query: Aliyekuwa rais wa Sudan, John Garang alifariki mwaka gani?

pos:
John Garang
Mwishoni mwa Julai 2005, Garang alikufa baada ya ndege ya rais wa Uganda aina ya helikopta Mi-172 aliyokuwa akisafiria kuanguka. Alikuwa anarudi kutoka mkutano wa Rwakitura na mshirika wake wa muda mrefu Rais Yoweri Museveni wa Uganda. Hakuiambia serikali ya Sudan kwamba alikuwa anaenda mkutano huu na hivyo basi hakuchukua ndege ya rais. Shirika la televisheni la kitaifa kwanza lilisema kuwa ndege iliyombeba Garang ilikuwa imetua salama, lakini Abdel Basset Sabdarat, Waziri wa Habari wa nchi, alikwenda kwenye televisheni masaa kadhaa baadaye kukataa ripoti hiyo. Kwa kweli, ilikuwa ni Yasir Arman, msemaji wa SPLA / M ndiye aliiambia serikali kuwa ndege iliyombeba Garang iliwasili salama ili kuokoa muda kwa ajili ya mipangilio ya ndani katika SPLA kabla ya kifo chake kujulikana.Ndege ya Garang ilianguka siku ya Ijumaa na hivyo ilibakia kuwa iliyotoweka hadi Jumamosi iliyofuata na wakati huu wote serikali ilidhani bado alikuwa Sudan Kusini. Mapema baadaye, taarifa iliyotolewa na ofisi ya Rais wa Sudan Omar el-Bashir alithibitisha kuwa helikopta ya rais wa Uganda ilianguka katika "mojawapo ya mlima iliyoko kusini mwa Sudan kwa sababu ya kutoona vizuri na kusababisha kifo cha Dkt John Garang De Mabior, wenzake sita na wafanyikazi saba wa ndege hiyo ya Uganda." Mwili wake ulibebwa kwa ndege hadi New Site, makazi yaliyoko kusini mwa Sudan karibu na eneo la ajali, ambamo wapiganaji waasi wa zamani na wafuasi raia walikusanyika kutoa heshima zao kwa Garang. Mazishi ya Garang yalifanyika tarehe 3 Agosti mjini Juba. Mjane wake, Nyandeng Rebecca De Mabior, aliahidi kuendelea na kazi yake akisema "Katika utamaduni wetu sisi husema, ukimuua simba dume, utaona atakachofanya simba wa kike."

pos:
Andrew Mwenda
Agostimwaka wa 2005 alishatakiwa kwa fitna kwa utangazaji mjadala wa sababu ya kifo cha makamu wa rais wa Sudan John Garang. Garang aliuawa wakati helikopta ya rais wa Uganda ilianguka katika eneo nyuma kutoka nchini Uganda. Katika kipiondi chake cha redio, mwandishi aliishutumu serikali ya Uganda "ktokuwa makini" na alisema kuwa walikuwa walimweka Garang helikopta isiyokuwa taratibu ... usiku ... katika hali ya hewa isiyokuwa nzuri ... juu ya eneo hatari". Alimshutumu pia Rais Yoweri Museveni, na kumwita mshindwa, anayeogopa na "mtu aliyetoka kijijini", na kusema siku za rais zimehesabiwa ikiwa yeye "akiendeleza mgongano nami".

pos:
John Garang
Dkt John Garang de Mabior (23 Juni 1945 - 30 Julai 2005) alikuwa Makamu wa Kwanza wa Rais wa Sudan na kiongozi wa zamani wa waasi wa Sudan People's Liberation Army.

neg:
Siasa ya Nigeria
Kikosi cha jeshi ya Nigeria kimekuwa na jukumu kubwa katika historia ya nchi, kwa kuachisha udhibiti wa nchi na kutawala katika vipindi kuu ya historia yake. Kipindi cha mwisho cha kikosi hiki cha wa utawala kilimalizika mwaka wa 1999 kufuatia kifo cha kiongozi wa awali wa kikosi hiki cha jeshi Sani Abacha j mwaka wa 1998.
Wafanyakazi katika huduma tatu za Nigeria zilizo na silaha ni jumla takriban 76,000. Jeshi ya Nigeria, ambayo ndiyo kubwa, ina wafanyakazi takriban 60,000 wanaotumika katikamaeneo mbili, kundi la Garrison amri ya Lagos (airbone na amphibious)( kitengo cha mgawanyiko wa kawaida ), na Brigadia Walinzi walio Abuja Kundi limeonyesha uwezo wake wa kuhamasisha, kupeleka, na kuendeleza wanajeshi katika kusaidia shughuli za kulinda amani nchini Liberia, Yugoslavia ya zamani, Angola, Rwanda, Somalia, na Sierra Leone. Wanajeshi wa majiwaNigeria (7.000) wamejihami kwafrigates,ndege za mashambulio na boti za doria katika mwambao. wanajwshi wa anga Nigeria (9.000) wanasafirisha, wakufunzi,wana helikopta, na ndege za vita, lakini nyingi zao hazitumiki. Nigeria pia ilianzisha sera ya kuendeleza mafunzo ya ndani na uzalishaji wa uwezo wa kijeshi. Nigeria imeendelea na sera ya mseto katika manunuzi ya kijeshi kutoka nchi mbalimbali. Baada ya kuanzishwa kwa vikwazo na mataifa mengi ya Magharibi, Nigeria iligeukia Jamhuri ya Watu wa Uchina, Urusi, Korea ya Kaskazini, na India kwa ajili ya ununuzi wa vifaa vya kijeshi na mafunzo.

neg:
Shaykh 'Abdullaah Swaalih Al-Farsy
Shaykh Abdullah Saleh Farsy alifariki dunia tarehe 9 Novemba mwaka 1982 karibu miezi minane tokea alipoondoka Kenya kuelekea Muscat - Oman kwa ajili ya kuungana na aila yake.

neg:
Hosni Mubarak
Mwaka 1975 aliteuliwa na rais wa Misri Anwar as Sadat kuwa makamu wa rais. Sadat aliuwa mwaka 1981 na Waislamu wakali hivyo Mubarak akawa rais mpya. Kuanzia 14 Oktoba 1981 alishika vyeo vya rais wa taifa hadi mwaka 2011. Kuanzia 25 Januari 2011 wananchi wa Misri alianza kuandamana dhidi ya utawala wake na tarehe 11 Februari Mubarak alijiuzulu na kumkabidhi makamu wake madaraka yote.

neg:
Modibo Keïta
Mwaka wa 1945 Keita alikuwa mgombea wa Bunge la Katiba la Jamhuri ya Nne ya Kifaransa akiungwa mkono na GEC na Chama cha Kidemokrasia cha Sudan. Baadaye mwaka huo huo, yeye na Mamadou Konaté walianzisha " Bloc soudanais ", ambayo baadaye ilibadilishwa na kuwa Umoja wa Sudan.

neg:
Historia ya Sudan Kusini
Wakati wa uhuru wa Sudan mwaka 1956 viongozi wa kusini walidai haki ya kujitawala ndani ya taifa jipya, lakini mapatano yalishindikana na hali hiyo ilisababishwa kutokea kwa vita ya Anyanya kati ya 1956 na 1972.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Sheikh Aweys alitaka kuzingatia malengo ya nchi tu na Sheikh Moktar Ali Zubeyr (au Godane) alitaka kuenea kimataifa. Hatimaye, Godane alishinda na al-Shabaab kiliahidi utii mpaka al Qaeda mwaka wa elfu mbili na kumi na mbili (2012). Yeye alifariki mwaka wa elfu mbili na kumi na nne (2014) kutoka bomu na ndege zisizo kuwa na rubani Marekani, na sasa Abu Ubaidah au Ahmed Omar ni kiongozi wa al-Shabaab. Yeye anapenda kushambulia vituo vya tassisi zisizo za kiserikali (NGOs) na Umoja wa Mataifa na kuwaaajiri vijana kutoka Kenya na nchi zengine.

neg:
Lee Myung-Bak
Lee Myung-bak (이명박; 李明博), (19 Desemba 1941) ni mwanasiasa nchini Korea Kusini na tangu 2008 amekuwa rais wa nchi hiyo.

neg:
Robert Ouko
Dk. John Robert Ouko (31 Machi 1931 hadi 13 Februari 1990) ambaye anajulikana maarufu kama ‘’’Robert Ouko’’’ alikuwa mwanasiasa wa Kenya ambaye alihudumu kama Waziri wa Maswala ya Nchi za Nje wa Kenya . Ouko alihudumu katika serikali ya Kenya tangu wakati wa Ukoloni chini ya Urais wa Jomo Kenyatta na Daniel arap Moi. Alikuwa mbunge wa Jimbo la Uchaguzi la Kisumu Rural na pia alikuwa waziri wa maswala ya kigeni mnamo 1990. Aliuawa nchini Kenya mnamo 13 Februari 1990. Kesi ya mauaji hayo hakijawahi kusuluhishwa hadi sasa.

neg:
John Githongo
Katika mwaka wa 1998, Kikundi kisicho cha kiserikali cha mwanasayansi wa kisiasa Mutahi Ngunyi kilichojulikana kama - 'Series for Alternative Research in East Africa' (SAREAT) Kilishirikisha John Githongo kuhariri jarida la kikana kuhusu siasa na uchumi , madadala ya ya gazeti la Afrika mashariki. Jarida hilo lilimalizika baada ya ukaguzi ulioashiriwa na shirikisho lililoongoza kwa msaada litwaloFord Foundation na kupatikana kuwa kuna mambo yaliyokuwa si halali upande wa Ngunyi, ambaye alikuwa mkurugenzi mkuu wa SAREAT na Dk Jonathan Moyo, ambaye alikuwa afisa wa programu katika Ford Foundation shughuli za kukipatia raslimali kikundi hiki kisicho cha serikali . Wao wana wawili wamekuwa sued na suala bado ni mahakamani. Inajulikana kuwa shirikisho la Ford limekubali wito wa Githongo kuwa shahidi wa mashtaka katika kesi.

neg:
Hastings Banda
Mwaka 1997 alingonjeka akapelekwa kwa matibabu Afrika Kusini alipofariki tarehe 25 Novemba 1997 akiwa na umri wa miaka 99 hivi.

neg:
Sheikh Ilunga Hassan
Sheikh Ilunga Hassan Kapungu (1957 - 5 Mei 2014) alikuwa mwanaharakati wa Kiislamu kutoka nchini Tanzania. Enzi ya uhai wake, alipigania haki na mustakabali wa Waislamu nchini humo. Shughuli zake hasa zilikuwa kueneza habari za dini na vita dhidi ya nadharia ya "Mfumo Kristo". Alianza kutoa Da’wah , tangu maiaka ya 1980 mpaka kifo chake mnamo 2014 ambapo sababu iliyopelekea kifo chake ni ugonjwa wa kisukari. Alianza harakati za kuamsha watu juu ya nadharia hiyo kuanzia tarehe 15 Januari 2011 hadi tarehe 16 mwezi wa Oktoba, 2011. Ambapo asili ya ziara ya kuzunguka nchi nzima ilianza mnamo 15 Januari 2011 pale jijini Dar es Salaam katika ukumbi wa Diamond Jubilee chini ya Kamati Maalumu ya Maandalizi ya Makongamano ya Waislamu Dhidi ya Mfumokristo Tanzania.

neg:
Biafra
Katika Januari 1966 ilitokea ghasia katika Nigeria. Sehemu za jeshi zilipindua serikali wakamwua waziri mkuu Abubakar Tafawa Balewa aliyekuwa wa asili ya kaskazini. Kiongozi wa serikali mpya alikuwa jenerali mkuu wa jeshi la Nigeria Johnson Aguiyi-Ironsi aliyekuwa Igbo ambaye mwenyewe hakushiriki katika uasi. Lakini katika miji ya kaskazini ya Nigeria raia Waigbo walitafutwa na kuuawa ovyo. Waigbo maelfu walikimbia katika miji ya kaskazini na kukimbilia kwao nyumbani walipoleta habari za mauaji.

neg:
Eugene Marais
Eugène Nielen Marais (9 Januari 1871 - 29 Machi 1936) alikuwa mwandishi, mshairi na mwanasheria wa Afrika Kusini. Aliandika mashairi na wasifu za kiumbile. Mwaka wa 1936 alijiua.

neg:
Sudan Kusini
Mji mkuu ni Juba, wenye wakazi 1.118.233.

neg:
Mauaji ya kimbari
Mnamo Aprili mwaka wa 2007, Waamuzi wa ICC walitoa vibali vya kukamatwa kwa ya aliyekuwa Waziri wa Nchi kwa ajili ya Mambo ya Ndani, Ahmad Harun, na kiongozi wa wanamigambo
wa Janjaweed, Ali Kushayb, kwa uhalifu dhidi ya ubinadamu na uhalifu wa kivita.
Mnamo tarehe 14 Julai mwaka 2008, waendesha mashitaka katika [[Mahakama ya Kimataifa ya Jinai]] (ICC), waliyaandikisha mashtaka kumi ya uhalifu wa kivita dhidi ya Rais wa Sudan [[Omar al-Bashir]]: matatu ya makosa ya mauaji ya kimbari, matano ya uhalifu dhidi ya ubinadamu na mawili ya mauaji. Waendesha mashitaka wa ICC wamedai kwamba al-Bashir "aliongoza upangaji na utekelezaji wa mpango wa kuharibu sehemu kuu" ya makundi tatu ya kikabila katika eneo la Darfur kwa sababu ya makabila yao.

neg:
Julius Nyaisangah
Julius Nyaisangah (1 Januari 1960 - 20 Oktoba 2013) alikuwa mtangazaji maarufu wa redio na televisheni kutoka nchini Tanzania. Alifahamika zaidi kwa jina lake la kifupi kama Anko J. Awali alifanyakazi RTD, Radio One, na mwisho kabisa alikuwa mkurugenzi wa Abood Media Co. Limited. Nyaisangah alifariki dunia kwa tatizo la shinikizo la damu na sukari mnamo tar. 20 Oktoba 2013 huko mjini Morogoro, Tanzania. Ameacha mjane na watoto wa tatu.

