query: Mji wa Tanga uligunduliwa mwaka gani?

pos:
Tanga (mji)
Tanga insaemekana imeanzishwa na wafanyabiashara Waajemi katika karne ya 14 BK. Mji wa Tanga haikupata umuhimu kama mji wa jirani ya Mombasa. Tarihi ya Pate inasema ya kwamba kabla ya kuja kwa Wareno Pate iliwahi kutawala Lindi kwa muda fulani.

neg:
Tabora (mji)
Mwaka 1871 jeshi la rugaruga wa Mtemi Mirambo ilishambulia mji. Ukajengwa upya. Tangu 1890 Wajerumani walianza kufika na baada ya kushinda Wanyamwezi walifanya Tabora kuwa kitovu chao katika Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ya kati; mji ukawa kituo cha kikosi cha jeshi na pia kikosi cha polisi.

neg:
Tanga (mji)
Klabu za kwanza nchini zilianzia Tanga. Kulikuwa na klabu kama Young Noverty miaka michache baada ya Vita ya Kwanza ya Dunia, wakati huo nchi ya Tanganyika ikiwa bado changa kabisa. Mtindo huu wa vilabu vya dansi ulienea na baadaye kuingia Dar es Salaam na miji mingine iliyokuwa imeshaanza wakati huo. Vilabu hivi ndivyo baadae vikaanzisha vikundi vya kwanza vya muziki wa dansi. Hata majina ya vikundi hivyo vya kwanza yalihusiana na klabu za burudani za wakati huo. Kulikuwa na vikundi kama Coast Social Orchestra, Dar es Salaam Social Orchestra na kadhalika. Hivyo mji wa Tanga ulikuwa katika ndoto za vijana enzi hizo. Kwa vile vijana wengi walikusanyika katika jiji hili nchi, kulianzishwa pia klabu ambazo zilikuwa kwa ajili ya vijana waliokuwa wakitoka kabila moja. Klabu hizo zikiwa na nia ya wananchama wao kusaidiana katika shida na raha, na vilabu hivi pia vilikuwa ni sehemu muhimu katika kutoa burudani kwa vijana waliotoka sehemu moja.

neg:
Historia ya Tanzania
Ilianzishwa wakati wa kugawa Usultani wa Omani mwaka 1856 ikaishia mwaka 1964 baada ya mapinduzi ya Zanzibar na muungano na Tanganyika uliozaa Tanzania.

neg:
Jimbo katoliki la Tanga
Makao makuu yake ni katika mji wa Tanga na linahusiana na Jimbo kuu la Dar-es-Salaam.

neg:
Pangani (mji)
Baada ya kukomeshwa kwa vita hii umuhimu wa Pangani ulipungua sana kwa sababu meli kubwa kutoka Ulaya hazikuweza kuinghia katika mdomo wa mto Pangani, mizigo na abiria walipaswa kuhamishwa kwa boti ndogo kutoka meli hadi mjini. Hivyo Wajerumani walikazia maendeleo ya Tanga penye bandari ya kina kirefu.

neg:
Duga (Tanga)
Duga ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21114. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 18,704 waishio humo.

neg:
Mkoa wa Tanga
Miezi ya Desemba - Machi halijoto huko Tanga inafikia sentigredi 30-32 mchana na 26-29 usiku. Wakati wa Mei hadi Oktoba halijota inapoa: ni sentigredi 23-28 mchana na 20-24 usiku. Unyevu iko juu kati ya asilimia 100 na asilimia 65.

neg:
Tongoni
Ni mahali pa kihistoria jinsi inavyoonekana kwenye magofu ya Tongoni yenye msikiti na takriban makaburi 20. Takriban miaka 600 iliyopita kulikuwepo hapa mji wa Tangata (pia: Mtangata) iliyokuwa mahali muhimu pa biashara. Mahali pake kwenye mdomo mpana wa mto unaoishia hapa palileta nafasi salama ya kutia nanga kwa jahazi. Inasemekana ya kwamba nahodha Mreno Vasco da Gama alipumzika hapa kidogo wakati wa safari yake ya kwanza kuelekea Bara Hindi mnamo mwaka 1498. Magofu ni pamoja na msikiti na makaburi yenye nguzo jinsi ilivyokuwa kawaida kwenye makaburi ya Waswahili.

neg:
Ankara
Tangu mwaka 1071 makabila ya Waturuki walianza kuvamia Anatolia na Sultani Alparslan alitwaa mji mwaka 1073 ukawa sehemu ya falme mbalimbali ya kituruki hadi kuja kwa Dola la Uturuki wa Waosmani.

neg:
Tanganyika (Muheza)
Tanganyika ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21406. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,580 Msimbo wa posta ni 21406

neg:
Mwanza (mji)
Mwanza ilianzishwa na Wajerumani wakati wa koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Mahali paliteuliwa kutokana na nafasi ya bandari asilia upande wa kusini ya Ziwa Viktoria. Wajerumani waliuita mji kwa jina "Muansa" inaaminiwa ilikuwa matamshi yao ya neno "nyanza". Walijenga boma kubwa iliyoendelea kitovu cha mji. Takwimu ya Kijerumani ya 1912 ilihesabu wazungu 85, Wagoa 15, Wahindi wengine 300 na Waarabu 70 lakini haikutaja wakazi Waafrika. Palikuwa na makampuni ya biashara 12 ya kizungu na 50 ya Wahindi..

neg:
Kiomoni
Kiomoni ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21203. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 6,587 waishio humo.

neg:
Chumbageni (Tanga)
Chumbageni ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 14,225 waishio humo.

neg:
Wazigula
Wazigua ni mojawapo wa makabila ya asili ya mkoa wa Tanga. Wazigua yasemekana wamekuwepo mkoani Tanga, wilaya ya Handeni kwa karne nyingi zilizopita.

neg:
Mkoa wa Tanga
Mkoa una eneo la km² 27,348 ambalo linaunganisha sehemu za pwani pamoja na milima ya ndani kama Usambara.

neg:
Historia ya Kenya
Mwaka wa 1414, Sultani Mwarabu wa Malindi alianzisha uhusiano wa kidiplomasia na utawala wa Uchina wa Ming, wakati wa safari za mchunguzi Zheng He. Katika mwaka wa 1498, utawala wa Malindi ulimkaribisha msafiri na mvumbuzi maarufu kutoka Ureno, Vasco da Gama.

neg:
Tanga (mji)
Siku hiyo wanamuziki wengine walikusanyika lakini George na Wilson Peter, Luza Elian na wengine wachache hawakuonekana, baada ya upelelezi mfupi ikajulikana kuwa wamejificha au wameondoka mjini Tanga, hivyo ikalazimika kutafuta wanamuziki viraka wa haraka haraka kuweza kufanikisha onyesho la siku hiyo, msimuliaji alinambia kuwa japo yeye hakuwa mwanamuziki bali shabiki tu wa bendi aliweza kupanda jukwaani na kuimba katika harusi hiyo, hali haikuwa mbaya kwani alijitokeza mteja mwingine akitaka bendi ikapige kwenye harusi yake pia, lakini ombi lake lilikataliwa kwani wanamuziki walijua kuwa hawakuwa kwenye kiwango chao. Na baada ya hapo kikaanza kipindi kigumu kwa Jamhuri Jazz Band kujitahidi kurudisha hadhi na ubora wa bendi, na pia ikaanza safari iliyokuja kubadili historia ya muziki wa dansi Afrika mashariki kwa vijana hawa waliotoroka kuelekea Arusha ambako walianzisha Arusha Jazz Band na hatimae kuvuka mpaka na kuingia Kenya ambako walianzisha Simba wa Nyika ambayo mafanikio yake yanatingisha hisia za wapenzi wa muziki wa dansi mpaka leo.

neg:
Historia ya Afrika
Wazungu walianza kugundua bara la Afrika katika karne ya 15, wakati Wareno walipokuja kwenye fukwe za bara la Afrika kutafuta njia nyepesi na ya amani ya kufikia India, na kuweza kupata nafasi ya kushikilia biashara ya dhahabu na pembe na watumwa ambayo ilikuwa ikiendelea wakati huo katika bara la Afrika. Katika mwaka 1488 Bartolomeo Dias alizunguka Rasi ya Tumaini Jema (kwa Kiingereza: Cape of Good Hope), na katika mwaka 1498 Vasco da Gama alifika ufukwe wa Afrika Mashariki na kuendelea mpaka India.

neg:
Tanga (mji)
Upigaji wa aina ya pekee wa gitaa la rhythm wa bendi hii, ambao uligunduliwa na Harrison Siwale, maarufu kwa jina la Sachmo, uliigwa na wapiga magitaa ya rhythm wengi nchini. Uimbaji wa kutumia waimbaji wawili tu, uliopendelewa na bendi za Tanga wakati huo ikiwemo bendi nyingine maarufu wakati huo, Atomic jazz Band, ulikuwa ni wa aina yake pia. Jamhuri Jazz Band pia ndio kilikuwa chanzo cha bendi maarufu ya Simba wa Nyika na bendi zilizozaliwa baada ya hapo. Nilibahatika kukutana mtu aliyekuweko siku ya kwanza ya safari ya kuja kuzaliwa kwa Simba wa Nyika, hakika ni hadithi yake ilikuwa ya kusisimua. Inasemekana kuwa siku hiyo Jamhuri Jazz Band ilikuwa imekodishwa kwa ajili ya kupiga kwenye harusi kule Muheza. Wanamuziki walikuwa wakilazimika kukusanyika katika jengo la klabu lililokuwa Barabara ya 15 ili kupata usafiri wa kwenda Muheza.

neg:
Ankara
Ankara ilianzishwa katika milenia ya pili KK na tangu karne ya tatu KK ilijulikana kwa jina la Ancyra. Wakatai wa Dola la Roma ilikuwa mji mkuu wa jimbo la Galatia. Mji uliendelea katika Dola la Bizanti (Roma ya Masahriki).

neg:
Simba
Fuvu la kale zaidi la simba lilipatikana Laetoli, Tanzania, na ni la karibu miaka milioni 3.5 iliyopita. Wanasayansi kadhaa waliita mabaki haya Panthera leo. Rekodi hizi hazijathibitishwa sana na kinachoweza kusemwa ni kuwa zinakaribiana na zile za Panthera. Panthera aliyethibitishwa ni yule wa miaka milioni 2 iliyopita.

neg:
Mkoa wa Tanga
Mkoa wa Tanga ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania na uko Kaskazini Mashariki mwa nchi, ukipakana na Kenya upande wa Kaskazini, Bahari Hindi upande wa mashariki na mikoa ya Morogoro, Manyara na Kilimanjaro wenye Postikodi namba 21000. Mpaka upande wa kusini unafuata mto Mligaji kuutenganisha na mkoa wa Pwani.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ilianzishwa Tanzania bara mnamo 1885 na Zanzibar ikawa chini ya udhibiti wa Uingereza mnamo 1890.

neg:
Kwamgwe
Kwamgwe ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 7970 waishio humo.

neg:
Ujiji
Ujiji huaminiwa imeundwa mwanzoni mwa karne ya 19, labda kidogo baada ya mwaka 1821 . Ilikuwapo kwenye mwisho wa njia ya misafara kati ya pwani ya Bahari Hindi na Ziwa Tanganyika. Bidhaa kutoka pwani zilihifadhiwa huko katika ghala na kusambazwa kwa biashara ya kuvukia ziwa kwa mashua.

