query: Je Punda milia yuko katika jamii ya Farasi?

pos:
Farasi
Farasi afugwaye au Farasi-kaya ni nususpishi moja ya tatu za spishi "Equus ferus". Nususpishi moja nyingine inabaki sasa na hii ni farasi pekee wa porini wa kweli inayobaki (Farasi wa Pzrewalski). Farasi wa Ulaya au Tarpani amekwisha sasa. Kuna farasi wengine porini mahali pengi duniani, lakini hawa ni farasi waliofugwa zamani na walitoroka kwenye pori. Familia ya Equidae ina spishi saba nyingine, kujumuisha punda na punda milia.

pos:
Punda milia
Tofauti na ndugu zao wa jirani, farasi na punda, pundamilia hajawahi kufugwa kwa mafanikio.

neg:
Orodha ya Viumbe vya Visasili
Pandikizi la mtu (Ulaya) Madubwana wabaya wanaofanana na binadamu
Pegasi (Ugiriki) Farasi mwenye mabawa
Pepo (Duniani kote) Zimwi mtundu
Pepopunda (Uswahili) Pepo mbaya
Piksi (Uingereza) Zimwi mdogo sana

neg:
Slothi
Slothi (kutoka Kiing.: sloth) ni mamalia wa ukubwa wa kawaida wa familia Megalonychidae (slothi wenye vidole viwili) na Bradypodidae (slothi wenye vidole vitatu) wanaoainisha katika spishi sita. Wao ni wanachama wa oda Pilosa na kwa hivyo huwa uhusiano na armadilo na wala-sisimizi walio na kucha sawa na za slothi. Slothi wanaoishi sasa huishi mitini mwa misitu mizito ya Amerika ya Kati na Kusini, na hujulikana kwa kusonga polepole, kwa hivyo walipewa jina la slothi ambalo kwa Kiingereza lina maana ya "mvivu".

neg:
Farasi (kundinyota)
Jina la Farasi linatokana na Kiarabu الفرس al-fars ambalo ni umbo la jina asilia la Kigiriki Ίππος hippos yaani farasi. Baadaye ilikuwa Πήγασος au Pegasus kwa tahajia ya Kilatini. Wagiriki wa Kale walitumia jina hili kwa kutaja farasi mwenye mabawa katika mitholojia yao.

neg:
Milima ya Nsasi
Milima ya Nsasi iko katika Mkoa wa Rukwa nchini Tanzania.

neg:
Fuko (Bathyergidae)
Mafuko hawa ni wanyama wa familia Bathyergidae ambao wanachimba katika ardhi na kushinda takriban maisha yao yote chini ya uso wake. Wanyama wengine waitwao fuko ni wanafamilia wa Chrysochloridae (oda Afrosoricida), Spalacidae (Rodentia), Talpidae (Soricomorpha) na Notoryctidae (Notoryctemorphia). Spishi zote za Bathyergidae zinatokea Afrika kusini kwa Sahara. Hula mizizi, matunguu na viazi. Kwa hivyo wanyama hawa wana meno manne makubwa mbele mdomoni. Huyatumia meno haya pia kwa kuchimba mahandaki yao. Macho na masikio yao ni madogo na mkia vilevile. Wamepoteza nusra uwezo wa kuona, lakini angalau spishi mbili wanaweza kuhisi nuru. Manyoya yao ni kama bahameli na yana rangi ya kahawia au hudhurungi, lakini fuko uchi hana manyoya. Takriban spishi zote huishi peke yao lakini fuko uchi na fuko wa Damaraland ni mamalia wa pekee ambao huishi kwa jamii za aina ya eusocial kama nyuki au mchwa. Jike mmoja na dume mmoja tu huzaa; wanyama wengine wa jamii ni gumba na husaidia kwa kutafuta chakula na kutunza makinda.

neg:
Mplamu
Mplamu ni mti wa jenasi ya "Prunus", na nusujenasi ya "Prunus". Nusujenasi hii huutofautisha mplamu na nusujenasi nyingine ( pichi, cheri n.k. ) kwenye matawi kwa kuwa na chipukizi la mwisho na machipukizi mengine yametengana ( hayapo kama kundi ), maua yamekaa pamoja moja mapaka matano, na tunda likiwa na mfereji mmoja kuanzia juu mpaka chini, na jiwe dogo.
Matunda ya mplamu au maplamu yaliyokomaa huwa na utando mweupe ambao huyapa muonekano wa bafaru hivi lakini hutoka kwa urahisi. Hii huwa ni nta, kitaalamu epicuticular wax, na utando huo hujulikana kama “nta ya kuchanua”

neg:
Panzi
Kuna familia nyingi za panzi, lakini takriban spishi zote za Afrika ya Mashariki ni wanafamilia wa Acrididae na Pyrgomorphidae. Uainisho wa sikuhizi ni kama ufuatao (familia zote hazionyeshwi):

