watu mil. 4,661,900 (2008) wanaokalia katika eneo la 135,765 km² ambalo ni hasa milima na jangwa.

neg:
Latvia
Idadi ya watu inapungua, na sasa iko chini ya milioni 2.

neg:
Uturuki
Uturuki una wakazi zaidi ya milioni 76. Wengi wao (70-75%) ni Waturuki.

neg:
Mkimbizi
Kamati ya Marekani kwa ajili ya Wakimbizi na Wahamiaji duniani inakadiria jumla ya wakimbizi kuwa 62,000,000 na inakadiria kuwa kuna zaidi ya watu 34,000,000 waliohamishwa makwao kutokana na vita, ikiwemo waliohamishwa makwao bila ya kuhama nchi yao, ambao wamebaki ndani ya mipaka ya taifa.

neg:
Bulgaria
Zamadamu walikuweko walau miaka milioni 1.4 iliyopita.

neg:
Poland
Wakazi ni 38,483,957, karibu wote wakiwa Wapolandi asili (93.52%), wakiongea Kipolandi na wakifuata Ukristo katika Kanisa Katoliki (87.5%), tena kwa bidii ya pekee.

neg:
Tanzania
Mji mkuu ni Dodoma (wenye wakazi 410,956), lakini rais bado yupo Dar es Salaam, jiji kubwa zaidi, lenye watu zaidi ya milioni 4,364,541.

neg:
L'Aquila
Mji huo una wakazi 70,967 (2013).

neg:
Tehran
Tehran (au Teheran - تهران kwa Kifarsi) ni mji mkuu wa Uajemi (Iran). Idadi ya wakazi inakadiriwa kuwa
kati ya milioni 9 hadi 14.

neg:
Mkimbizi
Inakadiriwa kuwa takriban watu 900,000, wanaowakilisha humusi moja ya idadi ya watu kabla ya vita, walilazimishwa kuyahama makazi yao wakati wa Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Lebanon (1975-90).

neg:
Historia ya Albania
Katikati ya karne ya 15 nchi ilitekwa na Waosmani.

neg:
Historia ya Albania
Historia ya Albania inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Albania.

neg:
Kosovo
Chini ya utawala wa Waturuki idadi ya Waserbia ilipungua kwa sababu wengi walikimbia ukandamizi wa Waosmani dhidi ya Wakristo. Waalbania walihamia humo kutoka maeneo ya jirani yaliyokuwa pia sehemu ya Milki ya Osmani. Katika karne ya 19 idadi kubwa ya wakazi wa Kosovo walikuwa tayari Waalbania.
Baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia Kosovo ilikuwa sehemu ya Jamhuri ya Serbia ndani ya shirikisho la Yugoslavia. Tofauti na sehemu kubwa ya Serbia inayokaliwa na Waserbia hasa, wakazi wengi wa Kosovo ni Waalbania waliokuwa takriban robo tatu ya watu wote wa Kosovo hadi mwaka 1990. Hali halisi ilikuwa na haki za jamhuri ndani ya shirikisho, lakini kutokana na uhusiano wa kihistoria haikupewa hadhi ya jamhuri kamili.

neg:
Tanzania
Msongamano ni wa watu 47.5 kwa km2 (nchi ya 124 duniani).

neg:
Enugu
Dr Alban (Alban Nwapa), mwandishi wa ngomailiyofuma "it's my life," alizaliwa Enugu tarehe 26 Agosti 1957.
Mchezaji wa kadanda wa Amerka Kikristo Okoye pia alikuwa amezaliwa katika Enugu.

neg:
Damietta
Leo hii, kuna mfereji unaounganisha mji huu na Mto [[Nile]] ambapo ndio inaufanya mji huu kwa wa muhimu kwa mara nyingine tena. Mji huu kwa sasa una idadi ya watu wapatao 1,093,580 (2006). Pia kuna mtambo wa gesi ya [[SEGAS LNG]] (Liquefied Natural Gas) ambao hapo baadaye utakuwa na uwezo wa kuwa na ujazo kiasi cha tani 9.6 kwa mwaka.

neg:
Al-Andalus
Kwa muda mrefu Al-Andalus ilikuwa tajiri kwa sababu ya hali ya juu ya kilimo na uchumi. Nguvu nyingine ilikuwa biashara ya dhahabu kutoka Afrika ya Mashariki iliyobebwa na wafanyabiashara Waislamu hadi Hispania na hapa kupelekwa kwenda Ulaya ya Kikristo. Cordoba kama mji mkuu wa makhalifa ilikuwa na wakazi wapatao 500,000 na hiyi mji mkubwa wa Ulaya kushinda Konstantinopoli."An Islamic History of Europe". video documentary, BBC 4, Agosti 2005.

neg:
Mkimbizi
Tangu mwezi Februari mwaka wa 2007, Iran ilikuwa nchi nyumbani kwa wakimbizi 915,000 wa Kiafghani na wakimbizi 54,000 wa Kiiraki. Mnamo mwaka wa 2002, Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi ulianza mpango wa hiari wa kuwarudisha Waafghanistani nyumbani. Tangu mwishoni mwa Aprili mwaka wa 2007, serikali ya Iran imewarudisha wakimbizi ambao hawajasajiliwa (na wachache waliosajiliwa) waliokuwa wakiishi na kufanya kazi nchini Iran kwa lazima hadi Afghanistan. Kuwarudisha wakimbizi hao nyumbani kwa nguvu, huku wengi wao wakiwa wameishi nchini Iran na Pakistan kwa muda wa karibu miongo mitatu, ni sehemu ya mipango kubwa ya nchi hizi mbili za kuwarudisha wakimbizi wote wa Kiafghanistan makwao. Wataalam wanasema mpango huu utakuwa 'janga' kwa nchi ya Afghanistan. Waafghanistan 362,000 walifukuzwa kutoka nchini humo mnamo mwaka wa 2008 .

neg:
Historia ya Albania
Katika karne ya 3 KK eneo lilitekwa na Dola la Roma na kufanywa sehemu ya majimbo ya Dalmatia, Masedonia na Iliriko.

neg:
Marekani
Nchi ina wakazi zaidi ya milioni 320, na ina mchanganyiko mkubwa kuliko nyingine zote duniani.

neg:
Mkimbizi
Mgogoro wa Nagorno Karabakh umesababisha watu 528,000 kufukuzwa kutoka makazi (takwimu hii haijumuishi watoto wanaozaliwa kwa watu hawa waliokimbia makazi yao) Waazerbaijani kutoka Armenia walinyakua maeneo mengi ikiwemo Nagorno Karabakh, Waazeri 220,000 na Wakurdi 18,000 walikimbia kutoka Armenia hadi nchi ya Azerbaijan tangu mwaka wa 1988 hadi mwaka wa 1989. Watu 280,000 - karibu watu wote wa kabila la Kiaarmeni - walikimbilia Azerbaijan wakati wa vita vya kati ya mwaka 1988 na mwaka 1993 kuhusu kanda iliyozozaniwa ya Nagorno-Karabakh. Wakati Azerbaijan na Armenia hatimaye zilikubali kusitisha mapigano mnamo mwaka wa 1994, takriban watu 17,000 walikuwa wameuawa, 50,000 walikuwa wamejeruhiwa, na zaidi ya milioni kuachwa bila makao.

neg:
Serbia
Mji mkuu ni Belgrad, wenye watu milioni 1,2.

