query: kuna aina ngapi za fasihi?

pos:
Fasihi
Fasihi ndiyo aina pekee ya sanaa inayotumia lugha kujitambulisha au kujitofautisha na aina nyingine za sanaa. Kuna aina kuu mbili za fasihi nazo ni:

neg:
Itikadi
Kuna aina kuu mbili za itikadi: "itikadi za kisiasa", na "itikadi za kiepistemolojia" (ni sehemu ya falsafa ambayo inahusu utafiti wa jinsi tunavyojua mambo). Itikadi ya kisiasa ni upangiliaji unaohusu mawazo ya kimaadili na vipi nchi itaendeshwa. Itikadi za kiepistemolojia ni upangiliaji unaohusu mawazo ya kifalsafa, ulimwengu, na jinsi gani watu wanapaswa kufanya maamuzi.

neg:
Uhakiki
Uhakiki ni kitendo cha kutathimini, kueleza, kuainisha na kutoa maoni juu ya kazi fulani ya fasihi kwa kuongozwa na kaida maalum. Hii ina maana ya kwamba uhakiki wa kazi za fasihi hautoki katika ombwe, kuna kanuni na taratibu mbalimbali zinazoongoza kufanya uhakiki, na hii ndio sababu kuna nadharia kadha wa kadha za uhakiki wa kazi za kifaishi. Au kwa lugha rahisi, uhakiki ni uchambuzi wa kina wa kazi za fasihi kama vile riwaya, tamthiliya na mashairi kwa lengo la kufafanua vipengele vya fani na maudhui.

neg:
Ngonjera
Ngonjera ni aina ya mashairi ya majibizano baina ya pande / watu wawili (2) au zaidi. Aghalabu mazungumzo hayo huwa na mijadala ya malumbano yenye kusudio la kutoa ujumbe maalumu kwa hadhira au jamii husika. Msemaji mmoja huuliza swali katika ubeti mmoja na mwingine hutoa jibu katika ubeti unaofuata na majibizano ya hoja kuendelea hivyo hadi kukamilisha mada ya mjadala husika. Kutokana na sifa hiyo, ndiyo maana kipera cha ngonjera kinapatikana katika utanzu wa ushairi na katika utanzu wa maagizo. Muundo ni sawa kabisa na mashairi.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Kwa ujumla fasihi simulizi huundwa kwa tanzu kuu nne (4) ambazo ni: Hadithi/Nathari, Ushairi/Nudhumu, Semi na sanaa za maigizo. Na kila utanzu una vipera vyake.

neg:
Uandishi
Katika lugha nyingi, uandishi unakamilisha mawasiliano ya sauti, ukitumia miundo yake, kama vile maneno, sarufi na semantiki.

neg:
Sanaa
Kati ya hizo, fasihi ni tanzu ya pekee kwa sababu zifuatazo:

,

neg:
Hafez
Hakuna uhakika juu ya idadi ya masahiri yake. Matoleo mbalimbali huwa kati ya masahiri 573 hadi 994. Wajemi wanapenda kutumia mashairi yake kwa aina ya utabiri wakifungua kitabu mahali popote na kuchukua ayat zilizopo hapa kama jibu kwa swali fulani.

neg:
Fani
Ni fungu la maneno linapotumika kutoa maana nyingine, badala ya ile ya maneno yaliyotumika. Semi hutumika kuficha ukali wa maneno au kupamba lugha. Kuna aina mbili za semi:

neg:
Fasihi simulizi
Maghani ni istilahi inayotumiwa kuelezea aina ya ushairi ambao hutolewa kwa kalima au maneno badala ya kuimbwa. Kipera hiki kina vijipera vitatu ambavyo ni maghani ya kawaida, sifo na maghani masimulizi.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Fasihi ya Afrika mwishoni mwa kipindi cha ukoloni (kati ya mwisho wa Vita Vikuu vya Kwanza Vya Dunia na uhuru) iliendelea kuonesha mandhari ya ukombozi, uhuru, na (walau kati ya Waafrika kwenye maeneo yaliyotawaliwa na Ufaransa) kutambua weusi wa Waafrika. Mmoja wa viongozi wa harakati za kutambua weusi, mshairi na hatimaye Rais wa Senegal, Sédar Léopold Senghor, alichapisha mkusanyo wa kwanza wa mashairi ya lugha ya Kifaransa yaliyoandikwa na Waafrika mwaka 1948, "Anthologie de la Nouvelle poésie nègre et malgache de langue Française", akishirikisha utangulizi kutoka kwa mwandishi wa Kifaransa Jean-Paul Sartre.

neg:
Fani
Muundo ni mpangilio wa visa katika kazi ya fasihi anayotumia mwandishi katika kupangilia kazi yake.mpangilio na mtiririko wa kazi ya fasihi, kwa upande wa visa na mtukio.

neg:
Nimefulia
Muundo wa mashairi umefuata mitindo yote miwili ya kimapokeo na kimambo leo. Mfano mstari wa kwanza unasema "Wamemfunga kaka yangu mwanamuziki, niliyekuwa namtegemea anitoe kwenye dhiki". Upande A "ki" na upande B kuna "ki", yaani mwanamuziki na dhiki. Huo ni muundo au mtindo wa kimapokeo. Hajaishia hapo, anasema "aliyekuwa anazunguka kutafuta riziki, tupate kula nisome pia niondokane na dhiki". Maneno haya au ufunguzi huo unaweza kuwa aidha wa kisiasa au lengo katika maisha ya kweli. Benjamin anajibu "siwezi kukubali, siwezi kukubali" huku A.T akijibu "yale yalitokea huenda yamekusudiwa" huku Benjamin akirudia maneno sawa na ya awali. Matukio haya, yanaweza kuwa ya yametendwa na wanadamu aidha kwa makusudi au bahati mbaya. A.T na Benjamin wanaona maisha magumu huku watu akijilimbikizia mali huku wengine wakiishi maisha ya tabu. A.T anajibu baada ya Benjamin "siwezi kukubali" akimaanisha hali hiyo, kwa "zama za mabepari naona zinajirudia" huku akimaliza na "nimefulia".
Wimbo unaonesha usaliti katika jamii iliyotuzunguka. Kabla ya maisha ya Benja kwenda kombo, alikuwa na marafiki wengi, lakini punde upepo umeenda kusi, wote wamekimbia. Hasa kwa kufuatia hana cha kuwapa katika maisha yake. Ananuka dhiki. Anasema hivi: "Wale masela wangu wa karibu hivi sasa siwaoni". Halafu "waliojifanya wananipenda kwa sana sasa nao siwaoni" hapa anamaanisha wapenzi zake. Hata wale waliokuwa wanatumia ote nao hawaonekani.
Katika kusukumia maneno, anachanganya maneno ya Kiingereza na Kiswahili. Mfano kwenye kutaja waliomsaliti anasisitiza kwa Kiingereza: So damn haters kaitaja baada ya "waliojifanya wananipenda kwa sana sasa nao siwaoni". "I'm a broke one" kaitaja baada ya "Hata wale waliokuwa wanatumia ote nao hawaonekani".

neg:
Fasihi
Fasihi (kutoka neno la Kiarabu فصاحة "fasaha" kwa maana ulumbi) ni utanzu (tawi) wa sanaa ambao hutumia lugha ya mazungumzo au maandishi ili kufikisha (kuwasilisha) ujumbe kwa hadhira husika. Ni ufundi wa kuwasilisha mawazo au ujumbe ulio katika fikra za binadamu.

neg:
Maudhui
Maudhui katika kazi ya fasihi ni jumla ya mawazo yote yanayozungumzwa pamoja na mtazamo wa mwandishi juu ya mawazo hayo. Maudhui hujumuisha mawazo pamoja na mafunzo mbalimbali yaliyomsukuma msanii hadi akatunga na kusanii kazi fulani ya kifasihi. Vipengele vya maudhui ni pamoja na dhamira, migogoro, falsafa ujumbe na msimamo.

neg:
Utata
Utata hujitokeza katika mazingira tofautitofauti.
Aina ya kwanza ni utata wa neno au maneno. Baadhi ya maneno katika lugha ya Kiswahili na nyinginezo yana maana zaidi ya moja; kwa mfano barabara inaweza kumaanisha "njia pana" au "sawasawa".
Aina ya pili ni utata wa sentensi; sentensi tata ni ile yenye maana zaidi ya moja na mara nyingi maana zenyewe haziko wazi kabisa. Sentensi moja inawezekana kueleweka hivi au vile na bado maana zote zikawa sahihi. Sababu ni: kutumia misimu, uwezo wa neno moja kuwa na maana zaidi, kutozingatia taratibu za uandishi, kutumia maneno bila kuzingatia mazingira au muktadha unaohusika, kuwepo kwa mofimu ya hali ya kutenda.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Maandiko ya Kinubi yanakubalika lakini kwa wakati huu hayasomeki. Awali yaliandikwa kwa kutumia picha na alama na hatimaye kwa kutumia alfabeti yenye herufi 23, kutafsiri kumekuwa kugumu.

neg:
Fasihi
Fasihi simulizi ni aina ya fasihi ambayo hutumia mazungumzo ya mdomo ili kufikisha ujumbe kwa hadhira. Aina hii ya fasihi ndiyo iliyokuwapo tangu zamani kabisa mwanadamu alipoanza kuishi yaani ilianza pale mwanadamu alipochangamana na wenzake katika kufanya mambo mbalimbali mfano,shughuli za biashara,kilimo,na nyinginezo.

neg:
Sintaksi
Taaluma nyingine za sarufi ni pamoja na fonolojia, mofolojia au semantiki.

neg:
Pijini na krioli
Pijini huwa ni zao la maingiliano ya watu walio na lugha tofauti lakini ambao wangependa kuwasiliana. Kutokana na hali hiyo, Pijini huwa na muundo sahili kusudi mawasiliano yaweze kusahilishwa bila ugumu mkubwa. Hivyo basi, lugha za Pijini huwa na muundo wa vokali ulio na vokali tano za msingi ambazo ni a, e, i, o, u. Maumbo ya maneno mara nyingi hujikita katika yale ya lugha-msingi ya Pijini husika. Pijini huwa na msamiati finyu. Muundo wa sentensi za lugha za Pijini huwa sahili na wakati mwingine usio wa sentensi zisizokamilika kisarufi.

neg:
Tungo kirai
Uanishaji wa virai umejikita katika aina za maneno, yaani, aina za virai zinatokana na aina za maneno. Kwa kutumia kigezo hicho tunapata aina za virai zifuatazo:

neg:
Fasihi simulizi
Fasihi simulizi ni kazi ya sanaa inayotumia mdomo (tofauti na maandishi kama kwenye fasihi andishi) kama njia kuu maalum ya kufikisha ujumbe. Ni sehemu ya msingi ya utamaduni, na vipengele vyake vingi vinafanya kazi kama katika fasihi kwa jumla.

neg:
Fasihi simulizi
Ni maonesho au maigizo ambayo hutumia watendaji na mazingira maalumu kwa kuiga tabia na matendo ya watu au viumbe wengine ili kuburudisha na kutoa ujumbe fulani kwa hadhira.

neg:
Wahusika
Aghalabu wahusika wa fasihi simulizi ni wengi kwani wanahusisha viumbe wote, wenye uhai na wasiokuwa na uhai.

neg:
Lugha fasaha
Lugha fasaha (kutoka maneno ya Kiarabu) ni lugha inayozingatia kanuni za matamshi, muundo na mantiki katika lugha hiyo.

neg:
Dunia Uwanja wa Fujo
"Dhamira" ni wazo kuu au mawazo mbalimbali yanayojitokeza katika kazi ya fasihi.
Senkoro anataadharisha maana hii isichanganywe na maudhui kwani dhamira ni sehemu tu ya maudhui na aghalabu dhamira kuu ndio hujenga kiini cha kazi ya fasihi. Dhamira zimegawanyika katika makundi mawili, kuna dhamira kuu na dhamira ndogondogo.

neg:
Sarufi
Kwanza, yanaweza kutafsiriwa kwa maana ya ufunzaji wa vipengele kama msamiati, utungaji wa sentensi, viashiria, vitenzi na kadhalika. Hapa kuna mambo kama methali, hadithi, vitendawili, itikadi na kadhalika. Basi huachiwa mbali.

neg:
Fonetiki
Fonetiki (kutoka Kiingereza "Phonetics") ni tawi la sayansi ya isimu. Inashughulikia uchunguzi wa sauti za lugha za binadamu, pamoja na utamkaji na usikiaji wake. Kwa ujumla, fonetiki ni tawi la isimu linalochunguza jinsi sauti zinavyozalishwa, zinavyosafirishwa na zinavyomfikia msikilizaji.

neg:
Alfabeti
Aina za pekee za alfabeti ni miandiko ya "abugida". Hii inamaanisha namna ya kuandika ambako hakuna alama za pekee kwa ajili ya vokali. Kila alama ya konsonanti ina namna mbalimbali ya kuonekana kwa kuongeza alama ndogo inayoonyesha ni vokali ipi inayofuata. Mifano yake ni

neg:
Fasihi andishi
Fasihi andishi ni sanaa itumiayo maandishi kufikisha ujumbe kwa hadhira iliyokusudiwa.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Katika nyakati za Kiislamu, Waafrika wa Magharibi kama vile ibn Khaldun walitia fora sana katika fasihi ya Kiarabu. Afrika Kaskazini ya kale ilinufaisha Vyuo vikuu kama vile vya Fez na Cairo, kwa kiasi kikubwa mno cha maandiko ili kuongeza yao.

neg:
Lahaja
Lahaja za lugha moja zinatofautiana katika matamshi, miundo ya sarufi na msamiati.

neg:
Tamthilia
Kuna aina nyingi za michezo au tamthiliya, lakini kuna michezo sita ambayo inaonekana kuwa muhimu kupita yote:Kwa kutumia muundo wa Shakespeare, waandishi waliandika tamthiliya kwa lugha ya Kiswahili na zilihusisha masuala ya Kiafrika. Wakati wa ukoloni, drama ilikuwa kwa ajili ya Wazungu na Waafrika wachache waliojua Kizungu. Baadaye, waandishi wazalendo waliotaka kuwasiliana na umma, iliwabidi watunge tamthiliya yao kwa lugha ya Kiswahili. Baadaye, licha ya tamthiliya kuzingatia matumizi ya lugha ya Kiswahili, walianza kuzitazama, kuchunguza na kuzifanyia majaribio.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Kama anavyoendelea kuandika, wakati maoni ya Ulaya kuhusu fasihi yalisisitiza mgawanyo wa sanaa na maudhui, mwamko wa Afrika unajumuisha:

neg:
Fani
Mtindo ni mbinu ya kipekee kifani na kimaudhui, zinazotofautisha msanii mmoja na mwingine. Kwa mfano, namna msanii anavyotumia lugha, anavyoteua msamiati, namna anavyosimulia hadithi yake (anaweza kutumia nafsi ya kwanza, ya pili au ya tatu). Kwa mfano katika riwaya ya “Barua Ndefu kama hii” iliyoandikwa na Mariama Ba ametumia mtindo wa barua ya kirafiki kuanzia mwanzo hadi mwisho, hii pia inaonesha mtindo wake wa kipekee.

