query: Je,Nakaaya Abraham Sumari alizaliwa lini?

pos:
Nakaaya
Nakaaya Abraham Sumari (amezaliwa tar. 3 Septemba 1982, Arusha mkoa wa Kaskazini mwa Tanzania) ni mwimbaji wa muziki wa R&B, Hip hop, na dansi kutoka nchini Tanzania. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Nakaaya. Pia, anajulikana sana kwa kibao chake mashughuli cha Mr. Politician. Huyu ni dada ya aliyekuwa mrembo wa Tanzania kwa mwaka wa 2005, Nancy Sumari.

neg:
Khadija Nassir Ali
Khadija Nassir Ali (amezaliwa tarehe 28 Juni 1990) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti Maalumu vya Wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

neg:
ISMAIL YAHYA(SUMALAY)
SUMALAY ISMAIL YAHYA anafahamika zaidi kama SUMALAY .huyu alitamba sana na wimbo wake ‘GAUNI LA KIJANI’ aliomshirikisha msanii aliyekuwa maarufu sana wakati huo na sasa Matonya.Wimbo huu ulifanya vizuri sana na kutamba katika vituo vingi vya redio hapa Tanzania. alisoma masuala ya muziki katika chuo cha muziki maarufu kama nyumba ya vipaji (Tanzania house of talent ) THT kabla ya kujiunga na Ruby Band.

neg:
Supamaketi za Uchumi
Supamaketi za Uchumi ni mtandao wa supamaketi hapa Kenya ulioanzishwa mwaka wa 1975 na uliorodheshwa katika soko la hisa la Nairobi katika mwaka wa 1992.
Uchumi ilifungwa, kwa muda, katika mwezi wa Juni 2006 baada ya miaka 30 ya biashara.

neg:
Nassima Saifi
Nassima Saifi (* 29 Oktoba 1988) ni mwanariadha mlemavu kutoka nchini Algeria. Anashindana hasa katika mchezo wa kurusha tufe na kurusha kisahani. Alipata medali ya dhahabu mbili katika fani zote mbili wakati wa michezo ya Paralimpiki akawa bingwa wa dunia mara tatu.

neg:
Shaykh 'Abdullaah Swaalih Al-Farsy
Alipofariki dunia, Shaykh Abdullah Saleh al-Farsy alikuwa Aalim mwenye kutambulika na kuheshimika kupita wote katika nchi zinazotumia lugha ya Kiswahili. Mchango wake usiokuwa na mfano katika kuelimisha watu dini ya Kiislamu ulifikia kiwango chake cha juu baada ya kuchapicha tafsiri kamili ya mwanzo ya Qur-aan Takatifu ya Kiswahili iliyokubaliwa rasmi yenye kurasa 807.
Alipokuwa kijana, mwanachuoni huyu mwenye hamasa na uhodari alibahatika wakati ule kuwepo na kuenea kwa vyuo vikongwe vya Kiislamu vilivyojaa wanafunzi chini ya uongozi wa Maulamaa weledi mfano wa Shaykh Abu Bakar bin Abdullah bin Bakathir (1881-1943) aliyekuwa mwanafunzi maarufu wa Sayyid Ahmed bin Abu Bakar al-Sumait (1961-1925)

neg:
Shamsi Vuai Nahodha
Shamsi Vuai Nahodha (amezaliwa tar. 20 Novemba, 1962) alikuwa Waziri Kiongozi wa Zanzibar kuanzia tar. 15 Novemba 2000 hadi tar. 9 Novemba 2010, ambapo cheo hicho kiliondolewa. Mnamo tar. 9 Novemba, 2005, alichaguliwa tena kuwa kama Waziri Kiongozi na Rais Amani Abeid Karume. Huyu ni mwanachama wa chama tawala, Chama Cha Mapinduzi (CCM).

neg:
Vitabu vya Samweli
Lakini Nathani akaingilia kati ili mwandamizi wake awe Solomoni, ambaye alipozaliwa na mke wa Uria alimhakikishia Daudi msamaha wa Mungu.

neg:
Samuel Mqhayi
Samuel Edward Krune Mqhayi (1 Desemba 1875 - 29 Julai 1945) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika kwa lugha ya Kixhosa. Alifanya kazi kama mwalimu na mhakiki na kutolea maandishi mbalimbali pamoja na mashairi na riwaya.

neg:
Fakharia Shomar Khamis
Fakharia Shomar Khamis (amezaliwa tarehe 20 disemba 1952) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Ameteuliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

neg:
Waborana
Waoromo wa Kaskazini mwa Kenya waliingia eneo hilo mara ya kwanza kutoka Kusini mwa Ethiopia wakati wa uhamizi mkubwa wa Karne ya 10.
Walitawanyika kuwa "Waborana wafuga Ng'ombe" na "wafuga Ngamia", Wagabra na Wasakuye.

neg:
Abrahamu wa Aleksandria
Abrahamu wa Aleksandria (Ebn-Zaraa, Syria - 3 Desemba 978) kuanzia mwaka 975 hadi kifo chake alikuwa Patriarki wa Aleksandria (Misri) na Papa wa 62 wa Kanisa la Wakopti ambalo linamheshimu kama mtakatifu.

neg:
Musalia Mudavadi
Alikuwa ndiye makamu wa rais wa mwisho kabla Daniel Arap Moi hajaondoka madarakani. Inaaminika kuwa alipewa umakamu wa rais ili kushawishi Waluhya kuiunga mkono KANU. Mpango huu haukufanikiwa.

neg:
Sheikh Suleiman Takadir
Sheikh Suleiman Takadir kwanza alikuwa "mwanazuoni kisha alikuwa Mwenyekiti muasisi wa Baraza la Wazee wa TANU kuanzia TANU ilipoundwa mwaka 1954 hadi "alipotoswa" mwaka 1958 kwa kosa la "kuchanganya dini na siasa. Sheikh Takadiri alishiriki vilivyo ndani ya Baraza la Wazee wa TANU katika kutayarisha safari ya Nyerere kwenda UNO mwaka 1955. Wapenzi wake katika harakati za kupigania uhuru walimpachika jina la utani wakimwita "Makarios," wakimlinganisha na Askofu Makarios wa Cyprus na Ugiriki aliyekuwa anapambana na ukoloni wa Waingereza wakati yeye alipokuwa anapambana na Waingereza katika ardhi ya Tanganyika. Sasa kwa kuwa Suleiman Takadir alikuwa sheikh na mpambanaji ndipo walimpa jina hilo la "Makarios" na kwa hakika jina hili lilimkaa, likamwenea vyema na yeye akalipenda.

neg:
Nadine Gordimer
Nadine Gordimer (amezaliwa 20 Novemba 1923) ni mwandishi kutoka nchi ya Afrika Kusini. Hasa aliandika riwaya dhidi ya siasa ya ubaguzi ya rangi (yaani "apartheid"), na kuonyesha uharibifu katika maisha ya Waafrika. Mwaka wa 1991 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Shaykh 'Abdullaah Swaalih Al-Farsy
Aliandika tafsiri yake ya Qur-aan Takatifu kuanzia mwaka wa 1950 hadi mwaka 1967, wakati fikra za umoja wa Kiislamu na Uislamu wa kisasa ulipokuwa ukifanyiwa kampeni kubwa hapo Zanzibar.
Wakati huo huo Tafsiri hii ilikuwa ni jibu la tafsiri ya Qur-aan Tukufu aliyoiandika Padri Godfrey Dale kwa ajili ya kuwawepesishia wahubiri wa Kiafrika walioajiriwa na University Mission to Central Africa (UMCA), iliyoanzishwa mwaka 1873 na Padri Dr. David Livingston (1813-1873) huko Zanzibar.
Tafsiri ya Padri Dale iliyoandikwa kwa Kiswahili cha Kiunguja ilikuwa na kurasa 542 pamoja na kurasa 142 za sharhi, ilipigwa chapa mwaka 1923 huko London na jumuiya ya kueneza elimu ya Kikristo (Society for Promoting Christian Knowledge).
Kwa vile tafsiri hiyo iliandikwa kwa njia ya kuutetea Ukristo, jambo lisilokubalika kwa Waislamu, Shaykh Mubarak bin Ahmed bin Ahmad, mkuu wa Makadiani Afrika Mashariki (Ahmadiyah Muslim in East Africa) aliamua kuanza kuandika tafsiri yake mwaka 1936 iliyokubaliwa na kutambuliwa na wamisionari hapo Zanzibar.
Katika mwaka 1942 nakala ya tafsiri ya Makadiani iliyopigwa taipu ilipelekwa mbele ya kamati ya lugha ya Kiswahili (Inter-Territorial (Swahili) Language) kwa ajili ya kukubaliwa rasmi kilugha. Na katika mwezi wa Aprili mwaka 1944, kamati ilijibu kwa kuikubali lugha iliyotumika ikitaka baadhi ya marekebisho kufanyika. Juu ya kuwa masahihisho yote hayakufanyika kama ilivyotakiwa, tafsiri hiyo ikapelekwa mbele ya baadhi ya viongozi wa Makadiani wa Afrika ya Mashariki na kukubaliwa kuwa lugha iliyotumika ni nzuri na yenye kukubalika.

neg:
Tom Mboya
Thomas Joseph Odhiambo Mboya (15 Agosti, 1930 - 5 Julai, 1969) alikuwa mwanasiasa maarufu Kenya wakati wa serikali ya Mzee Jomo Kenyatta. Yeye pia alianzisha chama cha Nairobi People's Congress Party, chama ambacho kilichangia kukua kwa chama maarufu Kenya African National Union (KANU), alikuwa pia Waziri wa Mipango na Maendeleo ya Uchumi wakati wa kifo chake. Mboya  aliuawa tarehe 5 Julai, 1969 katika  mji mkuu wa Nairobi.

neg:
Kitabu cha Yeremia
Katika miaka yote 40 na zaidi ya unabii wake kipindi kizuri ni miaka ile 13 tu (622 - 609 K.K.) ambapo Yosia alifanya urekebisho wa kidini kuanzia Yerusalemu hadi kwa mabaki ya Waisraeli wa kaskazini, akizuia wote wasiabudu miungu mingine wala wasimtolee Mungu sadaka nje ya hekalu la Yerusalemu. Kipindi hicho mji mkuu wa Ashuru uliangamizwa alivyotabiri kwa furaha Nahumu (612 hivi K.K.).

neg:
Salmin Amour
Salmin Amour (amezaliwa 1942) ni mwanasiasa wa Tanzania aliyewahi kuwa rais wa Zanzibar kuanzia 25 Oktoba 1990 hadi 8 Novemba 2000.

neg:
Samia Suluhu
Tarehe 5 Novemba 2015 aliapishwa kama makamu wa rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, akiwa mwanamke wa kwanza kufikia cheo hicho.

neg:
Nassir Nuh Abdi
Nassir Nuh Abdi ni mwanasiasa kutoka Kenya. Yeye ni mwananchama wa Orange Democratic Movement na alichaguliwa kuwakilisha eneo bunge la Bura katika Bunge la Kumi la Kenya katika uchaguzi uliofanyika mwaka wa 2007. Amezaliwa katika eneo la bangale,tana river

neg:
Joseph Mbilinyi
Joseph Osmund Mbilinyi (amezaliwa 1 Mei 1972) ni rapa, mwanaharakati wa haki za binadamu na mwanasiasa kutoka nchini Tanzania. Anajulikana sana kwa jina lake la kisanii kama Mr. II na Sugu au 2-proud. Huyu ni miongoni mwa waanzilishi wa mwanzo kabisa wa hip hop ya Tanzania. Kwanza akiwa na Da Young Mob, ambao alishirikiana nao katika kinyang'anyiro cha Yo Rap Bonanza iliyokuwa inaandaliwa na akina Kim the Boyz na Ibony Moalim katika miaka ya 1990 kabla ya kwenda kuwa rapa wa kujitegemea na kutoka albamu ya kwanz iliyokwenda kwa jina la Ni Mimi mnamo mwaka wa 1995. Vivile Sugu ni mwanasiasa wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Amechaguliwa kuwa mbunge wa  Mbeya Mjini kwa miaka 2015 – 2020.

neg:
Mzee wa Busara
Mzee wa Busara ni jina la tepu ya albamu ya kwanza ya kundi bab-kubwa la muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Wachuja Nafaka. Hili lilikuwa kundi maalumu kwa ajili ya mradi maalumu wa nyimbo kadhaa kabla ya kuvunjika. Kundi halijadumu sana tangu kuanzishwa kwake. Kundi linaunganishwa na wasanii kama vile Juma Nature, Doro na KR Mullah. Albamu ilitamba sana na kibao chake cha Mzee wa Busara ambacho kilitolewa mara mbili. Kimoja kiliimbwa na Nature na KR, remix yake iliimbwa na Nature na Inspector Haroun ambacho kilitumika kama sehemu ya kuwaunganisha pamoja wasanii hawa waliokuwa na ugomvi kipindi cha nyuma. Albamu ilisambazwa na GMC.

neg:
Muawiya ibn Abu Sufyan
Alizaliwa mjini Maka kama mwana wa Abu Sufyan kiongozi wa Waquraish na mpinzani wa mtume Muhamad. Baada ya ushindi wa Waislamu juu ya Maka alikuwa mfuasi wa Uislamu na kiongozi wa kijeshi muhimu wa Waislamu.

neg:
Mali
Asili ya Wasonghai ilikuwa Nigeria ya Kaskazini ya leo. Walipanua utawala wao kuelekea magharibi wakapokea Uislamu wakati wa uvamizi wa Almurabitun.

neg:
Sefania
Nabii Sefania (kwa Kiebrania צְפַנְיָה yaani "Aliyefichwa na Mungu"), alikuwa mwana wa Kushi, mtu wa Yerusalemu aliyehubiri kwa nguvu miaka 640-625 hivi K.K. yaani mwanzoni mwa utawala wa mfalme Yosia, kabla huyo hajaanza urekebisho wake wa kidini uliofuata kuvumbua hekaluni maandiko ya Kumbukumbu la Sheria.