neg:
John Garang
Akionekana kuchangia pakubwa katika kumaliza vita vya wenyewe kwa wenyewe, madhara ya kifo cha Garang kwa mpango wa amani yalikuwa wazi. Serikali ilitangaza siku tatu za maombolezo ya kitaifa, ambayo hayakuzuia vurugu kubwa mjini Khartoum na vifo vya angalau vijana 24 hivi kutoka Sudan Kusini waliowashambuliwa watu kutoka Sudan kaskazini na kupigana na vikosi vya usalama. Baada ya siku tatu za ghasia, vifo viliongezeka hadi kufikia 84  Migogoro pia iliripotiwa katika maeneo mengine ya nchi. Viongozi wakuu wa SPLM, pamoja na Halifa wa Garang Salva Kiir Mayardit, walisema kwamba mchakato wa kutafuta amani ungeendelea. Wachambuzi walipendekeza kwamba kifo kingeleta aidha demokrasia mpya ya uwazi katika SPLA, ambayo baadhi ya watu walikosoa kwa kuongozwa sana na Garang, au kuzuka kwa vita vya wazi kati ya makundi mbalimbali ya kusini yaliyokuwa yameletwa pamoja na Garang.

neg:
Ayman Mohyeldin
Ayman Mohyeldin (amezaliwa 1 Mei 1979) ni mwanahabari Mwarabu wa Marekani ambaye yuko mjini Arabuni anayefanyia kazi Al-Jazeera. anayeripotia kutoka Gaza. Hapo awali alikuwa akisimamia kutengeneza vipindi alipokuwa akifanya kazi CNN na NBC. Ayman alikuwa mmoja wa waandishi wa habari wa kwanza kutoka magharibi kuruhusiwa kuingia Iraq na Serikali ya awali ya Iraq ili kuripoti kuhusu kesi ya Rais wa Iraq Saddam Hussein iliyohusu uhalifu dhidi ya ubinadamu. Hivi karibuni, Ayman aliwahi kuripoti kuhusu vita kati ya Israel na Gaza mnamo Desemba 2008. Yeye alikuwa mwandishi wa kwanza kutoa taarifa kwenye mtandao kuhusu vichuguu ambavyo vilitumiwa kimagendo kupitisha silaha na watu mpakani Misri na Gaza. Mpaka wa leo, njia hii ni muhimu inayotumika kuingiza dawa, chakula na mafuta mjini Gaza

neg:
John Garang
Mwaka wa 1983, Garang alikwenda Bor, kwa minajili ya kupatanisha askari wa serikali ya kusini wapatao 500 katika Battalion 105 ambao walikuwa wakipinga kuwekwa doria katika vituo vya kaskazini. Hata hivyo, Garang tayari alikuwa mmoja wa baadhi ya maafisa waliokuwa na njama katika amri ya Kusini kwa ajili ya kupanga kuhama Battalion 105 na kuunga mkono waasi waliopinga serikali. Wakati serikali iliposhambulia Bor mwezi wa Mei, Battalion ilijitoa nje, Garang akaenda kwa njia nyingine na kujiunga nao katika ngome ya waasi nchini Ethiopia. Kufikia mwisho wa Julai, Garang alileta askari waasi zaidi ya 3000 chini ya utawala wake kupitia vuguvugu mpya la Sudan People's Liberation Army / Movement (SPLA / M), ambalo lilikuwa linapinga utawala wa kijeshi na kutwaliwa kwa sehemu kubwa ya nchi na Uislamu, na kuzihimiza ngome nyingine za jeshi kuasi dhidi ya sheria ya Kiislamu juu ya nchi na serikali. Hatua hii ilikuwa ndio mwanzo unaokubaliana wa Vita Kuu vya Pili vya weneyewe kwa wenyewe vya Sudan, ambavyo vilisababisha vifo milioni mmoja na nusu katika kipindi cha miaka ishirini ya migogoro. Ingawa Garang alikuwa Mkristo na eneo kubwa la kusini mwa Sudan sio la Waislamu (wengii ni animist), mwanzoni hakuzingatia masuala ya kidini ya vita.

neg:
Anwar Sadat
Muhammad Anwar el-Sadat (kwa  "muhammad anwar as-sadat", 25 Desemba 1918 – 6 Oktoba 1981) alikuwa Rais wa tatu wa Misri akihudumia kuanzia 15 Oktoba 1970 hadi kuuawa kwake na maafisa wa jeshi.

neg:
Ambrosio Kibuuka
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Khalifa bin Zayed Al Nahyan
Sheikh Khalifa bin Zayed bin Sultan Al Nahyan (Kiarabu: خليفة بن زايد بن سلطان آل نهيان) (aliyezaliwa 25 Januari 1948), anajulikana aidha kama Sheikh Nahyan au Sheikh Khalifa ni Rais wa sasa wa Umoja wa Falme za Kiarabu (UAE) na Emir wa Abu Dhabi. Alichukua viti hivyo viwili tarehe 3 Novemba 2004, akichukua nafasi ya baba yake Zayed bin Sultan Al Nahyan, ambaye alikufa siku kabla. Alikuwa na kiti cha Urais, tangu baba yake aanze kuwa na afya mbaya.

neg:
Harry S. Truman
Harry S. Truman (8 Mei 1884 – 26 Desemba 1972) alikuwa Rais wa 33 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1945 hadi 1953. Kaimu Rais wake alikuwa Alben Barkley (1949-53).

neg:
John Garang
Itikadi za SPLA zilikuwa za uvuli kama Bw Garang mwenyewe.
Aligeuka kutoka kwa mrengo wa Marxism hadi kupata msaada kutoka kwa Wakristo wenye siasa kali kutoka Marekani.

neg:
Pol Pot
Baada ya Cambodia kushindwa vita vya mwaka 1979 kati ya Cambodia na Vietnam, Pol Pot alihamishwa kwa misitu ya magharibi Cambodia, na Khmer Rouge serikali kuanguka. Kutoka 1979 -1997, yeye na mabaki ya umri wa Khmer Rouge kuendeshwa karibu na mpaka wa Cambodia na Thailand. Mpaka 1993, zilizoganda kwa nguvu kama sehemu ya muungano wa serikali kwamba ilikuwa kutambuliwa kimataifa kama halali ya serikali ya Cambodia. Pol Pot alikufa tarehe 15 aprili 1998, wakati chini ya nyumba kukamatwa na kikundi cha Ta Mok wa Khmer Rouge. Tangu kifo chake, uvumi kwamba yeye nia ya kujiua au ilikuwa sumu ukaendelea.

neg:
John Agyekum Kufuor
John Kofi Agyekum Kufuor (* 8 Desemba 1938 mjini Kumasi, Ghana) ni mwanasiasa. Alikuwa rais wa 11 wa Ghana tangu 7 Januari 2001 hadi 7 Januari 2009.

neg:
Dola la Mahdi
Khalifa mwenyewe alitoroka akajenga jeshi upya na kutawala kusini ya Sudan lakini akauawa 1899 katika mapigano ya Umm Diwaykarat.

neg:
Sudan
Kadiri ya sensa za mwaka 1993, wakazi walihesabiwa kuwa milioni 26. Hakuna sensa nyingine ya hakika iliyofanyika baada ya mwaka huo kwa sababu ya vita vya wenyewe kwa wenyewe.

neg:
Sudan Kusini
Baada ya kifo cha John Garang, majeshi ya Southern Sudan Army na South Sudan Defense Force (SSDF) yalisitisha uhasama wao na kuungana mnamo Januari 2006, chini ya Azimio la Juba. SSDF ilianzishwa na Makamu wa Rais wa sasa wa Sudan Kusini, Dkt. Riek Machar.

neg:
Historia ya Sudan Kusini
Salva Kiir Mayardit, naibu wake, aliapishwa kama Makamu wa Kwanza wa Rais wa Sudan na Rais wa Serikali ya Sudan Kusini tarehe 11 Agosti 2005. Riek Machar aliingia mahala pake kama Makamu wa Rais.

neg:
Sudan
Majaribio ya vita za jihadi dhidi ya Wabelgiji katika jimbo la Ikweta na dhidi ya Waitalia katika Eritrea yalishindikana pia.
Mwaka 1895 mkuu wa jeshi la pamoja la Misri na Uingereza, jenerali Horatio Kitchener aliamua kulipiza kisasi kwa vita ya 1885 akaongoza jeshi kubwa dhidi ya Sudan. Kwa kutumia meli za mvuke kwenye mto Nile na kujenga reli akasongea mbele hadi Omdurman.

neg:
Osama bin Laden
Wanajeshi kadhaa wa Marekani waliendelea kukaa katika Saudia hata baada ya ushindi juu ya Irak katika vita
Hapo bin Laden alianza kupinga waziwazi siasa ya serikali yake. Kutokana na ugomvi huu aliamua kuhamia nchi ya Sudan alipotumia utajiri wake kuanzisha miradi, mashamba na makampuni lakini pia makambi kwa ajili ya vijana wafusi wa Uislamu mkali waliomfuata na kuhamia Sudan. Alikaa karibu na viongozi wa kundi la Al-Jihad ya Misri waliowahi kushirikiana naye Afghanistan na kupambana dhidi ya serikali ya rais Mubarak.

neg:
Khartoum
Mwaka 2005 viongozi wa Sudan ya Kusini waliweza kufika Sudan baada ya mapatano ya amani kati ya serikali ya Khartoum na Jeshi la ukombozi wa Sudan Kusini. Walipewa vyeo mbalimbali katika serikali mpya. Baada ya kifo cha kiongozi wa Sudan ya Kusini John Garang katika ajali ya ndege palitokea ghasia kali mwanzo wa Agosti 2005.
Tangu mapatano ya amani kuhusu Sudan ya Kusini kuna mipango mikubwa ya kujenga kitovu kipya ya kibiashara kwa ajili ya Khartoum ni mradi wa "Al-Mogran". Kuna matumaini ya kwamba amani itawezesha nchi kutumia mapato kutokana na mafuta nchini kwa ajili ya miradi ya maendeleo. Lakini wakati uleule vita ya jimbo la Darfur inaleta wasiwasi tena.

neg:
Liu Xiaobo
Wakati mwingine hujulikana kama "Nelson Mandela wa China". Alifungwa kifungo cha kisiasa huko Jinzhou, Liaoning. Mnamo 26 Juni 2017, alipewa matibabu baada ya kugunduliwa ana saratani ya ini na alikufa tarehe 13 Julai 2017.

neg:
Sudan
Baada ya ushindi wake Al-Mahdi alikufa na homa ya matumbo.

neg:
Omar Bongo
Habari za kifo cha Rais huyo wa Gabon zilikuja wiki chache baada ya mahakama nchini Ufaransa kutaka kufanyiwa uchunguzi juu ya mali ya Rais Bongo nchini Ufaranasa. Uchunguzi kama huo pia utafanyiwa mali ya rais wa Kongo Brazzaville Dennis Sassou Nguesso na rais wa Guinea ya Ikweta Teodoro Obiang` Nguema.
Shirika la kupambana na rushwa "Transparency International", tawi la Ufaransa linawalaumu viongozi hao kwa kutumia fedha za umma, kununua nyumba katika nchi za nje na pia kwa kununua magari ya kifahari, madai ambayo viongozi hao wameyakanusha.
Ripoti iliyotolewa na serikali ya Gabon ilisema kuwa, ilithibitisha kuwa rais Bongo alikuwa amelazwa katika zahanati moja nchini Uhispania lakini haikutaja chochote kuhusiana na maradhi ya saratani, baada ya madai kuwa rais Bongo alikuwa akiugua saratani ya utumbo.
Pia ripoti hiyo ilisema kuwa kiongozi huyo hajafanyiwa upasuaji wowote na kuvilaumu vyombo vya habari kwa kueneza uvumi wenye lengo la kuivuruga Gabon.

neg:
Sudan Kusini
Baada ya kipindi cha amani, vita vilianza upya mwaka 1983 wakati kanali John Garang alipounda SPLA dhidi ya badiliko la Sudan kutangazwa nchi ya Kiislamu.

neg:
Yahya Jammeh
Yahya Abdul-Aziz Jemus Junkung Jammeh (* 25 Mei 1965) alikuwa rais wa nchi ya Gambia hadi tarehe 19 Januari 2017. Alichukua madaraka mwaka 1994 alipokuwa luteni wa jeshi mwenye umri wa miaka 29 na kupindua serikali ya mtangulizi wake Dawda Jawara.
Baada ya kutawala kama mwenyekiti wa kamati ya kijeshi aliunda chama cha "Alliance for Patriotic Reorientation and Construction" akachaguliwa mara ya kwanza kuwa rais mwaka 1996. Aligombea tena miaka 2001, 2006 na 2011. Alishinda kila mara lakini chaguzi zote zilikosolewa kuwa si halali.

neg:
George H. Bush
George Herbert Walker Bush ( 12 Juni 1924 - 30 Novemba 2018) alikuwa Rais wa 41 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1989 hadi 1993. Kaimu Rais wake alikuwa Dan Quayle.

neg:
Sudan Kusini
Sudan Kusini (jina rasmi: Jamhuri ya Sudan Kusini, kwa Kiingereza Republic of South Sudan) ni nchi huru iliyojitenga rasmi na Sudan tarehe 9 Julai 2011, ikiwa ni ya 54 katika bara la Afrika na ya 193 duniani.

neg:
Goodluck Jonathan
Goodluck Ebele Azikiwe Jonathan (* 20 Novemba 1957) ni rais wa Nigeria tangu Januari 2010. Awali hakuchaguliwa lakini alikabidhiwa madaraka akiwa makamu wa rais mgonjwa Umaru Yar'Adua aliyemtangulia na baada ya kifo chake aliapishwa kama rais.
Katika uchaguzi wa kitaifa wa Aprili 2011 alirudishwa ofisini.