neg:
Historia na Maendeleo ya Mji wa Dar es Salaam
Dar es Salaam zamani Mzizima, ni mji mkubwa katika Tanzania na unapatikana pembezoni mwa bahari ya Hindi. Ni mji mashuhuri na ni muhimu kwani ni mji wa Kibiashara.
Wakati wa vita ya kwanza ya dunia Wajerumani Afrika Mashariki waliangushwa na Waingereza na tangu hapo ilijulikana kama Tanganyika. Baada ya vita vya pili vya dunia, Dar es Salaam ilikuwa kwa haraka ikiwepo kuanzishawa kwa chama cha TANU(Tanganyika African National Union) ambacho kilisababisha Tanganyika kujipatia uhuru tarehe 9 Desemba 1961.

neg:
Tabora (mji)
Umuhimu wa Tabora ikaongezeka kwa ujenzi wa reli ya kati iliyounganisha pwani na Ziwa Tanganyika ikipita Tabora. Karahana muhimu ya reli ikawekwa hapa mjini. Wakati ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia pesa ya mwisho iliyotolewa na Wajerumani katika Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ilitenengezwa katika karahana ya reli mwaka 1916 maana Dar es Salaam ilikuwa tayari mkononi mwa Waingereza.

neg:
Kisiwa cha Toten
Kisiwa kina eneo la takriban hektari 16. Kinasemekana kuwa na umbo la tanga la jahazi na hapo ni asili ya jina la mji wa Tanga.

neg:
Bamako
Bamako ilianzishwa kama mji katika karne ya 17 BK na machifu wa kabila la Niare Seribadian Niaré na Soumba Coulibaly. Jina la asili lilikuwa "Bammako" (Kibambara: ""bwawa la mamba""). Bamako ilikuwa soko muhimu pamoja na mji wa elimu ya Kiislamu katika Dola la Mali. Wakati wa karne ya 19 sifa zake zilikuwa zimepungua. Mwaka 1883 Wafaransa walikuta kijiji kikubwa cha watu 600 chenye kuta za ulinzi.

neg:
Ujiji
Wapelelezi Wazungu walianza kufika wakati wa Tippu Tip. Ni mahali ambapo Richard Burton na John Hanning Speke walifikia Ziwa Tanganyika mwaka wa 1858, na tena ambapo Henry Morton Stanley alimkuta David Livingstone mwaka wa 1871.

neg:
Central (Tanga)
Kati (Central) ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21101. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,739 waishio humo.

neg:
Historia ya Tanzania
Baada ya azimio la mwaka 1832 la kuhamisha mji mkuu wa Omani kwenda Unguja, idadi ya wakazi wa mji ilikua haraka.

neg:
Mto Mligaji
Mto Mligaji unapatikana Tanzania mashariki, ukitenganisha mkoa wa Tanga na mkoa wa Pwani.

neg:
Historia ya Tanzania
Visiwa vya Unguja na Pemba vilikuwa chini ya Omani tangu mwaka 1689, Wareno walipofukuzwa katika pwani za Uswahilini.

neg:
Mkoa wa Tanga
Mazao ya chakula hasa ni mahindi, muhogo, ndizi, maharagwe na mpunga. Tanga ilikuwa na viwanda vingi kiasi katika miaka ya 1960 na 1970 lakini karibu vyote vimekwama kutokana na siasa ya Ujamaa na uchumi wake ulioiga mfumo wa nchi za kisoshalisti. Viwanda vichache vilivyobaki havizalishi mali kulingana na uwezo wao. Kilichobaki hasa ni kiwanda cha saruji Tanga.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Makazi ya watu katika kanda yalianza angalau miaka 100,000 iliyopita.
Wakhoisan wanadhaniwa kuhamia maeneo haya wakiwa kama wawindaji tu walau miaka 10,000 iliyopita.

neg:
Tukani (kundinyota)
Tukani inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walipozunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Hazikujutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au vya Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika atlasi ya nyota ya Petrus Plancius.

neg:
Mto Musi
Mto Musi ni mto wa mkoa wa Tanga, Tanzania Kaskazini Mashariki.

neg:
Iringa (mji)
Iringa ilianzishwa mwaka 1892 kama kambi la jeshi la kikoloni wakati wa vita ya Wajerumani dhidi ya Wahehe. Mji wa leo upo mahali pa "Neu Iringa" au Iringa mpya ya Wajerumani waliotumia jina hili baada ya kuharibu boma la mtemi Mkwawa huko Kalenga waliloita "Iringa" tar. 31 Oktoba 1894.

neg:
Muziki wa dansi
Ukitaka kuongea muziki wa dansi uliingiaje nchini ni muhimu kujua historia ya mji wa Tanga. Tanga ndipo muziki wa dansi ulipoingilia nchini. Wajerumani waliusambaratisha mji wa Tanga kwa mizinga kati mwaka 1888 na 1889. Na baada ya hapo kuujenga upya kwa kufuata mpangilio uliosababisha Tanga kuwa na mitaa maarufu kama barabara ya kwanza ya pili na kuendelea. Wajerumani walianzisha shule ya kwanza ya serikali Tanga 1892 na hapohapo wakanzisha bendi ya shule ya kwanza, pamoja na kuwa Wajerumani hawakutawala muda mrefu baada ya hapo lakini Waingereza waliiendeleza sana bendi hiyo iliyokuwa ikipiga aina mbalimbali za muziki wa kigeni.
Dansi ilianza kwanza kama klabu ambapo watu walialikana kuja kucheza aina mbalimbali za muziki wa kizungu mtindo maarufu unaojulikana kama ballroom dancing. Aina hizi za klabu zilianzia Mombasa na kuingia nchini kupitia Tanga na kisha kuletwa Dar Es Salaam na klab iliyokuwa maarufu Tanga iliyoitwa Tanga Young Comrades Club, klabu nyingine ilianzishwa ikaitwa New Generation Club ambayo ilianzisha matawi miji mbalimbali. Klabu hizi ndizo zilizozaa bendi za dansi. Inaonekana Dar Es Salaam ndio ilikuwa ya kwanza kuwa na bendi yake African Association Jazz Band, ambapo wanamuziki wengine waliihama na kuanzisha Dar Es Salaam Jazz Band, hiki kilikuwa kipindi kati ya miaka 1930 na 1940, kwenye 1950 kulikuwa na bendi maarufu Bagamoyo iliyoitwa Lucky Star jazz band ambayo ilikuwa na urafiki na Dar Jazz.
Baada ya hapo kulianza bendi ambazo wanamuziki na wanachama wake walipatikana kutokana na wanakotoka, kulikuweko na Ulanga Jazz band ya Wapogolo, Rufiji Jazz Band iliyoanzishwa na Wandengeleko, Western Jazz iliyoanzishwa kwanza na Wanyamwezi. Bendi zote hizi baadae zilikuja kuwa na wanachama mchanganyiko bila kujali uzawa. Na kulikuweko na Skokian Jazz Band hii ilikuwa ni bendi na klabu ya watu mchanganyiko. Mwaka 1958 wanamuziki kutoka Kilwa walianzisha Kilwa Jazz Band wanamuziki hawa walitoka bendi iliyoitwa Tanganyika Jazz.

neg:
Pande
Pande ni jina la kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 7,688 waishio humo.

neg:
Mkoa wa Tanga
Kuna wilaya 10 ambazo ni Handeni Vijijini, Handeni Mjini, Kilindi, Korogwe Vijijini, Korogwe Mjini, Lushoto, Mkinga, Muheza, Pangani na Tanga Mjini.

neg:
Tasmania
Wataalamu huamini ya kwamba Tasmania ilikuwa sehemu ya bara la Australia hadi miaka 12,000 iliyopita. Wakati ule watu wameshafika kisiwani lakini kutokea kwa mlango wa bahari kuliwatenga na wenyeji wa Australia. Hiyvo walikosa mawasiliano na watu wengine wakaendelea na teknolojia isiyoendelea. Wakati wa kufika kwa Wazungu katika karne ya 17 wenyeji walikuwa na vifaa vichache vya ubao na mawe tu lakini hawakuwa na pinde na mishale, hawakuvua kwa nyavu, hawakujua mashua wala kufuga wanyama au kulima.

neg:
Tangerang
Tangerang (kwa Kiindonesia: "Kota Tangerang") ni mji kubwa wa Indonesia. Ukubwa wa eneo lake ni 164.54 km². Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa 1,537,244 (mwaka wa 2005).

neg:
Kisiwa cha Toten
Kisiwa cha Toten ni kisiwaKilichopo Tanga Tanzania kabla ya kufika wageni kilijulikana kama kisiwa cha Changa.

neg:
Mkoa wa Tanga (DOA)
Tanga yenyewe iliwahi kuwa mji muhimu wa Waswahili kabla ya ukoloni. Tofauti na miji mingine ya Waswahili bandari ya Tanga ilifaa pia kwa meli kubwa hivyo mji ulianza kupanuka haraka. Tangu mwaka 1893 njia ya reli kwenda milima ya Usambara ilianzishwa iliyoendelea baadaye hadi Moshi. Idadi ya wakazi ilifikia 5,689 (kati hao Wazungu 141) mwaka 1908 ikaongezeka hadi 1913 kuwa wakazi 12,000. Mwaka 1913 kulikuwa na makampuni ya biashara 12 na makampuni mengine ya Kizungu 26, ya Kihindi 50. Tanga ilikuwa na hoteli 4, hospitali, duka la dawa, gazeti na ofisi mbalimbali za serikali.

neg:
Maweni (Tanga)
Maweni ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21206. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 14,091 waishio humo.

neg:
Cape Town
Taarifa za kihistoria zinaanza baada ya Vasco da Gama kugundua njia ya kupita Afrika upande wa kusini kutoka Atlantiki kwenda Bahari Hindi mwaka 1497.

neg:
Msasa
Msasa ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 4,328 waishio humo.

neg:
Uwanja wa ndege wa Tanga
Uwanja wa ndege wa Tanga ni kiwanja cha ndege kinacho hudumia mji wa Tanga nchini Tanzania.

neg:
Mkoa wa Tanga (DOA)
Mkoa wa Tanga wa DOA ulikuwa kitovu cha uchumi ya mashamba ya kibiashara. Sababu ya kuenea mapema zilikuwa kwanza bandari ya Tanga na pili njia ya reli ya kuelekea Kilimanjaro. Kutokana na miundombinu hii ilikuwa rahisi zaidi kusafirisha mazao na bidhaa nje. Kabla ya 1914 yalikuwepo makampuni 24 ya kizungu na walowezi 72 walioendesha mashamba ya kibiashara, hasa ya mikonge. Mashamba haya ya kizungu yalikuwa na eneo la km² 877. Wazungu hao walifuga ng'ombe 259, kondoo na mbuzi 239, nguruwe 12, punda 124 na farasi 29. Wajerumani walihesabu mifugo ya wakazi wazalendo kuwa ng'ombe 2,400, kondoo 13,490, mbuzi 27,300, punda 112 na nguruwe 20.

neg:
Chanika (Handeni)
Chanika ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 10,994 waishio humo.

