query: Raffaello Sanzio alizaliwa mwak upi?

pos:
Raphael
Raffaello Sanzio (kwa Kiitalia huitwa pia Raffaello da Urbino; kwa Kiingereza anajulikana kama Raffael au Raphael) (6 Aprili 1483 - 6 Aprili 1520) alikuwa mchoraji na mjenzi kutoka Italia.

neg:
Arno Penzias
Arno Allan Penzias (amezaliwa 26 Aprili 1933) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa nchini Ujerumani. Hasa alichunguza mnururisho wa nyota. Mwaka wa 1978, pamoja na Robert Woodrow Wilson na Pyotr Kapitsa alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Bass Sultan Hengzt
Fabio Ferzan Cataldi (amezaliwa tar. 14 Agosti 1981) ni rapa kutoka nchini Ujerumani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Bass Sultan Hengzt. Huyu ana asili ya Kituruki/Kiitalia.

neg:
Papa Benedikto V
Papa Benedikto V alikuwa papa kuanzia 22 Mei hadi 23 Juni 964. Jina lake la kuzaliwa halijulikani.

neg:
Diego Maradona
Diego Armando Maradona (amezaliwa 30 Oktoba 1960) ni mchezaji maarufu wa mpira wa miguu wa zamani kutoka nchi ya Argentina.
Watu wengi wanamchukulia kuwa ni mchezaji bora duniani kwa wakati wote.
Mwaka 2000 katika zawadi ya mchezaji bora wa karne iliyotangazwa na FIFA, Maradona alikwenda sambamba katika kugombea mchezaji bora wa karne na Pele baada ya wote kuwa wa kwanza katika uchaguzi wakuchagua ambao FIFA ilitangaza kipitia rai za watu kwenye Internet ili kuchagua mchezaji bora wa karne ya 20.

neg:
Roberto Bellarmino
Roberto alizaliwa Montepulciano, wilaya ya Siena, Italia, tarehe 4 Oktoba 1542, katika familia kubwa, akiwa mtoto wa kiume wa tatu kati ya watano; wazazi wake walikuwa na asili ya kisharifu, lakini hali ya uchumi ilikuwa tofauti. Baba yake, Vincenzo Bellarmino, alikuwa jaji, na mama yake, Cinzia Cervini, alikuwa dada wa Papa Marcello II.

neg:
Papa Gelasio II
Papa Gelasio II, O.S.B. alikuwa papa kuanzia 24 Januari 1118 hadi kifo chake tarehe 29 Januari 1119. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Giovanni Caetani" au "Coniulo".

neg:
Gianluca Ramazzotti
Gianluca Ramazzotti (amezaliwa tar. 22 Agosti 1970) ni mwigizaji wa filamu, vipindi vya televisheni, na mtengenzaji wa vibwagizo vya filamu kutoka nchini Italia.

neg:
Papa Benedikto VIII
Papa Benedikto VIII alikuwa papa kuanzia mwaka 1012 hadi kifo chake tarehe 9 Aprili 1024. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Theophylactus.

neg:
Fransisko Ferdinando de Capillas
Fransisko Fernández (au Ferdinando) de Capillas, O.P. (15 Agosti 1607 – 15 Januari 1648) alikuwa padri kutoka Hispania aliyefanya umisionari barani Asia akauawa nchini China kwa ajili ya imani yake ya Kikristo.

neg:
Yohane wa Fiesole
Yohane wa Fiesole, O.P. au Beato Angelico (yaani, kwa Kiitalia: "Mwenye heri wa Kimalaika"; jina la awali: Guido di Pietro; Vicchio, Firenze, 1395 hivi – Roma, 18 Februari 1455) alikuwa mtawa padri maarufu kama mmojawapo wa wachoraji wa kwanza wa Renaissance nchini Italia. Mtaalamu Giorgio Vasari katika kitabu chake "Maisha ya Wasanii" aliandika kwamba alikuwa na "kipaji adimu na kamili".

neg:
Sam Mangwana
Sam Mangwana (amezaliwa 21 Februari, 1945) ni jina la mwanamuziki kutoka nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Sam Mangwana alizaliwa na wazazi wote wawili wahamiaji nchini humo, huku baba akiwa mtu wa Zimbabwe na mama yake akiwa mtu wa Angola. Sam ni kiongozi wa bendi za "Festival des Maquisards" na "African All Stars". Awali alikuwa mwanachama wa bendi ya marehemu François Luambo Makiadi's TPOK Jazz, na bendi za Tabu Ley Rochereau - African Fiesta, African Fiesta National na Afrisa International.

neg:
Juan Diego
Juan Diego Cuauhtlatoatzin, yaani Yohane Diego Anayesema-kama-tai, (1474 hivi - 30 Mei 1548) ni mtu wa Mexico maarufu hasa kwa kusadikiwa kwamba alitokea na Bikira Maria akiwa na sura ya chotara. Njozi hiyo ilifuatwa haraka sana na wongofu wa Wahindi Wekundu milioni 8 wa nchi hiyo ambao waliingia Ukristo kati ya mwaka 1532 na 1538.

neg:
Roberto Baggio
Roberto Baggio (alizaliwa tarehe 18 Februari mwaka 1967) ni mchezaji wa zamani wa Italia ambaye alikuwa mchezaji wa pili, au kama kiungo wa kushambulia, ingawa alikuwa na uwezo wa kucheza katika nafasi kadhaa. Yeye ni rais wa zamani wa sekta ya kiufundi ya Shirikisho la Soka (FIGC).

neg:
Camillo Golgi
Camillo Golgi (7 Julai 1844 – 21 Januari 1926) alikuwa daktari kutoka nchi ya Italia. Hasa alichunguza mfumo wa neva. Mwaka wa 1906, pamoja na Santiago Ramon y Cajal alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Papa Paulo VI
Alizaliwa Concesio, kijiji cha wilaya ya Brescia, katika mkoa wa Lombardia (Italia Kaskazini), ambapo familia Montini ilikuwa na nyumba ya kufanyia likizo.

neg:
Yohane wa Shanghai na San Francisco
Yohane wa Shanghai na San Francisco (kwa Kirusi: Иоанн Шанхайский и Сан Францисский, Ioann Shankhayskiyi i San Frantsiskyi; jina la awali: Михаил Борисович Максимович, Mikhail Borisovich Maximovitch; Adamovka, wilaya ya Izyum, mkoa wa Kharkov, leo nchini Ukraina, 4 Juni 1896 – Seattle, Washington, USA, 2 Julai 1966) alikuwa mmonaki, padri, askofu na mmisionari wa Kiorthodoksi huko China na Marekani.

neg:
Papa Yohane Paulo II
Alimfuata Papa Yohane Paulo I akiwa Papa wa kwanza asiye Mwitalia tangu miaka 455 iliyopita, wakati wa Mholanzi Papa Adrian VI (1522 - 1523), tena papa wa kwanza kutoka Polandi (na makabila yoyote ya Waslavi) katika historia ya Kanisa. Alifuatwa na Papa Benedikto XVI.

neg:
Harrison Ford
Harrison Ford (amezaliwa Tar. 13 Julai 1942 Mjini Chicago, Illinois, Marekani) Ni muigizaji wa filamu kutoka nchini marekani. Anafahamika zaidi kwa ujasili wake kwa kuwa nahodha "Han Solo" katika mfululizo wa filamu ya 'Star Wars.Na pia kuwa mtafiti wa vitendo, Yaani kila anachojaribu kukitafiti yeye huwa asomi tu bali mpaka akione chanzo chake, anafahamika kama Dr. Henry 'Indiana Jones' katika mfululizo wa filamu ya Indiana Jones. Ford pia amewahi kuwa nyota wa filamu nyingi tu za hali ya juu ikiwemo ile ya Air Force One na Fugitive ambazo pia zilimpa heshima kubwa na umaarufu pia mbali na zile za mwanzo zilizokuwa zinafahamika kama 'Indiana Jones'.

neg:
Fransisko wa Fatima
Fransisko Marto wa Fatima (11 Juni 1908 - 4 Aprili 1919), ni jina la mmojawapo kati ya watoto watatu waliotokewa na malaika wa amani (1916), halafu na Bikira Maria (1917) kwao Fatima, Ureno, pamoja na binamu yake Lusia Santos na dada yake Yasinta Marto.

neg:
Fransisko Antoni Fasani
Fransisko Antoni Fasani (Lucera 6 Agosti 1681 - Lucera 29 Novemba 1742) alikuwa padri wa utawa wa Ndugu Wadogo Wakonventuali kutoka Italia kusini.

neg:
Cesidio Giacomantonio
Cesidio Giacomantonio (Fossa, Italia, 30 Agosti 1873 - Hengzhou, 4 Julai 1900) alikuwa padri wa shirika la Ndugu Wadogo Wareformati aliyefia dini China alipokuwa mmisionari kwa kuchomwa moto akiwa hai ndani ya blanketi lililowaka.

neg:
Benvenuto Scotivoli
Benvenuto alizaliwa Ancona, Dola la Papa, leo Italia ya Kati, akasomea sheria kwenye chuo kikuu huko Bologna, akiwa na Silvesta Guzzolini, ambaye pia ni mtakatifu.

neg:
Seraphino Antao
Seraphino alikulia mitaa ya Ganjoni na Makupa jijini Mombasa. Nimwana wa Diogo Manuel na Anna Maria na ana ndugu sita. Akiwa Shule ya Upili ya Goan, alishiriki katika michezo lakini akiegemea riadha ya masafa mafupi.

neg:
Samsoni
Kadiri ya Waamuzi 13-16 alikuwa wa kabila la Dan, alizaliwa na mwanamke tasa, akawa mnadhiri tangu achukuliwe mimba, akapewa nguvu ya ajabu kutokana na nadhiri hiyo, akapigana na Wafilisti hadi kifo chake alipowaua kwa pamoja wengi kuliko maisha yake yote.

neg:
Dario Argento
Dario Argento (amezaliwa tar. 7 Septemba mwaka 1940) ni mwongozaji wa filamu, mtaarishaji na mtunzi kutoka nchini Italia. Argento alifahamika sana kwa umahili wake wa kutengeneza filamu za kutisha. Dario pia aliwahi kutunga na kuongoza baadhi ya Filamu za Western ya Italia, maarufu kama Spaghetti Western.

neg:
Papa Yohane XXIII
Angelo Giuseppe Roncalli alikuwa mtoto wa nne kati ya 14 wa familia ya mkoa wa Lombardia. Alipata upadrisho tarehe 10 Agosti 1904 akapangwa sehemu mbalimbali, hata kama balozi wa Papa nchini Ufaransa, Bulgaria, Ugiriki na Uturuki.