neg:
Mmenyuko wa mzio
Kuna aina tatu kuu za anaphylaxis. Anaphylaxix itokanayo na mshtuko- hutokea wakati ambapo mishipa ya damu hupanuka katika sehemu nyingi za mwili (systemic vasodilation), jambo ambalo husababisha shinikisho la chini la damu ambalo ni takribani asilimia 30 chini ya kiwango sanifu. Biphasic anaphylaxis hutambuliwa wakati dalili zinajirudia kati ya saa 1–72 hata kama mhusika hajakaribiana na kizio kinachosababisha mmenyuo wa kwanza. Baadhi ya uchunguzi umetoa madai kwamba takriban asilimia 20% ya visa vya anaphylaxis ni biphasic. Dalili zake hurudia mhusika baada ya saa 8 Mmenyuo wa pili hutibiwa kwa njia sawa na jinsi anaphylaxis hutibiwa mwanzo. Tatizo la Pseudoanaphylaxis au anaphylactoid ni sawa tu ila ni maneno ya zamani yanaomaanisha anaphylaxis isiyotokana na mmenyuo wa mzio, bali inayotokana na ile inayosababishwa na kujeruhiwa kwa chembe-chembe za mast (mast cell degranulation). Neno la kisasa linalotumiwa na shirika la Mizio Ulimwenguni yaani ‘World Allergy Organization’ ni anaphylaxis isiyohitaji kinga ya mwili yaani “non-immune anaphylaxis” . Baadhi ya watu wamependekeza kwamba maneno ya zamani yasitumiwe sasa.

neg:
Alfabeti
Alfabeti ni kiasi cha alama zinazotumiwa kuandika sauti za lugha fulani. Alama hizi hupatikana kama orodha kwa ufuatano uliokubaliwa, kwa mfano katika Kiswahili: "a, b, ch, d, dh, e, f, g, gh, h, i, j, k, kh, l, m, n, ny, ng', o, p, r, s, sh, u, t, th, v,w, y, z".

neg:
Data
Vifaa vya tarakilishi vya muwasho vimewekwa katika vikundi kulingana na njia ambazo zinawakilisha data. Tarakilishi ya aina ya "Analojia" inawakilisha Datum kama umbali au pozishoni. Tarakilishi ya aina ya "Digitali" inawakilisha Datum kama mlolongo wa ishara inayotolewa kutoka alfabeti isiyobadiliki. Tarakilishi za aina ya "Digital" zinazotumika sanasana hutumia alfabeti ya "binary", ambazo kwa kawaida ni namba "0" na "1". Aina tofauti za uwakilishaji zinazojulikana sana, kama vile idadi au alfabeti, vinajengwa kutoka kwa alfabeti ya "binary".

neg:
Farasi
Ufugaji umeleta aina nyingi za farasi; aina kubwa sana huwa na kilogramu 1,000 wakitumiwa kwa kazi nzitonzito za mashambani au msituni.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Fasihi ya Kiafrika inamaanisha maandiko kuhusu na kutoka Afrika. Kama Yusufu George anavyodokeza katika ukurasa wa kwanza wa sura yake kuhusu Fasihi ya Afrika katika kitabu "Understanding Contemporary Africa", "" wakati mtizamo wa fasihi ya Ulaya kwa ujumla inahusu herufi zilizoandikwa, dhana ya Afrika inahusisha pia fasihi simulizi.

neg:
Fasihi simulizi
Hizi ni hadithi ambazo husimulia au zimejengwa kwenye matukio ya kihistoria. Inawezekana matukio yanayosimuliwa yakawa ya kweli, yaani yalipata kutokea kihistoria. Hadithi hizi hutokea zaidi katika maandishi.

neg:
Fasihi simulizi
Hilo ni kundi ambalo tunaweza kuingiza fani mbalimbali za ushahiri simulizi kama vile ushairi wa mapenzi, siasa, maombolezo, kazi, dini ilimradi unaghanwa katika namna ya uwasilishwaji wake.

neg:
Dhima ya fasihi katika maisha
Dhima ya fasihi katika maisha zinaeleza jinsi fasihi inavyofanya kazi mbalimbali katika maisha ya binadamu, kama vile:

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Kazi nyingine zilizoandikwa ni tele, yaani katika Afrika kaskazini, kanda ya Sahel ya Afrika magharibi na pwani ya Kiswahili. Kutoka Timbuktu peke yake, kuna nakala 300,000 au zaidi zilizowekwa katika maktaba mbalimbali na mikusanyiko ya binafsi, hasa zilizoandikwa kwa Kiarabu, lakini baadhi yazo katika lugha za wenyeji (yaani Peul na Songhai) Nyingi ziliandikiwa katika Chuo Kikuu maarufu cha Timbuktu. Kazi hizi zinaongelea mada nyingi, ambazo ni pamoja na Unajimu, Ushairi, Sheria, Historia, Imani, Siasa na Falsafa miongoni mwa nyingine.

neg:
Aina za ufahamu
Aina za ufahamu zilizo kuu ni tatu: ufahamu wa kusoma, ufahamu wa kusikiliza na ufahamu wa kuona.

neg:
Usimulizi wa hadithi
Kutokana na fasili hiyo tunapata aina mbili za usimulizi: usimulizi wa hadithi na usimulizi wa habari/usimulizi wa maandishina usimulizi wa mdomo.

neg:
Waidakho
Fasihi yao inajumuisha nyimbo na densi kiutamaduni.Kuna hata hivyo fasihi za kisasa kama vile tamthilia na riwaya ambazo pia wanausikana nazo.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Mashairi, ambayo mara nyingi huimbwa, hujumuisha: masimulizi ya visa, aya ya shughuli, aya ya kidini, mashairi ya kusifu watawala na watu wengine maarufu. Waimbaji wa sifa husimulia hadithi zao kwa kuimba. Nyimbo za mapendo, za kazi, za watoto, misemo, mithali na vitendawili pia husomwa au huimbwa.

neg:
Dunia Uwanja wa Fujo
Msimamo katika kazi ya fasihi, mawazo, mafunzo na falsafa ya msanii hubainisha msimamo wake kuhusu masuala mbalimbali ya kijamii. Msimamo ni ile hali ya mwandishi kuamua kufuata na kushikilia jambo fulani. Jambo hili huweza kukataliwa na wengi lakini akalishikilia tu. Msimamo ndio huweza kuwatofautisha wasanii wawili au zaidi wanaoandika kuhusu mazingira yanayofanana. Hivyo basi mwandishi anamsimamo kwamba mambo yote yanayotendeka katika ulingu huu ni sasawa na fujo tupu, kwani hata kama utajitahidi vipi kupambana na shida za ulimwengu huu matatizo yataendelea kukukabili mpaka umauti utakapokufikia.

neg:
Dunia Uwanja wa Fujo
Muundo ni namna visa na matukio hufuatana kwa mtiririko. Hivyo tunaweza kusema pia muundo ni mfuatano wa masimulizi katika kazi ya fasihi. Katika riwaya hii mwandishi ametumia muundo wa rejea pamoja na changamano.

neg:
Usimulizi wa hadithi
kila namna ya usimulizi hutegemea msimuliaji anavyoweza kuwasiliana na msikilizaji.ikiwa msikilizaji na msimuliaji hawakukaribiana njia itakayotumika ni ile ya maandishi.kwa mfano unataka kumueleza mtu aliyembali kuhusu jmbo/tukio fulani utalazimika kutumia njia ya barua.

neg:
Aina za ufahamu
Ufahamu wa kusoma: hapa mtu hupata ufahamu wa jambo fulani kwa kusoma magazeti, barua, n.k.

neg:
Fani
Kuna aina mbili za kupangilia matukio kama vile:

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Ali A. Mazrui na wengine hutaja migogoro saba kama mandhari: Farakano kati ya Afrika iliyopita na iliyopo, kati ya Utamaduni na Usasa, kati ya wazawa na wageni, kati ya kujijali na kujali jamii, kati ya Ujamaa na Ubepari, kati ya maendeleo na kujitegemea na kati ya Uafrika na ubinadamu.

neg:
Ushairi
Ushairi ni utungo wa kisanaa ulio na madhumuni ya kutumbuiza au kuelimisha. Tena, ushairi ni tawi mojawapo la fasihi andishi. Kinyume chake ni nathari.

neg:
Isimu
Isimu (au "maarifa ya lugha") ni sayansi inayochunguza lugha. Imegawiwa katika matawi mbalimbali:

neg:
Fasihi simulizi
Huu ni utanzu wa fasihi simulizi unaowasilishwa kwa hadhira kwa njia ya uimbaji au ughani badala ya usemaji wa kawaida. Katika utanzu huu kuna vipera viwili ambavyo ni nyimbo na maghani.

neg:
Aina za maneno
Kuna aina tisa za viwakilishi:

neg:
Semantiki
Matawi ya isimu ni fonolojia, mofolojia, sintaksia na semantiki. Kwa mtazamo huo wa jumla wa isimu, maana ya semantiki yaweza kujengwa katika muonekano ufuatao. Semantiki ni tawi la isimu au taaluma ya isimu ambayo hufuata kanuni na taratibu maalumu katika kuchunguza na kuchambua maana katika lugha. Maana hizo zaweza kuwa katika maneno, vifungu au sentensi, pia maana zinazoshugulikiwa ni zote, ziwe za wazi au zilizojificha.

neg:
Dunia Uwanja wa Fujo
Lugha ni muhimu katika kazi ya fasihi. Pasipo lugha hakuna riwaya. Mwandishi wa riwaya hii ametumia lugha sanifu iliyosheheni taswira, mkoto, misemo, methali, tamathali za semi, nahau, lugha za kigeni, na mbinu zingine za kisanaa kama ifuatavyo:

neg:
Fasihi simulizi
Katika jamii isiyo na uandishi ni wazi kuwa hakuna fasihi andishi. Hata hivyo kila jamii ina hazina ya mapokeo yapokelewayo mdomo kwa mdomo—kwa mfano utenzi, ngano au nyimbo za jadi—hivyo vyote ni sehemu za fasihi simulizi.

neg:
Barua rasmi
Barua rasmi zipo za aina nyingi lakini zinaweza kugawanyika katika makundi au mafungu matatu makubwa ambayo ni:

neg:
Neno
Wataalamu wa lugha hutofautiana aina za maneno kama vile nomino, kitenzi, kivumvishi, kielezi, kiunganishi kiwakilishi na kihisishi

neg:
Fonolojia
Hivyo, fonetiki huchunguza sauti nyingi kadiri iwezekanavyo, lakini fonolojia huchunguza sauti chache tu zilizomo katika mfumo wa sauti wa lugha husika. Mathalani, mfumo wa sauti wa lugha ya Kiswahili una sauti thelathini tu (irabu tano na konsonanti ishirini na tano).

neg:
Hadhira
Hadhira ni watu wanaotarajiwa kupokea ujumbe wa msanii kutoka fanani katika kazi ya fasihi .

neg:
Maghani
Zipo fani mbalimbali za maghani ambazo zimeainishwa katika tanzu mbili kuu:
1. Maghani ya Kawaida
2. Maghani ya Masimulizi

neg:
Shairi
Mizani ni ulinganifu wa idadi ya silabi katika kila kipande au mistari ya ubeti wa shairi. Mara nyingi mashairi ya kimapokeo huwa na mizani nane (8) kwa kila kipande na mizani kumi na sita (16) kwa kila mstari (mshororo).

neg:
Fasihi simulizi
Fasihi simulizi ina sifa za pekee ambazo huipambanua na fasihi andishi. Sifa hizo ndizo huipa uhai fasihi hii. Miongoni mwa sifa hizo ni pamoja na:

neg:
Insha ya kisanaa
2. Huwa na lugha ya kisanaa: insha za kisanaa hutumia lugha ya kifasihi. Maneno ya kawaida hubadilishwa na kuwa maneno ya kisanaa; kwa mfano: "Njiwa yule ni mzuri". Sentensi hii ina maana kwamba mwanamke yule ni mzuri.

neg:
Kina (fasihi)
Kina katika fasihi ni sauti inayojirudia katika shairi.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Fasihi ya Kiswahili vilevile, imehamasishwa na mafundisho ya Kiislamu lakini ilikua katika mazingira ya kienyeji. Kati ya vipande vya fasihi ya Kiswahili vinavyojulikana na vya kitambo sana kimojawapo ni Utendi wa Tambuka au "Hadithi ya Tambuka".

neg:
Arudhi
Arudhi katika fasihi ni sehemu muhimu katika elimu ya utunzi wa mashairi. Hasa arudhi inaelezea vipengele vya mashairi kama beti, idadi ya mishororo, vina na mizani.

neg:
Ukahaba
Kimsingi kuna aina mbili za ukahaba.

neg:
Tashihisi
Usanii huo unaweza kupendezesha sentensi, mazungumzo na maandishi na kuvifanya viwe fasihi.

neg:
Tafsiri
Hakuna tafsiri kamili kabisa. Kila mfasiri hana budi kuchagua kati ya mawili:

neg:
Fonolojia
Fonolojia (hasa huitwa Sarufi Matamshi) ni tawi la sayansi ya isimu. Inashughulikia uchunguzi wa mfumo wa sauti katika lugha fulani, kwa mfano ugawanyaji wa irabu na konsonanti.

neg:
Msimu (lugha)
Ya nne ni maendeleo ya sayansi na teknolojia: hayo pia huwa chanzo cha misimu; vitu vipya vinavyojitokeza katika jamii vinadai uwepo wa maneno yanayozuka, kwa mfano, bajaji na digitali.Katika misimu kuna aina tatu ambazo ni:

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Kwa ukombozi na kuongezeka kwa kusoma na kuandika kwani mataifa mengi ya Afrika yalipata uhuru wao katika miaka ya 1950 na hasa miaka ya 1960, fasihi ya Afrika imekua kwa kasi kwa wingi na kwa umaarufu, kwa kazi nyingi za Afrika kuonekana katika mitaala ya elimu ya Ulaya na katika orodha ya "vitabu bora" vilivyoandikwa mwishoni mwa karne ya 20. Waandishi wa Afrika katika kipindi hiki waliandika katika lugha za Ulaya (hasa Kiingereza, Kifaransa na Kireno) na pia lugha za jadi za Afrika.

neg:
Mahuluti
Mahuluti ni aina ya kamusi ambayo hutafsiri maneno au misamiati kwa lugha tatu tofauti, kwa mfano: Kiswahili, Kiingereza na Kifaransa.

neg:
Sarufi
Tafsiri ya pili ya maelezo haya huchukua yote yafunzwayo katika lugha fulani. Kama maelezo ya awali, sarufi ina vipengele tofauti tofauti. Ikiwa pamoja na kufunza maneno magumu, vitenzi, nyakati, matamshi, ngeli, vivumishi, majina, vielezi na viingizi. Tena, sarufi ni tawi la isimu.

neg:
Utanzu
Tanzu kuu za fasihi andishi ni: riwaya, tamthiliya, shairi, insha, novela na hadithi fupi.