neg:
John Garang
Idara ya Taifa ya Marekani ilisema kuwa kuwepo kwa Garang katika serikali kungesaidia kutatua Mgogoro wa Darfur magharibi mwa Sudan, lakini wengine waliona madai haya kuwa "matumaini kupita kiasi".

neg:
Darfur
Muundo huo wa maendeleo uliokuwa umekunjwa uliendelea kufuatia uhuru wa kitaifa wa Sudan mwaka wa 1956. Suala la mgogoro wa kisiasa lilisababishwa na mbadala wa vita kati ya Sudan, Libya na Chad. Ushawishi wa itikadi ya ukuu wa Kiarabu ulienezwa na kiongozi wa Libya Muammar al-Gaddafi na ulianza kutendwa na watu wa Darfur, pamoja na wale waliotambuliwa kama "Waarabu" na "Waafrika".

neg:
Muungano wa Madola ya Afrika
Kiongozi wa zamani wa Libya Muammar al-Gaddafi, ambaye 2009 alikuwa mwenyekiti wa Umoja wa Afrika (UA), aliendeleza wazo la Muungano wa Madola ya Afrika katika mikutano mwili ya kanda ya Afrika: wa kwanza mwezi Juni 2007 mjini Conakry, Guinea, halafu tena mnamo mwezi wa Februari mwaka 2009 mjini Addis Ababa, Ethiopia. Gaddafi awali alisukuma kuanzishwa kwa suala hili katika mkutano uliofanyika mwaka 2000 mjini Lomé, Togo, aliealeza UA kama kushindwa kwa baadhi ya mambo; Gaddafi alidai ya kwamba muungano wa kweli pekee ndiyo unaweza kutupatia uthabiti na utajiri kwa Afrika yetu.
Baadhi ya viongozi wakuu wa UA walikubaliana na shirikisho lililopendekezwa, wakiamini ya kwamba ingeliweza kuleta amani katika Afrika mpya. Alpha Oumar Konaré, Rais wa zamani wa Mali na mwenyekiti wa zamani wa Tume ya Umoja wa Afrika, alizungumzia wazo hili katika sherehe za Siku ya Afrika, mnamo Mei 25, 2006.

neg:
John Garang
Garang, John, 1987 "John Speaks" . M. Khalid, ed. London: Kegan Paul International.

neg:
Hosni Mubarak
Muhammad Hosni Said Mubarak (Ar. : محمد حسنى سيد مبارك ) ( b* 4 Mei 1928) alikuwa rais wa Misri kuanzia 14 Oktoba 1981 hadi 11 Februari 2011.

neg:
Kim Il-Sung
Kim Il-Sung (jina maana alikuwa jua; 15 Mei 1912 - 8 Julai 1994 alikuwa kiongozi wa kwanza wa Korea Kaskazini kutoka mwaka 1948 mpaka alipokufa kwa ugonjwa wa moyo.

neg:
Bendera ya Sudan
Bendera ya Sudan imetumika tangu 20 Mei 1970. Ina milia mitatu ya kulala ya nyekundu, nyeupa na nyeusi pamoja na pembetatu ya kijani.

neg:
Historia ya Gabon
Jamhuri ya Gabon, kutoka kushinda uhuru kutoka ukoloni wa Ufaransa tarehe 17 Agosti 1960, imeongozwa na Rais watatu, Léon M'ba, El Hadj Omar Bongo ambaye amekuwa kiongozi kutoka mwaka wa 1967 hadi kifo chake (2009: ndiye aliyekuwa kiongozi barani Afrika aliyeshikilia uongozi kwa muda mrefu zaidi), halafu mwanae Ali.
Mwaka wa 1990 Gabon ilianza demokrasia ya vyama vingi na katiba ya kidemokrasia ambayo inaruhusu ukweli wa uchaguzi na utekelezaji wa idara za serikali.

neg:
Historia ya Sudan Kusini
Vita hivyo vya pili vilikwisha mwaka 2005 kwa mkataba wa amani ulioacha kusini kama sehemu ya kujitawala ndani ya Sudan hadi ipigwe kura juu ya swali la kujitenga iliyopangwa kwa mwaka 2011.

neg:
Corazon Aquino
María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino (25 Januari 1933 – 1 Agosti 2009) anafahamika zaidi kwa jina la Cory Aquino, alikuwa Rais wa 11 kwa nchi ya Ufilipino, ambaye alitumikia taifa hilo tangu mwaka wa 1986 hadi 1992. Aquino, ndiyo mwanamke wa kwanza kuwa Rais kwa nchi ya Ufilipino na ni wa kwanza kwa nchi za Asia.

neg:
Jean-Bedel Bokassa
1993 aliachishwa gerezani na rais André Kolingba akaishi miaka kadhaa akafa 3 Novemba 1996 huko Bangui. Bokassa aliacha wake 17 na watoto 50.

neg:
Warren G. Harding
Warren Gamaliel Harding (2 Novemba 1865 – 2 Agosti 1923) alikuwa Rais wa 29 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1921 hadi 1923. Kaimu Rais wake alikuwa Calvin Coolidge aliyemfuata kama Rais, Harding alipofariki wakati wa awamo yake.

neg:
Mohamed Boudiaf
Mohamed Boudiaf (23 Juni 1919 - 29 Juni 1992) alikuwa Rais wa nchi ya Algeria kuanzia 11 Januari 1992, hadi siku ya kifo chake alipouawa. Alifuatwa na Ali Kafi.

neg:
Dola la Mahdi
Waingereza walitawala Sudan pamoja na Misri hadi 1956, Kitchener akawa gavana mkuu wa kwanza.

neg:
Al-Qaeda
Zawahiri na EIJ, ambao walikuwa kama msingi wa al-Qaeda lakini pia wakishiriki katika shughuli zingine tofauti dhidi ya serikali ya Misri, walikuwa na bahati mbaya zaidi nchini Sudan. Katika mwaka wa 1993, msichana mdogo mwanafunzi wa shule aliuawa katika jaribio la EIJ lililotibuka kwenye maisha ya Waziri wa Mambo ya Ndani wa Misri, Hasan al-Alfi. Maoni ya umma ya Misri ikageuka dhidi ya ulipuaji wa mabomu na wanaharakati wa Kiislam na polisi wakawakamata zaidi ya wanachama 280 wa al-Jihad na kuwanyonga wasita wao.

neg:
Omar al-Bashir
Omar Hasan al-Bashir (amezaliwa 1 Januari 1944) ni Rais wa nchi ya Sudan.

neg:
Al-Qaeda
Katika mwaka wa 1995 jaribio la kumuua rais Mubarak wa Misri uliotibuka hata zaidi ulipelekea kufukuzwa kwa EIJ kutoka Misri na si muda mrefu baadaye kufukuzwa kwa Bin Laden na serikali ya Sudan.

neg:
Osama bin Laden
Anatazamwa na watu wengi kama gaidi aliyesababisha vifo vya watu wengi katika mashambulio ya kigaidi ya 7 Agosti 1998 katika Afrika ya Mashariki (Nairobi na Dar es Salaam) na hasa shambulio la 11 Septemba 2001 huko Marekani.

neg:
Riz Khan
Mwaka wa 1996, alianzisha kipindi cha mahojiano ya "CNN: Q & A with Riz Khan," na amewahoji watu maarufu kama aliyekuwa Katibu Mkuu wa Shirika la Umoja wa Mataifa Kofi Annan, Marais wa zamani wa Marekani Jimmy Carter na Bill Clinton, Dalai Lama na Nelson Mandela, na mwanasayansi J . Venter Craig. Khan pia aliwahi kufanya mahojiano ya kipekee ulimwenguni mzima na Mkuu wa Pakistan Pervez Musharraf kufuatia mapinduzi yake mnamo Oktoba 1999. Khan alitangaza kipindi cha "Q & A-Asia with Riz Khan."
Hivi vipindi vya mahojiano huweka wanahabari kote duniani na watu maarufu pamoja na wao huulizwa maswali na watazamaji kwa kutumia simu, barua pepe, au kipepesi, pamoja na maswali na maoni kuchukuliwa kutoka chumba cha kipepesi kifunguacho nusu saa kabla ya kila kipindi.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Tangu tarehe 20 Februari 2015 rais wa Mtangamano huo alikuwa Jakaya Kikwete, Rais wa Tanzania hadi tarehe 5 Novemba 2015, alipomuachia nafasi John Magufuli, ambaye aliongezewa mwaka mwingine mnamo Machi 2016. Kenya, Tanzania na Uganda zina historia ya ushirikiano tangu mwanzoni mwa karne ya 20, wakati wa ukoloni, ikiwa ni pamoja na Umoja wa Forodha baina ya Kenya na Uganda mwaka 1917, Tanganyika ilijiunga mnamo mwaka 1927, katika Ubalozi wa Afrika Mashariki (1948-1961), 'East African Common Services Organisation' (1961-1967) na Jumuiya ya Afrika Mashariki (1967-1977).

neg:
Aleksandr Solzhenitsyn
Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn (11 Desemba 1918 – 3 Agosti 2008) alikuwa mwandishi na mwanahistoria kutoka nchi ya Urusi. Mwaka wa 1970 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi. Anajulikana hasa kwa kitabu chake "Funguvisiwa Gulag" (kwa Kirusi "Arkhipelag Gulag") kilichotolewa katika majuzuu matatu miaka ya 1973-75. Alikamatwa na serikali na kufukuzwa nje ya nchi kwa sababu ya kitabu hicho. Mwaka wa 1994 alirudi Urusi. Aliaga dunia Moscow mjini mwaka wa 2008.

neg:
John Lyng
John Daniel Lyng (22 Agosti 1905 – 18 Januari 1978) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Norwei. Alikuwa Waziri Mkuu wa Norwei kuanzia tarehe 28 Agosti hadi 25 Septemba 1963. Tena alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje miaka ya 1965-1970.

neg:
Kim Young-sam
Kim Young-sam (Kikorea: 김영삼 金永三) (20 Desemba 1927 - ) ni mwanasiasa Mkorea aliyekuwa rais wa kumi na nne wa nchi ya Korea Kusini, 1993 na 1998.

neg:
Historia ya Sudan Kusini
Baada ya kipindi cha amani, vita vilianza upya mwaka 1983 wakati kanali John Garang alipounda SPLA dhidi ya badiliko la Sudan kutangazwa nchi ya Kiislamu.

neg:
John Garang
Serikali ya Sudan na kiongozi wa SPLA walilaumu hali ya hewa kwa ajali hiyo. Hata hivyo, kuna tashwishi katika ukweli wa jambo hili, hasa miongoni mwa safu-na-faili za SPLA. Yoweri Museveni, rais wa Uganda, anadai kwamba uwezekano wa "sababu za nje" kuhusika usingeweza kuondolewa.

neg:
Kuba
Mwaka 1940 alichaguliwa mwenyewe kuwa rais, akarudi 1952 kwa kugombea tena urais lakini, baada ya kuona angeshindwa, alipindua serikali kwa njia ya uasi wa kijeshi akasimamisha katiba na kuwa dikteta wa Kuba hadi mwaka 1959. Chini ya serikali ya Batista ulaji rushwa na athira ya kiuchumi ya makampuni ya Kimarekani viliongezwa. Ukali wa utawala na mauaji ya wapinzani wengi vilisababisha kutokea kwa vikundi vilivyokuwa tayari kupinga serikali ya dikteta kwa silaha.

neg:
Mauaji ya kimbari
Mgogoro unaoendelea katika eneo la [[Darfur]], [[Sudan]], ambao ulianza mwaka wa 2003, ulitangazwa kuwa "mauaji ya kimbari" na Katibu wa Nchi ya [[Marekani]] [[Colin Powell]] tarehe 9 Septemba, mnamo mwaka wa 2004 katika ushahidi mbele ya [[Kamati ya Seneti ya Marekani ya Uhusiano wa Nje|Kamati ya Seneti ya Uhusiano wa Nje]]. Hata hivyo tangu wakati huo, hakuna mwanachama mwingine wa kudumu wa Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa ambaye ameufuata mfano huo. Kwa kweli, mnamo Januari mwaka wa 2005, Tume ya Kimataifa ya Uchunguzi wa Darfur, iliyoidhinishwa na Baraza la Usalama la Umoja wa Kimataifa Sheria nambari 1564 ya 2004, ilitoa taarifa kwa Katibu Mkuu ikisema kwamba "Serikali ya Sudan haijafuata sera ya mauaji ya kimbari."

neg:
Sudan Kusini
Vita hivyo vya pili vilikwisha mwaka 2005 kwa mkataba wa amani ulioacha kusini kama sehemu ya kujitawala ndani ya Sudan hadi ipigwe kura juu ya swali la kujitenga iliyopangwa kwa mwaka 2011.

neg:
Historia ya Sudan
Muhammad Ahmad Al-Mahdi alifaulu kukusanya wafuasi wengi na kushinda Wamisri. Tarehe 26 Januari 1885 jeshi lake lilitwaa mji mkuu Khartum na kumwua gavana Gordon Pasha.

neg:
Sani Abacha
Abacha alitanguliwa na Rais Ernest Shonekan.
Kama Rais, Abacha alifahamika sana kwa udikteta. Baada ya kifo cha Abacha, akakamata madaraka Abdulsalami Abubakar aliyekaa madarakani kwa muda wa mwaka mmoja tu, kisha uchaguzi wa kitaifa ukapita.

neg:
Historia ya Sudan Kusini
Katiba imeweka Tawi Kuu linaloongozwa na Rais ambaye ni Mkuu wa Nchi, Mkuu wa Serikali, na Kamanda Mkuu wa Sudan People's Liberation Army. John Garang, mwanzilishi wa SPLA / M alikuwa Rais wa kwanza hadi kifo chake tarehe 30 Julai 2005.