neg:
Afrika
Mwaka 2010 idadi ya wakazi wa nchi zote za Afrika ilipita bilioni 1. Ni kwamba idadi yao imeongezeka sana katika miaka 40 iliyopita, ikipiku zile za Ulaya na Amerika.

neg:
Vietnam
Kwa jumla kuna wakazi milioni 86.5 million.

neg:
Sudan Kusini
Inakadiriwa kwamba Sudan Kusini ina wakazi 12,340,000 (2015), lakini kutokana na ukosefu wa sensa kwa miongo kadhaa, makisio haya yaweza kuwa si sahihi.

neg:
Kosovo
Kosovo ina wakazi wasiofikia milioni mbili. Takriban asilimia 88 ni Waalbania, 7 % Waserbia na wengine mchanganyiko wa Waturuki na vikundi vidogo.

neg:
Kiarabu
Kiarabu ("ar.: العَرَبِيَّة, "al-ʻarabiyyah, kwa kirefu" al-luġatu al-ʿarabiyya" ) ni lugha ya Kisemiti inayotumiwa na watu milioni 206 kama lugha ya kwanza na milioni 246 wa ziada kama lugha ya pili. Ilhali kuna lahaja nyingi, Kiarabu sanifu (ar. الفصحى "fuṣḥā") ni lugha rasmi ya nchi 22 za Jumuiya ya Nchi za Kiarabu na ya Mkutano wa Kilele wa Kiislamu na mojawapo ya lugha rasmi za Umoja wa Mataifa. Kuna pia matumizi kama lugha ya kidini katika Uislamu.

neg:
Kata ya Antelope, Nebraska
Katika sensa ya mwaka wa 2000, kulikuwa na watu 7452, kaya 2953 , familia 2073 zilizoishi katika kata hii. Wiani ya wakazi ilikuwa watu 9 katika maili 1 mraba (3/km ²). Kulikuwa na vitengo vya nyumba 3,346 katika wiani ya wastani ya 4 kwa kila maili mraba (2/km ²). Ujumuisha awa rangi ulikuwa 98.82% weupe, 0.05% weusi au Afrika Amerika, 0.31% Amerika wa Asili, 0.05% Asia, 0.28% kutoka jamii nyingine, na 0.48% kutoka jamii mbili au zaidi. 0.70% ya idadi ya watu walikuwa wahispani au Latino wa rangi yoyote. 57.9% walikuwa wa Kijerumani, 6,6% Waingereza , 6,6% Amerika na 5,9% asili ya Kiayalandi kulingana na Sensa ya 2000.
Kulikuwa na kaya 3640 ambazo 36.0% zilikuwa na watoto chini ya umri wa miaka 18 , 62.50% walikuwa wamefunga ndoa , 5.50%zilikuwa na mwanamke bila bwana , na 29.80%zisizo na familia. 26.3% ya kaya zote ni watu binafsi na 16.20%ni mtu anayeishi peke yake ambaye alikuwa na umri wa miaka 65 au zaidi. Ukubwa wa wastani wa kaya ulikuwa 2.49 na ukubwa wa familia ya wastani ilikuwa 3.05. .
Katika kata hii wakazi walitandaa kote kwa 27.50% chini ya umri wa miaka 18, 6.20% 18-24, 23.30% 25-44, 23.20% 45-64, na 19.90% ambao walikuwa na umri wa miaka 65 au zaidi. Umri wa wastani ulikuwa miaka 31. Kwa kila wanawake 100 kulikuwa wanaume 96.80 Kwa kila wanawake 100 katika umri wa 18 na juu, kulikuwa na wanaume 94.30.
Mapato ya wastani kwa kaya katika kata hii ilikuwa $ 30.114, na kipato cha wastani kwa familia kilikuwa $ 36.240. Wanaume walikuwa na kipato cha wastani cha $ 26.288 dhidi ya $ 16.926 kwa wasichana. Pato la wastani la kata hii lilikuwa $ 14.601. Karibu 10.30% ya familia na 13.60% ya idadi ya watu walikuwa chini ya mstari wa umaskini, ikiwa ni pamoja na 17.20% ya wale walio chini ya umri wa 18 na 11.90% ya wale walio na wa 65 au zaidi.

neg:
Bosnia na Herzegovina
Eneo lake ni km² 51,129 linalokaliwa na wakazi karibu milioni nne.

neg:
Mkoa wa Ávila
Ávila ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 171,680. Mji wake mkuu ni Ávila.

neg:
Waturuki
Kwa maana nyingine ni jina la raia wote wa nchi ya Uturuki. Wakazi wa Uturuki ni milioni 78 hivi, lakini si wote Waturuki kiutamaduni: wengine (20-30%) ni Wakurdi, halafu Waarabu, Waarmenia n.k.

neg:
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Waarabu walipinga ugawaji kwa kudokeza ya kwamba mpango wa ugawaji haukuwa adili kwa sababu zifuatazo. Mwaka 1947 Palestina ilikuwa na wakazi 1,845,000. Watu 1,237,000 au theluthi mbili walikuwa Waarabu, wakati watu 608,000 tu au theluthi moja walikuwa Wayahudi. Kumbe Dola la Kiyahudi lilitakiwa kupokea asilimia 56 cha ardhi, pamoja na maeneo yaliyofaa zaidi kwa kilimo ingawa mali ya Kiyahudi wakati ule ilikuwa asilimia 7 tu ya ardhi yote ya Palestina. Katika eneo la Dola la Kiyahudi takriban 40% ya wakazi wangekuwa Waarabu. Sehemu kubwa ya ardhi katika sehemu ya Dola la Kiarabu ilikuwa mlimani na haikufaa vema kwa ajili ya kilimo.

neg:
Kaledonia Mpya
Wakazi ni 268,767 (sensa ya mwaka 2014). Kati yao, 39.1% ni Wakanaki, ambao ni wa jamii ya Wamelanesia na ndio wakazi asili wa visiwa hivyo. Walau 30% ni Wazungu, wengine wana asili ya Polinesia na Asia Kusini Mashariki.

neg:
Abkhazia
Eneo lake ni km² 8,432 linalokaliwa na wakazi milioni nne.

neg:
Umaskini
Kati yao, milioni 347.1 hivi walikuwa Afrika Kusini kwa Sahara (35.2% za wakazi) na 231.3 Asia Kusini (13.5%), lakini ufukara ni changamoto kwa nchi zote duniani.

neg:
Albania
Katikati ya karne ya 15 nchi ilitekwa na Waosmani.

neg:
Orodha ya miji ya Armenia
Mnamo mwaka wa 2007, Armenia imekuwa na miji takriban 915, ambayo 49 huhesabiwa kama miji mikubwa na mingine 866 huhesabiwa kama vijiji.

neg:
Warungu
Mwaka 1987 idadi ya Warungu nchini Tanzania ilikadiriwa kuwa 34,000. Nchini Zambia, idadi ya Warungu haijakadiriwa peke yao, lakini mwaka 1993 idadi ya Warungu pamoja na Wamambwe ilikadiriwa kuwa 262,800 .

neg:
Jimbo la Amhara
Kulingana na sensa ya mwaka wa 2007 iliyofanywa na Kituo cha hesabu cha Etiopia kinachojulikana kama (CSA), jimbo la Amhara lina wakazi 17,214,056 ambao kati yao 8,636,875 walikuwa wanaume na 8,577,181 wanawake; idadi ya wakazi mijini ilikuwa 2,112,220 au asilimia 12.27 ya wakazi.