neg:
Fasihi andishi
Pia fasihi andishi ina tanzu nyingi mbalimbali, hasa hadithi fupi, riwaya, tamthiliya, insha, shairi n.k.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Mara nyingi, nathari huwa hadithi au historia na inaweza kujumuisha hekaya zenye wahusika bandia. Wasimulizi katika Afrika wakati mwingine hutumia mbinu ya maswali-na-majibu kusimulia hadithi zao.

neg:
Mfonio
Mfonio ni aina ya nafaka yenye punje ndogo sana (fonio) unaopandwa katika sehemu za Afrika ya Magharibi. Kuna spishi mbili: mfonio mweupe na mfonio mweusi. Nafaka hii hupendwa katika maeneo makavu yenye mvua isiyotabirika, kwa sababu inakomaa ndani ya wiki 6-8 na fonio ni rutubishi sana.Kuna spishi nyingine huko Uhindi iliyo na mnasaba na mfonio ambayo inaitwa raishan ("D. cruciata" var. "esculenta").

neg:
Vielezi vya namna
Vielezi vya namna (alama yake ya kiisimu ni: E) ni maneno yanayotoa taarifa au ufafanuzi ambao unaenelezea namna au jinsi kitenzi (tendo) kinavyofanyika. Maneno haya hujulisha kuwa kitenzi hicho kinatumika namna gani au jinsi gani.
Vielezi hivi vya namna au jinsi pia vimegawanyika katika makundi madogomadogo sita
Hivi ni vielezi vya namna au jinsi ambavyo huwa kwa dhati yake hutoa taarifa ihusuyo kitenzi.
Hivi ni vielezi vya namna au jinsi ambavyo uhusiano na tabia ya kitu. Nomino za dhahania zinapotumika kufafanua kitenzi huwa kielezi.
Hivi ni vielezi vya namna au jinsi ambavyo hufuatisha/huiga mlio unatokea baada ya tendo kutendeka.

neg:
Mawasiliano
Mawasiliano kwa kawaida hufafanuliwa kwa kuzingatia mitazami michache mikuu: Ujumbe (mambo ya aina gani yanayosemwa), chanzo / mtumaji / Msemaji / Mfumbaji (ambaye anatuma), aina (ujumbe ni wa aina gani), njia (unatumwa kupitia njia gani), unapokwenda / mpokeaji / lengo / mpokeaji (anayepokea ujumbe), na lengo au kipengele cha kipragramatiki. Kati ya vikundi, mawasiliano yanahusisha vitendo vinavyotunukia maarifa na tajriba, kupatia mawaidha na amri, na kuuliza maswali. Matendo haya yanaweza kuchukua sura nyingi, katika mojawapo ya njia mbalimbali za mawasiliano. Sura hizi hutegemea uwezo wa kikundi kinachowasiliana. Pamoja, maudhui na sura za mawasiliano kukamilisha ujumbe unaotumwa mahali. Mpokeaji anayelengwa anaweza kuwa msemaji mwenyewe, mtu mwingine au kiumbe kingine, kikundi kingine (kama vile shirika au kikundi cha viumbe).

neg:
Mzizi
Kuna aina mbili za mizizi ya maneno:

neg:
Mofimu
Mofimu huru ni silabi moja au zaidi yenye maana kamili ya neno na inaweza kujisimamia bila msaada wa viambishi au silabi nyingine. Aghalabu mofimu huru huwa nomino, vivumishi au vielezi visivyochukua viambishi vya ngeli.
Kwa mfano:Mofimu tegemezi huhitaji viambishi au mofimu nyingine tegemezi ili kuleta maana iliyokusudiwa. Mofimu hizi hujumuisha hasa mzizi wa neno (au shina la kitenzi), vivumishi, nomino au vielezi ambavyo vinahitaji viambishi viwakilishi vya ngeli ili kutoa maana iliyokusudiwa.

neg:
Fasihi simulizi
Hata jamii ijuayo kusoma na kuandika inaendelea kuwa na fasihi simulizi, hasa nyumbani, k.m. katika kuwasimulia watoto hadithi. Lakini mara nyingi fasihi simulizi ya jamii ijuayo kusoma na kuandika ni tofauti sana na fasihi simulizi ya jamii isiyo na uandishi, kwa vile imeathiriwa na ujuzi wa kusoma na kuandika, na mitindo ya masimulizi yake haiendi sambamba na mitindo ya masimulizi yasiyoathiriwa na uandishi.

neg:
Ufahamu
Ni namna ya kuangalia maandishi na kuyasoma. Kuna aina tatu za kusoma:

neg:
Tarakilishi
Kimsingi tarakilishi ni kifaa chochote kinachomsaidia binadamu kufanya hesabu. Zipo tarakilishi za aina mbili: za kianalojia (za umakanika) na za kidijiti (za elektroniki). Za kwanza
hazitumii umeme, na ndizo ambazo zilianza kabla ya tarakilishi za kidijiti (zinazotumia umeme).
Kuna aina kuu tatu za kompyuta, nazo ni kama ifuatavyo:

neg:
Dhamira
Dhamira (kutoka neno la Kiarabu) katika fasihi ni lengo, nia au kusudio alilolikusudia msanii wa kazi ya fasihi kufikisha kwa hadhira yake. Kwa mfano, msanii anaweza kutunga wimbo ambao ukawa unajadili madhara ya pombe. Hivyo, madhara ya pombe ni dhamira ya msanii huyo. Katika fasihi, dhamira zipo za aina mbili: kuna dhamira kuu na dhamira ndogondogo.

neg:
Sentensi
Kuna aina kuu nne za sentensi nazo ni:

neg:
Haiku
Shairi hii huwa na mishororo mitatu na ubeti mmoja pekee. Mshororo wa kwanza huwa na silabi tano, mshororo wa pili huwa na silabi saba na mshororo wa tatu na ambao ndio wa mwisho, huwa na silabi tano. Hivyo kwa jumla, haiku huwa na silabi kumi na saba. Haiku yenye kufuatilia arudhi ya aina hii ni haiku ya kitamaduni. Malenga wengi nchini Japani huandika shairi la kitamaduni lenye kufuatilia mpango wa silabi 5-7-5. Malenga ambao sio wajapani huandika kufuatia mtindo huu. Hata hivyo, kwa sababu ya tofauti iliyopo kati ya lugha ya kijapani na lugha za nchi hizi zingine, malenga wasio wajapani wanaweza kuandika haiku ambazo hazifuatilii mpangilio wa silabi wa 5-7-5.

neg:
Nathari
Ni tungo za kisanii za kubuni ambazo hutumia lugha ya kimaelezo kimfululizo na kiinsha/mjazo kupasha ujumbe wa kuelimisha, kuburudisha.
hujumuisha : riwaya,hadithi fupi, insha za kifasihi.
TOFAUTI KATI YA NATHARI NA USHAIRI

neg:
Adili (fasihi)
Adili katika fasihi ni funzo linalopatikana katika kazi ya sanaa kama hadithi, shairi au tamthiliya.

neg:
Uandishi wa insha
Kuna aina mbili za insha, nazo ni:

neg:
Ushairi
Ushairi una historia ndefu. Kwa mfano, mwanafalsafa Aristotle katika kitabu chake "Ushairi" ("Poetics" kwa Kiingereza) anachunguza matumizi yake katika hotuba, tamthiliya, nyimbo na futuhi.

neg:
Utendi
Utendi ni aina ya ushairi na tanzu mojawapo ya fasihi simulizi. Kwa kawaida, utendi husimulia maisha na matendo ya mhusika shujaa au wa visasili. Ulaya, kuna tendi kama "wimbo wa Troya", "wimbo wa Odisei" na wimbo wa kabila la "Nibelungi"; na India kuna "wimbo wa Mahabharata". Hizo zote mara nyingi hudondolewa kama mifano ya utendi. Siku hizi hata riwaya au filamu, hasa kama ni ndefu sana pamoja na wahusika wengi au nyakati nyingi, huitwa utendi.

neg:
Tofali
kuna aina mbalimbali za matofali kutokana na udongo au mchanga unaotumika kutengeneza tofali lenyewe. Aina hizo zinazotokana na udongo au mchanga ni kama zifuatazo


query: Mary Mgonja alizaliwa wapi?

pos:
Mary Mgonja
Mary Mgonja ni mwanasayansi wa kilimo kutoka Tanzania na mzalishaji wa mimea, pia ni mkurugenzi wa teknolojia na mwasiliano katika kampuni ya kilimo Namburi nchini Tanzania

neg:
Maria wa Amani
Maria wa Amani (jina la awali Maria Anna Giuliani, aliyezaliwa L'Aquila, Italia 13 Desemba 1875) alikuwa sista wa shirika la Wafransisko Wamisionari wa Maria aliyefia dini China alipokuwa mmisionari).

neg:
Mgogwe
Asili ya mti huu ni milima ya Andes lakini siku hizi hukuzwa katika maeneno mengi ya nusutropiki, k.m. nchini kwa Afrika Afrika Kusini, Kenya na Rwanda.

neg:
Maria wa Mt. Natalia
Sikukuu yao huadhimishwa kila mwaka tarehe 9 Julai, siku alipouawa mwaka 1900 huko Taiyuan, Shanxi, China.

neg:
Mary Rusimbi
Mary Rusimbi ni mwanamke Mtanzania ambaye ni mwanaharakati, mtafiti na mshauri wa masuala ya jinsia na maendeleo.

neg:
Maria Fransiska wa Madonda Matano
Anna Maria Rosa Gallo alizaliwa na Francesco Gallo na Barbara Basinsi katika mitaa ya jiji la Napoli. Tangu utotoni alionyesha imani kubwa, hata wakaanza kumuita "mtoto mtakatifu" kwa jinsi alivyofuata maisha ya sala na alivyovumilia ukali wa baba yake.

neg:
Maria wa Misri
Maria wa Misri (Misri, 344 hivi – Palestina, 421 hivi) alikuwa mwanamke aliyeishi peke yake jangwani baada ya kutubu maisha yake ya dhambi (miaka 17 ya ukahaba mjini Aleksandria).

neg:
Maria Magdalena wa Pazzi
Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka kwenye tarehe ya kifo chake.

neg:
Alice Lakwena
Alizaliwa kwa jina la Alice Auma. Baada ya ndoa mbili zilizotengwa alikuwa Mkatoliki. Tar. 25 Mei 1985 alishikwa na mapepo akaonekana kama kichaa. Baada ya kupotea kwa siku 40 akarudi kama mganga wa kienyeji akiwa na kipaji cha kuwasiliana na mizimu kufuatana na utamaduni wa Kiacholi.

neg:
Margaret Ayer Barnes
Margaret Ayer Barnes (8 Aprili 1886 – 25 Oktoba 1967) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1931 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "Years of Grace".

neg:
Mary Rusimbi
Mwaka 1983 alikwenda nchini New Zealand kwa masomo zaidi na kupata stashahada yake katika elimu ya jamii..

neg:
Maria Magdalena wa Pazzi
Roho Mtakatifu, huishii katika Baba asiyebadilika,
wala huishii katika Neno;
ingawa umo daima ndani ya Baba, ndani ya Neno,
ndani mwako na ndani ya roho zote zenye heri mbinguni
na ndani ya viumbe.

neg:
Marcia Cross
Cross alizaliwa mjini Marlborough, Massachusetts. Yeye alikuwa rafiki wa dhati wa Richard Jordan. Jordan alikuwa mkubwa wa Cross kwa miaka ishirini na tano. Yeye alikufa kutokamana na uvimbe wa bongo mnamo 1993.

neg:
Ukristo
Chimbuko la Ukristo ni mtu huyo aliyezaliwa takriban miaka 2000 iliyopita huko Mashariki ya Kati, katika kijiji cha Bethlehemu kilichopo hadi hivi leo kwenye mipaka ya Palestina; alikuwa akiitwa Yesu wa Nazareti (kijiji alikokulia) au mwana wa Yosefu mchonga samani,mama yake akifahamika kwa jina la Bikira Maria.

neg:
Mto Mgunje
Maji yake yanatiririkia Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Ngugi wa Thiongo
Ngugi amezaliwa Kenya katika kijiji cha Kamiriithu karibu na Limuru, wilaya ya Kiambu katika jamii ya Wagikuyu akabatizwa James Ngugi. Alikuwa mtoto wa tano wa mke wa tatu wa baba yake Thiong'o wa Nducu. Baba alikuwa mkulima aliyepotea shamba lake kutokana na Waingereza kuteka na kutwaa Nyanda za Juu za Kenya. James alisoma shule za wamisionari za Kamaandura (Limuru), Karinga (Mangu) na Alliance High School (Kikuyu). Katika miaka ile akawa Mkristo. Wakati alikisoma shule familia yake iliathiriwa na vita ya Maumau ikawa kaka yake aliuawa na mama yake aliteswa.

neg:
Chedieli Yohane Mgonja
1972 -- 75 Mkuu wa Mkoa na Katibu wa Chama Mtwara. Ni uteuzi pekee ambao Mwalimu alimjulisha kabla haujatangazwa. Ilikuwa ni kipindi cha madaraka mikoani na vita ya ukombozi ya Msumbiji. Mkoa wa Mtwara kushika nafasi ya pili, ukifuatia Dar es Salaam, katika kuchangia vita vya ukombozi.

neg:
Bikira Maria
Maria alikuwa mwanamke Myahudi aliyeishi kati ya karne ya 1 KK na karne ya 1 BK. Mke wa Yosefu, alimzaa Yesu Kristo.

neg:
Maria Magdalena wa Pazzi
Maria Magdalena wa Pazzi (Firenze, Italia, 2 Aprili 1566 – Firenze 25 Mei 1607) alikuwa mmonaki wa shirika la Wakarmeli aliyepata umaarufu kutokana na ubora wa maisha yake ya sala hata akatangazwa mtakatifu.

neg:
Ugogoni (Kongwa)
Ugogoni ni jina la kata ya Wilaya ya Kongwa katika Mkoa wa Dodoma , Tanzania yenye postikodi namba 41502
. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 17048 waishio humo.

neg:
Margareta Mtakatifu wa Uskoti
Mtakatifu Margareta alizaliwa mwaka 1046 nchini Hungaria, ambako baba yake aliishi uhamishoni.

neg:
Mary Harris Jones
Jones alifanya kazi kama mwalimu na mtengeneza mavazi, lakini baada ya mume wake na watoto wanne wote kufariki kwa homa ya manjano mnamo mwaka 1867 na duka lake la mavazi liliharibiwa na moto mkubwa, Chicago mwaka 1871, yeye alianza kufanya kazi kama mratibu kwa ajili ya Knights wa Kazi na Umoja wa Mgodi na Wafanyakazi wa muungano. Kutoka 1897, alikuwa na umri wa miaka 60, yeye alikuwa anajulikana kama Mama Jones. Mwaka 1902 alijulikana na kuitwa "mwanamke hatari katika Amerika" kwa ajili ya mafanikio yake katika maandalizi ya mgodi na wafanyakazi na familia zao dhidi ya wamiliki wa migodi. Mwaka 1903, na maandamano ya lax utekelezaji wa mtoto na sheria za kazi katika Pennsylvania migodi na hariri mills, yeye alipanga "watoto machi" kutoka Philadelphia nyumba ya Rais Theodore Roosevelt kuelekea (Marekani) New York.