neg:
Modibo Keïta
Baada ya kuanguka kwa shirikisho, US-RDA ilitangaza uhuru kamili wa Jamhuri ya Sudan kama Jamhuri ya Mali. Keita akawa rais wake wa kwanza, na baada ya muda mfupi alitangaza US-RDA kuwa chama pekee halali cha siasa.
Katika ngazi ya kisiasa, Modibo Keïta aliwafunga haraka wapinzani kama Fily Dabo Sissoko. Uchaguzi wa kwanza baada ya uhuru mwaka 1964, Keita alichaguliwa tena kuwa rais na bunge. Kuanzia 1967, alisimamisha katiba kwa kuunda [Kamati ya Taifa ya Ulinzi wa Mapinduzi]] (CNDR).

neg:
Historia ya Sudan
Dola la Mahdi (kwa Kiarabu المهدية, "mahdiyya") lilianzishwa na Muhammad Ahmad Al-Mahdi mwaka 1881 alipojitangaza kuwa mahdi kufuatana na imani ya Kiislamu akaongoza uasi dhidi ya Misri iliyotawala Sudan ikisimamiwa yenyewe na Uingereza.

neg:
Historia ya Sudan Kusini
Misri, chini ya utawala wa Khedive Ismail Pasha, ilijaribu kwa mara ya kwanza kuikoloni kanda hiyo katika miaka ya 1870, na kuanzisha jimbo la Equatoria katika sehemu ya kusini. Gavana wa kwanza wa Misri alikuwa Samwel Baker, aliyeanza kuhudumu mwaka 1869, akifuatiwa na Charles George Gordon mwaka 1874 na Emin Pasha mnamo 1878.

neg:
Hargeisa
Katika miaka ya mwisho wa serikali ya dikteta Siad Barre Hargeisa ilikuwa kitovu cha upinzani wa watu wa kaskazini dhidi ya serikali ya Mogadishu. Mwaka 1988 mji uliharibiwa na mabomo ya jeshi la anga la Barre na watu 50,000 waliuawa. Somalia ilipoporomoka baada ya kifo cha Barre kuanzia mwaka 1990 eneo la Somaliland ikajitenga na Somalia. Hargeisa iliona kipidi kirefu cha utulivu na usalama ikaendelea kukua na kustawi.

neg:
Kenya
Mwaka wa 1978, Kenyatta alifariki na Daniel Arap Moi akawa rais. Moi alidumisha urais kwa kuchaguliwa bila kupingwa katika chaguzi za mwaka wa 1979, 1983 (uchaguzi wa dharura) na 1988, zote zikiwa zilifanyika chini ya katiba ya chama kimoja. Uchaguzi wa 1983 ulifanyika mwaka mmoja kabla ya wakati kutokana na njama ya kupindua serikali iliyokosa kufaulu tarehe 1 Agosti 1982.

neg:
Kim Tae Jung
Kim Dae Jung (Kikorea: 김대중 金大中) (6 Januari 1925 - 18 Agosti 2009) alikuwa rais wa zamani wa nchi ya Korea Kusini. Mnamo mwaka wa 2000, amepata Tuzo ya Nobel ya Amani. Huyu ndiye mtu wa kwanza kutoka Korea kupata Tuzo ya Nobel.. Yeye ni Mroma tangu mwaka wa 1957, alikuwa kiitwa "Nelson Mandela" wa Asia . Kim Tae Jung alikuwa rais na aliyekuja kupokelewa na Kim Young-sam kuanzia mwaka wa 1998 hadi 2003. Alizaliwa mjini Haui-do, Mkoani South Jeolla, kisiwa kilichopo kwenye Pwani ya Korea Kusini.

neg:
Osama bin Laden
Mwaka 1995 wanajihadi wa Al-Jihad ya Misri walijaribu kumwua rais Mubarak wa Misri kwenye mkutano wa Umoja wa Muungano wa Afrika mjini Addis Ababa. Hapo Umoja wa Mataifa ilidai Sudan kuwakabidhi kwa mahakama watendaji waliotoka huko na kutangaza hatua dhidi ya taifa hili. Sudan ilijaribu kuepukana na kuadhibiwa na jumuiya ya kimataifa haikutaka kuonekana kama msaidzi wa ugaidi ikalazimisha wanajihadi wa kimataifa kuondoka. Tarehe 18 Mei 1996 Osama bin Laden alipelekwa tena Afghanistan.

neg:
Al-Qaeda
Mwaka mmoja baadaye, tarehe 8 Novemba 1990, FBI ilivamia nyumba ya New Jersey ya mshirika wa Mohammed El Sayyid Nosair, na kugundua ushahidi wa mipango mikubwa ya kigaidi, pamoja na mipango ya kulipua vyumba virefu vya New York. Nosair hatimaye alipatikana na hatia kuhusiana na ulpuaji wa bomu wa 1993 katika World Trade Center, na kwa mauaji ya Rabbi Meir Kahane tarehe 5 Novemba 1990. Mwaka wa 1991, Ali Mohammed amesemekana kuwa alisaidi kupanga kuhamishwa kwa Osama Bin Laden Sudan.

neg:
John Garang
Kama kiongozi, sifa za kidemokrasia za John Garang zilitiliwa mashaka mara nyingi. Kwa mfano, kulingana na Gill Lusk "John Garang hakuvumilia upinzani na mtu yeyote aliyehitilafiana naye aidha alifungwa jela au kuuawa".. Chini ya uongozi wake, SPLA ilishutumiwa kwa ukiukwaji wa haki za binadamu.

neg:
Kizazi kipya cha viongozi wa Afrika
Katika miaka ya 1980 na 1990, mataifa mengi yaliyo kwenye Afrika chini ya Sahara yalikuwa yakifanya uchaguzi wa vyama vingi. Vita Baridi, vita vya kushirikiana kati ya Marekani na Umoja wa Kisovyeti na vilevile Ubaguzi wa rangi katika Afrika ya Kusini ulikuwa umefika mwisho. Kizazi kipya cha viongozi wa Afrika walikuwa wamechaguliwa na waliahidi kubadili bara lao. Ndoto hii ilijulikana kama African Renaissance. (kuzaliwa tena kwa Afrika) Dhana hii mara nyingi hufafanuliwa tofauti na big man syndrome - uongozi katika miongo miwili ya kwanza baada ya uhuru ambao mtu mmoja alimiliki mamlaka yote na hivyo kuitwa "big men" wa siasa za Afrika .
Wakati rais wa zamani wa Marekani Bill Clinton alipofanya ziara yake ya Afrika mnamo Machi 1998, alisaidia kueneza wazo hili wakati aliposema kuwa aliweka tumaini katika kizazi kipya cha viongozi wa Afrika waliojitolea kuleta demokrasia na mageuzi ya kiuchumi. Ingawa Bill Clinton hakubainisha viongozi hao wa Afrika kwa majina, kwa ujumla inadhaniwa kwamba alikuwa akimaanisha, miongoni mwa wengine, Yoweri Museveni wa Uganda, Paul Kagame wa Rwanda, Meles Zenawi ya Ethiopia na Isaias Afewerki wa Eritrea. Tangu wakati huo, viongozi wengine wameongezwa kwenye orodha hii, nao ni pamoja na Jerry Rawlings wa Ghana, Joaquim Chissano wa Msumbiji na Thabo Mbeki wa Afrika ya Kusini.
Kwa upande mwingine, mabingwa wa uhuru wa Afrika katika miaka ya 1960, km. Kwame Nkrumah, Julius Nyerere, Patrice Lumumba, Jomo Kenyatta, Kenneth Kaunda, Robert Mugabe, na mara kwa mara Pan-Africanists W.E.B Du Bois na Marcus Garvey - wakati mwingine huitwa "kizazi cha zamani cha viongozi wa Afrika" (katika miaka ya 1960 pia walikuwa wakiitwa "kizazi kipya cha viongozi Watukufu" na "kizazi kipya cha Pan-Africanists", na kinyume cha mambo - "kizazi kipya cha viongozi wa Afrika").

neg:
Shehu Shagari
Alhaji Shehu Usman Aliyu Shagari, mwenye cheo cha "Turakin Sakkwato" (amezaliwa tar. 25 Mei 1925) alikuwa Rais wa sita nchini Nigeria.

neg:
Historia ya Sudan
Hivyo Waingereza walitawala Sudan pamoja na Misri hadi 1956, na Kitchener akawa gavana mkuu wa kwanza.

neg:
John Garner
John Nance Garner IV (22 Novemba 1868 – 7 Novemba 1967) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Franklin Delano Roosevelt kuanzia mwaka wa 1933 hadi 1941.

neg:
Jacob Zuma
Jacob Gedleyihlekisa Zuma (* 12 Aprili 1942) alikuwa Rais wa Afrika Kusini tangu mwaka 2009 hadi 2018, alipojiuzulu.

neg:
Sudan
Khalifa mwenyewe alitoroka akajenga jeshi upya na kutawala kusini mwa Sudan, lakini akauawa mwaka 1899 katika mapigano ya Umm Diwaykarat.

neg:
Sani Abacha
Jenerali Sani Abacha (20 Septemba 1943 – 8 Juni 1998) alikuwa kiongozi wa kijeshi wa Nigeria, pia alikuwa mwanasiasa. Kuanzia mwaka wa 1993 hadi kifo chake mwaka wa 1998 alikuwa Rais wa kumi wa nchi ya Nigeria.

neg:
Daniel Arap Moi
Mzee Jomo Kenyatta alipoaga dunia tarehe 22 Agosti 1978 Moi, alichukua kiapo na kuwa Rais wa Kenya. Alikuwa na sifa nchini, kona zote. Alisafiri sehemu na maeneo yote Kenya, na basi wananchi wakampa faraja na hongera. Alipochukua kiapo kua Rais wa Kenya, alinena kwamba atafuata nyayo, hasa kumaanisha ataendelea na sera za Kenyatta na umoja wa Harambee. Ijapokua wanamgambo kwa siasa hasa kwa kabila za wengi, walidhani kua Moi ni kama Rais mlindaji kwa sababu ametoka katika kabila dogo.

neg:
John Atta Mills
John Evans Atta Mills (amezaliwa 21 Julai 1944 ) ni Rais wa sasa wa Ghana. Alichaguliwa tarehe 7 Januari 2009, baada ya kumshinda mgombea wa chama tawala Nana Akufo-Addo kwa 50.23% -49.77% katika uchaguzi wa 2008 . Alikuwa Makamu wa Rais 1997-2001 chini ya Rais Jerry Rawlings ,naye akasimama bila mafanikio katika uchaguzi wa rais wa mwaka 2000 na 2004 kama mgombea wa chama cha National Democratic Congress (NDC).

neg:
Olusegun Obasanjo
Wakati wa uchaguzi baada ya kifo cha Abacha aligombea uraisi kama mgombea wa chama cha People's Democratic Party akashinda akawa rais tena tangu 1999. Mwaka 2003 alirudishwa madarakani.

neg:
Osama bin Laden
Tarehe 12 Oktoba 2000 wanajihadi wa al Qaida walishambulia maonowari USS Cole nchini Yemen. Tarehe 9 Septemba 2001 wapiganaji wa al Qaida walimwua mpinzani wa Taliban Ahmad Shah Massoud kwa bomu.

neg:
Sudan Kusini
Salva Kiir Mayardit, naibu wake, aliapishwa kama Makamu wa Kwanza wa Rais wa Sudan na Rais wa Serikali ya Sudan Kusini tarehe 11 Agosti 2005. Riek Machar aliingia mahala pake kama Makamu wa Rais.

neg:
Muhammad Ali Pasha
Muhammad Ali Pasha (kwa Kiarabu محمد علي باشا, Februari 1769 - 2 Agosti 1849) alikuwa mwanajeshi wa Milki ya Osmani aliyeendelea na kuwa mtawala wa Misri na Sudan.

neg:
Chiang Kai-shek
Alizaliwa 31 Oktoba 1887 karibu na Shanghai akajiunga na chama cha Kuomintang. Baada ya kifo cha Sun Yat-sen alichukua uongozi wa Kuomintang na kuungunisha China kijeshi. Tangu 1949 alikaa kisiwani Taiwan alipoongoza serikali ya Jamhuri ya China. Aliaga dunia 5 Aprili 1975 mjini Taipei.

neg:
Dola la Mahdi
Dola la Mahdi (kwa Kiarabu المهدية, "mahdiyya") lilikuwa kipindi katika historia ya Sudan mwisho wa karne ya 19. Lilianzishwa na Muhammad Ahmad Al-Mahdi mwaka 1881 alipojitangaza kuwa mahdi kufuatana na imani ya kiislamu akaongoza uasi dhidi ya Misri iliyotawala Sudan ikisimamiwa yenyewe na Uingereza.


query: Eneo la Bakteria lina ukubwa gani?

pos:
Bakteria
Bakteria ya kawaida huwa na kipenyo cha µm 1 (mikromita 1).

neg:
Escherichia coli
"E. koli" ni Gramu-hasi, enerobu zinazozalisha ATP na zisizozalisha vijimbegu. Seli kwa kawaida huwa na umbo la fimbo na zina ukubwa wa karibu 2 Mikromita2 (μm) na kipenyo cha 0.5 μm , kwa kiasi cha kiini cha 0.6-0.7 μm Inaweza kuishi kwa aina mbalimbali ya nyenzo. "E. koli" inatumia kugandisha mchanganyiko-asidi katika hali anaerobiki, inayozalisha lakteti, susineti, ethanoli, asetati na kaboni dioksidi. Kwa vile njia nyingi katika kugandisha asidi-mchanganyiko huzalisha gesi ya hidrojeni, hizi njia uhitaji viwango vya hidrojeni kuwa chini, kama ilivyo wakati "E. koli" inapoishi pamoja naviumbe vinavyotumnia hidrojeni kama vile methanojeni au bakteria zinazopunguza salfeti.

neg:
Bara
Eneo la dunia yote kwa jumla ni [510,066,000 kilomita mraba], ikiwa nchi kavu imechukuwa eneo la [148,647,000 kilomita mraba] na maji yamechukuwa eneo la [361,419,000 kilomita mraba]. Eneo la maji kulingana na eneo la nchi kavu ni asilimia 70.9, na nchi kavu [148,647,000 kilomita mraba] ni asilimia 29.1. Maji ya bahari yamechukuwa eneo la [335,258,000 kilomita mraba]ambalo ni asilimia 97, na maji yaliyobakia matamu ni asilimia 3 tu.

