query: Je,mji mkuu wa Estonia ni ipi?

pos:
Tallinn
Tallinn ni mji mkuu na pia mji mkubwa wa Estonia mwenye wakazi 410,000. Iko mwambaoni wa Ghuba ya Ufini ya Baltiki na bandari yake ni bandari kuu ya nchi.

pos:
Estonia
Mji mkuu ni Tallinn unaojulikana pia kwa jina la Reval.

neg:
Sergei Eisenstein
Eisenstein alizaliwa katika familia yenye asili ya Kiyahudi-Kijeraminai mjini Riga katika jimbo la Latvia ya Milki ya Urusi. Baba yake Mikhail Eisenstein alikuwa mjenzi mkuu wa Riga. Kijana Sergei alimaliza cheti cha elimu ya sekondari nyumbani kwake Riga akaendelea kusoma ujenzi na usanifu majengo katika mji mkuu wa Urusi Sankt Peterburg. Mwaka 1918 alijiunga na harakati ya mapinduzi ya Oktoba akajitolea kuyatetea kama mwanajeshi wa Jeshi Nyekundu. Alihudumia kama mchoraji katika kikosi cha kisiasa cha kutangaza shabaha za mapinduzi. Katika kipindi hiki alipata nafasi ya kusoma lugha ya Kijapani akajifunza alama 300 za mwandiko wa kanji; baadaye alisema ya kwamba mwandiko wa Kijapani ulimshawishi katika filamu zake.

neg:
Mji mkuu
Kuna nchi ambako mji mmoja umeteuliwa kuwa mji mkuu katika katiba au kwa sheria fulani. Kumbe kuna nchi nyingine ambako hakuna sheria yoyote lakini makao makuu yanaeleweka yapo mji fulani.

neg:
Almaty
Almaty (Kikazakhi: Алматы/- Almaty ; hadi 1994 Alma-Ata) ni mji mkubwa wa Kazakhstan na kitovu chake cha uchumi, elimu na utamaduni. Idadi ya wakazi ni milioni 2. Ilikuwa mji mkuu wa nchi hadi 1996 lakini tangu 1997 serikali ilihamia Astana.

neg:
Karinthia
Karinthia ("Kijerumani: Kärnten, Kislovenia: Koroška, Kikroatia: Koruška") ni moja ya majimbo 9 ya kujitawala ya Austria lenye wakazi 559.000 kwenye eneo la 9.364 km². Mji mkuu ni Klagenfurt am Wörthersee. Waziri mkuu ni Peter Kaiser (SPÖ).

neg:
Dushanbe
Dushanbe (Kitajiki: Душанбе, دوشنبه) ni mji mkuu wa Tajikistan ikiwa na wakazi 562,000.

neg:
Tbilisi
Tbilisi (pia: Tiflis; Kigeorgia თბილისი ) ni mji mkuu wa Georgia. Iko kando la mto Kura (Mtkvari) kwa 41°43′N 44°47′E kwenye kimo cha 380 hadi 727 m juu ya UB.

neg:
Lituanya
Mji mkuu wa Lituania ni Vilnius.

neg:
Jamhuri ya Masedonia
Mji mkuu ni Skopje, wenye wakazi 600,000. Miji midogo zaidi ni pamoja na Bitola, Prilep, Tetovo, Kumanovo, Ohrid, Veles, Štip, Gostivar na Strumica.

neg:
Athens
Athens (kwa Kigiriki Αθήνα "Athina") ni mji mkuu wa Ugiriki (Uyunani), mji mkubwa wa nchi hii, na mojawapo kati ya miji mashuhuri ya dunia yenye historia ndefu tangu miaka elfuelfu.

neg:
Eskişehir
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2008, idadi ya watu wanaoishi katika mji imekadiriwa kufikia kiasi cha 614,247 ambao 599,796 wanaishi katikati ya jiji la Eskişehir. Jiji lipo katika ukingo wa Mto Porsuk, takriban mita 792 kutoka juu ya usawa wa bahari, ambamo inatizama mapolomoko ya Phrygia.

neg:
Austria
Hali halisi kuna jiji moja tu ambalo ni mji mkuu Wien (Vienna). Ulikua kama mji mkuu wa Kaisari wa Dola Takatifu la Kiroma na baadaye wa milki ya Austria iliyojumlisha sehemu kubwa za Ulaya ya Kusini-Mashariki.

neg:
Yerevan
Yerevan ("pia: Erevan, Erivan;" Kiarmenia: Երեւան au Երևան) ni mji mkuu na pia mji mkubwa wa Armenia.

neg:
Latvia
Kwa muda mrefu Estonia ilikuwa chini ya Wajerumani, Wapolandi na Waswidi, halafu (1710) sehemu ya Dola la Urusi.

neg:
Mji mkuu
Urusi ilihamisha mji mkuu mara mbili. Mwaka 1712 Tsar (mfalme) mrusi Peter aliamua kujenga mji mpya katika pembe la magharibi kabisa ya nchi akahamisha mji mkuu kutoka Moscow kwenda St. Peterburg mpya. Tsar Peter aliona nchi yake ilikuwa imebaki nyuma akitaja kuleta maendeleo kwa kuiga mfano wa Ulaya ya Kati na ya Magharibi. Mji mpya ya St. Peterburg ilipangwa kuwa "dirisha la Urusi la kutazama magharibi".

neg:
Hanoi
Hanoi (Kivietnam: Hà Nội; ""mji kati ya mito"") ni mji mkuu wa Vietnam mwenye wakazi zaidi ya milioni 3.

neg:
Mongolia
Miji mikubwa ni mji mkuu Ulaanbaatar (Улаанбаатар) (takriban wakazi milioni moja - zaidi ya theluthi ya watu wote wa taifa), halafu Erdenet (wakazi 79,649), Darchan (72,386) na Choibalsan (44,367).

neg:
Historia ya Estonia
Estonia imekuwa nchi mwanachama ya Umoja wa Ulaya tangu tarehe 1 Mei 2004.

neg:
Hungaria
Mji mkuu ni Budapest. Miji mingine muhimu ni Miskolc, Debrecen, Szeged, Pécs, Győr na Szolnok.

neg:
Urusi
Sankt Peterburg ilikuwa mji mkuu kuanzia mwaka 1703 hadi 1918 kama makao makuu ya tsar au kaisari wa Urusi. Miaka 1924-1989 ikaitwa Leningrad kwa heshima ya Lenin, kiongozi wa mapinduzi.

neg:
Graz
Graz ("Kislovenia: Gradec") ni mji mkuu wa Steiermark nchini Austria. Idadi ya wakazi wake ni takriban 257.000.

neg:
Mkoa wa Isparta
Isparta ni jina la mkoa uliopo mjini kusini-magharibi mwa nchi ya Uturuki. Mikoa ya karibu na mkoa huu ni pamoja na Afyon kwa upande wa kaskazini-magharibi, Burdur kwa upande wa kusini-magharibi, Antalya kwa upande wa kusini, na Konya kwa upande wa mashariki. Mkoa unachukua eneo la kilomita za mraba zipatazo 8,993 na jumla ya wakazi takriban 547,525 up kutoka 434,771 (1990). Mji mkuu wake ni Isparta.
Mkoa wa Isparta umegawanyika katika wilaya 13 (mji mkuu umekoozeshwa):

neg:
Linz
Linz ni mji mkuu wa Austria Juu nchini Austria. Iko karibu na ziwa kubwa la Danubi kama 266 m juu ya UB. Idadi ya wakazi wake ni takriban 189.000.

neg:
Mto Mwekundu
Hanoi mji mkuu wa Vietnam iko kando la Mto Mwekundu. Maji yake huwezesha kilimo cha mpunga katika tambarare za Vietnam ya Kaskazini.

neg:
Bratislava
Mji ni njiapanda ya barabara kuu, pia ya reli. Usafiri wa majini hutumia bandari ya Bratislava kwenye mto Danubi. Kuna pia Uwanja wa ndege wa kimataifa.

neg:
Komárom-Esztergom
Komárom-Esztergom ni moja ya wilaya 19 ya kujitawala ya Hungaria. Idadi ya wakazi wake ni takriban 319,000. Mji wake mkuu ni Tatabánya.

neg:
Addis Ababa
Addis Ababa (pia Addis Abeba; kwa Kiamhara አዲስ አበባ, "Ua Jipya"; kwa Kioromo "Finfinne") ni mji mkuu wa Ethiopia na wa Umoja wa Afrika.

neg:
Historia ya Estonia
Historia ya Estonia inahusu eneo la Ulaya ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Estonia.

neg:
Västerås
Västerås ni mji kubwa nchini Uswidi. Ni mji mkubwa wa sita katika nchi wa Uswidi. Kuna wakazi 107,005 (mwaka 2005). Iko kando ya Ziwa Mälaren.

neg:
Ufini
Ng'ambo ya Baltiki iko Estonia ambayo watu wake hutumia lugha iliyo karibu sana na Kifini. Inaonekana ya kwamba mababu wa Wafini na Waestonia walihama pamoja wakiwa na lugha ileile zamani, lakini sasa ni lugha mbili kwa sababu hawakuwa na mawasiliano kati yao kwa muda mrefu.

neg:
Stockholm
Stockholm ilikuwa mji mkubwa lakini si bado mji mkuu kwa sababu wafalme hawakukaa mahali pa kudumu. Gustav Vasa alianzisha makazi ya wafalme mjini.

neg:
Austria Juu
Miji mikubwa ni pamoja na Linz na Wiener Neustadt.

neg:
Elista
Elista (Kirusi: Элиста) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 104.387. Iko katika mkoa wa Kalmykia.

neg:
Historia ya Estonia
Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Estonia ilijitangaza nchi huru.

neg:
Historia ya Urusi
Tsar Petro I (1689-1725) alitambua ya kwamba nchi yake ilikuwa nyuma upande wa teknolojia na elimu kulingana na mataifa ya Ulaya. Alianzisha mabadiliko mengi ya kuiga mfano wa Ulaya ya Magharibi akahamisha mji mkuu kutoka Moscow kwenda mji mpya aliounda sehemu ya magharibi ya milki yake akauita Sankt Peterburg.

neg:
Austria-Hungaria
Mji mkuu ulikuwa Vienna.

neg:
München
München (kwa Kibavaria: Minga; kufuatana na uzoefu wa lugha ya Kiingereza Munich; tamka: Munik) ni mji mkubwa wa tatu nchini Ujerumani (baada ya Berlin na Hamburg) na mji mkuu wa jimbo la Bavaria lililopo kusini mwa Ujerumani.

neg:
Uturuki
Mji mkuu ni Ankara ulioko katika kitovu cha Anatolia.

neg:
Kingstown
Kingstown ni mji mkuu wa nchi ya visiwani ya Saint Vincent na Grenadini mwenye wakazi wapatao 16,000. Iko kwenye kisiwa kuu cha Saint Vincent kilicho sehemu za Antili Ndogo. Ni pia bandari kuu ya nchi.

neg:
Sankt Pölten
Sankt Pölten (St. Pölten) ni mji mkuu wa Austria ya Chini nchini Austria. Idadi ya wakazi wake ni takriban 51.000.

neg:
Bratislava
Utawala wa eneo la mji ulibadilika mara kadhaa, lakini tangu mwaka 907 mji ulikuwa sehemu ya ufalme wa Hungaria hadi mwaka 1918. Kati ya miaka 1524 na 1830 ulikuwa mji mkuu wa Hungaria. Wakazi wake walikuwa hasa Wajerumani na Wahungaria pamoja na Waslovakia.

neg:
Isparta
Isparta ni jina la mji uliopo magharibi mwa nchi ya Uturuki na ndiyo mji mkuu wa Mkaoa wa Isparta. Takriban watu 250,000 wanaishi mjini hapa. Mji upo mita 1035 kutoka juu ya usawa wa bahari. Jina lingine la mji ni "Mji wa Miuaridi". Katika majina ya Kituruki cha kale, hayakuanza na SP, hivyo yalianza na "I" kama jinsi ilivyowekwa kwa mbele wakati wa kutamka "Sparta", na sasa inaandikwa na kutamkwa kama "Isparta".

neg:
Minsk
Minsk au Miensk (Мінск (Kibelarus) ni mji mkuu na mji mkubwa nchini Belarus. Idadi ya wakazi ni watu milioni 1.8. Mji ulikua kando la mto Svislach.

neg:
Miji bora
Ni mji mkuu wa Austria; utafiti wa kimataifa umegundua kuwa ni eneo lililo bora zaidi kuishi kuliko mengine duniani kutokana na
sifa mbalimbali, zikiwemo kiwango kidogo cha uhalifu na watu kuishi maisha bora na ya ustawi.
Ni mji ulioshika nafasi ya pili kuishi duniani. Ni mji wa biashara wa Uswisi; unakadiriwa kuwa na wakazi 400,000. Mji huo upo kwenye kona ya ziwa Zunchi.

neg:
Madagaska
Wamerina walikuwa na makao makuu ya utawala wao Antananarivo; baada ya kugawiwa kwa ufalme wao mnamo 1710 kitovu cha malaka kati ya Wamerina ikahamia kwenye mlima wa Ambohimanga lakini tangu kuunganishwa kwa Wamerina mnamo 1794 mji mkuu ukulikuwa tena Atananarivo. Kutoka hapo waliweza kueneza mamlaka yao katika sehemu nyingine za kisiwa hicho.

neg:
Estonia
Lugha rasmi ni Kiestonia ambacho ni lugha mama ya 69.1% ya wakazi na karibu sana na Kifini. Karibu robo husema Kirusi.

neg:
Kiev
Kiev ikaanza kukua na kuwa mji mkubwa wa tatu wa Milki ya Urusi katika mapinduzi ya viwandani ya karne ya 19. Baada ya mapinduzi ya Kibolsheviki ikawa mji mkuu wa Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiukraine ndani ya Umoja wa Kisovyeti. Kiev iliharibiwa vibaya wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia ikajengwa upya na kukua. Ajali ya kinyuklia ya Chernobyl ilitokeea karibu na mji lakini haikuuathiri sana kwa sababu upepo ulipeleka mavumbi ya sumu upande mwingine. Tangu uhuru wa Ukraine mwaka 1991 mji mkuu wa nchi hii.

neg:
Romania
Mji mkuu na mji mkubwa zaidi ni Bukarest.

neg:
Ashgabat
Ashgabat (Kiturkmeni: Aşgabat; Kiajemi: عشق آباد; Kirusi: Ашхабад) ni mji mkuu wa Turkmenistan pia mji mkubwa wa nchi hii mwenye wakazi 695,300 (2001). Jina laandikwa pia Ashghabat, Ashkabat au Ashkhabad kwa mwandiko wa kilatini.

neg:
Asmara
Asmara (pia Asmera) ni mji mkuu na makazi makubwa nchini Eritrea, watu 579,000 wakiwa wanaishi mjini huku.

neg:
Tartu Observatory
Tartu Observatory ni paoneaanga maarufu huko Estonia. Kituo hiki kilianzishwa katika Chuo Kikuu cha Imperial cha Dorpat kama kilifunguliwa mwaka 1802.

neg:
Efate
Efate ni kisiwa cha Vanuatu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Epi. Eneo la kisiwa ni 899 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Port Vila ambayo pia ni mji mkuu wa Vanuatu. Mwaka wa 2009 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 65,829. Lugha za asili ambazo huzungumzwa kisiwani kwa Efate ni Kiefate-Kaskazini, Kiefate-Kusini na Kieton.

neg:
Dublin
Dublin (Kieire pia: Baile Átha Cliath = "Kijiji kwenye kivuko kwa mafunjo") ni mji mkuu wa Jamhuri ya Eire pia mji mkuu kwenye kisiwa cha Eire mwenye wakazi milioni 1.6 kwenye rundiko la jiji.