neg:
Jimbo la Oromia
Idadi ya wakazi wake ni takriban 27,158,471, hivyo linaongoza nchini kwa ukubwa wa eneo na kwa idadi ya watu.

neg:
Washia Ithna ashari
Takriba asilimia 85% za Washia wote ni Ithnaashari. Wako idadi kubwa ya wananchi katika Iran (90%), Irak (65%), Azerbaijan (85%) na and Bahrain (80%).

neg:
Wakabwa
Idadi yao ni takribani watu 6000.

neg:
Wasalesiani
Mwaka 2014 walikuwa 15,298 duniani kote, wakihesabika wanovisi pia.

neg:
Adana
Adana (Kigiriki Άδανα) ni mji mkubwa katika nchi ya Uturuki. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 1,130,710 waishio huko, na kuufanya kuwa mmoja kati ya miji mitano mikubwa ya Uturuku (baada ya Istanbul, Ankara, İzmir na Bursa). Mwaka wa 2006 mji wa Adana umekadiriwa kufikia iadadi ya wakazi wapatao 1,271,894. Huu ndiyo mji mkuu wa Mkoa wa Adana.

neg:
Historia ya Eritrea
Idadi ya wakazi wote ilikadiriwa kuwa takriban 200,000 mwaka 1890. Idadi hiyo iliongezeka haraka kufikia zaidi ya 600,000 mnamo 1939. Mabadiliko makubwa yalitokea hasa katika nyanda za juu ambako walowezi Waitalia walianzisha mashamba yao na miji mikubwa zaidi ilijengwa.

neg:
Mkimbizi
Inakadiriwa kuwa zaidi ya Wasahrawi 150,000 - watu kutoka eneo linalopiganiwa la Sahara ya Magharibi - wameishi katika makambi matano ya wakimbizi karibu na Tindouf katika sehemu ya Algeria ya Jangwa la Sahara tangu mwaka wa 1975. Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi na Shirika la Kimataifa la Chakula (WFP kwa lugha ya Kiingereza) hivi sasa yanahusika katika kusaidia wanachokitaja kuwa "wakimbizi 90,000 wanaoishi katika mazingira magumu zaidi", bila kutoa makisio ya jumla ya idadi ya wakimbizi.

neg:
Mkimbizi
Idadi ya wakimbizi ilipanda na kushuka kulingana na mawimbi ya vita, huku maelfu zaidi wakikimbia baada ya kundi la Taliban kuyachukua mamlaka mnamo mwaka wa 1996. Uvamizi wa Marekani wa nchi ya Afghanistan mnamo mwaka wa 2001 na utakaso wa kikabila uliondelea na ghasia za kikabila pia zilisababisha watu zaidi kuyapoteza makazi yao. Ingawa wachache wamerudishwa makwao, mpango uliofadhiliwa na Umoja wa Mataifa kutoka Iran hadi Pakistan, sensa ya mwaka 2007 ya Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi ilitambua zaidi ya wakimbizi milioni mbili ambao bado walikuwa wakiishi nchini Pakistan pekee.

neg:
Lalibela, Ethiopia
Kutokana na takwimu za serikali, mwaka 2005, mji wa Lalibela ulikadiriwa kuwa na idadi ya watu wapatao 14,668 ambao kati yao, 7,049 ni wanaume na 7,619 ni wanawake. .

neg:
Sharjah
Ina wakazi 636,000 kwenye eneo la 2,600 km² mwambanoni wa Ghuba ya Uajemi.

neg:
Barbados
Wakazi ni 277,821, na kwa asilimia 93 wana asili ya Afrika.

neg:
Tripoli (Libya)
Tripoli ina wakazi 1,150,990 ambayo ni zaidi ya robo moja ya wakazi wote wa Libya na huku ikiendelea kukua haraka. Jiji hili liko ufukoni mwa bahari ya Mediteranea likiwa na hali ya hewa ya wastani. Mwezi Agosti inafika halijoto ya sentigredi 28,1°, Januari sentigredi 12,1°. Miezi ya baridi kuna mvua, Juni hadi Agosti ni majira ya kiangazi.

neg:
Afrika
Ilhali mwaka 1950 walikuwepo Waafrika milioni 229 pekee, idadi iliongezeka kuwa milioni 630 mwaka 1990 na milioni 1200 mnamo 2014.
Hivyo asilimia ya watoto na vijana ni kubwa. Kuna nchi kadhaa ambako zaidi ya nusu ya wananchi wako chini ya umri wa miaka 25. Wakazi wa Afrika ni vijana kuliko wale wa mabara mengine yote; mwaka 2012 umri wa wastani ulikuwa miaka 19.7, wakati kidunia ulikuwa 30.4.

neg:
Armenia
Wakazi ni hasa Waarmenia asilia (asilimia 97.9), halafu Wayazidi (1.3), Warusi (0.5) n.k.

neg:
Albania
Albania ya sasa ilitokea mwaka 1912, baada ya Waosmani kushindwa katika vita vya Balkani.

neg:
Albania
Baada ya nchi hizo mbili kushindwa vitani, nchi ikaongozwa na Enver Hoxha ikijitenga zaidi na zaidi na dunia nzima.
Kati ya miaka 1945 na 1990 ilipotawaliwa na chama cha Kikomunisti Albania ilitangaza kuwa nchi ya kwanza ya kiatheisti na kupiga marufuku kila aina ya dini.

neg:
Sisilia
Idadi ya wakazi ni watu 5,077,487 (2015), ambao kati yao 98% ni raia wa Italia.

neg:
Mkimbizi
Wakazi wenye asili ya Ulaya, "Pieds-Noirs" kwa lugha ya Kifaransa, walijumuisha 10.4% ya idadi jumla ya watu wa Aljeria mnamo mwaka wa 1962. Katika miezi michache tu mnamo mwaka wa 1962, 900,000 kati yao walikimbia nchi hiyo, idadi hiyo ikiwa ndiyo idadi kubwa zaidi ya watu kuhamishwa hadi nchini Ulaya tangu Vita Vikuu vya Pili vya Dunia. Msemo uliotumika katika propaganda ya shirika la FLN likitaja jamii ya Pied-noirs ulikuwa "sanduku au jeneza" (""La valise ou le cercueil"" kwa lugha ya Kifaransa).

neg:
Azerbaijan
Wakazi wengi (95%) ni Waislamu, hasa wa madhehebu ya Shia (85%). Lakini nchi haina dini rasmi, pia kwa sababu kwa wengi suala la dini si muhimu kimaisha. Wakristo ni 3.1%, wakiwemo hasa Waorthodoksi (Warusi na Wageorgia) na Waorthodoksi wa Mashariki (Kanisa la Kitume la Armenia).

neg:
Mashahidi wa Yehova
Kwa sasa wako milioni 8.3 katika jumuia 119,485 (kadiri ya "Kitabu cha Mwaka 2017 cha Mashahidi wa Yehova"). Ongezeko ni la asilimia 1.8 kwa mwaka.
Kwa sababu hizo katika nchi mbalimbali dini hiyo iliwahi kukatazwa, kama nchini Tanzania wakati wa urais wa Julius Nyerere au bado ni marufuku.
Wengi wamelaumu Mashahidi wa Yehova hasa kutokana na jinsi walivyotafsiri na wanavyofafanua Biblia, mafundisho yao, katazo la utoaji damu, kutokubali matibabu yanayohusisha damu, mara kadhaa za utabiri wao kutotimia hasa kuhusu mambo ya mwisho, pamoja na jinsi waumini wanavyofuatiliwa na kushinikizwa na viongozi wao.

