query: Nani rais wa Nigeria?

pos:
Historia ya Nigeria
Mwaka 2015 alishindwa katika uchaguzi mkuu na mgombea mwenzake, Muhammadu Buhari.

pos:
Nigeria
Kutofaulu kwa jeshi la taifa kumaliza ghasia hizo ndiyo sababu muhimu ya kushindwa kwa rais Jonathan kwenye uchaguzi wa mwaka 2015. Kufuata na ahadi zake kwa wapiga kura, Muhammadu Buhari alijitahidi kukomesha kundi hilo.

neg:
Moïse Katumbi
Mwaka wa 2013, kufuatia Katiba ya Jimbo la nchi yake, Moïse Katumbi alitangaza kuwa asingegombea kwa muhula wa pili akiwa Gavana. Kwa uchaguzi wa urais wa mwaka wa 2016, wachunguzi wengi wa taifa na kimataifa wanamwona kama mgombea mwenye nafasi na mrithi wa Joseph Kabila.

neg:
John Magufuli
John Pombe Joseph Magufuli (amezaliwa 29 Oktoba, 1959) ni rais wa tano wa Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

neg:
Lagos
Lagos ni mji mkubwa wa Nigeria. Ilikuwa mji mkuu wa nchi hadi mwaka 1991.

neg:
Nigeria
Ni kwamba tangu mwaka 2009 hadi Septemba 2015 uasi wa kundi la Boko Haram ulivuruga amani na usalama nchini Nigeria. Wanamgambo wa kundi hilo wanaotazamwa na Wanigeria wengi kuwa magaidi walianza kutwaa mamlaka juu ya sehemu za nchi hasa katika mazingira ya jimbo la Borno, kuua wananchi wengi, kuchukua watu mateka na kupigana na jeshi la Nigeria na ya nchi jirani.

neg:
Boko Haram
Boko Haram ilianzishwa na Yusuf Mohamed mwaka 2002 na inalenga kuanzisha dola la Kiislamu katika Nigeria ambako sharia ni sheria ya pekee.

neg:
Historia ya Nigeria
Ulaji rushwa na ufisadi wa watawala wa kijeshi ulizuia maendeleo ya nchi jinsi ilivyoonekana katika nchi nyingine yenye mafuta.

neg:
Adama Barrow
Adama Barrow (*16 Februari 1965) ni rais wa Gambia na mwanasiasa wa chama cha United Democratic Party.

neg:
Jimbo la Niger
Kama majimbo mengine ya Nigeria ,linaongozwa na Gavana na Bunge. Chini ya utawala wa Aliyu Mu'azu Babangida tarehe 13, Januari 2000, jimbo hili lilipitisha sheria ya Sharia kama kanuni ya sheria, ingawa idadi ya wakazi wa jimbo imekuwa kihistoria sawa kati ya Waislamu na Wakristo.
Jimbo la Niger limegawanywa katika Maeneo 25 ya Serikali za Mitaa.

neg:
George Mcheche Masaju
George Mcheche Masaju ni mwanasheria wa nchini Tanzania. Mwaka 2015 aliteuliwa na rais Jakaya Kikwete kuwa Mwanasheria Mkuu wa nchi akaendelea katika nafasi hii baada ya kuingia kwa raisi mpya John Magufuli.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Boko Haram iliundwa na imani ya Mohammed Marwa au Maitatsine. Yeye alikuwa mhubiri wa itikadi kali wa Kiislam katika 1970s na 1980s na yeye hakupenda serikali ya Nigeria sana na mfumo wa maisha ya Kimagharibi. Maitatsine na wafuasi wake walipigana na serikali katika mwaka wa elfu moja mia tisa na themanini (1980) katika mji wa Kano. Vita ya uraia ilianza na kikundi cha Maitatsine kilipigana na serikali. Watu elfu nne waliuawa na Maitatsine huyo alikuwa miongoni mwao, lakini imani yake iliendelea na watu waliendelea kupigana na serikali ya Nigeria. Nigeria imekuwa na matatizo na migawanyiko ya kidini na kikabila na watu walipigana kuhusu kushika dola na rasilimali. Watu wa Kaskazini kimsingi ni Waislam wa Hausa au Fulani. Vikundi vya kikabila na watu wa Kusini kimsingi ni Wakristo kutoka vikundi vya Igbo au Yoruba na makundi haya walipambana mara nyingi. Wilaya kadhaa ziliweka sheria ya Uislam na matatizo yameendelea.

neg:
Rais wa Nigeria
Katika orodha ifuatayo kuna majina ya watu waliokuwa wakuu wa dola nchini Nigeria tangu uhuru katika mwaka 1960:

neg:
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Murtala Muhammed
Uwanja wa Ndege Kimataifa wa Murtala Muhammed (Murtala Muhammed International Airport kwa lugha ya kimombo) uko katika sehemu ya Ikeja, nchi ya Lagos, nchini Nigeria, na uwanja huu wa ndege ndio ambao unahudumia mji wa Lagos, kusini magharibi mwa Nigeria na taifa zima. Awali uwanja huu wa ndege ulikuwa unajulikana kama Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Lagos (Lagos International Airport kwa Kiingereza), lakini jina lake lilibadilishwa ujenzi ulipofikia katikati kuwa Murtala Muhammed ambaye alikuwa mkuu wa zamani wa kijeshi wa Nigeria. Taminalii ya kimataifa ilijengwa kama ya Uwanja wa ndege wa Schiphol iliyoko mjini Amsterdam. Uwanja huu wa ndege ulifunguliwa rasmi tarehe 15 Machi 1979. Uwanja huu ndio wigo kuu kwa ndege kama vile flag carrier airlines ya Nigeria , Nigeria Eagle Airlines na Arik Air.

neg:
Yemi Osinbajo
Pamoja na shughuli zake za kisheria Yemi Osinbajo alibarikiwa pia kuwa mchungaji katika Redeemed Christian Church of God, moja kati ya makanisa makubwa ya kipentekoste nchini Nigeria. Amekuwa mchungaji kiongozi wa ushirika wa "Lagos Province 48" inayoitwa pia Olive Tree provincial headquarter parish. Alitangaza ya kwamba aaendelea kushika cheo hiki hata baada ya kuwa makamu wa rais.

neg:
Nelson Mandela
[[Jamii:Waliozaliwa 1918]]
[[Jamii:Waliofariki 2013]]
[[Jamii:Wanaharakati wa Afrika Kusini]]
[[Jamii:Marais wa Afrika Kusini]]
[[Jamii:Viongozi wa Afrika]]
[[Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani]]
[[Jamii:Nelson Mandela]]

neg:
Nigeria
Ulaji rushwa na ufisadi wa watawala wa kijeshi ulizuia maendeleo ya nchi jinsi ilivyoonekana katika nchi nyingine yenye mafuta.

neg:
Nigeria
Mito mikubwa ni mto Niger na mto Benue; yote miwili inakutana na kuishia katika delta ya Niger ambayo ni kati ya delta kubwa zaidi duniani.

neg:
Adama Barrow
Tarehe 19 Januari 2017, rais mteule aliapishwa katika ubalozi wa Gambia huko Dakar, halafu wanajeshi wa Senegal, Nigeria na Ghana walivamia nchi ili kumuondoa madarakani kwa idhini ya Umoja wa Mataifa.

neg:
Nigeria
Rais huchaguliwa na wananchi wote: ndiye mkuu wa serikali. Anawajibika mbele ya bunge lenye vitengo viwili: Senati na Baraza la Wawakilishi.

neg:
Kwame Nkrumah
Kwame Nkrumah ( 1909 - 27 Aprili 1972) alikuwa Rais wa kwanza wa Ghana na mmoja wa viongozi wenye nia ya kujenga Muungano wa Afrika, tena mchochezi wa falsafa ya Umajinuni.

neg:
Khalifa bin Zayed Al Nahyan
Sheikh Khalifa bin Zayed bin Sultan Al Nahyan (Kiarabu: خليفة بن زايد بن سلطان آل نهيان) (aliyezaliwa 25 Januari 1948), anajulikana aidha kama Sheikh Nahyan au Sheikh Khalifa ni Rais wa sasa wa Umoja wa Falme za Kiarabu (UAE) na Emir wa Abu Dhabi. Alichukua viti hivyo viwili tarehe 3 Novemba 2004, akichukua nafasi ya baba yake Zayed bin Sultan Al Nahyan, ambaye alikufa siku kabla. Alikuwa na kiti cha Urais, tangu baba yake aanze kuwa na afya mbaya.

neg:
Umaru Yar'Adua
Tar. 29 Mei 2007 akaapishwa kuwa rais mpya wa Nigeria. Hii ni mara ya kwanza katika historia ya nchi ya kuwa maraisi wawili waliochaguliwa wamefuatana bila kungilia kwa jeshi.

neg:
Uislamu nchini Nigeria
Waislamu wa Nigeria ni wa dhehebu la Sunni wanaofuta mafundisho ya imamu Maliki, ambao pia hufuata utawala wa sheria ya Kiislamu, yaani, Sharia.

neg:
Soko la Hisa la Nigeria
Mnamo 6 Agosti 2009 baraza jipya ya wanachama wa NSE waliteuliwa
Rais Alhaji Aliko Dangote, CON
Makamu wa Rais Chifu wa 1 Reginald Abbey-Hart, JP
Makamu wa Rais wa 2 Dk Erasto BO Akingbola, MON

neg:
Siasa ya Nigeria
Nigeria iko bora sasa katika mahusiano ya kigeni kutokana na hali yake ya sasa ya demokrasia ingawa haikuwa imara kabisa na pia kutokana na msaada wa zamani wa rais Obasanjo. Ni mwanachama wa Umoja wa Afrika nahuketi katika shirika laBaraza la Amani na Usalama. Tangu mwaka wa 1960 Nigeria imekuwa mwanachama wa Umoja wa Mataifa na pia ilijiunga na Jumuiya ya nchi zilizokoloniwa na Uingereza mwaka huo huo, hata hivyo kuahirishwa kw muda mfupi kati ya 1995 na 1999.
Nigeria ni mwanachama wa ACP, AfDB, C, ECA, AU ECOWAS, FAO, G-15, G-19, G-24, G-77, IAEA, IBRD, ICAO, ICCt, ICC, ICRM, IDA, IFAD, IFC , IFRCS, iho, ILO, IMF, IMO, Inmarsat, Intelsat, Interpol, Ìöç, ISO, ITU, MINURSO, NAM, OPCW, OPEC, PCA, UN, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNIKOM, UNITAR, UNMIBH, UNMIK , UNMOP, UNMOT, UNU, UPU, WCL, WCO, EFTU, WHO, WIPO, WMO, WToO, WTrO

neg:
Kaduna
Kaduna ilianzishwa na Waingereza mwaka wa 1913 na kuwa mji mkuu wa Nigeria wa zamani wa Mkoa wa Kaskazini mwaka 1917. Ilihifadhi hali hiyo mpaka 1967.
Watu walioyoka Kaduna ni pamoja na Emmanuel na Celestine Babayaro (Wachezaji mpira wa Nigeria) na Fiona Atlanta (Mwanasinema wa Uingereza na msichana katika sinema ya Bond)

neg:
Ibrahim Babangida
Jenerali Ibrahim Badamasi Babangida (amezaliwa 17 Agosti, 1941), kiumaarufu anajulikana kama IBB, Alikuwa rais wa '8' pia alikuwa kiongozi wa kijeshi wa nchini Nigeria kuanzia mwezi wa Agosti mwaka 1985 hadi safari yake ilipofika ya kutoka ofisini kinguvu, Kutokana na msukumo mzito wa watu wenye kudai demokrasia ya kweli mnamo mwaka 1993, Baada ya kuanguka katika uchaguzi mkubwa uliofanyika mwaka huo.
Uchaguzi huo ulikuwa wa huru na haki katika historia ya Nigeria toka wapate uhuru.
Babangida alitanguliwa na rais Muhammadu Buhari, Kisha akafuatiwa na Ernest Shonekan.

neg:
Umaru Yar'Adua
Yar'Adua ni Muislamu aliyezaliwa katika familia ya Wafulbe katika Nigeria ya Kaskazini. Babake Musa Yar'Adua alikuwa waziri katika serikali ya kwanza ya nchi baada ya uhuru. Kakaye jenerali Shehu Musa Yar'Adua alikuwa makamu wa rais chini ya Olusegun Obasanjo kati ya 1976 hadi 1979 akafungwa jela chini ya udikteta wa Sani Abacha.

neg:
Nimrod Elireheemah Mkono
Nimrod Elireheemah Mkono (amezaliwa tar. 18 Agosti 1943)katika kijiji cha Busegwe ni mbunge wa jimbo la Musoma Vijijini alianza ubunge mwaka 2000~2015 bado ni mbunge wa musoma vijijini katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania.nimrod mkono ni mwana maendeleo kwa sababu amejenga shule nyingi baadhi ya shule ni chief ihunyo iliyopo kijiji cha busegwe,shule ya msingi busegwe,chief wanzagi,chief oswald mang'ombe,shule ya sekondari Butuguri,shule ya sekondari kasoma na nyingine nyingi uchaguzi wa mwaka 2010 alipita bila kupingwa na pia ni wakili wa kimataifa wa kujitegemea pia nimrod mkono ni mzanaki kabila ambalo rais wa kwanza wa tanzania julius kambarage nyerere alikuwa na pia mheshimiwa mkono ametoa mchango mkubwa kufanikisha kupatikana kwa wilaya mpya ya butiama Anatokea katika chama cha CCM.

neg:
Siasa ya Nigeria
Bunge la Nigeria ina vyumba viwili. Baraza la Wawakilishi imesimamiwa na Spika wa Baraza la Wawakilishi. ina wabunge 360, waliochaguliwa kwa muda wa miaka minne katika majimbo ya kiti kimoja. Seneti inaongozwa na Rais wa SenA. Ina wajumbe 109, waliochaguliwa kwa muda wa miaka minne katika majimbo 36 yenye viti tatu ( kuwa sawa na majimbo) 36 ya nchi) na kiti kimoja katika jimbo la kiti kimoja (mji mkuu wa shirika hili ambao ni,mji wa Abuja).

neg:
Historia ya Nigeria
Mnamo mwaka 1500 kulikuwa na falme kubwa katika eneo la Nigeria ya leo. Katika kusini ni milki ya Benin (tofauti na nchi ya leo) na Onitsa ya Waigbo, katika kaskazini falme za Wahausa na Songhai ambazo zilitawaliwa na wafalme au masultani Waislamu. Falme za kaskazini zilishiriki katika biashara ya ng'ambo ya Sahara ambako hasa chumvi, dhahabu na watumwa walipelekwa kwa njia ya misafara hadi nchi za Waislamu karibu na Bahari Mediteranea. ,

neg:
Abuja
Abuja ni mji mkuu wa Nigeria. Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa watu 178,462 . Mwaka wa 1976, serikali ya Nigeria iliamua kuanzisha mji mkuu mpya badala ya Lagos. Wakachagua katikati ya nchi, na mipango ya ujenzi ikaundwa chini ya makampuni matatu ya Marekani: PRC Corporation; Wallace, McHarg, Roberts na Todd; na Archisystems. Mipango hiyo ikabadilishwa baadaye na Kenzo Tange, msanifu majengo maarufu wa Japani. Abuja ikatangazwa rasmi kuwa mji mkuu wa Nigeria tarehe 12 Desemba 1991. Iko mahali pa 9, 10, Kaskazini na 7, 10, Mashariki.

neg:
Joseph Yobo
Joseph Yobo (alizaliwa 6 Septemba 1980 mjini Kono, Nigeria  ni mlinzi wa timu ya Nigeria ya kandanda na sasa anachezea klabu ya Ligi ya Uingereza ya Everton. Yeye ni msaidizi wa nahodha wa timu ya taifa ya Nigeria, na mchumba wake ni malkia wa urembo wa zamani Adaeze Igwe

neg:
Rais wa Nigeria
Rais wa Nigeria ni mkuu wa dola wa The President of Shirikisho la Jamhuri ya Nigeria na kiongozi wa serikali. Vyeo vyake ni "Rais wa Shirikisho la Jamhuri ya Nigeria" na Amiri Jeshi Mkuu wa jeshi la Nigeria. Rais wa sasa ni Goodluck Jonathan.

neg:
Rashidi Yekini
Rashidi Yekini (23 Oktoba 1963 – 4 Mei 2012) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu aliyetumikia kama mshambuliaji timu ya taifa ya Nigeria.