neg:
Ndugu Wadogo
Wengine wasioridhika na mabadiliko hayo, baada ya kunyimwa na Watumishi wao uhuru waliotaka kwa kufuata maisha ya kijumuia ya Kifransisko zaidi, wakaamua kuanzisha matawi mapya. Wakapuchini kadhaa (wakifuatwa na Wafransiskani pia) wakaanzisha Ndugu Wadogo Wapya huko Italia (1972) na Ndugu Wadogo Wamisionari huko Brazili (1973). Akielewa nia yao njema katika hali ya fujo iliyotanda, Papa Paulo VI (1963-1978) aliwakubalia wabaki na nadhiri zao kuu baada ya kuacha shirika walipoziweka. Wakapuchini wengine wa Italia walianzisha Ndugu wa mt. Fransisko (1983), na wa Marekani Wafransisko wa Upyaisho (1987). Hatimaye Wakonventuali kadhaa wa Italia na Filipino wakaanzisha Wafransisko wa Imakulata (1990) kwa ruhusa ya pekee ya Papa Yohane Paulo II (1978-2005) iliyowafanya mara moja kuwa shirika la Kipapa. Huko na huko kuna makundi mengine madogo, na akina dada wanaoyafuata kwa kushika vilevile kanuni ya Utawa I. Juhudi za kuyaunganisha zimeshindikana kwa kuwa yana sura tofauti. Kwa jumla mashirika hayo hayakuongezeka sana. Hata hivyo uwepo wake umekuwa changamoto kwa matawi makubwa ambayo yakaanza kujirudi kidogo, baada ya kupungukiwa na wengi wasiokuwa na msimamo pamoja na kutambua matokeo ya majaribio yaliyofanywa; shida ni kwamba kujirekebisha baada ya kulegea sana si rahisi, hasa kama kazi hiyo inahusu idadi kubwa ya watu.

neg:
Leopoldo Mandich
Leopoldo Bogdan Mandić, O.F.M.Cap. (Herceg Novi, Boka Kotorska, Montenegro, 12 Mei 1866 - Padova, Italia, 30 Julai 1942) alikuwa kwa asili mtu wa kabila la Wakorasya.
Ingawa mfupi sana (mita 1.35) na mlemavu, alistawi kiroho hasa baada ya kujiunga na utawa wa Ndugu Wadogo Wakapuchini na kufikia upadri (20 Septemba 1890).

neg:
Berardo mfiadini
Berardo alizaliwa Carbio, Umbria, Italia akafia dini ya Ukristo huko Morocco pamoja na Ndugu Wadogo wenzake Petro wa San Gemini, Oto, Akursius na Adiutus.

neg:
Niccolo Machiavelli
Machiavelli alizaliwa mjini Firenze akaendelea kuishi huko.

neg:
Riccardo Giacconi
Riccardo Giacconi (amezaliwa 6 Oktoba, 1931) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia aliyehamia Marekani baadaye. Hasa alichunguza mionzi ya eksirei kutoka nyota. Mwaka wa 2002, pamoja na Raymond Davis na Masatoshi Koshiba, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Frances Cabrini
Fransiska Saviera Cabrini (Sant'Angelo Lodigiano, Italia, 15 Julai 1850 – Chicago, Illinois, Marekani, 22 Desemba 1917) alikuwa mwanzilishi wa shirika la Masista Wamisionari wa Moyo Mtakatifu (kwa Kiingereza "Missionary Sisters of the Sacred Heart").

neg:
Akina Dada Faioli
Tangu mwaka 1989 uwanda uliopo katikati ya mji wa Fiuggi umepambwa na sanamu za shaba zilizowekwa mahali pa wazi, pamoja na vigae vinne vilivyobandikwa upande wa mbele wa kanisa la Imakulata; kazi hizo za msanii Angelo Canevari zinakumbusha akina dada watatu wa wilaya ya Ciociaria ambao mwaka 1741, kufuatana na wiki za uamsho zilizohubiriwa na mapadri Tommaso Struzzieri na Gaetano Giannini, walikuwa wa kwanza kuwajibika na "(…) katika nyumba yao iliyokuwa chini ya kanisa la parokia ya Mt. Stefano (…) waliamua kutawa; jambo hilo lilipojulikana katika eneo lile, wasichana wengine walikusanyika huko mchana ili kutimiza ibada zao. Halafu, juhudi zao zikiongezeka, walifungua huko aina ya shule ili kuelimisha wasichana katika misingi ya dini yetu takatifu". Ndivyo vyanzo vya wakati ule vinavyosimulia kifupi asili ya “safari yao takatifu” iliyofaidisha wasichana wa mji huo kabla haijaenea katika ujirani na hata kuvuka bahari.

neg:
Renato Dulbecco
Renato Dulbecco (amezaliwa 22 Februari 1914) alikuwa daktari kutoka nchi ya Italia. Hasa alichunguza virusi vinavyoathiri wanyama. Mwaka wa 1975, pamoja na David Baltimore na Howard Temin alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Ndugu Wadogo
Ingawa kesi za kutangazia watakatifu zinachukua kwa kawaida miaka mingi, baadhi ya ndugu wa kipindi hicho wameshafikia hatua hiyo. Kuna Wafransiskani wanane waliofia dini China (1900): Maaskofu Gregori Grassi, Francesco Fogolla na Antonino Fantosati, halafu mapadri Elia Facchini, Teodoriko Balat, Giuseppe Maria Gambero na Cesidio Giacomantonio, hatimaye bradha Andrea Bauer. Wakapuchini wako watatu: bradha Konrado wa Parzham (+1894), bawabu; halafu mapadri Leopoldo Mandich (+1942) na Pio wa Pietrelcina (+1968), mashujaa wa kitubio. Mkonventuali ni mmoja, Maksimiliani Maria Kolbe (+1941), shahidi wa upendo katika makambi ya maangamizi ya Wanazi. Wenye heri wako 50, wengi wao wakiwa wafiadini.

neg:
Mario Capecchi
Mario Capecchi (amezaliwa 6 Oktoba, 1937 mjini Verona, Italia) ni mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza ujenetikia wa vipanya. Mwaka wa 2007, pamoja na Oliver Smithies na Martin Evans, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Nunzio Sulprizio
Papa Paulo VI alimtangaza mwenye heri tarehe 1 Desemba 1963 baada ya miujiza miwili kutokea kwa maombezi yake. Wote wawili walitangazwa pamoja na Papa Fransisko kuwa watakatifu tarehe 14 Oktoba 2018.

neg:
SaRaha
Larsson alizaliwa tarehe 26 Juni 1983 katika mji wa Vänersborg, Swedeni. Mwaka 1985 yeye na familia yake walihamia nchini Tanzania. Alipotimiza miaka 18 alihamia Zimbabwe na ndipo alipoanzia kazi yake ya kimuziki, alifanya muziki na bendi nyingi za Zimbambwe katika mji wa Harare.. Alirudi Tanzania mwaka 2009. Mwaka 2011, alitoa wimbo uliomfanya atambulike sana Tanzania ulitambulika kwa jina la "Tanesco".. Baadae aliachia wimbo wa "My Dear", na kutoa album yake ya kwanza iliyoitwa Mblele Kiza mwaka 2014. Wimbo wa "Mblele Kiza" ulipendwa pia nchini Swedeni. SaRaha alishiriki tamasha la Melodifestivalen 2016 kwa wimbo wa "Kizunguzungu", na kushinda kwenda kwenye nusu fainali ya raundi ya tatu. Fainali alishinda kwa ujumla wa wote walioshiriki kwa nafasi ya tisa na nafasi ya saba katika jamii ya Swedeni.

neg:
Yung Trace
Dao Ranaldo (amezaliwa 8 Desemba 2000 ) bora know na wake hatua jina Yung Trace ni Kiingereza Rapa , mwimbaji-mtunzi na muigizaji , kutoka Epsom, United Kingdom. Yeye ni sahihi kwa Dao Ranaldo Official . Yeye anajulikana kwa albamu yake ya kwanza Main Oppening ilitolewa mwaka 2015 na albamu yake "White Pharaoh" Imetolewa 2015. Pia alijiunga na UK DA SQUAD mwaka 2015 na Patgriller.

neg:
Karolo Mkuu
Karolo Mkuu (kwa Kilatini: Carolus Magnus; kwa Kijerumani: Karl der Große; kwa Kifaransa: Charlemagne) alizaliwa tarehe 2 Aprili mwaka 742 na kufariki tarehe 28 Januari, 814; alikuwa kwanza mfalme wa Wafranki halafu Kaizari wa Dola takatifu la Roma aliloanzisha.

neg:
Craig Mello
Craig Mello (amezaliwa 18 Oktoba, 1960) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza RNA. Mwaka wa 2006, pamoja na Andrew Fire, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Carlo Rubbia
Carlo Rubbia (amezaliwa 31 Machi 1934) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza usumaku wa sehemu za atomu. Mwaka wa 1984, pamoja na Simon van der Meer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Nikolasi Saggio wa Longobardi
Nikolasi anasemekana alizaliwa kwa muujiza katika kijiji cha Longobardi, mkoa wa Calabria, Italia, mwaka 1650.

neg:
Renato Kizito Sesana
Renato Sesana alizaliwa katika Lecco, Italia. Mwaka wa 1962, alimaliza na shahada katika uhandisi, akaenda kufanya kazi katika kiwanda maarufu kiitwaGuzzi Moto Mandello del Lario jirani.

neg:
Cristiano Ronaldo
Alizaliwa São Pedro, Funchal, na alikulia parokia ya Funchal ya Santo António, kama mtoto mdogo zaidi wa Maria Dolores dos Santos Aveiro ambaye alikuwa mpishi, na José Dinis Aveiro, aliye kuwa anafanya kazi katika bustani ya manispaa ambaye alikuwa katika kitengo cha muda. Jina lake la pili, "Ronaldo", alilopewa ni la rais wa Marekani - Ronald Reagan. Kaka wake wa kwanza anaitwa Hugo, baada ya kaka yake ana dada wawili, Elma na Liliana Cátia.

neg:
Kaizari Federiki II
Federiki II (Jesi, Marche, Italia, 26 Desemba 1194 - Castel Fiorentino di Puglia, Italia, 13 Desemba 1250) alikuwa Kaizari wa Dola takatifu la Roma kwa miaka 30 hadi kifo chake.

neg:
Papa Gregori I
Gregori alizaliwa Roma, Italia, mwaka 540 hivi katika familia ya ukoo maarufu ya Anici, akiwa mtoto wa seneta Gordianus na wa Silvia, ambao wanaheshimiwa kama watakatifu. Shangazi zake Emiliana na Tarsila, wakiishi nyumbani mwao kwa sala na toba kama mabikira wa Kristo, walimtia pia hisia za Kikristo kweli. Kati ya mababu wake kulikuwa na Papa Felisi II (483-492) na Papa Agapito I (535-536).

neg:
Papa Yohane Paulo II
Karol Józef Wojtyła alizaliwa Wadowice nchini Poland akiwa mtoto wa tatu na wa mwisho wa Karol Wojtyła, na Emilia Kaczorowska, ambaye alikuwa na asili ya Kilithuania, akafariki tarehe 13 Aprili 1929. Dada yake Olga alikufa kabla Karol hajazaliwa; hivyo, alihusiana sana na kaka yake Edmund, mpaka huyo alipokufa kwa tetekuwanga kutokana na kazi yake ya udaktari.

neg:
Petro wa San Gemini
Pietro wa San Gemini alizaliwa katika kijiji hicho cha Italia ya kati, akafia dini ya Ukristo huko Morocco pamoja na Ndugu Wadogo wenzake Berardo, Oto, Akursius na Adiutus.

neg:
Renato Kizito Sesana
Sesana iliingia katika kundi la misionari katika Gozzano, Italia, mwaka wa 1964. Baadaye alisoma teolojia kwa miaka minne katika Venegono Superiore na kuwapadre wa katoliki katika mwaka wa 1970. Alimiliki jina 'Kizito', baada ya Mtukufu Kizito (mdogo wa Mashahidi wa Uganda, ambaye alikuwa canonized na Papa Paulo VI mwaka 1964).