neg:
Ghana
Nchi ya Ghana ina idadi ya watu inayokadiriwa kuwa milioni 27.

neg:
Afghanistan
Mwaka 2015 wakazi walikadiriwa kuwa 32,564,342, wakiwemo wakimbizi milioni 2.5 wanaoishi Pakistan na Iran.

neg:
Yerevan
Idadi ya wakazi ni juu ya milioni moja (mwaka 2004).

neg:
Historia ya Albania
Albania ya sasa ilitokea mwaka 1912, baada ya Waosmani kushindwa katika vita vya Balkani.

neg:
Álava
Álava au "(Kieuskera)" Araba au Álava-Araba ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 313,819. Mji wake mkuu ni Vitoria.

neg:
Orodha ya miji ya Albania
Hii ni orodha ya miji na vijiji nchini Albania, jinsi ilivyorejewa kutoka Taasisi ya Kutoa Takwimu ya Albania (Insituti i Statistikës) mjini Tirana (2008).

neg:
Watumbuka
Mwaka 2001 idadi ya Watumbuka ilikadiriwa kuwa 940,000 katika Malawi na 392,000 nchini Zambia, lakini idadi ya Watumbuka wanaoishi Tanzania haijulikani .


query: Je, Galileo Galilei alizaliwa mwaka upi?

pos:
Galileo Galilei
Galileo Galilei (5 Februari 1564 – 8 Januari 1642) alikuwa mtaalamu wa fizikia, hisabati na astronomia kutoka nchini Italia.

neg:
Fahrenheit
Skeli ya fahrenheit ilibuniwa 1724 na mwanafizikia Mjerumani Daniel Gabriel Fahrenheit. Ilikuwa skeli ya kupima halijoto iliyotumiwa sana duniani lakini wakati wa karne ya 20 skeli ya selsiasi ilichukua nafasi yake kwa sababu inalingana na vipimo sanifu vya kimataifa. Leo hii fahrenheit hutumiwa hasa Marekani na nchi chache nyingine kama Belize.

neg:
Johann Wolfgang von Goethe
Alizaliwa mjini Frankfurt am Main tar. 28 Agosti 1749 akafa Weimar 22 Machi 1832. Alisoma sheria lakini alianza kuandika riwaya za kwanza akiwa mwanafunzi.

neg:
Galileo Galilei
Katika majadiliano na wapinzani mbalimbali Galilei alisogea mbele na kutetea mfumo wa jua kuwa kitovu cha ulimwengu na kukosoa maoni ya kinyume. Sasa mafundisho ya Galilei yalipingwa kwa msingi wa mafundisho ya dini na sayansi. Wengine waliona yalipinga Biblia na imani. Wengine walifuata wataalamu kama Tycho Brahe walioona ya kwamba Galilei hakuweza kueleza vipimo vingi (jinsi vilivyowezekana wakati ule) na hivyo kukosa msingi wa kutangaza ukweli mpya.

neg:
Carl Friedrich Gauss
Gauss alibuni mambo mengi.
Alikuwa mtu wa kwanza aliyeonyesha jinsi gani kuchora pembekuminasaba. Alitengeneza jedwali inyoonyesha tarehe ya Pasaka kwa kila mwaka. Alitoa nadharia juu ya namba tasa inayoonyesha jinsi gani namba tasa zinatawanyawa kati ya namba za kawaida. Mbinu wa namba mraba ndogo ulimsaidia kubuni uenezi kawaida wa mchirizo unaoeleza wastani ya vipimo vinavyotofautiana kiasi. Mbinu huu umekuwa msingi wa ueneaji yamkini na takwimu ya kisasa.

neg:
Galileo Galilei
Vilevile aliweza kuangalia sayari Ng'andu (Zuhura/Venus) jinsi ilivyoonyesha awamu sawa na mwezi zilizoonekana kama mwezi mwandamo, nusu mwezi au mwezi mpevu. Aliona pia madoa ya jua.

neg:
Majina ya nyota
Kuanzia karne ya 15 na 16 elimu ilianza kusogea mbele katika Ulaya na kupita sayansi ya nchi za Kiislamu. Tangu ugunduzi wa darubini na tafiti za Galileo Galilei nchini Italia nyota nyingi mpya zilijulikana. Teknolojia ya ubaharia ya Ulaya iliwezesha kuzunguka Dunia yote ikaleta umuhimu mpya wa elimu ya nyota kwa kusudi ya kukadiria njia baharini na kuchora ramani.

neg:
Albert Einstein
Albert Einstein (14 Machi 1879 – 18 Aprili 1955) alikuwa mwanafizikia mwenye asili ya Kiyahudi kutoka nchi ya Ujerumani.

neg:
Julius Caesar
Alitumia nafasi hii kuanzisha vita dhidi ya makabila ya Gallia huru yaani eneo lote la Ufaransa, Uswisi na Ubelgiji ya leo. Katika miaka minane ya 58 - 51 KK alitwaa Gallia yote. Aliingia pia ndani ya Germania (Ujerumani) na kuvuka bahari aliposhambulia upande wa kusini wa Britannia. Aliandika kitabu cha "De bello gallico" (yaani Vita ya Gallia) akieleza mapigano yake. Kitabu hicho kina habari muhimu za kihistoria juu ya utamaduni wa makabila ya Gallia, Germania na Britannia aliyopigana nayo.

neg:
Yuri Gagarin
Yuri Alexeyevich Gagarin (Kirusi "Юрий Алексеевич Гагарин"), alizaliwa tarehe 9 Machi 1934 huko Klushino karibu na Smolensk, Urusi; alifariki tarehe 27 Machi 1968. Alikuwa mwanaanga wa kwanza katika historia yaani mtu wa kwanza aliyefika kwenye [[Anga-nje].

neg:
Farasi (kundinyota)
Pegasus - Farasi ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Pegasus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Peg'.

neg:
Giuliano Gemma
Giuliano Gemma (2 Septemba 1938 - 1 Oktoba 2013) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Italia, aliyewahi kuwika katika filamu za western ya Italia, maarufu kama spaghetti western.

neg:
Galileo Galilei
Miaka 1589 - 1592 alipata nafasi ya kuwa profesa wa hisabati kwenye chuo kikuu cha Pisa. Hapo alifanya utafiti juu ya kanuni za anguko la magimba. Aliweza kuonyesha kwamba magimba yote huanguka kwa kasi ileile yakianguka pasipo hewa kama ni makubwa au madogo. Kwa tamko hili alionekana kumpinga Aristoteles aliyepokewa na wataalamu na Kanisa kama msingi wa utaalamu wote.

neg:
Paulo wa Msalaba
Paulo wa Msalaba, ambaye jina lake la awali lilikuwa Paolo Francesco Danei, alizaliwa Ovada (Italia) tarehe 3 Januari 1694 akafariki Roma tarehe 18 Oktoba 1775.

neg:
Augusto
Augusto alikuwa Kaisari wa kwanza wa Dola la Roma kuanzia mwaka 27 KK hadi 14 BK. Jina lake la kiraia lilikuwa Gaius Octavius. Alizaliwa Italia tarehe 23 Septemba 63 KK.

neg:
William Golding
William Gerald Golding (19 Septemba 1911 – 19 Juni 1993) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Hasa aliandika riwaya, kwa mfano "Bwana wa Nzi" (kwa Kiingereza "Lord of the Flies") iliyotolewa mwaka wa 1954. Mwaka wa 1983 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi. Mwaka wa 1988 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.