neg:
Autobiography of a Geisha
Masada alikuwa geisha (Mwanamke mtumbuizaji wa Kijapani aliye na uwezo wa kufanya sarakasi nyingi za muziki na kukatika) aliyekuwa akiishi katika kijito cha maji-moto nchini Japan. Alizaliwa mnamo 1925 karibu na mji wa Shiojiri kule Nagano Prefecture.

neg:
Mama Teresa
Alizaliwa tarehe 26 Agosti 1910 mjini Skopje (katika Dola la Kituruki, leo mji mkuu wa Makedonia) katika familia ya Waalbania akaitwa Agnes Gonxha Bojaxhiu.

neg:
Jennifer Mgendi
Jennifer Mgendi (alizaliwa katika hospitali ya Ocean Road, Dar es Salaam, Tanzania, 2 Mei 1972) ni mwimbaji wa nyimbo za Injili na pia ni mwigizaji.

neg:
Ali Hassan Mwinyi
Mwinyi alizaliwa kwenye kisiwa cha Unguja (Zanzibar).

neg:
Oliver N'Goma
Oliver N'Goma (23 Machi 1959 – 7 Juni 2010) alikuwa mpiga gitaa na mwimbaji wa muziki wa Afro-zouk na reggae kutoka nchini Gabon. Alipewa jina la utani la "Noli," alizaliwa mjini Mayumba huko mjini kusini-mwagharibi mwa nchi ya Gabon mnamo mwaka wa 1959. Alifahamika sana kwa kibao chake cha mwaka wa 1989 Bane, ambacho kilivumishwa sana na Radio Africa N.1 na Gilles Obringer.

neg:
Mkongo (Rufiji)
Mkongo ni kata ya Wilaya ya Rufiji katika Mkoa wa Pwani, Tanzania yenye postikodi namba 61604 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,619 walioishi humo.Kijiji cha Mkongo kilianzishwa mwaka 1961.Kabla ya hapo wanakijiji hao waliishi ktk eneo la Lusende kwa sasa hufanywa mashamba ya watu Wa Mkongo.Lusende ipo km4 kutoka Mkongo mjini pia km4 kutoka Mto Rufiji.Asili ya Jina,baada ya uhuru kulianzishwa vijiji vya ujamaa ndipo watu walitoka Lusende na kuhamia Mkongo ambapo kulikuwa na miti mingi aina ya mikongo pia kulikuwa na Mkongo mkubwa Sana ambao ndio ulio beba jina la kijiji na mpaka sasa uwo mti upo tkt Barabara ya kuelekea Lusende(Mashambani) nihiyo barabara inaitwa Mkongo road.Hapo Mwanzo Mkongo ndio kulikua na mji kubwa katika Wilaya ya Rufiji hata Mwalimu JK Nyerere alifika hapo alifikia kwa mzee ALLY MAMBA aliyekuwa mtu Wa kwanza kujiunga na chama cha mapinduzi ktk Wilaya ya Rufiji mwaka 1977,Nerere aliwezesha kujenga Bunge Dogo,Benki,Mahakama ya wilaya,pia kulikuwa na karakana ambayo iliuliwa na kufanywa Shule ya Sekondary itwayo Mkongo mnamo mwaka 1996 pia Kuna Shule za msingi Mbili ambazo ni Mkongo ilijengwa 19961na Kaunda 1976. Mkongo ndipo iliopo Makao makuu ya (RUBADA) Rufiji Basin Development Authority.Wanakijiji wake ni wakabila la Wandengereko Koo zipatikanazo ni Mbonde,Mkumba,Rwambo,Msumi,Mlinda nk.pia ujishughurishs Sana na kulimo cha Mpunga na Mahindi.lakini pia mtu wa kwanza kuugua UKIMWI ktk wilaya ya Rufiji Alitokea Mkongo.

neg:
Margerita wa Youville
Margerita wa Youville (kwa Kifaransa Marie-Marguerite Dufrost de Lajemmerais d'Youville; Varennes, Quebec, 15 Oktoba 1701 – Montreal, Quebec, 23 Desemba 1771) alikuwa mwanamke Mkristo wa Kanada ambaye, baada ya kufiwa mumewe, alianzisha shirika la kitawa la Masista wa Upendo wa Montreal.

neg:
Vincent Kigosi
Vincent Kigosi (maarufu kamaRay) (amezaliwa 16 Mei 1980 ) ni mwigizaji, mwongozaji na mtayarishaju mkubwa wa filamu kutoka nchini Tanzania. Makao makuu yake ni Dar-es-Salaam.

neg:
Mangosuthu Buthelezi
Mangosuthu alizaliwa mnamo tar. 27 Agosti mwaka wa 1928, mjini Mahlabathini, KwaZulu-Natal, na Chief Mathole Buthelezi na binti wa mfalme Magogo kaDinizulu, ambaye ni dada wa mfalme Solomon kaDinuzulu. Alipata elimu yake ya msingi katika shule ya Impumalanga iliyoko Mahashini, Nongoma, tangu mwaka 1933 hadi mwaka 1943, kisha katika chuo kimoja kiitwacho Adams College, kilichopo Amanzimtoti, tangu mwaka 1944 hadi 1947.

neg:
Mary Nagu
Mary Nagu (amezaliwa tarehe 11 Mei 1952) ni mbunge wa jimbo la Hanang katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

neg:
Mkonje
Mikonje, mikonge au panga ni spishi mbili za samaki wa baharini katika jenasi "Chirocentrus" ya familia Chirocentridae na oda Clupeiformes. Wana nasaba na dagaa.

neg:
Mto Mgonia
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Poxi Presha
Poxi Presha alizaliwa mjini Mombasa lakini makao yake yalikuwa mjini Nairobi wakati wa uimbaji yake. Alifariki katika Hospitali ya St Mary's katika Langata, Nairobi tarehe 14 Oktoba 2005 kutokana na kifua kikuu, akiwa na umri wa miaka 34 .

neg:
Wangari Maathai
Maathai alihudhuria shule ya msingi ya Ihithe, halafu shule ya upili ya Loreto Convent, Limuru. Baada ya kuhitimu sekondari, alienda ng’ambo kusoma bayologia nchini Ujerumani na Marekani. Mwaka wa 1967, alipata shahada ya kwanza ya bayologia kutoka Chuo Kikuu cha Benedictine, Marekani. Aliendelea na masomo yake katika Chuo Kikuu cha Pittsburg ambako alipata shahada ya pili. Halafu alirudi Nairobi na kupata shahada ya udaktari kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi katika somo la udaktari wa wanyama. Kuanzia mwaka wa 1977, Maathai alikuwa profesa msaidizi wa anatomia ya wanyama huko Nairobi akiwa mwanamke wa kwanza kupata uprofesa katika chuo kikuu cha Nairobi.
Baadhi ya tuzo zake ni Tuzo ya Mwanamke ya Dunia (1983), Tuzo ya Goldman kwa Mazingira (1991), "Elder of the Burning spear" (2003) kutoka serikali ya Kenya, Tuzo ya Nobel ya Amani (2004), na "Legion D’Honneur" (2006) kutoka serikali ya Ufaransa.

neg:
Alex Song
Song alizaliwa katika mji mkuu wa Douala nchini Kamerun na kupoteza baba yake akiwa na umri wa miaka tatu. Tangu wakati huo, mjomba wake maarufu zaidi, Rigobert Song, amekuwa kama babake wa pili na alikuwa mshawishi mkubwa katika kumfanya Alex kuchagua kandanda kama wasifu. Alex Song alitaka kuwapa watoto wake malezi mazuri katika maisha, ambayo anadai hakuipata yeye; alioa akiwa na umri wa miaka 18 na sasa ni baba wa watoto wawili, na yule mkubwa ana umri wa miaka miwili na anaitwa Nolan.

neg:
Lucy Komba
Lucy Francis Komba alizaliwa mnamo tarehe 24 Oktoba ya mwaka wa 1980, katika Wilaya ya Kinondoni jijini Dar es Salaam, Tanzania.

neg:
Jokate Mwegelo
Alikulia jijini Dar es Salaam, Tanzania. Alianza elimu ya msingi katika shule ya Olympio Primary School na baadaye St. Anthony High School, halafu Loyola High School, Dar es Salaam.

neg:
Margaret Okayo
Okayo alizaliwa 30 Mei 1976 katika eneo la Masaba, wilaya ya Kisii, Mkoa wa Nyanza nchini Kenya.

neg:
Alfonso Maria wa Liguori
Alfonso Maria wa Liguori (Marianella, leo katika jiji la Napoli, nchini Italia, 27 Septemba 1696 - Nocera de' Pagani, katika wilaya ya Salerno, 1 Agosti 1787), pamoja na kuwa mtawa na padri mwanzilishi wa shirika la Mkombozi Mtakatifu sana, halafu askofu wa Kanisa Katoliki, anajulikana kama mwanateolojia wa maadili, mwalimu wa maisha ya Kiroho kwa wote, hasa watu wa chini, mwandishi wa vitabu vingi sana, mwanashairi, mchoraji na mwanamuziki.

neg:
Verdiana Masanja
Verdiana Grace Masanja (alizaliwa 12 Oktoba 1954 mjini Bukoba nchini Tanzania), ni mwanahisabati aliyekuwa mwanamke wa kwanza Mtanzania kupata shahada ya uzamivu katika hisabati.

neg:
Joatham Mporogoma Mwijage Kamala
Joatham Mporogoma Mwijage Kamala (16 Mei, 1946 - 18 Juni, 1998), alikuwa ni mwanasiasa, kiongozi na mwanachama wa Chama cha Mapinduzi (CCM). Alikua na kipawa asilia cha uongozi na utashi mzuri kiasi cha kumgusa Baba wa Taifa la Tanzania, Marehemu Mwalimu Julius Kambarage Nyerere haswa kwa imani yake kubwa juu ya misingi ya ujamaa. Amewahi kushika nafasi mbalimbali za uongozi nchini.

neg:
Lady Gaga
Stefani Joanne Angelina Germanotta (amezaliwa tar. 28 Machi 1986) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo za pop dansi kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Lady Gaga.

neg:
Mvungunya
Mvungunya, mvungavunga, mbungati, mranaa au mwegea ("Kigelia africana") ni mti mwenye matunda kwa umbo wa soseji kubwa (mavungunya). Kwa asili mti huu unatokea Afrika ya tropiki lakini umepandwa kama mti wa kupamba katika mabara mengine. Mavungunya hutumika katika uganga wa mapokeo na ili kutengeneza pombe ya kienyeji (Kikikuyu: ).

neg:
Mary Wambui
Mary Wambui ni mfanyibiashara mwanamke wa Kenya na kuna madai kuwa yeye ni mke wa pili wa Rais wa Kenya Mwai Kibaki. Familia ya Wambui inadai kuwa Mwai alimwoa Maria mwaka 1972 chini ya sheria za kimila za Kikuyu na kuwa wana binti, Wangui Mwai.

neg:
Lola Pagnani
Alizaliwa mjini Roma na jina la Anna Lola Pagnani Stavros, akiwa kama binti wa mtunzi na mwandishi wa muswaada andishi Bw. Enzo Pagnani. Alihitimu elimu yake ya unenguaji mjini Paris akiwa na umri wa miaka 17, na akawa ndiyo mnenguaji wa kwanza wa Kampuni ya Momix wakati wa Matamasha ya Kimataifa ya kampuni, na akafanya vyema kabisa huko mjini Montréal.

neg:
Kuzaliwa kwa Bikira Maria
Kuzaliwa kwa Bikira Maria ni sikukuu inayoadhimishwa tarehe 8 Septemba katika Kanisa Katoliki na katika makanisa ya Waorthodoksi, ambako inaorodheshwa kati ya sherehe kuu.

neg:
Marie Fuema
Marie Fuema (amezaliwa tar. 6 Septemba 1987, Dakar, Senegal) ni mwanamitindo kutoka Senegal.

neg:
Marijani Rajab
Historia ya gwiji huyu inaanzia siku alipozaliwa tarehe 23 Machi mwaka 1955, katika eneo la Kariakoo. Mama yake alikuwa mama wa nyumbani wakati baba yake alikuwa na shughuli za uchapishaji. Maisha yake ya utoto yalikuwa ya kawaida ila alikuwa kipenda sana uimbaji wa Tabu Ley na mwimbaji mmoja wa Guinea Sorry Kandia. Alisoma shule ya Msingi ikiambatana na elimu ya Madrasa. Mwaka 1970 Akiwa bado shuleni, utaona umri wake ulikuwa miaka 15 tu, alijiunga na STC Jazz, ikiwa chini ya mpiga gitaa maarufu wakati huo Raphael Sabuni, kabla ya hapo bendi hii ilikuwa unajulikana kama The Jets.

neg:
Beata Poźniak
Beata Pozniak (amezaliwa 30 Aprili, 1960 mjini Gdansk, Poland) ni mwigizaji, mtengenezaji wa filamu na mwanaharakati wa haki za binadamu. Alipokuwa mtoto mchanga, Beata alilelewa kule Poland katika enzi za Kikomunisti, kisha akahamia Marekani na akaanza kufanya kazi katika eneo la filamu na televisheni. Alicheza kama Marina Oswald katika filamu ya Oliver Stone iitwayo "JFK". Baada ya hiyo filamu, Beata akaenda kufanya kazi na George Lucas katika filamu iitwayo "Young Indiana Jones Chronicles" na pia alikuwa mwanachama katika vipindi vya televisheni vya Melrose Place, "Mad About You" (pamoja na Helen Hunt) na Babeli 5 akicheza kama rais wa kike wa kwanza wa dunia. Jukumu hili kilimwezesha kusimulia kitabu mashuhuri sana cha "The Winter Palace: A Novel of Catherine the Great" kwa mchapishaji kuu duniani — Random House.
Kupitia sanaa yake yeye huzingatia majukumu ya wanawake katika jamii kwa kuchanganya mila na desturi za michezo ya kuigiza na baadhi ya uelezo kutumia ishara na jinsi ya kubuni yanayo husika na uhakika. Kazi zake Pozniak mara nyingi huibua mahitaji za mwanamke katika dunia ya leo na mandhari ya haki za wanawake, haki ya kijamii na historia ya wanawake. Mwaka 1994 Beata aliongoza kuanzishwa kwa muswada wa kwanza katika historia ya bunge Marekani (HJ Res. 316) kutambua Siku ya Kimataifa ya Wanawake nchini Marekani.
Beata mara nyingi huketi kwa chama cha Academy Television, Primetime Emmy Awards na amekuwa mtangazaji maarufu was IFP (Independent Featured Project West), "Independent Spirit Awards" na Jodie Foster, Brad Pitt, Johnny Depp na Anthony Hopkins. Yeye pia aliwasilisha tuzo kwa Audrey Hepburn baada ya kifo chake, katika Human Rights Film Festival iliyoungwa mkono na Umoja wa Mataifa.
http://www.booksontape.com/narrator/?id=156649

neg:
George Moseti Anyona
Anyona alizaliwa mnamo 1945 katika Kijiji cha Tombe, Kitutu Masaba, Wilaya ya Kisii Kati iliyo Mkoani Nyanza nchini Kenya.