neg:
John Obi Mikel
John Obi Mikel (au: John Mikel Obi au Mikel John Obi; alizaliwa tarehe 22 Aprili mwaka 1987) ni mchezaji wa soka wa Nigeria ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Uchina iitwayo Tianjin TEDA na timu ya taifa ya Nigeria.

neg:
Nigeria
Nigeria imepata uhuru wake tarehe 1 Oktoba 1960, ikiunganisha maeneo ya koloni la Nigeria na sehemu ya kaskazini ya eneo lindwa la Kamerun ya Kiingereza.

neg:
Botswana
Rais wa jamhuri ni Festus Mogae.

neg:
Nigeria
Imepakana na Benin, Niger, Chad na Kamerun.

neg:
Nigeria
Nigeria (kwa Kiswahili pia: Nijeria au Naijeria) ni nchi ya Afrika ya Magharibi kwenye pwani ya Bahari Atlantiki.

neg:
Omar al-Bashir
Omar Hasan al-Bashir (amezaliwa 1 Januari 1944) ni Rais wa nchi ya Sudan.

neg:
Ahmadu Bello
[[Category:Wanasiasa wa Nigeria]]
[[Category:Waliozaliwa 1910]]
[[Category:Waliofariki 1966]]
[[Category:Watu waliouawa]]

neg:
Nigeria
Kati ya miaka 1967-1970 nchi iliona vita ya wenyewe kwa wenyewe; magharibi ya nchi, inayokaliwa na Waigbo hasa, ilijaribu kujitenga kwa jina la Biafra, ikipinga utawala wa wanajeshi Waislamu. Takriban watu milioni 2 walikufa kwa njaa wakati ule.

neg:
Emeka Ojukwu
Ojukwu alikuwa rais wa Biafra kati ya 30 Mei 1967 na 8 Januari 1970. Baada ya Biafra kushindwa katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Nigeria Ojukwu alikimbia Côte d'Ivoire. Mwaka 1980 alikaribishwa na rais wa Nigeria Alhaji Shehu Shagari arudi nyumbani.

neg:
Omar al-Bashir
Alikuwa rais tangu 1993. Alitangulia kushika mamlaka nchini baada ya kuwa kiongozi wa uasi wa kijeshi uliopindua serikali ya waziri mkuu Sadiq al-Mahdi mwaka 1989. Bashir aliongoza nchi kama mwenyekiti wa kamati ya wanajeshi na baadaye waziri mkuu hadi kujipa cheo cha rais 1993.

neg:
Oghenekaro Etebo
Oghenekaro Etebo (alizaliwa Novemba 9, 1995) ni mchezaji wa soka wa Nigeria ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Stoke City na timu ya taifa ya Nigeria.

neg:
Burundi
Mwaka 2015 rais Nkurunziza alipendekezwa kugombea tena urais katika uchaguzi akakubali. Hatua hiyo ilisababisha upinzani mkali wa wananchi walioandamana wakiona hii inavunja mapatano ya amani ya Arusha.
Tarehe 13 Mei jenerali Godefroid Niyombare alitangaza kufukuzwa kwa Nkurunziza kutoka urais wakati huyo alikuwa safarini Tanzania, lakini uasi huu wa kijeshi ulikandamizwa.

neg:
Ernest Shonekan
Ernest Adegunle Oladeinde Shonekan (amezaliwa tar. 9 Mei 1936 mjini Lagos, Nigeria) alikuwa rais wa tisa kwa nchi ya Nigeria. Shonekan pia ni mwanasheria aliyesomea sheria nchini Uingereza. Pia ni mmiliki wa kiwanda na pia mwanasiasa.
Alichaguliwa kama rais wa muda wa Nigeria na Jeneral Ibrahim Babangida mnamo tar. 26 Agosti, mwaka 1993. Alikuwa rais kwa miezi mitatu tu.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Mandela alishika nafasi ya tano katia uchaguzi ANC,kwa ajili ya uchaguzi wa mwaka 2009, waliokuwa mbele yakewalikuwa ni pamoja na Raisi wa sasa wa Afrika ya Kusini Jacob Zuma aliyekuwa raisi wa Afrika ya kusini Kgalema Motlante, Makamu wa raisi wa Afrika Kusini Baleka Mbete na Waziri wa fedha Trevo Manuel. Makala katika gazetila the Observer, lilisema kuwa, suala la Winnie kupata nafasi ya juu katika chaguzi hiyoinaonesha kuwa,chama chake kina imani nae sana na pia yeye ni hazina katika chama hicho hususani kwa watu masikini.

neg:
Daniel Ortega
Jose Daniel Ortega Saavedra (amezaliwa 11 Novemba 1945) ni mwanasiasa wa Nikaragua. Ni rais wa Nikaragua tokea mwaka 2007. Pia alitumikia kama rais kuanzia mwaka 1979 mpaka 1990.

neg:
Umaru Yar'Adua
Umaru Musa Yar'Adua (16 Agosti 1951 – 5 Mei 2010) alikuwa mwanasiasa kutoka nchini Nigeria na rais wa 13 wa nchi hiyo tangu 2007 hadi kifo chake hapo 2010. Ni rais wa kwanza mwenye shahada katika historia ya Nigeria.

neg:
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela (18 Julai 1918 - 5 Desemba 2013) alikuwa mwanasiasa nchini Afrika Kusini, kiongozi wa mapambano dhidi ya siasa ya ubaguzi wa rangi (Apartheid), mfungwa jela kwa miaka 27 halafu rais wa kwanza aliyechaguliwa kidemokrasia katika nchi yake.

neg:
Federal Capital Territory, Nigeria
Kisheria ni tofauti kidogo na majimbo mengine ya Nigeria, ambayo yanaongozwa na Magavana waliochaguliwa, kumbe Eneo la Mji Mkuu wa Muungano na Utawala linaongozwa na waziri aliyechaguliwa na Rais.

neg:
Nigeria
Baada ya kungonjeka kwake, makamu wa rais Goodluck Jonathan alichukua madaraka ya urais kuanzia mwaka 2010 akachaguliwa kuwa rais kwenye kura ya mwaka 2011.

neg:
Ethiopia
Serikali ya Majimbo ya Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia ilichukua mamlaka mnamo Agosti 1995. Rais wa kwanza Negasso Gidada. EPRDF ikaongoza serikali na Waziri Mkuu Meles Zenawi ambaye aliunga mkono majimbo ya kikabila, na kuwapa madaraka viongozi wa kikabila. Ethiopia sasa ina majimbo 9 ambayo yana serikali ya madaraka ya shirika, na hata majimbo haya yanakubaliwa kutoza ushuru na kutumia akiba ya ushuru. Hata hivyo, uhuru wa habari na kisiasa bado umefinywa.

neg:
Nigeria
Ikichukua faida ya jukumu lake kama nchi yenye wakazi wengi wa Afrika, Nigeria imeweka jeshi lake kama kikosi cha kulinda amani Afrika. Tangu mwaka 1995, jeshi la Nigeria, kupitia mamlaka ya ECOMOG, limetumwa kulinda amani katika Liberia (1997), Ivory Coast (1997-1999), Sierra Leone 1997-1999, na kwa sasa katika mkoa wa Darfur huko Sudan chini ya Umoja wa Afrika.

neg:
Nigeria
Nigeria inaunganisha maeneo tofauti sana ikiwa na msitu wa mvua upande wa kusini kupitia nchi ya savana hadi kanda ya Sahel na mwanzo wa jangwa la Sahara kaskazini kabisa.

neg:
Nigeria
Hivyo zilitokea maeneo ya "Southern Nigeria Protectorate" na "Northern Nigeria Protectorate". Hali halisi sehemu hizi haziwahi kuwa na umoja katika historia lakini hatimaye Uingereza iliamua kutawala maeneo yote kama koloni moja.
Nigeria ilipata uhuru wake tarehe 1 Oktoba 1960 kutoka kwa Uingereza ikiunganisha maeneo ya koloni la Nigeria na sehemu ya kaskazini ya eneo lindwa la Kamerun ya Kiingereza.

neg:
Kwame Nkrumah
Alipokuwa mwanafunzi wa chuo Nkrumah alisikia hotuba ya mwandishi Nnamdi Azikiwe (baadaye alikuwa rais wa Nigeria). Alikutana naye, na Azikiwe alimpa ushauri kuendelea na masomo yake huko Marekani kwenye chuo cha Lincoln College alikowahi kusoma mwenyewe an kilichokuwa chuo kwa Waamerika Weusi. Nkrumah angependelea kusoma London (Uingereza) lakini alishindwa mitihani ya kuingia. Hivyo kwa msaada wa mjomba tajiri alisafiri Pennsylvania na kuanza masomo huko Lincoln kwenye Oktoba 1935..

neg:
John Atta Mills
Tarehe 21 Desemba 2006, Mills alichaguliwa na NDC kama mgombea wake kwa ajili ya uchaguzi wa rais wa 2008 kwa jumla ya 81.4% (kura 1,362), mbali akishinda wapinzani wake, Ekwow Spio-Garbrah, Alhaji Mahama Iddrisu, na Eddie Annan. Mwaka 2008, alichaguliwa kuwa rais wa Ghana, baada ya uchaguzi wa pande tatu.

neg:
Goodluck Jonathan
Raisi Yar'Adua aligonjeka 2009 akaondoka nchini kwenda Saudia kwa matibabu. Baada ya rais Yar'dua kukaa miezi mfululizo katika hospitali nchini Saudia mahakama kuu ilimpa madaraka ya rais. Yar'Adua alipoaga dunia tar. 5 Mei 2010 Jonathan aliapishwa kuwa rais mpya siku iliyofuata kuwa aisi wa 14 wa Nigeria.

neg:
Musa Bihi
Muse Bihi Abdi (alizaliwa 1948) ni rais wa Somaliland tangu mwishoni mwa mwaka 2017.

neg:
Julius Nyerere
Baada ya kuona kuwa uchumi wa Tanzania hautaweza kusimama kwa siasa ya kijamaa na kuwa hataweza kuvumilia kuendesha nchi kwa siasa nyingine ambazo yeye hakuwa na imani nazo, Nyerere kwa hiari yake mwenyewe aliamua kustaafu nafasi ya urais kuanzia uchaguzi wa mwaka 1985 na kumwachia usukani Ali Hassan Mwinyi, aliyetawala kwa siasa ya uchumi wa soko huria.

neg:
Nigeria
Kuthibitisha idadi ya wafuasi wa dini mbalimbali ni vigumu vilevile. Kwa ujumla kaskazini ya nchi ina historia ndefu ya Uislamu na wakazi ni Waislamu, hasa Wahausa. Kusini kuna Wakristo wengi, Waigbo ni zaidi Wakatoliki na Wayoruba zaidi Waprotestanti.

neg:
Rwanda
Rais na mkuu wa dola ndiye jenerali Paul Kagame (RPF).
Waziri Mkuu ni Anastase Murekezi.

neg:
Ahmed Musa
Musa pia ni mchezaji anaye ongoza kwa magoli nchini Nigeria. Musa alishinda magoli mawili dhidi ya Iceland katika hatua ya makundi katika Kombe la Dunia la FIFA 2018.

neg:
Nigeria
Lugha rasmi ya nchi ni Kiingereza, ingawa wakazi wengi wanatumia zaidi lugha za makabila yao, ambayo ni zaidi ya 500. Muhimu zaidi ni Kihausa, Kiigbo na Kiyoruba.

neg:
Nigeria
Nigeria hukadiriwa kuwa na wakazi takriban milioni 180. Inasemekana nusu ya wakazi wote wana umri wa chini ya miaka 14. Hata hivyo ni vigumu kupata namba halisi kwa sababu ya umuhimu wake katika siasa.

neg:
Mji mkuu
Nigeria iliamua mwaka 1976 kuhamisha mji mkuu wa kitaifa kutoka Lagos kwenda mahali pa katikati ya nchi. "Eneo la Mji Mkuu wa Shirikisho" limeteuliwa. Mji mpya wa Abuja ndani ya eneo hili ukawa mji mkuu wa Nigeria mwaka 1991.

neg:
Historia ya Nigeria
Baada ya kungonjeka kwake, makamu wa rais Goodluck Jonathan alichukua madaraka ya urais kuanzia mwaka 2010 akachaguliwa kuwa rais kwenye kura ya mwaka 2011.

neg:
Yemi Osinbajo
Oluyemi Oluleke Osinbajo (* 8 Machi 1957) ni wakili na mwanasiasa nchini Nigeria. Tangu 29 Mei 2015 alikuwa makamu wa rais wa Nigeria Muhammadu Buhari. Yeye ni pia wakili, mwanasheria aliyefundisha kwenye chuo kikuu alishika vyeo mbalimbali katika idara ya sheria ya Jimbo la Lagos anakotoka.

neg:
Nigeria
Tangu mwaka 1999 nchi imerudi kwenye utawala wa kisheria ikapata katiba mpya na kumchagua rais Olusegun Obasanjo aliyerudishwa madarakani mara moja.

neg:
Nana Akufo-Addo
Nana Addo Dankwa Akufo-Addo alizaliwa mjini Accra katika familia ya wanasiasa. Baba yake Edward Akufo-Addo alikuwa jaji mkuu wa Ghana na baadaye rais wa taifa kati ya miaka 1969 na 1972. Mjomba wake Joseph Boakye Danquah alikuwa kiongozi wa upinzani dhidi ya rais Kwame Nkrumah na mjomba mwingine, William Ofori Atta, alikuwa waziri wa mambo ya nje.

neg:
Maria Nyerere
Kwa sasa ni miongoni mwa wajumbe saba wa baraza la wazee wa "Alliance for Tanzania Youth Economic Empowerment" (Atyee), pamoja na rais wa zamani wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Ali Hassan Mwinyi na rais wa zamani wa Zanzibar Amani Abeid Karume.

neg:
Tume ya Maendeleo katika Niger Delta
Tume ya Maendeleo katika Niger Delta ni shirika la Serikali ya Shirikisho lililoanzishwa na rais wa Nigeria, Olusegun Obasanjo mwaka wa 2000 pamoja na mamlaka ya kuendeleza kanda la Niger Delta lenye wingi wa mafuta kusini mwa Nigeria.
Mnamo Septemba 2008, Rais Umaru Yar'Adua alitangaza uundaji wa wizara ya Niger Delta Wizara, pamoja na Tume ya Maendeleo katika Niger Delta kuwa shirika la umma chini ya wizara hiyo.

neg:
Shirika la Nigeria ya Mamlaka ya Televisheni
Ulioanzishwa mwaka 1977, na ni mwili inayomilikiwa na serikali ya Nigeria na inahusika na utangazaji wa televisheni nchini humo. Inadai kuendesha mtandao wa televisheni kubwa zaidi katika bara la Afrika na vituo katika maeneo kadhaa ya Nigeria. Shirika hili lilianza na kunyakuwa vituo vya televisheni vya eneo hilo mwaka wa 1976 na waliokuwa mamlaka ya kijeshi ya Nigeria wakati huo. Inajulikana na wengi kama sauti halisi ya serikali ya Nigeria. Inajulikana zaidi kama kinywa-kipande cha serikali kuliko kama vyombo vya habari vya kujitegemea. Shirika hili lilijulikana awali kama "Nigeria Television" (NTV), yaani, Televisheni ya Nigeria. Baadaye, jina hilo lilibadilishwa kuwa "Nigerian Television Authority" inavyo julikana mpaka sasa. Mkurugenzi mkuu wake wa kwanza alijulikana kama Vincent Maduka, na alikuwa mhandisi. Kabla ya kuteuliwa Vincent Maduka alikuwa Meneja Mkuu wa "Western Nigerian Television", WNTV Ibadan, kituo cha kwanza cha televisheni barani Afrika. The Guardian katika uhatiri wake wa Jumapili 18 Oktoba 2009 ulisema "mtandao wa televisheni uliomilikiwa na serikali, "Nigeria Television Authority", (NTA) ni kwa umbakli stesheni kubwa zaidi barani Afrika ya umbo hio, lakini bado haina uhuru inayohitaji ili kuongeza uwezo wake". Utawala wa NTA'skatika hewa ya Nigeria ulivunjwa tangu katikati ya miaka ya 1990 kutokana na uanzishaji wa vituo vya televisheni vya kibinafsi mashuhuri miongoni mwao ukiwa Afrika Independent Television. Baadhi ya programu yake yaweza kutazamwa katika intaneti kupitia Africast. Baadhi matangazo ya habari ya NTA hupeperushwa kutoka Africa Independent Television, na baadhi ni pia hupeperushwa na BEN Television katika Ufalme wa Uingereza. Kituo hiki kinapatikana kupitia Sky Digital nchini Uingereza katika kanal 202 na katika jukwaa la IPTV SuncasTV, [www.suncastv.com].