neg:
Bakteria
Bakteria huwa na maumbo na ukubwa tofautitofauti, unaoitwa mofolojia. Seli za bakteria ni karibu sudusi moja 1 / 10 ya seli za eukaryota na kawaida huwa na urefu wa mikromita 0.5-5.0. Hata hivyo, spishi chache, kama vile "Thiomargarita namibiensis" na "Epulopiscium fishelsoni", huwa na urefu wa milimita nusu ya muda mrefu na zinaweza kuonekana kwa macho bila darubini.

neg:
Ziwa Viktoria
Ziwa hili lina kina cha wastani cha mita 40 na mwambao wa urefu wa kilomita 4,828, visiwa vyake vikiwa vimechangia 3.7% ya urefu huu.

neg:
Seli
Seli zinatofautiana kisasi kati ya domeni za viumbehai. Bakteria na archaea (prokarioti) huwa na seli za mfuto lakini seli za eukarioti zina vitu ndani zao.
Kuna aina kuu mbili za seli, nazo niː

neg:
Eukaryota
Zinahesabiwa kwa jumla kama domeni kati ya viumbehai na domeni nyingine ni bakteria na archaea ambavyo ni viumbe vidogo sana vinavyoonekana kwa hadubini tu.

neg:
Maambukizi ya mfumo wa viungo vya mkojo
"E. coli" ndicho kisababishi cha asilimia 80–85 ya maambukizi ya mfumo wa viungo vya mkojo. "Staphylococcus saprophyticus" ndicho kisababishi cha asilimia 5–10 ya matukio haya. Mara nadra sana, maambukizi ya mfumo wa viungo vya mkojo husababishwa na maambukizi virusi au kuvu. Visababishi vya kibakteria ni pamoja na:"Klebsiella", "Proteus", "Pseudomonas", na "Enterobacter".Visababishi vya kibakteria huwa havitokei mara nyingi na kwa kawaida huhusishwa na hali zisizo za kawaida za mfumo wa viungo vya mkojo au kuweka katheta kwenye mfumo wa viungo vya mkojo. Maambukizi ya mfumo wa viungo vya mkojo yanayosababishwa na"Staphylococcus aureus" kwa kawaida hutokea kufuatia maambukizi yanayotokana na damu.

neg:
Bakteria
Bakteria, kama viumbe hukuzana bila ngono, hurithi nakala za jeni za kufanana za wazazi wao (yaani ni klonal). Hata hivyo, bakteria zote zaweza kubadilika na uteuzi juu ya mabadiliko ya maumbile nyenzo katika DNA zao inayosababishwa na kuja pamoja kwa maumbile au miuteshion. Miuteshions hutotokana na makosa yaliyotokana wakati DNA inapojiiga au kutokana na kujieka wazi kwa visababishaji vya tarasani. Viwango vya muteshion hutofautiana sana kati ya aina tofauti ya bakteria na hata miongoni mwa kloni mbalimbali za bakteria aina moja. Mabadiliko ya kimaumbile katika jinomu za bakteria huja aidha kutokana na muteshion za nadra au "muteshion kutokana na hali finyu", ambapo jeni zinazohusika haswa katika michakato kadhaa za kudumisha ukuaji huongeza kiwango cha muteshion.

neg:
Historia ya tarakilishi
ENIAC ilikuwa na ukubwa wa mita za mraba 167, uzito wa tani 27, na ilitumia umeme wa kilowati 150. Ilikuwa na maelfu ya Taa Ombwe, dayodi fuwele, rilei, kikinzanishi, na kapasita katika muundo wake.

neg:
Zohali
Siku hizi imejulikana ya kwamba bangili ni vipande vya barafu, vumbi na mawe. Vipande vyake vina ukubwa kati ya milimita chache hadi mita kadhaa kama motokaa. Unene wa bangili ni mita mamia kadhaa.

neg:
Bakteria
Bakteria huonyesha aina mbalimbali za umetaboli. Sifa za kundi la bakteria kijadi zimetumika katika kuainisha jamii zao, lakini aghalabu sifa hizi hazioani na uainishaji wa kisasa wa jeni. Umetaboli wa bakteria huainishwa katika makundi ya lishe kwa misingi ya vigezo vitatu vikuu: aina ya nishati inayotumika katika kukua, chanzo cha kaboni, na nyenzo za elektroni zinazotumika kwa ajili ya ukuaji. Kigezo kingine cha ziada cha vidubini vinavyopumua ni vinasa elektronivinavyotumika katika uzalishaji wa nguvu kwa kutumia oksijeni au bila oksijeni.

neg:
Korosho
Kitu ambacho huonekana kama tunda ambacho hukua katika kikonyo cha ua la mmea wa korosho; tunda hilo huitwa bibo, na huiva na kuwa la njano, huku likiwa na ukubwa was m 5 mpaka 11. Bibo huliwa na ladha tamu na harufu nzuri. Ndani mwake kuna majimaji ya kutosha lakini ngozi yake ni laini mno hivyo kufanya usafirishaji kuwa mgumu kwelikweli.

neg:
Bakteria
Kwa sababu ya uwezo wao kukua kwa haraka na urahisi ambao wanaweza kubadilishwa, bakteria hutumika pakubwa katika bayolojia ya molekiuli{0,{/0} taaluma ya nasaba au jenitikia na biokemia. Kwa kubadilika katika maumbo ya DNA ya bakteria na kuchunguza umbo la nje linalotokea, wanasayansi wanaweza kujua dhima ya jeni, vimeng'enya na njia za umetaboli katika bakteria, na kutumia ujuzi huu kwenye wanyama wakubwa. Lengo la kulewa biokemi ya seli na hufikia kiwango chake tata katika usagaji wa wa iadi kubwa ya vimeng'enya na maelezo ya data ya jeni katika mtindo wa hisabati ya viumbe wote. Hali hii inaweza kufikiwa katika baadhi ya bakteria ambao wametafitiwa vizuri, wenye maumbo ya umetaboli wa "Escherichia coli" ambao kwa sasa wanazalishwa na kujaribiwa. Uelewa wa umetaboli wa bakteria na jenetikia yake inawezesha matumizi ya bioteknolojia katika uhandisi wa bakteria kwa ajili ya uzalishaji wa protini ya matibabu, kama vile insulini, nyenzo za ukuaji, au kingamwili.

neg:
Maambukizi ya mfumo wa viungo vya mkojo
Kuweka katheta kwenye mfumo wa viungo vya mkojo huongeza hatari ya maambukizi ya mfumo wa viungo vya mkojo. Hatari ya bakteriuria(bakteria kwenye mkojo) ni asilimia 3 hadi 6 kila siku. Antibiotiki haifaulu katika kuzuia maambukizi. Hatari ya maambukizi husika inaweza kupunguzwa kwa kutumia katheta inapohitajika, kwa kutumia ufundisanifu usio na bakteria  kuingiza katheta na kuhakikisha kuwa katheta hii inavuta mkojo bila kuzibika.

neg:
Bakteria
Baadhi ya bakteria pia kuhamisha nyenzo za maumbile miongoni mwa seli. Hii inaweza kutokea kwa njia tatu kuu. Kwanza, bakteria inaweza kuchukua DNA za eksojenas kutoka katika mazingira yao, katika mchakato huitwao mabadiliko. Jeni pia zaweza kusafirishwa kwa wa transdakshion wakati wa mkungamanisho wa bakteriafej huingiza DNA za kigeni kwenye kromosomu. Njia ya tatu ya kuhamisha jeni ni kukonjugati kwa bakteria ambapo DNA huhamishwa kwa njia ya moja kwa moja baina ya chembechembe. Njia hii ya kupatikana kwa jeni kutoka bakteria zingine au mazingira inajulikana kama uhamisho wa mlalo wa jeni na inaweza kuwa ya kawaida katika hali ya kawaida. Uhamisho wa jeni ni muhimu katika upinzani dhidi ya antibiotiki kwani huruhusu uhamisho wa haraka wa jeni pinzani kati miongoni mwa pathojeni.

neg:
Bakteria
Endospora haina umetaboli usiyoweza kuonekana nainaweza kustahimmili hali mbaya ya kimwili na kikemikali, kama vile viwango vya juu vya mwanga wa miale ya jua, mionzi ya gamma, sabuni za maji, vipukusi, joto, kuzizima, shinikizo na ukavu. Katika hali hii iliyotulia, viumbe hawa wanaweza kusalia na uwezo wa kujitegemea kwa mamilioni ya miaka, na endospora huwezesha bakteria hata kushi kwenye ombwe tupu na mionzi ya anga. Aidha, bakteria ambao hutengeneza endospora wanaweza kusababisha ugonjwa kwa mfano, unaweza kupata kimeta kwa kuvuta hewa yenye endospora za "Bacillus" "anthracis," na uchafuzi wa vindnda vya ndani na endospora za " Clostridium tetani" husababisha pepopunda.

neg:
Wamasai
Enkaji ni ndogo, kipimo cha mita 3x5 na kimo cha m 1.5 kwenda juu. Ndani ya nafasi hii familia hupika, hula, hulala, hupiga gumzo na huweka akiba ya chakula, mafuta na mali nyingine. Mifugo wadogo mara nyingi pia huwekwa ndani ya enkaji.

neg:
Bakteria
Bakteria ziligunduliwa mara ya kwanza na Antonie van Leeuwenhoek mwaka wa 1676, kwa kutumia hadubini ya lensi moja ya muundo wake mwenyewe. Aliziita "animalcules" na alichapisha habari za utafiti wake kwenye msururu wa barua kwa Shirika la Muungano wa Mfalme. Jina "bacteriam" lililetwa miaka mingi baadaye, na Christian Gottfried Ehrenberg katika mwaka wa 1838.

neg:
Bakteria
Licha ya ukawaida wao, bakteria wanaweza kuwa na muungano mkubwa na viumbe wengine. Uhusiano huu wa kutegemeana kugawanywa unaweza kugawanwa katika uhsiano wa ukupe, kutoshelezana na kunufaika. Kutokana na udogo wao, bakteria za komeshuali huwa na maumbo yasiyoeleweka na huishi kwa wanyama na mimea kama wanavyokua katika sehemu nyingine. Hata hivyo, ukuaji ukuaji wao unaweza kuongezwa kwa joto na jasho, na idadi kubwa ya viumbe hawa kwa binadamu ndiyo husababisha harufu ya mwili.

neg:
Kiroboto
Viroboto ni wadudu wadogo (mm 1.8-3.3) wa oda Siphonaptera. Wadudu hawa hawana mabawa. Sehemu za kinywa zimeungana katika kimrija kitumikacho kwa kudunga ngozi na kufyunza damu. Wanaweza kuruka mbali sana ikilinganishwa na ukubwa wao. Kiroboto wa binadamu anaweza kuruka juu sm 18 na mbele sm 33 (sawa na m 90 ikiwa mtu wa m 1.8 angaliweza kuruka kama kiroboto).

neg:
Bahari ya Mediteranea
Bahari ya Mediteranea (pia: Bahari ya Kati) ni bahari ya pembeni ya Atlantiki kati ya mabara ya Afrika, Ulaya na Asia ya Magharibi. Eneo lake ni takriban milioni 2,5 km². Kina chake kirefu ni 5,267 m. Ina kanda ya hali ya hewa ya pekee pamoja na mimea na wanyama.

neg:
Escherichia coli
Escherichia coli" (kwa kawaida hufupisha kama E. coli", tamka: ɛʃɘˈrɪɣiɑ ˈkoʊli), ilipewa jina baada ya Theodor Escherich) ni bakteria yaGramu hasi yenye umbo la fimbo ambayo kwa kawaida hupatikana katika utumbowa chini wa viumbe damu moto (endothamu). Aina nyingi za"E." "koli" si hatari, lakini nyingine, kama vile serotaipu zinaweza kusababisha madhara makubwa ya sumu ya chakula katika binadamu, na mara kwa mara husababisha bidhaa kurejeshwa kwa watengenezaji. Zile zisizo hatari ni sehemu ya kawaida ya viumbe vya utumbo, na zinaweza kufaidi wenyeji kwa kuzalisha vitamini K na kwa kuzuia kuanzishwa kwa bakteria ya kusababisha magonjwa ndani ya utumbo.

neg:
Escherichia coli
Ustahimilivu kwa antibiotiki laktamu beta umekuwa tatizo hasa katika miongo ya hivi karibuni, kama aina ya bakteria ambazo huzalisha laktamasi beta zimekuwa za kawaida zaidi. Vimeng'enya hivi vya laktamsi beta hufanya penisilini sefalosporini nyingi, kuwa tiba isiyofanya kazi. Laktamasi beta za wigo uliopanuliwa zinazozalisha "E. koli" ni stahimilivu sana kwa aina nyingi ya antibiotiki na maambukizi ya aina hizi ni magumu kutibu. Katika matukio mengi, mbili tu ya antibiotiki simulizi na kiasi kidogo sana cha antibiotiki za ndani ya mishipa bado zina ufanisi. Katika 2009, jeni iitwayo New Delhi metallo-beta-lactamasi (kwa kifupi NDM-1) ambayo inatoa ustahimilivu kwa antibiotiki kabapenemu ya ndani ya mifupa, ziligunduliwa katika India na Pakistan katika bakteria za "E. koli" .

neg:
Bakteria
Kama ilivyo na uinisho wa bakteria, matumizi ya njia ya molekiuli katika utambulishio wa bakteria yanaendelea kuongezeka. Matibabu ya kutumia vifaa vya msingi wa DNA, kama vile mchakato wa mmenyeko wa polimerase, unazidi kuwa na umaarufu kutokana na umahususi na kasi yake, ikilinganishwa njia za ukuaji katika mazingira maalumu. Aidha, mbinu hizi huruhu uchunguzi na utambuzi wa seli zilizo hai lakini ambazo hazijakuzwa katika mazingira maalumu ambazo hazijigawanyi lakini zina umetaboli. Hata hivyo, kando na kutumia mbinu hizi zilizoboreshwa, idadi kamili ya spishi za bakteria haijulikani na haiwezi kukadiriwa na uhakika wowote. Kufuatia uainisho wa sasa, spishi za bakteria zinazojulikana ni chini ya 9,000 (ikiwa ni pamoja na cyanobacteria), lakini majaribio ya kukisia viwango kamili vya baketeria mbalimbali vimekuwa kati ya 107 hadi 109 jumla ya spishi-na hata hayo makadirio haya mbalimbali yanaweza kuwa na viwango vingi vya kiasi mabalimbali.