neg:
Suheli ya Tanga
Nyota ya Suheli katika kundinyota la Tanga ilijulikana na mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka Waarabu wanaoijua kama سهيل المحلف "suhail al-muhalaf" kwa maana ya “Suhail ya kiapo”; Suhail inayotokana na neno سَهُلَ "sahula" “tambarare, isiyo na matata” ikitumiwa na Waarabu kwa nyota mbalimbali na pia kama jina la mwanamume. Suheli inayojulikana zaidi ni Suheli (Alfa Carina) katika kundinyota la Mkuku.
Umoja wa Kimataifa wa Astronomia haikuamua bado jina kwa matumizi ya kimataifa; wakati mwingine Gamma Velorum inatajwa kwa tahajia ya “Suhail al Muhlif”, wakati mwingine kwa jina la kisasa “Regor” lililotungwa kwa heshima ya Roger Chaffee, mwanaanga wa NASA aliyekufa katika moto wakati wa kufanya majaribio ya chombo cha angani Apollo 1 kwenye mwaka .

neg:
Tabora (mji)
1916 Tabora ilivamiwa na Wabelgiji waliowafukuza Wajerumani lakini baada ya vita kuu ya kwanza ya dunia mji ukawa sehemu ya Tanganyika.

neg:
Tangazo (Mtwara)
Tangazo ni jina la kata ya Wilaya ya Mtwara Vijijini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi namba 63222. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,751 waishio humo.

neg:
Mnyenzani
Mnyenzani ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 3,604 waishio humo.

neg:
Tanga (mji)
Tanga ina bandari kubwa kabisa katika sehumu ya kaskazini mwa Tanzania.
Njia ya reli kwenda Mji wa Moshi inaanza hapa.

neg:
Suheli ya Tanga
Gamma Velorum ni jina la Bayer. Nyota za Tanga (Vela) zilikuwa sehemu ya kundinyota la kale la Argo na Gamma ilikuwa na mwangaza kwenye nafasi ya tatu. Hapo Nicolas Louis de Lacaille alitoa herufi za Kigiriki kwa nyota za Argo lakini baadaye aligawa Argo katika makundinyota matatu za Shetri "(Puppis)", Mkuku "(Carina)" na Tanga "(Vela)". Baada ya ugawaji huo hakutoa herufi za Kigiriki upya hivyo hakuna Alfa wala Beta katika Tanga.

neg:
Nzi (kundinyota)
Nzi ni kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu kuzunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Haikujulikani kwa Wagiriki wa Kale au Waarabu waliojifunza kutoka kwao. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika globu ya nyota ya Petrus Plancius.

neg:
Kwenjugo
Kwenjugo ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 7,115 waishio humo.

neg:
Kigoma-Ujiji
Ujiji ni kati ya miji ya kale zaidi katika Tanzania bara. Ilikuwa kituo kikuu cha njia ya misafara iliyofika hapa kutoka miji ya pwani kama vile Bagamoyo, Saadani au Pangani. Kutoka hapa bidhaa kama pembe za ndovu na watumwa kutoka Kongo na Tanzania bara zilipelekwa tena pwani.

neg:
Tungamaa
Tungamaa ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21310. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 2,583 waishio humo.

neg:
Marungu
Marungu ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21209. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 3,025 waishio humo.

neg:
Mkoa wa Tanga
Mwaka 2012 wakazi waliohesabiwa katika sensa walikuwa 2,045,205.

neg:
Kwamagome
Kwamagome ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 9,188 waishio humo.

neg:
Sana'a
Sana'a imejulikana kama mji tangu karne ya 1 BK. Wataalamu huamini ya kwamba makazi ya kale zaidi yalitangulia hapa. Kuna hadithi ya kieneyeji inayodai kwamba mji uliundwa na Sem mwana wa Nuhu.

neg:
Tanga (mji)
Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012,Jiji la Tanga lilikuwa na wakazi 273,332. waloishi katika kata 24 za eneo lake.

neg:
Mabawa (Tanga)
Mabawa ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21110. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 35,125 waishio humo.

neg:
Funguvisiwa la Lamu
Funguvisiwa la Lamu lina sehemu mbalimbali zenye mabaki muhimu ya kiakiolojia kutoka vyanzo vya utamaduni wa Waswahili kama vile Takwa na mji wa Manda halafu Shanga, Pate.

neg:
Tanga (mji)
Jina hili la mji wa Tanga linaaminiwa kutokana na lugha ya Kibondei yaani Shamba kwa sababu wenyeji ambao walikuwa ni Wabondei waliishi kisiwa cha Toten lakini shughuli zao za kilimo walizifanyia eneo ambalo kwa sasa linajulikana kama mji wa Tanga.

neg:
Historia ya Tanzania
Waingereza walihitaji jina jipya kwa ajili ya koloni hilo na tangu Januari 1920 wakaamua kuliita "Tanganyika Territory" kwa kutumia jina la ziwa kubwa upande wa mashariki ya eneo.

neg:
Laozi
Marejeo ya kwanza yapo katika maandiko ya mwanahistoria Sima Qian aliyeishi mnamo 145-86 KK na aliyekusanya hadithi tofautitofauti juu ya maisha ya Laozi. Kutokana na tofauti za hadithi hizo Sima Qian mwenyewe alisema hakuwa na uhakika kama Laozi aliishi kweli. Kuna wataalamu wanaodai ya kwamba ni habari za walimu mbalimbali zilizounganishwa kwa jina la "Laozi".Ushahidi wa kale wa kitabu chake Tao te jing unapatikana kwenye bao za mwanzi za karne ya 4 KK. Wanaakiolojia walikuta bao 800 zenye maandishi katika kaburi moja na sehemu za maandishi zinalingana na maneno ya Tao te Jing jinsi inavyojulikana kutokana na nakala za baadaye. Kwa hiyo mafundisho ambayo baadaye yalijulikana chini ya jina la Laozi yamethibitishwa kwa zamani ile.

neg:
Kitale
Mji huu ulianzishwa mwaka wa 1908 na Wazungu walowezi. Reli ya Uganda kutoka Eldoret ilifika Kitale mwaka wa 1926 na ilichangia kukuza mji huu. Kadiri ya sensa ya mwaka 2009, mji ulikuwa na wakazi 106,187.

neg:
Tanganyika
Maeneo yaliyoitwa baadaye (1920) "Tanganyika" yaliunganishwa mara ya kwanza tangu mwaka 1886 kama koloni ya Ujerumani iliyoitwa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Kabla ya kufika kwa ukoloni kulikuwa na madola madogo mbalimbali na maeneo madogo ya kikabila.

neg:
Tanganyika
Tangu mwaka 1885 Karl Peters, kwa niaba ya Shirika la Ukoloni wa Kijerumani (Gesellschaft für Deutsche Kolonisation) alianza kufanya mikataba na watawala wenyeji katika maeneo ya Usagara, Nguru, Useguha na Ukami iliyoweka msingi wa madai yake ya kuchukua utawala mkuu wa maeneo hayo. Mikataba hii ilikuwa ya udanganyifu maana Peters aliwahamasisha machifu kutia sahihi kwenye matini za Kijerumani ambazo hawakuelewa.

neg:
Mkinga
Mhinduro ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 6,989 waishio humo.

neg:
Kideleko
Kideleko ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,414 waishio humo.

neg:
Pangani (mji)
Pangani ni mji wa Tanzania uliopo ufukoni mwa Bahari Hindi kati ya Dar es Salaam na Tanga ukielekea pande zote mbili za mdomo wa mto Pangani. Leo hii ni mji mdogo mwenye wakazi karibu 8000 na makao makuu ya Wilaya ya Pangani. Lakini ina historia ndefu hasa kwa sababu kuna bandari nzuri ya kiasili mdomoni wa mto wa Pangani inayofaa jahazi ndogo.

neg:
Uislamu nchini Tanzania
Jengo ambalo la zamani na bado lipo zima Afrika Mashariki ni Msikiti wa Kizimkazi huko mjini kusini mwa Unguja tangu mwaka 1107. Inaonekana ya kwamba Uislamu ulikuwa unaenea haraka zaidi katika maeneo ya Bahari ya Hindi kunako karne ya 14. Wakati Ibn Battuta katembelea Afrika Mashariki mnamo 1332, ameripoti kujisikia kama yupo nyumbani kwa sababu ya Uislamu ulioenea katika maeneo hayo.

neg:
Historia ya Tanzania
Kutokana na ugunduzi huo, baadhi ya wanasayansi duniani wanaamini kuwa Tanzania bara ni chimbuko la binadamu. Ushahidi wa kisayansi unatokana na nyayo za zamadamu zilizogunduliwa katika eneo la Laetoli lililoko kusini kidogo mwa Oltupai, umeongeza uzito wa hoja ya Tanzania kuwa chimbuko la binadamu.

neg:
Akiolojia
Kuanzia mwaka 1748 wataalamu walianza kuchimba mahali pa mji mpotevu wakaupata. Hadi leo sehemu kubwa ya mji umefunuliwa tena. Chini ya majivu na udongo wa karne nyingi vitu vingi vimehifadhiwa vizuri ambavyo vingepotea kabisa visingefunikwa, kwa mfano picha za Kiroma zenye rangi nzuri kabisa kwenye kuta za nyumba. Hata mabaki ya chakula yamepatikana yakachunguzwa.

neg:
Oskar Baumann
Katika Januari 1890 alirudi Afrika ya Mashariki akapita maeneo yote ya Usambara akaendelea kupima Upare hadi kilimanjaro halafu Useguha. Hapo alikagua nafasi za kujenga reli iliyopangwa Tanga-Korogwe. Taarifa ya safari hii inapatikana katika kitabu chake kuhusu Usambara na maeneo jirani kinachotunza habari nyingi kuhusu vijiji, uchumi, utamaduni na historia ya wenyeji.

neg:
Rhapta
Wataalamu walio wengi hukubaliana ilikuwepo ufukoni wa Tanzania lakini hakuna uhakika kuhusu mahali pake kamili. Kuna kisio la kuwa Rhapta ni jina la kale la Pangani lakini hiyo ni kisio tu kutokana na bandari nzuri ya kiasili inayopatikana pale Pangani. Wengine wanaona Tanga au mdomo wa mto Rufiji ilikuwa mahali pa Rhapta.

neg:
Tanga (kundinyota)
Tanga (kwa Kilatini na Kiingereza "") . ni jina la kundinyota kwenye nusutufe ya kusini ya dunia yetu.
Iko jirani na kundinyota ya Mkuku (Carina) na si mbali na Salibu (Crux).

neg:
Mabokweni
Mabokweni ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21204. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,433 waishio humo.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Ushahidi wa kiakiolojia unaonesha uwepo wa sokwe watu katika kanda hii kwa zaidi ya miaka milioni 3 iliyopita na "Paranthropus" kwa zaidi ya miaka milioni 2 iliyopita.

neg:
Wilaya ya Handeni
Handeni ilikuwa wilaya ya Mkoa wa Tanga katika Tanzania hadi kugawiwa katika Wilaya ya Handeni Mjini na Wilaya ya Handeni Vijijini mnamo mwaka 2012.