neg:
Nigeria
Katika uchaguzi wa mwaka 2007 Umaru Yar’Adua alishinda kwa asilimia 70 za kura.

neg:
Yahya Jammeh
Yahya Abdul-Aziz Jemus Junkung Jammeh (* 25 Mei 1965) alikuwa rais wa nchi ya Gambia hadi tarehe 19 Januari 2017. Alichukua madaraka mwaka 1994 alipokuwa luteni wa jeshi mwenye umri wa miaka 29 na kupindua serikali ya mtangulizi wake Dawda Jawara.
Baada ya kutawala kama mwenyekiti wa kamati ya kijeshi aliunda chama cha "Alliance for Patriotic Reorientation and Construction" akachaguliwa mara ya kwanza kuwa rais mwaka 1996. Aligombea tena miaka 2001, 2006 na 2011. Alishinda kila mara lakini chaguzi zote zilikosolewa kuwa si halali.

neg:
Historia ya Nigeria
Katika uchaguzi wa mwaka 2007 Umaru Yar’Adua alishinda kwa asilimia 70 za kura.

neg:
A Man of the People
Baada ya kusoma nakala ya mapema ya riwaya, rafiki ya Achebe, mshairi wa Nigeria na Mtunga hadithi John Pepper Clark alisema: "Chinua, "najua" wewe ni nabii. Kila kitu katika kitabu hiki kimetokea isipokuwa mapinduzi ya kijeshi!
Baadaye mwaka 1966, Meja wa Nigeria Chukwuma Kaduna Nzeogwu alipata udhibiti wa mkoa wa kaskazini mwa nchi kama sehemu ya jaribio la mapinduzi makubwa. Makamanda katika maeneo mengine walishindwa, na kisa hiki kilijibiwa na vita vya kijeshi ambavyo vilisababisha urais wa Meja Jenerali Johnson Aguiyi-Ironsi. Mauaji ya watu elfu tatu kutoka kanda ya mashariki wanaoishi katika kaskazini ilitokea mapema baadaye, na hadithi ya mashambulizi mengine ya Wanaigeria waIgbo ulianza kuchuja ndani Lagos. Mnamo Julai 1966, Ironsi mwenyewe alipinduliwa na Yakubu Gowon (kuendelea mzunguko wa mpito na ghasia, Gowon alipinduliwa kwa Mkuu Murtala Mohammed ambaye alikufa mwaka mmoja baadaye katika jaribio lingine la mapinduzi).
Kwa sababu riwaya ya Achebe ilifanana na mapinduzi yaliyotokea muda mfupi baada ya uchapishaji wa kitabu, wanajeshi walimshuku kuwa na ujuzi wa mapinduzi. Achebe alimhamisha mke wake, Christie, na watoto wao, hadi Port Harcourt .Walifika salama, lakini Christie alipoteza mimba yake katika safari ya mwisho. Chinua baadaye alijiunga nao katika Ogidi.

neg:
Historia ya Nigeria
Tangu mwaka 1999 nchi imerudi kwenye utawala wa kisheria ikapata katiba mpya na kumchagua rais Olusegun Obasanjo aliyerudishwa madarakani mara moja.

neg:
Rais wa Afrika ya Kusini
Rais anachaguliwa na wabunge wa kitengo cha chini "(National Assembly)" cha Bunge la Afrika Kusini. Kwa kawaida huwa kiongozi wa chama kikubwa zaidi bungeni, ambacho kimekuwa African National Congress tangu uchaguzi wa kwanza baada ya kupinduliwa kwa apartheid (ubaguzi wa rangi) uliyofanyika tarehe 27 Aprili 1994. Rais wa kwanza kuchaguliwa chini ya katiba mpya alikuwa Nelson Mandela, ambaye alifuatwa na Thabo Mbeki mwaka wa 1999, kufuatiwa na Kgalema Motlanthe mnamo Septemba 2008 na kisha Jacob Zuma mnamo Mei 2009. Katika § 5, sehemu ya 88, katiba inaruhusu wakati wa Rais ofisini kuwa muhula miwili. Marais huchaguliwa kila baada ya uchaguzi wa wabunge, na uchaguzi huu huwapa marais muda wa miaka mitano, pamoja na nafasi ya kurudishwa mara moja.

neg:
Ahmadu Bello
Katika uchaguzi wa kwanza uliofanyika Kaskazini mwa Nigeria mwaka 1952, Bwana Ahmadu Bello alishinda [[kiti[[ cha bunge cha Kaskazini, na kuwa mwanachama wa [[baraza tendaji]] kikanda kama [[waziri wa kazi]]. Bello aliweza kufanikiwa kuwa [[waziri wa Ujenzi]], katika Serikali za Mitaa, na ya [[Ustawi wa Jamii]] katika Mkoa wa Kaskazini mwa Nigeria.
Mwaka wa [[1954]], Bello aliweza kuwa [[mkuu]] wa kwanza wa Kaskazini mwa Nigeria. Katika Uchaguzi mkuu huru wa mwaka wa [[1959]], Bello aliongoza NPC kushinda viti vingi vya [[bunge]]. Chama cha Bello NPC kiliungana na chama cha [[Nnamdi Azikiwe]] NCNC [[(Baraza la Taifa la Nigeria na Kamerun)]] na kuunda serikali ya kwanza ya shirikisho la Nigeria ambayo ilileta [[uhuru]] kutoka Uingereza. Katika kutengeneza shirikisho la serikali huru ya Nigeria mwaka wa [[1960]], Bello alichagua kubaki mkuu wa Kaskazini mwa Nigeria na kumwachia [[makamu wa rais]] wa NPC [[Abubakar Tafawa Balewa]] nafasi ya [[Waziri Mkuu]] wa [[Shirikisho]] hilo.
Tendo kuu la Bello na urithi mkubwa alioacha ni kuunganisha watu mbalimbali wa Kaskazini mwa Nigeria. Aliuawa wakati wa [[mapinduzi ya kijeshi]] baada ya kuangusha serikali huru nchini Nigeria tarehe 15 Januari 1966 alipokuwa anatumikia kama mkuu wa Kaskazini mwa Nigeria wakati huo.

neg:
John Atta Mills
John Evans Atta Mills (amezaliwa 21 Julai 1944 ) ni Rais wa sasa wa Ghana. Alichaguliwa tarehe 7 Januari 2009, baada ya kumshinda mgombea wa chama tawala Nana Akufo-Addo kwa 50.23% -49.77% katika uchaguzi wa 2008 . Alikuwa Makamu wa Rais 1997-2001 chini ya Rais Jerry Rawlings ,naye akasimama bila mafanikio katika uchaguzi wa rais wa mwaka 2000 na 2004 kama mgombea wa chama cha National Democratic Congress (NDC).

neg:
Zimbabwe
Baada ya yeye kulazimishwa na wanajeshi kujiuzulu, tarehe 24 Novemba 2017 Emmerson Mnangagwa amekuwa rais mpya wa Zimbabwe.

neg:
Siasa ya Nigeria
Shirikisho limegawanywa katika majimbo 36 na eneo 1 *; makao mkuu ya shirikiho (Abuja) *, Abia, Adamawa, Akwa Ibom, Anambra, Bauchi, Bayelsa, Benue, Borno, Cross River, Delta, Ebonyi, Edo, Ekiti, Enugu, Gombe, IMO, Jigawa, Kaduna, Kano, Katsina, Kebbi, Kogi, Kwara, Lagos, Nasarawa, Niger, Ogun, Ondo, Osun, Oyo, Plateau, Rivers, Sokoto, Taraba, yobe, Zamfara
Kila jimbo limegawanywa katika Maeneo ya Serikali za Mitaa yanayojilikana kwa luga ya kimombo kama LGAs. Kuna LGAs 774 nchini Nigeria. Maeneo haya yameorodheshwa katika makala kwa kuwa jimbo. Jimbo la Kano lina idadi kubwa ya Serikali za Mitaa kwa mitaa 44, na Bayelsa ndilio jumba amabalo lina kiasi ambayo ni 9 . Mji mkuu wa shirikisho hili Abuja ina mitaa 6 . Maeneo ya Serikali za Mitaa yalichukua nafasi ya Wilaya ambayo ilikuwa kitengo cha tatu chini wakati wa utawala wa serikali ya Uingereza.

neg:
Baraza la mawaziri Tanzania
Serikali iliyopo ilitangazwa na John Magufuli, rais wa tano wa Tanzania baada ya uchaguzi mkuu wa Oktoba 2015 mnamo tarehe 10 Desemba 2015. Isipokuwa nafasi 4 zilichelewa kutajwa majina hadi tarehe 23 Desemba, na hapo waliingia Jumanne Maghembe, Philip Mpango, Gerson Lwenge na Joyce Ndalichako. Siku hiyohiyo Makame Mbarawa alihamishwa kutoka Wizara ya Maji na Umwagiliaji na kwenda Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano.

neg:
Umaskini
Ufisadi nchini Nigeria, kwa mfano mapato yanayotokana na uuzaji wa mafuta yanayokadiriwa kuwa dola bilioni 400 yameibwa na viongozi wa nchi kati ya miaka 1960 na 1999

neg:
Biafra
Uasi wa pili ulifuata haraka tarehe 29 Julai 1966 na safari hii kikundi cha maafisa kutoka kaskazini walimwua Ironsi na kuchukua serikali mkononi mwao chini ya uongozi wa jenerali Yakubu Gowon. Mwaka uliofuata 1967 serikali mpya ilianza kubadilisha muundo wa utawala; mikoa mitatu ya Nigeria iligawiwa kuwa majimbo 12. Waigbo walisikitika ya kwamba mipaka ilichorwa kwa kusidi la kuacha maeneo ya Delta penye mafuta ya petroli nje ya majimbo penye Waigbo wengi. Ili ilitazamiwa kama jaribio la kuwatenga Waigbo na malighafi hizi.

neg:
Rais wa Nigeria
Kufuatana na katiba anaweza kuhudumia awamu mbili za miaka minne akichaguliwa tena baada ya awamu ya kwanza.

neg:
Rais wa Afrika ya Kusini
Rais wa Jamhuri ya Afrika Kusini ni mkuu wa nchi na kiongozi wa serikali chini ya katiba ya Afrika Kusini. Kuanzia 1961 hadi 1994, mkuu wa nchi alikuwa anaitwa Rais wa Nchi.

neg:
Nana Akufo-Addo
Tangu tarehe 9 Desemba 2016 ni rais mteule wa nchi baada ya kushinda uchaguzi dhidi ya rais mtendaji John Dramani Mahama. Akufo-Addo alikuwa anagombea urais wa Ghana mara ya tatu baada ya majaribio ya awali miaka 2008 na 2012.

neg:
John Magufuli
Tarehe 29 Oktoba 2015 Tume ya Taifa ya Uchaguzi ulimtangaza kuwa rais wa awamu ya tano wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa ushindi wa kura 8,882,935 sawa na 58.46% pamoja na makamu wa rais Samia Suluhu Hassani.

neg:
José Eduardo dos Santos
José Eduardo dos Santos (amezaliwa 28 Agosti 1942) ni Rais wa nchi ya Angola tangu 10 Septemba 1979.

neg:
Utamaduni wa Nigeria
Utamaduni wa Nigeria umeumbwa na kabila nyingi za Nigeria. Nchi hii ina zaidi ya lugha 250 na tamaduni mbalimbali. Hata hivyo, kabila kubwa ni Hausa - Fulani ambao ndio wengi kaskazini, Igbo ambao ndio wengi kusini-mashariki na Yoruba ambao ndio wengi kusini.
Makabila ya Benin yamejaa katika kanda kati Yorubaland na Niger Delta. Asilimia 80 ya Benin huwa Wakristo wakati asilimia 20 iliyobaki huwabudu Ogu. Wanafuatwa na Ibibio / Annang / Efik watu wa pwani ya kusini mashariki mwa Nigeria na Ijaw wa Niger Delta.
Makabila mengine ya Nigeria (wakati mwingine huitwa "mini-minorities") hupatikana nchini kote lakini hasa katika limekaliwa na watu wengi wa kusini. Hausa huwa Waislamu na Igbo, Wakristo. Wengi wa Efik, Ibibio, Annang watu ni Wakristo kwani Ukristo na mfumo wa Magharibi uliingia Nigeria kupitia mji mkuu wa Calabar. Wafuasi wote wa Ukristo na Uislamu wanapatikana miongoni mwa Yoruba. Dini za awali zimebakia muhimu, hasa katika kusini, na mara nyingi ni hurembeshwa na imani ya Kikristo.
Nigeria ni maarufu kwa Maandiko lugha ya Kiingereza muziki wake maarufu. Tangu mwaka wa 1990 Kiwanda cha Filamu cha Nigeria, wakati mwingine kilijulikana kama "Nollywood" kimeibuka kama kikosi cha kitamaduni kinachonea kwa haraka kote bara. Kote nchini, na hata katika kaskazini,muziki wa magharibi , nguo na sinema ni maarufu.

neg:
Muhammadu Buhari
Katika kura za uchaguzi za miaka 2003, 2007 na 2011 aligombea urais bila kufaulu. alikuwa mgombea urais katika uchaguzi wa kitaifa wa mwaka huo, lakini hakuibuka kuwa mshindi. Alirudia kugombea katika kura ya mwaka 2015 aliposhinda dhidi ya rais Goodluck Jonathan kwa asilimia 54 za kura zote.

neg:
Nigeria
Wengi wanasema ya kwamba idadi za Wakristo na za Waislamu zinalingana - wengine wanaona Waislamu ni wengi kidogo labda 50%, Wakristo 40% na wafuasi wa dini asilia za Kiafrika takriban 10%, lakini hawa wa mwisho kwa sasa wamepungua sana, labda wamebaki 1.4%.

neg:
Federal Capital Territory, Nigeria
Nigeria Federal Capital Territory ni eneo la mji wa Abuja, mji mkuu wa Nigeria.

neg:
Yoweri Kaguta Museveni
Yoweri Kaguta Museveni (* 1944 Ntungamo, Wilaya ya Ntungamo, Uganda) ni Rais wa Uganda tangu 29 Januari 1986. Alichukua madaraka baada ya kushinda vita vya msituni chini ya kundi la National Resistance Movement na kushinda katika chaguzi za urais za mwaka 1996, 2001 na 2006.

neg:
Jokate Mwegelo
Jokate Mwegelo ni mwigizaji wa filamu, mjasiriamali na mwanasiasa kutoka nchini Tanzania. Kwenye mwezi Julai 2018 aliteuliwa na rais John Magufuli kuwa mkuu wa wilaya ya Kisarawe.

neg:
Nigeria
Tangu mwaka 1999 suala la sharia au sheria za Kiislamu limeleta utata na mapambano katika majimbo kadhaa. Jimbo la Zamfara linalokaliwa hasa na Wahausa ambao ni Waislamu liliamua kuwa na sharia kama sheria ya kijimbo mwaka 1999 na majimbo mengine yalifuata. Kwa sasa ni Kano, Katsina, Niger, Bauchi, Borno, Kaduna, Gombe, Sokoto, Jigawa, Yobe na Kebbi. Kanuni za sharia hazitumiwi kwa namna moja kati ya majimbo haya; mapambano yalitokea juu ya jinsi gani sharia inaathiri raia wasio Waislamu.


query: Makao makuu ya Umoja wa mataifa inapatikana nchi gani?

pos:
Umoja wa Mataifa
Toka mwanzo makao makuu ya Umoja wa Mataifa yako Manhattan, New York City, New York nchini Marekani na hayako chini ya mamlaka ya nchi hiyo. Ofisi nyingine ziko Geneva (Uswisi), Nairobi (Kenya) na Vienna (Austria).

neg:
Unsata
Makao makuu yake yakiwa kwenye Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi cha Muhimbili

neg:
Gulf News
Ili kutoa huduma bora kwa wasomaji wake, Gulf News ilifungua ofisi mbalimbali kote United Arab Emirates, GCC na bara-ngogo yake. Ofisi ya Abu Dhabi ilifunguliwa mwaka 1982; ofisi ya Bahrain mwezi Januari 1988; ofisi ya Oman mwaka 1989; ofisi ya Manila mwezi Agosti 1990; ofisi ya Al Ain mwaka 1994; ofisi ya Sharjah mwezi Mei 1995; na ofisi ya New Delhi mwezi Novemba 1995.
Toleo la kwanza la Gulf News kwenye tovuti lilizinduliwa tarehe 1 Septemba 1996.
Gulf News walihamia kwenye makao yao makuu ya sasa katika Barabara ya Sheikh Zayed tarehe Aprili 2000. Makao makuu ya sasa yako na vifaa vya kisasa kila mahali, pamoja na mtandao wa fiber-optic na moja ya vituo vya uchapishaji vyenye teknolojia ya hali ya juu kabisa katika Mashariki ya Kati.