neg:
Pablo Neruda
Pablo Neruda (12 Julai 1904 – 23 Septemba 1973) alikuwa mwanasiasa na mshairi kutoka nchi ya Chile. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Neftalí Ricardo Reyes Basoalto". Alikuwa balozi wa nchi yake katika nchi mbalimbali za Asia, Ulaya na Amerika ya Kusini. Mwaka wa 1971 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Salvador Dali
Salvador Dalí (11 Mei 1904 - 23 Januari 1989) aliitwa kwa jina la kiraia Salvador Felipe Jacinto Dalí Domènech alikuwa mchoraji mashuhuri wa Hispania katika karne ya 20. Alifahamika zaidi kwa taswira zake katika mtindo wa usurealisti lakini alikuwa pia mwandishi, mchongaji na mwigaji wa maigizo.

neg:
Gregori Mtendamiujiza
Gregori alizaliwa Kaisarea Mpya (makao makuu ya mkoa wa Ponto, leo nchini Uturuki) mwaka 213 hivi.

neg:
Papa Leo I
Papa Leo I (Italia ya kati, 400 hivi – Roma, Italia, 10 Novemba 461) alikuwa Papa kwa muda mrefu, kuanzia 29 Septemba, 440 hadi kifo chake, wakati usalama wa Roma ulikuwa unatishwa na makabila yasiyostaarabika. Jina lake la kuzaliwa pia lilikuwa Leo.

neg:
Mizari
Lakini kwa darubini Mizar yenyewe ilitambuliwa kuwa nyota pacha. Galileo Galilei aliweza kuona sehemu zake mbili alipokuwa mtu wa kwanza wa kutazama nyota kwa darubini. Sehemu hizi mbili zinaitwa Mizari A na Mizari B.

neg:
Helen Keller
Helen Keller (27 Juni 1880 – 1 Juni 1968) alikuwa mwandishi na mwanaharakati wa haki za binadamu kutoka nchini Marekani. Wakati alivyofikisha umri wa miezi kumi na tisa akawa anaumwa na kukapelekea kuwa na matatizo ya kutosikia na kutoona. Aliendelea kuwa mtu wa kwanza kiziwi na kipofu aliyefaulu kuchukua digrii ya chuoni.

neg:
Galilaya
Galilaya (kutoka Kiebrania הגליל ("ha-galil"), yaani "mzunguko" au "mkoa"; kiasili "galil ha-goyim - mkoa wa wapagani")
ni mkoa maarufu kihistoria upande wa kaskazini mwa Israeli au Palestina.

neg:
George Palade
George Emil Palade (amezaliwa 19 Novemba 1912) alikuwa mwanabiolojia kutoka nchi ya Romania. Baadaye alihamia Marekani. Hasa alichunguza vipengele mbalimbali vya chembe hai. Mwaka wa 1974, pamoja na Albert Claude na Christian de Duve alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Michelangelo
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (6 Machi 1475 - 18 Machi 1564) alikuwa msanii nchini Italia aliye maarufu kama mchongaji, mchoraji, msanifuujenzi na mshairi. Huhesabiwa kati ya wasanii muhimu zaidi wa zama ya mwamko.

neg:
Gabriel García Márquez
Gabriel García Márquez (6 Machi 1928 - 17 Aprili 2014) ni mwandishi kutoka nchi ya Kolombia na kufanya kazi kama mwandishi wa habari katika nchi mbalimbali za Amerika na Ulaya. Anajulikana hasa kwa riwaya zake, kwa mfano "Upendo wakati wa Kipindupindu" (kwa Kihispania "El amor en los tiempos del cólera") iliyotolewa mwaka wa 1985. Mwaka wa 1982 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Luigi Guanella
Luigi Guanella (Fraciscio di Campodolcino, karibu na Como, 19 Desemba 1842 – Como, 24 Oktoba 1915) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Italia Kaskazini.

neg:
Gregori wa Nazianzo
Gregori, aliyezaliwa miaka 4 baada ya Mtaguso wa kwanza wa Nisea (325) uliolaani uzushi wa Ario, aliathiriwa na mapambano hayo ya kiimani maisha yake yote.

neg:
Papa Gregori XVI
Papa Gregori XVI, O.S.B.Cam. (18 Septemba 1765 – 1 Juni 1846) alikuwa papa kuanzia tarehe 2 Februari 1831 hadi kifo chake.

neg:
Aleksandr Solzhenitsyn
Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn (11 Desemba 1918 – 3 Agosti 2008) alikuwa mwandishi na mwanahistoria kutoka nchi ya Urusi. Mwaka wa 1970 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi. Anajulikana hasa kwa kitabu chake "Funguvisiwa Gulag" (kwa Kirusi "Arkhipelag Gulag") kilichotolewa katika majuzuu matatu miaka ya 1973-75. Alikamatwa na serikali na kufukuzwa nje ya nchi kwa sababu ya kitabu hicho. Mwaka wa 1994 alirudi Urusi. Aliaga dunia Moscow mjini mwaka wa 2008.

neg:
Fizikia
Kazi za mwanzo katika darubini na unajimu wa kiuchunguzi vilifanywa na Galileo Galilei katika karne ya 16 na 17, na ugunduzi wa Isaac Newton na muungano wa sheria zake za mwendo na sheria za jumla za mvutano ambazo zilikuja kubeba jina lake ulifanyika.

neg:
Carl Gustav Jung
Carl Gustav Jung (mara nyingi hutajwa kwa kifupi zaidi C.G. Jung; 26 Julai 1875 – 6 Juni 1961) alikuwa tabibu na mtaalamu wa saikolojia kutoka Uswisi aliyeandika kwa Kijerumani.

neg:
Gregori Grassi
Kabla ya hapo alitangazwa na Papa Pius XII kuwa mwenye heri tarehe 27 Novemba 1946.

neg:
Klelia Barbieri
Akiwa na miaka 14 Klelia alijiunga na kundi la makatekista kama msaidizi, akawa mapema kiongozi wake kwa uamuzi wa paroko, padri Gaetano Guido. Badala ya kukubali uchumba wa watu mbalimbali, aliendelea na maisha ya kitawa hata akaanzisha jumuia mpya tarehe 1 Mei 1868, alipokuwa na miaka 21 tu.

neg:
Gregor Mendel
Gregor Johann Mendel (Heinzendorf bei Odrau, Milki ya Austria, leo Hynčice nchini Ucheki, 20 Julai 1822 – Brünn, Austria-Hungaria, leo Brno, Ucheki, 6 Januari 1884) alikuwa mmonaki, padri wa Kanisa Katoliki na hatimaye (1867) abati.

neg:
Grazia Deledda
Grazia Deledda (30 Septemba 1871 – 15 Agosti 1936) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Italia. Hasa aliandika riwaya ambazo wahusika wake wametoka kisiwa chake cha Sardinia. Mwaka wa 1926 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Galenos
Galenos wa Pergamon (pia Galen; 129 – mnamo 216) alikuwa tabibu na mwanafalsafa Mgiriki mashuhuri katika Dola la Roma. Anakumbukwa kwa uchunguzi wa mambo ya tiba aliofanya na nadharia zake kuhusu afya na magonjwa. Nadharia zake ziliathiri tiba ya nchi za Ulaya na za Waislamu kwa miaka 1000 hadi mwisho wa enzi ya kati.