neg:
Benedikto Yosefu Labre
Benedikto Yosefu Labre (kwa Kifaransa Benoît-Joseph Labré) alizaliwa tarehe 25 Machi 1748 huko Amettes, Boulogne-sur-Mer, Ufaransa akafariki tarehe 16 Aprili 1783 huko Roma, Italia baada ya kuishi miaka mingi bila ya makao maalumu, akihiji makanisa mbalimbali hasa kwa ajili ya kuabudu ekaristi.

neg:
Renato Kizito Sesana
Renato "Kizito" Sesana (alizaliwa mwaka 1943) ni mwitaliano Comboni misionari, mwandishi wa habari na mbinadamu.

neg:
Fabolous
Fabolous alizaliwa John David Jackson mnamo tar. 18 Novemba 1977, na wazazi wenye asili ya Kiafrika-Kiamerika na Kidominika. Alikulia huko Bedford-Stuyvesant jirani kidogo na Brooklyn, New York. Wakati anasoma elimu ya juu, Fabolous akaanza kujifua katika masuala ya muziki wa rap. Alialikwa kurap moja kwa moja kipindi cha redio cha DJ Clue na kwenye WQHT Hot 97, ambapo kulimpatia uwezo wa kuweza kuingia mkataba na studio ya Desert Storm Records. Alipata kushirikishwa kwenye mamixi tepu kibao ya DJ Clue na mamixi tepu mengine mingi tu ya wasaniii wa Roc-A-Fella.

neg:
Fransisko wa Asizi
Mwaka wake wa kuzaliwa umehesabiwa kuanzia tarehe ya kufa, kwa kupunguza miaka iliyosemekana aliishi. Habari nyingine kuhusu kuzaliwa kwake ziliweza zikatungwa ili kumfananisha na Kristo. Jina lake la ubatizo Yohane lilibadilishwa na baba yake ili kukumbusha moja kwa moja nchi ya Ufaransa, asili ya utajiri wake (Fransisko = Mfaransa).

neg:
Fransisko wa Asizi
Alizaliwa mwaka 1181 au 1182 mjini Assisi, Italia; alifariki tarehe 3 Oktoba 1226 karibu na mji ule.

neg:
Raphael
Raphael alizaliwa mjini Urbino kama mtoto wa mchoraji Giovanni Santi aliyefanya kazi katika utumishi wa mkabaila Federiko III wa Montefeltro.

neg:
Renato Sanches
Renato Júnior Luz Sanches (matamshi ya Kireno: [ʁɨnatu sɐʃɨʒ]; alizaliwa 18 Agosti 1997) ni mchezaji wa soka wa Ureno ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Ujerumani Bayern Munich na timu ya kitaifa ya Ureno.

neg:
Fat Joe
Joseph Antonio Cartagena (amezaliwa 19 Agosti, 1970) ni rapa wa Kimarekani mwenyewe asili ya Puerto Rico na Kikuba. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Fat Joe. Fat Joe amesaini mkataba wa kurekodi na studio ya Imperial Records.

neg:
Marcello Macchia
Marcello Macchia (unaojulikana kama "Maccio Capatonda"; Vasto, Italia, 2 Agosti 1978) ni mwigizaji wa Italia. Ni maarufu kwa ajili ya ushiriki wake katika mipango ya televisheni kama vile "Mai dire..." juu ya chaneli Italia 1.

neg:
Fransisko Fogolla
Fransisko Fogolla (Montereggio di Mulazzo, Italia, 4 Oktoba 1839 - Taiyuan, Shanxi, China, 9 Julai 1900) alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo na askofu mmisionari wa Kanisa Katoliki aliyefia dini yake nchini China.

neg:
Felix wa Nicosia
Felix wa Nicosia, O.F.M.Cap. (jina la awali Filippo Giacomo Amoroso) alikuwa bradha wa shirika la Ndugu Wadogo Wakapuchini kutoka Sicilia, leo nchini Italia (5 Novemba 1715 – 31 Mei 1787).

neg:
Anjela wa Foligno
Anjela alizaliwa katika familia tajiri wa Foligno (mkoa wa Umbria, Italia), akaolewa mapema akafuata maisha ya anasa.

neg:
Bea Alonzo
Bea Alonzo (jina halisi: Phylbert Angellie Ranollo Fagestrom) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Ufilipino. Alizaliwa mnamo tar. 17 Oktoba 1987. Baba yake ni Mwingereza, wakati mama yake ni Mfilipino. Yeye ni mmoja kati ya washirika wa ABS-CBN wenye vipaji na wanochipukia na wanaojulikana kama "Star Magic" katika mfululizo mzima wa vipindi vya televisheni vya Kifilipono.

neg:
Soprano
Francis Xavery Ndumbaro au Soprano (amezaliwa tar. 2 Mei 1984) ni mwimbaji wa muziki wa R&B na Bongo Flava kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kuimba nyimbo ya Kausha na Pamoja Nawe ambayo alimshirikisha mwimbaji mwingine wa hip hop na Bongo Flava Bw. Dknob.

neg:
Michael Radford
Michael Radford anajulikana kama mwelekezi wa filamu ya 1994 "Il Postino", ambayo ilitokana na riwaya Ardiente Paciencia ya Antonio Skármeta. Umaarufu wa filamu hii duniani ulimpa umaarufu Radford ambaye baadaye alikuja kuwa nyota wa filamu Massimo Troisi. Mkosi ulitokea kutokana na kifo cha Troisi akiwa na miaka 41, siku moja baada ya kukamilika kwa filamu ya "Il Postino". Filamu hii ilishinda matuzo mengi duniani, likiwemo tuzo la Filamu bora zaidi ambayo haiku katika lugha ya Kiingereza, BAFTA kwa Radford ambaye alifuzu kwa tuzo la Mwelekezi Bora zaidi kwa ‘’Adapted Screenplay Academy Awards’’.

neg:
Nini Chanzo (wimbo)
"Nini Chanzo" ni jina la wimbo wa sita kati ya nyimbo 11 zinazopatikana kutoka kwenye tepu ya kwanza ya albamu ya "Nini Chanzo" na wa kwanza kwa upande B kutoka kwa msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Juma Nature. Wimbo umetayarishwa na P. Funk ndani ya Bongo Records. Wimbo huu ndio pekee kutoka katika albamu ambao umejihusisha na masuala mbalimbali ya kisiasa ya Tanzania na nchi nyingine za Afrika. Nature anajaribu kuelezea hali halisi ya siasa ya Afrika na hila zake. Jinsi wanasiasa wanavyoweza kuingiza watu mkenge kwa manufaa, huku wakifahamu fika atakayeteseka ni mwananchi wa kawaida wakati huo yeye yupo uhamishoni anakula nchi.
Kwa siasa ya Tanzania, ambayo tangu imeanza mabadiliko yake ni machache sana. Hasa ukizingatia awali ilikuwa siasa ya vyama vingi, lakini miaka ya 1960 kumetokea mabadiliko mengi kwenye uwanja wa siasa hasa kwa kufuatia mkanganyiko na mvurugano wa kiongozi wa juu na wale wa chini ambao waliamini wamepigania uhuru na kuanzisha vyama vyao vya kupambana katika chaguzi mbalimbali. Ili kuondoa fujo za kisiasa kwa wakati ule wa miaka ya 1960, ilikuwa kuna ulazima wa kusitisha vyama vingi kwa muda hasa kwa kufuatia uchanga wa nchi na malumbano tena, kwa busara, babu akaona ngoja kwanza. Sasa mwenyekiti wa chama ndiye Rais wa nchi, kama ilivyo sasa japo tangu 1992 siasa imekuwa ya vyama vingi na kumetokea mabadiliko mengi kwenye uwanja huo lakini si urais, ambapo mwenyekiti ndiye rais. Mstari wa kwanza tu anaanza:
"Rais sio msaliti tumekuchagua kuwa mwenyekiti,
Kwenye suala la uongozi umetuonesha kwamba uko fiti"
Halafu anatoa angalizo:
"Lazima ukumbuke kuwa ukitenda dhambi zitakutafuna"
"Kwa kuwa shukurani huna, ni vyema kufanya kazi kwa manufaa ya Afrika"
Maneno haya ya Juma Nature yanaakisi siasa kubwa ya Afrika. Wapo viongozi waliofanya kazi kwa manufaa ya Afrika na dunia au Afrika ikafurahi. Japo kinafiki, lakini wamefurahi. Mmoja wapo ni kiongozi wetu Baba wa Taifa hayati Julius Kambarage Nyerere. Baada ya Tanganyika kupata uhuru, hajakomea kwake. Kahakikisha majirani na baadhi ya Waafrika wenzake wanakuwa huru, ikiwa ni pamoja na Zambia, Afrika Kusini, Mozambique, Zimbabwe, Uganda na ushirika kiasi kwa chi jirani na Tanzania. Viongozi kama akina Ghadaffi ni miongoni mwa viongozi waliopendwa Afrika japo siasa za kuchafuana kutoka ughaibuni zilipelekea mambo kwenda kusi.

neg:
Roxie Roker
Roxie Albertha Roker (28 Agosti 1929 – 2 Desemba 1995) alikuwa mwigizaji Mmarekani, aliyejulikana zaidi kama Helen Willis katika tamthiliya ya futuhi ya televisheni "The Jeffersons", mke wa mwanamume mweupe (mmoja wa wachumba wa kwanza wa mbari tofauti kwenye televisheni). Yeye ni mama wa mwanamuziki, Lenny Kravitz, nyanya wa mwigizaji, Zoë Kravitz na bintiamu wa Al Roker kutoka Today Show ya NBC.

neg:
Anjela wa Foligno
Anjela wa Foligno (Foligno, 1248 – 4 Januari 1309) ni Mkristo wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko maarufu kwa vipaji vyake vya kiroho vilivyomfanya aheshimiwe na Kanisa Katoliki kama mtakatifu na msimamizi wa wanawake wajane.

neg:
Maria Fransiska wa Madonda Matano
Anna Maria Rosa Gallo alizaliwa na Francesco Gallo na Barbara Basinsi katika mitaa ya jiji la Napoli. Tangu utotoni alionyesha imani kubwa, hata wakaanza kumuita "mtoto mtakatifu" kwa jinsi alivyofuata maisha ya sala na alivyovumilia ukali wa baba yake.

neg:
Aziz Sancar
Aziz Sancar (amezaliwa 8 Septemba, 1946) ni mwanakemia kutoka nchi ya Uturuki. Hasa alichunguza jinsi ya kutibu saratani. Mwaka wa 2015, pamoja na Tomas Lindahl na Paul Modrich, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Papa Benedikto XVI
Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Joseph Alois Ratzinger.

neg:
Sebastian Giovinco
Sebastian Giovinco (alizaliwa mnamo 26 Januari 1987 mjini Turin) ni mwanakandanda mwenye uraia wa Italia anayeichezea klabu ya Serie A ya Juventus. Giovinco ni mchezaji wa kiungo kati anayeshambulia na mwenye ujuzi wa kuchenga na kutengeneza mchezo unaovutia.

neg:
Fernando Sancho
Fernando Sancho (alizaliwa tar. 7 Januari ya mwaka wa 1916, akafariki dunia tar. 31 Julai ya mwaka wa 1990) alikuwa muigizaji wa filamu kutoka nchini Hispania. Sancho alizaliwa mjini Zaragoza, Aragón, Hispania, akaja kuiaga dunia mjini Madrid baada ya kufanyiwa upasuaji.

neg:
Papa Benedikto I
Alizaliwa na familia ya Roma.

neg:
Papa Leo I
Alizaliwa na familia ya kisharifu ama Roma ama katika mkoa wa Toscana (Italia ya kati) mwaka 400 hivi.