neg:
Kampuni ya Viatu ya Brown
Kampuni ya Viatu ya Brown [1] ni kampuni ya viatu ambayo inamiliki aina mbalimbali ya viatu nchini Marekani na Kanada. Makao yake makuu yanapatikana Clayton, Missouri ,kitongoji kidogo kilichokuwa karibu na St. Louis, Missouri.

neg:
Jamhuri ya Watu wa Zanzibar
Mji mkuu na makao makuu ya serikali ni Jiji la Zanzibar ambalo liko kisiwa cha Unguja.

neg:
Umoja wa Mataifa
Dhumuni la umoja huu ni kuratibu mahusiano ya kimataifa kupitia sheria na mikataba ya kimataifa kwenye maeneo kama usalama, amani, maendeleo ya jamii na ya uchumi, haki za binadamu, uhuru, demokrasia n.k.

neg:
Den Haag
Hali halisi Den Haag ina nafasi na wajibu nyingi za mji mkuu hata kama cheo hiki kimetengwa kwa Amsterdam. Lakini Den Haag ni makao ya serikali, makao ya bunge, makao ya mahakama kuu pia makao ya mfalme au malkia tangu 1831. Balozi zote za nje ziko hapa pia.

neg:
Kenya
Maandamano hayo yalibadilika kuwa ghasia zilizosababisha kuharibiwa kwa mali.. Viongozi mashuhuri wa Afrika, wakiongozwa na aliyekuwa katibu mkuu wa Umoja wa Mataifa Kofi Annan walisuluhisha mzozo huo wa kisiasa. Kundi la Annan liliungwa mkono na Umoja wa Mataifa, Jumuia ya Ulaya, Muungano wa Nchi za Afrika, Serikali ya Marekani na nchi nyingine maarufu ulimwenguni kote. Kwa habari zaidi rejelea Ghasia nchini Kenya (2007-2008).

neg:
FIFA
Kisheria ni shirika binafsi lililoandikishwa huko Uswisi. Makao makuu yapo Zurich. Rais Joseph Blatter ameongoza kwa muda wa miaka 18 kabla ya kumuachia Gianni Infantino, raia wa Uswisi. Fatma Samba Diouf Samoura wa Senegal ndiye Katibu Mkuu wake.

neg:
Mkataba wa Kimberley
Umoja wa Mataifa ilipitisha mapendekezo yake dhidi ya UNITA mnamo mwaka 1998 kupitia Baraza la Usalama na Usulushi la Umoja wa Mataifa kifungu nambari 11773, pamoja na hayo, wachunguzi waliokuwa wanaongozwa na Robert Fowler waliwasilisha mrejesho wa Ripoti ya Fowler kwa UM mnamo mwezi Machi 2000, ambayo ilieleza namna ambavyo ushafirishwaji ulivyokuwa unawezesha kufadhili jitahada za kuchochea vita kupitia fedha wanazopata katika mauzo ya almasi kwenye soko la kimataifa. Umoja wa Mataifa ulitaka kukata mzizi wa fitna katika biashara hii, lakini hawakuwa na uwezo wa kuyatekeleza haya; hivyo basi ripoti ya Fowler ilitaja majina ya nchi, makampuni, serikali na watu binafsi waliokuwa wanajihusisha na almasi za mgogoro. Jambo hili lilipelekea kufanyika mkutano wa nchi za Afrika ya Kusini zinazojishughulisha na uchimbaji wa madini ya almasi na mkutano ulifanyika mnamo mwezi Mei 2000 huko Kimberley, Northern Cape. Hitimisho la mkutano lilifuatiwa mnamo mwezi wa Septemba huko mjini Pretoria, ambapo KPCS ndipo inapotokea.

neg:
Intergovernmental Authority on Development
Makao makuu yako Jibuti.

neg:
Jimbo la Mataifa ya Kusini, Ethiopia
Mji mkuu wa jimbo ni Awassa.Jimbo liko katika kusini ya nchi likipakana na Kenya upande wa kusini, Sudan upande wa magharibi na majimbo ya Ethiopia ya Gambela upande wa kaskazini na Oromia upande wa kaskazini, mashariki na kusini-mashariki.

neg:
Djibril Diallo
Dakta Djibril Diallo ni mzaliwa wa Senegal. Amewahi kuwa mkurugenzi wa mawasiliano wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Maendeleo, mshauri maalum wa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa kuhusiani na mkutano wa kimataifa wa haki za binadamu. Tena alikuwa waziri nchini Mali. Hivi sasa anajihusisha na ofisi ya Umoja ya Mataifa inayojihusisha na miradi ya kuleta amani kwa kutumia michezo. Diallo pia ni msemaji wa Rais wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa.

neg:
Nairobi
Nairobi imeibuka kuwa mojawapo kati ya miji mikubwa katika bara la Afrika. Mashirika mengi makubwa duniani yamefungua ofisi zao zinazoshuhudia eneo la Afrika ya Mashariki na Afrika ya Kati. Mojawapo ya mashirika haya ni ofisi za tawi la Umoja wa Mataifa (United Nations), UNEP. Kunazo pia ofisi za mabalozi wa nchi mbalimbali duniani.

neg:
Kaizer Chiefs F.C.
First National Bank Stadium (FNB Stadium au Soccer City ) ni uwanja lililoko mjini Johannesburg, nchini Afrika Kusini. Liko karibu na makao makuu ya Shirikisho la Kandanda la Afrika Kusini ("SAFA House" ) ambapo ofisi mbili za FIFA na Kamati ya Mtaa ya Kuandaa kombe la dunia la mwaka wa 2010 liko.

neg:
Mji mkuu
Marekani iliteua eneo la Mkoa wa Colombia kuwa mahali pa mji mpya wa shirikisho ulioitwa baadaye kwa jina la raisi wa kwanza "Washington". Mkoa wa Colombia si sehemu ya dola lolote la shirikisho la Marekani. Mji wa Washington D.C. na mkoa wa Colombia ni eneo lilelile.

neg:
Shirikisho la Mataifa
Septemba 1939 Ujerumani ilivamia Poland. Baada ya siku chache ilionekana ya kwamba vita kuu ya pili imeanza - Shirikisho la Mataifa lilishindwa katika dhumuni lake la kuzuia marudio ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.

neg:
Historia ya Ukraine
Jamhuri hii ilikuwa moja ya nchi wanachama walioanzisha Umoja wa Mataifa. Hali halisi haikuwa na madaraka ya pekee kwa sababu ilikuwa chini ya usimamizi wa serikali kuu ya Moscow.

neg:
IMF
IMF (kifupisho cha International Monetary Fund) ni Shirika la Fedha la Kimataifa. Lilianzishwa mwaka 1946 kwa shabaha ya kuboresha ushirikiano katika mambo ya fedha duniani. Kuna nchi wanachama 189. Makao makuu yako Washington DC nchini Marekani.

neg:
Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO)
Mwaka 1951 makao makuu yalihamishwa kwenda Roma, Italia.

neg:
Miji bora
Ni mji mkuu wa Uswisi; umeshika nafasi ya 8. Ni mji ambao una benki ambazo mataifa mengi duniani yamehifadhi fedha zao na ni makao makuu ya pili ya UN ambayo inahusika na machapisho mbalimbali.

neg:
Mbabane
Mbabane ni mji mkuu wa Uswazi ikiwa na wakazi 70,000 (2003). Ofisi za serikali ziko hapa lakini bunge na jumba la mfalme ziko mjini Lobamba.

neg:
UNESCO-IHE
Taasisi ya Kimataifa ya maji, UNESCO-IHE ipo katika mji wa Delft nchini Uholanzi (Netherlands), na inamilikiwa na nchi zote wanachama wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Elimu, Sayansi na Utamaduni (UNESCO). Ilianzishwa kama taasisi la daraja la kwanza kwa mujibu wa UNESCO kwa ushirikiano na Serikali ya Uholanzi.

neg:
Kinshasa
Iko kusini mwa mto Kongo, kando ya Brazzaville, mji mkuu wa Jamhuri ya Kongo. Hapa ndipo mahali pekee duniani ambapo miji mikuu imelainika kando ya mto, ikitazamana.

neg:
Brussels
Tangu 1958 Brussels imekuwa mji mkuu wa Ulaya kwa sababu imeteuliwa kuwa makao makuu ya ofisi za Umoja wa Ulaya - wakati ule mtangulizi wake Jumuiya ya Kiuchumi ya Ulaya. 1967 makao makuu ya NATO yalifuata ikahamia baada ya fitina kati ya Marekani na Ufaransa.

neg:
Umoja wa Mataifa
Baraza la Usalama linaamua kutuma walinzi wa amani wa UM penye maeneo ya ugomvi.

neg:
NATO
NATO ni kifupi cha North Atlantic Treaty Organisation (Kifaransa: OTAN, Organisation du Traité de l'Atlantique Nord) au Jumuiya ya Mkataba wa Atlantiki ya Kaskazini ambayo ni ushirikiano wa kujihami ya kambi ya magharibi. Inaunganisha nchi nyingi za Ulaya pamoja na Marekani na Kanada. Nchi wanachama zimeahidi kuteteana kama moja inashambuliwa na nje. Makao makuu yapo Brussels.

neg:
Uswisi
Mji wa Geneva ni kati ya makao makuu ya Umoja wa Mataifa; ni pia makao makuu ya kimataifa ya Umoja wa shirika za Msalaba Mwekundu na mashirikia mengine ya kimataifa.

neg:
Vita
Baada ya vita kuu ya kwanza ya dunia nchi nyingi ziliunda Shirikisho la Mataifa kwa shabaha ya kuzuia vita lakini hii ilishindikana baada ya nchi kubwa kama Urusi, Ujerumani na Italia kupuuza maazimio yake. Kuundwa kwa Umoja wa Mataifa kulikuwa jaribio jipya la kuwa na taasisi ya kimataifa yenye uwezo wa kuzuia vita.

neg:
Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa
Mkutano Mkuu una wajibu wa kuchungulia na kuamulia makisio ya mwaka wa UM, pia kuamulia maazimio yenye hadhi ya mapendekezo. Mkutano Mkuu unaweza kujadili mambo yote ya kimataifa ambayo hayajadiliwi na Baraza la Usalama la UM.

neg:
Eric Wainaina
Mwaka 2002, alicheza katika uzinduzi wa Mahakama ya Kimataifa katika Makao Makuu ya Umoja wa Kimataifa mjini New York, iliyosimamiwa na Kofi Annan. Amezuru Uswisi kwa miaka 4 mfululizo na kutumbuiza katika Festival Mundialhuko Uholanzi mwaka 2003. Mwaka huo alitumbuiza katika Harare International Festival of the Arts (HIFA). Baada ya sherehe alimkosoa Rais wa Zimbabwe Robert Mugabe; jambo lilofanya vyombo vya habari vya Zimbabwe kumwandikia manoni yasiyoridhisha. Mwaka 2004 alitumbuiza katika tamasha la Sauti za Busara Zanzibar, sherehe ya muziki ya Afrika Mashariki.

neg:
Umoja wa Mataifa
Cha sita kilikuwa Baraza la Wafadhili la UM (Trusteeship Council), ambacho kimesimamisha kazi yake 1994.

neg:
Umoja, Sudan
Umoja ("Kar. الوحدة al-wahda") ni moja ya majimbo ("wilayat") 10 ya Sudan Kusini. Lina ukubwa wa eneo la 22,122 km 2 na wakazi wanaokadiriwa kuwa 4,700,000 (2000). Bentiu ndio mji mkuu wa jimbo hili. Lina wilaya tisa na ni eneo la mafuta baadhi ya mashamba yenye utajiri mkubwa wa mafuta.

neg:
Bonn
Tangu uhamisho wa serikali na bunge ofisi kadhaa za Umoja wa Mataifa zilifunguliwa Bonn. Nyumba ya Wabunge imekuwa "UN-Campus Bonn" ikiwa na mradi wa United Nations Volunteers (UNV) pamoja na ofisi zinazoangalia mikataba mbalimbali ya UM kama vile Mkataba wa kimataifa juu ya kanuni za kutunza hali ya hewa, United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD)

neg:
Shirikisho la Mataifa
Tatizo kubwa tangu mwanzo ilikuwa ya kwamba Marekani haukuthebitisha unachama wake. Rais Wilson aliyeandaa kuundwa kwa shirikisho alikuwa amekasirisha wabunge wake nyumbani hivyo Senati ya Marekani iliendelea kukataa uanachama ya Marekani.

neg:
Jordan Aviation
Jordan Aviation ni ndege iliyo na makao yake mjini Amman, katika nchi ya Jordan. Ndege zake zinasafiri nchini na hata ng'ambo. Vilevile, inakodisha huduma zake kwa ndege zitakazo nafasi ya ziada. makao yake makuu ni kwenye uwanja wa ndege wa Marka mjini Amman na uwanja wa ndege wa Aqaba. Pia, inawasafirisha wafanyikazi wa Shirika la Umoja wa Mataifa.

neg:
Frankfurt am Main
Frankfurt ni makao makuu ya Benki Kuu ya Ulaya na Benki Kuu ya Ujerumani.

neg:
Azimio la ulimwengu juu ya haki za binadamu
Azimio la ulimwengu juu ya haki za binadamu (pia: Tangazo la kilimwengu la haki za binadamu; kwa Kiingereza: Universal Declaration of Human Rights) ni tamko la Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa juu ya haki za binadamu lililotolewa tarehe 10 Desemba 1948. Ilikuwa kati ya maazimio ya kwanza kabisa ya UM.

neg:
Shirikisho la Mataifa
Mwaka 1946 mkutano mkuu uliamua mumaliza shirikisho. Mali yale ilikabidhiwa kwa UM.

neg:
Uingereza
Uingereza iko kwenye kisiwa cha Britania ambayo ni kisiwa kikubwa cha Ulaya. Imepakana na Welisi upande wa magharibi na Uskoti upande wa kaskazini. Mji Mkuu ni London.
Ufaransa iko upande wa kusini ng'ambo ya Mfereji wa Kiingereza. Tangu mwaka 1994 kuna njia ya reli kwa tobwe chini ya mfereji inayounganisha Uingereza na Ufaransa.

neg:
Shirikisho la Mataifa
Washindi wa vita kuu ya pili waliamua kuanzisha chombo kipya. Umoja wa Mataifa uliundwa 1945 ukachukua nafasi yake. Vitengo kadhaa za shirikisho viliendela vikihamia kwa UM kwa mfano Shirika ya Kazi ya Kimataifa (ILO).

neg:
Halmashauri ya Kiekumeni ya Makanisa
Makao makuu yako Geneva, Switzerland.

neg:
Lesotho
Sasa ni nchi mwanachama wa Umoja wa Mataifa.

neg:
Mataifa ya ushirikiano
Ushirikiano huu ulikuwa chanzo cha Umoja wa Mataifa ulioundwa mwaka 1945 mara baada ya mwisho wa vita.

neg:
Ulaya ya Magharibi
Umoja wa Mataifa umepanga kanda hili tofauti hasa kwa kuhesabu Ufalme wa Muungano upande wa Ulaya ya Kaskazini lakini kuingiza Ujerumani, Austria na Uswisi ambazo zinahesabiwa mara nyingi kama sehemu ya Ulaya ya Kati; ila tu mpangilio wa UM hauna Ulaya ya Kati.
Wakati wa "vita baridi" Ulaya ya Magharibi ilimaanisha mara nyingi nchi zote za Ulaya zilizofungamana na upande wa magharibi yaani Marekani na NATO dhidi nchi za kikomunisti zilizoshikamana na Umoja wa Kisovyeti.

neg:
Fiji
Zana mbalimbali za kufinyangwa zimekuwa zikipatikana katika visiwa vya Samoa na hata katika visiwa vya Marquesas zaidi ya kilometa elfu moja kutoka katika makao makuu ya Fiji.

neg:
Shirikisho la Amerika ya Kati
Shirikisho la Amerika ya Kati likaanzishwa mwaka 1823 na mji mkuu ulikuwa Guatemala City. Nchi mpya ilikuwa na matatizo mengi. Mawasiliano yalikuwa magumu kutokana na ukosefu wa barabara. Viongozi wa kila sehemu walitafuta mambo yao bila kujali hali ya shirikisho. Hofu ya kipaumbele cha Guatemala ilisababisha uhamisho wa mji mkuu kwenda El Salvador mwaka 1831.