neg:
Virusi
Takriban virusi zote ni ndogo kuliko bakteria na huonekana tu tangu kupatikana kwa hadubini ya kielektroniki. Lakini mwaka 2014 virusi kubwa sana, ukubwa wa bakteria ndogo, imeelezwa: "Pithovirus sibericus". Inaambukiza amiba.

neg:
Bakteria
Kiwango hisi huruhusu bakteria kuratibu kujieleza kwa jeni, na kuziwezesha kuzalisha, kutoa na kubaini uwepo wa autoindusa au feromoni ambazo hujilimbikiza na ukuaji wa idadi ya chembechembe.

neg:
Bahari ya Kusini
Eneo lote ni kilomita za mraba 20,327,000 za maji. Linazunguka pwani la Antaktika lenye urefu wa kilomita 17,968 km. Kina kikubwa ni mnamo 5,805 mita.

neg:
Bakteria
Flajela ni miundo ya nusu-silinda iliyozungushwa na hufanya kazi kama propela kwa meli. Vitu vidogo kama bakteria hufanya kazi chini ya Nambari ya Reynold na mfumo wa silinda ni bora zaidi kuliko wa bapa, wa ki-kafi, mifumo muafaka kwa saizi ya binadamu.

neg:
Google Earth
Kipengele cha kupima kinaonyesha kwamba urefu wa ikweta ni karibu kilomita 40,030.24, inakosea kwa aslimia -0.112 ikilinganishwa na kipimo halisi cha kilomita 40,075.02 duniani; kwa mduara wa meridian, inaonyesha urefu wa juu wa kilomita 39,963.13, pia inakosea kwa asilimia -0.112 ikilinganishwa na thamani halisi ya kilomita 40,007.86.
Mnamo 16 Desemba 2007, sehemu kubwa ya Antaktika ilirekebishwa kufikia uangavu wa mita 15 kwa kutumia picha kutoka Landsat Image Mosaic ya Australia; (Picha za uangavu wa mita 1 za Antarctica ziliongezwa Juni 2007); hata hivyo, ncha ya barafu ya Arctic, haimo kabisa katika toleo la sasa la Google Earth, kama vile mawimbi ya bahari. Ncha ya kaskazini ya kijiografia hupatikana ikielea juu ya Bahari ya Arctic, mfumo wa kutengeza tofali unatoa vitu vilivyobuniwa /0} karibu na ncha huku tofali zikiwa ndogo zaidi na makosa ya kutokana na kupeleka kwenye mfumo wa juu kulimbikizwa.

neg:
Bakteria
Seli ya bakteria imezungukwa na utando wa lipidi, au utando wa seli, ambao huifunika na pia kuikinga dhidi ya kushikilia virutubisho, protini na sehemu nyingine muhimu za saitoplazimu ndani ya seli. Kwa kuwa hizi seli ni prokaryota, bakteria mara nyingi huwa hazina oganeli kwenye utando katika saitoplazimu yao, kwa hivyo, huwa na sehemu chache zilizo kubwa ndani ya seli. Kwa sababu hiyo hawana kiini, mitokondria, kloroplast na oganeli nyingine ambazo zinapatikana katika seli za eukaryota, kama vile sehemu za Golgi na retikilamu ya endoplazimu.

neg:
Pathojeni
Si kila bakteria au fungi inasababisha ugonjwa, kinyume chake tunaishi kwa kuwa na mamilioni ya bakteria katika utumbo ambazo ni lazima kuwepo kwa afya yetu. Vidubini hivi vyote ni vidogo mno, havionekani kwa macho.

neg:
Escherichia coli
UPEC inaweza kuepuka kinga ya ndani ya mwili (kwa mfano mfumo wa kusaidia) kwa kuvamia mwavuli wa juu juu wa seli na kuunda jamii ya bakteria ndani ya seli(IBC s). Hizo pia zina uwezo wa kuunda antijeni K, polisakaraidi zenye umbo la kapsuli ambazo huchangia ukuaji wa viumbe vinavyokuwa vimeshikamana. "E. koli" zinazozalisha viumbe vinavyokuwa vimeshikamana ni kinzani kwa vipengele vya kinga na tiba ya antibiotiki na mara nyingi huwa chanzo cha maambukizi sugu ya njia ya mkojo. Maambukizi ya "E." "koli" yanayozalisha antijeni-K kwa kawaida hupatikana katika sehemu ya juu ya njia ya mkojo.

neg:
Bakteria
Kinyume na viumbe vyenye seli mingi, kuongezeka kwa ukubwa wa bakteria (ukuaji wa seli) na uzalishi kwa ugawi wa seli zinahusishwa haswa na viumbe vyenye seli moja. Bakteria hukua hadi kiasi fulani na kisha kuzaa kupitia kwa urudufuwa fishoni ambayo ni aina ya uzazi usio wa kingono. Katika hali ya timilifu, bakteria zinaweza kukua na kugawanya sana kwa haraka, na idadi yao kufikia mara mbili kila baada ya dakika 9.8. Katika mgawanyiko wa seli, seli mbili zenye kufanana clone ni zinazozalishwa. Baadhi ya bakteria, wakati bado zinazalisha bila kutumia ngono, hutengeza miundo ya uzazi ili kusaidia kugawa seli mpya zilizoundwa. Mifano ni pamoja na kutengezwa kwa mwili wa malezi wa matunda na "Myxobakteria" na utengezaji wa hypha angani na "Streptomyces" au kuunganika. Budding huhusisha seli inayojumuisha kivimbe kinachojitenga na kisha kuutoa seli mpya.

neg:
Kidukari
Vidukari ni wadudu wadogo. Wapevu wa takriban spishi zote wana urefu wa mm 1-5, lakini spishi nyingine zinaweza kufika mm 10. Kiwiliwili cha vidukari kina umbo wa pea mara nyingi au kimerefuka kidogo. Kiunzi-nje ni chororo lakini kimepakiwa nta ya kuhifadhi mara nyingi. Nta hii hutolewa kutoka mirija miwili nyuma kwenye fumbatio. Vipande vya mdomo vimeungana katika mrija pia na mrija huu hutumika ili kufyunza utomvu. Wakati wa majira mazuri vidukari hawana mabawa lakini wakati majira yanakuwa mabaya au ubora wa chakula unaanza kuwa mbaya, vidukari wenye mabawa huzaliwa ambao huhamia mimea ingine.

neg:
Bakteria
Wakati fulani bakteria walionekana kama mifuko tu ya saitoplazimu, lakini vitu kama vile mfupa-seli wa prokariyoti, na ujanibishaji wa protini katika maeneo maalum ndani ya saitoplazimu umedhihirisha viwango vya kuendelea. Vijisehemu hivi vya seli vimekuja kujulikana kama "maumbo ya hali ya juu ya bakteria".

neg:
Bakteria
Robert Koch alikuwa mwanzilishi wa taaluma ya uuguzi wa mikrobiolojia na alishughulikia kipindupindu, kimeta na kifua kikuu. Katika utafiti wake wa kifua kikuu, Koch hatimaye alithibitisha nadharia ya kijidudu, ambayo ilimfanya atunukiwe Tuzo la Nobel mwaka wa 1905. Katika madai yake, Koch aliweka vigezo vya kutathmini kama kiumbe ndicho husababisha ugonjwa, na madai haya yanatumika mpaka leo hii.

neg:
Bakteria
Katika udongo, vijiumbe wanaoishi kwenye raizosifia ya (a ukanda wa ozoni ambao ni pamoja na mizizi na udongo hunata kwenye mizizi baada ya kutikisa) hutekeleza jukumu la kuongeza nitrojeni kwa kuwageuza gesi ya nitrojeni kuwa misombo ya nitrojeni. Hii husaidia kutooa aina ya haidrojeni ambayo inanyonyek kwa urahisi na mimea mingi, ambayo haiwezi kujiongezea oksijeni yenyewe. Bakteria wengine wengi hupatikana kama saimbioti katika binadamu na viumbe wengine. Kwa mfano, uwepo wa spishi za bakteria zaidi ya 1,000 katika utumbo wa binadamu unaweza kuchanga katika kinga ya utumbo mmeng'enyo wa vitamini kaama vile asidi ya foliki vitamini k na biotin, kubadilisha protini ya maziwa na asidi laktik (Tazama "Lactobacillus"), pamoja na uchachushaji wa kabohaidreti kubwa zisizomeng'enyeka. Uwepo wa utumbo huu hudhibiti wa vimelea ambavyo husababisha magonjwa (kawaida kwa kutengwa kwa lazima) na bakteria hawa wa manufaa huuzwa kama chakula mbadala cha probiotiki.

neg:
Bakteria
Ukuaji wa bakteria hufuata awamu tatu. Wakati idadi ya bakteria huingia kwanza katika mazingira yenye idadi kubwa ya virutubisho inayoruhusu ukuaji, chembechembe hujiselehi na mazingira yao mapya. Awamu ya kwanza ya ukuaji wa uchumi ni awamu timu, ni kipindi cha kukua polepole wakati seli zinazoea kuishi katika mazingara yenye virutubishi vingi na kujitayarisha kwa ukuaji wa haraka. Awamu ya timu ina viwango vya juu vya mmeng'enyo wa vyakula, kwani protini muhimu kwa ukuaji wa haraka zinazalishwa. Awamu ya pili ya ukuaji hujulikana kama awamu ya logarithimu (awamu ya logi ), pia inajulikana kama awamu kielelezo. Awamu hii ina ukuaji wakielel ezo wa haraka. Kiwango cha ukuaji cha seli katika awamu hii inajulikana kama "kiwango cha ukuaji" "(k)", na muda seli zinachukua kuongezeka mara mbili inajulikana kama "muda wa kizazi" "(g"). Wakati wa awamu logi, virutubishi humetabolaiziwa kwa kasi sana hadi kirutubisho kimoja kuisha na kuwa kikwazo cha ukuaji. Awamu ya mwisho ya ukuaji ni "awamu simamu" na husababishwa na virutubisho vilivyomalizika. Seli hupunguza shughuli zao za metaboli na hujitosheleza na protini zisizo-muhimu kwenye chembechembe. Awamu simamu ni kipindi cha mpito kutoka ukuaji wa haraka kwa hali finyu ya na witikio na kuna ongezeko kwa uelekezi wa jeni zinazohusika katika kutengeneza DNA ,metaboli wa vito-oksidishaji na usafirishaji wa madini.

neg:
Ceres (sayari kibete)
Ina kipenyo cha kilomita 950 hivyo ni gimba kubwa kabisa ndani ya ukanda wa asteroidi. Sababu ya kuihamisha katika kundi la sayari kibete ni ya kwamba inaonyesha umbo la tufe kama sayari. Hii inasababishwa na Tungamo yake inayosababisha graviti yake kutosha kusawazisha umbo lake kuelekea tufe, tofauti na magimba madogo yanayoonekana kwa maumbo mbalimbali yasiyofuata muundo maalumu.

neg:
Kifuko cha nyongo
Kifuko cha nyongo ni kiungo chenye mashimo kinakaa tu chini ya ndewe ya kulia ya ini. Kwa watu wazima, kifuko cha nyongo kinachukua wastani wa sentimita 8 (3.1 inchi) kwa urefu na sentimita 4 (1.6 in) kwa kipenyo wakati wa kusambazwa kikamilifu. Ujazo wa kifuko cha ini kina uwezo wa kutunza mililita 100 (3.5 aunsi ya maji ya umuhimu mkubwa). [4]: 298

neg:
Teknolojia ya nano
Asili ya neno ni kipimo cha nanomita ambayo ni sehemu ya bilioni moja ya mita. Hii inamaanisha vitu ambavyo ni vikubwa kuliko atomi na vidogo mara 1000 kuliko upana wa unywele.

neg:
Asteroidi
Ukubwa wa asteroidi ni kati ya kipenyo cha kilomita 1,000 hadi mita kadhaa. Hakuna tofauti ya kimsingi kati ya asteroidi na kimondo isipokuwa ukubwa na mpaka kati yao unachorwa na watazamaji wa kibinadamu. Ufafanuzi wa mpaka huu haukusanifishwa bado; ukubwa wa takribani mita 10 ulipendekezwa kuwa kipimo cha kutofautisha kimondo (kipenyo chini ya mita 10) na asteroidi (juu ya mita 10).

neg:
Bakteria
Baadhi ya bakteria wenye umbo la fimbo, waitwao vibrio, huwa na mviringo kidogo au umbo la koma; na wengine, wanaweza kuwa na umbo la pia, waitwao spirilla, au kuzungushwa kwa pamoja, waitwao spirokiti. Idadi ndogo ya spishi wana umbo la pembenne au hata umbo la sanduku. Hivi majuzi, bakteria waligunduliwa ndani ya sahani ya dunia ambao na kuwa na urefu kama wa fimbo na sehemu ya pembeni yenye umbo la nyota.