neg:
Pangani (mji)
Wataalamu kadhaa waliochungulia habari za kale walipendekeza ya kwamba mji wa Rhapta ulikuwa sawa na au karibu na Pangani ya leo. Mji huu wa Rhapta unajulikana kutokana na kitabu cha Periplus ya Bahari ya Eritrea kilichoandikwa mnamo mwaka 70 B.K. Lakini Pangani ni mahali pamoja kati ya patano palipotajwa kuwa mahali pa Rhapta ya kale, hakuna uhakika.

neg:
Wilaya ya Muheza
Mwaka 2012 ilikuwa na wakazi 204,461 wanaoishi katika kata 33 za wilaya hiyo.
Muheza ni moja ya wilaya inayopatikana mkoani Tanga. Ukiwa katika wilaya hii unapata kufika kwenye mitaa na maeneo kama Magila (Mbwego), maeneo kama Mkuzi, maeneo kama Bwembera na maeneo kama Tongwe. Vilevile maeneo kama Misozwe, Mkinga, Mkuzi, Moa, Mtimbwane, Mtindiro Mwakijembe, Ngomeni, Nkumba, Pande, Potwe, Songa, Tingeni, Zirai, Mkumbi na Enzi. Wilaya ya Muheza ina ukubwa wa eneo linakadiliwa kufikia zaidi kilomita za mraba 1470. Wilaya hii ilianzishwa mnamo mwaka 1994 na kuwa moja ya wilaya nane zinazopatikana mkoani Tanga.
kama ilivyo kwa wilaya zingine za mkoa wa Tanga, Wilaya hii ina historia kubwa sana na ya kipekee. Wakazi wanaopatikana kwenye wilaya hii ni Wabondei (Wa-Mabondeni). Kama inavyoelezwa na baadhi ya wanahistoria kama wakina Nkondokaya, kuwa wakazi wa mwazo kabla ya ujio wa Wabondei, walikuwa Wandorobo waliokuwa wakiishi kwa kuwinda na kuokotaokota. Lakini miaka ya 1700, wakati Wazigua wanafika maeneo ya Ukilindi (kilimani), waliweza kugawanyika na kusambaa kwenye maeneo ya Muheza ambako ndiko leo wako Wabondei. Na hivyo mji wa Muheza kuwa makazi ya asilia kwa Wabondei.
Kwa upande Wageni, wageni wa kwanza kufika maeneo hayo ya Muheza walikuwa Waarabu ambao walikuja kufanya biashara na wakazi wa maeneo hayo kuanzia miaka ya 1800. Licha ya kwamba Waarabu walifika Afrika Mashariki tangu miaka ya 700 BK, mahusianao yao ya kibiashara yalikuja kukuwa kipindi cha miaka ya 1800. Hasa kile kipindi ambacho utawala wa Oman ulihamia kisiwani Zanzibar. Hivyo mji wa Muheza ukawa moja ya mji uliopata kukua tangu miaka hiyo.
Wageni wa pili kufika kwenye maeneo hayo ya Muheza, ni wageni kutoka Ulaya. Kwanza kulikuwa na Wareno ambao walipata kufika maeneo hayo kwenye miaka ya 1490. Ambao walikuwa walitawala maeneo ya Afrika mashariki, kuaondoshwa mnamo miaka ya 1690. Wageni wengine kutoka Ulaya walikuja kuanzia miaka ya 1840/1850, ambao ni Wamishionari na mfano mzuri wa wamishionari ni Krapf na Rebmann. Na mpaka kufikia miaka ya 1890, kipindi ambacho ukoloni unaanza barani Afrika. Tanganyika ilikabidhiwa kwa Wajerumani na baadhi ya ardhi (maili kupewa Sultani wa Zanzibar). Muheza palikuwa moja ya maeneo ambayo wakoloni waliweza kuanzisha mashamba na shughuri zingine za kidini.
Kipindi cha kudai Uhuru maeneo ya Muheza na Tanga kwa ujumla ni moja ya maeneo ambayo wana TANU walikumbana na changamoto nyingi sana. Changamoto zilitoka kwa watawala wa kikoloni wakati huo Waingereza na hata baadhi ya Viongozi wa makabila yaliokuwa yakipatikana Mheza na Tanga kwa wakati huo. Na mara baada ya uhuru Muheza ilikuwa miongoni mwa majimbo. Na mpaka kufikia mwaka 1994 jimbo la Muheza lilikuja kuwa Wilaya.
Asili ya jina muheza linahusiana sana na Wabondei. Inasimuliwa na baadhi ya wazee na wanahistoria kuwa, asili ya jina Muheza ni neno “Mheza”. Na masimulizi yanadai kuwa kulikuwa na vita kati ya Wabondei na Wadigo. Vita hivyo vilitokana na wale Wazigua waliokimbilia na kufika maeneo ya pwani ya Tanga wakitokea maeneo ya Ukilindi na ndio hao Wabondei. Ambapo mapambano yao yalianza pwani ya Tanga na kufika maeneo ya Muheza ya leo. Wabondei wakiwa pwani ya Tanga walionekna kuzidiwa na hivyo waliamua kukimbilia maeneo hayo ya Muheza na walipofika hapo walisema “Hanu Mheza” ikiwa na maana kuwa hapa mmekwisha.
Na ndipo Wadigo walipopigwa na Wabondei na kukimbilia maeneo ya Tanga mjini na maeneo yale kukaliwa na Wabondei. Wabondei wao walipaita Mheza lakini baadaye matamshi ya waswahili na wageni wengine waliweza kuweka matamshi mapya na kupata jina Muheza.

neg:
Tauni
Ni maarufu juhudi za Wajerumani kukomesha tauni katika koloni lao la Afrika Mashariki ya Kijerumani mwishoni mwa karne ya 19 kwa kulipa kiasi kadhaa kwa kila mzoga wa panya, mnyama anayesambaza bakteria hizo.

neg:
Mlimani (Handeni)
Mlimani ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,252 waishio humo.

neg:
Gedi
Hakuna uhakika Gedi ya Kale ilianzishwa lini lakini wataalamu hukadiria umri wa nyumba za kwanza zinazopatikana mnamo karne ya 13/14. Kuna maandiko ya Kiarabu kwenye makaburi yanayosidia makadirio haya. Hakuna habari za kimaandishi juu ya mji kwa hiyo maarifa yote yametegemea matokeo ya akiolojia.

neg:
Bagamoyo (mji)
Bagamoyo iko kati ya miji ya kale kabisa ya Waswahili katika Tanzania. Magofu ya Kaole (msikiti na makaburi ya karne ya 13 BK) yako karibu na Bagamoyo yakionyesha umuhimu wa utamaduni wa Kiislamu katika eneo hili. Lakini hakuna uhakika kuhusu historia ya Bagamoyo ya kale isipokuwa ya kwamba mnamo karne ya 18 mji haukuwa muhimu. Wakazi walio wengi wakati ule walikuwa wavuwi na wakulima, palikuwa na biashara kiasi cha samaki na chumvi.

neg:
Tanga (mji)
Baada ya kuanzishwa kwa ukoloni wa Kijerumani (DOA) mji ilikuwa makao makuu ya mkoa wa Tanga. Sasa bandari ya Tanga iliongezeka umuhimu kwa sababu -tofauti na mabandari mingi ya miji ya Waswahili- meli kubwa ziliweza kuingia ndani ya bandari na kukaa salama. Wajerumani walijenga vifaa vya bandari wa kisasa pamoja reli kutoka Tanga kwenda Moshi. Reli iliwezesha kilimo kwa ajili ya soko la dunia Tanga ikawa bandari kuu kwa jili ya katani na kahawa. Hivyo mji ulikua haraka.

neg:
Tanganyika
Tanganyika ilikuwa sehemu kubwa ya koloni ya Ujerumani hadi vita kuu ya kwanza ya Dunia. Baada ya 1916 ilivamiwa na Uingereza na Ubelgiji. Kuanzia 1922 Tanganyika ilikuwa eneo la kudhaminiwa kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa lililokuwa chini ya Uingereza na nchi huru kati ya 1961 hadi 1964, mwaka wa kwanza kama ufalme, halafu kama jamhuri.

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Mwaka wa 2003, jenasi mpya ya ngedere imegunduliwa nchini, ya kwanza kugunduliwa tangu mwaka wa 1923.

neg:
Yasini
Wakati wa ukoloni kulikuwa na kituo cha forodha na polisi lakini tangu kujengwa kwa barabara barani ndani zaidi hakuna kituo tena.
Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia kulikuweko mapigano kwenye Januari 2015. Mwisho wa mwaka 1914, baada ya mapigano ya Tanga, vikosi 3 vya jeshi la Kihindi-Kiingereza kutoka Mombasa vilivuka mpaka na kuvamia Yasini. Mnamo tarehe 18-19 Januari kiongozi Mjerumani Paul von Lettow-Vorbeck alishambulia vikosi hivyo. Alitegemea ya kwamba Waingereza wangeleta askari zaidi kutoka Mombasa mara wakisikia kuhusu shambulio lake, akaficha vikosi kadhaa vya Schutztruppe porini na kuwasubiri Waingereza. Vikosi vya Wahindi walipaswa kusalimisha amri baada ya kujitetea kwa siku 1 kwa sababu walishindwa kupata maji ya kunywa. Wakati huohuo vikosi vingine vya askari 3000 vilifika kutoka Mombasa vikashambuliwa ghafla na askari wa Schutztruppe 1000. Jioni ya tarehe 19 Januari Waingereza waliondoka wakarudi Mombasa baada ya kupotewa na zaidi ya wanajeshi 700.

neg:
Historia ya Tanzania
Maeneo yaliyoitwa baadaye (1920) "Tanganyika" na baadaye tena Tanzania Bara yaliunganishwa mara ya kwanza tangu mwaka 1886 kama koloni la Ujerumani lililoitwa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani.

neg:
Historia ya Tanzania
Tangu mwaka 1885 Karl Peters, kwa niaba ya Shirika la Ukoloni wa Kijerumani (Gesellschaft für Deutsche Kolonisation) alianza kufanya mikataba na watawala wenyeji katika maeneo ya Usagara, Nguru, Useguha na Ukami iliyoweka msingi wa madai yake ya kuchukua utawala mkuu wa maeneo hayo.

neg:
Abdallah Rashid Sembe
Mwaka wa 1875 The Universities' Mission to Central Africa (UMCA) ilikuwa imehama kutoka Mkunazini Zanzibar kwenda Magila katika Jimbo la Tanga. Ukristo ulianzishwa na kustawi katika nchi ya Wabondei, na vivyo hivyo nafasi za elimu kwa watoto wa Wabondei ambao wengi walibatizwa katika lile wimbi la kuwania nafasi za elimu. Jimbo la Tanga likabarikiwa na kuwa na Waafrika walioelimika sana. Vijana wengi kutoka Ubondei waliingia Chuo Kikuu cha Makerere na siasa za kizalendo zilizoanza baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia, Wabondei walikuwa wamejaa katika utumishi wa serikali ya kikoloni. Katika hali kama hii ingelitegemewa kuwa hawa wasomi wa Makerere ambao wengi walikuwepo pale Tanga mjini wakifanya kazi wangetoa uongozi katika African Association na kuanzisha harakati za kudai uhuru wa Tanganyika.


query: Spishi ni nini?