neg:
Ferdinand Magellan
Magellan alizaliwa katika familia ya makabaila wadogo wa Ureno akaingia katika huduma ya mfalme wa Ureno akiwa kijana mdogo. Alipata mafunzo ya misingi ya ubaharia na kutumwa kwa jahazi hadi koloni za Ureno kule Uhindi. Hapa alipanda ngazi hadi kuwa nahodha akarudi Ureno. Alipokuwa na umri wa miaka 24 alipoteza kazi yake baada ya kupatikana kuwa na biashara na Waarabu isiyoruhusiwa.
1517 aliomba ajira kwa mfalme wa Hispania aliyemtafuta nahodha hodari wa kujua siri za Wareno. Hispania ililenga kufika kwenye "visiwa vya India" vinavyoitwa leo Indonesia na Ufilipino kwa sababu utajiri uliodhaniwa kupatikana kule. Utajiri huu ulikuwa hasa pilipili na viungo vya chakula vilivyotafutwa sana Ulaya vikawa na bei kali kwa sababu bishara yote ilipitia mikono mingi hasa ya Waislamz mbalimbali wenye uhusiano wa kivita na nchi za Ulaya.

neg:
Papa Yohane XII
Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Octavian akiwa mzao wa Karolo Mkuu vizazi saba kutoka kwake.

neg:
Mario Balotelli
Balotelli alizaliwa kwa wavyele ambao walikuwa wahamiaji kutoka nchi ya Ghana, Thomas na Rose Barwuah katika mji mkuu wa Kiitaliano wa Palermo. Familia hii ilihamia Bagnolo Mella katika mkoa wa Brescia, Lombardy muda mfupi baada ya kuzaliwa kwa Balotelli. Mwaka wa 1993, akiwa na umri wa mika tatu, familia ya Barwuah ilikubali kuipatia familia ya Balotelli Mario huku hatua za kisheria zikipitishwa rasmi na Mahakama ya Brescia. Balotelli baadaye aliwashtaki wazazi wake waliomza kwa kosa la "uwindaji wa utukufu", na kusema kwamba wao walimtaka tu kwa sababu ya umaarufu wake. Wanaishi katika mji wa Concesio katika sehemu ya Brescia. Kulingana na Sheria ya 91 ya 5 Februari 1992, Balotelli alibidi kusubiri hadi siku yake ya kuzaliwa ya 18 ili apeane ombi la uraia wa Kiitaliano, kwani kupeanwa kwake kwa familia ya Balotelli haikuwa kamili, lakini alipata uraia huo rasmi tarehe 13 Agosti 2008.

neg:
Federico Fellini
Federico Fellini (amezaliwa tar. 20 Januari 1920 mjini Rimini - amefariki mjini Roma, 31 Oktoba 1993) alikuwa mwongozaji na mtayarishaji wa filamu wa Kitaliano. Filamu za Fellini zilikuwa zikihusu mambo ya ukumbusho, ndoto na fantasia au uzushi-vichekesho.

neg:
Leo Africanus
Alizaliwa mnamo mwaka 1490 kwa jina la الحسن بن محمد الوزان (Al-Hasan ibn Mohammed al-Wassan) katika mji wa Granada uliokuwa mji mkuu wa dola la mwisho wa Waislamu katika Hispania. Baada ya kutekwa kwa mji na Wahispania Wakristo 1492 familia yake ilihamia Fes (Moroko). Hapo kijana alisoma kwenye chuo kikuu cha Al-Qairawin.
Baada ya kumaliza masomo yake aliongozana na mjomba katika safari zake wakivuka jangwa la Sahara na kufika mjini Timbuktu katika Dola la Songhai mnamo mwaka 1510. Akaendelea kuvuka kanda la Sahel hadi Sudan na Misri.
Katika safari kwenye Mediteranea jahazi yake ilishambuliwa na mashujaa wa msalaba mwezi wa Juni 1518 akakamatwa na kupewa kama zawadi kwa Papa Leo X huko Roma. Papa alivutwa na tabia na elimu yake akampatia mafundisho ya kikristo akabatizwa. Katika ubatizo alipokea jina la Papa mwenyewe "Leo" pamoja na jina la mtume "Yohane" na jina la "Medici" familia ya Papa: Ioannes Leo de Medici.

neg:
Papa Sergio I
Alizaliwa Palermo (Italia) katika familia kutoka Syria.

neg:
Claudia Cardinale
Claudia Cardinale (amezaliwa tar. 15 Aprili 1938) ni muigizaji wa filamu za kitaliano aliyezaliwa nchini Tunisia na wazazi wa kiitalia. Filamu nyingi alizocheza Claudia huonekana na alama ya '8½' inaashilia kuwa filamu iliongozwa na Federico Fellini, katika miaka ya (1963), pia katika Once Upon a Time in the West (1968) ya Sergio Leone, ni miongoni mwa filamu zilizochaguliwa kuwa bora kwa miaka yote.

neg:
John Bosco
Giovanni Bosco alizaliwa na Francesco Bosco na Margherita Occhiena tarehe 16 Agosti 1815 karibu na Castelnuovo d'Asti, leo Castelnuovo Don Bosco. Baba yake alifariki mwaka 1917 akimuachia mke wake watoto watatu. Ilikuwa miaka migumu kwa maradhi na njaa, lakini mama yake alijitahidi kuwatunza na kuwalea vizuri.

neg:
Fransisko wa Asizi
Fransisko alizaliwa mwaka 1181 au 1182, wakati ambapo Ulaya na Kanisa vilikuwa na hali ya kutatanisha kuliko kawaida, kutokana na mvutano kati ya mapya na ya kale.

neg:
Papa Pius VIII
Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Francesco Saverio Castiglioni".

neg:
Papa Leo II
Mzaliwa wa kisiwa cha Sisilia au wa mkoa wa Calabria, Italia Kusini, jina la baba yake lilikuwa Paulo Manejo.

neg:
Leonardo Bonucci
Leonardo Bonucci (alizaliwa 1 Mei 1987) ni mchezaji wa soka wa Italia ambaye anacheza kama beki wa kati katika klabu ya Juventus F.C. na timu ya taifa ya Italia.

neg:
Aloysius Gonzaga
Alikua kati ya ukatili wa Renaissance Italia na kuona mauaji ya ndugu zake wawili. Mwaka wa 1576, akiwa na umri wa miaka 8, alipelekwa Florence pamoja na ndugu yake mdogo, Rodolfo, kutumikia kwenye mahakama ya Grand Duke Francesco I de 'Medici na kupata elimu zaidi. Alipokuwa hapo, alipatwa na ugonjwa wa mafigo, ambayo yalimfadhaisha katika maisha yake yote. Alipokuwa mgonjwa, alichukua fursa ya kusoma juu ya watakatifu na kutumia muda mwingi katika sala.

neg:
Fernando Gago
Fernando Rubén Gago (aliyezaliwa tarehe 10 Aprili 1986) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Argentina ambaye anachezea timu ya klabu ya Boca Juniors na timu ya taifa ya Argentina.

neg:
Fransisko wa Asizi
Klara alizaliwa mwaka 1193 au 1194, hivyo alikuwa na miaka 12-13 Fransisko alipovua utu wa kale mbele ya mji mzima katika uwanda ule ambako iko nyumba ya Klara. Kwa hakika huyo akaendelea kusikia habari mbalimbali juu ya Fransisko: alivyopata wafuasi, mmojawao Rufino binamu wa Klara; alivyokubaliwa na Papa n.k. Hatujui kama ni kwa sababu hizo kwamba alikataa ndoa mbalimbali mpaka akafikia umri wa miaka 18, wala hatujui kama walikutana mara nyingi kwa mashauri ya kiroho. Ila tunajua kwa hakika kuwa baada ya Klara kukimbia nyumbani usiku na kujiunga na jamaa ya ndugu wadogo, akifuatwa na mdogo wake Mt. Agnesi baada ya wiki mbili tu, Fransisko alitimiza wajibu wa kumlisha kiroho kwa mahubiri, mifano na hata maandishi.

neg:
Agostino wa Hippo
Agostino alizaliwa tarehe 13 Novemba 354 mjini Thagaste katika mkoa wa Numidia. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Aurelius Augustinus". Wakati ule Ukristo ulikuwa tayari dini iliyokubaliwa katika Dola la Roma; dhuluma dhidi ya Wakristo zilikuwa zimekwisha rasmi mwaka 313 kwa Hati ya Milano iliyotolewa na Konstantino Mkuu ili kuruhusu uhuru wa dini.

neg:
Antoni wa Padua
Antoni alizaliwa na familia ya kisharifu karibu na kanisa kuu la Lisbon tarehe 15 Agosti 1195: huko alipata ubatizo kwa jina la Fernando halafu elimu.

neg:
Sebastian Giovinco
Giovinco alizaliwa mjini Turin kwa wavyele wahamiaji wa Italia ya kusini; mama yake anatoka Catanzaro, Calabria na baba yake anatoka Palermo, Sicily. Alilelewa akiwa na hamu sana ya kucheza kandanda na mchezo wake wa kusisimua uliivutia klabu ya Juventus ambao ilimleta katika mfumo wao wa mwaka wa 2001, akiwa na umri wa miaka 14. Kisha akapanda safu za klabu za mfumo wao wa vijana, na alisisimua kwa kushinda "Campionato Primavera" na "bianconeri" katika kampeni yao msimu wa 2005-06.

neg:
Pasifiko wa San Severino
Alizaliwa na Antonio Maria Divini na Mariangela Bruni huko San Severino (wilaya ya Macerata, mkoa wa Marche, nchini Italia).

neg:
Steven Nzonzi
Steven N'Kemboanza Mike Nzonzi (alizaliwa tarehe 15 Desemba 1988) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza kama kiungo mkabaji wa klabu ya Hispania Sevilla na timu ya taifa ya Ufaransa.

neg:
Sanjo wa Japani
Sanjo (5 Februari, 976 – 5 Juni, 1017) alikuwa mfalme mkuu wa 67 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Iyasada", na alikuwa mwana wa pili wa Tenno Reizei. Mwaka wa 1011 alimfuata binamu yake, Tenno Ichijo, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 1016. Aliyemfuata kama Tenno ni binamu yake, Go-Ichijo.

neg:
Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko
Hasa katika karne XIV, matunda ya Utawa III ni mengi na ya kila aina: malkia na mapadri, watu wa ndoa na waseja, wakulima na mafundi, waanzilishi wa mashirika na mashujaa wa huruma, wakaapweke, wafiadini n.k. Mbali na watakatifu ambao hatuna hakika kama walijiunga na Utawa III, kuna Elzeario wa Sabran (+1323), aliyeishi na mke wake (Delfina) kwa usafi kamili, malkia Elizabeti wa Ureno (+1336), aliyemaliza maisha yake katika jumuia ya Utawa III, Konrado Confalonieri (+1351) aliyeishi miaka mingi upwekeni, na malkia Birgita wa Sweden (+1373), somo wa Ulaya. Kati ya wenye heri 23 wakumbukwe hasa Anjela wa Foligno (+1309), anayeitwa “mwalimu wa wanateolojia” kwa ubora wa maandishi yake juu ya mang’amuzi ya kiroho, na Raimundo Lull, mwandishi, mwanzilishi wa seminari ya kimisionari na hatimaye mfiadini kwa mikono ya Waislamu (+1316).