neg:
Choo cha shimo
Kwa kijumla, choo cha shimo huwa na sehemu tatu: shimo la ardhini, sakafu iliyo na shimo dogo, na chumba kilicho na paa. Kwa kawaida, shimo la ardhini huwa na kina cha angalau mita 3  (futi 10 ) na upana wa mita 1 (futi 3.2). Shirika la Afya Duniani kinapendekeza vijengwe mbali kidogo na nyumba, kwa kuzingatia masuala ya harufu inayotoka chooni na ufikiaji wa urahisi. Umbali na maji ya ndani ya ardhi na maji ya juu ya ardhi unafaa kuwa mkubwa iwezekanavyo ili kupunguza hatari ya uchafuzi. Shimo la sakafuni halifai kuzidi upana wa sentimita 25 (inchi 9.8) ili watoto wasije wakaanguka humo. Mwangaza haufai kuingia humo ili kuzuia inzi wasiingie. Jambo hili linaweza kuhitaji kutumia kifuniko kwenye shimo la sakafuni ikiwa halitumiki. Choo kikishajaa hadi mita 0.5 (futi 1.6) karibu na sehemu ya juu, kinafaa kuondolewa kinyesi chote au choo kipya kijengwe mahali tofauti. Udhibiti wa maji maji ya kinyesi yaliyoondolewa chooni huwa tata. Kuna hatari za kimazingira na kiafya yasipodhibitiwa vyema.

neg:
Bakteria
Flajela ni maumbo magumu yenye protini, yana kipenyo cha takriban nanomita 20 Mita huwa na urefu wa hadi mikromita 20, ambazo hutumika kuwezesha usafiri wa ufanisi. Flajela huendeshwa kutokana na nguvu zinazozalishwa kupitia kwa ubadilishanaji wa Ionchini ya mwinamo wa elektrokemikali kupitia kwa utando wa seli.

neg:
Bakteria
Huenda asili ya bakteria za hivi karibuni na ya akea ilikuwa haipathamofili iliyoishi karibu miaka bilioni 2.5 hadi 3.2 iliyopita.

neg:
Bakteria
Mbinu nyingi za maabara za kukuza bakteria hutumiakiasi kikubwa cha virutubisho kuzalisha kiasi kikubwa cha seli kwa bei nafuu na kwa haraka. Hata hivyo, katika mazingira ya asilia, rutuba ni adimu na kwa hivyo ina maana kuwa bakteria haziwezi kuendelea kuzaliana kwa muda usiojulikana. Kuadimika kwa virutubishi imesababisha mageuzi ya ukuaji wa mikakati mbalimbali (angalia r/K nadharia ya uteuzi). Baadhi ya viumbe vinaweza kukua kwa haraka sana wakati virutubisho vipatikanapo, kama vile ukuaji wa mwani (na sainobaktera) ambazo mara nyingi hutokea katika maziwa wakati wa msimu wa joto. Vijiumbe vingine hukabiliana na mazingira mbaya, kama vile uzalishaji wa antibiotiki nyingi na Streptomaises ili kuzuia ukuaji wa vijiumbe shindani. Katika maumbile, viumbe vingi huishi katika jamii (mfano bio-filamu) ambayo inaweza kuruhusu kuongezeka kwa ugavi wa virutubisho na ulinzi kutoka mazingira finyu. Mahusiano haya yananaweza kuwa muhimu kwa ukuaji wa viumbe fulani au kundi la viumbe (sintrofi).

neg:
Ukulu mtakatifu
Eneo dogo la nchi hiyo (kilometa mraba 0.44) linadaiwa na kutosha ili kuhakikisha uhuru wa miundo ya Kanisa katika kutekeleza majukumu yake.

neg:
Atomi
Ukubwa wa atomi yote hutegemeana na umbali wa mzingo elektroni wa nje. Ieleweke ya kwamba mizingo hii yote si dutu au mada lakini nafasi ambako elektroni zinazunguka kiini kwa mkasi mkubwa.

neg:
Bakteria
Fimbriae ni nyuzi nyororo za protini, zenye kipenyo cha nonimita 20-10 tu na urefu wa mikromita kadhaa. Huwa wamesambaa kwenye sehemu za sseli, na hufanana na nywele laini zinapoonwa kupitia kwa hadubini ya elektroni. Inaaminika kuwa Fimbriae huhusika katika kuunganisha vitu yabisi kwenye sehemu zingine au katika seli zingine na ni muhimu katika kutengeneza sumu kali ya pathojeni fulani za bakteria. Pili "(kwa umoja" pilus) ni viambatisho vya seli, kubwa kidogo kuliko fimbriae, ambavyo vinaweza kuhamisha vitu vya jenetiki baina ya seli za bakteria katika mchakato uitwao muungano (tazama jenetiki ya bakteria, hapa chini).

neg:
Bakteria
Bakteria za kuogelea mara kadhaa husonga kiasi cha umbali wa miili yao mara 10 kwa sekunde na chache hata kwa kasi ya mara 100. Hii huwafanya angalau kuwa kasi kama samaki, kwa uzani fulani.

neg:
Bahari ya Marmara
Urefu wake ni hadi 282 km na upana 80 km. Kina cha maji hufikia mita 1,300 chini ya UB. Eneo lake ni 11,655 km² na 182 km² ni visiwa ndani yake.

neg:
Milima ya Mabare
Kilele kina urefu wa mita 1,398 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Bakteria
Aina nyingi huishi ndani ya viumbe vikubwa zaidi. Mwanadamu huwa na bakteria nyingi ndani ya utumbo wake ambazo ni za lazima kwa mmeng'enyo wa chakula. Hata katika ngozi kuna bakteria nyingi ambazo zinakinga mwili dhidi ya vidubini vilivyo tishio. Lakini bakteria nyingine katika mazingira huweza kusababisha magonjwa na sehemu kubwa ya magonjwa ya kuambukiza yametokana na bakteria.

neg:
Bakteria
Awali neno "bakteria" lilitumika kwa vijiumbe vyote vidogo, prokaryoti za seli moja. Hata hivyo, mifumo ya molekiuli ilionyesha maisha ya prokaryoti yakiwa na sehemu mbili tofauti ambazo awali ziliitwa "Eubacteria" na "Archaebacteria," lakini ambayo kwa sasa inazoitwa "Bakteria" na "Akea" ambayo ilitokana na mabadiliko ya kujitegemea kutoka mababu zao. Akea na yukaryoti hufanana sana kinyume na ilivyo na bakteria. Hii miundo miwili, pamoja na Yukarya, ndio msingi wa mfumo wa sehemu tatu ambayo kwa sasa ndiyo hutumika sana katika uainisho wa mikrobiolojia. Hata hivyo, kutokana na kuanzishwa kwa hivi karibuni mifumo ya molekiuli na kuongezeka kwa kasi kwa idadi ya mfululizo wa genome waliopo,uainisho wa bakteria unaendelea kubadilika na kuwa eneo pana. Kwa mfano, wanabiolojia wachache wanadai kuwa Akea na Yukaryoti walitokana na mabadiliko chanya ya bakteria ya Gram.

neg:
Milima ya Baridi
Kilele kina urefu wa mita 1,426 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Bakteria
Katika maabara, bakteria hukuzwa kwa kutumia vyombo vya mango au viowevu. Vyombo vya ukuaji kama vile sahani ya agar hutumiwa kutenga aina moja tupu ya bakteria. Hata hivyo, ukuaji katika eneo/vyombo nyong'onyevu hutumika wakati kipimo cha ukuaji au kiasi kikubwa cha seli kinahitajika. Ukuaji katika vyombo vioewevu vilivyochochewa hufanyika kama vining'inio vya seli kwenye uoevu, na kufanya aina hizo rahisi kugawanyishwa na kuzihamisha, ingawa kutenga bakteria moja kutoka vyombo/eneo ya uoevu ni ngumu. Utumizi wa vyombo chagulizi (vyombo vilivyo ongezwa rutuba maalum au kupungukiwa nayo, au kuongezwa antibiotiki) inaweza kusaidia kubaini viumbe maalum.

neg:
Kiini cha atomu
Ukubwa wa kiini cha atomu ni takriban femtomita 1.6 (10-15 m) (hidrojeni) hadi femtomita 15 (urani).

neg:
Kikohozi kikuu
Inakadiriwa kwamba kifaduro huwaathiri watu milioni 16  kote duniani kila mwaka. Idadi kubwa ya visa hutokea katika mataifa yanayostawi na watu wa umri wowote wanaweza kuathiriwa Mwaka wa 2013, ugonjwa huu ulisababisha vifo 61,000 – vilivyoshuka kutoka vifo 138,000 mwaka wa 1990. Karibu 2% ya watoto wanaoambukizwa wakiwa wa chini ya mwaka mmoja hufa. Maelezo ya mizuko ya ugonjwa huu yalitolewa kwa mara ya kwanza katika karne ya 16. Bakteria inayosababisha ugonjwa huu ilitambuliwa mwaka wa 1906. Chanjo yake ilipatikana katika miaka ya 1940.

neg:
Bakteria
Bakteria (kutoka Kiyunani βακτήριον, baktērion, yaani "kifimbo", kutokana na umbo la bakteria za kwanza kugundulika) au vijasumu ni viumbehai vidogo sana aina ya vidubini. Mwili wa bakteria huwa na seli moja tu. Huonekana kwa hadubini tu na kwa sababu hiyo hazikujulikana katika karne za kale.

neg:
Dome
Dome wana mboni kubwa zenye umbo la W, mikono minane, na minyiri (tentacles) miwili iliyosamanishwa na vikombe vya kumung'unyia vyenye meno na ambayo hutumika kwa kukamata mawindo yao. Wao kwa ujumla wanakuwa na ukubwa kati ya sm 15 hadi 25 (inchi 5.9 - 9.8), ambapo walio wakubwa kabisa, dome mkubwa ("Sepia apama"), wanafikia urefu wa sm 50 (inchi 20) kwa urefu wa joho na zaidi ya kg 10.5 kwa uzito.

neg:
Mdudu Mkia-fyatuo
Wadudu mkia-fyatuo ni wadudu wadogo bila mabawa wa nusungeli Collembola (ngeli kufuatana na wataalamu wengi) katika nusufaila Hexapoda walio na mkia kama springi. Kwa kawaida wadudu hawa wana urefu wa chini ya mm 6. Wale wa Entomobryomorpha na Poduromorpha wana kiwiliwili kilichorefuka, lakini wale wa Symphypleona na Neelipleona wana kiwiliwili cha mviringo. Fumbatio ina pingili sita au kasa. Ile ya kwanza inabeba kasiba dogo kwa upande wa tumbo (collophore) ambayo inafanya kazi katika kunywa maji. Mwishoni kwa fumbatio kuna kiambatisho kama mkia chenye umbo wa kiuma (furcula). Kiambatisho hiki kimekunjika chini ya tumbo zaidi ya muda na kushikilika kwa mvuto na muundo mdogo unaoitwa retinaculum. Kikifyatuliwa kinagonga didhi ya tabaka la chini na mdudu atupwa juu kwa nguvu mbali na mbuai au hatari nyingine. Wadudu hawa hula maada ya viumbehai na vijiumbe.

neg:
Msikiti wa Sultan Ahmed
Ukumbi mkuu una umbo ambalo unakaribia mraba akiwa na mita 53 x 51. Kuba kubwa una kipenyo cha mita 23.5 na kufikia kina cha mita 43. Kuba kubwa linashikwa kwa tao nne zinazolala juu ya nguzo nene nne zenye kipenyo cha mita 5.

neg:
Escherichia coli
Kustahimili Antibiotiki ni tatizo linalokua. Baadhi ya hii inatokana na kutumika sana kwa antibiotiki na binadamu, lakini baadhi yake pengine ni kutokana na matumizi ya antibiotiki kama viendelezi ukuaji wa chakula cha wanyama. Utafiti uliochapishwa katika jarida la "Sayansi" katika Agosti 2007 ulipata kuwa kiwango cha mabadiliko katika "E. koli" ni "juu ya mara 10 kwa kila jenomu kwa kizazi, ambayo ni mara 1000 zaidi ya makadirio ya awali," matokeo ambayo yanaweza kuwa na maana kwa ajili ya utafiti na uthibiti wa ustahimilivu kwa antibiotiki wa bakteria.

neg:
Buku
Mabuku ni wanyama wa nusufamilia Cricetomyinae katika familia Nesomyidae ambao wanafanana na panya, lakini panya ni wanafamilia wa Muridae. Mabuku ni wakubwa kiasi, pengine kushinda panya: wale wa "Cricetomys" wana mwili wa sm 25-45, mkia wa sm 36-46 na uzito wa kg 1-1.5; wale wa "Beamys" wana mwili wa sm 13-19, mkia wa sm 10-16 na uzito wa g 55-150; na wale wa "Saccostomus" wana mwili wa sm 9.5-19, mkia wa sm 3-8 na uzito wa g 40-120. Wana pochi kwa ndani ya mashavu yao ambazo wazitumia kwa kuweka chakula. Hula mbegu, matunda, makokwa, mizizi na wadudu na hupenda machikichi sana. Rangi yao ni kijivu au kahawia juu na nyeupe chini.

neg:
Bakteria
Bakteria songezi huvutiwa au hukataliwa kwa baadhi ya chochezi katia tabia iitwayo "taksis": na hizi hujumulisha kemotaksis, fototaksis na magnetotakis. Katika kundi moja pekee, myksobakteria, bakteria za kipekee hutembea pamoja kuunda mawimbi ya seli ambayo huunda vyombo vyenye matunda. Myksoobakteria husogelea tu kwenye sakafu kavu, tofauti na "E. coli" ambayo husogelea katika miundo kavu au oevu.

neg:
Mende
Mende ni wadudu wakubwa spishi nyingi wana ukubwa wa dole gumba na baadhi huwa wakubwa zaidi mende mkubwa zaidi ni yule wa Australia, ambae alifikia urefu wa sentimita 9 na uzito wa gramu 30.

neg:
Bakteria
Kuna aina nyingi sana za bakteria na idadi yao ni kubwa kushinda viumbe vingine vyote duniani.

neg:
Kizio astronomia
Urefu wake ni mita 149,597,870,691 au kwa kifupi takriban kilomita milioni 150. Umbali huu ni sawa na wastani wa umbali kutoka kitovu cha Dunia hadi kitovu cha Jua.

neg:
Bara la Antaktiki
Eneo lake ni zaidi ya kilomita za mraba milioni 14, hivyo ni bara la tano duniani kwa ukubwa.