neg:
Miji bora
Ni mji mkuu wa Denmark ambao unashika nafasi ya 9. Ni mji unaosifika kwa kuwa na watu wanaoheshimu usawa wa kijinsia na mvuto wa ubunifu wa ujuzi wa majengo ya kitamaduni.

neg:
Klagenfurt
Klagenfurt ("Kijerumani: Klagenfurt am Wörthersee; Kislovenia: Celovec ob Vrbskem jezeru") ni mji mkuu wa Karinthia nchini Austria. Idadi ya wakazi wake ni takriban 94.000.

neg:
Reykjavík
Leo hii ni mji wa kisasa kabisa na kitovu cha uchumi, utamaduni na siasa wa Isilandi.

neg:
Bratislava
Bratislava ni mji mkuu wa Slovakia wenye wakazi 450,000. Majina mengine ya kihistoria ya mji huu yalikuwa Pressburg (kwa Kijerumani) au Pozsony (kwa Kihungaria). Uko kando Ya mto Danubi.

neg:
Kiestonia
Kiestonia ni lugha ya Kifini-Kiugori nchini Estonia na Ufini inayozungumzwa na Waestonia. Ni lugha rasmi ya Estonia. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kiestonia nchini Estonia imehesabiwa kuwa watu 1,040,000. Pia kuna wasemaji 33,100 nchini Ufini (2013).

neg:
Helsinki
Tangu 1809 Ufini ilikuwa chini ya utawala wa Urusi na Kaisari Alexander I wa Urusi aliamuru kuhamisha mji mkuu wa jimbo hili kwenda Helsinki na kujenga mji upya. Tangu wakati ule Helsinki imekua kushinda mji wa Turku uliowahi kuwa mji mkubwa katika Ufini hadi wakati ule.

neg:
Liechtenstein
Mji mkuu ni Vaduz wanapoishi wakazi 5000.

neg:
Pest (wilaya)
Pest ni moja ya wilaya 19 ya kujitawala ya Hungaria. Idadi ya wakazi wake ni takriban 1,213,090. Mji wake mkuu ni Budapest.

neg:
Austria Juu
Austria ya Juu ("Kijerumani: Oberösterreich") ni moja ya majimbo 9 ya kujitawala ya Austria lenye wakazi 1.411.606 kwenye eneo la 11.982 km². Mji mkuu ni Linz. Waziri mkuu ni Josef Pühringer (ÖVP).

neg:
Panevėžys
Panevėžys (Kiyiddish: "פוניבעזש"; Kipoland: "Poniewież") ni mji nchini Lituanya. Ni mji mkubwa wa tano katika nchi wa Lituanya. Kuna wakazi 113,653 (mwaka 2008). Mji ulianzishwa 1837.

neg:
Estonia
Upande wa dini, kadiri ya sensa ya mwaka 2011, 54.14% hawana yoyote. Wakristo Waorthodoksi ni 16.5%, Walutheri ni 9.91%, mbali ya madhehebu mengine yasiyofikia pekepeke 1%.

neg:
Sint Eustatius
Makao makuu ni Orangestad.

neg:
Greenland
Mlima wa juu wa Greenland ni Mlima Gunnbjørn (m 3,694 juu ya UB) katika Watkins Range.
Mji mkuu ni Godthaab inayoitwa Nuuk (17,000) na wakazi asilia (88%) waliotokea Asia, ingawa wengi wana pia damu ya Kizungu. Lugha yao ndiyo lugha rasmi pekee tangu mwaka 2009. 11% ni Wazungu asilia na wanaongea Kidenmark ambacho kinaendelea kutumiwa na wote katika nafasi kadhaa. Wakazi wengi wanaweza kuongea lugha zote mbili.

neg:
Sankt Peterburg
Sankt Peterburg ilianzishwa mwaka 1703 na Kaisari Peter I wa Urusi kama mji mkuu wake badala ya Moscow ikaendelea kama mji wa kwanza hadi 1918 wakati mji mkuu ulirudishwa Moscow baada ya mapinduzi ya kikomunisti.

neg:
Jumba la makumbusho la Karen Blixen
Karen Blixen aliishi wingi wa maisha yake katika familia iliyokuwa na mali isiyohamishika mjini Rungstedlund, ambayo ilikuwa inamilikiwa na baba yake mwaka wa 1879, kaskazini mwa Copenhagen (Mji mkuu la Denmark). Maeneo haya Kongwe yamekuwa tangu mwaka wa 1680, na ingeli ziliendeshwa zote kama hoteli na kama shamba. Kuandika kwingi kwa Blixen kulifanyika katika chumba chake cha Ewald, lililopata jina hilo kutoka kwa mwandishi Johannes Ewald. Mali hiyo inasimamiwa na Rungstedlund Foundation, iliyoanzishwa na Blixen na ndugu zake. Mali hiyo ilifunguliwa kwa umma kama jumba la makumbusho mwaka wa 1991.

neg:
Kazakhstan
Mji mkuu ni Astana; Almaty ilishika nafasi hiyo hadi 1996.

neg:
Umeå
Umeå ni mji nchini Uswidi. Ni mji mkubwa wa kumi na mbili katika nchi wa Uswidi. Umeå ni mji mkuu wa mkoa ya Västerbotten. Kuna wakazi Emelie Vestin (mwaka 2005).

neg:
Turku
Turku ni mji wa Ufini mwenye wakazi 175.000. Iko kwenye pwani la kusini ya nchi mwambaoni wa Bahari ya Baltiki. Ilikuwa kitovu cha utamaduni wa Kiswidi katika Ufini lakini leo hii ni asilimia tano za wakazi pekee wanaosema Kiswidi. Kiswidi pamoja na Kifini ni lugha rasmi mjini.
Kuna pia Chuo Kikuu na askofu wa kanisa la kilutheri.

neg:
Urusi
Tsar Petro I (1689 - 1725) alitambua ya kwamba nchi yake ilikuwa nyuma upande wa teknolojia na elimu kulingana na mataifa ya Ulaya. Alianzisha mabadiliko mengi ya kuiga mfano wa Ulaya ya Magharibi akahamisha mji mkuu kutoka Moscow kwenda mji mpya aliounda sehemu ya magharibi ya milki yake akauita Sankt Peterburg.

neg:
Austria Chini
Miji mikubwa ni pamoja na Sankt Pölten na Wiener Neustadt.

neg:
Kigali
Kigali ni mji mkuu wa Rwanda na pia mji mkubwa kuliko mingine yote nchini.

neg:
Ashtarak
Ashtarak (Kiarmenia: Աշտարակ, maana yake "mnara" kwa Kiarmenia; pia unajulikana kwa Kirumi kama Achtarak na Ashtarakats’ Gyugh) ni mji wa viwanda huko nchini Armenia, kwenye eneo la Mto Kasagh takriban km 20 kutoka mjini kaskazini-magharibi mwa mji wa Yerevan, na huu ndiyo mji mkuu wa mkoa wa Aragatsotn. Mji huu una wakazi wapatao 30,000 wanaokalia mji huu, hii njia ya mkato muhimu sana kwa kukatizia na kuelekea kwenye miji mikubwa ya Armenia kama vile: Yerevan, Gyumri na Vanadzor.

neg:
Vienna
Kwa karne nyingi Vienna ilikuwa mji mkuu wa dola kubwa. Wafalme na makaisari wa familia ya Habsburg walitawala Dola Takatifu ya Kiroma hadi 1806 na baadaye na maeneo makubwa ya Ulaya ya kusini-mashariki hadi 1918. Hivyo Vienna ina majengo mazuri inayotunza kumbukumbu ya enzi za kale sio tu mji mkuu wa Austria ndogo ya leo.

neg:
Kiev
Kiev inaaminiwa iliundwa mnamo ya karne ya 6 BK. Iliendelea kuwa mji mkuu wa Rus iliyokuwa milki kubwa ya kwanza ya Waslavoni ya mashariki. Mtemi Mkuu Vladimir I aliamua kupokea Ukristo akaamuru wakazi wote kubatizwa mtoni mara moja. Katika kumbukumbu la Ukraine na Urusi hii ilikuwa chanzo cha utamaduni wa kiorthodoksi wa Waslavoni ya mashariki. Hivyo Kiev inaitwa "mji mama wa miji yote ya Urusi".

neg:
Orodha ya miji ya Albania
Mji mkuu wa Albania ni Tirana na pia ndiyo mji mkubwa nchini humu. Hapa ndipo mahala pa kitovu cha uchumi wa nchi Albania.

neg:
Edinburgh
Edinburgh (Kigaeli: "Dùn Èideann") ni mji mkuu pia mji mkubwa wa pili wa Uskoti mwenye wakazi 435,790 (2005). Mji uko kwenye pwani la mashariki wa Uskoti kwenye mdomo wa mto Forth baharini.

neg:
Moscow
Mwaka 1703 mji mkuu wa Urusi ulihamishwa kwenda Sankt Petersburg. Baada ya mapinduzi ya kikomunisti mwaka 1918 serikali ikarudi Moscow iliyokuwa tena mji mkuu na kubaki hivyo.

neg:
Mkoa wa Eskişehir
Eskişehir (inatafsiriwa kama: "mji wa kale") ni jina la mkoa uliopo mjini kaskazini-magharibi mwa nchi ya Uturuki. Mikoa inayopatikana na mkoa huu ni pamoja na Bilecik kwa upande wa kaskazini-magharibi, Kütahya kwa upande wa magharibi, Afyon kwa upande wa kusini-magharibi, Konya kwa upande wa kusini, Ankara kwa upande wa mashariki, na Bolu kwa upande kaskazini. Mji mkuu wake ni Eskişehir.
Mkoa wa Eskişehir umegawanyika katika wilaya 14:

neg:
Praia
Praia ni mji mkuu wa jamhuri ya Cabo Verde iko kisiwani Santiago.

neg:
Oslo
Oslo ni mji mkuu wa Norwei pia mji mkubwa nchini mwenye wakazi 590,041(1.403.268) 2010). Rundiko la mji lina wakazi zaidi ya milioni.

neg:
Historia ya Estonia
Kwa muda mrefu Estonia ilikuwa chini ya Wajerumani, Wadani na Waswidi, halafu sehemu ya Dola la Urusi.

neg:
Stockholm
Stockholm (pia Stokolimi) ni mji mkuu wa Uswidi na pia mji mkubwa wa nchi hito wenye wakazi 864,324 (31 Desemba 2011) ambao pamoja na rundiko la mji ni watu milioni 1.3.

neg:
Valletta
Valetta (pia: La Valetta, Kilugha: il-belt "mji") ni mji mkuu wa Malta mwenye wakazi 7,100. Mji ulijengwa kama mji-boma kwenye ncha ya rasi ndogo inayozungukwa na maji ya bahari pande tatu.

neg:
Estonia
Estonia (kwa Kiestonia: "Eesti" au "Eesti Vabariik") ni nchi ya Kibalti katika Ulaya ya Kaskazini. Imepakana na Latvia na Urusi.

neg:
Andorra la Vella
Andorra la Vella (Kikatalani: Andorra ya Kizee) ni mji mkuu pia mji mkubwa nchini Andorra yenye wakazi 22,035.

neg:
Belarus
Mji mkuu ni Minsk na miji mingine ni pamoja na Brest, Grodno, Gomel, Mogilev na Vitebsk.

neg:
Düsseldorf
Düsseldorf ni mji mkuu wa Rhine Kaskazini-Westfalia nchini Ujerumani. Iko kando ya mto Rhine. Idadi ya wakazi wake ni takriban 586,000. Mji ulianzishwa 1135.

neg:
Soka kwa ajili ya Urafiki
208. Jamhuri ya Estonia

neg:
Budapest
Budapest ni mji mkuu wa Hungaria pia mji wake mkubwa mwenye wakazi milioni 1.7. Mto Danubi unamwaga maji kupitia Budapest. Mji wa leo ulianzishwa 1873 kwa kuunganisha miji mitatu ya jirani ya Buda, Obuda na Pest.

neg:
Ohio
Mji mkuu pia mji mkubwa jimboni ni Columbus. Miji mingine mikubwa ni Cleveland, Cincinnati na Dayton.

neg:
Vilnius
Vilnius ni mji mkuu wa Lituanya. Kuna wakazi 558 165 (mwaka 2009). Mji ulianzishwa 1387.

neg:
Boma la Edinburgh
Boma la Edinburgh ni boma kubwa katikati ya mji mkuu wa Uskoti. Liko kwenye kilima cha mwamba ambako kutoka kwake laonekana vizuri kutoka pande zote.


query: Vita ya kwanza ya Afghan ilikuwa mwaka gani?

pos:
Afghanistan
Tangu miaka ya 1980 Afghanistan imekabiliwa na vita; mwaka 1979 Umoja wa Kisovyeti ulivamia nchi lakini ukapaswa kujiondoa tena mwaka 1989.

neg:
Vita ya Korea
Vita ya Korea ya karne ya 20 ilitokea kati ya 1950 hadi 1953.

neg:
Kashmir
Maharaja Hari Singh wa Jammu na Kashmir alijaribu kutetea uhuru wa utemi wake bila kujiunga na upande wowote. Lakini Pakistan ilichochea upinzani ikadai ya kwamba eneo hili lenye Waislamu kiasi cha 70% ya wakazi ilipaswa kuwa sehemu ya Pakistan. Aliposhambuliwa na wanamigambo Waislamu waliosaidiwa na kungozwa na jeshi la Pakistan maharaja alitangaza kujiunga na shirikisho la Uhindi akaomba msaada wa kijeshi. Vita ilipiganiwa kati ya Oktoba 1947 hadi mwisho wa mwaka 1948. Tokeo lake lilikuwa mgawanyiko wa Kashmir kwenye mstari wa mapigano.

neg:
Eritrea
Vita vya uhuru viliisha mwaka 1991, Waeritrea na waasi Waethiopia kutoka Tigray walishinda jeshi la Ethiopia na kuteka Addis Ababa; serikali ya Derg ikaanguka miaka miwili baadaye.

neg:
Osama bin Laden
Tangu uvamizi wa Umoja wa Kisovyeti katika Afghanistan mwaka 1979 alikusanya pesa kwa ajili ya mujahidin wa Afghanistan akawasaidia pia vijana waarabu waliotaka kujiunga na mujahedin katika mapambano dhidi ya jeshi la Kisoveti na serikali ya Afghanistan. 1984 alihamia Pakistan kwa shabaha ya kuongoza wapiganaji wa kujitolea kutoka Uarabuni. 1986 alichukua pia wanawake na watoto zake kutoka Saudia na kwa miaka kadhaa alikaa nao Pakistan. Mwenyewe alianza kushiriki katika mashumbulio dhidi ya jeshi la Kisovyeti pamoja na vikundi vidogo vya Waarabu.

neg:
Daish
Kundi hilo lilianza kama Jama'at al-Tawhid wal-Jihad mwaka 1999, likawa na jina Tanzim Qaidat al-Jihad fi Bilad al-Rafidayn — maarufu kama al-Qaeda nchini Iraq (AQI) — lilipojiunga na al-Qaeda mwaka 2004. Kuanzia Agosti 2003 lilianza mapigano nchini Iraq, na mnamo Januari 2006 liliungana na makundi mbalimbali ya Wasuni wengine kuunda Mujahideen Shura Council, ambayo mnamo Oktoba 2006 ilitangaza "Islamic State of Iraq" (ISI).

neg:
Kampeni za Kivita katika Afrika ya Mashariki (Vita ya Kwanza ya Dunia)
Kampeni za Afrika ya Mashariki zilikuwa mfululizo wa mapigano ya kivita yaliyotokea Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (Tanganyika, Rwanda na Burundi ya leo) na koloni jirani za Msumbiji, Rhodesia ya Kaskazini (Zambia), Afrika ya Mashariki ya Kiingereza (Kenya), Uganda, na Kongo ya Kibelgiji. Kampeni hizi zilianza mwezi wa Agosti 1914 zikaisha rasmi mnamo mwezi wa Novemba katika mwaka wa 1918.