neg:
Ishmaeli
Ishmaeli (au Ismaili, kwa Kiebrania יִשְׁמָעֵאל, Yišmāʻēl: kwa Kiarabu إسماعيلʾ, Ismāʿīl) alikuwa mtoto wa kwanza wa Abrahamu (au Ibrahimu) na Hagari (au Hajiri) kadiri ya Biblia na ya Kurani.

neg:
David Mathayo David
David Mathayo David (amezaliwa 24 Julai, 1969) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.Jina
Jina la kwanza ni Mathayo David Msuya. Ila baada ya kuingia anga za siasa, aliamua kulibadili jina lake kuwa Mathayo David Mathayo na kuondoa jina la ukoo "Msuya" ambalo ni jina la baba yake halisi David Msuye aliyewahi kuwa waziri mkuu.

neg:
Abrahamu
Lakini Abrahamu anazeeka pamoja na Sarai bila ya kuzaa watoto. Baada ya kusubiri muda mrefu mno Sarai akamwambia azaliane na Hagar aliye mtumishi wa kike. Mwana huyu wa Hagar akaitwa Ismaeli (Mwa 16:1-15). Lakini baadaye kukawa na fitina kati ya Sarai na Hagar hivyo huyo akafukuzwa pamoja na mtoto. Biblia inamtaja Ismaeli kama babu ya Waarabu wote.

neg:
Eric Wainaina
Eric Wainaina (alizaliwa 28 Agosti 1973) ni mwimbaji wa Kenya n mtunzi. Wasifu wake ulizinduliwa pamoja na albamu yake, "Sawa Sawa," mwaka 2001. Muziki wa Wainaina ni mseto wa Benga na magitaa ya Afrika Mashariki, pamoja na baadhi ya matabaka ya kisasa.

neg:
Al-Shymaa Kway-Geer
Al-Shymaa Kway-Geer (alizaliwa mwaka 1960) ni mbunge wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Ni mmoja kati ya wabunge wanawake 48 walioteuliwa na rais wa Jamhuri ya muungano wa Tanzania wa awamu ya nne Jakaya Kikwete.

neg:
Abrahamu
Abrahamu au Ibrahimu na awali Abram (kwa Kiebrania: אַבְרָהָם He-Avraham, Avraham, ʼAḇrāhām, Avrohom au Avruhom, kwa Kiarabu إبراهيم Ibrahim) huheshimiwa katika Uyahudi, Ukristo na Uislamu kama kielelezo cha mtu wa imani, rafiki wa Mungu. Aliishi miaka 1800 hivi K.K. huko Mashariki ya Kati.

neg:
Ngamia
Ngamia nundu-moja anapatikana katika Uarabuni, Mashariki ya Kati hadi Pakistani, Afrika ya Kaskazini, Somalia na kaskazini ya Kenya. Katika karne ya 19 walipelekwa Australia walipozoea haraka; kwa sasa takribani ngamia pori 700,000 wako kule. Spishi hii inavumilia joto kali lakini pia baridi za usiku kwenye Sahara. Anaweza kubadilisha halijoto ya mwili wake kati ya sentigredi 34 na 41 kulingana na mazingira.

neg:
Nicholas Butler
Nicholas Murray Butler (2 Aprili 1862 – 7 Desemba 1947) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Alikuwa mwenyekiti wa Chuo Kikuu cha Columbia, na alijitahidi hasa upande wa elimu ya kimataifa. Mwaka wa 1912, alipofariki Kaimu Rais James Sherman, Butler aliteuliwa kuchukua nafasi yake Sherman chini ya Rais William Howard Taft katika uchaguzi wa 1912 lakini wakashindwa na Woodrow Wilson. Mwaka wa 1931, pamoja na Jane Addams alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

neg:
Khalifa bin Zayed Al Nahyan
Sheikh Khalifa bin Zayed bin Sultan Al Nahyan (Kiarabu: خليفة بن زايد بن سلطان آل نهيان) (aliyezaliwa 25 Januari 1948), anajulikana aidha kama Sheikh Nahyan au Sheikh Khalifa ni Rais wa sasa wa Umoja wa Falme za Kiarabu (UAE) na Emir wa Abu Dhabi. Alichukua viti hivyo viwili tarehe 3 Novemba 2004, akichukua nafasi ya baba yake Zayed bin Sultan Al Nahyan, ambaye alikufa siku kabla. Alikuwa na kiti cha Urais, tangu baba yake aanze kuwa na afya mbaya.

neg:
Slim Burna
Gabriel Soprinye Halliday (anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii Slim Burna; amezaliwa Essex, 11 Aprili 1988) ni rapa, mwimbaji na mtayarishaji wa rekodi kutoka Port Harcourt, Rivers State, Nigeria.

neg:
Mohamed Said
Mohamed Said Salum (amezaliwa tar. 25 Februari, 1952, Gerezani, Dar es Salaam) ni mwandishi na mwanahistoria kutoka nchini Tanzania. Ametunga vitabu mbalimbali, lakini anafahamika zaidi kwa kitabu chake cha "Maisha na Nyakati za Abdulwahid Sykes" kilichotolewa kwa lugha ya Kiingereza kwa mara ya kwanza 1998. Baadaye kikatafsiriwa kwa Kiswahili na kutolewa tena mnamo mwaka wa 2002.
Sheikh Mohamed Said Abdallah alizaliwa mnamo tarehe 25 Februari katika mwaka wa 1952 huko Gerezani jijini Dar es Salaam - ambapo ndiko kulikokuwa na asili ya upinzani dhidi ya ukoloni wa Waingereza katika Tanganyika. Babu yake, Mzee Salum Abdallah Popo alikuwa muasisi wa harakati za vyama vya wafanyakazi na alikuwa mmoja kati ya watu wa awali kabisa kuanzisha upinzani na kuunga mkono hoja ya kupinga utawala wa kikoloni. Mwaka wa 1947, Mzee Popo aliongoza mgomo wa kwanza nchini Tanganyika katika majimbo ya kati nchi uliopangwa na wafanyakazi wa Tanganyika Railways.
Tanganyika ilipopata uhuru wake mwaka 1961, Mzee Popo aliachana na mkono wa Nyerere kama jinsi wengi walivyofanya na alitiwa kizuizini na serikali kwa ajili ya msimamo wake wa kuwa vyama vya wafanyakazi sharti viwe huru. Akiwa mwenyekiti wa Tanganyika Railways African Union (TRAU) alipinga vyama vya wafanyakazi kuwekwa chini ya Tanganyika African National Union (TANU) chini ya Rais Julius Nyerere.
Sheikh Mohamed Said ana shahada katika masuala ya Sayansi ya Siasa kutoka katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Vilevile ana Stashahada katika masuala ya Maritime Studies kutoka katika Chuo Kikuu cha Wales huko mjini [[Cardiff, [[Uingereza]] na nyingine ya BIMA kutoka katika Chuo cha Usimamizi wa Fedha cha Dar es Salaam (IFM).
Mohamed Said amefanya utafiti mwingi sana juu ya historia ya uhuru wa Tanganyika, historia ambayo kabla ya utafiti wake ilichukuliwa kama iliyohitimishwa na ameweza kufukua mambo muhimu ambayo yalifichwa katika historia iliyokuwa ikitambulikana rasmi.
Alianza kufahamika zaidi katika miaka ya themanini kupitia makala zake za kusisimua zilizokuwa zinahangaisha fikra za wasomaji kwa kufichua yale yaliyofichwam zilizoelezea mchango muhimu wa Waislamu na Uislamu katika harakati za kupinga ukoloni katika Tanganyika na khiyana waliofanyiwa Waislamu na serikali zote mbili, yaani, kabla ya uhuru na baada ya uhuru - jambo ambalo kwa wakati ule lilikuwa mwiko kufanyiwa utafiti au kuandikwa.
Makala hizo zilipata kuchapishwa katika magazeti na majarida maarufu barani Afrika na katika magazeti ndani na nje ya Tanzania. Baadhi tu ya makala zake za utafiti ni pamoja na "In Praise of Ancestors" (1988), "Africa Events (London), "Abdulwahid Sykes: Founder of a Political Movement" Africa Events - London (1988), "Islam and Politics in Tanzania" (1989), Al Haq Internation (Karachi), "The Plight of Tanzania Muslim" (1993) Change (Dar es Salaam) na "The Secular Unsecular State" (1995) Change (Dar es Salaam).

neg:
Abrahamu
Abram, ingawa alizaliwa Mesopotamia baada ya watu wa huko kustaarabika na kubuni uandishi, aliishi kwa kuhamahama pamoja na mifugo yake: akipitia Sirya alifikia nchi ya Kanaani aliyoahidiwa na Mwenyezi Mungu akashukia Misri kwa muda (Mwa 12).

neg:
Yasunari Kawabata
Yasunari Kawabata (11 Juni 1899 – 16 Aprili 1972) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ujapani. Hasa aliandika riwaya. Mwaka wa 1968 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Suleiman I
Suleiman I (Kituruki: سلطان سليمان اول, Sultān Suleimān-i evvel au قانونى سلطان سليمان, Kānūnī Sultān Suleimān,) (6 Novemba 1494 – 5 Septemba/6 Septemba 1566) alikuwa sultani wa 10 wa Milki ya Osmani. Alitawala miaka 46 kuanzia 1520 hadi 1566. Hakuna sultani mwingine aliyekaa muda mrefu kama yeye. Watu wa magharibi walimwita "Suleimani Mwadhimu"; katika dunia ya Kiislamu alijulikana kama "Suleimani Kanuni" kutokana na muundo wa sheria alizorekebisha na kuunda.

neg:
Brahim Souleymane
Brahim Souleymane (alizaliwa 30 Desemba 1986) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Mauritania ambaye anacheza kama kipa wa klabu ya ACS Ksar na Timu ya taifa ya Mauritania.

neg:
Kisoli (ukoo)
Nasaba ya Sulemani iliendelea kutawala Ethiopia na kuvuruga kwache hadi mwaka wa 1974, wakati mfalme wa mwisho, Haile Selassie I, amewekwa. Familia ya kifalme kwa sasa haijaswali. Wajumbe wa familia huko Ethiopia wakati wa mapinduzi ya 1974 walifungwa; wengine waliuawa na wengine walihamishwa. Mnamo mwaka wa 1976, wajukuu kumi wa Haile Selassie I waliondolewa kutoka Ethiopia katika jitihada iliyofuata baadaye katika kitabu cha Jodie Collins yenye jina la " Neno la Kanuni: Catherine ". Wanawake wa nasaba waliachiliwa na serikali kutoka jela mwaka 1989, na wanaume hao waliachiliwa mwaka wa 1990. Wanachama kadhaa waliruhusiwa kuondoka nchini katikati ya 1990, na wengine waliondoka mwaka 1991 wakati wa kuanguka kwa Mfumo wa Kikomunisti. Wajumbe wengi wa familia ya Imperial tangu wakati huo wamerejea kuishi Ethiopia.

neg:
Muhammad Ibrahim Sanya
Muhammad Ibrahim Sanya (amezaliwa tar. 21 Julai 1956) ni mbunge wa jimbo la MjiMkongwe katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CUF.

neg:
Simon van der Meer
Simon van der Meer (amezaliwa 24 Novemba 1925) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza usumaku wa sehemu za atomu. Mwaka wa 1984, pamoja na Carlo Rubbia alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Ismaïlia
Ismaïlia () ni mji mkuu wa nchi ya Misri. Una idadi ya watu wapatao 750,000 hii ikijumuisha na maeneo ya jirani. Ipo katika upande wa kiasi cha nusu ukitoka katika bandari ya Said au Port Said kwa upande wa kaskazini na Suez Kwa upande wa Kusini. Mrefeji huu hupanuka unapofikia katika sehemu ya Timsah moja kati ya maziwa yaliyoungana na mfareji wa Suez. Ziwa hili liligunduliwa mwaka 1863 wakati wa ujengwaji wa mfereji wa Suez na Ismail the Magnificent, na pia jina la mtu huyu ndilo jina na eneo mfereji huu ulipo. Makao makuu ya Mamalaka ya mreji wa Suez yapo katika mwisho mwa ziwa Timsah, bado mji huu una majengo kadhaa ya zamani tangu enzi za Waingereza na Wafaransa kuwa na mahitaji katika mfeji huo. Bado baadhi ya majengo ya wakoloni yanaendelea kutumika na wafanyakazi wa mfereji huo hadi sasa.

neg:
Khadija Salum Ally Al-Qassmy
Khadija Salum Ally Al-Qassmy (amezaliwa tarehe 5 Aprili, 1958) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

neg:
Suleiman Omar Kumchaya
Suleiman Omar Kumchaya (amezaliwa tar. 11 Mei 1952) ni mbunge wa jimbo la Lulindi katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

neg:
Nabii Nahumu
Nahumu (kwa Kiebrania נחום, yaani "Aliyefarijiwa na Mungu") alikuwa nabii wa Yerusalemu wakati wa mfalme Yosia aliyetawala nchi ya Yuda kati ya mwaka 640 KK na 609 KK.
Mahubiri yake yanatunzwa katika Kitabu cha Nahum ambacho ni kimojawapo kati ya vitabu 12 vya gombo la Manabii wadogo katika Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) na kwa hiyo pia katika Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo.

neg:
Yoichiro Nambu
Yoichiro Nambu (amezaliwa 18 Januari, 1921) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Japani aliyehamia Marekani baadaye na kukata uraia wa Marekani mwaka wa 1970. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2008, pamoja na Makoto Kobayashi na Toshihide Maskawa, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Shaykh 'Abdullaah Swaalih Al-Farsy
Shaykh 'Abdullaah Swaalih Al-Farsy (12 Februari 1912 - 9 Novemba 1982) alikuwa mwanachuoni na mwanahistoria mkubwa wa Kiislamu na mmojawapo wa washairi wakubwa kutoka Zanzibar lakini baadaye alihamia Mombasa, Kenya. Alifahamka zaidi kwa kutafsiri Qurani tukufu kwa Kiswahili. Vilevile alipata kuwa Kadhi Mkuu wa Zanzibar.