neg:
Sokotra
Karibu miji na vijiji vyote viko kwenye pwani la kaskazini. Katikati kuna milima makavu inayofikia kimo cha 1,500 m juu ya UB. Makao makuu ni mji wa Al Hadibu (au: Tamrida) wanapokaa zaidi ya nusu ya wakazi ya kisiwa chote (takriban watu 45,000 - 50,000). Uwanja wa ndege mpya umejengwa karibu na Qadub.

neg:
Umoja wa Vijana wa Umoja wa Mataifa
Shirikisho la Dunia la Vyama vya Umoja wa Mataifa - Vijana (WFUNA-Youth) ni upande wa vijana wa Shirikisho la Vyama vya Umoja wa Mataifa (WFUNA) na hivyo ni shirika mwamvuli wa kimataifa wa wa Vyama vya Vijana wa Umoja wa Mataifa na programu zake kote duniani.
Ni taasisi isiyo ya kiserikali inayoongozwa na vijana na inayojumuisha kabisa vijana wanaojitolea.
Shirikisho la Dunia la Vyama vya Umoja wa Mataifa - Vijana linalenga kuongeza msisitizo wa kanuni za Umoja wa Mataifa kati ya umma na hasa vijana kwa kuimarisha shughuli za taasisi za Umoja wa Mataifa za Vijana na zile za upande wa vijana katika shirikisho la vyama vya Umoja wa Mataifa duniani kote. Shirikisho linataka kuhimiza uanzishwaji wa wa taasisi za Umoja wa Vijana wa Umoja wa Mataifa ambapo hazipo.

neg:
AfriNIC
Makao makuu ya AfriNIC yapo mjini Ebene, Morisi.

neg:
Mkimbizi
Ukiwa na makao yake makuu mjini Geneva, Uswidi, Ofisi ya Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi (UNHCR kwa kiingereza) (ulioundwa mnamo tarehe 14 Desemba 1950) hulinda na kuwasaidia wakimbizi baada ya ombi la serikali au la Umoja wa Mataifa na huwasaidia kurudi kwao au huwasaidia kutafuta makazi upya. Wakimbizi wote duniani wamo chini ya mamlaka ya Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi isipokuwa Wapalestina wa Kiarabu waliokimbia lile lililokuja kuwa taifa la Kiyahudi kati ya 1947 na 1948 (angalia hapa chini). Hata hivyo, Wapalestina ambao walikimbia baada maeneo ya Kipalestina baada ya mwaka 1948 (kwa mfano, wakati wa vita vya siku sita vya 1967) wamo chini ya mamlaka ya UNHCR.

neg:
Ulaya ya Mashariki
Umoja wa Mataifa hujumuisha nchi zifuatazo humo:Orodha hii imejumlisha nchi zote za Ulaya zilizokuwa sehemu za Umoja wa Kisovyeti au zilizoshikamana nao kisiasa hadi mwaka 1989 (isipokuwa Ujerumani ya Mashariki). Tatizo lake ni ya kwamba watu wa Poland, Hungaria, Ucheki na Slovakia zinajihesabu kuwa sehemu za Ulaya ya Kati.

neg:
Ubungo
Pia Ubungo ndipo palipo makao makuu ya TANESCO, shirika la umeme la Tanzania.

neg:
Umoja wa Mataifa
Lugha rasmi za UM ni sita: Kiarabu, Kichina, Kifaransa, Kihispania, Kiingereza na Kirusi.

neg:
Deutsche Lufthansa
Ofisi kuu ipo mjini Cologne, na makao makuu ya ndege zake ni kwenye uwanja wa ndege wa Frankfurt am Main, na makao yake mingine ni uwanja wa ndege wa Munich.

neg:
Kampala
Kampala ni mji mkuu wa Uganda, pia mojawapo ya wilaya za nchi. Iko karibu na ziwa kubwa la Nyanza Viktoria, mita kama 1,189 juu ya UB.

neg:
Ulaya
9. Uholanzi: Idadi ya wakazi ni ya 2004; Amsterdam ni Mji Mkuu lakini Den Haag ni makao makuuy a serikali.

neg:
Umoja wa Mataifa
Mwanzoni nchi zilikuwa 51 lakini kufikia mwaka 2017 kulikuwa na nchi wanachama 193, mbali ya Ukulu mtakatifu (Vatikani) na Palestina ambazo zinashiriki kama watazamaji wa kudumu, zikiwa na haki karibu zote isipokuwa kupiga kura.

neg:
Shirika la Msalaba Mwekundu
Mnamo 16 Oktoba 1990, Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa uliamua kuiteu ICRC kama Mwangalizi wa vikao vya mikutano yake na mikutano ya kamati ndogo, mara yake ya kwanza kuwahi kulifanya shirika la kibinafsi kuwa Mwangalizi. Azimio hilo lilipendekezwa na nchi wanachama 138 na lililetwa mbele ya mkutano na balozi wa Kiitaliano, Vieri Traxler, kama kumbukumbu la asili ya shirika hilo katika Mapigano ya Solferino. Mkataba na serikali ya Uswizi uliotiwa saini 19 Machi 1993, aliimarisha sera ya muda ya uhuru kamili wa Kamati kutokana na kuingiliwa kwa vyovyote na Uswizi. Mkataba huo hulinda kikamilifu ICRC pamoja na mali yake yote pamoja na makao yake makuu nchini Uswizi, Hifadhi ya Nyaraka zake, kuwapa wanachama na wafanyakazi kinga kisheria, kuikinga ICRC kutotozwa ushuru na ada, kutoa dhamana ya ulinzi na kutotozwa ushuru kwa bidhaa, huduma, na fedha wakati wa usafirishaji, kuiwezesha ICRC kupata mawasiliano salama kwa kiwango sawa kama ubalozi za kigeni, na Kurahishisha kusafiri kwa Kamati ndani na nje ya Uswizi.

neg:
Anwani ya kijiografia
Gredi za longitudo zinaanza kuhesabiwa kwenye meridiani ya 0° iliyokubaliwa ni mstari kutoka ncha ya kaskazini hadi ncha ya kusini unaopita katika mji wa Greenwich (karibu na London, mji mkuu wa Uingereza).

neg:
UNCTAD
Makao makuu yako mjini Geneva (Uswisi). Mkutano mkuu hifanyiwa kila baada ya miaka 4.

neg:
Entebbe
Entebbe iko 00.04N, 320.280E. Ipo katika wilaya ya Wakiso, kusini magharibi ya Kampala, mji mkubwa na mji mkuu wa Uganda. Entebbe ipo kaskazini mwa fuo za Ziwa Victoria, ziwa lenye ukubwa zaidi Afrika.

neg:
Monako
Hakuna nchi yenye msongamano mkubwa duniani kuliko Monako ikiwa na wakazi zaidi ya 18,000 kwa kilomita ya mraba.

neg:
Mji mkuu
Afrika Kusini ina miji mikuu mitatu kikatiba: Pretoria ndipo makao makuu ya serikali, Cape Town ndipo makao makuu ya bunge, Bloemfontein ndipo makao makuu ya Mahakama Kuu.
Bolivia ina mji mkuu rasmi katika jiji la Sucre, lakini ofisi nyingi za serikali ya kitaifa zimehamia mji mkubwa wa nchi La Paz.

neg:
Arusha (mji)
Arusha ni makao makuu ya Jumuiya ya Afrika Mashariki, Mahakama ya Kimataifa ya Jinai ya Rwanda na Mahakama ya Afrika ya Haki za Kibinadamu.

neg:
Nchi
Baadhi ya vitengo vya kijiografia, ambavyo zamani vilikuwa majimbo yanayojisimamia, vinaaminika na kujulikana bado kama nchi kwa kawaida kama vile Uingereza, Scotland na Wales - katika Ufalme Ulioungana (Ufalme wa Muungano). Kihistoria, nchi za Umoja wa zamani wa Kisovyeti na Yugoslavia zilikuwa zingine. Majimbo ya zamani kama Bavaria (sasa ni sehemu ya Ujerumani) na Piedmont (sasa ni sehemu ya Italia) yangekuwa si kawaida kujulikana kama "nchi" katika Kiingereza ya kisasa. Kiwango cha uhuru wa nchi zisizo mataifa inatofautiana sana. Baadhi ni mali ya mataifa, kwani mataifa kadhaa yana maeneo yanayoyategemea ya ng'ambo (kama vile Visiwa vya Virgin vya Uingereza, Saint Pierre na Miquelon, na Samoa ya Marekani), yenye eneo na raia tofauti na yao wenyewe. Maeneo tegemezi kama haya wakati mwingine yanatajwa pamoja na mataifa huru kwenye orodha ya nchi, na yanaweza kuchukuliwa kama "nchi ya asili" katika biashara ya kimataifa, kama Hong Kong ilivyo. Baadhi ya nchi zimegawanywa kati ya majimbo kadhaa, kama vile Korea na Kurdistan.

neg:
Mkimbizi
Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi ulitunukiwa Tuzo la Amani la Nobel katika miaka ya 1954 na 1981. Mamlaka ya shirikisho hilo ni kuongoza na kuratibu hatua za kimataifa za kuwalinda wakimbizi na kutatua matatizo ya wakimbizi duniani kote. Lengo lake msingi ni kulinda haki na ustawi wa wakimbizi. Linanuia kuhakikisha kwamba kila mtu anaweza kupewa haki ya kutafuta hifadhi na kupata kimbilio salama katika Jimbo jingine, na chaguo la kurudi nyumbani kwa hiari, kutangamana na wenyeji au kuishi katika nchi ya tatu.

neg:
Umoja wa Afrika
Dhumuni kubwa la umoja huu ni kuunganisha nguvu za mataifa ya Afrika ili kuweza kutatua matatizo yanayokabili bara hili kama vile vita, njaa, Ukimwi, n.k.

neg:
Shirika la Biashara Duniani
Shirika la Biashara Duniani (kifupi: WTO; Kiing. World Trade Organization, WTO; Kifar. Organisation Mondiale du Commerce, OMC; Kihisp. Organización Mundial de Comercio, OMC) ni shirika la kimataifa linaloshughulika utaratibu wa biashara duniani. Shabaha ya kazi yake ni kuondoa kwa vizuizi ya biashara kati ya mataifa. Makao makuu yake yapo Geneva (Uswisi).

neg:
Mahakama Kuu ya Kimataifa
Mahakama ina majaji 15 wa kudumu wanaochaguliwa na Mkutano Mkuu wa UM na Baraza la Usalama la UM kwa pamoja kwa muda wa miaka 9. Theluthi moja ya majaji inachaguliwa kila baada ya miaka mitatu. Nchi wanachama wa kudumu wa Baraza la Usalama huwa na jaji mle kila wakati ni China, Marekani, Ufaransa, Ufalme wa Muungano (Uingereza) na Urusi. Nafasi nyingine huzunguka kati ya nchi wanachama wa UM.

neg:
UNHCR
Makao makuu ya UNHCR yako Geneva, Uswisi. Shirika hili lilipokea mara mbili Tuzo ya Nobel ya Amani kwa ajili ya huduma na mafanikio yake ya kuokoa maisha, wakati wa 1954 na 1981.

neg:
Shirika la Afya Duniani
Makao makuu ya WHO yapo Geneva (Uswisi). Kuna ofisi sita za kikanda kama zifuatazo:

neg:
Uhamiaji wa binadamu
Mfuko wa Umoja wa Mataifa kuhusu Idadi ya Watu ilitoa ripoti kwamba nchi za kaskazini zilipata ongezeko kubwa zaidi la wahamiaji tangu mwaka 2000 (milioni 32) ikilinganishwa na nchi za Kusini (milioni 25), nchi za kusini zilipata ukuaji wa kiwango kikubwa zaidi. Kati ya mwaka 2000 na mwaka 2013 wastani wa kiwango cha mabadiliko ya idadi ya wahamiaji katika nchi zilizoendelea (2.3%) ilizidi kidogo ile ya nchi zinazoendelea (2.1%).

neg:
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Entebbe
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Entebbe uwanja wa ndege wa kimataifamkuu wa Uganda. Iko karibu na mji wa Entebbe, pwani ya Ziwa Victoria, na takriban kilomita 35 (Maili 21) kutoka mji mkuu wa Kampala. Ofisi kuu za Shirika la Urobani Uganda ziko katika uwanja wa ndege huu.

neg:
Washington, D.C.
Washington D.C. ni mji mkuu wa Marekani mwenye wakazi 553,523. Kifupi "D.C." baada ya jina chamaanisha "District of Colombia" ambayo ni mkoa wa shirikisho yaani eneo lililotengwa moja kwa moja kwa vyombo vya shirikisho la Marekani kwa sababu maeneo mengine ya Marekani yako chini ya majimbo mbalimbali yanayojitawala.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Mwaka 1967 nchi tatu zilijaribu upya kuimarisha umoja wao kwa Mkataba wa Ushirikiano wa Afrika ya Mashariki wakiita umoja wao "Jumuiya ya Afrika ya Mashariki" ikiwa na makao makuu Arusha, Tanzania.

neg:
Muungano wa Afrika Kusini
Ofisi kuu za dola zilizambazwa katika majimbo mbalimbali kwa sababu viongozi walishindwa kuelewana juu ya mji mkuu mmoja. Makao ya serikali ilikuwa mjini Pretoria (Transvaal), makao ya bunge mjini Cape Town (Jimbo la Rasi) na mahakama kuu katika Bloemfontein (Dola Huru la Orange). Muundo huu unaendelea hadi leo.

neg:
Kanda za dunia
Kanda za dunia za Umoja wa Mataifa ni mpangilio wa nchi za dunia kwa kanda mbalimbali.

neg:
Umoja wa Ulaya
Jumla ya wakazi ni milioni 507.4 (2013). Kuna miji 16 yenye watu zaidi ya milioni moja kila mmojawapo, kuanzia London na Paris ambayo inazidi milioni 10.

neg:
Katibu Mkuu wa UM
Katibu Mkuu huchaguliwa na Mkutano Mkuu wa UM kwa muda wa miaka mitano. Jina linapelekwa mbele ya Mkutano Mkuu na Baraza la Usalama la UM. Kwa hiyo uteuzi wa Katibu Mkuu uko mkononi mwa Baraza la Usalama na kila taifa mjumbe wa kudumu linaweza kuzuia jina fulani lisipelekwa kwa njia ya Veto yake. Lakini Baraza la Usalama linapaswa kumteua mtu atakayepata kura za kutosha katika Mkutano Mkuu.

neg:
Andorra
Tangu 1993 Andorra ni nchi mwanachama wa Umoja wa Mataifa.

neg:
Wizara ya Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kimataifa
Wizara ya Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kimataifa (Kiingereza: Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation kifupi "(MFAIC)") ni wizara ya serikali nchini Tanzania. Ofisi kuu ya wizara hii zipo mjini Dar es Salaam.

neg:
Awasa
Awasa (pia "Awassa" au "Hawassa", Kige'ez አዋሳ) ni mji mkuu wa Jimbo la Mataifa ya Kusini katika kusini ya Ethiopia. Iko kando la Ziwa Awasa katika Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki takriban kilomita 280 kusini ya Addis Abeba.

neg:
Siasa ya Cote d'Ivoire
Mji mkuu rasmi tangu 1983 ni Yamoussoukro; hata hivyo, Abidjan unabaki kuwa kitovu cha utawala. Nchi nyingi huweka balozi zao mjini Abidjan, ijapokuwa baadhi yao (ikiwa ni pamoja na Uingereza) wamefunga harakati zao kwa sababu ya fujo zinaoendelea na ushambuliaji dhidi ya Wazungu. Wakazi wanaendelea kupata shida kwa kufuatia vita ya wenyewe kwa wenyewe inayoendelea.

neg:
Togo ya Kiingereza
Katika Mkataba wa Versailles iliamuliwa ya kwamba koloni za kale za Ujerumani zitakuwa chini ya mamlaka mkuu wa Shirikisho la Mataifa zikitawaliwa na nchi zinazotekeleza utawala. Nafasi ya Shirikisho la mataifa ilichukuliwa baada ya 1945 na Umoja wa Mataifa.

neg:
Umoja wa Vijana wa Umoja wa Mataifa
Umoja wa Vijana wa Umoja wa mataifa ni taasisi zisizo za kiserikali zinazoongozwa na vijana wanaojitolea
Lengo ni kuongeza nguvu katika kanuni za Umoja wa Mataifa kati ya watu wa wa nchi zao ili kuunda mtizamo mzuri wa umma kuhusu malengo ya Umoja wa Mataifa na hivyo kushawishi wanasiasa kufanya kazi zaidi kuelekea kuimarisha kanuni za Umoja wa Mataifa.