neg:
Al-Qaeda
Al-Qaeda imeweza kushambulia raia na malengo ya kijeshi katika nchi mbalimbali, mashuhuri zaidi ikiwa mashambulio ya 11 Septemba 2001. Serikali ya Marekani iliitikia kwa kuzindua Vita dhidi ya Ugaidi. Kati ya wanachama 3,000 na 4,000 wa mtandao huu wamekamatwa, na maelfu zaidi kuuawa vitani Afghanistan.

neg:
Biafra
Vita ya miaka mitatu ilianza 6 Julai 1967 jeshi ka serikali ya Nigeria iliposhambulia. Serikali ya Lagos ilipata msaada kutoka Urusi na Uingereza. Ufaransa, Ureno na Afrika Kusini zilisaidia upande wa Biafra lakini bila kutambulia nchi rasmi. Usaidizi hasa wa Urusi uliotoa ndege za kijeshi za aina Ilyushin IL-28 na mabomu ya Napalm uliwapa Wanigeria nguvu zaidi. Jeshi la anga la Biafra ilikuwa na ndege ndogo tu za kiraia zilizobadilishwa kubeba silaha.

neg:
George W. Bush
Vipindi viwili vya Bush viliathiriwa sana na mashambulio ya 11 Septemba 2001. Baada ya shambulio hili la Al Qaida Bush aliamuru vita dhidi ya Afghanistan ambako wagaidi wa Al Qaida walikuwa na kimbilio.

neg:
Al-Qaeda
Lakini Bergen na wengine wanasema kwamba hakukuwa na haja ya kuwasajili wageni ambao hawakujua lugha, mila au walei wa nchi tangu kulikuwa robo milioni ya wazawa wa Afghanistan tayari kupambana; kwamba mujahideen wa kigeni wenyewe walikuwa hawana haja ya fedha za Marekani tangu walipata dola milioni mia kadhaa kwa mwaka kutoka kwa vyanzo visivyo vya Kimarekani; kwamba Wamarekani hawangeweza kuwapa mafunzo mujahideen kwa sababu maafisa wa Pakistan hawangeruhusu zaidi ya kiganja yao kufanya kazi nchini Pakistan na hakuna hata mmoja katika Afghanistan, na kwamba Waarabu wa Kiafghanistan walikuwa karibu sawa na wapiganaji wa Kiislamu ambao walikuwa maadui kwa watu wa nchi za Magharibi iwe ama isiwe watu wa Magharibi walikuwa wakiwasaidia Waislamu wa Afghanistan.

neg:
Tajikistan
Baada ya mashambulio ya kigaidi ya tarehe 11 Septemba 2001 jeshi la Marekani lilipata nafasi ya kutumia vituo vya kijeshi kwa ajili ya vita katika Afghanistan.

neg:
Futa Djalon
Tangu karne ya 18 milima hii ilikuwa kitovu cha ufalme au usultani wa Kiislamu. Waislamu walianzisha vita ya jihadi dhidi ya wafuasi wa dini asilia wakaanzisha dola la kidini. Mtawala aliitwa "Almami" (kutoka Kiarabu Al Imami). Almami wa mwisho, Bubakar Biro, alishindwa na Wafaransa mnamo 1896 kwenye mapigano ya Poredaka nchi ikawa shemu ya koloni ya Kifaransa.

neg:
Vita vya kwanza vya Kiyahudi
Vilifuatwa na vya pili (115–117), hasa nje ya Palestina (Libya, Misri, Kupro na Mesopotamia), na vya tatu (132–136), tena katika Yudea.

neg:
Al-Qaeda
Tena, chini ya ulipuaji mkali wa angani, majeshi ya ardhini ya Marekani pamoja na vikosi vya Kiafghan walishambulia, na wakibomoa msimamo wa al-Qaeda na kuwaua au kuwakamata wapiganaji wengi. Ikifikia mapema mwaka wa 2002, al-Qaeda ilikuwa imepata pigo kubwa kwa uwezo wa uendeshaji wake, na uvamizi wa Afghanistani ulionekana mafanikio ya awali. Hata hivyo, sehemu kubwa ya Ukereketwa wa Taliban unabakia katika Afghanistan, na viongozi wawili wakuu wa al-Qaida, Bin Laden na Al Zawahiri, walihepa kukamatwa.

neg:
Uislamu nchini Afghanistan
Leo hii, Uislamu ni dini rasmi ya taifa la Afghanistan, kukiwa na kadirio la asilimia 99.8 ya idadi ya wakazi wote kuwa Waislamu. Kwenye asilimia 80-90 ni wafuasi wa dhehebu la Sunni, wanaofuata mafundisho ya Hanafi, wakati asilimia 7-20 wanaaminika kuwa wa Shia.

neg:
Al-Qaeda
Kulingana na Peter Bergen, anayejulikana kwa kufanya mahojiano televisheni ya kwanzana Osama Bin Laden mwaka 1997, wazo kwamba "CIA ilimfadhili Bin Laden au kumpa mafunzo ... Bin Laden [ni] hadithi ya watu. Hakuna ushahidi wa hili. ... Bin Laden alikuwa pesa zake mwenyewe, alikuwa mpinga-Amerika na alifanya kazi kwa siri na kwa kujitegemea. ... Habari halisi hapa ni CIA hawakuwa na ukweli kuwa kidokezo kuhusu nani Bin Laden alikuwa mpaka mwaka wa 1996 wakati walianzisha kitengo cha kweli kuanza kumfuatilia. Lakini kama Bergen mwenyewe alivyokubali, katika "tukio moja la ajabu" CIA "ilionekana" kutoa msaada viza mujahideen-recruiter Omar Abdel-Rahman.

neg:
Shambulio la 11 Septemba 2001
Baada ya shambulio, Wamarekani wakawa wanawalaumu Al-Qaeda kwa kitendo walicho kifanya. Tangu hapo wakaianza vita dhidi ya Ugaidi. Kiongozi wa al-Qaeda, Osama bin Laden, Alikimbilia nchini Afghanistan. Serikali ya Marekani iliwaambia Serikali ya Afghanistan iliyokuwa mkononi mwa kundi la Kiislamu wa Taliban, kumsalimisha bin Laden mikononi mwao. Wataliban hawakufanya hivyo. Kiongozi wa Wataliban, Mullah Muhammad Omar, aliitaka Serikali ya Marekani impe Uthibitisho unaonyesha kwamba Osama anahusika na tukio hilo. Rais wa Marekani bwana George W. Bush akasema kwamba hakuna haja kutaka Uthibitisho wowote ule na Serikali ya Marekani ikaanzisha vita dhidi ya Afghanistan.

neg:
Historia ya Namibia
Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ilivamiwa na Uingereza na Afrika Kusini. Tangu mwaka 1919 ilikuwa eneo la kudhaminiwa kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa chini ya serikali ya Afrika Kusini.

neg:
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Vita ya siku 6 ya 1967 ilileta [[uamsho]] kati ya Wapalestina katika makambi ya wakimbizi. Kundi la Fatah lililoundwa mwaka 1959 nchini [[Kuwait]] liliongeza sifa zake kutokana na kupigana na jeshi la Israeli mwaka [[1968]] katika kambi la Karame (Yordani). Fatah lilijiunga na PLO na [[mwenyekiti]] wake [[Yasser Arafat]] akawa mwenyekiti wa PLO. Alileta [[mwelekeo]] mpya kuwa Wapalestina wanapaswa kujikomboa badala ya kutegema nchi za Waarabu wengine. Vikundi vya PLO viliendelea na mashambulio pamoja na kutumia [[mbinu za kigaidi]] dhidi ya wananchi raia wa Israeli.

neg:
Afghanistan
Serikali ya Taliban ilikwisha kwa sababu walimruhusu Osama bin Laden pamoja na kundi lake la Al-Qaide kuwa na kimbilio nchini. Baada ya Shambulio la 11 Septemba 2001 Marekani ililipa kisasi kwa kushambulia Afghanistan.

neg:
John Garang
Vita vya wenyewe kwa wenyewe vilimalizika baada ya Mkataba wa Addis Ababa wa 1972 na Garang, kama waasi wengine, aliwekwa katika jeshi la Sudan. Kwa miaka kumi na moja, alifanya kazi kama askari na kupanda kutoka safu ya Kapteni hadi Kanali baada ya kufanya Infantry Officers Advanced Course katika Fort Benning, Georgia. Katika kipindi hiki alichukua ruhusa ya kimasomo ya miaka minne na akapata Shahada ya Masters katika Uchumi wa Kilimo na Ph.D. katika uchumi kutoka Iowa State University, baada ya kuandika Thesis juu ya maendeleo ya kilimo ya Sudan Kusini. Kufikia 1983, Knl Garang alikuwa akitumika kama mwalimu mwandamizi katika Shule ya jeshi iliyokuwa Wadi Sayedna kilomita 21 kutoka kitovu cha (Omdurman) ambapo aliwaelekeza makadeti kwa zaidi ya miaka 4 na baadaye yeye akateuliwa kutumika katika idara ya kijeshi katika idara ya utafiti wa kijeshi katika Makao Makuu ya Jeshi mjini Khartoum.

neg:
Historia ya Eritrea
Italia ya kifashisti ilifanya mipango ya kulipizia kisasi mapigano ya Adowa ikiandaa vita dhidi ya Ethiopia. Vita vilianza mwaka 1935 kutoka ardhi ya Eritrea. Silaha mpya za Italia (zikiwemo za kikemikali) zilishinda jeshi la Negus, hivyo Ethiopia yote ikawa koloni la Italia kwa miaka michache.

neg:
Guantanamo Bay
Tangu mwaka 2001 kambi la wafungwa limejengwa kituoni lenye mnamno wafungwa 1,000 hasa kutoka Afghanistan waliokamatwa baada ya mashambulio ya kigaidi ya 11 Septemba 2001 katika Marekani na vita katika Afghanistan iliyofuata. Marekani ilipeleka hapa watu waliokamatwa Afghanistan na penginepo duniani wanaoshtakiwa kuwa magaidi wa Al-Qaida au Taliban lakini ambao hawakuwa bado na kesi mbele ya mahakama.

neg:
Serena Hotels
Serena Hotel Kabul mjini Kabul, Afghanistan ilifunguliwa mwaka 2005.
Tarehe 14 Januari 2008, The Serena hoteli iliyopo mjini Kabul, Afghanistan ilikuwa shabaha la mashambulizi ya wapiganaji, pamoja na mabomu. Watu saba waliuawa katika shambulio hilo, ikiwa ni pamoja na mwandishi wa habari Kinorwe na wa Marekani. Taliban walidai wajibu wao wa vita hivi.

neg:
Osama bin Laden
Afghanistan ilikuwa katika hali ya vita ya wenyewe kwa wenyewe na miezi michache baada ya kufika kwa Osama kundi la Taliban lilivamia mji mkuu wa Kabul na kutangaza Emirati ya Afghanistan likaendelea kutawala sehemu kubwa ya nchi.

neg:
Afghanistan
Mwaka 2015 wakazi walikadiriwa kuwa 32,564,342, wakiwemo wakimbizi milioni 2.5 wanaoishi Pakistan na Iran.

neg:
Historia ya Ethiopia
Mwaka 1998 magombano ya mipaka na Eritrea yalileta Vita vya Eritrea na Ethiopia ambayo ilidumu hadi Juni 2000. Vita hivi vilileta uvivu wa uchumi na nguvu ya muungano unaongoza nchi.

neg:
Historia ya Sudan
Majaribio ya vita za jihadi dhidi ya Wabelgiji katika jimbo la Ikweta na dhidi ya Waitalia katika Eritrea yalishindikana pia.
Mwaka 1895 mkuu wa jeshi la pamoja la Misri na Uingereza, jenerali Horatio Kitchener aliamua kulipiza kisasi kwa vita ya 1885 akaongoza jeshi kubwa dhidi ya Sudan. Kwa kutumia meli za mvuke kwenye mto Nile na kujenga reli akasongea mbele hadi Omdurman.

neg:
Al-Qaeda
Kwanza, wanaohesabika katika makumi ya maelfu, iliundwa, ikafunzwa, na kukabidhiwa vifaa kama vikosi vya wapiganaji wa kupambana" katika vita vya Usovyeti na Afghanistani. IlIundwa kimsingi na mujahideen wa kigeni kutoka Saudi Arabia na Yemen. Wengi walikwenda kupambana katika Bosnia na Somalia, ambapo vitendo vyao vilisaidia kuinua bendera ya jihad ya kimataifa.

neg:
Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia
Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ilikuwa vita iliyopigwa kuanzia mwaka 1914 hadi 1918. Mataifa wapiganaji yalikuwa Ujerumani, Austria-Hungaria, Bulgaria na Uturuki (ziliitwa "Mataifa ya Kati", ing. "central powers") kwa upande mmoja dhidi ya Ufaransa, Urusi, Uingereza, Italia, Marekani na nchi mbalimbali zilizoshirikiana nazo (zilitwa "Mataifa ya Ushirikiano", ing. "allied powers").

neg:
Hoteli za Serena
Hoteli ya Nyota tano ya Serena ya Kabul ilifunguliwa katika mji mkuu wa Kabul, Afghanistan mwaka wa 2005, na zingine kwa sasa zinapangiwa kufunguliwa katika miji mikuu ya Afghanistan ya Mazar-e-Sharif na Herat.
Mnamo 14 Januari 2008, Hoteli ya Serena ya Kabul nchini Afghanistan ilikuwa shabaha ya mashambulizi ya ugaidi na ilijumuisha wauaji wanaotumia bomu, magaidi wanaotumia bunduki aina ya “machine-gun” na magaidi wenye bomu ya aina ya “grenade”. Watu saba waliuawa katika shambulio hilo, wakiwa ni pamoja na mwandishi wa habari kutoka Norwayna raia wa Marekani. . Taliban mmoja alidai wajibu.

neg:
Mapigano ya Cuito Cuanavale
Mapigano ya Cuito Cuanavale ya mwaka 1987-88 ni tukio muhimu la Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe Nchini Angola na Vita vya Mpakani Afrika Kusini. Mapigano haya yalihusisha Jeshi la Wananchi wa Angola (FAPLA) likiungwa mkono na Cuba upande mmoja, na Umoja wa Kitaifa wa Uhuru wa Angola (UNITA) wakisaidiwa na Jeshi la Ulinzi la Afrika Kusini (SADF) upande mwingine. Mapambano yalifanyika karibu na uwanja wa ndege muhimu wa Cuito Cuanavale na mji mdogo wa jina hilo, ili kuzuia shambulio kubwa la FAPLA dhidi dhidi ya UNITA huko Jamba na Mavinga.

neg:
Shaggy (msanii)
Mwaka wa 1988, yeye alijiunga na Jeshi wa Marekani kama Field Artillery Cannon Crewman na Battalion ya 5 ya jeshi la 10. Akiwa jeshi yeye aliwahi kushiriki katikaoperesheni ya janga wakati wa Vita ya Ghuba. Ilikuwa ni wakati huu kwamba Shaggy aliweza kurekebisha sauti yake ya kuimba kwa kuvunja uzoefu wa bomba na kuandamana. Pia hapa ndipo alipata msukumo wa wimbo wake "Boombastic".

neg:
Historia ya Sudan Kusini
Nchi imeathiriwa vibaya na vita vya kwanza vya Anya-nya na vya pili Anya na pia Vita vya Pili vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Sudan vya SPLA / M kwa karibu miaka 21 tangu historia ya mwanzo wa SPLA / M mwaka wa 1983 - na kupelekea kutelekezwa vibaya, ukosefu wa miundomsingi ya maendeleo, na uharibifu mkubwa na kuhama kutoka makazi yao.