neg:
Papa Leo III
Mwenyewe alizaliwa katika familia ya kawaida, akaona upinzani mkali baada ya uchaguzi wake kutoka familia za makabaila wa mji wa Roma waliojaribu kumwua kwa sababu walizoea kuwa na athira juu ya uchaguzi wa Papa wakati ule.

neg:
Fransisko wa Asizi
1182 Mtoto Yohane alizaliwa na kubatizwa. Baba yake, Petro wa Bernardone, akirudi toka safarini akamtajia jina la Fransisko, yaani Mfaransa Mdogo. Baada ya hapo mtoto akalelewa katika anasa, ingawa hatujui kama ujanani aliulinda usafi wa moyo au sivyo. Kwa tabia alikuwa na uchangamfu na huruma sana kwa maskini ingawa aliogopa wenye ukoma. Pamoja na adabu njema alipewa pia elimu kidogo kupitia mapadri, halafu akawahi kuanza biashara.

neg:
Thomas Sankara
Wikipedia
Alizaliwa Desemba 21, 1949, siku ya Jumapili, kijiji cha Yako, nchini Volta ya Juu. Jina lake la kuzaliwa ilikuwa Thomas Noel Isidore Ouedraogo. Babake, Joseph Sankara, alikuwa Msilmi-Mossi. Alijipa jina Ouedraogo alipojiunga na jeshi la Ufaransa wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Joseph alikuwa Muislamu, lakini baada ya kujiunga na jeshi, alibadili dini na akawa Mkatoliki. Mamake Sankara alikuwa anaitwa Marguerite Kinda, na alikuwa Mmossi. Baada ya Thomas Sankara kufika ujana, babake aliibadilisha jina ya familia yao tena na wakarudi kuitwa "Sankara".


query: Je, Ngisi huliwa?

pos:
Ngisi
Ngisi huliwa sana na watu duniani kote. Chakula hiki huitwa kalamari.

neg:
Bweha (Canis)
Angel Cabrera, katika kitabu chake cha 1932 kuhusu wanyama wa Maroko, alijiuliza kwamba kuwepo kwa “cingulum” kwenye magego ya juu ya bweha na kutokuwepo kwa spishi nyingine za "Canis" kungesadikisha mgawanyiko wa jenasi "Canis". Hatimaye alichagua kibadala cha jenasi isiyogawanyika na kurejea bweha kama "Canis" badala ya "Thos".

neg:
Ziwa Mansi
Ziwa Mansi ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

neg:
Sungura wa Kizungu
Kinyesi kigumu na kikavu mara nyingi hutolewa nje ya shimo na kama inavyofahamika na kuliwa tena. Huku kile laini hutolewa ndani ya shimo saa chache baada ys kula wakati ambao pia kinyesi kikavu kishatolewa.

neg:
Ndezi
Ndezi ni wagugunaji wakubwa wa familia Thryonomyidae ambao wana mnasaba karibu kiasi na nungunungu. Wanatokea mahali panyevu pa Afrika kusini kwa Sahara. Wamo miongoni mwa wagugunaji kubwa kabisa duniani. Mwili wao una urefu wa sm 35-60 na uzito wa kg 6-10. Wana manyoya magumu yenye rangi ya kahawa na vidoa kijivu na njano. Hula manyasi ya maji porini lakini katika maeneo ya kilimo hula mimea ya shamba kama muwa, muhogo n.k. Wanaweza kudidimiza hasara kubwa. Ndezi hufugwa sana huko Benini na Togo, na hata nchini Kameruni, Kodivaa, Gaboni, Gana, Nijeria, Senegali na Kongo wakulima wahimizwa kufuga wanyama hawa. Nyama yao ni nzuri sana.

neg:
Mngogwe
Matunda yake huitwa ngogwe na huliwa baada ya kupikwa, ila ngogwe Uhabeshi huliwa mbichi pia.

neg:
Ngga Pulu
Uko Indonesia katika kisiwa cha New Guinea.

neg:
Ngisi
Ukubwa wa takriban spishi zote ni chini ya sm 60 lakini ngisi mkubwa inaweza kufika m 13 na ngisi dubwana inafika hata m 14. Ngisi dubwana mkubwa kuliko wote waliokamatwa alivuliwa mwaka 2007 karibu na Antakitiki. Uzito wake ulikuwa kg 495 na urefu wake m 10.

neg:
Zizi la kuku
Zizi la kuku kwa kawaida lina eneo la ndani ambalo kuku unaweza kulala pamoja na eneo la nje ambalo kuku kutumia muda mwingi kutafuta chakula na kupumzika. Zizi la kuku kawaida hutakiwa kusafisha kila baada ya wiki mbili, na majani na nyasi kubadilishwa kila siku. Usiku kuku hufungiwa ndani ya zizi ili kuwalinda toka kwa maadui kama vile mbwa mwitu na paka. Sakafu ya zizi la kuku kawaida hufunikwa na nyasi na vumbi la mbao.

neg:
Mngazi
Mipaka ya kata ya Mngazi ni: kata ya Bwakira Chini kwa upande wa mashariki, kata ya Kisaki kwa upande wa magharibi, kata ya Singisa kwa upande wa kaskazini na hifadhi ya Selous (Selous Game Reserve) kwa upande wa kusini.

neg:
Birisi
Birisi huchimba ardhini, huingia vishimo au hujificha chini ya mawe au magogo, mara nyingi magogo yaliyooza. Kwa hivyo hawahitaji macho. Hula mchwa hasa.

neg:
Bweha (Canis)
Tafiti za kisasa zimeonesha mahusiano baina ya spishi za bweha. Licha ya mishabaha yao bweha hawako kwenye tawi moja la mti wa familia Canidae. Bweha miraba na bweha mgongo-mweusi wamo mwenye tawi dhahiri la Canidae, ambapo bweha dhahabu ni karibu na mbwa-mwitu Habeshi ("Canis simensis"), mbwa-nyika ("Canis latrans") na mbwa-mwitu wa Ulaya/mbwa-kaya ("Canis lupus"). Kwa sababu bweha miraba/mgongo-mweusi ni tofauti sana na bweha dhahabu (na pia wote wengine wa Canidae wanaofanana na mbwa-mwitu), imependekezwa kubadilisha jina la jenasi ya spishi hizi mbili hadi "Lupulella" kutoka "Canis".

neg:
Milima ya Wansisi
Milima ya Wansisi iko katika Mkoa wa Katavi nchini Tanzania.

neg:
Mnanasi
Mnanasi unakuzwa hasa kwa sababu ya matunda yake, yanayoitwa mananasi, na juisi inayotokana na matunda haya.

neg:
Ufalme wa Muungano
Tangu mwaka 1284 Welisi ilitawaliwa na Uingereza na katika Hati ya Muungano (Act of Union) ya mwaka 1536 ilikuwa sehemu ya Milki ya Uingereza.

neg:
Tangawizi
Tangawizi huliwa kwa sababu nyingi, lakini matokeo mengi mwilini yanayodaiwa hayajathibitishwa kisayansi:

neg:
Kingas
Kingas ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria inayozungumzwa na Wangas. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kingas imehesabiwa kuwa watu 400,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingas iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Zabibu
Zabibu huliwa pia zikiwa zimekaushwa, kuongeza pia uwezo wa kustahimili kukaa kwa muda mrefu. Huko Ulaya, zabibu za kukaushwa huitwa ‘raisins’ au kwa lugha nyingine za asili. Na huko Uingereza kuna aina tatu za zabibu za kukaushwa na hii ililazimisha mamlaka kutumia msamiati “ mazao ya kukaushwa ya mzabibu” kwenye nyaraka za kiofisi.
“Raisin” ni zabibu yeyote ya kukaushwa. Huku neno raisin likiazimwa kutoka kwene lugha ya kifaransa, katika kifaransa neno hili humaanisha zabibu mbichi za kawaida. Kifaransa ‘grape’ (ambapo katika kiingereza huwa ‘grape’ na Kiswahili ‘zabibu’)
“Currant” hukaushwa kutokana na zabibu za Zante Black Corinth, jina lilochukuliwa tena kutokana na lugha ya kifaransa, raisin de Corinthe ( zabibu za Corinth ). Tambua pia kuwa Currant imekuja kuwa na maana ya blackcurrant na redcurrant, matunda yasiyohusianan na zabibu kabisa.

neg:
Kinasu cha Wusa
Kinasu ya Wusa ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinasu ya Wusa imehesabiwa kuwa watu 500,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinasu ya Wusa iko katika kundi la Kingwi.

neg:
The Lion King
Simba alikua huku akiwa shupavu kwelikweli pale alipojiunga na rafiki yake wa udogoni Nala, ambaye alikuwa akijua kwamba baba yake Mufasa yu hai. Alimweleza kuhusu mambo ya kishenzi anayoyafanya Scar na kumwomba Simba arudi ili apambane na Scar. Simba akarudi zake nyumbani na kuanza kupambana na Scar kwa ajili ya ufalme, na ikatokea Scar akaeleza ukweli kwamba yeye ndiye aliyemwua Mufasa. Kulikuwa mapigano ya muda mrefu, lakini Simba akamshinda Scar, akadai kwamba yeye ana haki ya kuwa mfalme. Nala akawa malkia wa Simba na wakazaa kitoto chao wenyewe.

neg:
Wasangu (Tanzania)
Sasa kuku mweusi hutafutwa (sehemu zingine mbuzi au kondoo hutafutwa kwaajili ya shughuli hizi). Mambo yote yakiwa tayari watu wote wanaohusika hjuenda mahali palipo patakatifu na kuanza kuomba mvua inyeshe. Kasisi mkuu huanza kusema maneno haya. "Uposhele inguku ini tuhanzaje hwunzi hwilwipei invula itonye, iviyabo vihwone. Ingukuinj mulyarrje mwendi mwikwizyanajei abantu balalamiha baiga, "Tukosile yenu? Invulayinyu Mhutima?"Tulaba twalamba sana ngatukosile shimo vyanje. Ngazilipo zimo uvitilwe utuwozye we wewe dada pipo nahumo uhwinyi washimbilile. Tusubila wenewe ungulubi uwinji numo."

neg:
Utenzi wa Gilgamesh
Enkidu anaishi porini pamoja na wanyama witu anajisikia ni mmoja wao ana nywele nyingi kama mnyama.
Mwindaji mmoja anatambua ya kwamba wanyama hawingii tena katika mitego yake kwa sababu wanalindwa na Enkidu. Anaenda Uruk na kulalamika mbele ya mfalme. Gilgamesh anamwambia kurudi pamoja na kahaba Shamhat; huyu Shamhat atamvuta kwa njia ya ngono kutoka upande wa kinyama kuja upande wa kibinadamu. Na kweli Enkidu anavutwa na Shamhat anafanya mapenzi naye kwa wiki moja. Katika muda huu wanyama pori wa Enkidu wanaondoka na kupotea. Enkidu anajikuta bila wanyama anaamua kumfuata Shamhat kwenda Uruk.

neg:
Njia ya Pwani ya Welisi
Njia ya Pwani ya Welisi ni njia ya miguu ndefu inayozunguka pwani yote ya Welisi. Njia inaelekea Queensferry kaskazini mwa Welisi hadi Chepstow (Kiwelisi: Cas-gwent) kusini mwa Welisi. Urefu wake ni kilometa 1,400. Njia ilifunguliwa rasmi tarehe 5 Mei 2012, ila sehemu fulani kama Njia ya Pwani pa Ziwa ya Anglesey na Njia ya Pwani pa Pembrokeshire zilitanguliwa kufunguliwa. Njia inapitia Hafadhi za Taifa 2, Maeneo Mazuri ya Urembo ma 3 na Hifadhi za Asili za Kitaifa 11.