neg:
Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa
Mkutano huu hufanyika mara moja kwa mwaka kwa kawaida kuanzia Septemba hadi Desemba kwenye makao makuu ya UM mjini New York, Marekani. Mkutano Mkuu wa kwanza ulifanywa tarehe 10 Januari 1946.

neg:
Al Jazeera
Al Jazeera ina vituo vinne vikuu kote duniani, mjini London, Washington, DC, Kuala Lumpur na Doha. Ina milikiwa na serikali ya Qatar. Hii ni moja kati ya stesheni chache iliyo na ofisi zake mjini Gaza na Harare.

neg:
Mradi wa Umoja wa Mataifa Kuhusu Mazingira
= Historia =
UNEP ulianzishwa na Baraza Kuu wa Umoja wa Mataifa mnamo tarehe 15 Desemba 1972 kupitia sheria la ishirini na saba.
Mkurugenzi wa UNEP anajulikana kama mkurugenzi-tekelezi. Kwa sasa ni Bw. Achim Steiner alieichukua wahdhifu hiyo tarehe15 Machi,2006 kutoka kwa Bw. Klaus Toepfer aliyejiuzulu baada ya miaka minane katika wadhifu huo.
UNEP imejuhusisha na mpango wa Kyoto kupunguza gesi zinazoongeza joto duniani.

neg:
UNECA
Makao makuu yako Addis Ababa, Ethiopia.

neg:
Mkimbizi
Mamlaka ya Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi yamezidi kupanuliwa kujumuisha kulinda pamoja na kutoa msaada wa kibinadamu kwa wale ambao inawatambua kuwa watu wengine "wanaofaa kusaidiwa," ikiwa ni pamoja na watu waliokimbia makazi yao kimataifa jambo ambalo ni sambamba na ufafanuzi wa kisheria wa mkimbizi chini ya Mkataba wa Wakimbizi wa 1951 na Itifaki ya 1967, Mkataba wa Shirika la Umoja wa Afrika la 1969 , au mkataba wowote mwingine ikiwa walitoka nchi yao, lakini bado wanabaki katika nchi yao ya asili. Kwa hivyo Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi una mishoni nchini Kolombia, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Serbia na Montenegro na Ivory Coast ili kusaidia na kutoa huduma kwa wale waliokimbia makazi yao.

neg:
IMF
Si shirika halisi la Umoja wa Mataifa, lakini hushirikiana na UM. Nchi tajiri za Ulaya pamoja na Marekani zinaongoza IMF kwa sababu ni nchi zilizoweka pesa zaidi katika mfuko wake. Mwenyekiti wa IMF huwa anatoka katika nchi za Ulaya na makamu wake ni kutoka Marekani.

neg:
Mradi wa Umoja wa Mataifa Kuhusu Mazingira
Mradi wa Umoja wa Mataifa Kuhusu Mazingira (UNEP) ni mojawapo ya mashirika ya UM yaliyo chini ya jukumu la Baraza la Kiuchumi na Kijamii, yaani ECOSOC . Mradi huu una kazi ya kuanzisha na kuendeleza miradi ya kuihifadhi mazingira ya binadamu jinsi ilivyo na hatimaye kuiboresha. Kwa kufanya hivi, UNEP inaonelea kuwa sote tuna jukumu la kuihifadhi na kuboresha mazingira ka vizazi zijazo. Makao makuu yapo mjini Nairobi.

neg:
Umoja wa Vijana wa Umoja wa Mataifa
Taasis hizi za Umoja wa Vijana wa Umoja wa Mataifa, hujumuisha wanafunzi wa shule za sekondari, na nyingine hujumuisha wanafunzi wa vyuo vikuu na wakati mwingine wanafunzi wa sekondari na vyuo vikuu hufanya kazi pamoja
Umoja huu huweka kigezo cha umri mbalimbali kwa ajili ya ushiriki katika taasis hiyo. Baadhi huweka miaka 25, wengine miaka 30 na wengine ili mradi tu uwe bado ni mwanafunzi wa chuo kikuu.
Ukubwa wa Umoja huu unotofautiana kati ya nchi moja na nyingine Katika baadhi ya nchi, Umoja wa vijana wa Umoja wa Mataifa wana wanachama wengi kwa sababu wao ni shirika mwamvuli wa matawi mbalimbali ndani ya nchi hiyo, kila moja likiwa na wanachama wapatao 15. Katika nchi nyingine, umoja huu hujumuisha kundi dogo tu la vijana.
Vijana wanaofanya kazi ya taasisi hii huchagua aina tofauti za muundo wa uongozi:

neg:
Umoja wa Mataifa
Katibu Mkuu wa UM anachaguliwa kwa miaka mitano; kwa sasa ni António Guterres kutoka Ureno, aliyechaguliwa kuwa Katibu Mkuu mwaka 2016 akichukua nafasi ya Ban Ki-moon.

neg:
Amani
Tangu vita kuu za dunia kulikuwa na majaribio mengi kuhakikisha amani kwa njia ya mapatano kati ya nchi zote za dunia. Shirikisho la Mataifa lilianzishwa mwaka 1919 likashindwa kuzuia vita kuu ya pili ya dunia ikafuatwa na Umoja wa Mataifa ulio na shabaha ya kupunguza na kuzuia vita kwa njia ya ushirikiano.

neg:
Shirika la Afya Duniani
Shirika la Afya Duniani (Kiing. World Health Organization - WHO) ni kitengo cha Umoja wa Mataifa. Inashughulika habari za afya ya umma ikilenga kuunganisha juhudi za kitaifa za kupambana na magonjwa na kujenga afya.


query: Je,jina la kisayansi la chungwa ni gani?

pos:
Mchungwa
Mchungwa ("Citrus × sinensis") ni mti unaozaa machungwa.

pos:
Chungwa
Chungwa ni tunda la mchungwa. Ni kati ya matunda yanayovunwa sana duniani. Jina la kisayansi ni Citrus aurantium L. var. sinensis L. au Citrus sinensis (L.) Osbeck.

neg:
Kuvu
Kuvu mbalimbali zimetumiwa kwa kutoa madawa ya kutibu magonjwa. Dawa la penicillin linapatikana kutoka kwa kuvu pamoja madawa mengine ya kiuavija (antibiotic). Zinatoa pia madawa ya kuzuia mbu.
Kuvu zinatokea pia kwenye mwili kama magonjwa. Kuvu inaanza kukua kwenye sehemu za ngozi kama mwili unakosa kinga (tiba). Inatokea hasa mguuni na kujulikana kwa jina la nyungunyungu au mamunyumunyu; kama mguu hausafishwi mara kwa mara inaonekana kama vidonda kati ya vidole.

neg:
Kungwi (ndege)
Kungwi ni ndege mbua wa jenasi mbalimbali za nusufamilia Striginae katika familia Strigidae. Spishi nyingine zinaitwa kokoko. Ndege hawa ni wakubwa kuliko bundi. Wana mgongo kwa rangi ya kahawa au kijivu mwenye madoa meupe, na mbele yao ni nyeupe yenye madoa au michirizi nyeusi au kahawia. Spishi nyingi zina vishungi viwili vya manyoya vinavyofanana na masikio. Kungwi hula mamalia wadogo na wakubwa kiasi hasa (mpaka paa mdogo) lakini ndege, watambaazi na wadudu pia. Kokoko-walasamaki hula samaki hasa. Huwinda usiku. Kwa kawaida jike huyataga mayai 2 lakini 1-5 inawezekana. Tago lao ni chini, mitini, kwenye miamba iliyojitokeza nje na hata kwenye vishubaka vya madirisha.

neg:
Mkwaju
Mkwaju, msisi au makombe ("Tamarindus indica") ni mti mkubwa wa familia Fabaceae. Matunda yake huitwa kwaju na yana nyama gwadu ilikayo.

neg:
Kuchanyika
Kuchanyika ni ndege wadogo wa familia Cettiidae. Spishi za "Erythrocercus" zinaitwa ndwindwi au dwidwi. Ndege hawa wanafanana na shoro, kucha na kuchamsitu, na zamani wote waliainishwa pamoja katika familia Sylviidae. Spishi nyingine za kuchanyika zina mkia mrefu, nyingine zina mkia mfupi sana. Zina rangi ya kahawia au kijivu mgongoni na nyeupe au njano chini; spishi kadhaa zina rangi kali ("Tesia" k.m.). Spishi za "Cettia" tu zinatokea Ulaya, nyingine zinatokea misitu ya Afrika na Asia. Hula wadudu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe au kikapu kwa kigoga, nyuzinyuzi, mizizi na/au majani. Jike huyataga mayai 2-6.

neg:
Kitunguu saumu
Kitunguu saumu au kitunguu thumu (kwa jina la kisayansi "Allium sativum") ni aina ya tunguu la kulika ambalo hupandwa mahali pengi duniani.

neg:
Fuwawe
Fuwawe (pia: fuwe; ing. "pumice") ni aina ya mwamba mwepesi inayoundwa na povu ya zaha (lava).

neg:
Mtungule
Mtungule au mnyanya-cheri ("Solanum lycopersicum" var. "cerasiforme") ni namna fulani ya mnyanya katika familia Solanaceae. Matunda yake huitwa matungule au nyanya-cheri na haya ni madogo kuliko nyanya za kawaida na yana umbo la mviringo au la pea. Hutumika sana katika saladi au kwa kula peke yao.

neg:
Mchuzi
Mchuzi ni kitoweo cha maji maji kinachopikwa kwa kuchanganya nyama au samaki nk, pamoja na viungo kama vile binzari, vitunguu, mafuta, chumvi na nyanya.

neg:
Chawa
Chawa ni wadudu wadogo wa oda Phthiraptera katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa), lakini hata kama wahenga wao walikuwa na mabawa, chawa hawanayo. Wadudu hawa wote ni vidusia wa nje juu ya ndege na mamalia isipokuwa Monotremata (kinyamadege na mhanganungu), popo, nyangumi, pomboo na kakakuona. Kuna aina mbili za chawa: wanaokula nywele, manyoya na seli za ngozi zilizokufa, na wanaofyunza damu ya mwenyeji. Chawa wa aina ya kwanza wana vipande vya mdomo vya kutafuna, wale wengine wana mdomo wa kufyunza. Miguu inabeba aina za magando madogo ili kushika nywele au manyoya ya mwenyeji. Kwa kawaida mayai ya chawa yamegandia nywele au manyoya, au pengine yamewekwa ndani ya shina la unyoya.

neg:
SMS Möwe
"Möwe" inamaanisha shakwe ambayo ni aina ya ndege wa baharini wanaopatikana kote duniani. Kifupi "SMS" kinamaanisha ""Seiner Majestät Schiff"" (inayolingana na Kiingereza "HMS": "His/Her Majesty`s Ship") na kilikuwa kinaonyesha hii ilikuwa manowari ya jeshi la majini ya Ujerumani zamani za ufalme.

neg:
Dome
Dome au mafuu ni wanyama wa bahari wa oda Sepiida katika ngeli Cephalopoda (kutoka Kiyunani: κεφαλος = kichwa, πους, ποδες = mguu, miguu). Ngisi, pweza, na pweza-kome wamo katika ngeli hii pia. Dome wana kome ya ndani ya kipekee iitwayo kifuu. Licha ya jina lao la Kiingereza, ambalo ni , dome si samaki bali moluska.

neg:
Kapa (pwani)
Kapa au wangwa (wengi: nyangwa) ni msitu unaokua katika maji ya chumvi kwenye fuko za bahari za kanda za tropiki na nusutropiki (kati ya latitudo za 25º kaskazini na 25º kusini). Jumla ya maeneo ya kapa duniani kote ilikuwa km² 137,800 (maili za mradi 53,190) katika nchi na maeneo 118 mwaka 2000.

neg:
Dhanabu ya Dajaja
Dhanabu ya Dajaja (ing. na lat. Deneb pia α Alfa Cygni, kifupi Alfa Cyg, α Cyg) ni nyota angavu ya tatu katika kundinyota ya Dajaja (""). Pia ni nyota angavu ya 25 kwenye anga ya usiku. Dhanabu ya Dajaja ni sehemu ya Pembetatu ya Kiangazi kwenye nusutufe ya kaskazini ya Dunia.
Dhanabu ya Dajaja ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema ذنب الدجاجة "dhanab al-dajaja" linalomaanisha „mkia wa kuku" . Waarabu walimfuata hapa Klaudio Ptolemaio aliyetumia Ὄρνις ornis (ndege, hasa kuku) katika orodha yake ya Almagesti; wengine walisema pia Κύκνος kyknos (bata maji, Cygnus au "swan" kwa Kiingereza) na huu ndiyo ulikuwa msingi kwa jina la kimataifa ya kundinyota. Jina la Waarabu kwa nyota lilipokelewa na wataalamu wa Ulaya kwa umbo la “Deneb”

neg:
Taa (samaki)
Taa ni aina za samaki zilizo na mnasaba na papa. Papa upanga na papa charawanza ni aina za taa pia. Majina mengine ya samaki hawa ni shepwa, karwe , (ki)pungu na nyenga. Kama papa, taa wana kiunzi cha gegedu. Mwili wao ni bapa, isipokuwa ule wa papa upanga na papa charawanza, na mapefu yamekuwa mapana na kama mabawa. Hawana pezi la mkundu. Mdomo upo upande wa chini wa kichwa na hata matamvua yapo chini ya mwili kando ya mapefu. Takriban spishi zote zina jozi 5 za matamvua, lakini spishi kadhaa zinazo 6. Macho ya taa yapo juu ya kichwa na nyuma ya kila jicho kuna spirakuli moja. Taa wengi huvuta maji kupitia spirakuli na huyapitisha kwa matamvua ambayo hufyonza oksijeni kutoka maji haya. Mkia wa taa ni mrefu na mwembamba na hubeba msumari katika spishi nyingi.

neg:
Mbwa-mwitu Dhahabu
Mbwa-mwitu dhahabu (pia bweha-dhahabu, bwea dhahabu, mbweha dhahabu na bweha-mbuga) ni mnyama wa jamii ya mbwa anayetokea Afrika ya Kaskazini na ya Mashariki. Zamani jina lake la kisayansi lilikuwa "Canis aureus", lakini hivi karibuni wataalamu wamebaini kwamba nususpishi za Afrika ni tofauti na zile za Asia na Ulaya. Kwa hivyo nususpishi za Afrika zimepata jina jipya "Canis anthus". Hadi sasa bado huitwa bweha na watu wengi lakini yuko karibu zaidi na Mbwa-mwitu Habeshi na Mbwa-nyika (coyote) wa Amerika ya Kaskazini. Kwa hivyo tafadhali aitwe mbwa-mwitu.

neg:
Wapiti (mnyama)
Wapiti (kutoka Kiing.: wapiti, Kisayansi: "Cervus canadensis") ni kulungu mkubwa wa Amerika ya Kaskazini na madume wa spishi wana pembe kichwani.

neg:
Kinyonga (kundinyota)
Leo iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia . Kifupi rasmi ni ‘Cha’.

neg:
Mchekwa
Michekwa ("Bauhinia" spp.) ni vichaka au miti ya familia Fabaceae na kuna zaidi ya spishi 500. Jina hili hutumika kwa "Piliostigma thonningii" pia lakini spishi hii ina majina mengi mengine (angalia mchekeche).

neg:
Tandala
Tandala ni wanyama wa jenasi "Tragelaphus" katika familia Bovidae. Spishi nyingine huitwa bongo, kulungu, malu, nyala au nzohe. Wanatokea Afrika katika maeneo yenye miti kutoka nyika hadi msitu. Wana milia na madoa nyeupe juu ya rangi ya kahawa au kijivu. Dume ni kubwa kuliko jike na ana pembe ndefu zilizopotolewa. Jike hana pembe. Wanyama hawa hula majani, manyasi, matunda na viazi vya gugu.

neg:
Nguva
Jina la Kisayansi Sirenia linatoka na neno la Kigiriki Σειρῆνες "Seirēnes". Neno la "nguva" pia ina maana ya mtu mwenye mwili wa mwanamke na mkia wa samaki kama sireni wa mitholojia ya Kigiriki. Hula manyasi ya bahari na mimea ya maji mingine.

neg:
Chungwa
Machungwa yanakuzwa katika hali mbalimbali za joto duniani kote, na ladha yake hubadilika kuanzia hali ya utamu mpaka uchungu kabisa. Tunda kwa kawaida humenywa na kuliwa au huminywa na sharubati yake kunywewa. Limezungukwa na ganda lenye ladha chungu lakini huweza kukamuliwa na kuondolewa maji yake na kutumika kwa chakula cha mifugo. Pia hutumika kuongeza ladha ya vyakula vingine na hata maganda yake hufaa kwa kazi hii. Sehemu nyeupe ya ndani, kati ya nyama na ganda la nje nayo huwa na vitamini sawa kabisa na nyama ya ndani.