neg:
Adowa
Mwaka 1935 Adowa ilivamiwa na jeshi la Italia wakati wa vita ya pili kati ya Italia na Ethiopia. Waitalia walijenga kumbukumbu ya wafu wao wa 1896 lakini mwaka 1841 Waitalia walifukuzwa katika Eritrea na wanajeshi Wahindi wa jeshi la Uingereza waati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia.

neg:
Al-Qaeda
Kuanzia mwaka 1987, Azzam na Bin Laden walianza kujenga makambi ndani ya Afghanistan. Jukumu la mujahideen wa kujitolea wa kigeni, au "Waarabu wa Kiafghan", na MAK katika vita hiyo si moja kubwa. Wakati juu ya wamujahideen wa Afghanistan 250,000 wakipigana na Wasovieti na serikali ya kikomunisti ya Afghanistan, inakadiriwa kwamba kamwe kulikuwa na zaidi ya mujahideen wa kigeni 2000 vitani wakati wowote ule. Hata hivyo, walijitolea mujahedeen wa kigeni kutoka nchi 43 na idadi ya walioshiriki katika harakati za Afghanistan kati ya 1982 na 1992 wameripotiwa kuwa 35,000.

neg:
Vita ya uhuru wa Marekani
Jaribio la wanajeshi wa kifalme kukamata tena akiba za baruti kati ya walowezi lilisababisha mapigano ya kwanza ya kijeshi yaliyotokea tarehe 19 Aprili 1775 karibu na mji wa Boston. Wanajeshi Waingereza walikutana na wanamgambo kwenye kijiji cha Lexington na baada ya kipindi cha kutazamana, risasi yalifyatuliwa; wanamgambo 8 waliuawa. Mapigano yalisambaa pia kwenye vijiji vya karibu. Wanamgambo wengi walifika nje ya Boston wakawazuia Waingereza ndani ya mji.

neg:
Vita vya Kagera
Vita hivyo viliua watu karibu 5,000 na wengine kuachwa yatima.
Mwanzilishi wa vita hivyo alikuwa Iddi Amini Dadah aliyetaka kupewa na mwl. Nyerere ardhi ya Kagera, tena kwa shuruti ya kivita.

neg:
Vita kati ya Irak na Uajemi
Vita kati ya Irak na Uajemi ilitokea kuanzia Septemba 1980 hadi Agosti 1988. Ilipiganiwa kati ya majeshi ya nchi jirani za Irak na Uajemi (Iran) ikisababisha vifo vya watu milioni moja na kuishi bila mshindi. Iliitwa pia "Vita ya ghuba" kutokana na ghuba ya Uajemi ambako nchi zote mbili zinapakana na baadaye illitwa pia "vita ya kwanza ya ghuba" kutokana na vita za Marekani dhidi ya Irak zilizofuata baadaye.

neg:
John Garang
Mwaka wa 1983, Garang alikwenda Bor, kwa minajili ya kupatanisha askari wa serikali ya kusini wapatao 500 katika Battalion 105 ambao walikuwa wakipinga kuwekwa doria katika vituo vya kaskazini. Hata hivyo, Garang tayari alikuwa mmoja wa baadhi ya maafisa waliokuwa na njama katika amri ya Kusini kwa ajili ya kupanga kuhama Battalion 105 na kuunga mkono waasi waliopinga serikali. Wakati serikali iliposhambulia Bor mwezi wa Mei, Battalion ilijitoa nje, Garang akaenda kwa njia nyingine na kujiunga nao katika ngome ya waasi nchini Ethiopia. Kufikia mwisho wa Julai, Garang alileta askari waasi zaidi ya 3000 chini ya utawala wake kupitia vuguvugu mpya la Sudan People's Liberation Army / Movement (SPLA / M), ambalo lilikuwa linapinga utawala wa kijeshi na kutwaliwa kwa sehemu kubwa ya nchi na Uislamu, na kuzihimiza ngome nyingine za jeshi kuasi dhidi ya sheria ya Kiislamu juu ya nchi na serikali. Hatua hii ilikuwa ndio mwanzo unaokubaliana wa Vita Kuu vya Pili vya weneyewe kwa wenyewe vya Sudan, ambavyo vilisababisha vifo milioni mmoja na nusu katika kipindi cha miaka ishirini ya migogoro. Ingawa Garang alikuwa Mkristo na eneo kubwa la kusini mwa Sudan sio la Waislamu (wengii ni animist), mwanzoni hakuzingatia masuala ya kidini ya vita.

neg:
Ukoloni wa Ujerumani
Ujerumani ulipoteza udhibiti wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia iliyoanza mwaka wa 1914 na makoloni yake yalikamatwa na maadui zake katika vita. Vitengo vingine vya kijeshi viliendelea kupigana kwa muda mrefu: Afrika Kusini-Magharibi (leo Namibia) vilijitoa mwaka wa 1915, Kamerun mwaka wa 1916 na jeshi la Afrika Mashariki ya Kijerumani tu mwaka wa 1918 mwisho wa vita.

neg:
Vita Kuu ya Pili ya Dunia
Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilikuwa vita iliyodumu kuanzia mwaka 1939 hadi 1945 kati ya Ujerumani, Italia, Japani na mataifa yaliyoshikamana nazo (Romania, Hungaria na Bulgaria) dhidi ya nchi nyingi za dunia (ziliitwa mataifa ya ushirikiano) kati yake hasa Uingereza, Uchina, Urusi na Marekani.

neg:
Adolf Hitler
Wakati wa vita Hitler alichukua mwenyewe uongozi mkuu wa jeshi. Mwanzoni alifaulu hata dhidi ya ushauri ya majenerali wake, hasa wakati wa vita dhidi ya Poland na Ufaransa. Lakini maazimio yake ya 1941 ya kushambulia Urusi na kutangaza hali ya vita dhidi ya Marekani yalikuwa mwanzo wa mwisho wake. Nguvu ya kiuchumi wa Ujerumani haikutosha kushindana na dunia yote.

neg:
Historia ya Armenia
Kilele chake kilikuwa maangamizi ya Waarmenia wakati wa vita vya kwanza vya dunia, ambapo waliuawa zaidi ya milioni moja.

neg:
Afghanistan
Wengi wanaongea zaidi ya lugha moja (angalia orodha ya lugha za Afghanistan). Zile rasmi ni Kipashto (35%) na Kidari (50%), ambazo zote mbili ni za jamii ya Kiajemi kati ya Lugha za Kihindi-Kiulaya.

neg:
Usultani wa Adal
Imam Ahmad aliweza kufanikiwa katika mapigano dhidi ya Waethiopians, wakati akiendelea na kampeni katika Autumn mwaka 1542. Aliweza kumuua kiongozi wa kijeshi wa Ureno, Cristóvão da Gama mwezi Agosti mwaka huo huo. Hatahivyo wapiganaji wa Kireno walikataa kujisalimisha kutokana na kifo cha Adal katika vita vya Battle of Wayna Daga, karibu na ziwa Tana mwezi Februari mwaka 1543, ambapo Ahmad aliuwawa katika vita hivyo. Kutokana na hali hiyo, Waethiopia waliweza kuchuakua uwanda wa juu ulioinuka walioupateza baada ya kushindwa katika vita dhidi ya Adal. Mwaka 1577, mji mkuu wa Adal na uliamishiwa kutoka Zeila na kwenda Harar n hii ilifuatia kuanguka kwa utawala wa Adal.

neg:
Vita baridi
Vita baridi vilianza baada ya vita kuu ya pili ya dunia. Marekani, Uingereza na Ufaransa zilikuwa nchi washindi wa vita hii dhidi ya Ujerumani. Urusi ulikuwa na siasa ya kikomunisti lakini washindi wengine walifuata siasa ya kidemokrasia pamoja na uchumi wa kibepari. Ikumbukwe kuwa, Urusi ilijitoa kwenye vita vya kwanza vya dunia baada ya kufanya mapinduzi ya Kikomunisti mwaka 1917 hivyo kuachana na ushiriki wa vita hivyo vya mabepari.

neg:
Vietnam
Vita ya kupigania uhuru ilifuata hadi mwaka 1954 Ufaransa ukashindwa.

neg:
Pangani (mji)
Pangani ilikuwa sehemu ya kanda ya pwani iliyokabidhiwa na Sultan Bargash kwa kampuni ya Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki ya Karl Peters. Mwaka 1889 Pangani ilikuwa mahali palipoanzia vita vya Bushiri dhidi ya utawala wa Wajerumani. Mwakilishi wa Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki Emil von Zelewski alimtendea liwali wa Sultani kwa ukali uliosababisha ghasia ya watu wa Pangani na kuanzisha Vita ya Abushiri.

neg:
Mahabharata
Ushahidi wa Puranas ni wa aina mbili. Katika ule aina ya kwanza, kuna taarifa ya moja kwa moja kuwa kulikuwa na miaka 1015(au 1050) kati ya kuzaliwa kwa Parikshit (mjukuu wa Arjuna) na wakati ambapo Mahapadma Nanda alipochukua mamlaka, ambayokwa kawaida hujulikana kuwa tarehe 382 KK, ambayo inaweza kutupa makadirio ya karibu 1400 KK kwa vita vya Bharata. Hata hivyo, hili linaweza kuashiria kuwa vipindi virefu uongozini kwa wastani vya wafalme wanaotajwa katika orodha za koo.
Aina ya pili ya uchambuzi unaangalia orodha ya koo ambazo ni sambamba katika Puranas wakati wa Adhisimakrishna (kitukuu cha Parikshit) na Mahapadma Nanda. Pargiter ipasavyo alikisia vizazi 26 kwa kufanya hesabu ya wastani ya orodha 10 za kinasaba, na kuchukua miaka 18 kuwa kipindi cha wastani cha utawala, ambapo alipata makisio ya 850KK kwa Adhisimakrishna, na kwa hivyo karibu mwaka wa 950 KK kwa vita vya Bharata.

neg:
Afghanistan
Upande wa dini, zaidi ya 99% ni Waislamu (90% Wasuni, 7% Washia n.k.). Ndiyo dini rasmi. Waliobaki ni Wazoroasta, Wakristo, Wahindu, Singasinga n.k.

neg:
Ogaden
Kwa miaka mingi vikundi vya wanamgambo wamejaribu kutenganisha eneo hili na Ethiopia lakini hawakufaulu. Miaka 1977-1978 kulitokea Vita ya Ogaden ambamo jeshi la Somalia lilijaribu kuteka eneo hili kwa msaada wa wanamgambo wenyeji. Hatimaye walishindwa na Waethiopia kwa msaada wa Warusi na Wakuba.

neg:
Pasteur Bizimungu
Mwaka 1990 alijiunga na Rwandese Patriotic Front (RPF) kikundi cha kitutsi kwa pakubwa, ambapo nduguyake, kanali katika jeshi la Rwanda, aliuawa, pengine kwa agizo la serikali.[3] Wakati huo, RPF ilikuwa imechoshwa na uongozi wake Habyarimana na ilikuwa tu ndio imeanza uvamizi wake nchini Rwanda kutoka Uganda. Bizimungu alihamia uhamishoni Ubelgiji (Belgium), ambako alitumikia RPF kama afisa wa habari (Information Officer). Mwaka 1993, Bizamungu alihusika katia majadiliano ya Arusha Accords, ambayo yalisimamisha miaka tatu ya vita ya wananchi kwa wenyewe (Civil War) nchini Rwanda.

neg:
Adolf Hitler
Kuhamia kwake Munich kulifuatwa na vita mwaka 1914. Mnamo Agosti 1914, wakati wa mwanzo wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia alijitolea kwa jeshi la Bavaria ambapo kutokana na bidii na ukakamavu wake alipanda cheo na kuwa praiveti. Mwisho wa vita mwaka 1918 alikuwa na cheo cha koplo. Hakupewa shughuli za kupigania maadui moja kwa moja bali sehemu kubwa ya vita alihudumia kama tarishi aliyebeba habari na barua kati ya maafisa wa ngazi ya juu na hivyo mbali kiasi na eneo la mapigano. Alijeruhiwa mwaka 1916 alipopigwa na kibanzi cha kombora na tena kwenye Oktoba 1918 alipoathiriwa na gesi ya sumu iliyosababisha kipindi cha upofu. Alikuwa hospitalini bado aliposikia habari za mapinduzi katika Ujerumani na azimio la kusimamisha vita tarehe 11 Novemba 1918.

neg:
Afghanistan
Afghanistan kama nchi ya pekee ilianza kutokea wakati wa karne ya 19. Kabla ya hapo nchi yote au sehemu mbalimbali zilikuwa sehemu ya milki jirani hata kama sehemu za eneo la Afghanistan zilijitegemea chini ya watawala wadogo. Kwa vipindi virefu vya historia Afghanistan ilikuwa sehemu ya milki za Uajemi (Iran).

neg:
Afghanistan
Afghanistan "( افغانستان, pia: Afuganistani)" ni nchi ya bara la Asia. Inapakana na nchi za Pakistan, Uajemi, Turkmenistan, Usbekistan, Tajikistan na China.

neg:
Vita Kuu ya Dunia
Kwa kawaida vita mbili za karne ya 20 huitwa "Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia" (1914-1918) na "Vita Kuu ya Pili ya Dunia" (1939-1945).

neg:
Afghanistan
Afghanistan ni nchi bila pwani kwenye bahari yoyote. Sehemu kubwa ya eneo lake lenye km² 652,090 ni milima. Asilimia 90 za nchi iko mita 600 au zaidi juu ya UB ikiendelea kupanda hadi mita 7,485 kwenye ncha ya mlima Noshak. Safu za milima kubwa ni Hindu Kush na Pamir.

neg:
Kashmir
Fitina ya Kashmir imesababisha tayari vita tatu za 1947, 1965 na 1999 kati ya India na Pakistan. Imekuwa pia chanzo cha ugaidi ndani ya Uhindi.

neg:
Shirika la Msalaba Mwekundu
Mwaka wa 1906, Mkataba wa Geneva wa 1864 uliundwa upya kwa mara ya kwanza. Miaka moja baadaye, Mkataba wa Hague X, ulioratibishwa katika Mkutano wa Pili wa Kimataifa wa Amani mjini Hague, uliupanua Mkataba wa Geneva kujumuisha pia Vita vya majini. Muda mfupi kabla ya Vita Kuu vya Kwanza vya Dunia kuanza mwaka wa 1914, na miaka 50 baada ya kuanzishwa kwa ICRC na kupitishwa kwa Mkataba wa Geneva, tayari kulikuwa na Vya vya kitaifa 45 duniani kote. Vuguvugu hili lilikuwa limeenea hadi nje ya Ulaya na Amerika ya Kaskazini hadi ya Amerika ya Kati na Kusini (Argentina, Brazil, Chile, Cuba, Mexico, Peru, El Salvador, Urugwai, Venezuela), Asia (Jamhuri ya China, Japan, Korea, Siam), na Afrika (Jamhuri ya Afrika Kusini).

neg:
Al-Qaeda
Mapema baadaye Marekani na washirika wake walivamia Afghanistan, na pamoja na Ushirikiano wa Kazkazini ya Kiafghan wakang'oa serikali ya Taliban mamlakani katika vita vya Afghanistan.
Kama matokeo ya Marekani kutumia vikosi vyake maalum na kutoa msaada wa angani kwa vikosi vya ardhini vya Ushirika wa Kaskazini, makambi ya mafunzo ya Taliban na al-Qaeda yaliharibiwa na kubwa ya muundo wa uendeshaji wa al-Qaeda unaaminika uliharibiwa. Baada kuondolewa kutoka katika nafasi yao muhimu katika eneo la Tora Bora la Afghanistan, wengi wa wapiganaji wa al-Qaeda walijaribu kujikusanya katika eneo la Gardez taifa.