neg:
Remmy Ongala
Remmy Ongala (10 Februari 1947 - 12 Desemba 2010) alikuwa mwanamuziki nchini Tanzania mwenye asili ya Zaire. Alizaliwa na jina la kiraia la Ramadhani Mtoro Ongala katika jimbo la Kivu la Kongo ya Kibelgiji. Remmy alifahamika sana kwa uwezo wake wa kutungia nyimbo akiwa jukwaani. Mbali na zile anazotunga akiwa na wenziwe, lakini akiwa katika kumbi huwa anazifanyia manjonjo zaidi ya yale aliyotungia. Alikuwa mbunifu na kipenzi cha watu. Licha ya kuingia katika dini mbalimbali mwisho akaishia kuwa Mlokole hadi kifo chake.

neg:
Margareta Maria Alacoque
Margareta Maria Alacoque (L'Hautecour, Burgundy, Ufaransa, 22 Julai 1647 – Paray-le-Monial, 17 Oktoba 1690) alikuwa mwanamke mtawa aliyepata umaarufu kama mwanasala mwenye njozi.

neg:
Chedieli Yohane Mgonja
1961 --- 62 Chuo Kikuu Cambridge UK -- kozi ya utawala na Diplomasia.
Wengine katika kozi hiyo ni walioapata kuwa mabalozi George Nhigula,John Malecela, Bernard Mulokozi, Raphael Lukindo, Akili Daniel.

neg:
Malouma
Alizaliwa 1 Oktoba 1960 katika mji mdogo wa Mederdra katika Mauritania kusini magharibi. Familia yake ilikuwa ya waimbaji na wanamuziki, hivyo alifundishwa tangu utotoni kuimba na kutumia ala za muziki. Pamoja na kusikiliza muziki wa kimapokeo wa Kiberber, alipenda pia uimbaji wa Kiarabu kama nyimbo za Umm Kalthoum au Fairuz. Alipokua alianza kuvutwa pia na muziki wa blues.

neg:
Antoni Maria Claret
Antoni Maria Claret alizaliwa huko Sallent, karibu na Barcelona (katika mkoa wa Catalonia nchini Hispania) tarehe 23 Desemba 1807, akiwa mtoto wa mtengeneza sufu.

neg:
Master Jay
Joachim Kimario (Master Jay) ni muandaaji wa muziki nchini Tanzania Master Jay alizaliwa Tar. 8 Agosti mwaka 1973 akiwa mtoto pili katika familia ya marehemu Mzee Sylvan Kimario na mama yake Scholastica Kimario ambaye kwa sasa ni afisa wa UNDP nchini Lesotho ambapo dada yake Catherine Kimario yeye anaishi nchini Kossovo akiwa kama mfanyakazi wa Umoja wa Mataifa (UN) nchini humo.
Master ambaye pia amewahi kupata tuzo ya Kili Music Awards mara mbili, mwaka 2004 na 2007. Master Jay ana uwezo mkubwa sana wa utengenezaji wa muziki. Anamiliki studio tatu tofauti, moja ya muziki wa Kwaya, moja ya Bongo Flava na nyingine ya muziki wa Dansi.

neg:
Maria Goretti
Halafu akaishi utawani kwa Wakapuchini wa Macerata hadi alipofariki mwaka 1970.

neg:
Danay García
Danay Garcia alizaliwa na kukulia mjini Havana, Kuba.. Aliazna kazi za unenguaji tangu yungali na miaka kumi.. Danay anajua kucheza muziki wa Ballet, Salsa, Dansi ya Kiafrika, Merengue, Belly Dansi, na Flamenco. Baadaye akaja kuwa mwanamitindo. Kwa sasa, ni mmoja kati washriki wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani cha Prison Break.
Danay Garcia anaishi mjini Mexico City, na ana mume na watoto wawili.

neg:
Martha Karua
Karua alizaliwa katika Wilaya ya Kirinyaga, Mkoa wa Kati wa Kenya; yeye ni mzaliwa wa pili katika familia yao ya watoto nane, wasichana wanne na wavulana wanne. Alisomea sheria katika Chuo Kikuu cha Nairobi kuanzia mwaka wa 1977 hadi mwaka wa 1980. Kati ya mwaka wa 1980 na 1981 alijiunga na Kenya School of Law kwa kozi ya sheria ya waliohitimu ambayo ni kozi inayofanywa kabla ya kujiunga na Shirika la Wanasheria la Kenya na kupewa leseni ya kufanya mazoezi ya sheria nchini Kenya. Kisha aliingia katika huduma ya umma, na kufanya kazi kama Hakimu kuanzia mwaka wa 1981 hadi 1987. Kuanzia mwaka wa 1987 hadi 2002 alifanya kazi katika mazoezi ya kibinafsi kama mtetezi.

neg:
Anna Tibaijuka
Alizaliwa Kagabiro karibu na Muleba, Tanzania katika familia ya wakulima wadogo. 1958-61 alisoma shule ya msingi Kaigara akaendelea kwenye shule ya kati ya Wasichana ya Kashozi – Kamukukubwa halafu shule ya sekondari ya wasichana Rugambwa, Bukoba, 1966 – 1969. Kutoka hapo alipokelewa Form V ya Marian Girls, Morogoro.

neg:
Maria Nyerere
Maria Nyerere (alizaliwa kama Maria Waningu Gabriel Magige mnamo 31 Disemba 1930) alikuwa mke wa rais wa kwanza wa Tanzania Mwl Julius Kambarage Nyerere kuanzia 1964 hadi 1985. Kwa kawaida nchini Tanzania anajulikana kama 'Mama Maria' tu.

neg:
Maria Ana wa Yesu
Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 26 Mei.

neg:
Grace Ogot
Grace Ogot alipozaliwa alipewa jina la Grace Emily Akinyi katika sehemu wilayani Asembo, katika mkoa wa Nyanza. Alifanya mafunzo kama muuguzi nchini Uganda na Uingereza. Alifanya kazi kama mkunga, kama mwalimu, kama mwandishi wa habari, kama mtangazaji wa huduma ya Ng'ambo ya BBC, na katika cheo cha usimamizi katika kampuni ya Air India Corporation ya Afrika Mashariki. Mwaka wa 1984 akawa moja wa wanawake wachache kuhudumu kama Mbunge na mwanamke wa kipekee aliyehudumu kama Naibu Waziri katika Baraza la Mawaziri la Rais Daniel arap Moi. Tangu wakati huo Ogot ameshikilia nyadhifa mbalimbali za ubalozi kwani ameiwakilisha nchi yake katika Umoja wa Mataifa na UNESCO. Ogot alikuwa mwanachama mwanzilishi wa Shirika la Waandishi wa Kenya maarufu kwa Kiingereza kama Writers' Association of Kenya.

neg:
Maria Magdalena wa Pazzi
Uje muungano na Baba, faraja ya Neno.

neg:
Mary Oliver
Mary Oliver (10 Septemba 1935 – 17 Januari 2019) alikuwa mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani.

neg:
Aisha Madinda
Aisha Madinda (jina la kuzaliwa: Mwanaisha Mohamed Mbegu mnamo 5 Mei 1979 - 17 Disemba 2014) alikuwa mnenguaji na mwimbaji maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Tanzania. Enzi za uhai wake, alichezea bendi ya African Stars (Twanga Pepeta) na Extra Bongo. Alijiunga na Twanga Pepeta mnamo mwaka 2001 na kudumu humo hadi hapo ilipoanzishwa Extra Bongo. Kimaisha, amezaliwa Dar na kusoma na kukulia huko Kigoma. Vilevile ni miongoni mwa wanenguaji maarufu waliopata kutokea nchini Tanzania.

neg:
Mariah Carey
Mariah Carey (amezaliwa tar. 27 Machi 1970) ni mwanamuziki, mtunzi, mtayarishaji na pia ni mwigizaji wa Kimarekani. Alitengeneza albamu yake iliyofanya vizuri katika masoko mbalimbali na chati mbalimbali mwaka 1990, chini ya studio ya Columbia Records chini ya Tommy Mottola na kuwa mwanamuziki wa kwanza wa kike kufikisha wimbo katika nafasi ya kwanza nchini Marekani. Hii ikiwa ni chati ya Billboard Hot 100. Baada ya kuolewa na Mttola mwaka 1993, mfululizo wa nyimbo bora zilimfanya moja kati ya wanamuzki bora wa Columbia na pia alikuwa anaongoza katika mauzo ya albamu mbalimbali. Kwa mujibu wa gazeti la "Billboard" Carey alikuwa mwanamuzi mwenye mafanikio zaidi katika miaka yab 1990 nchini Marekani

neg:
Maria Ana wa Yesu
Ni mtu wa kwanza kutoka Ekwador, na Mfransisko wa kwanza kutoka Amerika Kusini kutangazwa mtakatifu.

neg:
Mark Hayes
Hayes alizaliwa mjini Stillwater, Oklahoma nchini Marekani. Aliichezea timu ya Shule ya Oklahoma State University. Alishinda katika mashindano ya Sunnehanna Amateur mnamo 1972.
Pia alishinda mara tatu katika mashindano ya PGA Tour: Byron Nelson Golf Classic na Pensacola Open mnamo 1976 na Tournament Players Championship mnamo 1977.
Pia alishinda katika mashindano yaliyodhaminiwa na PGA Tour ya Tallahassee Open mnamo 1986 na mara tatu katika mashindano ya Oklahoma Open. Alicheza katika timu ya 1979 katika kombe la Ryder.

neg:
Maria Nyerere
Alikuwa mtoto wa saba kati ya tisa wa Gabriel Magige, wa Baraki, Tareme, kutoka kwa mkewe Hannah Nyashiboha.

neg:
Umwilisho
Umwilisho ulifanyika pale ambapo Maria alikubali wito wa Mungu kwake alivyoletewa na Malaika Gabrieli katika kijiji chake, Nazareti . Habari inasimuliwa hivi (Lk 1:26-38):

neg:
Mariamu (dada wa Musa)
Mariamu ni mwanamke wa kwanza kuitwa "nabii" na ndiye aliyeongoza mashangilio baada ya Mungu kuangamiza Wamisri katika maji ya Bahari ya Shamu (Kutoka 15:20-21).

neg:
Marie Curie
Marie Curie ni binadamu pekee aliyepokea tuzo ya Nobel kwa sayansi mbili tofauti. Baadaye alikuwa profesa wa kike wa kwanza katika chuo kikuu cha Sorbonne mjini Paris.

neg:
Carrie-Anne Moss
Carrie-Anne Moss alizaliwa mjini Burnaby, British Columbia. Pia ana kaka yake mkubwa aitwaye Brooke. Mama yake na Moss (Bi. Barbara) alimwita mwanae jina la Carrie Anne, kwakuwa Moss alizaliwa wakati wa kibao maarufu cha The Hollies cha mwaka wa 1967, kilikwenda kwa jina la "Carrie-Anne" hivyo mama kwa mapenzi yake akaamua kumwita mwanawe jina hilo la wimbo.

neg:
Meja Mwangi
Mwangi alizaliwa [[Nanyuki]], na kwenda shule katika Shule ya Sekondari Nanyuki, [[Chuo Kikuu cha Kenyatta]] na [[Chuo Kikuu cha Leeds]] Aliwafanyia kazi za kibarua watangazaji wa kigeni kabla ya kuamua kuwa mwandishi kamili. Alikuwa [[Fellow in Writing]] katika [[Chuo Kikuu cha Iowa]] (1975-6).[[Jamii:Waliozaliwa 1948]]
[[Jamii:Watu walio hai]]
[[Jamii:Waandishi wa Kenya]]

neg:
Marguerite Yourcenar
Marguerite Cleenewerck de Crayencour, jina la kisanii: Marguerite Yourcenar (Brussels, Ubelgiji, 8 Juni 1903-Mount Desert Island, Marekani, 17 Desemba 1987) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Ubelgiji-Ufaransa.

neg:
Edith Masai
Masai alizaliwa katika kijiji cha Chepkoya, wilaya ya Mlima Elgon. Alishindana wakati wake wa shule ya sekondari wakati alikuwa katika shule ya upili ya Kibuk. Alihitimlu kutoka skuli hiyo mwaka wa 1988. Alijiunga na Kenya Prisons Service mwaka wa 1990, inayojulikana sana kwa kusajili wanariadha wengi wenye vipaji. Masai hata hivyo, hakupata chochote hadi mwaka wa 1999, wakati akawa bingwa wa mbio za kuvuka nchi au “cross-county” ukipenda,akiwa na umri wa miaka 32. Baada ya ushindi huu, alianza kufanya mazoezi zaidi kwa umakini

neg:
Marjorie Oludhe Macgoye
Marjorie Oludhe Macgoye (alizaliwa Mwaka wa 1928) ni mwandishi wa riwaya, insha na mashairi.
Marjorie Oludhe Macgoye alizaliwa mwaka wa 1928 kama Marjorie Klein mjini Southampton, Uingereza. Alihamia Kenya mwaka wa 1954 na kuolewa na D.G.W. Oludhe-Macgoye 1960 akaingia katika ukoo wake wa Kijaluo. Mwaka wa 1971, alitoa mkusanyiko wa mashairi "Poems from East Africa" uliokuwa pamoja na "A Freedom Song". Riwaya yake ya mwaka 1986 "Coming to Birth" ilishinda Tuzo la Sinclair (Sinclair Prize). Alitajwa kuwa "mama wa fasihi ya Kenya".

neg:
Angelique Kidjo
Kidjo alizaliwa mjini Ouidah, Benin. Wakati kidjo ana umri wa miaka sita alikuwa akijushughulisha na kikundi cha kibisa kilichokuwa kinamilikiwa na mama yake mzazi, mama yake akawa anampa kipaumbele sana katika muziki na kucheza pia.
Kuendelea kwa machafuko ya kisiasa nchini Benin kulimpelekea Kidjo kukimbilia Paris Ufaransa mnamo miaka ya 1982.

neg:
Wapare
Wapare wana koo nyingi na majina mengi yakiwa na maana ya maeneo ya asili yao au mazingira ya kuzaliwa kwao, mfano Mbwambo, Mjema, Msangi, Mgweno, Mvungi, Msuya, Mgonja n.k. wana asili ya maeneo yao kama Bwambo, Mjema, Usangi, Vungi, Suya, Gonja n.k.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Jina lake la asili la Kixhosa ni Nomzamo linalomaanisha „Anayejaribu“. Alizaliwa katika kijiji cha Mbogoweni, sehemu ya Bizana katika Mkoa wa Pondo ambayo sasa ni mkoa wa Eastern Cape huko Afrika Kusini. Baadaye alipokea ajira na kuishi katika sehemu mbalimbali kama Bantustan ya Transkei, Banzana, Shawbury na Johannesburg .