neg:
Historia ya Wokovu
Wakati wa Hosea kufanya unabii kaskazini, Mungu aliita wengine kusini; kati yao muhimu zaidi ni Isaya, kuhani wa Yerusalemu mwenye elimu nzuri ambayealizaliwa Kusini mwaka 765 hivi, akatabiri kwa muda usiopungua miaka 40 akiingilia kati matukio yote ya siasa, ambayo yalikuwa ya kutisha kutokana na nguvu za Waashuru ambao waliangamiza Israeli na kukaribia kufuta hata ufalme wa Kusini.

neg:
Ne-Yo
Shaffer Chimere Smith (amezaliwa tar. 18 Oktoba 1979) ni mwimbaji, mtunzi, mtyarishaji, mnenguaji, mwigizaji na pia rapa kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Ne-Yo. Yeye ni Mwafro-Asia ambaye amechanganya kati ya Mmarekani Mweusi (baba) na Mchina-Mweusi (mama).

neg:
Kitabu cha Yeremia
Basi, mfalme Nabukadreza wa Babeli akazidi kuwa na nguvu: mwaka 602 K.K. akamtiisha mfalme Yehoyakimu wa Yuda, na mwaka 598 K.K. akazingira Yerusalemu akawahamishia Babeli mfalme Yekonia na viongozi wengine 8000. Hapo Yeremia akawaandikia wasikate tamaa ila wasitarajie kurudi upesi kwa kuwa watabaki uhamishoni miaka 70 (29:4-23). Lakini katika mpango wa Mungu hao ndio wa kutegemewa, sio walioachwa Yerusalemu (24). Nabukadreza alipohusuru mji huo mara ya pili, mfalme na viongozi wengine walikataa shauri la Yeremia la kusalimu amri, wakamfunga pabaya sana mpaka siku ya Yerusalemu kutekwa na kuteketezwa (37-38).

neg:
Sheikh Suleiman Takadir
Sheikh Suleiman Takadir na huyu ndiye Nyerere kama alivyokuja kutambulishwa kwa watu wa Dar es Salaam na Sheikh Suleiman Takadir kwa mara ya kwanza mwaka wa 1954. Kabla ya hapo Nyerere alikuwa akijulikana na watu wachache katika TAA. Sheikh Takadir alimpenda sana Nyerere kiasi kuwa mwaka 1957 katika hotuba aliyotoa katika tafrija moja ya taarab Mtaa wa Mvita, alimwita Nyerere, "Mtume wa Afrika," aliyetumwa na Mungu kuwaokoa Waafrika. Maneno yale ya Sheikh Suleiman Takadir alikuwa kama anamtabiria Nyerere makubwa katika mustakabali wa Afrika, kwani miaka mingi baadaye Nyerere alikuja kusimama mstari wa mbele katika kuikomboa Afrika kutoka makucha ya wakoloni.

neg:
Shuji Nakamura
Shuji Nakamura (amezaliwa 22 Mei, 1954) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani; baadaye akakata uraia wa Marekani. Hasa amechunguza dutu za nusu kipitishi na kubuni diodi ya kutoa nuru. Mwaka wa 2014, pamoja na Hiroshi Amano na Isamu Akasaki, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Tawasifu ya Malcolm X
Kimechapishwa baada ya mwenyewe kufa, kwa jina la "The Autobiography of Malcolm X" kimetaja maisha ya Malcolm X, aliyezaliwa kwa jina la Malcolm Little (1925–1965), ambaye akaja kuwa mwanaharakati wa haki za binadamu. Kwa kuanza na ujauzito wa mama yake, kitabu kinaelezea maisha ya utotoni ya Malcolm akiwa mjini Michigan, kifo cha baba yake kilichotokea katika mazingira ya kutatanisha, na hali iliyopelekea mama yake kuwehuka na kuishia hospitali ya vichaa bila kutaka na kutiwa katika kitengo cha uchunguzi wa kisaikolojia. Maisha ya ujana wa Little yameelezewa pia akiwa huko Boston na New York City, halkadhalika kujihusisha kwake na jamii za kihalifu. Uhalifu huo ambao ulipelekea kutumikia kifungo cha miaka nane-hadi-kumi jela, kifungo ambacho alitumikia miaka sita na nusu (1946–1952) baada ya kupata msamaha. Kitabu kinaelezea ukasisi wake na mkuu wa jumuia Nation of Islam ndugu Elijah Muhammad (1952–1963) na kuibuka kwake kuwa kama msemaji mkuu taifa wa jumuia hiyo. Kinaelezea kuachia kwake ngazi kwenye jumuia hiyo ya Nation of Islam mnamo Machi 1964, na safari yake ya kwenda hija Makka, ambayo ilipelekea kubadili dhehebu na kuwa Sunni, na safari zake za Afrika. Malcolm X aliuawa mjini New York katika jengo la Audubon Ballroom mnamo mwezi wa Februari 1965, kabla kitabu hakijaisha. Mwandishi mwenzake , mwanahabari Alex Haley, alimuhtasarisha siku za mwisho za maisha ya Malcolm X, na kuelezea kwa kina makubaliano yao, ikiwa pamoja na maoni binafsi ya Haley kuhusu muhusika, kwenye hitimisho la "tawasifu".

neg:
Wema Sepetu
Wema Abraham Sepetu (amezaliwa 28 Septemba 1988) ni mwanamitindo, mjasiriamali na mwigizaji kutoka nchini Tanzania.

neg:
Ishmaeli
Lakini Abrahamu alizidi kuzeeka pamoja na Sara bila ya kuzaa watoto. Baada ya kusubiri muda mrefu mno Sara akamwambia azaliane na Hagari aliye mtumishi wa kike. Mwana huyu wa Hagar akaitwa Ishmaeli (Mwa 16:1-15). Lakini baadaye kukawa na fitina kati ya Sara na Hagari hivyo huyo akafukuzwa pamoja na mtoto, baada ya Sara pia akashika mimba na kumzaa mtoto Isaka.

neg:
Ibrahim Babangida
Jenerali Ibrahim Badamasi Babangida (amezaliwa 17 Agosti, 1941), kiumaarufu anajulikana kama IBB, Alikuwa rais wa '8' pia alikuwa kiongozi wa kijeshi wa nchini Nigeria kuanzia mwezi wa Agosti mwaka 1985 hadi safari yake ilipofika ya kutoka ofisini kinguvu, Kutokana na msukumo mzito wa watu wenye kudai demokrasia ya kweli mnamo mwaka 1993, Baada ya kuanguka katika uchaguzi mkubwa uliofanyika mwaka huo.
Uchaguzi huo ulikuwa wa huru na haki katika historia ya Nigeria toka wapate uhuru.
Babangida alitanguliwa na rais Muhammadu Buhari, Kisha akafuatiwa na Ernest Shonekan.

neg:
Jahffarie
Japhari Msham Ally (amezaliwa tar. 29 Septemba 1980) ni msanii wa muziki wa hip hop na bongo flava kutoka nchini Tanzania. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Jahffarie. Anafahamika zaidi kwa baadhi ya vibao vyake mashuhuri kama vile Niko Bize, Anajua Anachotaka, Hawapendi, n.k. Jahffarie pia ni mmoja katika ya wanakundi la muziki wa hip hop na rap la Wateule.

neg:
Emily Ruete
Salama binti Said alizaliwa mnamo tarehe 30 Agosti 1844, mwana wa Sultan Said na Jilfidan, suria mwenye asili ya Circassia. Aliishi katika hekalu la Bet il Mtoni lililopo umbali wa kilomita nane kutoka baharini ukanda wa kusini mwa stone Town. (Hekalu hilo lilibomoka mnamo mwaka 1914). Amekuwa akizungumza lugha mbili ambazo ni Kiarabu na Kiswahili. Mnamo mwaka 1851 alihamia Bet il Watoro, katika nyumba ya kaka yake Majid bin Said wa Zanaibar, aliyewahi kuwa Sultani. Kaka yake alimfundisha jinsi ya kuendesha gari na kurenga shabaha. Mnamo mwaka 1853 alihamia Bet il Tani pamoja na kaka yake. Alijifunza kwa siri jinsi ya kuandika, ambapo taaluma haikuruhusiwa kwa mwanamke kipindi kile.

neg:
Shaykh 'Abdullaah Swaalih Al-Farsy
Shaykh Amri bin Abeid (1924-1964), aliyejifunza Ukadiani huko Pakistan mwaka (1954-1956) alijaribu kuitetea tafsiri ya Makadiani, lakini tafsiri hiyo iliyopigwa chapa kwa mara ya mwanzo mwaka 1953 ilisababisha mgogoro mkubwa kutoka kwa Masunni waliowatuhumu Makadiani kuwa wamebadilisha na kugeuza baadhi ya maneno kwa kusudi la kuunga mkono fikra zao.
Ili kupambana na tafsiri za Wakristo na Makadiani zilizogeuzwa na kubadilishwa ilionekana kuwepo umuhimu na dharura ya kupatikana tafsiri yenye kutambuliwa rasmi. Jukumu hilo akabebeshwa Shaykh Abdullah Saleh Farsy, aliyekuwa akimuomba Mwenyezi Mungu ampe umri mrefu asife kabla ya kuikamilisha tafsiri hiyo.

neg:
Isaka wa Ninawi
Alizaliwa Beth Qatraye, kati ya Mesopotamia na Arabia (Qatar ?).

neg:
Nabii Mika
Nabii Mika, ambaye jina lake la Kiebrania מיכה linamaanisha "Nani kama Mungu?", alifanya kazi wakati mmoja na nabii Isaya (miaka 740-700 hivi K.K.).

neg:
Nancy Sumari
Tarehe 2 Septemba mwaka 2005 Alichaguliwa kuwa Mrembo wa Tanzania kwa mwaka 2005.

neg:
Shaykh 'Abdullaah Swaalih Al-Farsy
Alizaliwa Zanzibar mwezi wa Februari mwaka 1912 katika ukoo maarufu, akajifunza Qur-aan kutoka kwa Fatma Hamid Said (1854-1936), aliyesoma kwa Shaykh Amin bin Ahmed aliyekuwa akifundisha Qur-aan kijiji cha Jongeani mahali alipozaliwa Shaykh Abdullah Farsy na kukulia.

neg:
Salome Joseph Mbatia
Salome Joseph Mbatia (kuzaliwa 27 Disemba 1952 – kufa 24 Oktoba 2007) alikuwa naibu Waziri wa Maendeleo ya Jamii, Jinsia na Watoto, nchini Tanzania.

neg:
Wagikuyu
Wanajeshi wakikuyu wa King's African Rifles waliorudi nyumbani kutoka Vita Kuu ya Pili ya Dunia (1939-1945) walikuwa wametiwa motisha kupigania uhuru. Wakati huo, mwaka 1944, Harry Thuku alikuwa ameanzisha chama cha kisiasa cha kitaifa, Kenya Afican Study Union (KASU) ambacho kiliendelea kuwa Kenya African Union (KAU). Eliud Mathu, mwanachama wa KAU, alikuwa Mwafrika wa kwanza katika Baraza la Kutunga Sheria (LegCo). Jomo Kenyatta alifanywa mwenyekiti wa KAU mwaka 1947.
Kufikia mwaka 1952, juhudi za KAU kutaka Waafrika watendewe haki kuhusiana na ardhi, hazikuwa zimefaulu. Kwa hivyo, chini ya uongozi wa Jemedari Dedan Kimathi, waasi wa Mau Mau walianza vita dhidi ya wakoloni Waingereza na wasaidizi wao wenyeji. Dedan Kimathi alikamatwa mwaka 1956, kuashiria kushindwa kwa Mau Mau.

neg:
Habib Swaleh Jamali Layl
Habib Swaleh bin Alawy (1853 - 1935) alikuwa ulama na sufii aliyeanzisha na kuunda msikiti wa Riyadha pamoja na madrasa yake kwenye mji wa Lamu (leo nchini Kenya). Anakumbukwa kwa mafundisho yake na athira yake katika Uislamu wa Lamu na Afrika ya Mashariki kwa jumla.

neg:
Adam Smith
Adam Smith (16 Juni, 1723 - 17 Julai, 1790) alikuwa mwanafalsafa nchini Uskoti aliyeweka misingi kwa Sayansi ya Uchumi ya isasa.

neg:
Barack Obama
Barack Hussein Obama II (amezaliwa 4 Agosti 1961) alikuwa rais wa 44 wa Marekani. Ni Mwafrika-Mwamerika wa kwanza kushika wadhifa huo, na pia mtu wa kwanza mwenye kuzaliwa Hawaii kuwa rais wa Marekani.

neg:
Kisoli (ukoo)
Inasemekana kuwa nasaba hii ilitawala Ethiopia kama mwanzo wa karne ya 10 KK, ingawa hakuna ushahidi wa kihistoria wa kuunga mkono dai hili. Kumbukumbu za historia ya nasaba zilikuwa zimehifadhiwa na makaazi ya monasteri ya Ethiopia ya karibu na zamani; hata hivyo, ikiwa rekodi hizo zilikuwepo, wengi walipotea kama matokeo ya uharibifu wa makao ya dini ya Orthodox na Wayahudi wafuasi Gudit-Judith I. Okuno Amlak Nilianzisha tena nasaba, na kufuatilia mababu yake kwa Mfalme wa mwisho wa Sulemani wa Axum, Dil Na'od. Nasaba imejenga tena juu ya 10 Nehasé 1262 kalenda ya Ethiopia EC A. K. Irvine, "Mapitio: Mikusanyiko Ya Nakala ya Namugś Nyimbo katika Kitabu cha Ethiopia na Mchango Wao." " Bulletin ya Shule ya Mashariki na Mafunzo ya Afrika, Chuo Kikuu cha London ". Shule ya Mashariki na Afrika, 1985. (10 Agosti 1270 WK) wakati Mukuno Amlak alipoteza mtawala wa mwisho wa nasaba ya Zagwe.