neg:
Albania
Albania ya sasa ilitokea mwaka 1912, baada ya Waosmani kushindwa katika vita vya Balkani.

neg:
Vita Kuu ya Dunia
Wanahistoria wengine hudai ya kwamba hali halisi vita kuu ya kwanza ilizohusu dunia yote ilikuwa vita ya miaka saba (1756-1763) kati ya Uingereza na madola ya Kijerumani ya Uprusi na Hannover dhidi ya Ufaransa, Urusi, Austria, Sweden, Saksonia na Hispania. Mapigano yalitokea Ulaya, Amerika ya Kaskazini, Visiwa vya Karibi, India, Asia ya Mashariki, Afrika na baharini kote duniani.

neg:
Historia ya Eritrea
Vita vya Eritrea na Ethiopia viliisha mwaka 2000 kwa mashauriano yanayojulikana kama Mapatano ya Algiers. Mojawapo ya makubaliano lilikuwa kuanzisha Muungano wa kimataifa wa kuweka amani, ambao unajulikana kama Muungano wa Kimataifa wa misheni ya Eritrea na Ethiopia (UNMEE); Walinda amani 4,000 wa UM wamebaki kutoka mwezi Agosti 2004.

neg:
Vita vya Kagera
Katika vita hiyo Iddi Amini Dadah, baada ya kushambuliwa, alikimbilia nchini Libya, halafu Saudi Arabia hadi mauti yalipompata miaka ya baadaye.

neg:
Vita kati ya Irak na Uajemi
Vita ilianza kwa mashambulio ya Irak dhidi ya Uajemi. Dikteta Saddam Hussein wa Irak alitaka kutumia nafasi ya kudhoofishwa kwa jeshi la Uajemi baada ya mapinduzi ya mwaka 1979. Mwaka ule serikali ya shah ya Uajemi ilipinduliwa na harakati iliyoongozwa na kiongozi Mwislamu Ruhollah Khomeini na maafisa wengi wa jeshi la shah ama waliuawa au kukimbia nchi. Saddam Hussein alilenga kushika utawala juu ya Shat al Arab ambayo ni mdomo wa mito Frati na Hidekeli kwenye ghuba ambako mizigo ya mafuta ya petroli ya Irak inapaswa kupita ikiuzwa nje. Alilenga pia kutwaa sehemu za Uajemi zilizokuwa na wasemaji wa lugha ya Kiarabu na sehemu hizi zinaitwa Khuzistan; Saddam alidai ya kwamba ilikuwa eneo la Kihistoria ya Irak iliyokamatwa na Uajemi.

neg:
Vita ya uhuru wa Marekani
Viongozi wao wakaitisha mkutano wa kwanza wa wawakilishi kutoka makoloni yote wakaamua kwa pamoja kukataa biashara yoyote na Uingereza kwa muda wa mwaka mmoja hadi madai yao ya kupunguza kodi yatakapokubaliwa. Pia wakaanza kufanya mazoezi ya wanamgambo bila usimamizi wa Waingereza. Lakini hadi hapo hawakulenga bado kutafuta uhuru.

neg:
Ahmad Nassir
Baadhi ya mashiri hayo yamechapishwa na mengine bado.
Kati ya mashairi yake pia yameimbwa na Mohamed Khamis Juma Bhalo al maaruf Professor Juma Bhalo katika nyimbo za taarabu, wawili hawa ni mtu na bin ammi yake.
Mashairi yake ya kwanza kuchapishwa ni yale yaliyomo katika kitabu kiitwacho` POEMS FROM KENYA kilicho pigwa chapa na The university of Wisconsin Pressya amerika katika mwaka wa 1966.
Kitabu cha pili cha mashairi yake ni kile kiitwacho MALENGA WA MVITA , hiki kimehaririwa na al marhum Shihabuddin Chiraghdin na kupigwa chapa na Oxford University Press , humu humu Kenya .
Vitabu vyake vyengine vilivyofwata baada ya Malenga wa Mvita ni; Taa ya umalenga pamoja na Irshad
Kuhusu mashairi yake ambayo hayajachapishwa ni mengi sana.
Mbali na ubingwa wa mashairi pia ana kipawa cha uchoraji .
miongoni mwa kazi zake za uchoraji ni zile zilizokuwa katika vifua za baadhi ya fulana za nyakati hizo za nyuma, kama zile za Cruel world,Cruel hand, please kiss me na make love not war .

neg:
Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania
Vita kubwa inayojulikana zaidi ilikuwa Vita ya Uganda na Tanzania kwenye miaka ya 1978–1979. Ilianza wakati wa utawala wa dikteta Idi Amin na uvamizi wa jeshi la Uganda katika Mkoa wa Kagera wa Tanzania tarehe 25 Oktoba 1978. Katika muda wa wiki chache Tanzania ilipanusha idadi ya jeshi hadi kufikia 100,000 kwa kuingiza askari wa polisi, wa huduma ya magereza, kutoka Jeshi la Kujenga Taifa na wanamigambo, likisaidiwa na vikundi vya wapinzani wa Idi Amin. Katika Novemba jeshi la Tanzania lilianza kushambulia Wauganda. Hadi mwanzo wa Disemba 1978 Mkoa wa Kagera ulikuwa tena mkononi mwa Tanzania. Tarehe 21 Januari 1979 askari wa Tanzania walivuka mpaka wa Uganda, na tarehe 11 Aprili 1979 walivamia Kampala. Idi Amin alikimbia Libya na JWTZ ilibaki Uganda kwa muda hadi serikali mpya ya Uganda iliimarika.

neg:
Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia
Agosti ya 1914 iliona kupanuka kwa vita hii: Warusi walikuwa na mkataba wa usaidizi na Serbia wakatangaza hali ya vita dhidi ya Austria-Hungaria. Hapo wakaingia Wajerumani waliokuwa na mapatano ya usaidizi na Austria-Hungaria wakitangaza hali ya vita dhidi ya Urusi. Urusi kwa upande wake ulikuwa na mkataba wa kusaidiana na Ufaransa, kwa hivyo hali ya vita ikajitokeza pia kati ya Ufaransa na Ujerumani. Uingereza ilijiunga na vita baada ya Wajerumani kuvamia eneo la Ubelgiji kwa shabaha ya kupita eneo lake haraka kwa uvamizi wa Ufaransa Kaskazini.

neg:
Idi Amin
Mnamo Oktoba 1978 Amin alianzisha vita dhidi ya Tanzania kwa kuvamia sehemu za mkoa wa Kagera. Rais Julius Nyerere wa Tanzania aliamua kumwondoa Amin kabisa na jeshi la Tanzania likatwaa Kampala tarehe 11 Aprili 1979.

neg:
Marekani
Vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Marekani vilipigwa kuanzia 1861 hadi 1865 kati ya majimbo ya kusini na majimbo ya kaskazini nchini Marekani. Sababu mojawapo muhimu ya vita ilikuwa suala la utumwa. Majimbo ya kaskazini yaliwahi kupiga utumwa marufuku lakini majimbo ya kusini yaliendelea na sheria zilizoruhusu utumwa na matajiri wengi wa kusini walitegemea kazi ya watumwa. Vita vilikuwa virefu na watu 650.000 walikufa, lakini mwishoni kaskazini ilishinda.

neg:
Lugalo
Mapigano hayo yalikuwa mwanzo wa vita ya Uhehe ambako Wajerumani walitumia wanajeshi wengi pamoja na silaha za kisasa wakafaulu kuwashinda Wahehe baada ya miaka 7, hadi kifo cha Mkwawa mwaka 1898.

neg:
Florence Nightingale
Mwaka uleule wa 1853 magazeti ya Uingereza yalitoa taarifa juu ya hali ya askari waliojeruhiwa kwenye vita vya Krimea vilivyopigwa kati ya jeshi la Urusi kwa upande mmoja na jeshi la Milki ya Osmani, Uingereza na Ufaransa kwa upande mwingine. Ilikuwa vita vya kwanza vilivyoripotiwa na magazeti ya kisasa na taarifa juu ya mateso ya wajeruhiwa zilishtusha wasomaji huko Uingereza hasa kwa kwa sababu jeshi la Uingereza halikuwa na madaktari wala wauguzi wa kijeshi. Askari Wafaransa tu walipata msaada kutoka watawa wa shirika la Masista wa Huruma.

neg:
Ghana
Vita vingi vilitokea baina ya utawala wa kikoloni na baadhi ya mataifa ya eneo hilo vikiwemo Vita vya 1806 vya Ashanti-Fante na mapambano ya kudumu ya Waashanti dhidi ya Waingereza, ambayo yalikoma baada ya Vita vya Tatu baina ya Waashanti na Waingereza (the third Ashanti-British War) (1900-1901).. ]

neg:
Historia ya Urusi
Urusi ulijiunga mwaka 1914 na vita kuu ya kwanza ya dunia ukisimama upande wa Uingereza na Ufaransa dhidi ya Ujerumani na Austria-Hungaria. Vita havikuenda vizuri, wananchi wakaona njaa na mapinduzi ya Februari 1917 yakamfukuza Tsar aliyejiuzulu.

neg:
Vita ya Vietnam
Vita ya Vietnam ilikuwa vita iliyopigwa katika nchi ya Vietnam kati ya miaka 1960 na 1975 lakini mapigano yake yalienea hadi nchi jirani za Kambodia na Laos. Wakati ule Vietnam iligawiwa katika madola mawili ya Vietnam Kusini na Vietnam Kaskazini.

neg:
Mauaji ya kimbari
Mwaka wa 1933, Lemkin aliitayarisha insha yenye kichwa: "Uhalifu wa Kinyama" ambapo mauaji ya kimbari yalionyeshwa kuwa uhalifu dhidi ya sheria za kimataifa. Dhana ya uhalifu, ambayo baadaye ilibadilika na kuwa wazo la mauaji ya kimbari, ilitokana na mang'amuzi ya Waashuri waliouawa kinyama nchini Iraq tarehe 11 Agosti 1933. Tukio la Iraq lilimpa Lemkin "kumbukumbu ya kuchinjwa kwa Waarmenia" kwa mikono ya Waturuki miaka 1915-1916, wakati wa Vita Vikuu Vya Kwanza Vya Dunia. Aliliwakilisha pendekezo lake la kwanza la kuyafanya "matendo kama hayo ya kinyama" yawe hatia kwa Baraza la Sheria la Shirikisho la Mataifa mjini Madrid mwaka huohuo. Pendekezo lilishindikana, na kazi yake haikuifurahisha serikali ya Polandi, ambayo wakati huo ilikuwa ikiifuata sera ya upatanisho na Ujerumani wa Kinazi.

neg:
Muhammad Ali Pasha
Kazi yake ya kwanza ilikuwa kubadilisha jeshi lake kuwa la kisasa baada ya kuona uwezo wa majeshi ya Ulaya kutokana na nidhamu na usimamizi tofauti. Baada ya Waalbania wake kukataa mabadiliko, aliwatuma kupiga vita Uarabuni walipokufa.

neg:
Vita ya miaka 100
Vita ya miaka 100 ilikuwa kipindi cha mapigano kati ya Ufaransa na Uingereza kilichodumu miaka 116 kuanzia mwaka 1337 hadi 1453.

neg:
Al-Qaeda
Maktab al-Khidamat iliundwa na Abdullah Azzam na Bin Laden katika Peshawar, Pakistan, mwaka wa 1984. Kuanzia 1986 ilianzisha mtandao wa kuajiri ofisi Marekani, ambazo kwazo ya kitovu ilikuwa Kituo cha Wakimbizi cha Al Kifah katika Msikiti wa Farouq kwenye barabara ya Atlantic Avenue, Brooklyn. Miongoni mwa watu mashuhuri katika kituo cha Brooklyn walikuwa "ajenti mara mbili" Ali Mohamed, ambaye wakala maalum wa FBI Jack Cloonan alimwita "mkufunzi wa kwanza wa Bin Laden," na "Sheikh Kipofu" Omar Abdel-Rahman, msajili mkuu wa mujahideen kwa Afghanistan.

neg:
Al-Qaeda
Asili ya al-Qaeda kama mtandao unaoendeleza ugaidi kote duniani na mafunzo ya washirika unaweza kufuatiliwa nyuma hadi kwenye vita vya Urusi katika Afghanistan. Umoja wa Marekani ilichukulia vita nchini Afghanistan, iliyokuwa na Afghanistan Allied Marxists na askari wa Urusi upande mmoja na raia Afghanistan mujahideen upande mwingine, kama kesi ya upanuzi bila aibu na uchokozi wa Kisovyeti. Marekani ilituma fedha kupitia kwa wakala wa Inter-Services Intelligence ya Pakistan kwa raia asili wa Kiafghan mujahedeen waliokuwa wakipigana dhidi ya ukoloni wa Kisovyeti katika mpango wa CIA uliyoitwa Operation Cyclone.

neg:
Muhammad Ali Pasha
Mwaka 1801 Milki ya Osmani ilikusanya jeshi la kwenda Misri iliyowahi kuvamiwa na Napoleon Bonaparte wa Ufaransa. Kikosi cha askari 300 kutoka Kavala kilikuwa sehemu ya jeshi hilo na Muhammad Ali alishiriki akiwa makamu wa mkuu wa kikosi. Baada ya kifo cha mkuu miaka kadhaa baadaye aliongoza kikosi hiki cha Waalbania.

neg:
Kampeni za Kivita katika Afrika ya Mashariki (Vita ya Kwanza ya Dunia)
Hadi hapa maendeleo ya vikosi vya maungano yalikuwa na matatizo mengi. Walitegemea hasa askari Wazungu na Wahindi waliozoea kusafiri na mizigo mikubwa ya vyakula, nguo na hema na kwa hiyo walihitaji wapagazi wengi. Hivyo maendeleo yao yalikuwa polepole wakahitaji chakula kingi kulisha askari pamoja na wapagazi. Askari pamoja na sehemu ya wapagazi walikuwa wageni ambao hawakuzoea vema hali ya hewa na magonjwa hivyo walisumbuliwa kiafya. Kwa mfano kikosi cha 9th South African Infantry ilifika mwezi wa Februari 1916 chenye askari Wazungu 1,135 na hadi Oktoba ni 116 pekee waliobaki tayari kwa vita, ingawa kikosi hiki hakikuona mapigano na idadi yao ilipungua kutokana na magonjwa pekee.

neg:
Vita ya Abushiri
Uasi ulianza Pangani tarehe 3 Septemba 1888 ambako mwakilishi wa Kampuni ya Kijerumani Emil von Zelewski (aliitwa "Bwana Nyundo") alikataza kuonyeshwa kwa bendera ya Sultani na kudai kodi kubwa kwa bidhaa zilizofika bandarini. Zelewski aliumiza hisia ya wenyeji alipoingia msikitini pamoja na mbwa wake wakati wa ibada ya Idd el Hajji (mnamo tarehe 18 Agosti 1888). Tarehe 3 Septemba alikataza kutolewa kwa mzigo wa baruti kutoka kwenye jahazi bandarini. Hapo alishambuliwa na kundi la wananchi waliomkamata na kumfunga ndani, lakini aliokolewa na wanajeshi wa Sultani waliofaulu kumpeleka hadi jahazi alipoweza kuondoka Pangani na kufikia manowari ya Kijerumani.

neg:
Historia ya Sudan
Tarehe 2 Septemba 1898 jeshi la mahdiyya lilishindwa kabisa katika mapigano ya masaa matano. Safari hiyo Waingereza waliandaliwa vizuri zaidi, pia silaha mpya kama bunduki ya mtombo ziliwapa ushindi. Upande wa khalifa walikufa askari 11,000, upande wa Waingereza na Wamisri watu 400 pekee.