neg:
Viungo Vinavyosafisha Mwili
Wengu (pia "bandama "; kwa Kiingereza "spleen") ni kiungo cha mwili chenye nafasi katika mzunguko wa damu. Iko ndani ya fumbatio ya mwili karibu na tumbo. Wengu ya mtu mzima huwa na ukubwa wa takriban sentimita 11 × 7 × 4 na uzito wa gramu 150-200.

neg:
Isopodi mkubwa
Bathynomus anaweza kugawanywa katika spishi ya "wakubwa" ambapo waliokua kwa ujumla ni kati ya sentimita 8 na 15 (inchi 3.1 na 5.9) kwa urefu na spishi ya "wakubwasana" ambapo waliokua kwa ujumla ni kati ya sentimita 17 na 50 (inchi 6.7 na 19.7). Mmoja ya wale "mkubwasana", Bathynomus giganteus, anafikia urefu wastani kati ya sentimita 19 na 36 (inchi 7.5 na 14.2), akiwa na uzito na urefu wa takriban kilo 1.7 na sentimita 76 (inchi 30) kwa mtiririko huo.

neg:
Bakteria
Kati ya bakteria ambazo ni ndogo ni zile za jenasi ya "Mykoplasma," ambazo zina kipimo cha mikromita 0.3 tu, udogo wao unalingana na virusi vilivyo vikubwa zaidi. Baadhi ya bakteria zinaweza kuwa hata ndogo zaidi, lakini bakteria hizi ndogo zaidi hazijatafitiwa vizuri.

neg:
Bakteria
Uwezo wa bakteria kuharibu misombo mbalimbali ya kaboni ni muhimu na imetumika katika usindikaji wa taka na na ufuaji wa misombo ya kaboni utoka kwa taka. Mara nyingi bakteria wenye uwezo wa kusagahaidrokaboni katika mafuta ya petroli mara nyingi hutumika kusafisha mafuta yanayovuja. Mbolea iliongezwa kwa baadhi ya fukwe katika Prince William Sound katika jaribio la kukuza ukuaji wa kawaida wa hawa bakteria baada ya kuvuja ambako kulileta hasara kwa mwaka 1989 "Exxon Valdez". Juhudi hizi zilifanikiwa katika fukwe amabo hazikiwa zimefunikwa na rusu nene ya mafuta. Bakteria pia hutumika katia ufufuaji wa misombo ya kaboni kutoka kwa taka za viwanda zenye sumu. Katika sekta ya viwanda vya kemikali, bakteria ni muhimu katika uzalishaji wa kemikali safi za enatiomeriki ambazo hutumika kama dawa au dawa za mimea.

neg:
Bakteria
Maambukizi ya bakteria yanaweza kutibiwa na antibaotiki, ambazo huitwa antibakteriasida kama zinaweza kuua vimelea, au kusitisha ukuaji wa bakteria. Kuna antibaotiki za aina nyingi na kila kundi huzuia mchakato tofauti na ule wa pathojenikando na ule unaopatikana kwenye mazingira ilimo. Mfano wa jinsi bakteria wanavyotoa sumu kiuchaguzi ni kloramfebikoli na puromaisini, ambayo huzuia ribosomu ya bakteria, lakini si ribosomu ya yukaryoti ya umbo tofauti. Antibiotiki hutumiwa katika kutibu magonjwa ya binadamu na katika kilimo kikubwa kukuza ukuaji wa wanyama, ambapo zinaweza kuchangia katika ukuaji wa kasi ya uwezo wa kupigana na idadi ya bakteria. Maambukiziyanaweza kuzuiwa kwa kutumia maagizo ya antiseptiki kama vile kusafisha ngozi kabla ya kuitoboa kwa sindano au sirenji, na kwa utunzaji mzuri wa katheta za nyumbani. Vifaa vya upasuaji na vya meno pia husafishwa kuzuia kuchafuka kutokana na bakteria. Sabuni za kuosha kama vile blichi hutumiwa kuua bakteria au pathojeni zingine katika sehemu mablimbali ili kuzuia uchafu na uwezekano wa kuambukizwa ugonjwa.

neg:
Mamalia
Ukubwa unatofautiana sana, kuanzia spishi ndogo aina ya popo mwenye urefu wa sentimita 4 pekee hadi spishi kubwa nyangumi buluu mwenye urefu wa mita 33.

neg:
Archaea
Muundo wa seli zao una tabia za pekee, hivyo uainishaji wa kisayansi hauzipangi pamoja na bakteria, bali katika domeni ya pekee, ambayo ni domeni ya tatu ya uhai pamoja na bakteria na Eukaryota.

neg:
Jenetikia
Jeni huwa zimepangwa kwa mstari kando ya minyororo mirefu ya mpangilio wa DNA, iitwayo kromosomu. Katika bakteria, kila seli kwa kawaida ina kromosomu moja yenye umbo la mviringo, wakati viumbe eukaryota (ikiwa ni pamoja na mimea na wanyama) wana DNA ambazo zimepangwa katika mistari mingi ya kromosomu. Ncha hizo za DNA mara nyingi huwa ndefu sana; kwa mfano, kromosomu ndefu zaidi ya binadamu ina urefu wa kufikia jozi msingi milioni 247,000,000 . DNA ya kromosomu inahusishwa na protini za miundo zinazopanga, kuunganisha, na kudhibiti ufikiaji wa DNA, hivyo kutengeneza wenzo uitwao kromatini; katika viumbe vyenye seli changamano, kromatini kwa kawaida hujumuisha nyukleosomu, makundi ya DNA yaliyozungushwa kwenye misingi ya protini za histoni. Seti kamili ya nyenzo za urithi katika kiumbe (kwa kawaida mchanganyiko wa mipangilio ya DNA ya kromosomu zote) huitwa jenomu.

neg:
Tako la bara
Tako la bara (ing. "") ni sehemu ya bara iliyoko chini ya maji ya bahari. Sehemu ya bahari hadi ya kina cha maji cha mita 200 huitwa "bahari ya takoni". Kwa wastani lina upana wa 70 – 80 km. Lakini kuna matako yenye upana wa kilomita zaidi ya 1,000 kama huko Siberia au nyembamba sana kama huko Kenya.

neg:
Eneo
Ukubwa wa eneo linapimwa kwa kuulinganisha na miraba maalumu. Katika mfumo wa vipimo sanifu vya kimataifa kizio sanifu ni mita ya mraba (inayofupishwa kwa m²). Umbo kama mviringo mwenye eneo la 3 m² una eneo sawa na miraba mitatu ya aina hii.

neg:
Bakteria
Madhumuni ya uainishaji ni kuelezea spishi tofauti za bakteria kwa kuzitaja na kuwaweka viumbe msingi yanayofanana. Bakteria wanaweza kwa misingi ya umbo la kiini chao, umetaboli wa seli au kwa mujibu wa tofauti wa yaliyomo kwenye seli kama vile DNA, asidi za mafuta, rangi asili, antijeni s na kuinoni s. Ingawa skimu hizi ziliruhusu utambulisho na Uainishaji wa bakteria, haikubainika wazi kama tofauti hizi ziliwakilisha aina mbalimbali za spishi mbili tofauti ama aina ya spishi moja. uhakika huu umebadilisha kutokana na ukosefu wa miundo tofauti katika bakteria wengi, kama vile uhamisho jeni lateral kati ya aina unrelated. Kutokana na uhamisho wa jeni ya chini, baadhi ya bakteria wanaohusiana kwa karibu wanaweza kuwa umbo na umetaboli tofauti. Ili kuondokana na dukuduku hili, uainishaji wa bakteria wa kisasa husisitiza mpangilio wa molekiuli, kwa kutumia mbinu za kimaumbile kama vile guanine uwiano wa uamuzi wa sitosini uzalishaji wa genome-genome, pamoja na uratibishaji wa jeni ambazo hazijapitia ubadilishanaji mkubwa wa jeni za chini, kama vile jeni ya RNA. Uainisho wa bakteria umetokana na Juzuu la Kimataifa kuhusu Mfumo Taaluma ya Bakteria, na Muongozo wa Bergey wa utaratibu Taaluma ya Bakteria. Kamati ya Kimataifa juu ya Utaratibu Wa Bakteriolojia (ICSB) ndiyo hulinda kanuni za kimataifa za kuwapa majina makundi mbalimbali ya bakteria na kuwaweka katika viwango tofauti katika Kanuni ya Kimataifa ya majina ya Bakteria.

neg:
Ova
Ova ya binadamu ni seli kubwa zaidi katika mwili wake, kwa kawaida huonekana kwa macho bila ya kutumia hadubini au kifaa kingine cha kukuza. Ova ya binadamu inakaribia takriban mm 0.12 katika kipenyo.

neg:
Walanyama
Ukubwa wao unaanzia kwa vicheche wadogo kama (Mustela nivalis), mwenye gramu 25 na sentimeta 11, hadi dubu barafu (Ursus maritimus), ambaye anaweza kupima kilogramu 1,000, na Tembo-bahari wa kusini (Mirounga leonina), ambao wanaume wazima wanafikia kilogramu 5,000 (lb 11,000) na urefu wa mita 6.9 (futi 23).

neg:
GSM
Kuna aina tano ya seli zinazotofautishwa na ukubwa katika mtandao wa GSM-macro, micro, Pico, femto na Umbrella. Eneo la usambazaji wa kila seli linatofautiana kulingana na mazingira ya utekelezaji. Seli za 'Macro' zinaweza tizamwa kama seli ambapo kituo cha wigo cha antena kimewekwa juu ya mlingoti au jengo lenye urefu zaidi ya paa za wastani. Seli za 'Micro' ni zile ambazo urefu wa antena ni chini ya wastani wa kiwango cha juu cha paa; nazo kwa kawaida hutumika katika maeneo ya mijini. Seli za 'Pico' ni seli ndogo zenye mpenyo wa mita chache; nazo hutumika sana nyumbani. Femtocells ni seli iliyoundwa kwa matumizi katika makazi au mazingira ya biashara ndogo na kuunganishwa na mtandao wa mtoa huduma ya simu kupitia mtandao wa mawasiliano ya kimataifa kwa njia ya broadband Seli ya umbrella hutumiwa kufunika maeneo ya seli ndogo na kujaza pengo katika uenezaji wa huduma na seli hizo.

neg:
Kiumbehai
Kiumbehai kinaweza kuwa na seli moja (kama bakteria kadhaa) au kuwa na seli milioni kadhaa kama mwanadamu.

neg:
Diablerets
Urefu wake ni mita 3,210 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Eukaryota
Seli za eukaryota ni kubwa kuliko seli za bakteria na archaea. Ndani ya seli zao kuna oganeli ambazo ni kama viungo vya mwili lakini vina shughuli maalumu ndani ya seli.

neg:
Bakteria
Wakati mwingine mabadiliko mengine makubwa ya kimofolojia yanaweza kutokea. Kwa mfano, wakinyimwa amino asidi, miksoobakteria wanaweza kugundua seli ambazo zimewazingira, hali iitwayo hisi ya kikundi, hujumuika pamoja, na hukusanyika kuunda maumbo marefu ambayo yanaweza kufika mikromita 500 na yenye takriban seli za bakteria 100,000. Katika maumbo haya, bakteria hutekeleza majukumu tofauti: aina hii ya ushirikiano ni mfano rahisi wa ushirika wa seli nyingi. Kwa mfano, karibu seli moja kwa kila seli 10 huhamia sehemu ya juu ya maumbo haya na huwa katika hali ya utulivu iitwayo "myxospores", ambayo ina uwezo wa kustahimili ukavu na hali nyingine mbaya zaidi za mazingira, kinyume na ilivyo seli zingine.

neg:
Mikrobiolojia
Ingawa katika karne ya 19 ilijulikana kwamba bakteria ndizo chanzo cha magonjwa mengi, hakuna matibabu yoyote ya viua-bakteria yaliyopatikana. Katika mwaka wa 1910, Paul Ehrlich alitengeneza kiua vijasumu cha kwanza, kwa kubadilisha rangi ambazo kwa kuchagua zilitia mawaa "Treponema pallidum", spirokaeti ambayo husababisha kaswende katika mchanganyiko wa ambao uliua kisababishi magonjwa. Ehrlich alikuwa ametuzwa Tuzo la Nobel mwaka 1908 kwa kazi yake kuhusu elimu ya kingamaradhi, na alianzisha matumizi ya madoa ili kuchunguza na kubaini bakteria, na kazi yake ilijikita kwenye misingi ya doa la Gram na doa la Ziehl-Neelsen.

neg:
Basilika la Mt. Petro
Lina urefu wa mita 211.5 na kimo cha mita 132.5.

neg:
Kapilari
Hizi kapilari hupimwa kuwa mikromita (μm) mduara 5 hadi 10, huunganisha ateri na vidole, na husaidia kuwezesha kubadilishana maji, oksijeni, kabonidaioksidi, na virutubisho vingine vingi na kati ya damu na tishu.

neg:
Uvimbe wa koromeo usababishwao na streptokoki
Bakteria ya GAS inaweza kukauka katika vumbi, lakini haiwezi kufanya watu wawe wagonjwa. Kama bakteria yamewekwa katika mazingira ya unyevunyevu inaweza kufanya watu wawe wagonjwa hadi siku 15. Bakteria nyevunyevu inaweza kupatikana kwenye vitu kama miswaki. Bakteria hawa wanaweza kuishi katika chakula, lakini hii si kawaida. Watu ambao wanakula chakula hicho wanaweza kugonjeka. Asilimia kumi na mbili ya watoto wasiokuwa na ishara ya maambukizi katika koo wana GAS kawaida katika koo zao.

neg:
Hema ya kukutania
Chumba ndani ya hema yenye umbo la mraba kilikuw na urefu wa mita 11,5. Chumba cha ndani kiligawanyika kwa pazia katika sehumu mbili za

neg:
Mikromita
Mikromita hutumiwa kama kipimo cha masafa ya mawimbi (ing. "wavelength") ya mnururisho au pia katika mikrobilojia. Bakteria ya kawaida huwa na kipenyo cha mikromita 1.