neg:
Mbwanda
Mbwanda, mbwende au mkwende ("Canavalia gladiata") ni mmea wa mazao wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae. Mbegu zake, zinazoitwa bwanda au bwende, zinakua ndani ya makaka yanayofanana na upanga. Hata makaka huitwa bwanda. Spishi nyingine za jenasi "Canavalia" hufananishwa mara nyingi na mbwanda, k.m. "C. cathartica" (mtela), "C. ensiformis" (mwingasiafu) na "C. rosea" (mgobi). "C. africana" na "C. gladiata" zinaweza kuwa spishi moja tu na mbile zote huitwa mbwanda.

neg:
Dudumizi
Dudumizi ni ndege wakubwa kadiri wa jenasi "Centropus", jenasi pekee ya nusufamilia Centropodinae katika familia Cuculidae. Wana macho mekundu na mkia mrefu, na ukucha wa kidole kikabilicho nyuma ni mrefu sana. Jina “Centropus” linatoka maneno ya Kiyunani: κεντρον = mwiba na πους = mguu. Spishi nyingi zina mabawa kahawianyekundu na kichwa cheusi. Dudumizi hula wadudu, mijusi, nyoka na wanyama wadogo, na mayai, makinda, matunda na mizoga pia. Tago lao hujengwa katika uoto mzito na mara nyingi juu yake imefungwa. Jike hutaga mayai 2-5, lakini dume, ambaye ni mdogo zaidi, huatamia na hutunza makinda.

neg:
Majina ya kisayansi
Hadi leo aina za mimea au wanyama zilizoainishwa na Linnaeus zinatajwa kwa herufi "L." baada ya jina la kisayansi. Kwa mfano, mpunga ni mmea wa jenasi inayotajwa kwa jina la kisayansi kama Oryza (L.) na "L." katika mabano inaonyesha kwamba jenasi hii ilielezwa mara ya kwanza na Linnaeus. Jina la kisayansi ya simba ni Panthera leo L. kwa sababu pia mnyama huyu aliwekwa na Linnaeus katika utaratibu wa uainishaji wa kisayansi.

neg:
Fumbwe
Fumbwe ni ndege wadogo wa jenasi "Vidua" katika familia Viduidae ambao wanatokea Afrika tu. Spishi bila mkia mrefu na yenye rangi ya nili wanaitwa kinili pia. Wakati wa kuzaa madume wana rangi ya nyeusi na nyeupe na pengine rangi nyingine au rangi ya nili tu, na spishi kadhaa zina mkia mrefu. Lakini wakati wengine wana rangi za majike, kahawia na nyeupe, wenye michirizi miwili kwa utosi, na mkia wao una urefu wa kawaida. Hula mbegu za manyasi hasa lakini wadudu pia, kumbikumbi aghalabu.

neg:
Mpunga
Mpunga ni aina ya mimea katika familia ya manyasi (Poaceae). Spishi kadhaa zinapandwa katika sehemu mbalimbali za dunia, lakini mpunga wa kiasia ni ile ya kawaida.

neg:
Mchenza
Mchenza ("Citrus reticulata" na "C. × tangerina") ni mti wa jamii ya mchungwa unaozaa machenza.

neg:
Mtunguja
Mtunguja, mtunguja-mwitu, mtura, mtula, mtulwa, mtua, mtuatua, mndulele, mnyanya-mwitu au mnyanya-pori ni majina mbalimbali ya mimea ya familia Solanaceae. Fasihi andishi (ya kisayansi na ya umma) haidhihirishi majina gani hutumika kwa spishi gani. Inaonekana kwamba majina yote hutumika kwa "Solanum incanum" (kwa Kiingereza thorn apple) lakini majina kadhaa hutumika kwa spishi nyingine pia, hasa "Solanum schumannianum" na "Solanum zanzibarense".

neg:
Shaba
Shaba au shaba nyekundu (pia: Kupri au Cupri kama jina la kisayansi) ni elementi yenye namba atomia 29 kwenye mfumo radidia, uzani atomia ni 65.54. Alama yake ni CU.

neg:
Chungwa
Aina yenye ladha chungu iliwahi kusambaa duniani hivyo jina la Kiswahili limetunza ladha hii hata kama matunda mengi yanayopandwa siku hizi ni aina tamu.

neg:
Mnyawa
Mnyawa ni jina la kata ya Wilaya ya Tandahimba katika Mkoa wa Mtwara, Tanzaniayenye postikodi namba 63312. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,152 waishio humo.

neg:
Vitamini C
Matunda kama limau, chungwa na balungi ni vyanzo bora vya vitamini C. Kwa jumla karibu matunda yote yenye ladha ya kichungu ni chanzo chake.

neg:
Munyu
Aina hii ya chumvi kisayansi huitwa kloridi ya natiri (sodium chloride) na huwakilishwa na simboli NaCl.

neg:
Dubu
Dubu (jina la kisayansi ni Ursidae) ni wanyama wakubwa wenye manyoya mengi.

neg:
Chungwa
Chungwa tamu lilisambaa kote duniani baada ya Wareno kuchukua machipuko yake na kuyapanda kwanza Ureno baadaye hata Amerika na Afrika kuanzia karne ya 15.

neg:
Ziwa
Ziwa ni gimba kubwa la maji linalozungukwa na nchi kavu pande zote. Tofauti na bahari ni ukubwa na kutobadilishana maji na bahari kuu. Lakini maziwa kadhaa yamepewa pia jina la "bahari" hasa kama yana maji ya chumvi au kama watu wa eneo lake hawajui magimba makubwa zaidi ya maji. Mfano wake ni Bahari Kaspi katika Asia ambayo ni kubwa sana lakini hali halisi ni ziwa lenye maji ya chumvi.

neg:
Nyati wa Afrika
Nyati au mbogo (jina la kisayansi: "Syncerus caffer") ni mnyama wa Afrika. Hana uhusiano wa karibu na nyati-maji wa Asia aliye mkubwa zaidi kidogo, lakini asili yake haieleweki. Kutokana na tabia yake isiyotabirika na inayomsabibisha kuwa hatari sana kwa binadamu, nyati wa Afrika hafugwi, kinyume na mwenzake wa Asia.

neg:
Biva
Biva (kutoka Kiing.: beaver, Kisayansi: "Castor") ni wanyama wagugunaji wa Amerika ya Kaskazini, Ulaya na Asia.

neg:
Ugwadu
Ugwadu ni kisawe cha uchachu; vitu vya namna hiyo ni kama embe bichi, chungwa bichi n.k.

neg:
Uambukizo wa chawa kichwani
Chawa husamabazwa kwa kugusana moja kwa moja na nywele ya mtu aliyeambukizwa. Kisababishi cha uambukizo wa chawa kichwani haihusiani na hali ya usafi. Wanyama wengine, kama vile paka na mbwa, hawachangi usambazaji. Chawa hula tu damu ya binadamu na wanaweza kuhisi tu kwa nywele ya binadamu. Wakiwa wakubwa, wako na urefu wa karibu milimita 2 hadi 3. Wakati hawako kwa binadamu hawawezi kuhisi zaidi ya siku tatu. Binadamu anaweza pia kuambukizwa aina mbili za chawa – chawa wa mwili na chawa wa sehemu za jenitalia. Ili kufanya utambuzi, ni lazima chawa aliyehai apatikane. Ukitumia kichana inaweza kusaidia kupata. Makaka ya mayai yaliyowazi (inajulikana kama mayai ya chawa) hayatoshi kwa utambuzi.

neg:
Mnyanya
Utambuzi wa kwanza wa nyanya huko Amerika uliripotiwa na William Salmon, mnamo 1710, aliyesoma nyanya zilikuwa huko ambako leo kunajulikana kama South Carolina, Inawezekana zikawa zimeletwa kutoka Karibea, na mpaka sasa watu kadhaa kuona nyanya kama kuwa zina sumu, na ni hatari kula, na hutumika sana kama mmea na mapamo zaidi.

neg:
Tufe
Tufe ni umbo la gimba linalofanana na mpira au chungwa. Lakini wala mpira wala chungwa ni tufe kamili.
Katika elimu ya hisabati, hasa jiometri tufe ni jumla la nukta zote zilizopo na umbali uleule (=rediasi, nusukipenyo) kutoka nukta nukta moja (kitovu cha tufe).

neg:
Chura (nyota)
Chura ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wakitafsiri jina lao الضفدع "al-difda" linalomaanisha "chura". Hakuna uhakika juu ya asili ya jina hili, maana kuna pia jina tofauti ذنب ألقيتوس ألجنوب "dhanab al-qaitus al-janubi" yaani „mkia wa kusini wa Ketusi“. Jina la Difda (chura) linatumiwa kwa Kiarabu pia kwa ajili ya nyota ya Kinywa cha Hutu ( ) kwa hiyo Chura inaitwa „Difda ya pili“ .

neg:
Kucha (Sylviidae)
Kucha ni ndege wadogo wa familia Sylviidae. Wanafanana na shoro, kuchanyika na kuchamsitu, na zamani wote waliainishwa pamoja katika Sylviidae. Zamani kucha wa Afrika kusini kwa Sahara waliainishwa katika jenasi "Parisoma" lakini sasa wamewekwa katika jenasi "Sylvia". Pengine jenasi "Conostoma", "Paradoxornis" na jenasi nyingine za madomo-kasuku ziainishwa katika familia Paradoxornithidae. Spishi nyingi za kucha huimba vizuri sana. Ndege hawa wana rangi ya kahawia au kijivu mgongoni na nyeupe chini. Spishi kadhaa zina rangi kali zaidi. Wanatokea kanda za halijoto ya wastani na za nusutropiki katika Afrika, Asia na Ulaya. Spishi nyingi za "Sylvia" za Ulaya na Asia huhamia Afrika kusini kwa Sahara wakati wa majira ya baridi. Kucha hula wadudu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe ndani ya uoto mzito, mara nyingi karibu na ardhi. Jike huyataga mayai 3-7.

neg:
Njiwa (kundinyota)
Njiwa inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walipozunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota ya kusini na wachoraji wa ramani kukamilisha atlasi za nyota. Mnamo mwaka 1612 Mholanzi Petrus Plancius alitenga nyota hizi kutoka kundinyota ya Mbwa Mkubwa na kuzitaja "Njiwa" kwa kumbukumbu ya njiwa iliyetumwa na Nuhu katika masimulizi ya Biblia na kuzichora hivyo katika globu ya nyota yake. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni Col.

neg:
Zuhura
Sayari hii ina majina mawili kwa Kiswahili: Zuhura, kwa matamshi mengine pia "Zuhra", ni jina leye asili ya Kiarabu زُّهَرَة "zuhara" lenye maana asilia ya "mwenye kung'aa".
Ng'andu ni jina lenye asili ya Kibantu.

neg:
Vitamini
Vitamini ni kirutubishi kinachohitajika na mwili kwa kujenga afya yake. Kwa lugha nyingine kampaundi ogania zilizo lazima kwa shughuli za mwili lakini haziwezi kutengenezwa na mwili mwenyewe hivyo ni lazima kuzipata kupitia chakula. Vitamini inaitwa mara nyingi kwa herufi kama vitamini A, vitamini B, vitamini C na kadhalika. Vitamini C hupatikana hasa kwenye matunda kama limau au chungwa.

neg:
Mndimu Mtamu
Mndimu mtamu ("Citrus × limetta") ni mti wa jamii ya mchungwa unaozaa ndimu tamu.

neg:
Mbweha (kundinyota)
Vulpecula - Mbweha iko kati ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Vulpecula. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Vul'.

neg:
Ibn Battuta
Abu Abdullah Muhammad Ibn Battuta (kwa Kiarabu: أبو عبد الله محمد بن بطوطة) alikuwa mpelelezi na mtaalamu Mwarabu wa karne ya 14. Kwa usafiri mgumu wa siku zile alitembelea nchi mbalimbali na kuvuka umbali mkubwa kushinda mtu yeyote wa siku zile anayejulikana. Kutoka kwake tunayo taarifa ya kwanza kuhusu mji wa Kilwa Kisiwani.

neg:
Bweha
Bweha au mbweha ni mojawapo wa wanyama wadogo kiasi wa familia Canidae wanaopatikana Afrika, Amerika, Asia na Ulaya na walioainishwa katika jenasi "Canis", "Cerdocyon", "Lycalopex", "Otocyon", "Urocyon" na "Vulpes".

neg:
Mkiwi
Mikiwi ni mimea ya jenasi "Actinidia" katika familia Actinidiaceae. Mimea hii ni vichaka vyenye urefu wa hadi m 6 au mitambazi ya hadi m 30. Inazaa matunda yalikayo ambayo huitwa kiwi. Asili ya mimea hii ni Asia ya Mashariki lakini spishi kadhaa hukuzwa katika nchi nyingine, mkiwi wa kawaida ("Actinidia deliciosa") hasa katika Italia na Nyuzilandi.

neg:
Kungu
Kungu kwa kisambaa maana yake ni mwamba mkubwa. Lakini kungu kwa kiswahili ni aina ya tunda ambalo likikomaa hukaushwa na wanasichana wengi wanapenda sana kulitafuna. Na wanapolitafuna mara macho yao hugeuka na kuwa mekundu kidogo na wanasema linawapa nishai kidogo. Hili ni tunda la mkungu ("Terminalia catappa").

neg:
Mmung'unye
Mimung'unye, mimung'unya, mimumunye au mimunya ni mimea ya jenasi "Lagenaria" katika familia Cucurbitaceae. Matunda yao huitwa mamung'unye, mamung'unya, mamumunye au mamunya na mengi yana umbo wa chupa.

neg:
Ndwindwi
Ndwindwi au dwidwi ni ndege wadogo wa jenasi "Erythrocercus" katika familia Cettiidae. Spishi nyingine za familia hii zinaitwa kuchanyika. Ndwindwi wanafanana na chechele, lakini bila mkia mrefu sana, na kwa hivyo zamani waliainishwa katika familia Monarchidae. Jina la jenasi linatoka lugha ya Kiyunani: ερυθρος = nyekundu na κερκος = mkia. Mbili baina ya spishi tatu zina mkia mwekundu kwa kweli lakini ile ya tatu ina mkia njano. Ndwindwi wanatokea misitu ya Afrika kusini kwa Sahara. Hula wadudu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe au kikapu kwa majani na malaika. Jike huyataga mayai 2-4.

neg:
Kuchamwamba
Kuchamwamba ni ndege wa jenasi "Chaetops", jenasi pekee ya familia Chaetopidae, lakini spishi nyingine, kuchamwamba wa Damara, ni jamaa ya kucha wa Afrika. Spishi za "Chaetops" hazina mnasaba na kucha wengine lakini na jamii ya kunguru. Ndege hawa ni weusi wenye masharubu meupe na rangi ya machungwa au nyekundu kwa kidari, tumbo na kiuno. Mabawa yao ni mafupi kwa hivyo hawaruki angani sana lakini hukimbia na kurukia miwambani. Wanatokea Afrika Kusini na Lesoto. Hula wadudu hasa na mijusi, vyura, buibui, nge na nyungunyungu pia. Tago lao hujengwa kwa nyasi ardhini na jike huyataga mayai 2-3. Watoto wao wakubwa husaidia kutunza makinda.

neg:
Ndimu
Ndimu ni matunda ya mndimu ("Citrus aurantiifolia"), mti wa familia ya michungwa (Rutaceae). Umbo lake ni mduara wenye rangi ya majani mpaka manjano, na kipenyo cha sm 3-6. Zina ladha ya uchachu kwa sababu ya asidi ndani yao. Ndimu mara nyingi hutumika kuongeza ladha kwenye chakula na vinywaji. Kwa kawaida ni ndogo kuliko limau, na chanzo kizuri pia cha vitamini C. Katika kanda za tropiki na nusutropiki mindimu inaweza kumea mwaka wote kama maji yakiwapo. Ndimu ni chungu kidogo kuliko malimau.

neg:
Jauza (kundinyota)
Jauza (au Mapacha, Gemini) ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu waliosema جوزاء "jawza" ambalo linamaanisha mapacha. Waarabu walitafsiri hapa jina la Ptolemaio aliyetaja nyota hizi vile kwa jina la Δίδυμοι "didimoi" yaani mapacha katika orodha yake ya Almagesti.