neg:
Jihadi ya Kiislamu ya Misri
Huko Afghanistan walishirikiana na mujahidin kutoka Uarabuni walioongozwa na Osama bin Laden. Watu waliomtembelea bin Laden katika miaka ya 1980 waliona ya kwamba watu kutoka Misri walikuwa karibu naye kila dakika na kumshawishi. Tangu miaka ile Ayman al-Zawahiri alipata nafasi muhimu zaidi na tangu 1991 alikuwa kiongozi wa kundi lililoachana na kiongozi wa awali aliyekaa jela nchini Misri.

neg:
Montenegro
Nchi hii ndogo iliingia katika Vita Kuu ya Kwanza upande wa Serbia ikavamiwa na jeshi la Austria-Hungaria mwaka 1915 na mfalme alipaswa kukimbilia Ufaransa.

neg:
Afghanistan
Hali ya hewa inategemea mahali na kimo. Sehemu za juu milimani huwa na jalidi kali wakati wa majira ya kipupwe na tambarare za chini huwa na joto kali wakati wa majira ya joto.

neg:
Vita ya Abushiri
Lakini mwaka uliofuata (1887) tayari alikubali dai la Uingereza kukodisha pwani ya Kenya kwa shirika la Kiingereza; baadaye alianza kushauriana na Karl Peters juu ya mkataba wa aina hiyohiyo. Mkataba huu ulikwisha kusainiwa na mfuasi wake sultani Khalifa bin Said mnamo mwaka 1888.

neg:
Historia ya Ethiopia
Haya yalizua magombano kati ya Waethiopia na Waitalia na Vita vya Adowa mwaka 1896, ambapo Waethiopia walishtua dunia kwa kupiga nguvu za wakoloni na kulinda madaraka yao kwa uongozi wa Menelik II. Italia na Ethiopia zilisaini mkataba wa amani tarehe 26 Oktoba 1896.

neg:
Akbar
Akbar alifaulu kuondoa matishio yote ya kijeshi kwa kuwashinda Waafghanistan na pia mfalme wa Kihindu wa Delhi. Kwa njia hii alirudisha utawala wa Kiislamu juu ya kaskazini ya Uhindi. Alipata sifa nyingi kama jenerali aliyeongoza wanajeshi wake mwenyewe katika kila hatari.

neg:
Alan Paton
Paton alijitolea wakati wa Vita Vikuu vya Pili vya Dunia, lakini alikataliwa. Baada ya vita alitembea, kwa kutumia pesa zake, kutazama magereza Duniani kote. Alitembelea Sandinavia, Uingereza, Bara Ulaya na Marekani. Wakati alipokuwa nchini Norwei, aliandika riwaya yake marufu "Lia, Nchi Nayoipenda", ambayo aliimaliza wakati wa safari yake, huku akiikamilisha siku kabla ya Krisimasi mjini San Francisco mnamo mwaka wa 1946. Pale, alikutana na Aubrey na Marigold Burns, ambao walisoma rasimu ya kitabu chake na wakapata mchapishaji wa kukichapisha. Mhariri Maxwell Perkins, maarufu kwa kuhariri riwaya za Ernest Hemingway na Thomas Wolfe, aliongoza riwaya ya kwanza ya Paton ilipokuwa ikichapshwa na wachapioshaji wa Scribner.

neg:
Benito Mussolini
Katika Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania tangu mwaka 1936 Mussolini alichukua upande wa jenerali Francisco Franco. Kufukuzwa katika Shirikisho la Madola na msaada kwa Franco kulisababisha hali ya kuwa karibu zaidi na Hitler. Tarehe 25 Oktoba 1936 Mussolini na Hitler walitia sahihi mkataba wa ushirikiano kati ya Italia na Ujerumani.
Katika Aprili 1939 - kabla ya mwanzo wa Vita Kuu - Italia ilivamia Albania. Jeshi la Italia lilipata matatizo makubwa kushinda nchi hii ndogo. Hivyo Mussolini alipomwona Hitler kushambulia Poland tarehe 1 Septemba 1939, mwanzoni alitulia.

neg:
Kampeni za Kivita katika Afrika ya Mashariki (Vita ya Kwanza ya Dunia)
Wapiganaji katika vita hii walikuwa Schutztruppe (jeshi la kikoloni cha Kijerumani) lililofanywa hasa na askari Waafrika waliosimamiwa na maafisa Wajerumani pamoja na walowezi Wajerumani na wanamaji wa manowari ya Kijerumani waliokaa Afrika ya Mashariki wakati wa mwanzo wa vita 1914.

neg:
Kenya
Mwaka huohuo, jeshi la Kenya lilipigana na Vita vya Shifta dhidi ya kabila la Wasomali waliokusudia kuiona NFD imejiunga na Jamhuri ya Somalia. Mashifta walililemea jeshi la Kenya lakini baadaye walishindwa mwaka wa 1967.

neg:
Vita baridi
Vita baridi ilikuwa kipindi cha ugomvi kati ya makundi mawili ya nchi duniani miaka 1945 - 1989. Upande mmoja zilikuwa nchi zilizoshikama na Marekani: kati ya nchi hizo, nyingi zilikuwa ni za Ulaya Magharibi ambazo zilishikana na Umoja wa Kujihami uliojulikana kama NATO. Upande mwingine nchi zilizoshikamana na Umoja wa Kisovyeti na madola ya Ulaya ya Mashariki.

neg:
Al-Qaeda
Al-Qaeda imeendelea kutoka Maktab al-Khidamat, au "Ofisi ya Huduma ", shirika la Uislamu lililoanzishwa mwaka wa 1980 kukusanya fedha na recruit kanal mujahideen kigeni kwa ajili ya vita dhidi ya Soviets nchini Afghanistan. Ilianzishwa na Abdullah Yusuf Azzam, msomi wa Kiislamu wa Kipalestina na mwanachama wa Udugu wa Kiislamu.

neg:
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Utawala wa Kijerumani ulikwisha katika Vita Kuu ya Dunia ya Kwanza (1914 - 1918) kutokana na uvamizi wa Uingereza na Ubelgiji.


query: Je,msitu wa Amazonia ina ukubwa wa kiasi gani?

pos:
Msitu wa Amazon
Una eneo la takribani kilomita za mraba milioni saba, ambazo kati yake tano na nusu zimefunikwa na msitu wa mvua.

neg:
Titicaca (ziwa)
Ni ziwa kubwa la pili katika Amerika Kusini lenye eneo la kilomita za mraba 8,372. Liko kwa kimo cha mita 3,809 juu ya UB. Maji yake ina kina cha 105 m. Hivyo ni ziwa la juu duniani penye usafiri kwa meli ndogo kuna pia manowari ya jeshi la maji.

neg:
Alizeti
Mimea ya alizeti hukua kufuata kimo cha mita 1.5, mpaka 3.5. Wana sayansi wameripoti kuwa mwaka 1567, kuna mualizeti ulikuwa kufikia kimo cha mita 12 huko Padua. Mbegu zake zilipo pandwa maeneo mengine zilitoa mimea yenye urefu wa mmita 8, kwenye maeneo kama vile madvid, hivi karibuni maeneo mengine kama vile Uholanzi na Ontario, Canada nao wamefanikiwa kukuza mimea hiyo yenye urefu wa mita 8.

neg:
Ziwa Assal
Urefu wake mkubwa unafikia kilomita 19 na upana wake mkubwa hadi km 7; eneo la maji yake ni hadi km² 54. Kina cha juu kinafikia hadi mita 40. Beseni lake inajumlisha maeneo ya km² 900.

neg:
Great Barrier Reef
Ni safu ya mwamba tumbawe kubwa kabisa duniani ikiwa na miamba tumbawe 2,900 ya pekee na visiwa 900 katika eneo la km² 344,400. Safu hii ya mwamba tumbawe inaonekana kutoka anga la nje upande wa mashariki-kaskazini wa Australia mbele ya pwani ya Queensland.

neg:
Mnyoo
asilimia ya watu bilioni 1.5 wameambukizwa minyoo hii, hasa katika Afrika na Asia. ugonjwa wa minyoo huwa kawaida nchiniMarekani ikiwa ni pamoja na Ghuba Coast, Nigeria na Asia ya Kusini. Utafiti mmoja umeeleza kwamba kiwango cha maambukizi ya ugonjwa wa minyoo nchini Marekani kuwa karibu 4,000,000 (2%) [8]. Katika utafiti wa jamii vijijini Nova Scotia, 28.1% ya watu 431 walikuwa na ugonjwa wa minyoo, wote kuwa chini ya miaka 20, wakati wote 276 majaribio katika mji mkuu Halifax walikuwa hasi .
Utuaji wa ova (mayai) katika vidokezo maji taka katika kiwango cha matukio ascariasis. Utafitiwa mwaka 1978 ulionyesha kwamba 75% ya sampuli avloppsslam sampuli katika vyanzo vya Marekani zilizoko mijini "Ascaris" ova, kwa viwango kama juu kama 5-100 mayai kwa lita . Katika Frankfort, Indiana, 87.5% ya sampuli sludge walikuwa chanya kwa "Ascaris, Toxocara, Trichuris," na hookworm . Katika Macon, Georgia, mmoja wa sampuli za udongo 13 majaribio chanya kwa "Ascaris" . Manispaa ya maji machafu katika Riyadh, Saudi Arabia wanaona zaidi ya 100 kwa lita mayai ya maji machafu na katika Chekoslovakia ilikuwa kama juu kama mayai 240-1050 kwa lita .

neg:
Imbabura
Urefu wake ni mita 4,631 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Milima ya Udzungwa
Ina ukubwa wa kilometa mraba 1990, na ni hifadhi yenye hazina ya aina nyingi za mimea, ndege na wanyama ambao hawapatikani katika sehemu nyingine yoyote duniani.

neg:
Msitu wa mvua
Msitu wa mvua ni msitu unaopokea mvua nyingi yaani usimbishaji wa zaidi ya milimita 2,000 kwa mwaka. Kwa hiyo msitu unastawi vizuri kuna aina nyingi za mimea na wanyama kushinda misitu mingine.

neg:
Togo
Togo ni nchi ndogo katika Afrika yenye km² 56,785 pekee kwa umbo la pembenne lenye urefu wa urefu wa kilometa za mraba km 550 na upana wa takriban km 130. Mwelekeo wa eneo la nchi ni kaskazini - kusini.

neg:
Andes
Andes ni safu ya milima kunjamano na safu ndefu kabisa ya milima duniani. Inaendana na urefu wote wa Amerika Kusini upande wa magharibi wa bara hili, ikiongozana na mstari wa pwani ya Pasifiki kutoka Kolombia katika kaskazini hadi Chile katika kusini. Urefu wa safu yote ni takriban km 7,500. Milima ya juu inafikia kimo cha m 6,962 na wastani wa milima yote uko kwenye m 4000. Upana wa milima hii ni kati ya km 200 na 600.

neg:
Hifadhi ya Mkomazi
Hifadhi hii ina ukubwa wa kilometa za mraba 3245 (Kilometa za mraba 2010.4 ni Mkomazi na Kilometa za mraba 1224.1 ni Umba).

neg:
Kaunti ya Mombasa
Mombasa ina misitu asilia mitatu ambayo ni 6% ya misitu ya mikoko ya Kenya. Misitu hii ni mojawapo ya makazi ya wanyamapori katika kaunti hii. Hata hivyo, uvunaji kupindukia wa miti, maeneo taka na kupanua ardhi baharini kumeharibu misitu hii na kuathiri wanyamapori wa majini na ardhini.

neg:
Kuba
Kuba yote ina eneo la kilomita za mraba 110,860 pamoja na sehemu za bahari, nchi kavu peke yake ni km² 109,884.

neg:
Uoto asilia
Msitu ni mkusanyiko wa miti mirefu na mikubwa ambayo huota sehemu kubwa kwa kukaribiana na vichaka ambavyo ni miti midogomidogo na mifupi iliyokusanyika kwa pamoja sana na mbuga ni uoto wa kisavana ambao ni kama nyasi.

neg:
Chile
Chile ina urefu wa kilomita 4,200 kufuata pwani ya Pasifiki na milima ya Andes. Umbali huu ni kama kutoka Cape Town kwenda Dar es Salaam. Lakini upana wa wastani wa eneo lake ni kilomita 180 tu: sehemu nyembamba ya nchi ina upana wa kilomita 90, sehemu pana zaidi ina kilomita 240.

neg:
Msalvia (mmea)
Asili ya mmea huu ni nchi ya Mexico na humea kiasilia katika msitu wa Sierra Mazateca ya Oaxaca kwenye vivuli vilivyo na unyevu. Msalvia hufikia urefu wa kima zaidi ya mita moja na huwa na shina mraba lisilo na kitu ndani kama mimea mingine ya familia ya "mint" Lamiaceae. Leo msalvia pia hukuzwa nyumbani na hupandwa vipandikizi vya tawi au shina lake kwa vile mmea huu hutoa mbegu kwa uchache na ugumu sana.

neg:
Milima Apalachi
Milima Apalachi inapatikana Marekani na Kanada kwa urefu wa kilomita 2,400.

neg:
Msitu wa Kakamega
Ikiwa ni pamoja na hifadhi ya wanyama pori, misitu huu umezingira takribani kilomita 230 za mraba, ambapo ni chini ya nusu ambayo kwa sasa inabakia kama misitu ya asili. Kuna maeneo mengi nyasi ilikokatwa na maeneo yaliyo bure Utajiri wa msitu huu kwa aina tofauti za ndege, wadudu na wanyama wa aina ya reptiles huifanya kuwa kivutio kikuu cha watalii wanaopenda kutazama ndege wapiga picha za wanyamapori. Hakuna shughuli kuu za kiutalii na Msitu Kakamega siyo kivutio kikuu cha watalii. Wanyama wakubwa ni nadra. Sehemu ya msitu pia ina makaazi ya wanyama ya kipekee ya aina ya nyanda za juu, lakini kwa ujumla, mimea na wanyama kwenye Msitu huu hazichapta kuchambuliwa kwa upana na sayansi. Hali ya hewa ni ya mvua sana kukiweko za zaidi ya mita mbili za mvua kwa mwaka. Misimu za mvua ni Aprili hadi Mei na Agosti hadi Septemba.

neg:
Pasifiki
Pasifiki iko kati ya Bara la Amerika upande wa mashariki na Bara la Asia / Australia upande wa magharibi.
Eneo lake ni kilometa za mraba milioni 179.7 ambayo si bahari kubwa tu bali pia ni eneo kubwa kuliko nchi kavu yote duniani: ni karibu nusu ya uso wa dunia.

neg:
Ndovu
Spishi nyingine ya ndovu wa Afrika ni ndovu-misitu ("Loxodonta cyclotis"), ambao ni wadogo na wa mviringo kiasi, pembe zao zikiwa fupi kiasi na zilizonyooka kuliko tembo wa savanna. Tembo wa misituni hufikia mpaka uzito wa kg. 4500 na husikia urefu wa mita 3. Mambo mengi hayafahamiki kuhusu tembo hawa ukivilinganisha na tembo wa savanna, kutokana na mazingira wanamoishi. Mara nyingi huishi katika misitu ya Afrika, ile mizito nay a mvua, ya kati na magharibi mwa Afrika. Japo mara chache husogea mipakanai mwa misitu yao, na kuzaliana na tembo wa savanna.

neg:
Amazonas (mto)
Mto Amazonas (Kireno: Rio Amazonas) ni mto mkubwa duniani. Ina chanzo chake katika milima ya Andes inavuka beseni yake hadi Atlantiki kupitia eneo kubwa la misitu minene. Sehemu kubwa ya mwendo wake iko katika nchi ya Brazil. Inabeba maji zaidi kuliko mito ya Nile, Mississippi na Yangtse kwa pamoja.