neg:
Kujiua
[[File:A Hindoo Widow Burning Herself with the Corpse of her Husband.jpg|thumb|Mjane [[Mhindu]] akijichoma pamoja na maiti ya mumewe, miaka ya 1820.]]
Katika [[madhehebu]] mengi ya [[Ukristo]] kujiua huchukuliwa kama [[dhambi]], kwa msingi wa [[maandishi]] ya [[wanateolojia]] wenye ushawishi mkuu kama vile [[Agostino wa Hippo]] na [[Thomas Aquinas]]. Hata hivyo, kujiua hakukuchuliwa kama dhambi katika [[kanuni za Justiniani]] za [[Milki ya Bizanti]], kwa mfano.

neg:
Mto Niensi
Maji yake yanatiririkia Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Les Wanyika
Les Wanyika ilikuwa bendi maarufu sana nchini Kenya naTanzania na wanachama wake walikiishi nchini Kenya. Iliamzishwa mwaka wa 1978 pale mpiga gitaa Omar Shabani, mpaza sauti Tom Malanga na wanachama wengine wa bendi ya Simba Wanyika. John Ngereza na Issa Juma walijiunga nao baadaye. Les Wanyika waliimba nyimbo nyingi maarufu sana,lakini walikumbukwa sana kwa nyimbo zao za mwaka wa 1979 "Sina Makosa" na "Paulina" . Issa Juma aliihama bendi hii baadaye ili kuendeleza shughuli zake zingine za kimuziki. Kundi hili liliendelea mpaka Omar Shabani alipofariki mwaka wa 1998. John Ngereza alikufa miaka miwili baadaye.
Uanzilishi na Historia:
Mwaka wa 1971, ndugu wawili kutoka pwani ya mkoa wa Tanga, Tanzania, Wilson Kinyonga na George walianzisha bendi waliyoiita Simba Wanyika, tafsiri ya Kiingereza kumaanisha "Savannah Lions." Kutokana na hali ya ngumu ya kiuchumi nchini {1}Tanzania{/1} katika miaka za 70 ambayo, wengi wa wasanii wa muziki wakati huo walihamia nchini Kenya na nchi nyingine jirani katika hali ya kutafuta majani mabichi. Si ajabu kwamba baadhi ya wasanii hao walichukua uraia wa nchi hizo.
Wakati huo, usafiri kati ya nchi hizi mbili ulirahisishwa na kuweko kwa jumuiya ya Afrika Mashariki, na mkataba wa maelewano miongoni mwa Kenya, Uganda na Tanzania. Baada ya kusambaratika kwa jamuia hiyo mwaka wa 1977, kuvuka mpakani ilikuwa vigumu, hivyo uanzishwaji wa makao ya kudumu nchini Kenya na kundi hili. Bendi hii ilipoendeleo na kukua, bendi kadhaa zilijitoa , lakini mashuhuri ilikuwa ni Les Wanyika.
Ni jambo moja kwa msanii kuhamia nchi nyingine katika kutafuta lisho bora na lingine kabisa kwa nchi kutoa madai ya uongo ya kumiliki baadhi ya wasanii ambao ni wahamiaji wa nchi nyingine kwa lengo la kujionyesha na kujitakia umaarufu. Hiyo inaweza kusemwa kutokana na wimbo wa Malaika ambao asili yake ni mchora vibonzo wa nchi ya Tanzania, Geofrey "Gado" Mwampembwa ambaye ni Mtanzania anayefanya kazi katika gazeti la Nation nchini Kenya na eneo la jumla la mlima Kilimanjaro. Wakenya wamekuwa vizuri sana katika taaluma hii.
Katika bendi ya Les Wanyika, wanachama wa kikundi walijumuisha pamoja Watanzania na Wakenya. Wanachama maarufu John Ngereza, Issa Juma na Omar Shabani walikuwa wote kutoka Tanzania, na Tom Malanga kutoka Kenya. Bendi hii ilikuwa na makao ya kudumu mjini Nairobi, walikotumbuiza katika vilabu vya starehe na mahoteli mbalimbali. Wengi wa wanachama wa kundi hili aidha walikufa au wameathirika na ukongwe.
Mwaka wa 2006,lilianzishwa upya na watu wengine

neg:
Ini
Kusinyaa kwa ini (kwa Kiingereza "cirrhosis"): hii husababishwa na kufa kwa seli za ini ambao hutokea tena na tena. Kama seli za ini zikifa, tishu za makovu hujiunda. Hizi tishu huharibu muundo wa ini, hii hufanya ini lisifanye kazi vema. Lakini pia hufanya shinikizo kwenye vena ambayo huenda kwenye ini kubwa sana.

neg:
Wakisi
Wakisi ni kabila la Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Njombe, Wilaya ya Ludewa.

neg:
INRI
Ni kwamba, kadiri ya Injili zote nne, Ponsio Pilato, liwali wa Palestina, aliamua Yesu asulubiwe kulingana na shtaka la viongozi wa Wayahudi waliodai mtuhumiwa alijitangaza kuwa mfalme na kupinga mamlaka ya Kaisari wa Dola la Roma, kwa wakati huo Tiberius, ingawa Pilato alikuwa ametambua shtaka halikuwa la kweli, bali lilitokana na husuda.

neg:
Kibwisi (Gabon)
Kibwisi ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Gabon inayozungumzwa na Wabwisi. Isichanganywe na Kitalinga-Bwisi cha Uganda. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibwisi imehesabiwa kuwa watu 3020 nchini Kongo na watu 1230 nchini Gabon. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibwisi iko katika kundi la B40.

neg:
Angakusi
Nyota angavu zaidi ni Shira ("Sirius") yenye uangavu wa mag -1.5 iliyopo katika umbali wa miakanuru 8 ikifuatwa na Suheli ("Canopus") yenye mag -0.74 na Rijili Kantori ("α Centauri") yenye mag 0. Ilhali angakaskazi ina nyota angavu ya Kutubu kama "nyota ya ncha" upande wa angakusi hakuna nyota ya ncha iliyo angavu kweli; Sigma Octantis (σ Oct) kwenye Thumni iliyopo karibu na ncha-anga ya kusini ina mag 5.7 pekee kwa hiyo ni vigumu kuiona kwa macho matupu.

neg:
Sfinksi
Wagiriki wa Kale walisimulia ya kwamba Sfinksi ilikaa nje ya geti la mji wa Thebi ikamwuliza kitendawili kila mtu aliyepita. Kibali cha kuingia mjini kilitolewa kwake aliyejua jibu pekee. Aliyeshindwa kujibu aliuawa na kuliwa naye.

neg:
Ngozi (mlima)
Tangu kuporomoka kwa kichwa cha volkeno, Ngozi ina umbo la kasoko yenye ziwa ndani yake. Ziwa hili huhesabiwa kuwa ziwa la kasoko kubwa la pili barani Afrika.

neg:
Maziwa
Nje ya lishe ya wanyama changa, maziwa hutumiwa na binadamu kama kinywaji na chakula. Watu hufuga wanyama wanaotoa maziwa, hasa ng'ombe, kwa kusudi la kukamua maziwa yao. Wanyama wengine wanaofugwa na kukamuliwa kwa maziwa yao ni mbuzi, kondoo na ngamia, farasi, punda na nyati.

neg:
Kumasi
Mwaka 2005 mji ulikuwa na wakazi 862.000. Umbali kutoka Accra ni 250 km. Kuna Chuo Kikuu cha Kwame Nkrumah cha Sayansi na Teknolojia.

neg:
Tausi
Tausi wa Kongo anatokea Kongo ya Kidemokrasia. Spishi mbili nyingine zinatokea misitu ya Asia, lakini zimewasilishwa katika sehemu nyingine za dunia, hususa tausi mhindi.

neg:
Kinisi
Kinisi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinisi imehesabiwa kuwa watu 36,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinisi iko katika kundi la Kingwi.

neg:
Ngiri
Ngiri, gwasi au mbango (ing. "warthog") ni wanyama wa jenasi "Phacochoerus" katika familia Suidae. Hawa ni aina za nguruwe-mwitu wenye sugu kubwa kichwani, madume hasa (sababu ya jina kwa Kiingereza: warthog). Wana pamba ndefu, zile za dume ndefu kuliko zile za jike. Hula manyasi, mizizi, beri na matunda mengine, gamba la miti, nyoga na hata mayai, mizoga na pengine wadudu na wanyama wadogo. Wakila hupiga magoti ya mbele na wakitoroka kitisho huweka mkia juu wima.

neg:
Nyasi
Nyasi nyingi huwa na mizizi mirefu inayoshika ganda la juu la ardhi hivyo kuzuia au kupunguza mmomonyoko wa udongo. Kiekolojia aina za nyasi zimezoea mazingira tofauti kabisa kati ya kanda za joto hadi kanda za baridi sana. Wakati wa baridi au ukame majani juu ya ardhi hukauka hata kupotea kabisa lakini mizizi ina uwezo wa kulala muda mrefu na kusubiri mvua au halijoto ya juu zaidi.

neg:
Kiyis
Kiyis ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayis. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiyis imehesabiwa kuwa watu 320. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyis iko katika kundi la Kiwapei.

neg:
Farisi (kundinyota)
Katika mitholojia ya Kigiriki Farisi alikuwa shujaa aliyeua dubwana Ketusi na kumwokoa Andromeda. Baadaye wote pamoja na wazazi wa Andromeda mfalme Kifausi na malkia Cassiopeia waliinuliwa angani kama nyota . Farisi alikuwa mwana wa Zeus na Danaë. Aliwahi kumshinda dubwana Medusa aliyeweza kubadilisha kila kiumbe kuwa jiwe kwa kumwangalia tu lakini Farisi alikata kichwa chake. Baadaye alimwokoa Andromeda aliyefungwa kwa nyororo kwa mwamba kwenye ufuko wa bahari ili atolewe sadaka kwa Kestusi.
Farisi ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK kwa jina Kassiopeia. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Perseus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Per'.

neg:
Nzi (kundinyota)
Nzi ni kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu kuzunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Haikujulikani kwa Wagiriki wa Kale au Waarabu waliojifunza kutoka kwao. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika globu ya nyota ya Petrus Plancius.

neg:
Mto Mtisi
Maji yake yanatiririkia Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Mkizi
Mkizi au binini ni samaki wa baharini na pengine wa maji baridi za familia Mugilidae katika oda Mugiliformes. Wanatokea katika kanda za wastani hadi tropiki. Wana magamba mapana na rangi ya kijivu na hudhurungi mgongoni.

neg:
Wilaya ya Mbinga
Sehemu kubwa ya eneo lake iko ndani ya milima inayoongozana na pwani la ziwa pamoja na mwambao wa ziwa. Wilaya imeona maendeleo kadhaa kutokana na barabara mpya na kilimo cha kahawa inayostawi vizuri katika hali ya hewa mlimani. Mwaka 2012 maeneo ya wilaya ya Mbingwa yalitengwa kuwa wilaya ya Nyasa.