pos:
Spishi
Spishi "(kutoka Kilatini "species", yaani: aina, maumbile)" katika biolojia ni jina la kutaja kundi la wanyama au mimea wa aina moja. Spishi ni kitengo muhimu katika uainishaji wa kisayansi.

neg:
Damu
Wanyonya damu ni viumbe vya [[visasili]] vinavyokunywa damu moja kwa moja ili viendelee kuishi, na hupendelea zaidi damu ya binadamu. Tamaduni kote duniani huwa na visasili vya aina hii, kwa mfano 'kisasili cha Nosferatu', binadamu anayepata kuhukumiwa na asiyekufa kwa kunywa damu ya wengine, inatokana na [[elimu]] ya [[mila]] na desturi za jamii za [[Ulaya Mashariki]]. Kupe, ruba, mbu za kike, [[popo]] zinazonyonya damu, na viumbe vingine vingi vya kiasili hunywa damu, lakini ni popo pekee anaohusishwa na wanyonya damu. Hii haina uhusiano na popo wanyonyaji damu, ambao ni viumbe vya [[Amerika]] iliogunduliwa na [[Wazungu]] baada tu ya utungaji wa visasili vya [[Ulaya]].

neg:
Thamani pH
Thamani pH ni skeli inayoonyesha kiwango cha asidi katika dutu fulani. "pH" ni kifupi cha Kilatini "pondus Hydrogenii" (Kiingereza "potential of Hydrogen").

neg:
Pijini na krioli
Pijini ni lugha ya kijuujuu ambapo jamii mbili au zaidi za waongeaji wa lugha tofauti zinazirahisisha ili kuungana katika lugha yenye maneno pamoja na sheria za 'moja kwa moja' kisarufi. Yaani pijini ni matokeo ya mchanganyiko wa lugha ambao muundo na msamiati wake umerahisishwa sana. Lugha ya aina hii basi huwa haizungumzwi na mtu yeyote kama lugha ya kwanza.

neg:
Kapilari
Kapilari ni mishipa midogo zaidi kati ya mishipa ya damu ya mwili. Vipande vyao vya mwisho vya seli ni safu moja tu.

neg:
Bweha (Canis)
Spishi hizi huwinda wanyama wadogo hadi wakubwa kiasi, kama mamalia wadogo, ndege na watambaachi. Ili kufanya hiyo husaidiwa na miguu yao mirefu na mikubwa na mifupa ya miguu iliyounganika. Sifa hizi zinawapa bweha uwezo wa kukimbia umbali mrefu na kudumisha mbio za hadi km 16 (maili 9.9) kwa saa kwa vipindi virefu. Bweha hukiakia wakati wa utusitusi wa alfajiri na machweo.

neg:
Spishi
Spishi za karibu hupangwa pamoja katika jenasi.

neg:
Pesheni
Pesheni (kutoka Kiingereza passion fruit, yaani "Mateso (ya Yesu)"; kwa Kiswahili piaː karakara) ni tunda la mkarakara (au mpesheni), mmea unaotambaa ambalo ndani lina mbegu nyingi nyeusi na nyama ya nyuzinyuzi. Mara nyingi hutumiwa kutengenezea juisi. Pia pesheni ni chanzo cha carotene, vitamini C na chuma.

neg:
Mhozo
Mihozo ni ndege wa jenasi "Oenanthe", "Saxicola" na "Campicoloides". Zamani wataalamu waliwaweka katika familia ya mikesha (Turdidae), lakini siku hizi mihozo huainiwa baina ya shore (Muscicapidae). Mihozo wana mabaka maalum meusi na meupe au mekundu na meupe kwa kiuno na mkia wao mrefu. Ndume ni maridadi kuliko jike. Hukaa chini na hula wadudu. Wanatokea nyanda kavu katika Afrika, Ulaya na Asia. Spishi zinazozaa katika nchi za kaskazini huhamia Afrika wakati wa baridi. Hujenga matago yao ndani ya mianya ya miamba au vishimo visivyotumika.

neg:
Popo
Spishi kubwa za nusuoda hii hula ndege, mijusi, vyura na hata samaki.

neg:
Shairi
Shairi ni sehemu ya fasihi. Mashairi ni tungo zenye kutumia mapigo ya silabi kwa utaratibu maalumu wa kimuziki kwa kutumia lugha ya mkato, lugha ya picha na tamathali za semi.

neg:
Mto Spey
Mto Spey Uisge Spè) ni mto katika kaskazini ya Scotland, mto wa pili mrefu na kasi katika Scotland. Ni muhimu kwa uvuvi wa salmonina uzalishaji wa Whisky.

neg:
Mchuzi
Mchuzi ni msingi wa chakula cha supu.

neg:
Orodha ya Viumbe vya Visasili
Pandikizi la mtu (Ulaya) Madubwana wabaya wanaofanana na binadamu
Pegasi (Ugiriki) Farasi mwenye mabawa
Pepo (Duniani kote) Zimwi mtundu
Pepopunda (Uswahili) Pepo mbaya
Piksi (Uingereza) Zimwi mdogo sana

neg:
Twiga
Twiga ni jenasi ya wanyama ya Afrika katika familia Giraffidae. Spishi hizi ni mamalia wenye kwato shufwa na shingo ndefu kuliko ile ya wanyama wote wa nchi kavu. Mwili wao umepambwa kwa madoa yasiyo na umbo maalumu, yenye rangi ya njano mabaka meusi na kutenganishwa na rangi nyeupe, au rangi ya manjano-kahawia.

neg:
Mshigi
Mishigi ni ndege wadogo wa jenasi mbalimbali katika familia Estrildidae ambao wanatokea Afrika, Asia na Australia. Takriban spishi zote za Afrika ni ndege weusi au kahawia na weupe wenye pengine sehemu za rangi kali kama nyekundu, machungwa na njano. Spishi nyingi za Asia na Australia zina rangi kali kwa kipande kikubwa cha mwili. Ndege hawa hula mbegu hasa na wadudu pia, hususa makinda. Tago lao ni tufe la manyasi lenye mwingilio kwa kando. Jike huyataga mayai 4-7.

neg:
Mesopropithecus
Spishi zote tatu zilikuwa zinakula majani, matunda na mbegu, lakini uwiano ulikuwa tofauti.

neg:
Pi
Pi ni herufi ya kumi na sita katika Alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa kama Π (herufi kubwa cha mwanzo) au π (herufi ndogo ya kawaida). Pi ni asili ya herufi ya P katika alfabeti ya Kilatini.

neg:
Mpishi
Mpishi ana wajibu wa maandalizi ya chakula cha kila siku, pamoja na matukio mengine maalum, kama sherehe za harusi, kipaimara, mahafali n.k. Pia mpishi anawajibika kuwa na utaratibu wa kusambaza chakula maeneo mbalimbali.

neg:
Kipanya
Kwa kawaida vipanya ni wala majani (hebivora), wakila aina yeyote ya matunda au nafaka.. Kutokana na hii vipanya wanafahamika sana kwa kufanikiwa kuishi kwenye mazingira ya watu kwa kula kwa wastani mabaki yeyote ya chakula. Wakifunzwa, hulishwa kwa chakula chao maalum. Vipanya hula chakula chenye uzito mpaka wa gramu 15 kwa gramu 100 za uzito wao kwa siku.Vipanya aina ya "Pinkie" wakiuzwa kama chakula cha reptilian

neg:
Pumu
Uenezi umeongezeka tangu mwaka 1970. Kufikia 2011, watu milioni 235–300 walikuwa wameathiriwa ulimwenguni, ikijumuisha takribani vifo 250,000.
Ugonjwa huu huwa na visa vya kujirudia vya kukoroma, upungufu wa pumzi, kujikaza kwa kifua, na kukohoa. Makohozi yanaweza kutoka mapafuni, lakini kwa kawaida huwa vigumu kuyatoa. Ukiendelea kupata nafuu yanaweza kutokea uchafu kama usaha kwa sababu ya kiwango cha juu cha seli nyeupe za damu ziitwazo esinofili. Dalili huwa mbaya zaidi usiku na mapema asubuhi au kwa athari ya mazoezi au baridi. Baadhi ya watu wenye ugonjwa huu ni nadra kwa kawaida kuhisi dalili, kwa athari za visababishi, ilhali wengine wanaweza kuwa na dalili zinazotambulika na zinazoendelea.

neg:
Mshubiri
Spishi nyingine inayopandwa sana katika Afrika na nchi nyingine za Tropiki ni mshubiri mwekundu ("A. ferox").

neg:
Kipanya (kompyuta)
Kipanya cha kompyuta ("pia:" puku) ni kifaa cha kuingizia data katika tarakilishi.

neg:
Spaghetti
Spageti (kwa Kiitalia: "Spaghetti") ni chakula cha tambi chenye asili ya Italia Kusini. Ni tambi ya ngano yenye umbo jembamba kama kamba na urefu wa sentimeta 40.

neg:
Pumu
Seti ya kizema ya atopi, aleji ya mafua na pumu huitwa atopi. Suala la hatari kuu zaidi la kupata ugonjwa ni historia ya ugonjwa wa atopi; huku pumu ikitokea kwa kiwango cha juu kwa walio na kizema au mafua ya mzio. Ugonjwa huu umehusishwa na Churg–Strauss syndrome, ugonjwa wa kipekee wa kingamwili na vaskulitisi. Watu binafsi walio na aina fulani za utikaria pia wanaweza kuhisi dalili za pumu.

neg:
Moshi (wingu)
[[Picha:[[Image:Fish processing hub.jpg|thumbnail|Nigeria]]
Moshi kwa lugha ya kawaida ni wingu linalotokea pale ambako [[moto]] inawaka. Ni mchanganyiko wa vipande vidogo vya mata [[mango]], matone ya [[kiowevu]] -hasa [[maji]]- na [[gesi]] mbalimbali pamoja na [[hewa]]. Mchanganyiko wa aina hii huitwa pia [[erosoli]].
Mara nyingi moshi ni tokeo lisilotakiwa la moto lakini wakati mwingine inasababishwa kwa kusudi kwa matumizi ya kijeshi (wingo la kuficha jeshi), mawasiliano (alama za moshi), kidini (moshi ya [[uvumba]]), kuua wadudu (ufukizaji dhidi ya wadudu, panya n.k.), upishi (kuhifadhi samaki au nyama kwa kuikausha katika moshi inapopokea pia ladha inayotafutwa).

neg:
Mchuzi
Mchuzi ni kitoweo cha maji maji kinachopikwa kwa kuchanganya nyama au samaki nk, pamoja na viungo kama vile binzari, vitunguu, mafuta, chumvi na nyanya.

neg:
Pijini na krioli
Pijini ni lugha ambayo huzuka pale ambapo makundi mawili ya watu wenye lugha mbalimbali yanapokutana na haja ya mazungumzo hutokea. Mara nyingi ni lugha za biashara hasa. Pijini kadhaa zinazoonekana leo zilianza wakati wa ukoloni ambako watu waliotawaliwa na mataifa ya Ulaya kwa hiari yao au kwa kulazimishwa walianza kutumia lugha za Kizungu katika maisha ya kila siku.