neg:
Jackie Aygemang
Agyemang alizaliwa Kanada na ndiye kitinda mimba katika familia ya watoto watano. Maisha yake ya utotoni aliishi Kanada, na alihamia Ghana pamoja na wazazi wake mwaka 1993. Yeye ni Ikijulikana Maiden yake yake kwa jina, Appiah.Anatambulika zaidi kwa jina lake la ukoo la Appiah. Agyemang aliolewa mwaka 2005 na ana mwana mmoja.

neg:
Carrie Henn
Caroline Marie Henn (amezaliwa tar. 7 Mei 1976 mjini Panama City, Florida, Marekani) ni mshindi wa Tuzo ya Saturn, akiwa kama mwigizaji bora-mtoto aliyecheza kama Newt, msichana mdogo aliyekuwa chini ya ulinzi wa Sigourney Weaver (Ellen Ripley) katika filamu ya "Aliens", katika mfululizo wa pili wa mkusanyiko wa filamu za Alien.

neg:
Maria Nyerere
Kwa sasa ni miongoni mwa wajumbe saba wa baraza la wazee wa "Alliance for Tanzania Youth Economic Empowerment" (Atyee), pamoja na rais wa zamani wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Ali Hassan Mwinyi na rais wa zamani wa Zanzibar Amani Abeid Karume.

neg:
Joatham Mporogoma Mwijage Kamala
Joatham alizaliwa katika kijiji cha Bwemera/Bwoki, kata ya Bugandika, wilaya ya Missenyi (Bukoba vijijini kwa wakati huo) mkoani Kagera. Alianza elimu yake ya msingi katika shule ya msingi Bugandika kutoka darasa la kwanza mpaka la nne, aliendelea na darasa la tano mpaka la nane katika shule ya msingi Kigarama. Baada ya elimu ya shule ya msingi, alichaguliwa kujiunga na shule ya sekondari ya Kahororo ambapo alisoma kutoka kidato cha kwanza mpaka cha nne. Baada ya hapo alijiunga na elimu ya juu ya sekondari katika shule ya sekondari ya Ihungo, Kagera ambapo alihitimu kidato cha sita. Baada ya elimu ya sekondari, alifanikiwa kuendelea na elimu ya chuo kikuu, katika Chuo kikuu cha Dar es salaam na kupata Shahada ya Sayansi ya Siasa na Uongozi wa Umma, huko alijengeka kisiasa na kushiriki kwenye harakati mbalimbali pamoja na wanasiasa wengine kama Pius Ng'wandu, Adam Marwa, Yoweri Museveni, Jenerali Ulimwengu, Marehemu Sebastian Kinyondo na wengine wengi.

neg:
Hala Gorani
Gorani alizaliwa mjini Seattle, Washington, Marekani. Wazazi wake wana asili ya kutoka Syria, mjini Aleppo; lakini alilelewa mjini Paris, Ufaransa. Yeye pia aliishi nchini Algeria. Jina la "Hala" ni la Kiarabu iliyo na maana ya "Mwangaza." Yeye alifuzu kwa shahada ya Sayansi katika uchumi kutoka Chuo Kikuu cha George Mason karibu na mji wa Washington, DC na amemaliza kutoka Institut d'études politiques (inayojulikana kwa Kiingereza kama Sciences Po) mjini Paris mwaka wa 1995.

neg:
Chedieli Yohane Mgonja
1965 --- 67 Mbunge wilaya ya Pare, Waziri wa Maendeleo na Utamaduni. rekodi ya kuwa waziri kijana kuliko wote Tanzania.

neg:
Doris Lessing
Doris May Lessing (amezaliwa 22 Oktoba 1919) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Uingereza akiwa amezaliwa nchini Uajemi. Aliandika pia chini ya lakabu ya Jane Somers. Mwaka wa 2007 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.
Lessing amezaliwa kwa jina la Doris May Tayler nchini Uajemi tarehe 22 Oktoba, 1919. Wazazi wake walikuwa Alfred Tayler aliyefanya kazi huko Uajemi kwa "Benki ya Ufalme wa Uajemi" ("Imperial Bank of Persia") na Emily Maude Tayler. Mwaka wa 1925, familia walihamia nchi ya Zimbabwe (au Rodesia Kaskazini ilivyoitwa wakati huo). Baada ya kuhitimu shule, Lessing alihamia mji wa Salisbury kufanya kazi kama opereta wa simu. Aliolewa mara ya kwanza na Frank Wisdom na kuzaa watoto wawili. Wakapeana talaka mwaka wa 1943. Ndoa ya pili, Lessing aliifunga na Gottfried Lessing; walikuwa na mtoto mmoja kabla ya kutengana tena mwaka wa 1949. Alikuwa ameanza kuandika, hasa kuhusu mambo ya kisiasa dhidi ya ubaguzi wa rangi. Kwa hiyo alikataliwa kuishi Zimbabwe, akalazimishwa kuhama. Tangu mwaka wa 1949 ameishi mjini London, Uingereza.

neg:
Gemma Galgani
Gemma Galgani ni jina fupi la Maria Gemma Umberta Pia Galgani (Borgo Nuovo, Camigliano, 12 Machi 1878 - Lucca 11 Aprili 1903), msichana mlei wa Italia aliyejitokeza kama Mkristo bora mwenye karama za pekee. Ameitwa "Binti wa Mateso" kwa jinsi alivyoshiriki yale ya Yesu.

neg:
Charles Njonjo
Njonjo ni mwana wa Yosia Njonjo aliyekuwa mkuu wa kikoloni na kupokea shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Fort Hare katika Afrika ya Kusini. Baada ya uhuru wa Kenya mwaka 1963, Njonjo aliteuliwa Mwanasheria Mkuu. Njonjo aliandikisha Chama cha G.E.M.A, lakini hapo baadaye angekuwa mpinzani wa kikundi mnamo mwaka wa 1976 akawastaki baadhi ya wanachama wake pamoja na Kihika Kimani, Njenga Karume na uhaini - amri mara Rais nchini aligeuka na kutupilia hio kesi. Naye Mwanasheria Mkuu aliushikilia kazi yake hadi mwaka wa 1979. Mwaka huo huo alichaguliwa kuwa Mbunge wa jimbo la Kikuyu na mwaka wa 1980 aliteuliwa kuwa Waziri wa Katiba katika Serikali ya Daniel arap Moi. Mwaka wa 1983 alilazimishwa kujiuzulu, na akaacha maisha ya umma baada ya uchunguzi wa mahakama alihitimiza alikuwa ananyanyasa watu ofisini mwake huku ikiwa na madai kwamba alikuwa anajaribu kuchukua urais kutoka Moi.. Hapo mapema mwaka wa 1980 alikuwa mwenyekiti wa Idara ya Shirika la Afrika Mashariki ya Wanyama.

neg:
Chedieli Yohane Mgonja
kuzaliwa 31 Desemba 1934, Vudee Same-Magharibi(Wilaya ya Pare)

neg:
George Cleopa Mapunjo
George Cleopa Mapunjo Mpembeni (alizaliwa tarehe 28 Septemba 1980 katika Wilaya ya Malinyi, Mkoa wa Morogoro.

neg:
George Cleopa Mapunjo
Ni mzaliwa wa kwanza katika familia ya Mzee Cleopa Elinisafi Mapunjo Mpembeni wa Wilaya ya Same mkoani Kilimanjaro.
Alipata elimu yake ya Msingi katika Shule ya Makugira na Mwembeni kabla ya kuja Dar es Salaam na kujiunga Shule ya Msingi Ilala Kasulu Manispaa ya Ilala Jijini Dar es Salaam na kumaliza mwaka 1995.

neg:
Franco Luambo Makiadi
Alizaliwa mnamo mwaka 1938 katika nchi ambayo awali ilijukana kama Kongo ya Kibelgiji. Mama yake alikuwa anafanya biasha katika soko moja huko mjini Ngiri-Ngiri, na hasa alikuwa anapiga hamonica na vyombo vingine ili kuvutia wateja.

neg:
Utoto wa Yesu
1:18 Kuzaliwa kwake Yesu Kristo kulikuwa hivi. Mariamu mama yake alipokuwa ameposwa na Yusufu, kabla hawajakaribiana, alionekana ana mimba kwa uweza wa Roho Mtakatifu. 19 Naye Yusufu, mumewe, kwa vile alivyokuwa mtu wa haki, asitake kumwaibisha, aliazimu kumwacha kwa siri. 20 Basi alipokuwa akifikiri hayo, tazama, malaika wa Bwana alimtokea katika ndoto, akisema, Yusufu, mwana wa Daudi, usihofu kumchukua Mariamu mkeo, maana mimba yake ni kwa uweza wa Roho Mtakatifu. 21 Naye atazaa mwana, nawe utamwita jina lake Yesu, maana, yeye ndiye atakayewaokoa watu wake na dhambi zao. 22 Hayo yote yamekuwa, ili litimie neno lililonenwa na Bwana kwa ujumbe wa nabii akisema,

neg:
Maria Menounos
Maria Menounos (/ mənuːnoʊs /; mzaliwa Juni 8, 1978) ni mwigizaji wa Marekani, mwandishi wa habari, mwenyeji wa televisheni na mcheza mieleka mtaalamu wa mara kwa mara.

neg:
Linet Masai
Masai anatoka katika kijiji cha Bugaa, kilomita nne ukielekea katika mji wa Kapsokwonyi Wazazi wake ni John Barasa Masai na Leonida Cherop na ni mzaliwa wa nne wa jumla ya watoto kumi Alisomea shule ya Msingi ya Kapsagom na kisha skuli ya sekondari ya Askofu Okiring ambapo alihitimu mwaka wa 2005. Alianza kukimbia mwaka wa 2005, wakati kaka yake mkubwa, Musa Ndiema Masai, alishinda mbio za mita 5000 na 10000 katika mashindano ya vijana ya Kiafrika, akitumai angeweza kuiga mafanikio ya kakake. Ndugu zake wachanga, Dennis [8] Ndiema [9] na Magdaline pia ni wakimbiaji. Baba yao, John Barasa Masai, pia alikuwa mkimbiaji [11] huku Ben Jipcho akiwa mjomba wao wa mbali. Yeye hufanyia mazoezi katika kambi ya PACE Sports Management Training katika eneo la Kaptagat.

neg:
Mary Lynn Rajskub
Mary Lynn Rajskub (muda mwigine hujiita kama Marylynn Rajskub) (amezalia tar. 22 Juni 1971) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani. Huyu ni msanii na mchekashaji wa vitimbi vya kusimama. Ana asili ya Kicheki na Kiireland. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Chloe O'Brian kutoka katika mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama "24".

neg:
Mohandas Karamchand Gandhi
Gandhi alizaliwa katika eneo la Gujarat kama mtoto mdogo wa Karamchand Gandhi na mama Putali Bai. Baba yake alikuwa waziri mkuu katika serikali ya maharaja wa nchi lindwa ndogo ya Porbandar wakati ilipokuwa sehemu ya Uhindi wa Kiingereza.


query: Jina wa mji wa Belgrad linatokana na nini?

pos:
Belgrad
Mji umejulikana tangu zamani za Dola la Roma kwa jina Singidun ulipokuwa mji wa kikelti. Waroma walijenga mji wa kiroma palepale kwa jina la Singidunum. Tangu kufika kwa Waslavoni mji ulipata jina "mji mweupe" au "boma nyeupe" kwa lugha mbalimbali.

neg:
Luka Modric
Alizaliwa Zadar na alisajiliwa na Dinamo Zagreb baada ya kuonesha uaminifu kwenye timu yake ya mtaani.Alipata maendeleo kwenye ya Zagreb na baadaye kusajiliwa Zrinjski Mostar na baadaye Inter Zaprešić. Alipata mafanikio makubwa akiwa Dinamo na kubeba mataji ya ligi kuu matatu mfululizo na baadaye kuhamia Premier League akiwa na Tottenham Hotspur na ndiye aliyechangia kwenye ushindi wa mara ya kwanza wa UEFA Champions League baada ya miaka hamsini,ambako mara ya mwisho ilfika robo fainali mwaka 2010-11.

neg:
Jamhuri ya Masedonia
Tangu karne ya 6 BK makabila ya Waslavi yalifika katika sehemu zilizowahi kuitwa Masedonia zamani. Sehemu kubwa ya eneo ilikuwa chini ya milki ya Wabulgaria, tangu 1018 sehemu ya jimbo la Bulgaria katika Milki ya Bizanti.

neg:
Sofia
Tangu mwaka 809 BK ilikuwa sehemu ya milki ya Bulgaria ikaitwa "Sredec". Jina la Sofia limetumiwa tangu 1329. Asili yake ni katika kanisa la Mt. Sofia (yaani: Hekima takatifu ya Mungu).

neg:
Slovenia
Mji mkuu pia mji mkubwa ni Lyublyana (kwa Kislovenia: Ljubljana).

neg:
Podgorica
Baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia mji ukawa mji mkuu wa jamhuri ya Montenegro ndani ya shirikisho la Yugoslavia. Umeendelea kuwa mji mkuu tangu uhuru wa nchi mwaka 2006.

neg:
Historia ya Serbia
Ufalme huo ulizidi kuenea na baada ya vita vikuu vya kwanza vilivyosababisha vifo vingi vya raia zake, Serbia iliungana na makabila kuanzisha Yugoslavia iliyodumu hadi miaka ya 1990 iliposambaratika kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe.

neg:
Serbia na Montenegro
Tangu 1992 Serbia na Montenego ziliendela kushikamana kwa jina la Shirikisho la Jamhuri ya Yugoslavia. Mwaka 2003 zilipatana kuunda jumuiya mpya ya madola yao kwa jina la "Serbia na Montenegro" iliyokuwa ushirikiano wa nchi mbili zilizojitegemea.

neg:
Najida
Najida (ing. na lat. Bellatrix pia γ Gamma Orionis, kifupi Gamma Ori, γ Ori) ni nyota angavu ya tatu katika kundinyota la Jabari (""). Na pia ni nyota angavu ya 25 kwenye anga ya usiku.
Najida ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wakitafsiri jina lao النجيد "al-najid" linalomaanisha „shujaa, mtu hodari au pia simba" ; jina la Waarabu lilitafsiriwa na wataalamu wa Ulaya kwa jina la Kilatini "Bellatrix" (“askari au mpiganaji wa kike”)

neg:
Historia ya Bosnia na Herzegovina
Baada ya uhuru ilitokea vita kali kwa sababu sehemu ya Waserbia na ya Wakroatia walitaka kuunganisha nchi au sehemu zake na Serbia au Kroatia. Wakazi wengi walifukuzwa nyumbani kwao kufuatana na maeneo ambako wanamigambo wa Waserbia au Wakroatia walitawala kufukuza wote wengine.

neg:
Bratislava
Utawala wa eneo la mji ulibadilika mara kadhaa, lakini tangu mwaka 907 mji ulikuwa sehemu ya ufalme wa Hungaria hadi mwaka 1918. Kati ya miaka 1524 na 1830 ulikuwa mji mkuu wa Hungaria. Wakazi wake walikuwa hasa Wajerumani na Wahungaria pamoja na Waslovakia.