neg:
Louis-Victor Broglie
Louis-Victor Broglie (15 Agosti 1897 – 19 Machi 1982) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza sifa za elektroni na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1929 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Gemma Galgani
Gemma Galgani ni jina fupi la Maria Gemma Umberta Pia Galgani (Borgo Nuovo, Camigliano, 12 Machi 1878 - Lucca 11 Aprili 1903), msichana mlei wa Italia aliyejitokeza kama Mkristo bora mwenye karama za pekee. Ameitwa "Binti wa Mateso" kwa jinsi alivyoshiriki yale ya Yesu.

neg:
Papa Gregori XIII
Papa Gregori XIII (*7 Januari 1502 mjini Bologna, Italia; †10 Aprili 1585 mjini Roma) alikuwa papa wa Kanisa Katoliki kuanzia tarehe 13 Mei 1572 hadi kifo chake.

neg:
Charles Babbage
Charles Babbage (26 Desemba 1791 – 18 Oktoba 1871) alikuwa mwanahisabati, mwanafalsafa, mwanzilishi na mhandisi wa mitambo ya Kompyuta.

neg:
Gallia
Sehemu nyingine ya Gallia imebaki nchi huru ya makabila yaliyojitawala. Mwaka 58 KK mwanasiasa na jenerali Mroma Caesar akawa gavana wa Gallia Cisalpina pia Narbonensis. Alichukua nafasi ya vita kati ya makabila ya Wagallia katika eneo la Uswisi kuingilia ndani ya mambo ya Gallia huru. Katika vita ya miaka nane alishinda wapinzani wote. Mwaka 51 KK Gallia yote ikawa chini ya utawala wa Kiroma.

neg:
Kalenda ya Gregori
Ni Papa Gregori XIII aliyeita wataalamu waliofanya makadirio mapya. Alifuata mapendekezo ya mtabibu Mwitalia Aloisius Lilius pamoja na padre na mwanahisabati Mjerumani Christopher Clavius.

neg:
Papa Gelasio II
Papa Gelasio II, O.S.B. alikuwa papa kuanzia 24 Januari 1118 hadi kifo chake tarehe 29 Januari 1119. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Giovanni Caetani" au "Coniulo".

neg:
Gottfried Leibniz
Gottfried Wilhelm Leibniz (pia Leibnitz au von Leibniz; 1 Julai 1646 - 14 Novemba 1716) alikuwa mwanasayansi na mwanafalsafa Mjerumani aliyeandika hasa kwa Kilatini na Kifaransa. Aliandika vitabu na insha nyingi kuhusu mada za siasa, sheria, historia, isimu na mengineyo. Anasemekana alikuwa mtu wa mwisho aliyeweza kushika ujuzi wote wa ustaarabu wake.

neg:
Gregori wa Nazianzo
Gregori wa Nazianzo (Arianzo, leo Güzelyurt nchini Uturuki, 329 - Arianzo, 25 Januari 390) alikuwa askofu, mwanateolojia na mwanashairi maarufu kutoka katikati ya nchi ambayo leo inaitwa Uturuki.

neg:
Hippokrates
Hippokrates (Kigiriki Ἱπποκράτης; * mnamo 460 KK kisiwani Kos; † mnamo 370 KK mjini Larisa (Ugiriki)) alikuwa mganga mashuhuri wa Ugiriki ya Kale. Hadi leo waganga hufuata kiapo kinachosemekana kilitungwa na Hippokrates.

neg:
Sayansi
Mara nyingi Galileo Galilei anahesabiwa kuwa baba wa sayansi ya kisasa.

neg:
Mshtarii
Miezi minne mikubwa ilitambuliwa mwaka 1610 na Galileo Galilei aliyekuwa kati ya wanaastronomia wa kwanza waliotumia darubini. Ndiyo Io, Europa, Ganimedi na Kallisto. Ukubwa wa Ganimedi unakaribia kipenyo cha Utaridi ukipita kile cha Pluto. Mwezi mdogo kabisa wa Mshtarii unajulikana kwa namba tu na una kipenyo cha km 1.

neg:
Papa Gregori XV
Papa Gregori XV (9 Januari 1554 – 8 Julai 1623) alikuwa papa kuanzia tarehe 9 Februari 1621 hadi kifo chake.

neg:
Carl Sagan
Carl Edward Sagan (Novemba 9, 1934 - Desemba 20, 1996) alikuwa mwanaastronomia wa Marekani aliyejaribu kufanya sayansi kuwa maarufu.

neg:
Gustaf Dalén
Nils Gustaf Dalén (30 Novemba 1869 – 9 Desemba 1937) alikuwa mhandisi kutoka nchi ya Sweden. Hasa alichunguza mambo ya gesi. Mwaka wa 1912 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Mohandas Karamchand Gandhi
Mohandas Karamchand Gandhi (Kigujarati: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી:2 Oktoba 1869 - 30 Januari 1948), maarufu zaidi kwa jina la Mahatma Gandhi, alikuwa mwanasheria, mwanafalsafa, mpiganaji wa haki za binadamu na kiongozi wa siasa nchini Uhindi.

neg:
Charles de Foucald
Charles Eugène de Foucauld (Strasbourg, 15 Septemba 1858 – Tamanrasset, 1 Desemba 1916) alikuwa mmonaki na padri Mkatoliki kutoka Ufaransa aliyekwenda kuishi kati ya Watuareg wa Sahara katika nchi ya Algeria ya leo.

neg:
Papa Gregori IX
Papa Gregori IX (takriban 1143 – 22 Agosti 1241) alikuwa papa kuanzia mwaka 1227 hadi kifo chake.

neg:
Kipimajoto
Ugunduzi wa kipimajoto umechangiwa na Galileo, ingawa aina ya kipimajoto kilichozibwa hakikuwepo mpaka mwaka 1650. Vipimajoto vya kisasa vinavyotumia spiriti na zebaki viliundwa na mjerumani Gabriel Fahrenheit ambaye pia alipendekeza kipimio cha jotoridi, kilichoitwa kwa jina lake - Fahrenheit, ambapo 32 F ni jotoridi la kuganda kwa maji na 212 F ni jotoridi la kuchemka kwa maji katika mkandamizo wa hewa wa kawaida. Vipimio vingi vilipendekezwa tangu muda wake. Katika kipimio cha centigrade au celsius, kilichobuniwa na mnajimu wa kiswideni Anders Celsius, ndicho kinachotumika sana dunia. Katika kipimio hiki maji huganda katika 0 C na huchemka katika 100 C.

neg:
Georg Friedrich Händel
George Frideric Handel, jina lake kwa asili ya Kijerumani Georg Friedrich Händel (23 Februari 1685 – 14 Aprili 1759) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Ujerumani. Alizaliwa Ujerumani, lakini alitumia maisha yake ya ukubwani akiwa nchini Uingereza.

neg:
Vergilio
Vergilio alizaliwa Italia ya Kaskazini akasoma mjini Roma alipoanza kutunga shairi zake za kwanza akaendelea kuishi Italia ya Kusini karibu na Napoli.

neg:
Galileo Galilei
Anakumbukwa kwa sababu aliweka misingi ya mbinu mpya za sayansi zinazoendelea kutumika hadi leo. Akiwa mtaalamu wa kwanza aliyetumia darubini kwa kutazama nyota na sayari na kwa njia hiyo alipanua ujuzi wa binadamu juu ya ulimwengu.

neg:
Gali
Jina limetolewa na mwanakemia Mfaransa Paul Emile Lecoq de Boisbaudran aliyefumbua elementi hii mara ya kwanza mwaka 1875. "Gallium" larejea jina la "Gallia" ambalo ni jina la Kilatini la Ufaransa. Wengine huona ya kwamba alitaka kuweka kumbukumbu ya jina lake yeye mwenyewe kwa sababu "Lecoq" lamaanisha "jogoo" ambayo kwa Kilatini ni "gallus".