neg:
Kisoli (ukoo)
Ufalme wa Sulemani, pia inajulikana kama 'Nyumba ya Sulemani', ni tawala la zamani Imperial House Ufalme wa Ethiopia. Wanachama [wa nasaba] wanadai asili ya patrilineal kutoka kwa Mfalme Solomon na Malkia wa Sheba. Hadithi inasema kuwa Malkia] alimzaa [Menelik I baada ya biblically kuelezea ziara ya Sulemani huko [Jerusalem]]. Mnamo 1270, Ufalme wa Zagwe wa Ethiopia uliangamizwa na Okuno Amlak, ambaye alidai asili kutoka kwa Solomoni na kuanzisha zama za Solomonia za Ethiopia. Ufalme huo utaendelea hadi 1974, ukamalizika na coup d'état na uhamisho wa mfalme Haile Selassie.

neg:
Shaykh 'Abdullaah Swaalih Al-Farsy
Juu ya kuwa hapo mwanzo Shaykh Abdullah Saleh alisoma Minhaaj At Tabiiyn kitabu cha Shaykh Zakariya Muhyddin Yahya Sharaff ad-Din al-Nawawi (1213-1277) ambaye ni mwanachuoni mkubwa wa madhehebu ya Kishafi, lakini baadaye alisoma tena kitabu hicho kwa Shaykh Muhammad Abdul Rahman al-Makhzymy.
Msimamo wa kisheria wa kitabu hiki hapo Zanzibar umeanzia zama za Imam Abu Hamid bin Muhammad al-Ghazzali (1058-1111), aliyekuwa mwanafunzi wa Imam wa Haramayn Ahmed Malik al-Jawayti (1085) kutoka kwa Ayoub al-Buwati (845), mwanafunzi wa Imam Muhammad Idriys al-Shafi'i (767-820), mwanzilishi wa Madrasa ya Shafi'i, yenye wafuasi wengi Zanzibar na Misri.

neg:
Abedi Amani Karume
Sheikh Abeid Amani Karume alikuwa Rais wa kwanza wa Zanzibar. Alizaliwa mwaka 1905 na kufariki tarehe 7 Aprili 1972 kwa kupigwa risasi.

neg:
Khamis Ali Vuai
Khamis Ali Vuai (amezaliwa 3 Juni 1963) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Mkwajuni kwa miaka 2015 – 2020.

neg:
Akbar
Alizaliwa 15 Oktoba 1542 akawa mfalme mkuu akiwa na umri wa miaka 13 baada ya kifo cha babaye Humayun.

neg:
Ethiopia
Nasaba hii ilipinduliwa mnamo 1270 na Yekuno Amlak aliyetumia jina la kifalme Tasfa Iyasus. Alianzisha nasaba iliyojiita "Wa Suleimani" kwa kudai ilikuwa ukoo wa mwana wa mfalme Suleimani na malkia wa Sheba. Tasfa Iyasus alitumia cheo cha Negus Negesti ("Mfalme wa Wafalme").

neg:
Salum Abdallah Yazidu
Salum Abdallah Yazidu (5 Mei 1928 - 18 Novemba 1965) alikuwa mwanamuziki wa muziki wa dansi kutoka Morogoro, Tanzania. Salum Abdallah Yazidu (SAY) ndiye mwanzilishi wa Cuban Marimba Band mnamo 1948 ikiwa na jina la Kihispania maarufu kama La Paloma.
Kutokana na hamu hiyo ya kuujua na kuupiga muziki wa kiCuba kisawasawa, Salum Abdallah aliwahi kutoroka kwao Morogoro akakimbilia Mombasa ili apande meli aende Cuba, bahati mbaya safari yake iliishia Mombasa, baada ya kuibiwa fedha zake na kulazimika kuanza kazi ya kuchoma mishkaki katika jiji hilo, ambako alianza kupata shida lakini kwa kuwa baba yake alikuwa mwarabu, Ushirika wa waarabu wa Mombasa walimtaarifu mzee huyo kuhusu alipo mwanae na alimfuata na kumrudisha Morogoro.

neg:
Kamoya Kimeu
Kamoya Kimeu, ( alizaliwa mnamo mwaka wa 1940) ni mmoja wa wachuma wa wa mabakaki ya kitambo (yaani fossil kwa lugha ya kimombo) waliofanikiwa sana duniani , pamoja na ushirikiano wake na wapaleontologia Meave Leakey na Richard Leakey walivumbua baadhi ya Akolojia muhimu zaidi. Kimeu alipata fuvu la "homo habilis" fuvu lililokuwa linajulikana kama KNM ER 1813, na ni karibu mifupa kamili ya "homo erectu]" iitwayo KNM-WT 15000 au Turkana Boy (pia inajulikana kama Nariokotome boy). Ana mabakai ya mamalia mbili za aina ya "Primates" kwa lugha ya Kiingereza ambazo zimatajwa baada yake: "Kamoyapithecus hamiltoni" na "Cercopithecoides kimeui."

neg:
Naomi Campbell
Naomi Elaine Campbell (amezaliwa tar. 22 Mei 1970, London, Uingereza) ni mwanamitindo kutoka Ufalme wa Muungano.

neg:
Ngamia
Ngamia wamefugwa na binadamu tangu miaka 5,000–6,000 iliyopita. Leo hii mifugo hao ni takriban milioni 19 na idadi kubwa, yaani milioni 14, wako Afrika, milioni 7 pekee nchini Somalia na milioni 3.3 nchini Sudan.

neg:
Tawakel Karman
Tawakkol Abdel-Salam Karman (amezaliwa 7 Februari, 1979 mjini Mekhlaf) ni mwanasiasa na mwandishi wa habari kutoka nchi ya Yemen. Jina lake pia huandikwa Tawakel katika alfabeti ya Kilatini. Mwaka wa 2011, pamoja na Ellen Johnson Sirleaf na Leymah Gbowee alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

neg:
Nassau (Bahamas)
Wakati wa karne ya 18 Nassau ilikuwa kimbilio cha maharamia wa Karibi. Kilele chake kilikuwa kipindi kifupi cha "jamhuri ya maharamia" chini ya mashuhuri Blackbeard (ndevu nyeusi). Serikali ya Uingereza ulipaswa kungilia kati na kuwafukuza mwaka 1718.
Mji ulishambuliwa mara nyingi na Wahispania na kuchomwa. Mwisho wa karne ya 18 wakimbizi Waingereza kutoka bara ya Amerika Kaskazini wasiokubali uasi wa MArekani walihamia Bahamas hivyo Nassau ikakua.

neg:
Nina Sky
Nicole na Natalie Albino (wamezaliwa tar. 13 Machi 1986 mjini Queens, New York) ni wanamuziki wa raggae riddim na R&B-ndugu mapacha wajulikanao kwa jina la "Nina Sky".

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Abraham Darby alifuata na kufanya maendeleo makubwa kwa kutumia koki kama kuni ya tanuri za kulipua katika mji wa Coalbrookdale mnamo mwaka wa 1709. Hata hivyo, chuma ya nguruwe aliyotengeneza na koki ilitumika hasa kwa utengenezaji wa vifaa vigumu vya chuma kama vile masufuria na mabirika. Alikuwa amewashinda washirika wake kwani sufuria zake, zilizoundwa na mchakato wa patenti, zilikuwa konde zaidi na za bei rahisi kuliko zingine. Chuma ya nguruwe ya koki ilitumika nadra sana kutengeneza vipande vya chuma kwa kuchomelea hadi miaka ya kati ya 1750, mwanawe Abraham Darby II alipojenga tanuri za “Horsehay” na Ketley (karibu na Coalbrookdale). Kufikia wakati huo, chuma ya koki ya nguruwe ilikuwa ikiuzwa kwa bei rahisi kuliko chuma ya nguruwe ya makaa.

neg:
Sarah Clarke
Sarah Clarke (amezaliwa tar. 16 Februari 1972) ni mshindi wa Tuzo ya Emmy, akiwa kama mwigizaji bora wa filamu na televisheni kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Nina Myers katika mfululizo wa kipindi cha televisheni cha "24", na uhusika mkuu wake uliopo ujulikanao kama Erin McGuire katika mfululizo wa "".

neg:
Twariqah Ahmadiyah Idrisiyah
Sheikh Muhammad Al-dandarawi (Qadasallahu Sirrahu) alizaliwa huko mji wa Dandara, nchini Misri mnamo mwaka 1813. Sheikh huyu alikuwa ni Muridi wa Sayidna Sheikh Ibrahim Ar-Rashid Qadasallahu Ruhahu , mbali ya kupewa khirqah ya Twariqah na sheikhe lake alirithi pia uchamungu, elimu na harakati za kida'awa kueneza twariqah hii katika miji mbali mbali duniani.

neg:
Nancy Sumari
Nancy Abraham Sumari alikuwa Mrembo wa Tanzania kwa mwaka 2005 na pia alikuwa Mrembo wa Dunia wa Afrika kwa mwaka 2005.
Nancy Sumari alizaliwa tar. 7 Agosti mwaka 1986 mkoani Arusha Tanzania, na kupata elimu yake ya msingi mjini Nairobi, Kenya katika shule ya msingi ya Blue Bells. Baadaye kuingia elimu ya Sekondari ya wanawake ya Maasai ya huko huko Nairobi’NBO’ na kuhitimu mwaka 2004 na baadae kujiunga na Chuo Kikuu cha Dar Es Salaam akisomea masuala ya utawala wa biashara .

neg:
Frederick Sumaye
Frederick Tluway Sumaye (amezaliwa 29 Mei 1950) alikuwa Waziri Mkuu wa Tanzania kuanzia tarehe 27 Novemba 1995 mpaka 28 Desemba 2005.

neg:
Samaria
Eneo lilitekwa na Waashuru mwaka 722 KK hivi, nao wakahamisha wakazi wake hadi Mesopotamia.

neg:
Abrahamu Fukara
Abrahamu Fukara alikuwa mmonaki wa Misri katika karne ya 4 BK.

neg:
Emily Ruete
Emily Ruete (30 Agosti 1844 – 29 Februari 1924) alizaliwa Zanzibar kama “Salama binti Said’’, pia aliitwa Sayyida Salme , Malkia wa Zanzibar na Oman. Alikuwa mtoto wa mwisho kati ya 36 kwenye familia ya Sayyid Said bin Sultan Al-Busaid, Sultani wa Zanzibar, Muscat na Oman. Pia ni mwandishi wa kitabu kiitwacho "Memoirs of an Arabian Princess from Zanzibar".

neg:
Khalifa bin Zayed Al Nahyan
Kufuatia kuanzishwa kwa UAE tarehe 2 Desemba 1971, Sheikh Khalifa akawa Naibu Waziri Mkuu wa serikali ya shirikisho chini ya baba yake, ambaye alikuwa Rais. Mwezi Mei 1976 akawa naibu kamanda wa vikosi vya silaha vya UAE. Yeye pia anaongoza Baraza Kuu la Petroli , ambalo lina nguvu katika masuala ya nishati.

neg:
Bob Marley
Robert Nesta "Bob" Marley (6 Februari 1945 - 11 Mei 1981) alikuwa mwimbaji na mwanamuziki muhimu kutoka nchini Jamaika. Alivuma hasa kunako miaka ya 1970 na 1980. Ameweza kuifanya staili ya muziki wa reggae kuwa maarufu sana duniani. Muziki wake mwingi ulikuwa unazungumzia hadithi za nyumbani kwake na dini ya Rastafari ambayo yeye alikuwa anaifuata. Kuna baadhi ya nyimbo zake zinahusu masuala ya dini na zingine siasa.

neg:
Omarion
Omari Ismael Grandberry (amezaliwa 12 Novemba 1984) anafahamika zaidi kama Omarion, ni Mmarekani ambaye ana tuzo la Grammy kwa mwimbaji wa ngoma za mahaba, mwigizaji, mtunzi wa nyimbo, mtayarishaji wa rekodi, mcheza densi, na mwimbaji wa zamani wa risasi kijana bendi B2K. Omari amekamilisha albamu yake ya tatu iliyoitwa Ollusion iliyotoka tarehe 12 Januari 2010, huku ikiwa na wimbo mkali "I Get It In"

neg:
Is This Love
"Is This Love" ni wimbo wa Bob Marley, umetolewa kwenye albamu yake ya mwaka wa 1978, "Kaya". Wimbo umekuwa miongoni mwa nyimbo maarufu za Marley na ulikuwa moja kati ya sehemu za kompilesheni ya "Legend". Ilishika nafasi ya #9 kwenye chati za UK wakati wa kutolewa kwake hapo mwaka wa 1978.
Muziki wake video nao pia ulitayarishwa; nakwenye video kunaonekana mwanamitindo mashuhuri wa Kiingereza Naomi Campbell, akiwa na umri wa miaka 7, na kufanya onekano lake la kwanza kwenye umma kwa kupitia wimbo huu.

neg:
Kwame Nkrumah
Kwame Nkrumah alizaliwa mnamo mwaka 1909 katika kijiji cha Nkroful kwenye koloni la Gold Coast (leo Ghana). Nkrumah mwenyewe aliandika ya kwamba tarehe ilikuwa 18 Septemba 1909 iliyokuwa siku ya Jumamosi. Hii inalingana na jina "Kwame" ambalo katika utamaduni wa Waakan ni jina la mwanamume aliyezaliwa siku hiyo. Ila tu aliposoma Marekani alijulikana kwa jina la "Francis Nwia Kofi Nkrumah" na "Kofi" ni jina la mwanamume aliyezaliwa siku ya Ijumaa.