neg:
Mlango wa Gibraltar
Jina la Gibraltar limetokana na uvamizi wa Waarabu wakati wa upanuzi wa Uislamu. Mwaka 711 jemadari Tariq ibn-Ziyad aliongoza jeshi lake kushambulia Hispania. Rasi inayoitwa leo "Gibraltar" ilipewa jina la "jabal at-Tariq" (mlima wa Tariq) lililokuwa baadaye "Gibraltar". Kabla ya kuja kwa Waarabu mataifa ya kale yaliita mlango huu "Nguzo za Herakles" wakitaja milima midogo ya Gibraltar na Ceuta kwa jina hili.

neg:
Iringa (mji)
Asili ya jina la Iringa ni neno la Kihehe "liliga" lenye maana ya boma. Mji umejengwa juu ya mlima ukitazama mto Ruaha bondeni.

neg:
Alhaji
Neno latokea pia katika lugha kadhaa zilizoathiriwa na utamaduni wa Kiislamu kama sehemu ya majina ya watu wasio Waislamu. Kuna Wagiriki na Wabulgaria wengi wenye Χατζής ("Khatzís") kwa Kigiriki na Хаджи ("Khadji") au Хаджия ("Khadjiya" - ya kike) kwa Kibulgaria kama sehemu ya majina ya familia yao. Hii ni dalili ya kwamba babu fulani wa ukoo huu alifanya hija ya kwenda Yerusalemu penye mahali patakatifu pa Ukristo.

neg:
Belgrad
Belgrad (Kiserbia: Београд - "beograd "mji mweupe"") ni mji mkuu wa Serbia. Iko kando la mto Danube mahali ambako mto Sava unapoishia humo. Ni pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi 1,710,000 (mwaka 2002).

neg:
Serbia
Hali hiyo haikudumu muda mrefu, tena katikati ya karne ya 16 eneo lote la Serbia ya leo lilitekwa na Waosmani, ingawa pengine sehemu yake ilitawaliwa na Dola la Wahabsburg.

neg:
Benedictus
Jina hilo linatokana na kwamba ndilo neno la kwanza katika tafsiri ya Kilatini ya wimbo huo ambao, kadiri ya Lk 1:68-79, Zakaria aliutunga siku ya kumtahiri ya mtoto wake, Yohane Mbatizaji. Katika nafasi hiyo alifungua tena kinywa chake na kutoa unabii.

neg:
Jamhuri ya Masedonia
Mwanzoni palikuwa na matatizo ya kutumia jina hilo kwa sababu ya upinzani wa Bulgaria na Ugiriki zinazodai kuwa "Masedonia" ni sehemu ya urithi wao wa kitaifa. Kwa muda nchi ilijulikana rasmi kama "Masedonia iliyokuwa jamhuri ya Yugoslavia" lakini yenyewe iliamua kujiita "Jamhuri ya Masedonia" tu.

neg:
Tanga (mji)
Jina hili la mji wa Tanga linaaminiwa kutokana na lugha ya Kibondei yaani Shamba kwa sababu wenyeji ambao walikuwa ni Wabondei waliishi kisiwa cha Toten lakini shughuli zao za kilimo walizifanyia eneo ambalo kwa sasa linajulikana kama mji wa Tanga.

neg:
Galatia
Galatia ilipata jina hilo baada ya kuvamiwa na kukaliwa na kabila la Wagali kutoka Ufaransa kupitia Bulgaria ya leo katika karne ya 3 KK.

neg:
Montenegro
Baada ya kifo cha Tito umoja wa Yugoslavia ulidhoofika. Mashindano kati ya mataifa ndani ya nchi yaliongezeka. Mwaka 1991 Kroatia, Slovenia na Masedonia zilichukua hatua ya kutoka nje ya shirikisho na kujitangaza kuwa nchi huru za pekee. Mwaka 1992 jimbo la Bosnia na Herzegovina likafuata na kutoka nje.

neg:
Historia ya Montenegro
Baada ya vita wanamgambo Wakomunisti chini ya Josip Broz Tito walishinda wapinzani wote na kuanzisha Shirikisho la Jamhuri ya Watu wa Yugoslavia na katika katiba yake Montenegro ilikuwa tena moja kati ya jamhuri sita zilizounda shirikisho hili.

neg:
Gaziantep
Mji ulikuwa ukijulikana na Wagiriki wa Kale na Waroma kama Doliche au "Dolichenus" (Kituruki: Dülük). Waarabu, , Waosma walilijua kama ʿAintab au Aïntab, ambalo linatokana na Kiarabu "Ayn" (chemchem) na "tab" (nzuri).

neg:
Kiserbokroatia
Kufuatana na tamaduni mbalimbali katika Yugoslavia iliandikwa kwa alfabeti ya Kikirili upanda wa Mashariki katika eneo la Serbia na kwa alfabeti ya Kilatini upande wa Magharibi katika eneo la Kroatia.

neg:
Belgrad
Belgraf ilitawaliwa na nchi mbalimbali kama vile Bulgaria, Bizanti na Hungaria. Serbia ilianza kuenea hadi shemu hizi tangu karne ya 13. Mwaka 1403 ilitangazwa na Stefan Lazarević (1389-1427) kuwwa mji mkuu wa Serbia ambayo wakati ule ilisukumwa kaskazini kutokana na mashambulio ya Waosmani.

neg:
Ibuti la Jauza
Jina la Ibuti la Jauza lilijulikana tangu karne nyingi kati ya mabaharia Waswahili waliotumia nyota hii kama msaada wa kukuta njia yao baharini wakati wa usiku. Asili ya jina ni Kiarabu إبط الجوزاء ("ibt al jauza") na jina hili lilipokewa pia na wanaastronomia wa Ulaya wakati wa karne za kati na kwa matamshi ya kigeni kuwa "i-bt-al-geuza" halafu "Betelgeuze".

neg:
Serbia
Mwaka 2006 hata Montenegro ilitengana na Serbia, ila kwa amani.

neg:
Babeli
Inatajwa mara nyingi katika Biblia, hasa kwa jina la Babuloni.

neg:
Sarayevo
Lakini mwisho wa karne ya 20 Bosnia iliingia katika vita iliyosababishawa na kuporomoka kwa Yugoslavia na swali la mipaka ya Serbia.

neg:
Dubrovnik
Dubrovnik ni mji nchini Kroatia. Idadi ya wakazi wake ni takriban 31,756.

neg:
Uliberali
Mzizi wa jina hilo ni neno la Kilatini "liber", yaani "huru".

neg:
Mecklenburg
Jina latokana na maneno "mikil" iliyomaanisha "kubwa" katika lahaja ya Kisaksoni ya kale na "burg" inayomaanisha "boma" kwa hiyo maana yake ni "boma kubwa". Boma hili lilikuwepo kati ya miji ya Schwerin na Wismar likawa boma la familia ya watawala wa eneo hili.
Mecklenburg ina eneo la 15,721 km². Nchi ni tambarare hakuna milima, na sehemu za juu znafikia mita 179 juu ya uwiano wa bahari. Kuna maziwa mengi madogo, misitu na hasa mashamba mengi. Upande wa kaskazini Mecklenburg inapakana na bahari ya Baltiki.

neg:
Kikroatia
Kufuatana na tamaduni mbalimbali Kiserbokroatia kiliandikwa kwa alfabeti ya Kilatini upande wa Magharibi katika eneo la Kroatia na kwa alfabeti ya Kikirili upande wa Mashariki katika eneo la Serbia.

neg:
Novi Sad
Novi Sad ni mji nchini Serbia. Idadi ya wakazi wake ni takriban 250,439. Ni mji mkuu wa wa jimbo la Voivodina.

neg:
Historia ya Montenegro
Tangu hapo "Yugoslavia" ilikuwa jina la umoja wa Serbia na Montenegro pekee. Mwaka 2003 jina la Yugoslavia lilifutwa. Mwaka 2006 hata umoja uliobaki kati ya Serbia na Montenegro ulifutwa na kila nchi imeendelea peke yake.

neg:
Bulgaria
Mwaka 632 Wabulgaria walianzisha nchi huru kaskazini kwa Bahari Nyeusi iliyoitwa Bulgaria Kuu chini ya Kubrat hadi nusu ya pili ya karne ya 7.

neg:
Orodha ya miji ya Serbia
Hii ni orodha ya miji ya Serbia yenye angalau idada ya wakazi 100,000.

neg:
Wilaya ya Biharamulo
Inasemekana, asili ya jina Biharamulo ni neno la Kisubi "Niharemuno" likimaanisha "Ni mbali mno". Neno hilo lilikuwa jibu la mzee mmoja kwa Mzungu aliyemuuliza wakati wanasafiri pamoja kutoka Geita kwenda kijiji cha Nyarubungo kilichopo Biharamulo. Mzungu alimuuliza Mzee huyo, "How many kilometers from here to Nyarubungo?" yaani, "Kuna kilomita ngapi kutoka hapa kwenda Nyarubungo?" na mzee yule alijibu, "niharemuno" akimaanisha "ni mbali mno'.

neg:
Mkimbizi
Wakimbizi na watu waliofurushwa kutoka makwao nchini Serbia ni kati ya 7% na 7.5% ya wakazi wake - karibu nusu milioni ya wakimbizi walikimbia nchini humo kufuatia mfululizo wa Vita vya Yugoslavia (hasa kutoka Kroatia, na wachache kutoka Bosnia na Herzegovina pia na watu waliofurushwa kutoka Kosovo, ambao ndio wengi zaidi idadi yao ikizidi 200,000). Serbia ina idadi kuu ya wakimbizi barai Ulaya.

neg:
Prishtina
Priština ni mji mkuu wa Kosovo ambayo kwa wenyeji wengi na kwa nchi mbalimbali kwa sasa ni jamhuri huru.

neg:
Montenegro
Wananchi ni mchanganyiko mkubwa upande wa kabila na lugha, ingawa wengi wana asili ya Kislavoni.

neg:
Serbia
Serbia (kwa Kiserbia: Република Србија au Republika Srbija) ni nchi ya Ulaya kwenye rasi ya Balkani.

neg:
Serbia
Nchi, ukiondoa Kosovo, ina wakazi 7,186,862 kwenye eneo la km² 88.361. Wengi wao wana asili ya Kislavoni.

neg:
Serbia na Montenegro
Serbia na Montenegro (Kiserbia Србија и Црна Гора / Srbija i Crna Gora) ilikuwa nchi ya Ulaya kwenye rasi ya Balkani kati ya 2003 hadi 2006.

neg:
Zadar
Ni mji wa kihistoria uliojengwa kwenye nusukisiwa kando ya Bahari ya Adria (tawi la Mediteranea).

neg:
Historia ya Montenegro
Makabila yake yaliunganika chini ya maaskofu wa Cetinje walioshika nafasi kama viongozi wa kiroho na wa kisiasa hadi karne ya 19 wakitumia cheo cha "Vladika". Jinsi ilivyo kwa maaskofu wa Kiorthodoksi hawakuruhusiwa kuoa, hivyo ilikuwa kawaida ya kwamba mpwa wa askofu mtawala aliandaliwa kumfuata na kuwa vladika mpya.

neg:
Kalivari
majina hayo mawili yana maana moja: "mahali pa fuvu la kichwa", ambapo paliitwa kutokana na sura ya mwinuko wake.

neg:
Serbia
Waslavi walihamia Balkani baada ya karne ya 6.

neg:
Balıkesir
Karibu kidogo na Balıkesir kulikuwa na mji wa Roma wa Hadrianutherae, uligundulika kwa jina la commemorates, na Dola la Hadrian. Wakati wa umiliki wa Ufalme wa Byzanti mji ulikuwa ukijuilkana kwa jina la Palaeokastron (Kigiriki: Palaeologus castle).

neg:
Simba wa Yuda
Mila ya Ethiopia , iliandikwa na kufafanua katika mkataba karne ya 13, "Kebre Negest", inadai kuwa Waisraeli walirejea na Malkia wa Sheba kutoka kumzuru Mfalme Sulemani katika Yerusalemu, na ambaye alikuwa na mimba ya Solomoni mwanzilishi nasaba , Menelik 1. Wote Wakristo na Wayahudi kutoka Ethiopia wanakubaliana kuwa wahamiaji hawa walikuwa hasa katika makabila ya Dani na Yuda; hivyo Ge'ez Motto "Mo `a 'Anbessa Ze'imnegede Yihuda" (" Simba wa kabila la Yuda ameshinda "), pamoja na majina ya Kaisari (Mfalme wa Wafalme) katika Nasaba ya Solomoni. Haijulikani kama Yohane wa Patmos alifahamu kuhusu uniliki wa jina hile alipoandika katiaka maandiko ya unabii.
Alama ya Simba wa Yuda ni maarufu katika bendera , sarafu, nk na bado inaonekana kote mjini mkuu kama ishara ya kitaifa. Baada ya kuanguka kwa Kikomunisti Derg mwaka wa 1990 na ongezeko la Sera za Magharibi katika vikundi huru vya kisiasa , Kikundi cha kisiasa kwa jina "Mo'a Anbessa" kiliweza kujitokeza.

neg:
Helena, Montana
Helena ilikuwa na majina mbalimbali katika historia yake. Mji uliundwa mwaka 1864 baada ya kugunduliwa kwa dhahabu mtoni. Jina la kwanza la mji ulikuwa "Crabtown" kufuatana na John Crab aliyekuwa kati ya waanzilishaji wake. Baadaye jina likabadilishwa kuwa Pumpkinville halafu Squashtown.

neg:
Zlatibor
Zlatibor ni mlima wa Balkani (Ulaya), katika nchi ya Serbia.

neg:
Historia ya Bosnia na Herzegovina
Jina la Bosnia limetokana na mto Bosna, wakati jina la Herzegovina lilitokana na watemi wa kusini katika eneo la mji wa Mostar waliotumia cheo cha Kijerumani cha "Herzog" na eneo lao liliitwa "nchi ya Herzog" au "Herzegovina".

neg:
Šiprage
Šiprage (kwa Kikroatia: Šiprage; kwa Kikirili: Шипраге) ni mji wa Bosnia na Herzegovina . Mwaka 2003 ilikuwa na wakazi lakhi tatu.
Mji uko kando ya mto Vrbanje kwenye bonde la milima ya Dinari.

neg:
Kroatia
Kuanzia mwaka 600 makabila ya Waslavoni walianza kuingia na kukaa. Wakroatia waliunda utemi wao wa kwanza. Kroatia ilikuwa upande wa magharibi wa mstari wa mwaka 395, hivyo chini ya athira ya Kanisa Katoliki, ikaendelea kuwa sehemu ya utamaduni wa Ulaya ya magharibi. Kumbe Waslavoni wa jirani wanaotumia lugha ileile waliishi chini ya athira ya Bizanti na Kanisa la Kiorthodoksi, hivyo kuendelea kama sehemu ya Ulaya ya Mashariki na kuitwa Waserbia.

neg:
Kericho
Jina la mjii huu linasemekana kwamba linatokana na mganga wa zamani wa Kikipsigis aliyeitwa Kipkerich.