neg:
Papa Gregori I
Hivyo tarehe 3 Septemba 590 alishangiliwa na wakleri, maseneta na umati wa watu kwa kauli moja awe Papa wa 64. Ndiye mmonaki wa kwanza kufikia Upapa, ingawa hakutaka, hata akajaribu kukimbia, lakini bure. Ilimbidi akubali mapenzi ya Mungu, akaanza mara kuwajibika.

neg:
Niccolo Machiavelli
Niccolo Machiavelli (kwa Kiitalia pia Nicolò Macchiavelli) (3 Mei 1469 – 21 Juni 1527) alikuwa mwanasiasa, mwandishi na mwanafalsafa nchini Italia.

neg:
Almagesti
Almagesti ni jina la kitabu cha Klaudio Ptolemaio (100 - 170 BK) kinachoshika hitimisho ya elimu ya Wagiriki wa Kale kuhusu astronomia. Kilitungwa kwa Kigiriki na kuhifadhiwa kwa njia ya tafsiri kwa Kiarabu na baadaye kwa Kilatini ikawa msingi wa elimu yote kuhusu nyota kwa miaka 1,500 hadi karne ya 17 na wataalamu wote kati ya Wakristo wa Ulaya na Waislamu wa Mashariki ya Kati walifuata maelezo yake.

neg:
Galilaya
Galilaya ndio mkoa ambapo alikulia na kuanza utume wake Yesu, mwanzilishi wa Ukristo.

neg:
Gottlieb Daimler
Gottlieb Daimler (17 Machi 1834 – 6 Machi 1900) alikuwa mhandisi kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1885 alibuni injini ya petroli kwa ajili ya magari na vyombo vinginevyo. Hii ilikuwa injini ya petroli ya kwanza iliyokuwa ndogo na kuzunguka haraka. Baada ya kuanzisha kampuni yake ya binafsi, aliuza motokaa ya kwanza mwaka wa 1892.

neg:
Jim Carrey
James Eugene Carrey (amezaliwa tar. 17 Januari 1962) ni mshindi wa Tuzo ya Golden Globe, akiwa kama mwigizaji filamu na mchekeshaji bora wa Kikanada-Kimarekani. Anafahamika sana kwa kucheza filamu zake za kuchekesha kama vile "Ace Ventura: Pet Detective", "Ace Ventura: When Nature Calls", "The Mask", "Dumb and Dumber", "Me, Myself & Irene", "The Cable Guy", "Liar Liar" na "Bruce Almighty". Carrey pia amepata mafanikio katika filamu za maigizo kama vile "The Truman Show", "Man on the Moon", na "Eternal Sunshine of the Spotless Mind". Ameshinda tuzo ya Golden Globe mnamo mwaka wa 1999 na 2000. Mnamo mwaka wa 2008, ameigiza filamu ya "Yes Man".

neg:
Augustino wa Canterbury
Augustino wa Canterbury (kwa Kilatini "Augustinus Cantiacorum")
alizaliwa Roma, Italia, 13 Novemba 534 akafariki Canterbury, Uingereza, 26 Mei 604) alikuwa mmonaki kutoka Italia aliyetumwa na Papa Gregori I kama askofu mmisionari huko Uingereza mwaka 597.

neg:
Daniel Gabriel Fahrenheit
Daniel Gabriel Fahrenheit (*24 Mei 1686 mjini Danzig (Ujerumani), + 16 Septemba 1736 mjini Den Haag (Uholanzi)) alikuwa mwanafizikia Mjerumani.

neg:
Lewis Carroll
Charles Lutwidge Dodgson, au Lewis Carroll (Daresbury 27 Januari 1832 – Guildford 14 Januari 1889), alikuwa mwandishi wa riwaya nchini Uingereza. Hususani anafahamika zaidi kwa riwaya yake ya "Alice's Adventures in Wonderland" (1865) na "Through the Looking-Glass, and What Alice Found There" (1871).

neg:
Federico Fellini
Federico Fellini (amezaliwa tar. 20 Januari 1920 mjini Rimini - amefariki mjini Roma, 31 Oktoba 1993) alikuwa mwongozaji na mtayarishaji wa filamu wa Kitaliano. Filamu za Fellini zilikuwa zikihusu mambo ya ukumbusho, ndoto na fantasia au uzushi-vichekesho.

neg:
Donald A. Glaser
Donald Arthur Glaser (amezaliwa 21 Septemba 1926) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1960 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Roger Guillemin
Roger Charles Louis Guillemin (amezaliwa 11 Januari 1924) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Ufaransa. Baadaye alihamia Marekani ambako alipata uraia 1963. Hasa alichunguza homoni mbalimbali. Mwaka wa 1977, pamoja na Andrew Schally na Rosalyn Yalow alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Carl Linnaeus
Carl Linnaeus (tamka: Karl Lineus; pia kwa umbo la Kilatini Carolus Linnaeus na baadaye Carl von Linné; 23 Mei 1707 – 10 Januari 1778) alikuwa mwanasayansi nchini Uswidi aliyeweka misingi ya biolojia ya kisasa kwa kuunda utaratibu wa taksonomia au uainishaji wa mimea na wanyama katika vikundi mbalimbali na kuvipa majina ya kisayansi.

neg:
Ragnar Granit
Ragnar Arthur Granit (30 Oktoba 1900 – 12 Machi 1991) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Uswidi. Amezaliwa nchini Ufini lakini. Hasa alichunguza mabadiliko ya umeme ndani ya jicho. Mwaka wa 1967, pamoja na George Wald na Haldan Hartline alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Yohane wa Fiesole
Yohane wa Fiesole, O.P. au Beato Angelico (yaani, kwa Kiitalia: "Mwenye heri wa Kimalaika"; jina la awali: Guido di Pietro; Vicchio, Firenze, 1395 hivi – Roma, 18 Februari 1455) alikuwa mtawa padri maarufu kama mmojawapo wa wachoraji wa kwanza wa Renaissance nchini Italia. Mtaalamu Giorgio Vasari katika kitabu chake "Maisha ya Wasanii" aliandika kwamba alikuwa na "kipaji adimu na kamili".

neg:
Gabriela Mistral
Gabriela Mistral (6 Aprili 1889 – 10 Januari 1957) alikuwa mwandishi na mshairi wa kike kutoka nchi ya Chile. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Lucila Godoy Alcayaga. Hasa aliuandikia upendo katika mashairi yake. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
F. Gary Gray
Felix Gary Gray (amezaliwa 17 Julai, 1969) ni mwongozaji wa filamu, mtayarishaji wa filamu, mwongozaji wa video za muziki na mwigizaji kutoka nchini Marekani. Gray ameongoza "Friday", "Set It Off", "The Negotiator", "The Italian Job", "Straight Outta Compton", vilevile "The Fate of the Furious" ya mwaka wa 2017.

neg:
Giordano Bruno
Giordano Bruno alizaliwa Nola mwaka 1548 akauawa tarehe 17 Februari 1600 mjini Roma.

neg:
Antoni Gaudí
Antoni Plàcid Guillem Gaudí i Cornet (amezaliwa tar. 25 Juni 1852, Reus / Riudoms ? - 19 Juni 1926, Barcelona) alikuwa msanifu majengo nchini Hispania (Catalonia). Yeye alisoma katika Escola Tècnica Superior d'Arquitectura mjini Barcelona. Alikuwa maarufu kwa kipekee za miundo.