neg:
Muhammad
10. Safiyya binti Huyay (tangu Septemba 628) ambaye alikuwa Myahudi akatekwa nyara katika vita vya Khybar.

neg:
Mariah Carey
Mariah Carey (amezaliwa tar. 27 Machi 1970) ni mwanamuziki, mtunzi, mtayarishaji na pia ni mwigizaji wa Kimarekani. Alitengeneza albamu yake iliyofanya vizuri katika masoko mbalimbali na chati mbalimbali mwaka 1990, chini ya studio ya Columbia Records chini ya Tommy Mottola na kuwa mwanamuziki wa kwanza wa kike kufikisha wimbo katika nafasi ya kwanza nchini Marekani. Hii ikiwa ni chati ya Billboard Hot 100. Baada ya kuolewa na Mttola mwaka 1993, mfululizo wa nyimbo bora zilimfanya moja kati ya wanamuzki bora wa Columbia na pia alikuwa anaongoza katika mauzo ya albamu mbalimbali. Kwa mujibu wa gazeti la "Billboard" Carey alikuwa mwanamuzi mwenye mafanikio zaidi katika miaka yab 1990 nchini Marekani


query: Nusutufe ni nini?

pos:
Nusutufe ya kusini
Nusutufe ya kusini "()" ni nusu ya Dunia ilioko upande wa kusini ya ikweta.

pos:
Nusutufe ya kaskazini
Nusutufe ya kaskazini "()" ni nusu ya Dunia ilioko upande wa kaskazini ya ikweta.

neg:
Nusutropiki
Nusutropiki ni sehemu za dunia upande wa kusini na kaskazini ya kanda la tropiki. Yaeneo haya yako kwa jumla kati ya latitudo za 25° na 40° katika kila nusutufe ya dunia.-

neg:
Kuvu Kiuawadudu
Kuvu viauwadudu hazimo katika kundi moja monofiletiki lakini katika makundi kadhaa ya himaya ya Fungi, k.m. katika oda Entomophthorales na ngeli Ascomycota. Divisheni Microsporidia ina vimelea vya wadudu visivyowaua.Kuvu zilizo na mnasaba na kuvu viuawadudu huambukiza na kuua invertebrata wengine (k.m. nematodi).

neg:
Wasuba (Kenya)
Tangu kubuniwa kwa kabila la Suba, Olukunta ndiyo hutumika kama lugha ya kabila hilo na kwa sasa hujulikana kama Olusuba. Isitoshe, redio ya KBC Kisumu inayomilikiwa na serikali hutangazia kabila hilo katika lugha ya Olusuba. Hayo huchangia pakubwa Olusuba kumeza lugha ya Ekirienyi ambayo kwa sasa huitwa Ekisuba , na lahaja zake "Ekisuva" (Ekikune) na "Ekisuba" (Ekigassi). Huenda baada ya muda hakutakuwa na lugha ya Ekisuba, hasa Ekisuva, kwani itakuwa imemezwa na Olusuba na kupotea kabisa.

neg:
Shesiafu
Shesiafu ni ndege wa jenasi "Neocossyphus" na "Stizorhina" katika familia ya Turdidae. Ndege hawa ni aina ya mikesha na waitwa pengine jina hili. Wanatokea Afrika tu. Rangi yao kuu ni rangi ya kahawia na kwa kawaida tumbo lao ni jekundu au kahawiachekundu. Hula wadudu hasa lakini wanyama wadogo wengine pia. Mara kwa mara huungana na ndege walawadudu wengine karibu na safu za siafu wakikamata wadudu na wanyama wadogo ambao wanawakimbia siafu. Lakini spishi za "Stizorhina" hukamata wadudu mara nyingi zaidi kama shore (kwa hivyo jina la kiingereza “Flycatcher-thrush”). Hujenga tago lao kwa umbo wa kikombe mtini. Jike huyataga mayai 2-4.

neg:
Nanomita
Nanomita ni pia kipimo cha kawaida kwa kutaja urefu wa mawimbi ya usumakuumeme. Nuru inayoonekana ina urefu wa wimbi kati ya 400 nm hadi 800 nm. .

neg:
Nadhifa (kundinyota)
Katika unajimu wa kisasa katika Afrika ya Mashariki jina "Nadhifa" halitumiwi tena ikiwa kundinyota inaitwa "Mashuke" au pia Sumbula lakini Sumbula ni jina la nyota angavu zaidi (, au Alfa Virginis). Asili ya "mashuke/ sumbula" ni picha iliyotumiwa kuchora kundinyota hii iliyokuwa binti anayebeba mashuke ya ngano. Waarabu waliopokea kundinyota pamoja na ishara yake kutoka kwa Wagiriki hawakuchora tena mwili wa binti kutokana na kanuni za dini yao walichora mashuke pekee yanayoitwa "sunbula" kwa Kiarabu. Katika mapokeo ya Kiarabu majina ya "nadhifa" na "sunbula" yalitumiwa sambamba.

neg:
Nzige
Nzige ni jamii ya panzi wenye uwezo wa kujikusanya kwenye makundi makubwa na kuruka umbali mrefu kwa pamoja. Wanao huitwa tunutu. Nzige wanapokuwa wametawanyika mmoja mmoja huishi kama panzi wa kawaida. Wanapozaliana na kuongezeka idadi hujikusanya katika makundi. Makundi ya tunutu husafiri kuelekea upande mmoja na kula majani wanakopitia. Makundi ya nzige waliokomaa huweza kufikia idadi zaidi ya bilioni na huruka umbali mrefu na kuharibu mazao wanakotua.

neg:
Nuktambili
Nuktambili au nukta pachaa ni alama ya uakifishaji. Ina nukta mbili zinazokaa moja juu ya nyingine (:). Inatumiwa katika sentensi kudokeza ya kwamba yale yanayofuata ni maneno kamili ya msemaji au nukuu. Menginevyo kuashiria yale yanayofuata kama ni mfano, orodha n.k.

neg:
Mzee Masharubu
Mzee Masharubu ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na MacDonald Haule. Huyu ni baba mzazi wa Nusura. Mtu mmoja dhulmati sana. Maisha yake karibia yote ya kunjunga na kuumiza wengine. Mtu asiyefaa katika jamii. Madili ya mjini, hayamwachi kando. Ana njia zake za kuingiza mizigo ya magendo. Amekuwa akipapurana sana na Duma katika biashara zake hadi kupelekea mauti yake. Vilevile alikuwa mwenye nyumba katika banda ambalo Duma alipanga. Jitu la kunyanyasa watu na asiye na huruma hata kwa mwanawe.

neg:
Kiswati
Kiswati (pia Kiswazi) ni lugha ya Kibantu nchini Afrika Kusini inayozungumzwa na Waswati. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kiswati nchini Afrika Kusini imehesabiwa kuwa watu 1,010,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiswati iko katika kundi la S40.

neg:
Khartoum
Khartoum (الخرطوم al-Khartūm) ni mji mkuu wa Sudan na pia mki mkuu wa dola la shirikisho la Khartoum. Mji uko mahali mito ya Nile nyeupe na Nile ya buluu inapokutana. Kisheria "Khartoum" ni eneo tu mashariki ya Nile nyeupe na kusini ya Nile ya buluu lakini hali halisi Khartoum pamoja na miji ya Omdurman na Bahri ni kama mji mmoja mkubwa sana unaounganishwa kwa madaraja kadhaa.

neg:
Hekaya za Abunuwasi
Abunuwasi wa hekaya ni mjanja anayeshindana mara kwa mara na tabia mbaya za watu wenzake kama vile walafi, matajiri wasio na huruma, akiwadanganya kwa kutumia mbinu zao wenyewe. Mara nyingi hadithi zilezile zinasimuliwa pia katika nchi nyingine za Waislamu kwa majina kama hekaya za Nasreddin, Guha au "hekaya za Mullah".

neg:
Hutu Junubi (kundinyota)
Hutu Junubi (kwa Kilatini na Kiingereza "") ni jina la kundinyota ndogo kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia yetu. Ni tofauti na kundinyota Hutu (au Samaki, Piscis) kwenye nusutufe ya kaskazini
Hutu Junubi (Piscis Austrinus) iko karibu na ikweta ya anga Inapakana na kundinyota jirani za Jadi (Mbuzi)) "()", Darubini "()", Kuruki "()", Najari "()" na Dalu (Ndoo) "()".

neg:
Kutubu
Mtazamaji kwenye nusutufe ya kazkazini anaona nyota jinsi zinavyozunguka wakati wa usiku ila tu nyota ya Kutubu inakaa mahali pake. Hali halisi inazunguka pia kidogo lakini haitambuliki na mtazamaji maana haiko kikamilifu kwenye ncha ya anga bali kwa umbali wa nyuzi 0,7°.

neg:
Nusukaputi
Nusukaputi inaweza kupakwa kwenye ngozi, iliyotolewa na sindano au, kupewa gesi ya kupumua. Nusukaputi inawezesha wagonjwa kufanyiwa upasuaji na taratibu nyingine bila dhiki na maumivu ambayo kwa kawaida wangejisikia.

neg:
Kasoko ya Matuffa
Kasoko ya Matuffa ni mlima wenye asili ya volkeno kaskazini mwa Tanzania.

neg:
Mwezi mpevu
Kinyume cha Mwezi mpevu ni Mwezi mwandamo ambapo nusutufe ya Mwezi tunayoona haipokei nuru na hivyo Mwezi hauonekani Duniani. Hapo Mwezi unakuwa katika mstari mmoja baina ya Jua na Dunia, yaani hali ya Jua - Mwezi - Dunia. Katika hali hii nusutufe ya Mwezi isiyoonekana kutoka Duniani inaangazwa. Mwezi ukiwa katikati kabisa kwenye mstari Jua - Dunia wakati wa mchana unafunika Jua na [kupatwa kwa Jua]] kunatokea.

neg:
Guruguru (nusufamilia)
Nusufamilia hii ina spishi kubwa kabisa za Afrika: hadi sm 75. Lakini spishi nyingi ni sm 30-45. Huishi kati ya mawe na miamba, katika vishimo, katika vichuguu au takataka ya majani na matawi. Chakula chao ni wadudu hasa, kama panzi, mchwa na sisimizi, lakini majongoo, tandu, konokono na mijusi wengine pia, na spishi nyingine hula matunda na maua pia.

neg:
Mdudu-ute
Wadudu-ute ni viumbehai vinavyofanana na nyungunyungu wafupi na wanene. Wana mnasaba na vidudu-dubu na arithropodi. Jina lao linarejea uwezo wao wa kurushia ute katika vitundu viwili vya matezi nyuma ya mdomo ili kujitetea au kukamata mawindo.

neg:
Rutherfordi
Jinsi ilivyo na elementi transurania sintetiki kiasi cha elementi kinachotengenezwa ni kidogo mno hivyo hakuna uhakika kuhusu tabia za kikemia. Transurania zote ni nururifu na nusumaisha ya elementi hizi ni fupi mno. Isotopi ya Ruthergordi yenye nusumaisha marefu ina nusumaisha ya masaa 13 tu.

neg:
Sufu
Sufu (pia: sufi, tazama pale; kutoka kar. صوف "suf") ni nywele manyoya laini za wanyama mbalimbali kama vile kondoo, mbuzi, ngamia, lama au sungura zinazofaa kusokotwa kuwa uzi ndefu kwa matumizi ya nguo au matandiko na blanketi.
Sufu ilianza kutumiwa kwa nguo tangu miaka 4000 KK na watu wamechagua wanyama wanaofaa na kuwafuga kwa tabia hii. Leo hii kiasi kikubwa kabisa cha sufu kinapatikana kutokana na kondoo. Nchi ya Australia ina kondoo nyingi duniani inazaa asilimia 30 za mahitaji ya sufu duniani.

neg:
23 Septemba
Tarehe 23 Septemba ni siku ya 266 ya mwaka (ya 267 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 99. Kwa kawaida ama ni sikusare otomnia ya kaskazini au siku ya kwanza baada ya sikusare hiyo. Katika nusutufe ya kaskazini ya dunia mchana huanza kuwa mfupi na muda wa usiku kuwa mrefu zaidi kuliko mchana. Kwenye nusutufe ya kusini mwendo ni kinyume: kuanzia sasa mchana hurefuka na giza la usiku kupungua. Mabadiliko hayo yanaonekana kote duniani kwenye umbali fulani kutoka ikweta.

neg:
Kisinsauru
Kisinsauru ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasinsauru. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kisinsauru imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisinsauru iko katika kundi la Kimadang.

neg:
Msufi
Misufi ni miti mirefu ya jenasi tatu katika familia Malvaceae ambayo yanazaa matunda yaliyojaa na sufi, nyuzi zinazofanana na pamba. Spishi nyingi zinatokea Amerika ya Kusini na ya Kati na Asia, lakini spishi kadhaa zina asili yao katika Afrika.

neg:
Muhutwe
Wakazi wa Muhutwe wanaishi kwa kutegemea shughuli za kilimo na ufugaji. Chakula kikuu ni ndizi. Wanalima kahawa kama zao la biashara. Muhutwe kwa upande wa magharibi inapakana na mto wa kudumu unaoitwa Mto Ngono. Pamoja na kuwa na uwezekano mkubwa wa kukuza uchumi wa wananchi wanaouzunguka bado fursa hii haijatumiwa ipasavyo kwani mpaka sasa mto huu hauna shughuli zozote za maendeleo.