neg:
Ziwa Kyoga
Ziwa Kyoga (pia huandikwa Kioga) ni ziwa kubwa na kina kifupi katika Uganda, karibu 1,720 km ² katika eneo na mwinuko wa 914 m Viktoria Nile hupitia katika ziwa hili katika njia yake kutoka Ziwa Victoria na kuelekea Ziwa Albert. Chanzo kuu kutoka Ziwa Victoria hudhibitiwa na Kituo cha stima cha Nalubaale katika Jinja. Chanzo kingine cha maji ni kanda ya Mlima Elgon kwenye mpaka kati ya Uganda na Kenya. Hata kama Ziwa Kyoga ni sehemu ya mfumo wa Maziwa Makuu, haichukuliwi kama Ziwa kuu. Ziwa Kwania iko karibu.

neg:
Ethiopia
Ethiopia ina eneo la kilometa mraba 1,127,127 (435,071 mraba - mili). Nchi yenyewe ni mojawapo ya nchi za Pembe ya Afrika upande wa mashariki.

neg:
Nguva
Nguva (ing.: Sirenia) ni wanyama wakubwa wanaoishi baharini. Hata hivyo ni mamalia wanaozaa watoto walio hai na kuwalisha kwa maziwa. Nguva huwa na mikono ya mbele na mkia wenye umbo la pembetatu. Wanaishi kwenye pwani za Bahari ya Hindi, Bahari ya Karibi, Afrika ya Magharibi na mto wa Amazonas. Wanaweza kufikia urefu wa mita 2.5 hadi 4 na uzito wa kg 1,500.

neg:
Milima Atlas
Urefu wake unafikia hadi mita 4,167 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Wolverini
Wolverini mzima ana ukubwa wa mbwa wa kawaida, urefu kwa kawaida kuanzia 65 hadi 107cm, mkia wa 17-26cm, na uzito wa 9-25kg, ingawa madume wakubwa waweza kuwa na uzito hadi 32kg. Madume wana ukubwa ulio wa 30% kubwa zaidi kuliko wa wajike. Wao ni mustelidi wakubwa zaidi wa kiardhi kati ya wote; ota-bahari na ota mkubwa wa Amazoni wazidi ukubwa wa wolverini.

neg:
Bolivia
Nyanda za juu (kwa Kihispania: "Altiplano") zinakaliwa na wakazi wengi (80%) ziko kwenye kimo cha mita 3.000 hadi 4.000. Altiplano ni takriban theluthi moja ya eneo la nchi; sehemu nyingi ni tambarare ya "llanos" ambayo ni nchi ya chini yenye joto ambayo ina sehemu mbili: savana kavu za Gran Chaco na misitu minene ya beseni ya Amazonas.

neg:
Jangwa
Jangwa ni eneo pakavu penye mvua au usimbishaji kidogo tu. Kutokana na ukavu kuna mimea michache tu pia wanyama wachache. Wanyama walioko hufanya shughuli zao hasa wakati wa usiku. Kipimo cha usimbishaji kinachobulika kimataifa ni kiwango cha chini ya 250 mm kwa mwaka. Uoto wa mimea hufunika chini ya asilimia 5 za eneo lake.

neg:
Tanzania
Eneo lina kilometa za mraba 947,303 (nchi ya 31 duniani); maji ya ndani yanachukua asilimia 6.2.

neg:
Hifadhi ya Serengeti
Mvua nzito ilichangia ukuaji wa majani, ambao ulikuwa kama mafuta kwa moto wakati wa misimu mikavu ifuatayo. Miti mizee ya Acacia, ambayo huishi tu miaka 60-70, ilianza kufa. Awali tembo, ambao hula miti michanga na mizee, walilaumiwa kwa kumaliza misitu. Lakini majaribio yalionyesha kulikuwa na sababu nyingine muhimu zaidi. Wakati huo huo, idadi ya tembo ilipunguzwa kutoka 2,460 mwaka 1970 hadi 467 katika mwaka 1986 kutokana na uwindaji haramu.

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Kwa sababu misitu ya kaskazini ni eneo ambapo gesi ya kaboni huingia, huku misitu iliyokauka ikiwa chanzo kikubwa cha kaboni, kupota kwa kiasi kikubwa kama hicho cha msitu kinazidisha uvamizi wa wadudu katika misitu ya Biritish Columbia pekee inakaribia ya mwaka wa kawaida wa mioto ya misituni katika eneo lote la Kanada au kutolewa kwa miaka tano kutoka vyanzo vya usafiri vya nchi hiyo.

neg:
Milima ya Mungai
Ina urefu wa mita 1,391 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kapa (pwani)
Kapa au wangwa (wengi: nyangwa) ni msitu unaokua katika maji ya chumvi kwenye fuko za bahari za kanda za tropiki na nusutropiki (kati ya latitudo za 25º kaskazini na 25º kusini). Jumla ya maeneo ya kapa duniani kote ilikuwa km² 137,800 (maili za mradi 53,190) katika nchi na maeneo 118 mwaka 2000.

neg:
Azerbaijan
Ziwa kubwa ni Sarisu lenye eneo la km² 67.
Mto Kura unapita eneo la nchi na kuishia katika Bahari ya Kaspi baada ya mwendo wa km 1,515.

neg:
Upandaji miti
Kwa sababu ya ukataji miti uliozidi na unaoendea katika msitu wa Amazon kwa miongo kadhaa iliyopita, juhudi ndogondogo za upandaji miti hazina umuhimu ikilinganishwa na ukubwa wa msitu wa mvua wa Amazon.

neg:
Hifadhi ya Saadani
Inaenea katika km2 1062 za Mkoa wa Tanga.

neg:
Sahel
Ni kilometa 5,400 kwa 450-1,000 hivi kusini kwa jangwa la Sahara na kaskazini kwa eneo la misitu, ikienea kwa kiasi tofauti katika nchi zifuatazo (kutoka magharibi kwenda mashariki): Senegal, Mauritania, Mali, Burkina Faso, Aljeria, Niger, Nijeria, Chad, Sudan, Sudan Kusini, Eritrea, Kamerun, Jamhuri ya Afrika ya Kati na Ethiopia.

neg:
Kasoko ya Chicxulub
Kasoko hii ina kipenyo cha zaidi ya km 180 hivyo ni kasoko kubwa ya tatu duniani iliyosababishwa na pigo la asteroidi ("") Asteroidi iliyopiga hapa ilikuwa na kipenyo cha angalau km 10. Pigo hili lilisababisha tsunami, kuwaka kwa moto katika sehemu nyingi za Dunia, mitetemeko ya ardhi na kulipuka kwa volkeno nyingi. Kutokana na vumbi na majivu yaliyorushwa angani nuru ya jua ilizuiliwa na hivyo kilitokea kipindi kirefu cha giza na baridi kali kote duniani.

neg:
Ziwa Bogoria
Ziwa Bogoria ni ziwa alkali la chumvi, lililoko katika kanda la volkeno katika nusu-graben bonde la kusini la Ziwa Baringo, Kenya, kaskazini kidogo ya ikweta. Ziwa Bogoria, kama vile Ziwa Nakuru, Ziwa Elmenteita, na Ziwa Magadi kusini zaidi katika Bonde la Ufa, na Ziwa Logipi kaskazini, ni nyumbani kwa wakati mmoja kwa ukubwa duniani wakazi wa mindre heroe. Ziwa ni tovuti Ramsar na imekuwa hifadhi ya taifa imekuwa inalindwa tangu 29 Novemba 1973. Ziwa Bogoria ni vifupi (mita 10 kina juu), na inapata urefu wa kilomita 34 kwa kilomita 3.5 upana, pamoja na bonde la mifereji ya 700 km ².

neg:
Manaus
Manaus ni jina la mji mkuu wa jimbo la Amazonas katika Brazil. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao milioni 1.7 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 92 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Victoria Falls
Mto wa Zambezi mwenye upana wa mita 1170 unafika penye ngazi ya mwamba na maji yote yaanguka kimo cha takriban mita 110 yanapoendelea katika kanali ya mwamba mwenye upana wa 120 m pekee. Maporomoko haya ni makubwa katika Afrika.

neg:
Msitu
Msitu ni eneo kubwa linaloongozwa na miti. Maana ya ufafanuzi sahihi zaidi wa msitu hutumiwa duniani kote, kuhusisha mambo kama vile mti wa wiani, urefu wa mti, matumizi ya ardhi, usimamaji wa kisheria na kazi ya mazingira. Kwa mujibu wa ufafanuzi wa Chakula na Kilimo uliotumiwa sana , misitu ilifunika hekta bilioni 4 (ekari 9.9 × 109) (kilomita za mraba milioni 15) au asilimia 30 ya eneo la ardhi duniani mwaka 2006.

neg:
Afrika ya Mashariki
Tanzania, Kenya na Uganda zina ukubwa wa eneo la maili za mraba; Tanzania 360,000 ikifuatiwa na Kenya 224,960 na Uganda 93,980 upande wa mashariki nchi hizi zimepakana na bahari ya Hindi na upande wa kaskazini mashariki zimepakana na Somalia, upande wa kaskazini zimepakana na Ethiopia na Sudan Kusini upande wa magharibi ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na jamuhuri ya Rwanda na Burundi, kusini ni Zambia, Malawi na Msumbiji.

neg:
Dominica
Kisiwa kina urefu wa km 46.4 na upana wa km 25.6; eneo lake ni km² 746.

neg:
Chui milia
Ukubwa wa wanyama hao hutofautiana kutokana na maeneo yao na nususpishi zao. Wale wa Sumatra ni wadogo wakiwa na urefu wa mwili (pamoja na kichwa bila mkia) sentimita 140 pekee na uzito wa 120 kg. Mkubwa ni chui milia wa Siberia mwenye urefu unaopita mita 2 na uzito wa kilogramu 150 (jike) hadi 250 (dume). Aina ya Siberia ni kubwa kushinda simba Mwafrika.
Jike anazaa wadogo 2-3 na kuwatunza kwa miaka 2 - 3. Baadaye wanapaswa kujitafutia eneo lao. Kwa umri wa miaka 3-4 anaweza kuzaa na kufikia umri wa miaka 20 - 25.

neg:
Assam
Eneo lake ni kilomita mraba 78,438 na wakazi wake ni 31,205,576 (2011).

neg:
Msitu wa Kakamega
Kaskazini ya Msitu huu ni Hifadh ya Kitaifa ya Kakamega , iliyopewa sifa ya kuwa hifadhi ya Kitaifa mwaka wa 1985. Kaskazini kwake ni Msitu wa Hifadhi wa Kisere . Licha ya kuwa misitu wa hifadhi, msitu huu umeendelea kuharibiwa sana . Idara ya Misitu ya Kenya na Shirika la Kenya la Wanyamapori zinafanya kazi ili kulinda msitu huu. Wakaazi wa eneo hili ni Waluhya, ,ambao wanategemea msitu huu kwa mahitaji yao yote. Kanda hii inasemekana kuwa mojawapo ya maeneo yenye watu wengi zaidi vijijini ulimwenguni, na shinikizo kwenye rasilimali ya msitu huu ni kubwa. Mradi unaofadhiliwa na Ujerumani wa BIOTA East umekuwa ukifanya kazi katika msitu huu tangu mwaka wa 2001, ambapo kwanza, rekodi ya kila aina ya maisha kwenye msituuhuu ilifanywana na la lengo kupanga mikakati ya matumizi endelevu ya msitu huu mpaka mwaka wa 2010.

neg:
Ciudad Nezahualcóyotl
Eneo lake ni 63.44 km².

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Mbali na matokeo wazi ya kiikolojia na kiuchumi, misitu mikubwa iliyokufa huleta hatari ya moto. Hata misitu mingi inayoonekana kuwa yenye afya inaonekana kuwa katika hatari ya mioto ya misitu kwa sababu ya ongezeko la joto. Miaka kumi ya wastani ya misitu iliyochemeka katika eneo la Marekani kasakazini, baada ya miongo mingi ya karibu 10,000 km² (ekari milioni 2.5), imeongezeka polepole tangu 1970 hadi zaidi ya 28,000 km² (kari milioni 7) kila mwaka.. Ingawa mbadiliko katika mbinu za usimamizi wa misitu huenda ukawa umechangia mabadiliko haya, katika eneo la magharibi la Marekani, tangu mwaka wa 1986, majira marefu zaidi ya kiangazi yamesababisha mioto mikubwa ya misituni kuongezeka mara nne na maeneo yanayochomwa kuongezeka mara sita, ikilinganishwa na kipindi kati ya 1970 na 1986. Ongezeko sawa la mioto ya misituni imeripotiwa nchini Kanada kati ya mwaka wa 1920 na 1999.

neg:
Kisiwa cha Antelope
Kisiwa cha Antelope (Antelope Island) ni kisiwa nchini Marekani. Kipo ndani ya Ziwa Kuu la Chumvi (Great Salt Lake) katika Jimbo la Utah. Hili ni ziwa la chumvi kubwa katika Marekani na ziwa kubwa la maji ya chumvi katika Bara la Amerika . Eneo la kisiwa ni .

neg:
Mirihi
Kipenyo cha Mirihi ni km 6.794 (takriban nusu kipenyo cha dunia); eneo la uso wake ni nusu ya eneo la uso wa dunia; masi yake ni sehemu ya kumi tu ya masi ya dunia.

neg:
Ukanda wa asteroidi
Masi ya ukanda wote huhesabiwa kuwa takriban asilimia 5 ya masi ya mwezi wa dunia yetu. Zaidi ya nusu ya masi hii ya asteroidi za ukanda ni magimba 4 makubwa ambayo ni sayari kibete Ceres na asteroidi kubwa za 4 Vesta, 2 Pallas na 10 Hygiea. Zote 4 huwa na kipenyo kinachozidi kilomita 400. Yote mengine ni madogo zaidi hadi kuwa punje za vumbi tu. Lakini densiti ya masi ya ukanda si kubwa na vyombo vya angani kadhaa vimeshapita ukanda bila kugongana na vipande vyake.

neg:
Ziwa Superior
Ziwa lina urefu wa kilomita 563 na upana mkubwa wa 257 km. Uso wake una eneo la 82,400. Kina cha wastani ni 147 m lakini kina kikubwa cahfikia 406 m.

neg:
Chui
Tafiti juu ya chui zinaonesha kuwa asilimia karibu 13% ya chui wote wanapatikana katika maeneo yanayotunzwa. Katika tafiti yao ya IUCN, Nowell and Jackson walisema chui dume huwa nahimaya ya kilomita za mraba 30-38, lakini jike huwa na kilomita za mraba 15-16 tu.

neg:
Milima ya Chasamila
Kilele kina urefu wa mita 1,893 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Ghuba ya Uajemi
Eneo lote la ghuba ni 233,000 km². Maji matamu huingia kwa njia ya mito ya Frati na Hidekeli inayoungana katika Shatt al Arab.

neg:
Dunia
Lakini si tufe kamili. Ina uvimbe kidogo kwenye sehemu ya ikweta; ilhali umbali kati ya ncha mbili ni kilomita 12,713 lakini umbali kati ya sehemu za kinyume kwenye ikweta ni km 12,756, yaani kipenyo hiki kinazidi takriban kilomita 43 kipenyo kati ya ncha na ncha. Tofauti hii inasababishwa na mzunguko wa dunia. Kani nje inasukuma sehemu za ikweta nje zaidi. Kwa hiyo mahali duniani palipo karibu zaidi na anga la nje si Mlima Everest kwenye Himalaya bali mlima Chimborazo nchini Ekuador.
Kwenye uso wake dunia huwa na tofauti kati ya nusutufe zake mbili. Nusu moja ina eneo kubwa la mabara yaani nchi kavu ambayo ni asilimia 47 ya sehemu hii. Kinyume nusutufe nyingine inafunikwa na maji ya bahari na eneo la nchi kavu ni asilimia 11 pekee za maeneo yake.