neg:
Lenzi
Galileo Galilei kwa kawaida anaaminika kuwa alitumia lenzi ili kutengeneza darubini ya kwanza. Hata hivyo, yeye tu alibadilisha na kuboresha muonekano kama aliyojifunza kutoka kwa wataalamu wa Uholanzi kama vile Hans Lippershey. Huenda alikuwa ndiye wa kwanza kutumia teknolojia ili kufanya uchunguzi sahihi wa nyota.

neg:
Galileo Galilei
Matokeo ya utafiti wa Galilei yalipinga hoja ya awali iliyofundishwa na wataalamu wa Ugiriki ya Kale na kukubaliwa na wataalamu wa sayansi ya siku zile na pia katika Kanisa Katoliki. Kwa Galilei ilikuwa wazi ya kwamba dunia yetu si kitovu cha ulimwengu, tena aliamini jua ni kitovu chake na kwamba Nicolaus Copernicus pamoja na Johannes Kepler waliwahi kusema ukweli.

neg:
Caravaggio
Michelangelo Merisi da Caravaggio (28 Septemba 1571 - 18 Julai 1610) alikuwa mchoraji aliyetokea huko Italia.

neg:
Kyrilo wa Saloniki
Mtakatifu Kyrilo (kwa Kigiriki: Κύριλλος, Kyurillos; kwa Kikyrili: Кирилъ;Thesalonike, 815; Roma, 14 Februari 869) alikuwa mmisionari, mmonaki na mtaalamu wa Kigiriki aliyeweka msingi wa utamaduni wa Kikristo kati ya mataifa ya Waslavoni.
Alipozaliwa na askari wa Kibizanti na mama Mslavoni mjini Thesaloniki (kifupi Saloniki) katika Ugiriki ya kaskazini wakati wa enzi za Dola la Bizanti alipewa jina la "Konstantino"

neg:
Leonardo da Vinci
Leonardo alizaliwa tarehe 15 Aprili 1452, mkoani Toscana, katika mji mdogo wa kilimani wa Vinci, katika mabonde ya Mto Arno, karibu na Florence nchini Italia.

neg:
Elias Canetti
Elias Canetti (25 Julai 1905 – 14 Agosti 1994) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Bulgaria. Baadaye aliishi nchini Uingereza. Aliandika riwaya na pia tamthiliya; aliandika maandishi yake yote katika lugha ya Kijerumani. Mwaka wa 1981 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Jean-Jacques Rousseau
Jean-Jacques Rousseau, (28 Juni, 1712 – 2 Julai, 1778) alikuwa mwanafalsafa, mwandishi na mwanasayansi mashuhuri nchini Ufaransa wakati wa kipindi cha mwangaza. Alizaliwa mjini Geneva (Uswisi) akajiona mwenyewe kama mtu wa Geneva maisha yote.

neg:
Gallia
Kuanzia mwaka 125 KK Waroma walianza kuvamia sehemu za pwani la Gallia pamoja na bonde la mto wa Rhone. Ikawa jimbo la Gallia Narbonensis. Mji mkuu ulikuwa mji wa Narbo (leo: Narbonne).

neg:
Giorgio Abetti
Giorgio Abetti (5 Oktoba 1882 - 24 Agosti 1982) alikuwa mtaalamu wa Astronomia wa jua kutoka nchini Italia.

neg:
Darubini
Mfano wake ulichukuliwa na kuboreshwa na mwanaastronomia Mwitalia Galileo Galilei aliyeanza kuitumia mwaka 1610 kwa kuangalia nyota. Aligundua mara moja miezi ya sayari Mshtarii.

neg:
Galileo Galilei
Baba yake alikuwa mfanyabiashara aliyejishughulisha pia na hisabati.

neg:
Luigi Carlo Borromeo
Luigi Carlo Borromeo (alizaliwa Graffignana, 26 Oktoba 1893 na kufariki Pesaro, 4 Julai 1975) alikuwa askofu Mkatoliki nchini Italia.

neg:
Alexander Graham Bell
Alexander Graham Bell (3 Machi 1847 – 2 Agosti 1922) alikuwa kati ya wagunduzi wa mawasiliano ya simu. Alizaliwa katika mji wa Edinburgh nchini Uskoti lakini baadaye alihamia nchi za Kanada na Marekani. Baba yake alikuwa mwalimu wa watoto wenye matatizo ya kusikia na kuongea. Alifanikiwa katika jaribio lake la kwanza mwaka 1876.

neg:
Gregori wa Nazianzo
Alizaliwa mwaka 329 huko Arianzo, kijiji karibu na Nazianzo, mkoani Kapadokia, katika familia ya kisharifu ya watakatifu. Baba yake aliitwa Gregori mzee na mama yake Nonna.

neg:
Luigi Pirandello
Luigi Pirandello (28 Juni 1867 – 10 Desemba 1936) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Italia. Alijihusisha hasa na tamthiliya na nadharia yake. Mwaka wa 1934 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Gregori wa Nazianzo
Baada ya kujiunga na Basili (358) kwenye monasteri ya Annisoi, katika mkoa wa Ponto, na kumsaidia kutunga Filokalia, alirudi nyumbani alipotarajia kuishi upwekeni zaidi. Kumbe mwaka 361 baba yake aliamua kumpa upadrisho. Kwanza alikimbia, lakini baadaye alikubali kufuata maongozi ya Mungu yaliyozidi kumpeleka asikotaka mwenyewe, na akishinda silika yake ya aibu alitumia vipawa vyake kama mwandishi na mhubiri mahiri kwa ajili ya Kanisa.

neg:
Georges Köhler
Georges Jean Franz Köhler (17 Machi 1946 – 1 Machi 1995) alikuwa mwanabiolojia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza kinga za mwili dhidi ya virusi mbalimbali. Mwaka wa 1984, pamoja na Niels Jerne na César Milstein alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Riccardo Giacconi
Riccardo Giacconi (amezaliwa 6 Oktoba, 1931) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia aliyehamia Marekani baadaye. Hasa alichunguza mionzi ya eksirei kutoka nyota. Mwaka wa 2002, pamoja na Raymond Davis na Masatoshi Koshiba, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Karl Ziegler
Karl Ziegler (26 Novemba 1898 – 12 Agosti 1973) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza sifa za plastiki na usanisi wake. Mwaka wa 1963, pamoja na Giulio Natta alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Julius Nepos
Julius Nepos (takriban 430 – 480) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwezi wa Juni 474 hadi 28 Agosti, 475. Alimfuata Glycerius. Baada ya kuondoshwa madarakani aliendelea kutambuliwa kama Kaizari katika sehemu za Dalmatia ambapo alikaa, na za Gallia hadi kifo chake. Tarehe ya kifo chake haijulikani kwa uhakika.

neg:
André Gide
André Gide (22 Novemba 1869 – 19 Februari 1951) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Mada za maandiko yake ni pamoja na kumtafuta Mungu, shajara za maisha yake, na ushoga. Tawasifu yake "Punje ya Ngano Isipokufa ..." (kwa Kifaransa "Si le grain ne meurt ...") ilitolewa mwaka wa 1926. Mwaka wa 1947 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Papa Gregori I
Papa Gregori I (Roma, Italia, takriban 540 – Roma, 12 Machi 604) alikuwa papa kuanzia 3 Septemba 590 hadi kifo chake.