neg:
Mbelewele
Mbelewele au chavua ni punje zenye seli za kuzaa za kiume ndani ya maua. Zinapatikana kwenye chavulio juu ya stameni ya ua. Mbelewele ni lazima kwa mbegu wa mmea kujitokeza.

neg:
Miraa
Miraa ni majani na vitawi ya mrungi, mti ulio na asili ya Pembe ya Afrika na Rasi ya Uarabuni inayojulikana pia kwa jina lake la Kiarabu Khat (قات, "Catha edulis"). Majani changa ya miraa hutafuniwa na kutumika kama kichochezi cha mwili na akili. Shirika la Afya Duniani (WHO) limeiweka miraa kwenye kundi la madawa ya kulevya.

neg:
Kondoo (kundinyota)
Kondoo (pia: Hamali, ) ni kundinyota ya zodiaki linalojulikana pia kwa jina lake la kimagharibi la . Hamali pia ni jina la kimataifa kwa nyota angavu zaidi kati kundinyota hii.

neg:
Kamba (gegereka)
Kamba ni wanyama wa faila Arthropoda na oda Decapoda (kutoka Kiyanuni : δέκα = kumi, πούς, ποδός = mguu), lakini spishi za oda ya chini Brachyura huitwa kaa. Spishi ndogo huwa na majina kama uduvi, duvi, kijino na ushimbu.

neg:
Chuchunge
Chuchunge, chuchungi, vidau, viroho, makule, mikeke au misusa ni samaki wa baharini wa familia Hemiramphidae katika oda Beloniformes ambao taya la chini ni refu zaidi sana kuliko taya la juu (isipokuwa katika spishi za jenasi "Chriodorus" na "Oxyporhamphus").

neg:
Kinyanja
Kinyanja (pia Chichewa) ni lugha ya Kibantu inayozungumzwa nchini Malawi kama lugha rasmi na lugha ya taifa. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kinyanja nchini Malawi imehesabiwa kuwa watu milioni saba. Pia kuna wasemaji 803,000 nchini Zambia (2001), 599,000 nchini Msumbiji (2006), na 252,000 nchini Zimbabwe (1969). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyanja iko katika kundi la N30.

neg:
Mkwawa (Iringa mjini)
Mkwawa ni jina la kata ya Manisipaa ya Iringa, Mkoa wa Iringa, Tanzania yenye Postikodi namba 51111. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,673 waishio humo.

neg:
Chungwa
Machungwa kwa kawaida hulimwa kwaajili ya biashara na hulimwa maeneo mengi duniani. Wazalishaji wa machungwa wanaoongoza duniani ni Brazili, Marekani na Meksiko. Machungwa huathirika kwa haraka sana na ukungu hivyo huhitaji matunzo mazuri pindi joto dogo sana linapotegemewa.
sinensis JPG01.jpg
mti wa mchungwa.

neg:
Kinyabwa
na pia asili ni huko africa magharibi

neg:
Kapibara
Kapibara (kutoka Kiing.: capybara) au Nguruwe-maji (kutoka Kiyunani: , Kisayansi: "Hydrochoerus hydrochaeris") ni mgugunaji mkubwa wa Amerika ya Kusini.

neg:
Mbwa Mkubwa (kundinyota)
Mbwa Mkubwa (kwa Kilatini na Kiingereza ) . ni jina la kundinyota kwenye nusutufe ya kusini ya dunia yetu. Shira (Sirius) ambayo ni nyota angavu zaidi angani ni sehemu ya Mbwa Mkubwa.

neg:
Mbuni
Mbuni ni ndege wakubwa wa familia Struthionidae. Kuna spishi mbili katika jenasi moja, lakini wataalamu wengine wanafikiri ni spishi moja tu. Ndege hawa ni wakubwa kuliko wengine wote. Wana miguu mirefu na shingo ndefu na wanaweza kukimbia sana, hata kwa mwendo wa km 65 kwa saa, lakini hawawezi kuruka angani. Rangi za manyoya ya dume ni nyeusi na nyeupe na rangi ya ngozi yake (shingo na miguu) ni nyekundu, pinki au buluu kufuata na nususpishi. Manyoya ya jike ni kahawiakijivu na rangi ya ngozi ni sawa na dume. Mbuni wanaishi savana, nyika na majangwa ya Afrika, lakini wanafugwa ulimwengu wote. Jina la sayansi la spishi kuu, "Struthio camelus", linatoka lugha ya Kiyunani: στρουθιον = jurawa na καμηλος = ngamia.

neg:
Kitafunwa
Kitafunwa (au kitafunio, kutoka kitenzi "kutafuna") ni chakula ambacho hupendwa sana kuliwa pamoja na kinywaji fulani, kama vile chai, soda, kahawa, juisi na vinginevyo.

neg:
Chura
Maisha ya chura yanaanza kama yai lililotegwa kwenye maji pamoja na mayai maelfu. Anatoka kwa umbo la ndubwi (pia: kiluwiluwi) ambayo ni funzo ya chura anaendelea na kipindi cha kwanza cha maisha yake katika maji. Anapumua kwa yavuyavu na mwanzoni hana miguu bali mapezi kama samaki na mkia. Viluwiluwi wengi wakiwa kwenye maji wanakula majani au mwani hata kama baadaye kama chura mzima wanakula wanyama wengine.
Baada ya muda kiluwiluwi anakuza miguu minne na mapafu. Utumbo unabadilika na kujiandaa kwa chakula kipya kinachopatikana kwenye nchi kavu.
Umbo linazidi kufanana na chura mzima.

neg:
Ombwe
Ombwe (ing. "vacuum") kwa maana ya sayansi ni hali pasipo na kitu, nafasi pasipo na mata. Neno hutumiwa hasa kwa hali pasipo na gesi au angahewa. Katika lugha nyingi za dunia neno la kilatini "vacuum" hutumiwa.

neg:
Uainishaji wa kisayansi
Paka wa nyumbani anayefugwa na watu anatazamwa kama nususpishi, na nususpishi hii inaweza kutofautishwa kwa kuongeza neno la tatu "catus" kuwa ""Felis silvestris catus"". Hili ni jina la nususpishi ya paka wanaofugwa na watu. Nususpishi hii ina aina nyingi ndani yake, kutokana na ufugaji na uteuzi lakini zote zimo ndani ya nususpishi ileile.

neg:
Chunusi
Chunusi (kutoka kitenzi "chunuka"; kwa Kilatini na Kiingereza: Acne vulgaris) ni hali ya muda mrefu ya ngozi inayodhihirika kupitia sehemu za madoa meusi, madoa meupe, chunisi, ngozi yenye mafuta na wakati mwingine kovu.

neg:
Mvungunya
Mvungunya, mvungavunga, mbungati, mranaa au mwegea ("Kigelia africana") ni mti mwenye matunda kwa umbo wa soseji kubwa (mavungunya). Kwa asili mti huu unatokea Afrika ya tropiki lakini umepandwa kama mti wa kupamba katika mabara mengine. Mavungunya hutumika katika uganga wa mapokeo na ili kutengeneza pombe ya kienyeji (Kikikuyu: ).

neg:
Mkungu (mti)
Mkungu ("Terminalia catappa") ni mti mkubwa unaopandwa sana katika kanda ya tropiki. Asili yake labda ni Asia ya Kusini lakini hii siyo ya hakika. Jozi za matunda yake (kungu) huliwa sana huko pwani.

neg:
Panda Mkubwa
Panda mkubwa (kutoka Kiing.: giant panda, Kisayansi: "Ailuropoda melanoleuca") ni dubu mkubwa kiasi wa Uchina aliye mweusi na mweupe.

neg:
Orange Democratic Movement
Asili ya jina "chungwa" ni kutoka kadi ya kura katika kura ya maoni, ambapo kura ya kukubaliana ('Yes') iliwakilishwa na ndizi na kura ya kutokubaliana ('No') ilikuwa chungwa. Kwa hivyo wenye kudai chama ni wale ambao hawakuunga mkono maoni wakati huo.

neg:
Kinyakyusa
Kinyakyusa (au "Kinyekyosa"; pia huitwa "Kingonde") ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wanyakyusa wanaokaa hasa Rungwe. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kinyakyusa imehesabiwa kuwa watu 805,000. Pia kuna wasemaji 300,000 nchini Malawi. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyakyusa iko katika kundi la M30.Na asili ya jina hilo la wanyakyusa ni kutokana na jina la mke wa mtawala wa kimila au [chifu] aliyeitwa kyusa,pia awali waliitwa wasokile hiyo ni kutokana na salamu yao asali aliyosema sooki
sooki nna!
Lugha ya Kinyakyusa ina irabu 7 na konsonanti 26. Pia, tofauti kati ya irabu fupi na irabu ndefu huleta tofauti za maana.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:

neg:
Mbawakawa
Kuna majina mbalimbali kwa makundi ya mbawakawa, kama vile: bungo, dundu, fukusi, kidungadunga, kimetameta/kimulimuli, kipukusa, kisaga, mdudu-kibibi, sururu na tuta.

neg:
Mkwawa
Jina la Mkwawa ni kifupisho cha "Mukwava" ambalo tena ni kifupisho cha "Mukwavinyika", lililokuwa jina lake la heshima likimaanisha "kiongozi aliyetwaa nchi nyingi".

neg:
Kinyonga
Vinyonga au vigeugeu (jina la kisayansi: "Chamaeleonidae") ni aina za mijusi. Wana miguu kama kasuku, ulimi ndefu na pia spishi fulani zina pembe au uwezo wa kugeuka rangi zake. Wanapatikana katika Afrika, Madagaska, Hispania na Ureno, Kusini mwa Asia, Sri Lanka na hata Hawaii, Kalifonia na Florida, na pia wanapatikana msituni mwa mvua au jangwani.
Vinyonga wengine huwa na sumu. Kwa mfano, kinyonga wa Namakwa ana sumu kiasi cha kuweza kumpofusha binadamu.

neg:
Nguta
Nguta (pia:mbata) ni nyama ya nazi ambayo ni mbegu wa mnazi. Kwa lugha nyingi huitwa "copra" kutokana na neno la Kimalayalam "kopra" (കൊപ്ര) kwa ajili ya nguta.

neg:
Chui
Chui mara nyingi huchanganywa na paka wengine wenye madoa, kama duma na jagwa. Hata hivyo wana mtindo tofauti wa madoa: duma wana madoa ya kawaida yaliyosambaa mwili wote; jaguar wana madoa madogo ndani ya vijimiraba; wakati chui ana madoa ndani ya miduara midogo kuliko ile ya jaguar. Chui ni mkubwa na mwenye misuli zaidi kuliko duma, lakini mdogo kidogo na mwenye misuli kidigo kuliko jaguar. Madoa ya chui ni ya mviringo kwa Afrika Mashiriki na huwa ya mraba kwa kusini mwa Afrika.
Chui wameripotiwa kufikia mpaka umri wa miaka 21.
Rangi mbalimbali.

neg:
Njiwa
Njiwa ni ndege wakubwa kadiri wa jenasi "Columba" na "Patagioenas" katika familia Columbidae. Spishi nyingine huitwa kunda pia. Wana rangi kijivu na nyupe na pengine kuna rangi ing'aayo ya buluu au zambarau. Wanatokea mazingira yote yenye miti. Njiwa hula mbegu, matunda na mimea. Hujenga tago lao la vijiti kwa miti au miwamba. Jike hutaga mayai mawili kwa kawaida na makinda wapewa dutu inayofanana na maziwa. Dutu hii itungwa katika gole la ndege.

neg:
Nguruwe
Nguruwe wa nyumbani hutambulika kwa jina la kisayansi "Sus scrofa". Walianza kufugwa karibu miaka 5,000 mpaka 7,000 iliyopita. Walizaliwa na rangi ya kahawia na kuendelea kuwa wa kijivu. Meno chonge ya juu huwa kama ndovu za kipekee zilizopinda nje na kuelekea juu. Urefu wa nguruwe huweza kufikia milimita 900 – 1800 na uzito wa kg 50 – 350.

neg:
Ketusi (kundinyota)
Ketusi ni kundinyota kubwa lakini haina nyota angavu sana. Nyota angavu zaidi ni β Beta Ceti iliyoitwa Chura (lat. Diphda) na mabaharia Waswahili. Ina uangavu unaoonekana wa 2.0 ikiwa umbali wa miaka ya nuru 96 kutoka Dunia.

neg:
Mkunga (samaki)
Mikunga huanza maisha yao kama lava angavu inayoitwa leptocephali. Lava wa mikunga huelea kwenye maji yaliyo juu ya bahari, wakijilisha theluji ya bahari, chembe ndogo zinazoelea ndani ya maji. Halafu hubadilika umbo kuwa mikunga-kioo na kisha kuwa mikunga wachanga kabla ya hatimaye kutafuta makazi yao ya kitoto na yale ya waliokomaa. Mikunga wengi wanabakia baharini muda wa maisha yao yote, lakini mikunga wachanga wa maji baridi wa familia Anguillidae husafiri katika mito dhidi ya mkondo na wanalazimika kupanda juu ya vikwazo kama vile vizingiti, kuta za maboma ya maji na maporomoko ya maji ya asili.

neg:
Mlimau
Mlimau ("Citrus × limon") ni mti wa jamii ya mchungwa unaozaa malimau.

neg:
Mwewe
Mwewe ni ndege mbuai wa nusufamilia Elaninae na Milvinae katika familia Accipitridae. Hawana sifa bainifu pamoja isipokuwa wengi wana mkia mwenye panda. Mabawa yao ni marefu na miguu yao haina nguvu kwa sababu yake ndege hawa huruka sana angani. Hukamata aina nyingi za mawindo, kama wanyama wadogo, ndege na wadudu wakubwa, lakini hula mizoga sana pia.

neg:
Kengewa
Kengewa ni ndege mbua wa jenasi mbalimbali za nusufamilia Perninae katika familia Accipitridae. Wana mabawa marefu na mkia mrefu mwenye miraba myeusi. Spishi za jenasi "Henicopernis" na "Pernis" hula nyuki, nyigu na asali hasa lakini spishi nyingine hula wanyama wadogo. Hujenga tago lao juu ya mti msituni.

neg:
Mkate
Kwa aina nyingi ya mikate kinyunga huchachuka. Kuna madawa mbalimbali zinazofaa kuwa chachu kama hamira. Vijidudu vya chachu viko hewani, kwa hiyo kinyunga kitachachuka kikikaa hewani kwa muda wa siku moja au zaidi (chachu asilia).

neg:
Jenasi
Katika jina la Kisayansi la kiumbehai ni lazima kutaja jenasi. Kwa mfano paka anaitwa ""Felis silvestris catus"". Felis ni jina la jenasi. Jenasi huandikwa kwa herufi kubwa.

neg:
Kikucha (Regulus)
Vikucha ni ndege wadogo sana wa jenasi "Regulus", jenasi pekee ya familia Regulidae. Spishi za jenasi "Sylvietta" zinaitwa vikucha pia. Vikucha wa "Regulus" ni kijanikijivu wenye utosi njano au mwekundu. Katika Afrika wanatokea kutoka Maroko mpaka Tunisia na kisiwa cha Tenerife ndani ya misitu ya misonobari. Wanatokea pia Ulaya, Asia na Amerika ya Kaskazini. Hula wadudu ambao huwakamata juu mitini. Hujenga tago lao kwa umbo wa kikombe kwa vigoga na kuvumwani lililoning'iniza mwishoni kwa tawi la juu la msonobari. Jike huyataga mayai 7-12.

neg:
Nguruwe-kaya
Nguruwe wa nyumbani hutambulika kwa jina la kisayansi 'Sus scrofa'. Walianza kufugwa karibu miaka 5,000 mpaka 7,000 iliyopita. Walizaliwa na rangi ya kahawia na kuendelea kuwa wa kijivu. Meno chonge ya juu huwa kama ndovu za kipekee zilizopinda nje na kuelekea juu. Urefu wa nguruwe huweza kufikia milimita 900 – 1800 na uzito wa kg 50 – 350.

neg:
Msingwe
Msingwe au mnguri ni ndege mkubwa kiasi na spishi pekee ya jenasi "Scopus" na familia Scopidae. Umbo wa kichwa chake chenye domo refu na ushungi nyuma yake unakupa ono la nyundo, asili ya jina la ndege huyu kwa Kiingereza (hamerkop). Anatokea Afrika kusini kwa Sahara katika maeneo manyevu kama vile mito na milango yao, maziwa na mabwawa. Hula vyura, samaki na wadudu.

neg:
Ukukwi
Kukwi ni spishi za nyoka kijani wa jenasi "Philothamnus" katika familia Colubridae wasio na sumu. Spishi nyingine huitwa isale, namalanga, naranyasi, ngowe au nyokameni.