neg:
Masi
Masi ni tofauti na uzani lakini katika maisha ya kawaida hatuoni tofauti. Hivyo tunatumia kipimo cha kilogramu pia kwa kutaja uzani wa sukari tunayonunua. Lakini hali halisi uzani wa gimba au masi ileile ni tofauti kutegemeana na graviti mahali ilipo. Kwa mfano mtu akifika juu ya mwezi uzani ni sehemu ya sita ya uzani wake duniani. Kwa hiyo mtu mwenye uzito wa kilogramu 60 duniani atakuwa na kilogramu 10 pekee akipimwa juu ya mwezi. Sababu yake ni ya kwamba graviti ya mwezi ni ndogo kuliko duniani.

neg:
Nikasi wa Heeze
Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mfiadini. Kwanza alitangazwa na Papa Klement X kuwa mwenye heri tarehe 24 Novemba 1675, halafu mtakatifu na Papa Pius IX tarehe 29 Juni 1867.

neg:
Ming'oko
Ming'oko kwa kawaida huwa haipandwi, huvunwa tu katika misitu kama yavunwavyo tunda pori.

neg:
Ndizi
Ndizi ni tunda muhimu Afrika ya Mashariki na katika nchi za joto kwa jumla hasa visiwa vya caribian. Mmea wake huitwa mgomba. Kibiolojia ndizi moja ni fuu inakua pamoja na fuu nyingine kwenye mshikano au shazi.

neg:
Chingis Khan
1219/1220 Wamongolia walimshinda mfalme wa Khorezmu wakaangamiza miji ya ufalme huu na kuua watu wengi. Vikosi wa jeshi hili viliendelea upande wa magharibi na kuangamiza nchi za Warusi na sehemu za Kaukazi.
Mwaka 1227 Chingis Khan alikufa akiwa mzee; wengine husema ya kwamba sababu ya kifo ilikuwa anguko kutoka farasi; wengine husema ya kwamba binti wa mfalme aliyeuawa na Temujin alilipiza kisasi kwa kumdunga kwa kisu. Kaburi lake lilifichwa na walinzi wake kufuatana na desturi ya Wamongolia haijulikana hadi leo. Inasemekana ya kwamba wapandaji farasi 1,000 walikanyaga sehemu ya kaburi kwa miguu ya farasi zao halafu waliuawa wenyewe baada ya kuleta taarifa ya kwamba walitimiza kazi ya kumzika Chingis Khan.

neg:
Kiamis
Kiamis ni lugha ya Kiaustronesia nchini Taiwan inayozungumzwa na Waamis. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiamis imehesabiwa kuwa watu 138,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiamis iko katika kundi la Kiformosa-Mashariki.

neg:
Kinisa
Kinisa ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanisa. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kinisa imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinisa iko katika kundi la “East Geelvink Bay”.

neg:
Najisi
Najisi ni kitu chochote ambacho ni kichafu na hakifai katika mwili wa binadamu.

neg:
Kalisi
Kalisi ni kati ya elementi zinazopatiikana kwa wingi duniani ikiwa na nafasi ya tano na asilimia 3.39 za ganda la dunia ni kalisi. Ikisafishwa hutokea kama metali laini yenye rangi ya nyeupe-fedha.

neg:
Moshi (wingu)
[[Picha:[[Image:Fish processing hub.jpg|thumbnail|Nigeria]]
Moshi kwa lugha ya kawaida ni wingu linalotokea pale ambako [[moto]] inawaka. Ni mchanganyiko wa vipande vidogo vya mata [[mango]], matone ya [[kiowevu]] -hasa [[maji]]- na [[gesi]] mbalimbali pamoja na [[hewa]]. Mchanganyiko wa aina hii huitwa pia [[erosoli]].
Mara nyingi moshi ni tokeo lisilotakiwa la moto lakini wakati mwingine inasababishwa kwa kusudi kwa matumizi ya kijeshi (wingo la kuficha jeshi), mawasiliano (alama za moshi), kidini (moshi ya [[uvumba]]), kuua wadudu (ufukizaji dhidi ya wadudu, panya n.k.), upishi (kuhifadhi samaki au nyama kwa kuikausha katika moshi inapopokea pia ladha inayotafutwa).

neg:
Mafuta ya ini
Ini lililovimba sana na lenye kiwango cha juu cha steatosisi mara nyingi huendelea hadi kwenye aina kali zaidi ya ugonjwa huu. Kuvimba na kuoza kwa hepatosi kwa kiwango tofauti mara nyingi hutokea katika hatua hii. Majibu ya kufa na kuvimba kwa seli za ini husababisha kuchochewa kwa seli zilizo na umbo la nyota ambazo huwa na jukumu msingi katika fibrosisi ya ini. Kiwango cha fibrosisi hutofautiana sana. Fibrosisi perisinusoida hutokea sana, hasa katika watu wazima, na hutawala sana katika eneo 3 kuzunguka mishipa iliyo mwisho wa ini.

neg:
Mto Kikusi
Unatiririka hadi ziwa Tanganyika, hivyo maji yake yanaingia katika mto Kongo na kuishia katika Bahari ya Atlantiki.

neg:
Mawese
Mawese ni mafuta ya kula yanayotolewa katika matunda ya mti wa mchikichi ("Elaeis guineensis"). Ni mafuta ya kupikia ya Afrika, hasa penye asili ya mchikichi kutokana na kupatikana kwa wingi katika nchi za kanda ya Guinea.

neg:
Waiyaki wa Hinga
Haijulikani bayana kilichomfanyikia alipokuwa katika msafara, ila tu hakuweza kuendelea na safari alipofika Kibwezi. Baadhi ya vyanzo husema kuwa msafara ulipofika Kibwezi, Waiyaki hangeweza kuendelea kwa kuwa alikuwa na majeraha mabaya kichwani. Wengine husema kuwa alipigwa risasi. Rekodi rasmi zinaonyesha kuwa aliachwa katika hospitali ya misheni ambapo alifariki akazikwa katika makaburi ya hospitali hiyo. Vyanzo vingine husema kuwa alizikwa hai, mwaka 1892.

neg:
Nias
Nias ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Sumatra. Eneo la kisiwa ni 5121 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Gunungsitoli. Mwaka wa 2014 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 788,132. Watu wakaao kisiwani kwa Nias huongea lugha ya Kinias.

neg:
Wamasai
Kijadi, Wamasai hula nyama, maziwa na damu ya ng'ombe. Utafiti wa ILCA (Nestel 1989) unasema: "Leo hii, chakula kikuu cha Kimasai ni maziwa ya ng'ombe na unga wa mahindi. Wao huyanywa maziwa pekee au katika chai na unga wa mahindi hutumiwa kupika uji au ugali. Unga ulioshikamana unajulikana kama ugali na huliwa na maziwa; na hii inatofautiana na uji, ambayo hutayarishwa na hupikwa na maziwa. Nyama, ingawa ni chakula muhimu, huliwa kwa nadra, kwa hivyo haiwezi tambulika kama chakula kikuu. Mafuta ya nyama hutumika katika kupika, sanasana uji, mahindi na maharagwe. Siagi pia ni chakula muhimu cha watoto wachanga. Damu hunywewa kwa nadra."

neg:
Msikisi
Msikisi ni jina la kata ya Wilaya ya Masasi katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi
namba 63546.

neg:
Chasi
Chasi (au Kialagwa au Algwaisa) ni mojawapo ya lugha za Kikushi zinazotumika nchini Tanzania. Inazungumzwa na Wasi: kabila hili sehemu zote wanazokaa wenyewe huongea lugha hii na ndiyo asili yao ya wazazi wao waliowakuta. Lugha hii si ya Kibantu, kwani huendana na Kifiomi, Kiiraqw na Kiburunge.

neg:
Birisi
Nyoka hawa ni wafupi na wembamba, sm 95 kwa kipeo lakini sm 30-50 kwa kawaida. Spishi fupi sana ni birisi-Asia mdogo (sm 5-15) na huyu ni nyoka mfupi kabisa duniani. Rangi yao ni nyeusi, kijivu, kahawia au pinki pengine pamoja na madoa au mabaka.

neg:
Chui wa Tasmania
Chui wa Tasmania (kutoka Kiing.: Tasmanian tiger) au thilasini (kutoka Kilatini: , Kisayansi: "Thylacinus cynocephalus") ni spishi iliyokwisha ya mnyama ya Marsupialia wa Australia, Tasmania na Nyugini.

neg:
Ndizi sukari
Mti wa ndizi sukari huitwa mgomba ambao humwagiliwa maji ya kawaida au maji ya sabuni na kustawi tofauti na miti mingine ambayo ikimwagiwa maji ya sabuni hupoteza uhai.

neg:
Ndongosi
Hadi 2012 Ndongosi ilikuwa sehemu ya Wilaya ya Mbinga.

neg:
Utenzi wa Gilgamesh
Njiani wanakutana na wafugaji na katika kambi lao Enkidu anaonja mkate na bia mara ya kwanza. Kinyozi anaondoa nyewele za mwilini na kwa njia hii Enkidu anakuwa mwanadamu kamili.

neg:
Mnyama Ngozi-miiba
Mwili wa wanyama ngozi-miiba una pande tano na umefunikika kwa ngozi yenye fuwele za kalsiti (kaboneti ya kalisi) ziitwazo ossicles (vifupa). Kwa hivyo wanyama hawa wana aina ya kiunzi cha nje. Vifupa vya kiunzi hiki vimeunganika kabisa, kama kwa shashile na jamaa, au vimeunga kwa viungo, kama kwa viti vya pweza, changa-maji na kojojo. Katika matukio mengi vifupa hivi vina michomozo kwa umbo wa miiba, sugu au chembe (asili ya jina la faila hii).

neg:
Wachagga
Aina nyingine ni ndizi mzuzu. Hizi zikikomaa huachwa zianze kuiva kidogo halafu huchomwa na kuliwa kama kitafunwa pamoja na chai au pombe. Ukipita mitaa ya Dar es Salaam utaona ndizi mzuzu zikichomwa sambamba na muhogo au kuku vumbi au kiti moto.

neg:
Ngumi
Kusudi la kukunja ngumi ni mara nyingi kupiga kwa nguvu, au kujiandaa kwa kupiga. Kutokana na maana hii ngumi inakunjwa pia kama alama ya hasira au ya upinzani, kwa mfano katika salamu ya Black Power.

neg:
Bendera ya Uskoti
Waskoti hukumbuka hadithi ya kuwa mfalme aliyeitwa Hungus (au:Angus) aliongoza Wapikti na Waskoti vitani dhidi ya Waanglia na Wasaksoni mnamo mwaka 832 BK lakini akajikuta katika hali ngumu pamoja na jeshi lake lote. Alipoomba msaada wa Mungu alimwona Mtume Andrea (aliyesulibiwa kwenye msalaba mwenye umbo la "X") aliyemwahidi ya kwamba atashinda. Asubuhi yake mawingu angani yalipatikana kwa umbo la msalaba wa "X". Waanglia na Wasaksoni walishtuka lakini Waskoti walishika moyo na kushinda.

neg:
Kumasi
Katibu Mkuu wa UM Kofi Annan amezaliwa Kumasi.

neg:
Welisi
Welisi ilivamiwa na Uingereza mwaka wa 1284 na kuunganishwa kama sehemu kamili ya Ufalme wa Uingereza 1536. Baada ya Ufalme wa Uingereza kuungana na Uskoti na Eire Welisi ilitambuliwa kama sehemu asilia ya Ufalme wa Muungano.

neg:
Ndizi
Ndizi tunda la moja ya mimea ya jenasi ya Musa, ambayo huitwa migomba. Asili yke ni maeneo ya Kusini mwa Asia, na inawezekana kwa mara ya kwanza ilikuzwa huko Papua New Guinea. Leo, ndizi hulimwa maeneo mengi ya tropiki.