neg:
Nyigu
Nyigu ni wadudu wa nusuoda Apocrita katika oda Hymenoptera wasio nyuki au sisimizi. Wadudu hawa wote ni mbuai au vidusia lakini ni lava tu ambao hula mawindo au mwathirika. Wadudu wapevu hula mbochi, mbelewele au vitu vyingine vyenye sukari. Nyigu mbuai hukamata wadudu (viwavi mara nyingi) au arithropodi wengine. Huwaweka katika tundu ardhini au katika tundu lililoundwa kwa matope au kwa aina ya “karatasi” baada ya kuwapooza kwa sumu katika ganglioni kuu. Halafu nyigu hulitaga yai juu ya mdudu aliyekamatwa. Huyu aendelea kuwa hai na kwa hivyo lava wa nyigu akitoka kwenye yai anapata chakula kisichooza. Hata mdudu bila bahati afa tu akiwa ameliwa takriban kabisa. Jambo la nyigu vidusia linafanana lakini nyigu hawa huacha mwathirika ambapo alimpata. Hutaga yai au mayai juu au ndani yake na lava wakitoka kwenye mayai wanaanza kula mwathirika. Kwa sababu ya mwenendo huu nyigu vidusia hutumika sana kwa kufanya udhibiti wa kibiolojia dhidi ya visumbufu.

neg:
Mshale (kundinyota)
Katika vitabu kadhaa vya shule za msingi nchini Tanzania "Kausi" imetumiwa kwa kosa kutaja sayari ya nane katika mfumo wa jua letu yaani Neptun.

neg:
Nzi mweupe
Nzi weupe ni wadudu wadogo wa familia Aleyrodidae katika oda Hemiptera ya nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Wadudu hawa wanaweza kuwa wasumbufu kama vidukari, hususa wakiwa tele, kwa sababu wanafyunza utomvu pia na kuvu nyeusi inakua juu ya mana wanayochoza na inayoanguka kwenye majani. Kuvu hii inazuia majani yasifanye usanidimwanga na mmea unanywea. Lakini hasara kubwa zaidi inayosababishwa na nzi weupe ni uwezo wao wa kusambaza magonjwa ya virusi za mimea. Kwa mfano, nzi mweupe wa kiazi kitamu anaweza kusambaza zaidi ya spishi kumi za virusi: virusi ya mosaiki ya mhogo ya Afrika (ACMV), virusi ya mosaiki ya dhahabu ya mharagwe, virusi ya mkunjo njano ya mnyanya (TYLCV) n.k. Nzi weupe wana adui wao kama wadudu-kibibi, wadudu mabawa-vena, wadudu-maua, nyigu wa kidusia n.k. Pia kuna kuvu viuawadudu (entomopathogenic fungi) inayoambukiza lava wa nzi weupe, kama "Beauveria bassiana", "Isaria fumosorosea" na "Metarhizium anisopliae".

neg:
Rutherfordi
Ni elementi sintetiki au tamburania yaani haipatikani kiasili. Sababu yake ni nusumaisha ya isotopi zake ni fupi mno. Rf ina nusumaisha ya masaa 13.

neg:
Tufe
Tufe ni umbo la gimba linalofanana na mpira au chungwa. Lakini wala mpira wala chungwa ni tufe kamili.
Katika elimu ya hisabati, hasa jiometri tufe ni jumla la nukta zote zilizopo na umbali uleule (=rediasi, nusukipenyo) kutoka nukta nukta moja (kitovu cha tufe).

neg:
Nusukaputi
Nusukaputi (kwa Kiingereza "General anaesthesia", kutoka maneno ya Kigiriki a-, "bila" na aesthetos, "inayoonekana, inayoweza kujisikia") ni dutu ambayo madaktari hutumia kuwawekea watu. Lengo ni kuondoa maumivu, au kufanya kwenda kwenye usingizi mzito kabisa wakati wa upasuaji.

neg:
Mdudu Mkia-fyatuo
Wadudu mkia-fyatuo ni wadudu wadogo bila mabawa wa nusungeli Collembola (ngeli kufuatana na wataalamu wengi) katika nusufaila Hexapoda walio na mkia kama springi. Kwa kawaida wadudu hawa wana urefu wa chini ya mm 6. Wale wa Entomobryomorpha na Poduromorpha wana kiwiliwili kilichorefuka, lakini wale wa Symphypleona na Neelipleona wana kiwiliwili cha mviringo. Fumbatio ina pingili sita au kasa. Ile ya kwanza inabeba kasiba dogo kwa upande wa tumbo (collophore) ambayo inafanya kazi katika kunywa maji. Mwishoni kwa fumbatio kuna kiambatisho kama mkia chenye umbo wa kiuma (furcula). Kiambatisho hiki kimekunjika chini ya tumbo zaidi ya muda na kushikilika kwa mvuto na muundo mdogo unaoitwa retinaculum. Kikifyatuliwa kinagonga didhi ya tabaka la chini na mdudu atupwa juu kwa nguvu mbali na mbuai au hatari nyingine. Wadudu hawa hula maada ya viumbehai na vijiumbe.

neg:
Kiusarufa
Kiusarufa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wausarufa. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kiusarufa imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiusarufa iko katika kundi la Kikainantu.

neg:
Uainishaji wa kisayansi
Paka wa nyumbani anayefugwa na watu anatazamwa kama nususpishi, na nususpishi hii inaweza kutofautishwa kwa kuongeza neno la tatu "catus" kuwa ""Felis silvestris catus"". Hili ni jina la nususpishi ya paka wanaofugwa na watu. Nususpishi hii ina aina nyingi ndani yake, kutokana na ufugaji na uteuzi lakini zote zimo ndani ya nususpishi ileile.

neg:
Unururifu
Kuna pia hali za elementi kadhaa ambazo kwa kawaida ni thabiti lakini baada ya kupokea nyutroni ya nyongeza zinakuwa nururifu. Kwa mfano kaboni ya kawaida inayoitwa C ni thabiti. Lakini kuna pia kiwango kidogo cha C ambayo si thabiti, ni nururifu; hali hii huitwa isotopi cha kaboni. Kaboni ya C inatengenezwa mfululizo katika tabaka za juu ya angahewa ya dunia ambako atomu za nitrojeni zinagongwa na miale ya jua na kupotewa na nyutroni; hizi nyutroni zinaweza kugongana tena na atomi ya nitrojeni na kujiunganisha nayo na hivyo kuunda atomi ya C.
Tabia hii ya unururifu ilitambuliwa mara ya kwanza na Antoine Henri Becquerel mwaka 1896, halafu ni Marie Curie na Pierre Curie waliotunga neno "radioactivity" (=unururifu) kwa tabia hii. Wote watatu walipokea Tuzo ya Nobel ya Fizikia kwa kazi hii mwaka 1903.

neg:
Nuru
Nuru (kutoka Kiarabu نور, "nur"; pia mwanga) ni neno la kutaja mnururisho unaoweza kutambuliwa kwa macho yetu. Kwa lugha ya fizikia ni sehemu ya mawimbi ya sumakuumeme yanayoweza kutambuliwa na jicho.

neg:
Nyurosaikolojia
Nyurosaikolojia tambuzi ni maendeleo ya hivi karibuni na imeibuka kama utoneshaji wa mitazamo saidishi ya nyurosaikolojia ya majaribio na ya kiafya. Inajaribu kuelewa akili na ubongo kwa kuchunguza watu waliopata jeraha la ubongo au ugonjwa wa neva. Mfano mmoja wa kazi ya nyurosaikolojia unajulikana kama ujanibishaji wa kiuntedaji. Hii ina msingi kwenye kanuni ya kwamba kama tatizo maalum tambuzi linaweza kupatikana baada ya jeraha katika eneo maalum la ubongo, inawezekana kwamba sehemu hii ya ubongo inahusika kwa njia fulani. Hata hivyo, kunaweza kuwa na sababu ya kuamini kwamba uhusiano kati ya kazi za akili na maeneo ya neva si rahisi. Mtindo mbadala wa kiungo kati ya akili na ubongo, kama vile utengenezaji sambamba, unaweza kuwa na maelezo zaidi ya utendakazi na utendakazi mbaya wa ubongo wa binadamu. Hata hivyo mtazamo mwingine unachunguza jinsi muundo wa makosa unaoonyeshwa na watu wenye ubongo ulioharibika unaweza kushurutisha ufahamu wetu wa mifano na michakato ya akili kurejea kwa muundo wa msingi wa neva. Mtazamo wa karibuni lakini unaohusiana ni sayansi tambuzi ya matibabu inayohusu magonjwa ya kisaikolojia ya mfumo wa neva ambayo inajaribu kuelewa utendakazi wa kawaida wa akili na ubongo kwa kuchunguza ugonjwa wa akili.

neg:
Tofaa
Tufaa ni tunda la mtufaa ("Malus pumila"), mti wa familia Rosaceae. Ni miongoni ya miti inayokuzwa kwa wingi sana. Mti ni mdogo na wenye kupukutisha majani yake, wenye kufikia urefu wa mita 3 mpaka 12 za kimo, na kushona kwa majani mengi kwelikweli. majani yake yamejipanga kwa namna tofauti tofauti, yakiwa na urefu wa sm 5 – 12 na upana wa sm 3 – 6 kwa upana. Maua mengi huchanua majira ya kuchipua sambamba na kufunguka kwa vichipukizi. Maua ni meupe na alama kidogo za rangi ya waridi ambayo hufifia taratibu. Mfaua hayo huwa na petali tano, na yana upana wa sm 2.5 mpaka 3.5. kwa kipenyo. Matunda hukomaa msimu wa kuchipua, na huwa yamefikia kipenyo cha sm 5 – 9. Katikati mwa tunda huwa na kapeli tano zilizojipanga muundo kama wa nyota tano, huku kila kapeli moja ikiwa na mbegu moja mpaka tatu hivi.
Mti huu asili yake ni Asia ya Kati, ambako miti pori ya kale ya tufaa bado inapatikana mpaka leo. Sasa hivi kuna zaidi ya aina ya miti ya tufaa 7,500 inayofahamika inayopelekea kuwa na kila aina ya tabia ya miti ianyotakiwa kwa eneo husika. Aina hizo zinatofautiana kwa mazao yao na ukubwa wa miti yenyewe, hata kama yakipandwa katika shina moja.

neg:
Kisurubu
Kisurubu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wasurubu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisurubu imehesabiwa kuwa watu 7170. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisurubu iko katika kundi la Kikainji.

neg:
Misufini (Unguja)
Misufini ni kata ya Wilaya ya Unguja Kaskazini 'B' katika Mkoa wa Kaskazini Unguja, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 7,660 waishio humo.

neg:
Nusukipenyo cha Jua
Nusukipenyo cha Jua (ing. "") ni nusu ya kipenyo cha Jua letu na hivyo sawa na umbali wa kilomita 696.342 au mara 109 nusukipenyo cha Dunia.

neg:
Nusuduara
Nusuduara ni nusu moja ya duara kamili. Mzingo wake una pembe ya nyuzi 180°.

neg:
Nusukipenyo
Nusukipenyo au rediasi ni mstari unaonyoka kati ya kitovu cha duara na mzingo wake. Ni nusu ya urefu wa kipenyo.

neg:
Vuvuzela
Vuvuzela, wakati mwingine inaitwa "lepatata" (jina la Setswana) au pembe la uwanjani, ni kipuliza pembe, takriban mita moja kwa urefu, barugumu hii kwa kawaida hutumika na mashabiki haswa wa mipira wa kandanda nchini Afrika Kusini. Asili ya jina haijulikani. Inaweza kuanzisha kutoka kwa waZulu kwa ajili ya "kufanya kelele," kutoka kwa sauti ya"vuvu" au kutoka mjini misimu kuhusiana na neno "oga."

neg:
Nyutoni
Nyutoni (pia: newton) ni kizio cha kupima kazi.

neg:
Mdudu Mabawa-marefu
Wadudu mabawa-marefu ni wadudu wadogo wa oda Mecoptera (mèkos = urefu, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Familia muhimu za oda hii ni Panorpidae (nzi-nge) na Bittacidae (nzi-ning'inia).

neg:
Isotopi
Katika kiini cha atomi za isotopi nururifu uwiano kati ya nyutroni na protoni si thabiti. Uwiano huu haupo. Atomi hizi zinaelekea kuingia katika hali ya uwiano kwa kupunguza vyembe au nishati. Huu ni mnururisho na kuna hasa aina tatu za mnururisho zinazoitwa kwa herufi za Kigiriki alfa, beta na gamma. Mchakato huu unaitwa mbunguo nyuklia. Kwa njia ya mnururisho alfa na beta atomi inaachana na vyembe kadhaa na kuwa elementi nyingine katika hali thabiti.

neg:
Tuta la mchanga 45
Tuta la Mchanga 45 (ing. "dune 45") ni kilima cha mchanga huko Sossusvlei nchini Namibia kilichojengwa na upepo kwa kupuliza na kusukuma punje za mchanga. Asili ya mchanga huu ni mwendo wa mto Oranje uliosagasaga mwamba njiani mwake kwenye mwendo wa miaka mamilioni, kuupeleka mchanga hadi bahari Atlantiki ambako mawimbi yameurudisha kwenye pwani upande wa kaskazini. Kutoka mwambao wa bahari upepo unasukuma punje za mchanga kuelekea barani zinapojenga matuta ya mchanga. Hili tuta la mchanga 45 limepokea jina kutokana na mahali pake kwenye kilomita namba 45 ya barabara inayopita karibu. Kwa sababu ya umbo wake wa ajabu Tuta la Mchanga 45 unapokea maelfu za watalii kila mwaka.

neg:
Schutztruppe
Chanzo cha jeshi hili kilikuwa kikosi kilichoajiriwa na Hermann von Wissmann mwaka 1889 kwa niaba ya Dola la Ujerumani kwa kusudi la kukomesha vita ya Abushiri kwenye pwani la Afrika ya Mashariki. Hapa wakazi wa pwani la Tanzania ya leo walipinga majaribio ya Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki ya kushika utawala juu ya pwani. Wissmann aliajiri maafisa 21 na maafande 40 kutoka Ujerumani akaelekea Afrika. Njiani alipita Misri akawaajiri askari Wasudan 600 kutoka jeshi la Misri (walioachishwa kazi wakati ule kutokana na kupungukiwa kwa jeshi la Misri baada ya vita ya Mahdi). Baadaye askari 150 Wazulu waliajiriwa katika Msumbiji kama nyongeza. Jeshi hili lilijulikana kama "Wissmanntruppe" (kikosi cha Wissmann). Kwa kutumia silaha za kisasa kama bombomu walifaulu kushinda upinzani dhi ya utawala wa Kijerumani.