neg:
Dejan Savićević
Alianza kazi yake na Budućnost Titograd, Savićević alihamia Red Star Belgrade, na alikuwa sehemu ya timu hiyo iliyoshinda Kombe la Ulaya la 1990-91, kabla ya kujiunga na klabu ya Italia AC Milan mwaka 1992. Pamoja na Milan, alishinda mataji matatu ya Serie A na Ligi ya Mabingwa ya UEFA 1993-94.

neg:
Bububu
Jina la "Bububu" limetokana na sauti ya reli ya kwanza ya Unguja iliyojengwa hapa mnamo mwaka 1905.

neg:
Aleksandria
Jina la mji limetokana na mfalme Aleksander Mkuu wa Makedonia ya Kale aliyeunda mji huo mwaka 331 KK.

neg:
Mto Adur
Neno "Adur" linaaminika kutoka kwa jina la Celtic (Welsh) neno la maji, "dwyr" Mto huu huwa mizizi wa jina lake (dur-) pamoja na mito kadhaa kote Ulaya.

neg:
Puebla (jimbo)
Jina lake limetokana na jina la mji wa Puebla (jina rasmi: La Puebla de los Angeles; kiswahili: mji wa malaika).

neg:
Kaduna
Kaduna nikiyuo cha viwanda Kaskazini mwa Nigeria, vinatengeneza bidhaa kama nguo, mashine, chuma, alumini, bidhaa za mafuta na magurudumu.
Ufinyaji wa Udongolinalofanywa sana katika Kaduna, hasa kutoka Maraban-Jos, ambayo inayofuata Abuja na Minna. Njia kuu inayopiytia mji huu inaitwa Barabara Ahmadu Bello. Majina mengi ya maeneo katika mji huu yametokana na majina ya zamani Masultani, emirs na mashujaa wa vita. Kaduna ina soko kubwa,lilioundwa hivi karibuni baada ya moto katikati mwa mwaka wa 1990.

neg:
Belzebuli
Belzebuli (kwa Kiingereza: "Beelzebub" au "Beelzebul", kutoka Kiebrania בַּעַל זְבוּב, "Baʿal Zəvûv") ni jina lililotokana na lile la mungu mmojawapo wa Wafilisti wa Ekron, ambalo tena linahusiana na Baal, mungu mkuu wa Kanaani.

neg:
Nemanja Vidic
Nemanja Vidić (matamshi ya Kiserbokroatia: [němaɲa ʋǐːditɕ]; alizaliwa 21 Oktoba 1981) ni mshambuliaji wa soka mstaafu wa Serbia. Alikuwa sehemu ya timu ya taifa ya Serbia tangu 2002 hadi 2011.

neg:
Brazzaville
Jina la Brazzaville limetokana na Mfaransa Pierre Savorgnan de Brazza alinunua hapa ardhi kutoka kwa chifu Makoko na kujenga kituo kilichokua kuwa mji baadaye.

neg:
Historia ya Serbia
Waslavi walihamia Balkani baada ya karne ya 6.

neg:
Belgrad
Tangu mwaka 1521 Belgrad ilivamiwa na Waturuki walioendelea kuitawala hadi karne ya 19 hata kama mju ulikuwa mahali pa mapigano mengi kati ya Uturuki na Austria ikatwaliwa na kupotelewa na Austria mara tatu katika karne zile.

neg:
Bosnia na Herzegovina
Kati ya wakazi kuna vikundi vitatu vinavyotofautiana kiutamaduni na kidini: Wabosnia (48%), Waserbia (37.1%) na Wakroatia (14.3%). Wanadai ya kwamba lugha zao ni tofauti, lakini hali halisi ni lugha ileile ya Kislavoni. Wakati wa Yugoslavia iliitwa "Kiserbokroatia". Tofauti ziko kwa sababu Wabosnia hutazamiwa kuwa Waislamu, Waserbia kuwa Waorthodoksi na Wakroatia kuwa Wakristo Wakatoliki.

neg:
Bratislava
Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia eneo la mji liliingizwa katika nchi mpya ya Chekoslovakia, na jina likabadilishwa kuwa Bratislava. Mji ukawa mji mkuu wa sehemu ya Kislovakia ya nchi.

neg:
Babati Mjini
Kuna hadithi inayosimuliwa kuhusu asili ya jina. Zamani za ukoloni wa Kijerumani barabara ilijengwa karibu na mahali pa Babati ya leo. Msimamizi Mjerumani akamwauliza kijana mwenyeji je jina la mahali ni nini? Lakini kijana hakumwelewa akafikiri huyu mgeni aliuliza eti babake ni nani. Hivyo akamjibu kwa lugha ya Kigorowa "baba ti" inayomaannisha "baba ni huyu" akimdokezea mzee aliyekaa karibu. Mjerumani alifikii hii ni jina akaiandika ikabaki hadi leo.

neg:
Marduk
Marduk ni jina la mungu mlinzi wa mji wa Babeli (Mesopotamia, leo Iraki). Pamoja na uenezi wa mamlaka ya Babeli katika Mesopotamia ya kale Marduk aliongezewa ibada na heshima na kuitwa mungu mkuu kuliko miungu wote katika dini ya Babeli. Ishara zake zilikuwa joka lake na aina ya jembe.

neg:
Ndoo (kundinyota)
Jina asilia la Dalu linatokana na Kiarabu دلو "dalu" ambalo linamaanisha "ndoo ya kubebea maji". Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Wagiriki wa Kale waliosema Ὑδροχόος "hidro-kho-os" "mwagiliaji maji" na hao walipokea kundinyota hii kutoka kwa Wababeli.

neg:
Kosovo
Kosovo (kwa Kialbania: Kosovë au Kosova, kwa Kiserbia na herufi za Kikirili: Косово и Метохија, kwa alfabeti ya Kilatini: Kosovo i Metohija) ni nchi ndogo ya Balkani katika Ulaya ya kusini-mashariki. Imepakana na Serbia, Jamhuri ya Masedonia, Albania na Montenegro.

neg:
Sumbula
Jina la kimataifa ni , pamoja na Alpha Virginis. Jina la Kiswahili linatokana na Kiarabu السنبلة "al-sunbula". Maneno yote humaanisha "shuke" (mbegu za nafaka) na asili ni unajimu wa Babeli ambako watu waliabudu mungu wa kike wa kilimo waliyemwita "shala shubultu" yaani Mungu wa Shuke na kumtabua katika nyota akishika shuke mkononi. Kundinyota hili lilipokewa na Wagiriki wa Kale na kutoka huko na Waarabu.

neg:
Zagreb
Zagreb ni mji mkuu wa Kroatia. Ina wakazi 973,667 2005. Iko katika kaskazini ya nchi kando la mto Sava kwenye kimo cha 120 m juu ya UB na anwani ya kijiografia ni 45°48′N 15°58′E.

neg:
Balkani
Rasi ya Balkani ni jina la kihistoria kwa ajili ya sehemu ya kusini-mashariki ya Ulaya.

neg:
Kosovo
Chini ya utawala wa Waturuki idadi ya Waserbia ilipungua kwa sababu wengi walikimbia ukandamizi wa Waosmani dhidi ya Wakristo. Waalbania walihamia humo kutoka maeneo ya jirani yaliyokuwa pia sehemu ya Milki ya Osmani. Katika karne ya 19 idadi kubwa ya wakazi wa Kosovo walikuwa tayari Waalbania.
Baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia Kosovo ilikuwa sehemu ya Jamhuri ya Serbia ndani ya shirikisho la Yugoslavia. Tofauti na sehemu kubwa ya Serbia inayokaliwa na Waserbia hasa, wakazi wengi wa Kosovo ni Waalbania waliokuwa takriban robo tatu ya watu wote wa Kosovo hadi mwaka 1990. Hali halisi ilikuwa na haki za jamhuri ndani ya shirikisho, lakini kutokana na uhusiano wa kihistoria haikupewa hadhi ya jamhuri kamili.

neg:
Marsabit
Jina la mji linatokana na neno la Kiamhariki 'Marsa bet' (Maana yake nyumba ya au nyumbani kwa Marsa) inaaminika kuwa uliitwa baadaa ya mkulima aitwaye 'Marsa' (wa kabila la Burji) aliyeletwa Marsabit kutoka Mega (nchini Ethiopia) na Consul kusaidia katika kuimarisha kilimo na makaazi ya kudumu kwenye mteremko wa Mlima Marsabit.

neg:
Historia ya Bulgaria
Mwaka 632 Wabulgaria walianzisha nchi huru kaskazini kwa Bahari Nyeusi iliyoitwa Bulgaria Kuu chini ya Kubrat hadi nusu ya pili ya karne ya 7.

neg:
Enugu
Kwa jina ya utani eneo hili linajulikana kama "the Coal City" katika miaka ya 1900, Enugu ilikuwa kituo kuu chamadini ya makaa ya mawe kilichozinduliwa na Albert Ernest Kitson katika Udi Kampuni ya makaa ya Nigeria imekuwa mjini Enugu tangu ianzishwe mwaka wa 1950. Vita ya Biafran vilileta uharibifu ambao ulilazimishwa kupunguka kwa kutengeneza kwa makaa ya mawe kutoka hasara au uharibifu wa vifaa. [1] ingawa makaa ya mawe si tena chanzo kikuu cha mapato, ni kiasi kidogo sana kinachosafirishwa kusini kwa reli hadi Bahari la Harcourt kwa ajili ya kuuza nje.
Uchumi wa mji huu mpana katika miaka ya sasa na unaendeshwa na uuzaji, biashara, na viwanda vidogo vidogo.
Wengi wa watu wa Enugu huuza bidhaa njiani au katika moja la masoko za Enugu. Baadhi ya masoko maarufu zaidi katika Enugu ni soko la Ogbete , Soko la Artisan , na Nsoko lipya. Masoko haya huuza vyakula vya kawaida, mazao, mavazi, na vilevile mapambo.

neg:
Dalmatia
Kihistoria hili lilikuwa eneo la miji-dola kwenye pwani iliyostawi kutokana na biashara ya baharini. Kati ya miji hiyo kuna Split, Zadar, Šibenik na Dubrovnik.

neg:
Yugoslavia
Tangu 1992 "Yugoslavia" ilikuwa jina la umoja wa Serbia na Montenegro pekee. 2003 jina la Yugoslavia lilifutwa.

neg:
Punda milia
Jina la ‘zebra’ limetokana na neno la Kireno cha zamani, lisemalo ‘zeura’ likimaanisha punda wa porini.

neg:
Dalmatia
Dalmatia (kwa Kikroatia: Dalmacija; kwa Kiitalia: Dalmazia) ni jina la eneo la pwani ya Bahari ya Adria kusini mwa Kroatia.

neg:
Lyublyana
Tangi uhuru wa nchi 1992 mju umekuwa mji mkuu wa Slovenia huru.

neg:
Serbia
Imepakana na Hungaria, Bulgaria, Romania, Masedonia, Kosovo (au Albania), Montenegro, Bosnia na Herzegovina na Kroatia.

neg:
Iyogwe
Jina la Iyogwe lilitokana na mabishano ya Wakagulu wawali ambao walikuwa wakibishana kuhusu njia mwingine akisema "iyogweye" akiwa na maana 'hiyohiyo njia' lakini mwenzake alikuwa hakubaliani naye, hapo ndipo jina la Iyogwe lilipatikana mpaka leo.

neg:
Venezuela
Jina la nchi ni umbo la Kihispania la jina la mji wa Venezia (Italia). Amerigo Vespucci, mpelelezi Mwitalia katika utumishi wa mfalme wa Hispania, aliona vijiji vya wenyeji waliojenga nyumba juu ya maboriti yaliyosimamishwa katikati ya maji karibu na mwambao pasipo kina. Vijiji vilimkubusha mji wa Venezia uliojengwa vilevile. Venezuela yamaanisha "Venezia Ndogo" katika Kihispania.

neg:
Mbuzi (kundinyota)
Mabaharia Waswahili wamejua nyota hizi kwa jina la Jadi linalotokana na Kiarabu جدي "jadi" ambalo linamaanisha "mbuzi dume wa mlimani". Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Wagiriki wa Kale waliosema Αιγόκερως ("Aigokeros") na majina yenye maana hiyohiyo yalitumiwa pia na mataifa mengi ya kale.

neg:
Erzgebirge
Jina latokana na madini yaliyochimbwa katika milima hii hasa fedha kuanzia zama za shaba. Wakati wa karne za kati eneo hili ilikuwa chanzo muhimu cha fedha na pesa ya "Taler" (iliyoitwa "dollar" kwa Kiingereza) ilianzishwa hapa. Tangu karne ya 19 umuhimu wa mogodi imeendelea kupungua.

neg:
Tripoli
Tripoli ni neno la asili ya Kigiriki (Τρίπολις - Trípolis au Τρίπολη - Trípoli) linalomaanisha "miji mitatu" au "mji mwenye sehemu tatu". Asili yake ni maungano ya miji mitatu ya jirani kuwa mji au dola moja. Katika lugha ya Kiarabu neno limekuwa "Trablus".

neg:
Tripoli (Libya)
Tripoli ni mji mkuu wa Libya. Jina la Kiarabu ni طرابلس ("tarāblus") au طرابلس الغربية ("tarābulus al-gharbiyya" - Tripoli ya Magharibi kwa sababu ya Tripoli ya mashariki huko Lebanon) lina asili ya lugha ya Kigiriki (Τρίπολη) likimaanisha "miji mitatu".

neg:
Mashariki
Jina "mashariki" limetokana na neno la Kiarabu مشرق "mashriq" linalomaanisha "mahali jua linapokucha".

neg:
Baghdad
Baghdad (Kar.: بغداد ) ni mji mkuu pia mji mkubwa nchini Iraq. Iko kando la mto Tigris.

neg:
Dushanbe
Jina limetokana na neno la Kiajemi kwa "Jumatatu" (du ""mbili"" + shanbe ""siku" yaani "siku ya pili"") kwa sababu mji ulianzishwa kama mahali pa soko kwenye siku ya Jumatatu.

neg:
Bratislava
Bratislava ni mji mkuu wa Slovakia wenye wakazi 450,000. Majina mengine ya kihistoria ya mji huu yalikuwa Pressburg (kwa Kijerumani) au Pozsony (kwa Kihungaria). Uko kando Ya mto Danubi.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Masedonia
Tangu karne ya 6 BK makabila ya Waslavi yalifika katika sehemu zilizowahi kuitwa Masedonia zamani. Sehemu kubwa ya eneo ilikuwa chini ya milki ya Wabulgaria, halafu, tangu 1018 sehemu ya jimbo la Bulgaria katika Milki ya Bizanti.

neg:
Bosnia na Herzegovina
Bosnia na Herzegovina ("Bosna i Hercegovina" au Босна и Херцеговина) ni nchi ya Ulaya kusini mashariki kwenye rasi ya Balkani. Mara nyingi huitwa kwa kifupi "Bosnia" tu na watu wake "Wabosnia". Ilikuwa sehemu ya Yugoslavia hadi mwaka 1992.