neg:
Panya (Rattus)
Panya wanaoishi mwituni huaminika kuwa wanaweza kubeba baadhi ya magonjwa na kuyapeleka kwenye mamalia wengine; kwa mfano huko Ulaya katika mji kadhaa ugonjwa wa ‘Black Death’ inaaminika kuwa imesababishwa na vimelea vya "Yersinia pestis" na kubebwa na kunguni wa panya wa tropiki waliokuwa wanajishibisha kwa panya wengi wa Ulaya huko. Panya hawa walitumika kama wasafirishaji tu. Mzunguko huu unaendelea kwa nchi nyingi licha ya magonjwa ya binadamu, panya pia wanahusishwa na magonjwa ya mifugo kama vile homa ya maini ya nguruwe.

neg:
Mpunga
Mpunga ni chanzo cha chakula kwa watu wengi duniani. Punje (mbegu) zake ni nafaka na huitwa mchele. Mchele uliopikwa ni wali.

neg:
Chipsi mayai
Chipsi mayai ni chakula ambacho hupikwa kwa mchanganyiko wa viazi vilivyokatwa vipandevipande vilivyokaangwa kwa mafuta pamoja na mayai.

neg:
Wabondei
Baada ya hapo wapishi ni familia iliyooa kwenye familia iliyofiwa nikimaanisha Mashemeji, wakwe, mawifi na wengineo ambapo wanaume wanapika nyama na kukuna nazi kisha wanawake wanagawiwa mchele na wao wanapika vyakula kwenye vyungu.

neg:
Sleji
Sleji ni kitolori bila magurudumu kinachovutwa na wanyama au watu kikiteleza hasa juu ya theluji au barafu. Ni chombo cha usafiri kikuu kati ya Eskimo wa nchi za aktiki. Ni usafiri wa kawaida pia katika sehemu nyingine baridi penye theluji nyingi. Ni pia chombo cha michezo au burudani pale ambako theluji inapatikana kwa muda fulani tu.

neg:
Kupe (arakinida)
Kupe ni arithropodi wa familia Ixodidae katika ngeli Arachnida (arakinida). Hujiama kwenye mwili wa mnyama na kufyonza damu kama chakula. Spishi nyingi ni wasumbufu juu ya wanyama wafugwao na wanaweza kusambaza magonjwa. Kwa kawaida kupe hujificha kwa nyasi au kwa udongo na hungojea wanyama kama ngombe au muzi ili amng'ate na kumnyonya damu. Kupe ni hatari sana maana huenda akawa ameyabeba magonjwa kama ule wa .

neg:
Pimbi
Pimbi, kwanga, perere au wibari ni wanyama wadogo wa familia Procaviidae. Jina la kwanga litumika kwa jenasi "Heterohyrax" na perere na wibari yatumika kwa jenasi "Dendrohyrax". Wanatokea Afrika kusini kwa Sahara na Mashariki ya Kati, mara nyingi katika maeneo makavu na yenye miamba mingi. Spishi zote ni nene zenye mkia mfupi na manyoya mazito. Miguu yao ina vitakia vyenye ngozi nene na tezi nyingi za jasho ambavyo vinawasaidia kupanda miamba na miti. Rangi yao ni kijivu, kahawia au hudhurungi. Hula majani ya manyasi, ya mimea na ya miti.

neg:
Spana
Spana inatakiwa kulingana kamili na ukubwa wa kofia ya skrubu au nati yake. Kama spana ni kubwa kidogo au skurubu haina kipimo sanifu kuna hatari ya spana kuteleza na kuharibu kona za kofia au za nati.

neg:
Mchapuko
Mchapuko unatokea kama gimba linaongeza kasi, linapunguza kasi au linabadilisha mwelekeo wake. Mfano gari linalopiga mbio, linalopigwa breki au kupiga kona linaona mchapuko.Kipimo cha SI cha mchapuko ni m/s yaani mraba wa mita kwa sekunde.

neg:
Rushwa
Rushwa (pia: chai, chauchau, chichiri, chirimiri, hongo, kadhongo, kiinikizo, kilemba, mlungula, mrungura, mvungulio n.k.) ni aina ya mwenendo usio wa uaminifu au usiofaa kwa mtu aliyepewa mamlaka, kumbe anatumia nafasi hiyo ili kupata faida binafsi.

neg:
Mtandao wa kompyuta
Swichi ni jina la kisoko ambalo linahusisha ruta na madaraja, na vile vile vifaa vyovyote ambavyo vinaweza kusambaza trafiki inapohitahika au kama maudhui ya mifumo (mfano, kitambulisho cha URL ya wavuti). Swichi zinazaweza kufanya kazi katika tabaka moja au zaidi kwenye kielelezo cha OSI, likiwemo tabaka la kmahali halisia,kiungo data, mtandao, au usari (yaani mwisho-kwa-mwisho). Kifaa kinachofanya kazi wakati huo huo kwenye tabaka zaidi ya moja huitwa swichi la tabaka nyingi.

neg:
Kichapishi
Kichapishi (kutoka kitenzi "kuchapa"; pia: printa, kutoka Kiingereza "printer") ni kifaa kimojawapo cha kompyuta. Inaruhusu mtumiaji kuchapisha maandishi kwenye karatasi, kama vile barua na picha.

neg:
Spishi
Kwa mfano jina la paka ni ""Felis silvestris"". "Felis" ni jenasi na paka yumo pamoja na wanyama wengine wanaofanana naye kama simba, tiger au chui. Ndani ya spishi la "Felis silvestris" kuna nususpishi kadhaa; kwa mfano paka wa porini wa Afrika Kaskazini "(Felis silvestris lybica)" anayeaminiwa kuwa asili ya paka wa nyumbani "(Felis silvestris catus)".

neg:
Shakwe-mporaji
Ndege hawa wanaweza kupuruka sana na hufukuzia shakwe na ndege wengine wa bahari ili kupora mateka yao (kleptoparasitism). Nyakati nyingine hukamata samaki au hula mizoga na matumbo. Spishi kubwa zinaweza kuua na kula ndege wengine hata mpaka ukubwa wa Shakwe Mgongo-mweusi Mkubwa. Wakati wa majira ya kuzaa hula panya wa tundra (lemming) na mayai na makinda ya ndege wengine. Hutaga mayai yao chini kwa maeneo ya Akitiki.

neg:
Ngozi
Ngozi ni ganda la nje linalofunika mwili wa mnyama au binadamu. Aina mbalimbali huwa na aina za ngozi tofautitofauti kulingana na mazingira wanapoishi na ukoo wa spishi mbalimbali.

neg:
Ngiri
Ngiri, gwasi au mbango (ing. "warthog") ni wanyama wa jenasi "Phacochoerus" katika familia Suidae. Hawa ni aina za nguruwe-mwitu wenye sugu kubwa kichwani, madume hasa (sababu ya jina kwa Kiingereza: warthog). Wana pamba ndefu, zile za dume ndefu kuliko zile za jike. Hula manyasi, mizizi, beri na matunda mengine, gamba la miti, nyoga na hata mayai, mizoga na pengine wadudu na wanyama wadogo. Wakila hupiga magoti ya mbele na wakitoroka kitisho huweka mkia juu wima.

neg:
Mkalatusi
Spishi mbalimbali zimeenezwa duniani kutokana na tabia zao za kukua haraka na hivyo kuwa chanzo cha ubao, kuwa na mafuta ndani yake yenye manufaa mbalimbali na wezo wao wa kukausha kinamasi na hivyo kupunza hatari ya malaria. Hivyo kuna pia upinzani dhidi ya kupanda mikalatusi kwa sababu zinatumia maji mengi.

neg:
Shairi
Vina ni silabi zenye sauti ya namna moja zinazotokea katikati au mwishoni mwa kila mshororo wa kila ubeti wa shairi. Hivyo basi kuna "vina vya kati" na "vina vya mwisho".

neg:
Jipu
Jipu (kwa Kiingereza: "boil" au "furuncle", yaani "mwizi mdogo", kutoka neno la Kilatini "fur", mwizi) ni tatizo la ngozi linalotokana na maambukizi ya kina ya folikuliti au maambukizi ya folikoli za nywele za jasho; mara nyingi unasababishwa na bakteria "Stafilokokasi aureasi", ambayo husababisha kuvimba kwa eneo chungu lililo juu ya ngozi kutokana na mkusanyiko wa usaha na tishu mfu.

neg:
Ulanzi
Ulanzi ni pombe ambayo hugemwa kwenye vitindi, au kwa jina lingine kwenye mianzi midogo midogo ambayo haijakomaa, pindi tu, inapochomoza kutoka ardhini baada ya siku chahache. Ulanzi unapogemwa kwa mara ya kwanza huwa mtamu kama mtobe au juisi, lakini unapomaliza siku mbili, tatu au nne, huwa mkali. Ulanzi ni pombe ya asili sana kwa Wapangwa, maana ni jadi kwa Wapangwa kunywa ulanzi, na hata watoto wadogo hupewa ulanzi kama juisi. Ulanzi, kwa Wapangwa ni pombe ambayo inaheshimika sana, maana hata wanapokwenda shambani, huenda na ulanzi, na kama ukimpeleka Mfanyakazi shambani bila ulanzi, huwa anakaidi kufanya kazi, mpaka apewe ulanzi.(By Lewis linus willah, E-mail address, willahlewis@yahoo.com).

neg:
Skapulari
Skapulari (kutoka neno la Kilatini "scapulae", "mabega") ni vazi la Kikristo linalong'inginia kutoka shingoni.

neg:
Mbuzi
Spishi zote za porini zina pembe kichwani, madume na majike, lakini kuna aina za mbuzi-kaya na kondoo-kaya ambazo hazina pembe.

neg:
Shati
Shati (kutoka neno la Kiingereza "shirt") ni nguo inayovaliwa na binadamu eneo la juu la mwili wenye ukosi na mikono kwa ajili ya kusitiri mwili wenyewe.

neg:
Chapanya
Spishi hii ni mrefu kiasi, kwa wastani m 1-1.3 lakini hadi m 1.8. Kichwa ni kidogo chenye pua fupi na bapa. Waliokomaa wana rangi moja tu: machungwa, kahawia, kijivu au nyeusi. Wachanga wana rangi zilizoiva na mabaka meusi au kahawia.

neg:
Hezi
Hezi, pia hertz , kifupi Hz ni kipimo cha SI kwa marudio ikitaja rudio 1 kwa sekunde 1. Inatumiwa hasa kwa kutaja tabia ya mawimbi kama wimbisauti au mawimbi sumakuumeme za redio na pia marudio katika mitambo kwa mfano kompyuta.

neg:
Pezi
Pezi (kwa kawaida "mapezi") ni sifa bainifu sana za mwili wa samaki. Hushirikishwa kwa miiba au tindi za mfupa zinazotokeza katika mwili na kufunikwa na kuunganishwa pamoja na ngozi, ama katika mtindo wa utando, kama inavyoonekana katika samaki wengi wenye mifupa, au sawa na kikono, kama inavyoonekana katika papa. Licha ya mkia au pezimkia, mapezi ya samaki hayana muungano wa moja kwa moja na uti wa mgongo na hutegemewa tu na misuli. Kazi yao kuu ni kusaidia samaki kuogelea. Mapezi yaliyomo katika sehemu tofauti kwenye samaki hutumikia madhumuni tofauti kama kusonga mbele, kugeuka, kukaa wima au kusimama. Takriban samaki wote hutumia mapezi wakati wa kuogelea, panzi-bahari hutumia mapeziubavu kwa kuumbia, na samaki wavuvi huyatumia kwa kutambaa. Mapezi pia yanaweza kutumika kwa madhumuni mengine; papa na msiha-mbu hutumia pezi lililobadilika ili kufikisha shahawa, karage hutumia pezimkia lao ili kuziraisha mawindo, mabocho wana miiba katika mapezimgongo yao yanayoingiza sumu, samaki wavuvi hutumia mwiba wa kwanza wa pezimgongo lao kama fimbo ya uvuvi ili kuvutia mawindo, na vikande huepuka mbuai kwa kufinya ndani ya ufa za miamba ya korali na kutumia miiba katika mapezi yao ili kujifunga kwenye mahali palepale.