neg:
Nyumbanitu
Jina "Nyumbanitu" ni muunganiko wa maneno mawili; nyumba na nitu. Neno "Nitu" manaa yake ni Giza au Nyeusi. Hivyo Nyumbanitu maana yake ni nyumba yenye giza au nyumba nyeusi.

neg:
Nusukipenyo cha Jua
Alama yake ni "R" ambapo "R" inamaanisha "radius" na ☉ ni ishara ya Jua.

neg:
Orodha ya Viumbe vya Visasili
Nayadi (Ugiriki) Nimfa wa maji baridi
Ndegeradi (Amerika ya Kaskazini) Pepo wa radi mwenye umbo la ndege
Nereidi (Ugiriki) Nimfa wa bahari na binti wa Nereo
Ngoloko (Uswahili) Pepo waishio katika mabwawa ya mikoko
Nguva (Duniani kote) Mvyauso wa binadamu na samaki
Nimfa (Ugiriki) Zimwi wa msitu
Nusumungu (Duniani kote) Nusu binadamu na nusu mungu

neg:
Kidukari-sufu
Vidukari-sufu ni wadogo. Kiwiliwili chao kimerefuka kidogo na kina urefu wa mm 2-5. Majike huchoza nyuzi za nta nyeupe zilizo na kifano cha sufu au unga (asili ya jina la Kiingereza mealybug). Majike hawana mabawa lakini wana miguu kinyume na wadudu-gamba wengine. Kwa kweli majike huhifadhi umbo wa lava ambayo huitwa neotenia (neoteny). Madume wana mabawa kwa sababu wanayahitaji ili kutafuta majike, lakini wana jozi moja tu, ile ya mbele. Mabawa ya nyuma yamepungua, mara nyingi mpaka alama tu. Madume wengi wanafanana na usubi au nzi wadogo.

neg:
Nungunungu
Nungnungu au nungu ni wanyama wagugunaji wenye ngozi yenye miiba iliyochongoka wanayotumia kujilinda na maadui. Walienea katika ulimwengu wa sasa na ulimwengu wa zamani. Katika wanyama wagugunaji ni watatu kwa ukubwa, wakitanguliwa na capybara na buku. Nungu wana urefu kati ya sm 20–25. Uzito wao wakaribia kg 5.4–16. Wana umbo la duara, wakubwa na wataratibu kweli. Nungu huwa katika rangi mbalimbali ya kijivu, na mara chache nyeupe. Kujihami kwa miiba kwa nungu hufanana na kule kwa kalunguyeye (Erinaceomorpha) na ekidna (Monotremata).

neg:
Basutoland
Baada ya vita mbalimbali dhidi ya Makaburu Moshweshwe aliomba msaada wa Uingereza na mwaka 1868 eneo lake likawa eneo lindwa chini ya Waingereza. Baada ya kifo cha Moshweshwe I eneo lake likaunganishwa na koloni ya rasi (Cape Colony) bila kibali cha wenyeji waliopinga utawala wa serikali ya kikoloni kwa vita ya msituni. Serikali ya Cape Town ilichoka ikarudisha eneo la Basutoland kwa serikali ya London likawa tena eneo lindwa.

neg:
Nasuri
Nasuri (ing. "fistula") kwa maana ya matibabu ni njia ndani ya mwili (zenye umbo kama bomba au mpira mdogo) zisizopatikana kwa kawaida na kuwa njia kati ya sehemu za mwili zisizounganika kwa kawaida. Zinaweza kusababisha maumivu pamoja na kuvuja kwa damu, usaha, mkojo, kinyesi ama ndani ya mwili au kutoka nje.

neg:
Ubuntu
"Obuntu" ni falsafa ya Kiafrika inayosisitiza mahusiano na ushirikiano wa jamii kama msingi wa maisha bora na amani katika jamii. Neno ubuntu limetoka kwenye lugha za Kizulu na KiXhosa za Afrika Kusini. Neno la Kihaya "Obuntu" au kwaKiswahili "utu" linabeba, kwa kiasi fulani, maana ya neno Obuntu.

neg:
Nyakatu
Nyakatu ni nyoka wasio na macho wala sumu wa familia Leptotyphlopidae. Kwa lugha nyingine huitwa “nyoka-nyungunyungu” mara nyingi, kwa sababu wengi wanafanana na nyungunyungu warefu. Wanafanana pia na birisi lakini hawa ni warefu kwa kulinganisha na mkia wa nyakatu ni sehemu kubwa ya mwili kuliko ule wa birisi (10-12% badala na 1-3%).

neg:
Nzi-gome
Nzi-gome (kutoka Kiing.: barkfly) ni wadudu wadogo (mm 1-10) wa oda Psocoptera (psokhos = iliyotafunwa, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Spishi zinazoishi ndani ya majengo huitwa chawa-vitabu. Zamani spishi fulani za nusuoda Troctomorpha ziligeuka katika chawa. Kwa hivyo siku hizi wataalamu wanaweka nzi-gome na chawa katika oda ya juu Psocodea.

neg:
Programufidia
"Programufidia" (kwa Kiingereza ransomware) ni aina ya programu haramu ambayo inakuzuia kutumia kompyuta yako hadi pale utakapolipa fidia kwa watu waliokutumia programu hiyo. Fidia mara nyingi hulipwa kwa kutumia sarafu dijitali kama vile Sarafu za Bit au Ukash.

neg:
Dubu Mkubwa (kundinyota)
ζ Dzeta Ursae Majoris au Mizar ni nyota ya katikati kwenye "mpini" wa sehemu inayoitwa gari au Dipper. Ni nyotamaradufu inayotambuliwa kwa macho matupu.

neg:
Bismuthi
Bismuthi ni elementi nururifu yenye namba atomia ya 82 kwenye mfumo radidia na uzani atomia ni 209.980.
Jina latokana katika lugha ya Kijerumani lakini maana hayajulikani tena.

neg:
Fufu (Chakula)
Fufu, (majina mengineni pamoja na foofoo , foufou , foutou ), ni chakula kikuu cha Afrika ya Magharibi na Afrika ya Kati. Ni ugali mnene ambao kwa kawaida huandaliwa kwa kuchemsha unga/Wanga (utokanao na mihogo, viazi vikuu, magimbi) katika maji na kupondwapondwa mpaka hali inayotakiwa ifikiwe. Katika mataifa ya Afrika ya Magharibi yanayozungumza Kifaransa kama Kamerun, fufu wakati mwingine unajulikana kama "couscous" ("couscous de Cameroun" ), chakula hiki hakina uhusiano wowote na mlo wa Kimoroko wa couscous.

neg:
Uduvi
Uduvi (pia duvi, kijino au ushimbu) ni wanyama wadogo wa bahari wa oda Decapoda katika nusufaila Crustacea (gegereka). Hawa ni aina za kamba wadogo. Majina "uduvi" na "ushimbu" hutumika kwa kundi la wanyama hawa au kwa fungu sokoni. Wanyama pekee huitwa "duvi" au "kijino".

neg:
Spishi
Nususpishi inapewa neno la tatu ndani ya jina lake.

neg:
Kaswende
Kaswende inayosababishwa na gum, pia inayoitwa hafifu kaswende, kwa kawaida hutokea moja kwa miaka 46 baada ya maambukizi ya awali, kwa wastani wa miaka.15  Hatua hii ni sifa ya muundo sugu wa guma, ambayo ni uvimbe nyororo zinazofanana na vidonge vya inflamesheni vinavyoweza kuwa zinabadilika kulingana na ukubwa. Kawaida huathiri ngozi, mifupa, na ini, lakini inaweza kutokea mahali popote.

neg:
Ubuntu
Falsafa hii inaonesha nafasi ya mtu binafsi katika jamii iliyomzunguka. Ushirikiano ni njia bora ya kuishi kama jamii kuliko ubinafsi.

neg:
Gesijoto
Gesijoto zinarudisha sehemu ya joto inayotoka ardhini kuelekea anga la nje na kuirudisha ardhini. Nusutufe ya dunia yetu inayoangalia jua (yaani penye mchana) inapokea kila siku kiasi cha joto kutoka jua na wakati huohuo nusutufe ya kinyume (penye usiku) inapokea tena joto kwa kuiachisha katika anga la nje.

neg:
Nguruwe-kaya
Nguruwe-kaya ni kundi la wanyama wanaofugwa kote duniani. Kibiolojia ni nususpishi ya "Sus scrofa". Jumla ya nguruwe duniani hukadiriwa kuwa bilioni mbili.

neg:
Nusukipenyo cha Jua
Kipenyo na nusukipenyo cha Jua hubadilika kidogo kufuatana na sehemu ya kukipima kwa sababu Jua si tufe kamili. Kwa sababu hiyo kuna ufafanuzi wa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia wa kuhesabu nusukipenyo cha Jua kuwa na mita 6.957×10 au kilomita 695.700 .

neg:
Bufee
Bufee (kutoka neno la Kifaransa "buffet" kupitia Kiingereza) ni sehemu ambayo watu hujipakulia vyakula mbalimbali katika vyombo tofauti vya chakula na hiyo huwepo kwenye harusi, mikutano na kadhalika. Kikawaida unaweza kurudia kuchukua chakula kadiri utakavyo. Siku hizi kumekuwa na utaratibu wa befee katika baadhi ya migahawa kwa malipo ya kiwango cha juu kabisa unaruhusiwa kurudia hata mara 20 ilimradi tu uweze kukimaliza.

neg:
Nusaybin
Nusaybin ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Mardin kwenye kanda ya Kusinimashariki mwa Anatolia huko nchini Uturuki.

neg:
Nusutufe ya kusini
Kati ya mabara ni yote ya Antaktiki na Australia, asilimia 90 za Amerika Kusini na theluthi ya kusini ya Afrika yaliyopo kwenye nusutufe. Kuna pia visiwa vikubwa vya Asia zilizopo kusini ya ikweta na visiwa vingi nya Pasifiki.

neg:
Tutuko
Tutuko (kutoka kitenzi "kututuka"; pia Hepesi simpleksi kutoka jina la Kiingereza lenye asili ya Kigiriki ἕρπης, "herpes", "unaoenea polepole" au "uliofichika") ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na virusi vya hepesi simpleksi.

neg:
Urithi wa Dunia
Mwanzo wa jitihada za kuhifadhi urithi wa dunia ulikuwa ujenzi wa bwawa la Assuan lililoelekea kuzamisha majengo mbalimbali ya utamaduni wa Misri na Nubia wa kale chini ya maji. Wakati ule UNESCO ilifaulu kukusanya pesa ili hekalu la Abu Simbel liweze kuhamishwa mlimani kabla ya kujaa kwa bwawa.

neg:
Nusutufe ya kaskazini
Majira ya joto huwa ni hapa kuanzia Juni hadi Septemba, na majira baridi kuanzia Disemba hadi Machi.

neg:
Mnururisho sumakuumeme
Mnururisho sumakuumeme (ing. "electromagnetic radiation / electromagnetic waves") ni mnururisho wa mawimbi zinazounganisha uga sumaku na uga wa umeme na kubeba nishati. Mifano ya mawimbi sumakuumeme ni wimbiredio, mikrowevu, mawimbi ya joto, mawimbi ya urujuanimno, eksirei, na nuru inayoonekana kwetu.

neg:
Notoptera
Notoptera (notos = mgongo, ptera = mabawa) ni oda ndogo ya wadudu iliyo na spishi 55 zinazoishi hadi sasa. Spishi hizi zimeainishwa katika familia mbili: Grylloblattidae (wadudu-barafu) na Mantophasmatidae (watambaaji-miamba). Kuna familia mbili za spishi zilizoisha sasa.

neg:
Mto Susunkat
Mto Susunkat unapatikana katika kaunti ya Kajiado nchini Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).

neg:
Mbwa-mwitu Dhahabu
Kwa jumla kuna nususpishi 6 zinazo tambuliwa:

neg:
Kaswende
Hatua ya mwisho ya kaswende inaweza kutokea takriban miaka mitatu hadi 15 baada ya maambukizi ya kwanza, na inaweza kugawanywa kwa aina tatu tofauti: kaswende iliyosababishwa na guma (15%), iliyochelewa kaswende katika mfumo wa neva (6.5%), na kaswende inayoathiri moyo na mishipa ya damu (10%). Bila matibabu, theluthi moja ya watu ambao wameambukizwa kaswende hupata hatua ya mwisho ya kaswende. Watu walio na awamu ya mwisho ya kaswende hawawezi kuambukiza wengine.

neg:
Mdudu Mabawa-mawili
Spishi zenye vipapasio virefu kwa umbo wa uzi huitwa mbu au kisubi na zinaainishwa katika nusuoda Nematocera. Spishi zenye vipapasio vifupi huitwa nzi na zinaainishwa katika nusuoda Brachycera.

neg:
Nusutufe ya kaskazini
Kati ya mabara ni yote ya Ulaya, Asia na Amerika Kaskazini yaliyopo kwenye nusutufe hii.

neg:
Kuku Mashuhuri Tanzania
"Kuku wa kizungu" au "kuku wa kisasa" ni aina ya kuku kutoka nchi za Ulaya au Marekani. Wakati wa uongozi wa Julius Nyerere, nyakati za Ujamaa na Azimio la Arusha, vitu vingi kutoka nchi za nje viliitwa "vya kisasa". Hivyo "kuku wa kizungu" wanajulikana pia kwa jina la "kuku wa kisasa".

neg:
Wasafi Tv
Wasafi Tv ni televisheni ya nchini Tanzania inayomilikiwa na Kusaga pamoja na msanii wa muziki wa kizazi kipya Nassib Abdul maarufu kama Diamond Platnumz.