neg:
Nguta
Mbegu kupasuliwa baada ya mavuno. Nusu zake zinakaushwa kwa jiko au chumba cha joto muda wa masaa 24. Baadaye nyama kavuu hutoka rahisi katika ganda.
Nguta inasagwa na kukandamizwa na mafuuta kutolewa.

neg:
Ngamia
Ngamia hukamuliwa pia kama ng'ombe. Katika nchi yabisi kiasi cha maziwa yao yanalingana na ya ng'ombe.

neg:
Sfinksi
Kisasili cha sfinksi za Mashariki ya Kati kwa kiasi kikubwa kimesahauliwa. Ni pekee kuhusu sfinksi ya Ugiriki ya kwamba hadithi kadhaa zimehifadhiwa.

neg:
Wasangu (Tanzania)
Baada ya kuku kufa manyoya yake yananyonyolewa na nyama yake huchomwa. Baada ya kumchoma kuku huyo, kasisi huchukua nyama kidogo na maini yake na kukata kata vipande vidogo vidogo vya nyama ambavyo vyatiwa pembeni mwa mahali pale pombe imemwagwa. Nyama inayobaki inaliwa na makasisi wadogo waliopo hapo pamoja na kasisi Mkuu, Makasisi hao wadogo huwa watano au kumi hivi kwa kutegemea na mahali penyewe na watu walivyo na shida zao, na jinsi wanavyotaka kuomba mvua yenyewe. Lakini kabla ya kusema sala zao, wale makasisi, wengine hucheza cheza kwanza hapohapo mahali patakatifu isipokuwa kasisi mkuu na kusema, "Tumefika sisi watoto wenu msije mkasema ni watoto wengine". Ndipo kasisi mkuu huwaambia makasisi wake wakae chini halafu huendelea na sala kama ilivyoelezwa hapo juu na mvua hunyesha mara baada ya sala hizo.

neg:
Ngozi
Ngozi ikiondolewa mwilini na kushughulikiwa kwa kuikausha na kutia dawa mbalimbali inaweza kutunzwa na kutumiwa kwa kutengeneza viatu, mavazi n.k.Katika ngozi ya mamalia kuna sehemu mbili:

neg:
Masai Mara
Kwa mujibu wa utafiti mpya Mbuga ya Kitaifa ya Maasai Mara inapoteza spishi za wanyama kwa kasi ambayo inwatia wasiwasi wanasayansi.
Matokeo yaliyochapishwa kwenye toleo la mwezi wa Mei kwenye Juzuu la british Journal of Zoology(Ilri Scientific Paper_Dynamics of Mara-Serengeti Ungulates in Relation to Land Use Changes) yananasibisha kutoweka kwa spishi hizo na ongezeko la makazi ya binadamu ndani na karibu na mbuga hiyo.
Makala iliyokuwa kwenye tovuti ya Taasisi ya Kimatifa ya Utafiti wa Wanyama ilisema kuwa (ILRI)"Utafiti huo unatoa ushahidi mpana hadi waleo kuhusu kupungua kwa idadi ya wanyama wenye kwato kwenye mbuga ya Mara na jinsi hali hii inavyohusishwa na ongezeko la haraka la idai ya watu katika maeneo yanayopakana na mbuga hiyo."
ILRI ilifanya utafiti huu kati ya mwaka 1989 na 2003. Utafiti huo uliofadhiliwa na Mfuko wa Wanymapori wa kwa ajili ya Mazingira (WWF), ulifuatilia wanyama wenye kwato kila mwezi kwa kipindi cha miaka 15.
Kulingana na utafiti huu, spishi sita pamoja na twiga, Paa, ngiri, topis na na bata wa majini wapengua sana kwenye mbuga hiyo kwa kasi ya kutia wasiwasi.
Utafiti huo unasema kuwa idadi ya wanyama walioangamia ni kubwa kiaasi cha asilimia 95 cha twiga, asilimia 80 ya ngiri, asilimia 76 ya kongoni na asilimia 67 ya swalapala.
Kwa mujibu wa Shirikisho la Utalii nchini Kenya(KTF) idadi ya nyumba zinazojengwa kwenye mbuga hiyo zitakuwa zaidi ya idado ya wanyama kwa kipindi cha miaka 20.

neg:
Kikisi (Tanzania)
Kikisi ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakisi. Isichanganywe na Kikisi-Kaskazini nchini Guinea wala na Kikisi-Kusini nchini Liberia; tena ni tofauti na Kikisii nchini Kenya. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji ya Kikisi imehesabiwa kuwa watu 10,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie, lugha ya Kikisi iko katika kundi la G60.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:

neg:
Masi
Masi inafanya pia inesha ("inertia") ya gimba fulani. Inesha ni tabia ya masi kubaki katika hali yake ya kutulia au kuwa na mwendo fulani hadi iathiriwe na nguvu ya nje. Masi kubwa zaidi huwa na inesha kubwa zaidi na inahitaji nguvu kubwa zaidi kwa kubadilisha mwendo wake. Tunaiona kwa urahisi tukijaribu kusukuma baisikeli, gari au lori: masi zake ni tofauti, hivyo nguvu inayohitajika kuzisukuma au kuzisimamisha inatofautiana.

neg:
Mto Magusi
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

neg:
Hanithi
Hanithi, hanisi au mkizi ni samaki wa baharini wa jenasi "Elops" katika familia Elopidae. Jina la Kiingereza, “tenpounder”, ni kioja kwa sababu uzito wa kipeo wa samaki hawa ni kg 10.

neg:
Nyasa (ziwa)
Ziwa Nyasa (katika Malawi: Lake Malawi; katika Msumbiji: Niassa) ni kati ya maziwa makubwa ya Afrika ya Mashariki likiwa na nafasi ya tatu baada ya Viktoria Nyanza na Ziwa Tanganyika.

neg:
Fransisko wa Asizi
Baada ya kanuni kuthibitishwa, Fransisko alikwenda Greccio kujitafutia kimya na upweke. Ndipo alipopata wazo la kuadhimisha Noeli kwa namna mpya ili kuitia maanani zaidi. Kwa msaada wa mtawala wa kijiji hicho, kwa ushirikiano wa wananchi na kwa mahudhurio ya ndugu wengi, liliandaliwa pango lenye majani makavu, ng’ombe na punda, halafu ikaadhimishwa Misa ambapo Fransisko, akiwa shemasi, alisoma Injili na kuhubiri kwa utamu mkubwa. Lengo lilikuwa kuwafanya Wakatoliki wote wakumbuke jinsi Mwana wa Mungu alivyojishusha duniani, si tu kwa kujifanya mtu, bali pia kwa namna alivyozaliwa na alivyoishi. Chaguo lake la ufukara lilitegemea ukweli wa maisha ya Yesu kama mtu wa mwisho na mtu wa mateso. Baada ya miezi michache ufuasi huo wa moja kwa moja ukaja kuthibitishwa na madonda matano aliyotiwa juu ya La Verna.

neg:
Nuksi
Nuksi (pia: Nuhusi) ni hali ya kutokuwa na bahati ya maisha au kutofanikiwa katika masuala fulanifulani (lakini si rasmi kwa sababu ipo kama imani tu). Pia, hutumika hata mitaani katika hali ya kutaniana au kuelezana kwa namna fulani. Kwa mfano kila ukifanya jambo fulani, hufanikiwi, basi mwingine anatokea na kusema "una nuksi" ndiyo maana hufanikiwi. Nuksi pia ni jina la kutaja Ngano za Kiitalia zilizokuwa zikikusanywa na Italo Calvino kwenye miaka ya 1950.

neg:
Mkia
Wanyama wasio na uti wa mgongo wanaweza kuwa na sehemu ya nyuma inayoonekana kuwa nyuma ya pingiti. Mfano ni nge anayebeba mwiba wa sumu hapo.

neg:
Nanasi
Nanasi ni aina ya matunda yaliyo na mifano ya miiba pia hutoa maji matamu yanayotumika kutengenezea juisi. Linatokana na mnanasi ("Ananas comosus").

neg:
Mkizi
Pengine hanithi huitwa mkizi pia, lakini ni aina tofauti.

neg:
Utenzi wa Gilgamesh
Ishtar anamwona Gilgamesha akirudi anampenda lakini anakataliwa. Akasirika juu yake na kwenda kwa babake mungu mkuu Anu anawomba umtuma ng'ombe dume wa mbinguni kama adhabu. Zimwi huyu akifika Uruka analeta hasara kubwa na kuua wanaume mamia. Enkidu na Gilgamesh wanaamua kupigana naye wanamshinda na kumchinja, moyo wake wanapeleka kama sadaka kwa Shamash. Ishtar akiona kifo chake analia lakini Enkidu anatupa mguu wa ng'ombe kwake.

neg:
Mto Msenguse
Unatiririka hadi ziwa Tanganyika.

neg:
Mtini
Tini pia kilikuwa chanzo kizuri cha chakula kwa Waroma, tini kulikuwa kama zilivyoau baada ya kukaushwa na hutumika kutengenezea jamu. Tini inayouzwa mara nyingi huwa katika mtindo wa kukaushwa, sabsbu tini ikiisha kuwa huwa vigum kusafirishwa na haiwezi kudumu kwa muda mrefu baada ya kuchumwa.
Kulingana na taarifa za FAO, uzsalishaji wa tini kwa mwaka 2005 ulikuwa tani 1,057,000. Utumizi ikifatiwa na misri tani 170,000 na nchi nyingine za mediterania.
Tini ni moja ya mimea yenye kiasi kikubwa cha kalisi na makapi. Tini iliyokaushwa kuwa na kiasi kikubwa cha makapi, shaba, manganisi, magnesi, kali, kalisi na vitamini K, kulingana na mahitaji ya binadamu. Huwa na kiwango kidogo cha virutubisho vingine. Katika tafiti moja, gram 40 tu za tini iliyokaushwa kuongeza uwezo kwa kiasi kikubwa cha plazma antioksidanti mwilini.

neg:
Finisia
Waroma wa Kale waliwaaita "Puni" wakatwaa eneo lao lote mwaka 63 KK na tangu wakati ule Finisia ikawa sehemu ya jimbo la Syria ndani ya Dola la Roma.

neg:
Nguruwe-kaya
Kwa kawaida nguruwe anafugwa kwa nyama yake lakini pia ngozi ina matumizi yake. Nyama ya nguruwe ni nyama inayoliwa sana Ulaya na pia Asia ya mashariki na kusini-mashariki. Katika tamaduni kadhaa nguruwe na nyama yake hutazamiwa kuwa najisi, kwa mfano katika Uyahudi na Uislamu.

neg:
Mto Mkingasi
Mto Mkingasi ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mwisi
Mwisi ni jina la kata ya Wilaya ya Igunga katika Mkoa wa Tabora, Tanzania yenye postikodi namba 45619 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,872 waishio humo.

neg:
Ngano (hadithi)
Watendaji katika ngano si watu halisi bali wahusika wanaoeleza tabia maalumu. Mifano ni sungura, fisi, nyuki na wanyama wengine wanaowakilisha tabia kama vile busara, ujinga, ujanja, ulafi, uchoyo na mengine. Hata Riwaya za Abunuwasi zinaweza kuhesabiwa hum.

neg:
Hongwe
Hongwe huvuliwa sehemu nyingi za Afrika, hata Afrika ya Mashariki. Kwa kawaida huliwa wakiwa wamechomwa au katika supu ya samaki.