neg:
Australia
Bara la Australia linakaa juu ya bamba la Australia likiwa na eneo la 7,617,930 km². Umbali kati ya magharibi na mashariki ni km. 4,000, na kati ya kaskazini na kusini umbali ni km. 3,700.

neg:
Mbuga wa safari
1966 ikafuata mbuga mwingine huko Longleat, Uingereza ambako eneo la hektari 40 (ekari 99) lilitengwa kwa kusudi hili. Katika miaka ya 1970 mbuga mbalimbali zilijengwa Ulaya na Marekani na pia Asia zenye maeneo ya zaidi ya hektari 100 yaani kilometa ya mraba 1. Mahali pachache kama vile San Diego, Marekani (7.3 km²) na Cox Bazar, Bangla Desh (9.6 km²) kuna mbuga kubwa zaidi. Hizi zote ni ndogo kabisa kuliko mbuga za wanyama katika Afrika penye maeneo ya kilomita za mraba makumi hadi maelfu na hapa wanyama hawatengwi. Mbuga za Afrika zinalenga kuhifadhi wanyamapori katika mazingira asilia lakini mbuga za safari zinataka kuonyesha wanyamapori katika mazingira isiyo ya kiasili tena kwa makusudi ya kibiashara pamoja na kielimu na kiburudani.

neg:
Simba
Uzito wa simba wakubwa ni kati ya kg 150 – 250 kwa dume na kg 120 – 182 kwa jike. Simba huwa na ukubwa tofauti kulingana na mazingira na eneo, kusababisha tofauti mbalimbali za rekodi za uzito. Kwa mfano, simba wa kusini mwa Afrika wameonekana kuwa wazito mara tano zaidi ya wale wa Afrika Mashariki, kwa ujumla.
Urefu wa kichwa na mwili ni sm 170 – 250 kwa dume na sm 140 – 175 kwa jike; urefu wa bega ni sm 123 kwa dume na sm 107 kwa jike. Urefu wa mkia ni sm 90 – 105 kwa dume na 70 – 100 kwa jike. Nywele ndefu zaidi za simba zilirekodiwa huko Mucsso, kusini mwa Angola, Oktoba 1973; na simba mzito kuliko wote alikuwa ni yule mla watu aliyepigwa risasi huko Transvaal, Afrika Kusini: alikuwa na uzito wa kg 313. Simba wanaohifadhiwa huwa wakubwa zaidi na pengine wazito zaidi kuliko wale wa mwituni.

neg:
Msitu wa mvua
Nje ya kanda ya tropiki kuna misitu ya mvua kwenye pwani la magharibi ya Amerika Kaskazini, Chile, Tasmania, New Zealand, Japani na kwenye magharibi ya Kaukazi.

neg:
Maziwa makubwa ya Amerika Kaskazini
Kuna visiwa zaidi ya 35,000 ndani ya maziwa haya. Kisiwa cha Manitoulin katika ziwa Huron upande wa Kanada ni kisiwa cha ziwani kikubwa duniani chenye eneo la 2,766 km² na eneo hili ni kubwa kuliko maeneo ya Unguja (1,658 km²) na Pemba (980 km²) pamoja.

neg:
Amazonas (mto)
Upana wa mto ni wa kilomita kadhaa kufika hadi 100 km wakati wa mafuriko ya kila mwaka. Delta ya Amazonas ina upana wa mamia ya kilomita; ndani yake kuna kisiwa cha Marajó chenye eneo la 49,000 km² ambalo ni kubwa kushinda nchi kama Rwanda au Burundi.

neg:
Ziwa Edward
Ziwa Edward liko katika mwinuko wa mita 920, lina urefu wa km 77 na upana wa km 40, na lina eneo la km² 2,325 (la 15 kwa ukubwa katika bara).

neg:
Tanganyika (ziwa)
Kina cha wastani ni m 570, ni kubwa zaidi katika sehemu ya kaskazini ambako vilindi vyake hufikia kina cha mita 1470. Kutokana na kina kikubwa kinashika kiwango kikubwa cha maji matamu kati ya maziwa yote ya Afrika (18,900 km³) na asilimia 16 ya maji matamu yote duniani.

neg:
Zuhura
Ukubwa wake na pia kemia yake zinafanana sana na dunia ikiwa kipenyo chake ni km 12,103.6 kwenye ikweta.

neg:
Milima ya Munguru
Kilele kina urefu wa mita 1,267 juu ya usawa wa bahari.

neg:
KwaZulu-Natal
Eneo la jimbo ni 92 100 km2. KwaZulu-Natal iko upande wa mashariki wa Afrika Kusini ina pwani ndefu la Bahari Hindi. Uso wa nchi unapendeza hivyo jina la "Jimbo la Bustani".

neg:
Tanganyika (ziwa)
Kwa kulinganisha eneo lake (km² 32,893) ni la pili tu baada ya Viktoria Nyanza katika Afrika.

neg:
Kilimanjaro (Volkeno)
Kuna misitu asilia zinazofunika takriban kilomita ya mraba 1,000 kwenze mlima .

neg:
Utalii nchini Kenya
Mbuga ya kimataifa ya Kora iko Mkoani Pwani, Kenya. Mbuga hii ina upana wa eneo a eneo wa kilomita 1787. Mbuga hii imejasisiwa kilomita 125 mashariki mwa Mlima Kenya. Awali mbuga hii ilijaridiwa kama hifadhi ya kiasili mwaka wa 1973. Ilijaridiwa kama mbuga ya kitaifa mwaka wa 1990, kufuatia mauaji ya George Adamson na wawindaji wanyama.

neg:
Ziwa Magadi (Kenya)
Ziwa Magadi lina ukubwa wa kilomita 100 mraba na huwa limejaa maji iliyokolea sodium karbonati ambayo huwa na kiasi kikubwa cha madini ya trona. Asili ya chumvi hii ni chemichemi ya moto inayopatikana katika bonde la ufa. Chemichemi hizi huwa kaskazini magharibi na kusini mwa ziwa hili. Wakati wa msimu wa mvua chumvi huwa inapungua ziwani na kisha uzidi tena maji yanapokauka na kuacha chumvi nyeupe. Kuna aina moja tu ya samaki kwenye ziwa hili, cichlid Alcolapia grahami. Samaki huyu anaishi kwenye chemichemi moto zilizo kwenye ufukwe wa ziwa hili.

neg:
Jangwa la Namib
Jangwa hili lizunguka eneo ya ukubwa wa takribani kilomita mraba 80,900 (maili mraba 31,200 ). Umbo la Namib ni kanda lenye urefu wa 2000 km na upana wa 100-160 km kuanzia mwambao wa Atlantiki. Jangwa limesababishwa na mkondo wa Benguela unaosukuma maji baridi kutoka Antaktika kuelekea pwani la Afrika. Mkondo huu unazuia mvua kunyesha karibu na mwambao hivyo kuleta hali ya hewa kavu.
Baada ya kustaahimili hali ya ujangwa au nusu jangwa kwa zaidi ya miaka milioni 55, inadhaniwa kuwa jangwa kongwe zaidi duniani. Hali ya ukame ya Namib unasababishwa na hewa kavu ya Hadley Cell, inaposhuka na kupoeshwa na hewa ya baridi ya Benguela kando ya pwani. Ina chini ya milimita 10 (nchi 0.4 ) ya mvua kila mwaka na ardhi yake iko karibu tasa.
Kuna spishi kadhaa zisizo za kawaida za mimea na wanyama zinapatikana tu katika jangwa hili. Moja yazo ni "Welwitschia mirabilis," moja kati ya spishi zisizo za kawaida. "Welwitschia" ni mmea unaofanana magugu, lakini inakua tu na majani mawili marefu tu maisha yake yote. Majani haya yanaweza kuwa mita kadhaa kwa urefu, yaliyokunjika na kupindika kutokana na upepo wa jangwani . Mzizi wa kati wa mmea huu hujiendeleza hadi ukawa kama sinia na umri. "Welwitschia" ni mashuhuri kwa uwezo wake wa kustahimili ukame mkubwa katika jangwa la Namib, wakati mwingine ukitoa unyevu kutoka ukungu wa mwambao.
Namib haina makazi ya watu isipokuwa miji michache pwani. Miji muhimu ni Swakopmund na Walvis Bay penye bandari kuu ya Namibia. Lüderitz ni mji mdogo tu uliokuwa muhimu zaidi zamani za kuchimba almasi karibu na mji huu.

neg:
Msitu
Ndiyo tofauti kati ya misitu ya asili na isiyo ya asili.

neg:
Hifadhi ya Taifa ya Amboseli
Hifadhi ya Taifa ya Amboseli, ambayo zamani ilikuwa inaitwa hifadhi ya wanyama ya Maasai Amboseli, iko katika Wilaya ya Kajiado, Mkoa wa Bonde la Ufa, nchini Kenya. Mbuga hii ina ukubwa wa eneo wa kilomita 390 katika msingi wa eneo la kilomita 8,000 na inaenea mpakani mwa Kenya na Tanzania. Jina "Amboseli" linatokana na lugha ya Kimasai ikimaanisha vumbi lenye ladha ya chumvi.

neg:
Hifadhi ya Kitulo
Mwaka 2005, Kitulo ilitangazwa rasmi kuwa hifadhi ya Taifa ikijumuisha sehemu ya eneo la shamba la mifugo, Msitu wa Livingstone na bonde la Numbi kiasi cha kilometa za mraba 412.9 ndani ya mwinuko wa mita 2100 na 3000 juu ya UB.

neg:
Amazonas (mto)
Amazonas ni njia muhimu ya mawasiliano na usafiri nchini Brazil. Meli kubwa za baharini zinaweza kuingia hadi bandari ya Manaus iliyoko 800 km ndani ya bara. Meli ndogo za baharini hadi uzito wa tani 3,000 zinaweza kuvuka Brazil yote na kufika Peru.

neg:
Mkoa wa Kigoma
Mkoa una eneo la km² 45,066 (sawa na 4.8% ya eneo lote la Tanzania) ikiwa km² 8,029 ndizo maji ya ndani (hasa Ziwa Tanganyika) na km² 37,037 ndizo nchi kavu.

neg:
Mkoa wa Tabora
Eneo la mkoa ni km 76,151; mnamo km 34,698 (46%) ni hifadhi ya misitu, km 17,122 (22%) ni hifadhi ya wanyama.

neg:
Msitu
Misitu ya asili ni misitu ambayo huota yenyewe bila kupandwa na mwanadamu. Kwa mfano, msitu wa Udzungwa (Mkoa wa Morogoro, Tanzania) ni kivutio kikubwa cha watalii, hivyo kupitia msitu huu nchi inajipatia fedha za kigeni.

neg:
Aconcagua
Urefu wake ni mita 6,962 juu ya usawa wa bahari, hivyo unazidi milima yote nje ya Asia.

neg:
Ziwa Assal
Ziwa hili halina njia ya kutoka kwa maji isipokuwa uvukizaji. Tokeo lake, ilhali maji ya kuingia yana kiasi cha chumvi ndani yake, ni kwamba kiwango cha chumvi katika maji ya ziwa kinazidi kuongezeka. Leo hii ni ziwa lenye chumvi nyingi duniani kushinda Bahari ya Chumvi.
Eneo la ziwa hili ni kama jangwa na hakuna mimea wala wanyama waonekanao ila mimea midogo katikati ya ziwa hilo.

neg:
Walanyama
Ukubwa wao unaanzia kwa vicheche wadogo kama (Mustela nivalis), mwenye gramu 25 na sentimeta 11, hadi dubu barafu (Ursus maritimus), ambaye anaweza kupima kilogramu 1,000, na Tembo-bahari wa kusini (Mirounga leonina), ambao wanaume wazima wanafikia kilogramu 5,000 (lb 11,000) na urefu wa mita 6.9 (futi 23).

neg:
Kimondo cha Chelyabinsk
Kufuatana na taasisi ya Marekani NASA ukubwa wa gimba ulikuwa kipenyo cha mita 17 na masi yake baina tani 6 hadi 10. Kimondo hiki kilikuwa na mbio wa 54,000 km/h au kilomita 15 kwa sekunde. Imekadiriwa ya kwamba wakati wa kuchoma na kupasuka angani kiliachisha nishati iliyolingana na tani 500,000 za baruti ya TNT au takriban mara 20 - 30 kiasi cha nishati kilichoachishwa wakati wa mlipuko wa bomu la nyuklia wa Hiroshima.

neg:
Bara Arabu
Eneo la Bara Arabu kwa jumla ni kilomita mraba 3,191,022, ikiwa Saudia inakalia sehemu nne katika tano ya jumla ya maeneo yake, na sehemu iliyobakia ambayo ni moja katika tano inakaliwa na nchi zilizobakia, zote zikiwepo pembezoni mwa Saudia kwenye bahari ya Ghuba ya Uajemi na bahari ya Waarabu na bahari ya Shamu.

neg:
Ghuba ya Meksiko
Ghuba yote ina eneo la takriban 1,600,000 km². Maji yake ni ya halijoto ya vuguvugu hata juu ya 26 °C wakati wa miezi ya joto. Hali hii husababisha kutokea kwa dhoruba na tufani za mara kwa mara zinazoleta uharibifu mwingi kwenye visiwa na nchi kavu ya jirani.

neg:
Tsunami
Mfumo wa mita: Katika mfumo wa mita, kisima chenye kipenyo cha takribani mita 1.5 huhitaji takribani lita 1.1 za dawa ya klorini kwa kila mita ya maji. Iwapo kisima ni takribani mita 9.1 kwenda chini, zidisha lita 1.1 na mita 9.1 ili kubainisha idadi kamili ya lita za dawa klorini itakayohitajika (1.1 X 9.1 = lita 10). Futi moja ya urefu wa maji = mita 0.305.
Kipimo cha mita: Katika kipimo cha mita, tambua kiasi cha maji kwenye kisima kwa kuzidisha lita kwa kila mita kwa kina cha kisima kwa mita. Kwa mfano, kisima chenye kipenyo cha sentimita 15.2 kina lita 18.6 za maji kwa kila mita. Ikiwa kina cha kisima hiki ni mita 36.5, zidisha lita 18.6 kwa mita 36.5 ili kutambua idadi jumla ya lita za maji katika kisima (18.6 X 36.5 = lita 679).

neg:
Kongo (mto)
Kongo na tawimito yake inapita katika eno kubwa la misitu ya mvua duniani (Amazonas pekee inapita katika msitu wa mvua mskubwa zaidi). Ikipita pande zote za ikweta, upande wa kaskazini na pia kusini, sehemu fulani ya beseni yake huwa na majira ya mvua muda wowote.

neg:
Alaska
Eneo lake ni kubwa kushinda majimbo mengine ya Marekani lakini idadi ya wakazi ni ndogo kutokana na mazingira magumu kuna wakazi 627,000 pekee (2000). Hali ya hewa ni baridi sana na katika sehemu kubwa ya jimbo hakuna uwezekano wa kulima mashamba.

neg:
Hifadhi ya Arusha
Hifadhi hiyo ni ndogo (ina ukubwa wa kilometa za mraba 542 tu) lakini ina mandhari yenye maeneo matatu tofauti.

neg:
Sahara
Ina eneo la kilometa za mraba 9,200,000, sawa na eneo la Marekani au karibu sawa na eneo lote ya Ulaya.

neg:
Ziwa Timsah
Kituo cha mwisho katika mteremko huo kuna maziwa yenye maji baridi ambapo ziwa Timsah ni moja kati ya maziwa hayo. Eneo la Ziwa Timsah ni kiasi cha maili za mraba 5.4. Eneo kubwa la ziwa ni kina kirefu chenye tope lenye kimo cha futi 3 (mita 1).

neg:
Msitu wa mvua
Maeneo makubwa yako hasa Brazil katika beseni ya Amazonas, Afrika katika beseni ya mto Kongo, Asia ya Kusini-Mashariki na kaskazini ya Australia.