neg:
Stokingi
Stokingi pia ni soksi ndefu za wanawake zinazofika kwenye mapaja au kiuno; soksi hizi huvaliwa haswa na wauguzi.

neg:
Saplisi
Saplisi (kutoka neno la Kiingereza "surplice" ambalo limetokana na Kilatini "superpelliceum", ambamo "super" inamaanisha "juu" na "pellicia" inamaanisha "vazi la ngozi") ni vazi la liturujia ya Ukristo wa Magharibi (Wakatoliki, Wakatoliki wa Kale, Waanglikana, Walutheri n.k.).

neg:
Psi
Psi (Ψ ψ) ni herufi ya ishirini na tatu katika Alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa kama ψ (alama ya kawaida) au Ψ (alama kubwa).

neg:
Risasi
Risasi ni gimba dogo la metali linalorushwa kutoka kasiba ya bunduki. Mara nyingi risasi hutengenezwa kwa plumbi yaani metali inayoitwa pia "risasi". Jina la metali imekuwa jina kwa ajili ya silaha.

neg:
Filimbi
Filimbi (pia: kipenga, nai, kikorombwe; kwa Kiingereza "whistle") ni ala ya muziki inayopigwa kwa kupulizwa. Hewa inapulizwa ndani kwa mdomo kupitia shimo.

neg:
Tauni
Tauni au kipukusa (kwa Kiingereza plague) ni ugonjwa unaoathiri watu wengi sana unaosababishwa na bakteria "Yersinia pestis" ya familia Enterobacteriaceae.

neg:
Bata mchovya
Spishi hizi hula mimea ya majini na huzamia kichwa chao tu; nyingine hutafuta chakula aghalabu ardhini.

neg:
Ngisi
Ngisi ni wanyama wa bahari wenye minyiri kumi. Minane baina ya hiyo huitwa mikono na miwili mingine ni minyiri kweli. Kwa urefu wote wa chini ya mikono kuna vikombe vya kumung'unyia vilivyo na vikulabu mara nyingi. Minyiri inabeba vikombe kama hivi juu ya bako mwishoni.

neg:
Leso
Leso (kutoka Kireno "lenço"; kwa Kiingereza: "handkerchief") ni kitambaa cha kawaida chenye umbo la mraba kilichotengenezwa kwa pamba au nguo nyingine ambayo inaweza kuingia katika mfuko au mkoba, na ambayo ina lengo la usafi wa binafsi kama kuifutia mikono au uso, au kufutia damu, lakini hasa kamasi.

neg:
Spika (muziki)
Kwa kawaida, spika huwekwa katika chumba au kabineti ambayo mara nyingi huwa na umbo la mstatili au mraba. Kabineti ya spika huenda ikatengenezwa kwa plastiki au mbao. Hili huathiri jinsi sauti itakavyokuwa.

neg:
Mrihi
Mrihi, mriti, msasa, mtondo, mtondoro, mtundu au mundu ("Brachystegia spiciformis") ni mti wa familia Fabaceae ambao unatokea misitu ya miyombo.

neg:
Shayiri
Shayiri ni zao la nafaka, linalotokana na nyasi zikuazo kwa mwaka, ‘Hardeum vulgare’ shayiri hutumika hasa kulishia mifugo, huku kiasi kidogo kikitumika kutengenezea vileo (Bia na vinywaji vingine) na kwenye chakula chenye nguvu. Shayiri hutumika kwenye supu, michemsho na mikate katika nchi mbalimbali kama vile Uskochi, na Afrika.

neg:
Orodha ya Viumbe vya Visasili
Saskwachi (Amerika ya Kaskazini) (pia: Mguumkubwa) Kiumbe mdogo kama sokwe
Satiri (Ugiriki) Mvyauso wa mbuzi na binadamu
Sentauri (Ugiriki) Mvyauso wa farasi na binadamu
Serbero (Ugiriki) Mbwa mwenye vichwa vitatu
Sfinksi (Ugiriki) Simba mwenye maziwa na kichwa cha mwanamke na mabawa
Shetani (Duniani kote) Malaika mbaya wa Biblia
Siklopsi (Ugiriki) Majitu chongo
Silfi (Ulaya) Zimwi wa hewa
Sireni (Ugiriki) Zimwi wa maji wenye kichwa cha mwanamke na mwili wa ndege
Skila (Ugiriki) Mvyauso wa mwanamke mwenye mkia wa nyoka, miguu kumi na miwili ya mbwa
Spriti (Ulaya) Zimwi kama pepo au elfi.
Sukubi (Ulaya) Shetani wa kike wa usiku abakaye wanaume katika jinamizi

neg:
Popo
Spishi chache za popo mnyonya damu huko Amerika ya Kusini hula damu ya mamalia au ndege.

neg:
Mshubiri
Spishi moja inajulikana sana: mshubirimani ("Aloe vera"), ambao unapandwa sana duniani na hutumika kwa kutengeneza dawa za uganga au za mitishamba.

neg:
Mpunga wa kiasia
Mpunga wa kiasia ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za mpunga zikisafishwa huitwa mchele na mchele ukipikwa ni chakula cha wali. Wali ni chakula muhimu cha watu katika sehemu nyingi za dunia hasa Asia lakini pia Afrika na penginepo.

neg:
Kipanya
Kipanya hupatikana katika oda ya wagugunaji (Rodentia). Spishi inayofahamika sana ni kipanya-nyumbani ("Mus musculus"). Pia ni mfugo maalum. Kwenye maeneo mengine, vipanya huwa maarufu. Wagugunaji hawa huliwa na ndege wakubwa kama vile vipanga na kozi. Wanafahamika kwa kuhamia makazi ya watu kutafuta chakula na makazi yao.
Japo wakifugwa vipanya hawa huweza kuishi kwa miaka miwili na nusu, kwa kawaida vipanya huishi kwa wastani wa miezi minne huko porini, kumpakakana na kuwinda mara kwa mara. Jamii za paka, mbwa-mwitu, bweha, ndege mbua, nyoka na hata jamii fulani za artropoda huwawinda sana vipanya. Hata hivyo humpakakana uwezo wao mkubwa wa kuishi mazingira mbalimbali, vipanya huonwa kuwa ndio jamii ya pili kuishi duniani yenye uwezo mkubwa wa kudumu mazingira baada ya binadamu.
Vipanya huweza kuwa waharibifu, kwa kula na kuharibu mazao, kusababisha uharifu wa vifaa na kusambaza magonjwa kupitia vijidudu vyao na kinyesi chao.
Kimsingi vipanya ni wanyama wa usiku na hufidia uwezo wao wa kuona kidogo kwa uwezo wao maridadi wa kunusa na kusikia vizuri katika kupata chakula na kuwatambua maadui zao.  Vipanya na wenzao panya ndio hasa chachu ya kuanza kufugwa kwa paka ambao kusudi lao ni kuwinda panya hao.
Uwezo wao wa kuzaaa huwaza pale wanapokuwa na siku 50, japo kipanya jike huweza kuanza kupata hedhi yao ya kwanza wakiwa na siku 25 hadi 40. Vipanya huzaliana mwaka mzima huku mayai yao yakiwepo muda wote. Siku za mzunguko wa mayai huwa ni 4 mpaka 5 na hedhi hudumu kwa masaaa 12 kuanzia jioni. Harufu za uke wao hutambua kusaidia hatua ya mzungoko wa uzazi alionao jike hivyo kujua muda sahihi wa kujamiiana. Vipanya hupandana usiku na hudhibitishwa/ huwezekana kwa kushikwa shahawa kwenye uke kwa saa 24 kwa ujumla. Uwepo kwa manii kwenye uke pia ni alama mojawapo ya kujamiiana.
Vipanya hubeba mimba kwa muda wa siku 20. Huzaa wampakampaka takribani 10 - 12 kwa uwezo wa kawaida wenye uzimpaka wa kilogramu 0.5- 1.5, walio na nywele huku masiiona. Macho yao yakiwa yamefunga wampakampaka huachishwa kunyonya baada ya majuma 3, na baada ya siku 2-5, jike hurudia mzunguko wake wa uzazi.

neg:
Birisi
Nyoka hawa ni wafupi na wembamba, sm 95 kwa kipeo lakini sm 30-50 kwa kawaida. Spishi fupi sana ni birisi-Asia mdogo (sm 5-15) na huyu ni nyoka mfupi kabisa duniani. Rangi yao ni nyeusi, kijivu, kahawia au pinki pengine pamoja na madoa au mabaka.

neg:
Ksi
Asili ya ksi ni herufi ya Kifinisia "samekh" . Herufi zilizotokana nayo katika alfabeti zilizofuata Kigiriki ni X katika alfabeti ya baadhi ya lugha za Kirumi na Ksi (Ѯ, ѯ) katika alfabeti ya Kikirili.

neg:
Panya-miti
Panya-miti ni wanyama wadogo wa familia Gliridae. Spishi nyingi hupanda miti na huishi katika matundu ya mti au matago ya ndege. Wanyama hawa wanafanana na kindi wadogo. Urefu wa mwili wao ni kutoka mnamo sm 8 hadi sm 20 na wana mkia wenye urefu karibu na mwili. Rangi yao ni kahawia, kijivu au nyeusi na chini nyeupe kwa kawaida. Spishi nyingine zina mabaka. Hula beri, matunda na makokwa hasa lakini maua, majani, gamba la mti, wadudu na mayai pia. Jike huzaa hadi zaidi ya watoto 10.

neg:
Mpishi
Pengine kazi hiyo inatazamwa kuwa ya chini sana kama kazi ya kimwili zaidi. Zamani kazi ya upishi ilikuwa inahusisha wanawake ila kwa sasa ni kazi ya wote, wawe wa kike au wa kiume, tena wapishi bora duniani ni wanaume.

neg:
Spika
Alama ya spika huwa mara nyingi ni siwa ambayo ni aina ya rungu ya dhahabu inayobebwa na mtumishi wa bunge mbele ya spika akiingia bungeni. Nchi kama Uhindi, Kenya au Tanzania zimetengeneza siwa inayolingana na utamatuni wao. Siwa hutazamiwa kama kielelezo halisi cha Mamlaka ya Spika anapokuwa anatekeleza shughuli za Bunge.

neg:
Peasi
Peasi au pea (kutoka Kilatini , kwa kupitia Kiing. pear) ni tunda la mpea lenye nyama nyeupe yenye majimaji na ladha inayofanana na ile ya tufaa (kwa Kilatini au "pirus malus", yaani "pea baya"), lakini tamu zaidi.