neg:
Mdudu Mabawa-potwa
Wadudu mabawa-potwa ni wadudu wadogo wa oda Strepsiptera (strepsis = iliyopotwa, ptera = mabawa) wenye mabawa yaliyopotwa. Wadudu hawa ni wadusia wa wadudu wengine, kama nyuki, nyigu, sisimizi, warukaji-majani, mende, panzi na visamaki-fedha.

neg:
Shambulio la mfululizo la kifafa
Shambulio la mfululizo la kifafa (kifupi: SMK; kwa Kilatini "status epilepticus") ni tukutiko la kifafa la zaidi ya dakika tano au matukutiko zaidi ya moja katika muda wa dakika tano bila mtu kurudia hali ya kawaida. Matukutiko yanaweza kuwa ya misukosuko yaliyo na mtindo wa kubana na kunyosha mikono na miguu au ya aina ambazo hazihusishi ubanaji kama vile kifafa cha muda mfupi au nusu tukutiko changamani. Shambulio la mfululizo la kifafa ni hatari kwa uhai hasa iwapo matibabu yatacheleweshwa.

neg:
Tufe
Tufe ni mzunguko wa duara katika wanda (dimension) la tatu.

neg:
Mdudu Mikia-miwili
Wadudu mikia-miwili ni wadudu wadogo bila mabawa wa nusungeli Diplura (ngeli kufuatana na wataalamu wengi) katika nusufaila Hexapoda walio na mikia miwili ambayo siyo mikia kweli lakini serki (cerci) ndefu. Wana kiwiliwili kilichorefuka chenye urefu wa mm 2-5 (spishi kadhaa za jenasi Japyx zinaweza kufika mm 50). Hawana macho lakini wana vipapasio vyenye pingili 10 au zaidi kama shanga. Kiwiliwili hakina pigmenti isipokuwa serki nyeusi katika spishi kadhaa. Fumbatio inabeba vilengelenge vinavyofyonza unyevu kutoko mazingira (kama collophore kwa wadudu mkia-fyatuo). Wadudu hawa wanatokea katika udongo mnyevu, majani yaliyoanguka ardhini na mboji, na hula arithropodi wadogo sana, kuvu na maada ya viumbehai.

neg:
Kuvu
Kuvu ni jumla ya kungunyanzi zote na jumla hii huitwa miseli. Miseli ya aina hii inaweza kuenea mbali sana ikikua ndani ya ardhi kwa mfano msituni inayopata lishe kutoka kwa majani, matawi na mashina yaliyoanguka chini. Kama kiumbehai miseli haina umbo maalumu lakini kuna mifano ya miseli moja iliyoenea hektari zaidi ya 30 na kushi miaka 1,000 angalau.

neg:
Nungunungu
Miiba ya nungu huchukua sura mbalimbali kulingana na spishi, lakini yote ni nywele zilizoboreshwa na kufunikwa na keratini, na zimejishikiza kwenye misuli ya ngozi. Nungu wa kale (Hystricidae) wana miiba iliyojikusanya kwenye makundi huku kwa nungu wa dunia ya mpya (Erethizontidae), miiba, mmoja mmoja, imechanganyika na ufumwele, manyoya ya chini na nywele.

neg:
Spishi
Nususpishi ni aina ndani ya spishi moja inayoonesha tofauti za wazi na spishi kwa jumla. Viumbe vya nususpishi moja wanaweza kuzaa na viumbe vya nususpishi nyingine lakini hii haitokei kwa kawaida; mfano moja ni kwamba eneo la nususpishi lipo mbali kwa hiyo hawakutani.

neg:
Kwentui
Kwentui ni eneo katika mlima wa Maduda huko Bumbuli Tanzania ambalo wakazi wa Bumbuli huenda kuabudia wakati wa majira ya kukumbuka kupaa kwa Yesu Kristo wa Nazareti miaka 2000 iliyopita. Neno Kwentui linemtokana na neno Ntui. Ntui ni neno la kisambaa ambalo lina maana mbili, kwanza ni kilele cha mlima, maana ya pili ntui hujulikana kama kinu cha asili cha kusagia nafaka kama mahindi, mihogo, mtama n.k.

neg:
Nyurosaikolojia
Nyurosaikolojia ni taaluma ya kisayansi ya msingi inayochunguza muundo na utendaji wa ubongo kuhusiana na taratibu maalum za kisaikolojia na tabia wazi. Neno nyurosaikolojia limetumika kwa uchunguzi wa vidonda katika binadamu na wanyama. Pia imetumika katika juhudi za kurekodi shughuli za umeme kutoka kwa seli binafsi (au vikundi vya seli) katika mamali wa hali ya juu (pamoja na utafiti kiasi wa binadamu wagonjwa). Ni ya kisayansi katika mtazamo wake na inashiriki mtazamo wa akili wa utengenezaji wa maelezo na saikolojia tambuzi na sayansi tambuzi. Ni moja ya taaluma za kisaikolojia isiyofuata mfumo mmoja wa mawazo, wakati mwingine ikipishana na mawanda kama vile sayansi ya neva, falsafa (hasa falsafa ya akili), nyurolojia, taaluma ya tiba ya magonjwa ya akili na sayansi ya kompyuta (hasa kwa kutumia mitandao bandia ya neva).

neg:
Nesthorn
Nesthorn ni mlima wa Alpi katika nchi ya Uswisi (Ulaya).

neg:
Nusura
Nusura Masharubu ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Kitanzania maarufu kama Siri ya Mtungi. Uhusika umechezwa na Hidaya Maeda. Muhusika pekee aliye na huzuni tangu msimu wa kwanza hadi wa pili. Awali katika mahusiano yake na mpenzi wake machepele Duma. Duma ana mnyororo wa wanawake licha ya kukataa mara kwa mara akiulizwa. Nusura ni msichana mwenye roho ya upendo kwa kila mtu aliye karibu nae. Nusura alipata malezi ya baba tu, bila mama, ijapokuwa ameonekana kumtembelea mama yake Bi. Sophia. Baba yake ni Mzee wa mjini anayejihusisha na vitendo mbalimbali vya kitapeli na udhulumati.
Mipango yake mingi hupanga na Duma anayeonekana kutoridhika na matendo ya Mzee Masharubu baba wa Nusura. Nusura ni muhusika asiyeyumbishwa na mtu yeyote yule. Si baba yake, mumewe wala marafiki zake. Ana misimamo, lakini vilevile mwepesi kuomba ushauri kwa marafiki zake wa karibu au mama yake. Nusura ni msichana jasiri na mwenye uvumilivu na asiyependa matatizo kwa wengine. Licha ya mateso na manyanyaso anayopata kutoka kwa mke mwenzie Bi. Farida bado hakudiriki kusema yale yote mabaya kwa mumewe Mzee Kizito.
Nusura si machapele, lakini hapendi mwanaume asiye na msimamo na uaminifu katika mapenzi. Suala la usaliti wa kimapenzi uliofanywa na Duma ulipelekea kukubali wazo la kuolewa na Mzee Kizito ili kuepuka madhila na maisha ya anasa anayoishi mpenzi wake Duma. Misimamo ya Nusura ni mizito, Mzee Masharubu alichukua milioni 2 kutoka kwa Mzee Kizito kama mahari ya Nusura, lakini Masharubu aliisunda. Nusura alianzisha mbilinge hadi Masharubu kachojoa kiasi chote halali cha mahari yake. Tena alimsimamia kidete na kumweleza hii ni mahari yangu na huna ruhusa ya kuila.
Nusura anakubali kuolewa na Mzee Kizito baada ya safari nyingi za majaribio alizofanya Mzee Kizito kwa msaada wa Mjomba (Seif Mbembe) ili kufanikisha harusi. Kizito anamfananisha Nusura kama Vingawaje mke wake wa tatu aliyefariki ambaye alikuwa mama mzazi wa Sabrina Kizito. Sabrina na Nusura ni mtu na mama yake lakini wanaishi maisha mazuri na maelewano makubwa kama mtu na shogake.
Maisha ya Nusura yanakuwa tatizoni na dimbwi kubwa la mawazo baada ya kupata ujauzito na kwenda hospitali na kuambiwa ameathirika na ugonjwa wa UKIMWI. Hali hii ilimhuzunisha sana na kupelekea kujiuliza maswali mengi sana.
Huenda UKIMWI kaupata kwa kukubali kuwa mke wa tatu au kaupata kwa Duma hasa kwa kufuatia tabia yake kuwa na rundo la wasichana akiwa klabu ya muziki.
Isitoshe; hana uhakika kama mimba ya Mzee Kizito au ya Duma. Bado kuishi Maisha ya kuwa na mtoto mwenye virusi vya UKIMWI. Hii kabla hajapata ushauri kutoka kwa mama yake mzazi Bi. Sophia. Nusura ni msichana mwenye Bahati ya kupendwa na kila aliyekutana nae, hii ilithibitika alivyoenda kwa Bertha aliyekuwa anaishi na virusi vya UKIMWI akiwa mjamzito lakini alijifungua salama bila kumuambukiza mtoto kwa kushiriki programu maalumu inayotolewa na vituo vya afya ya uzazi wanaoishi na virusi vya UKIMWI. Binti yake alimpenda sana Nusura. Mama huyu alimwondoa hofu kabisa Nusura. Nusura ana urafiki wa karibu sana Julietta, Sabrina na mama yake mzazi. Ana muhushimu sana Mzee Kizito na hamuheshimu kabisa baba yake mzazi hasa kwa tabia zake za kibazazi. Nusura anaheshimu watu wazima wote isipokuwa wale wasiomuheshimu yeye mfano Bi. Farida.
Anampenda sana Bi. Mwanaidi japo hawaongei mara kwa mara. Nusura ni mke wa tatu baada ya Bi. Farida, Bi. Mwanaidi halafu yeye aliyekuja kuziba pengo la Vingawaje aliyekuwa mwimbaji wa taarab na inasemekana alikufa kwa kurogwa na Bi. Farida.

neg:
Mkeshamsitu
Mikeshamsitu ni ndege wa jenasi mbalimbali katika familia Turdidae. Spishi za Afrika zinafanana na chati na zina rangi ya kahawa mgongoni na nyeupe chini. Spishi za Asia zina rangi kali zaidi. Mwenendo wa ndege hawa ni kama ule wa mikesha. Wanatokea misitu ya majimaji ya Afrika na Asia, pengine milimani. Hula wadudu hasa na matunda pia. Hulijenga tago lao kwa vigoga, vijiti na mizizi katika mti. Jike huyataga mayai 3-5.

neg:
Kupatwa kwa Mwezi
Kupatwa kwa Mwezi kunasababishwa na kivuli cha Dunia kinachomwaga giza juu ya Mwezi wote kabisa au baadhi ya sehemu. Hali hii inatokea wakati Mwezi - Dunia na Jua vikiwa vimekaa katika mstari mmoja, Dunia iko kati ya Jua na Mwezi. Hapo kivuli cha Dunia kinafunika Mwezi. Inatokea tu wakati wa mwezi mpevu. Hali hii ni kinyume cha kupatwa kwa Jua ambako Jua, Mwezi na Dunia vinakuwa pia katika mstari lakini hapo Mwezi uko kati ya Jua na Dunia na hivyo ni Mwezi unaosababisha giza kwenye uso wa Dunia pale ambako kivuli chake kinapita juu ya Dunia.
Mara nyingi kupatwa kwa Mwezi si rahisi kutambulika kwa sababu si kupatwa kikamilifu. Hapo Mwezi unapita katika nusukivuli cha Dunia tu. Nusukivuli ni hali ambako sehemu ya nuru inazuiliwa lakini sehemu nyingine bado inafika. Tofauti ya uangavu si kubwa sana.

neg:
Nungunungu
Nungu ni miongoni mwa spishi 29 za wanyama wagugunaji (rodent) wa familia ya Erethizontidae au Hystricidae. Nungu wanatofautiana kwa ukubwa. Nungu aitwaye Rothschild's Porcupine wa Amerika ya Kusini ana uzito pungufu ya kilo moja; wa Afrika anaweza kukua mpaka kufikia kilo 10. Familia mbili hizi za nungu ni tofauti kabisa na ingawa wote wapo kwenye tawi la Hystricognathi wa oda ya Rodentia, hawahusiani sana. Nungu kumi na moja wa Dunia ya kale, wengi walikuwa ni wa nchi kavu huku wakiwa wakubwa kidogo na wana miiba iliyojikusanya kwa makundi. Inaaminika kuwa wametokana na hystricognaths wengine takribani miaka milioni 30 mapema zaidi kuliko nungu wa dunia ya leo.
Nungu wa dunia ya leo wana umbo ndogo kwa kawaida (japokuwa nungu wa Amerika ya Kaskazini wanafikia kama sm 85 kwa urefu na uzito wa kilogramu 18), huku miiba yao ikiwa imejishikiza mmoja mmoja badala ya kwa makundi na ni wakweaji wazuri, na hutumia muda wao mwingi juu ya miti. Nungu wa dunia ya leo miiba yao ilijitokeza na kukua kwa kujitegemea na wanahusiana zaidi na familia nyingine za wanyama wagugunaji kuliko namna wanavyofahamiana na nungu wa dunia ya kale. Nungu kwa wastani wana uwezo wa kuishi muda mrefu na wanashikilia rekodi miongoni mwa familia yao ya rodent kwa kuishi kwa kiasi cha muda mrefu zaidi, ambayo imevunjwa hivi karibuni na panya aina ya Naked Mole Rat (Heterocephalus glaber).

neg:
Nyumbu
Nyumbu ni wanyamapori wakubwa wa jenasi "Connochaetes" katika familia Bovidae. Kwa asili jina hili lilitumika kwa nususpishi "C. taurinus mearnsi" na "C. t. albojubatus", lakini siku hizi spishi na nususpishi zote za "Connochaetes" huitwa nyumbu.