neg:
Bakteria
Spishi za bakteria nyingi huwa ama duara-dufu, waitwao koksi (umoja: kokusi, kutoka neno la Kigiriki "κόκκος" - "kókkos," nafaka, mbegu) au umbo la fimbo, waitwao bacilli (umoja: Bacillus, kutoka neno la Kilatini "baculus" , fimbo). Kurefuka huhusishwa na kuogelea.

neg:
Masi
Masi inafanya pia inesha ("inertia") ya gimba fulani. Inesha ni tabia ya masi kubaki katika hali yake ya kutulia au kuwa na mwendo fulani hadi iathiriwe na nguvu ya nje. Masi kubwa zaidi huwa na inesha kubwa zaidi na inahitaji nguvu kubwa zaidi kwa kubadilisha mwendo wake. Tunaiona kwa urahisi tukijaribu kusukuma baisikeli, gari au lori: masi zake ni tofauti, hivyo nguvu inayohitajika kuzisukuma au kuzisimamisha inatofautiana.

neg:
Mpingo
Mpingo ("Dalbergia melanoxylon") ni mti mdogo mwenye ubao mweusi ambao hutumika kutengeneza samani, sanamu na vipande vya ala za muziki kama nzumari, filimbi za wazungu na mirija ya bagpipes. Ubao mwenyewe aitwa mpingo pia. Mara nyingi huitwa abunusi, lakini jina hili si sahihi; hii ni ubao wa mgiriti au mgombe ("Diospyros mespiliformis").

neg:
Masaji
Masaji ni hali ya kuukanda na kuusugua mwili ili uweze kujihisi vizuri. Masaji hufanywa katika chumba kinachojulikana kwa Kiingereza kama spa.

neg:
Samli
Samli (kutoka neno la Kiarabu) ni mafuta yanayotokana na maziwa ya wanyama kama vile ng'ombe, ngamia au mbuzi na ambayo yanayotumiwa kupikia nyama n.k.

neg:
Nyuki
Spishi inayojulikana hasa ni nyuki-asali ("Apis mellifera") ambaye hufugwa kila mahali duniani. Kuna spishi zaidi ya 20,000 zinazojumlishwa na biolojia kati ya nyuki lakini ni wale wa jenasi "Apis" wanaotengeneza asali inayovunwa kwa matumizi ya binadamu.
Mwili una pande tatu jinsi ilivyo kwa wadudu wote: kichwa mbele, kidari katikati na tumbo nyuma, halafu jozi tatu za miguu na jozi mbili za mabawa.

neg:
Mpunga
Mpunga ni aina ya mimea katika familia ya manyasi (Poaceae). Spishi kadhaa zinapandwa katika sehemu mbalimbali za dunia, lakini mpunga wa kiasia ni ile ya kawaida.

neg:
Lishe
Lishe (kutoka kitenzi "kula" kikinyambuliwa kama "kulisha"; kwa Kiingereza: ) ni tawi la sayansi ambalo hufafanua uwiano wa virutubishi na madini katika vyakula. Uwiano huu huangaliwa kati ya uzazi, kukua kwa kimo, afya na magonjwa.

neg:
Leptospirosis
Maradhi haya yanaambukizwa na wanyama wafugwa pamoja na wanyama porini. Wanyama wa kawaida wenye kuambukiza ni( [wanyama wagugunaji mfano panya] )
Mara nyingi maradhi yanaambukiza yakibebwa na ( [mkojo wa mnyama] ) au maji ama ardhi inayojaa mkojo wa mnyama kuingia kwenye ngozi ya binadamu iliyyojeruhiwa ama macho, mdomo au pua.
Katika dunia inayoendelea maradhi kwa kawaida yanaathiri wakulima pamoja na wakaaji masikini wa miji mikubwa. Katika nchi tajiri kwa kawaida watu wanaofurahia matukio ya nje nyumbani kwenye maeneo ya joto kiasi na kwenye mito na bahari ndio wanaoambukizwa. . Uaguzi unafuatilia uchunguzi wa ([kiuavijasumu] )dhidi ya bakteria ama kutambulisha DNA yake katika damu.

neg:
Spaghetti
Spageti ni aina mojawapo ya chakula cha pasta na neno latumiwa wakati mwingine kutaja pasta kwa jumla.

neg:
Mpagazi
Katika milima ya Himalaya ambayo ni mirefu kushinda Kilimanjaro wapagazi ni lazima kabisa. Mara nyingi huitwa kwa jina la "sherpa" ambalo kiasili ni jina la kabila fulani lakini siku hizi neno latumiwa pia kama "mpagazi" au "hamali".

neg:
Chupi
Chupi ni nguo/vazi dogo ambalo huvaliwa ndani kwa ajili ya kukinga viungo vya uzazi vya wanawake na wanaume.

neg:
Musuli
Misuli ni sehemu ya mwili wa wanyama na binadamu inayowezesha mwendo wa viungo vyake. misuli inaundwa na tishu ya pekee yenye uwezo wa kujinywea na kulegea. Wakati wa kujinywea huwa mifupi zaidi. Kwa njia hii misuli inayounganishwa na mifupa ya mkono au mguu huleta mwendo wa viungo hivi.

neg:
Pamba
Pamba ni nyuzi nyeupe na laini zinazotokana na tunda la mpamba ("Gossypium" sp.). Nyuzi hizi zinaonekana kama sufi na mipamba inalimwa kwa nyuzi hizi ambazo ni msingi wa kutengeneza kitambaa na nguo.

neg:
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Spishi wengi ambao wamo hatarini ni wanyama wa eneo la Aktiki na Antaktiki kama vile dubu wa kipola na Penguini wa Kaisari. Katika eneo la Aktiki, maji ya Bandari la Hudson hayana barafu kwa wiki tatu au zaidi kuliko miaka thelathini iliyopita, hivyo kuathiri dubu wa kipola wanaokaa pale, ambao hupendelea kuwinda katika barafu ya bahari. Spishi ambao wanategemea hali baridi za hewa kama vile gyrfalcon, na ndege wa theluji ambao huwinda Lemmings ambao hutumia maji baridi wakati wa majira ya baridi kwa faida yao huenda wakaathirika vikali. Wanyama wa majini bila uti wa mgongo hufurahia ukuaji wa kilele katika vipimo vywa joto ambavyo wamevizoea, bila kujali kiasi cha baridi, na wanyama wenye damu baridi wanaopatikana katika maeneo ya latitiudi za juu na urefu wa juu kwa jumla hukuwa kwa kasi kwa sababu ya msimu wa kipindi kifupi cha ukuaji. Hali inayokuwa na joto jingi kuliko kawaida inasababisha viango vikubwa zaidi vywa kimetaboliki na baada ya hapo kupungua kwa ukubwa wa kimwili licha ya kuongezeka kwa utafutaji wa chakula, jambo amablo linaongeza hatari ya ya kuwindwa. Hakika , hata ongezeko ndogo la la kipimo cha joto wakati wa maendeleo ya ukuaji wa mnyama unasababisha hitilafu katika ufanisi wa ukuaji na viwango bvya kuishi katika samaki wa aina ya Rainbow trout.

neg:
Makubi
Wakati wa kupika kwanza unachemsha nyama yako, halafu unaandaa vitu vilivyotajwa hapo juu; ukishamaliza unawasha moto wako au gesi yako, halafu unatenga sufuria yako jikoni. Hapo unaanza kupika: cha kwanza kabisa katika mapishi yetu unaanza kuweka mafuta, unaacha yapate moto kidogo. Baada ya hapo unaweka vitunguu; hivyo vitunguu unaacha mpaka viwe vya kawahia. Baada ya hapo unaweka nyanya, nazo unaziacha mpaka zilainike. Ukishamaliza unaweka nyama yako uliyoisaga, unaacha vichemke mpaka nyama itakapoiva. Ukishamaliza unaweka spinachi yako, halafu unaigeuza kidogo, halafu unaiacha ichemke. Na wakati inapochemka hayatakiwi maji mengi: yenyewe inatakiwa iwe nzito. Hapo mboga imeshakwishaiva, unaiweka kwenye chombo safi, baada ya hapo ipo tayari kwa kula. Hii ni njia fupi ya kupika makubi.

neg:
Nge
Nge au akrabu (kutoka Kiarabu ) ni arithropodi wa oda Scorpiones katika ngeli Arachnida. Spishi ndogo huitwa visusuli pia. Kama arakinida wote wana miguu minane. Pedipalpi zao ni kubwa na zina gando, na mkia ni mrefu na una msumari mkubwa mwishoni kwake. Kama kawaida kiwiliwili chao kina sehemu mbili: kefalotoraksi ( cephalothorax: kichwa na kidari) na fumbatio lakini zimeungwa vipana, siyo kwa pediseli (pedicel) nyembamba kwa umbo wa mrija kama kwa buibui. Mgongo wa kefalotoraksi ni mgumu na kwa hivyo huitwa gamba (carapace). Nge wana macho 6-12, mawili juu ya gamba la kefalotoraksi na 2-5 kwa kila upande wa kichwa. Msumari wa nge hutumika kwa kudunga windo na kuingiza sumu ndani yake. Windo akiwa amekufa, kelisera (chelicerae) za nge zinakata vipande vidogo vinavyowekwa katika kishimo mbele ya mdomo. Maji ya umeng'enyaji yakamuliwa katika kishimo hiki na baada ya kumeng'enya chakula myeyuko ufyondwa. Nge hula arithropodi wengine na wale wakubwa hula mijusi na vipanya wadogo pia.

neg:
Mtandao wa kompyuta
Madaraja huwa katika aina tatu:Swichi ya mtandao ni kifaa ambacho hupokeza na kuchunga datagramu za tabaka la 2 la OSI (vijisehemu vya mawasiliano ya data) kati ya mashimo (nyaya zilizounganishwa) yenye msingi wa anwani za MAC kwenye pakiti. Hii inaitofautisha kutoka kwa habu kwa vile hupokeza pakiti kwa mashimo yale tu yanayohusika katika mawasiliano kuliko mashimo yote yaliyounganishwa. Kwa kihalisia, swichi haina uwezo wa kuendesha trafiki kwa kutumia misingi ya anwani za IP(tabaka la 3 la OSI )ambalo ni muhimu kwa mawasiliano kati ya vijisehemu vya mtandao au ndani ya LAN kubwa. Baadhi ya swichi zina uwezo wa kuendesha kwa misingi ya anwani za IP lakini bado zinaitwa Swichi kama jina la kisoko. Swichi kwa kawaida huwa na mashimo mengi, kwa nia kuwa mitandao mingi au yote imeunganishwa moja kwa moja kwenye swichi, au kwa swichi ambayo kisha inaunganishwa kwa swichi nyingine.

neg:
Sampi
Sampi (kigiriki σαμπῖ ikaandikwa kama Ϡ au Ͳ) ilikuwa herufi katika matumizi ya alfabeti ya Kigiriki ya kale kabla ya haikusanifishwa. Sauti yake ilikuwa kama S au SS.

neg:
Chati (ndege)
Spishi hizi zinatokea Afrika na kadhaa zinatokea Asia ya Magharibi mpaka Uhindi. Kwa kawaida huonekana juu ya miamba, majabali na vilima vya mawe.