neg:
Swala pala
Swala pala au swalapala ("Aepyceros melampus" Kigiriki αιπος, "aipos" "juu" κερος, "ceros" "pembe" + "melas" "nyeusi" "pous" "mguu") ni swala ambaye si mkubwa sana kutoka Afrika. Jina Impala ambalo ni jina la swala pala kwa Kiingereza linatoka kutoka lugha ya Kizulu na linamaanisha "Swara". Wao hupatikana katika savana "misitu" nene nchini Kenya, Tanzania, Swaziland, Msumbiji, Namibia ya kaskazini, Botswana, Zambia, Zimbabwe, kusini mwa Angola, kaskazini mashariki mwa Afrika Kusini na Uganda. Swala pala wa kawaida wanaweza kupatikana katika idadi ya hadi 1,600,000 barani Afrika.
Hapo awali, wanataksonomia waliwaweka swala pala katika jamii sawa na swala, ndogoro na kongoni. Hata hivyo ilikuja kugunduliwa kwamba swala pala ni tofauti sana kutoka jamii hizi zote za swala ndiposa swala pala ikawekwa katika jamii yake yenyewe, "Aepycerotini", mtawalia. Jamii hii kwa sasa imepandishwa cheo kuwa nusufamilia kamili, Aepycerotinae.
Kwa kawaida nususpishi mbili hutofautishwa, ambazo huegemezwa na uchambuzi wa mitochondrial DNA.

neg:
Punda milia
Captain Horace Hayes, katika “Points of the Horse” (circa 1893) aliainisha matumizi ya aina mbalimbali za punda milia. Huyu bwana alitumia punda milia wa milimani na kumwendesha kwa siku mbili na punda milia alimudu pamoja na mkewe na kupiga naye picha. Aligundua kuwa punda milia wa aina ‘Burchell’ ni rahisi kuwatumia na ndio chaguo sahihi hasa kwa kufuga sababu walikuwa na kinga ya kung'atwa na mbung’o. Pia alionelea wengine waitwao ‘quagga’ wanafaa vilevile kwa sababu ilikuwa rahisi kuwafundisha kupandwa na kuvuna.

neg:
Oti
Oti (kutoka Kiing. "oats") ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za oti ni nafaka ambayo ni chakula cha wanyama na pia cha watu katika nchi hasa za Ulaya na pia penginepo nje ya kanda ya tropiki. Tofauti na nafaka nyingi punje zake hazikai pamoja katika mshikano lakini ua lake linafanana zaidi na mpunga lakini mbegu ni tofauti kabisa.

neg:
Matundasi
Matundasi ni jina la kata ya Wilaya ya Chunya katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,477 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53809.

neg:
Farisi (kundinyota)
Katika mitholojia ya Kigiriki Farisi alikuwa shujaa aliyeua dubwana Ketusi na kumwokoa Andromeda. Baadaye wote pamoja na wazazi wa Andromeda mfalme Kifausi na malkia Cassiopeia waliinuliwa angani kama nyota . Farisi alikuwa mwana wa Zeus na Danaë. Aliwahi kumshinda dubwana Medusa aliyeweza kubadilisha kila kiumbe kuwa jiwe kwa kumwangalia tu lakini Farisi alikata kichwa chake. Baadaye alimwokoa Andromeda aliyefungwa kwa nyororo kwa mwamba kwenye ufuko wa bahari ili atolewe sadaka kwa Kestusi.
Farisi ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK kwa jina Kassiopeia. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Perseus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Per'.

neg:
Farasi (kundinyota)
Farasi inapakana na kundinyota jirani za Mara "()", Mjusi "()", Dajaja "()", Mbweha "()", Dalufnin "()", Kifarasi "()", Dalu "()", Hutu "()"

neg:
Punda milia
Punda milia ni kiungo muhimu kwenye sanaa. Kiongozi wa Mughall, jJahangir (v.1605-24) alidhihirisha mchoro wa punda milia uliochorwa na Ustad Mansur. Michirizi ya punda milia pia ni maarufu kwenye fanicha, mazulia, na mitindo.

neg:
Hudhi (kundinyota)
Hudhi iko jirani na kundinyota za Jauza "()" na Tauri (""), ikipakana pia na Farisi (Perseus), Twiga (Camelopardalis) na Pakamwitu (Lynx). Njia Nyeupe inapita katika sehemu ya Hudhi.
Hudhi ilijulikana kwa jina hili kwa miaka mingi kati ya mabaharia Waswahili walioitumia kupata njia baharini wakati wa usiku.

neg:
Fuko (Spalacidae)
Mafuko hawa ni wanyama wa familia Spalacidae ambao wanachimba katika ardhi na kushinda takriban maisha yao yote chini ya uso wake. Wanyama wengine waitwao fuko ni wanafamilia wa Chrysochloridae (oda Afrosoricida), Bathyergidae (Rodentia), Talpidae (Soricomorpha) na Notoryctidae (Notoryctemorphia). Spalacidae za Afrika ziainishwa katika jenasi Tachyoryctes. Spishi zote hula mizizi, matunguu na viazi. Kwa hivyo wanyama hawa wana meno manne makubwa mbele mdomoni. Macho yao ni madogo au yamefunikika kwa ngozi, masikio ni madogo au yametoweka na mkia vilevile. Manyoya yao ni mafupi na magumu na yana rangi ya majivu, kahawia, hudhurungi au nyeupe.

neg:
Kuzumburu
Kuzumburu au pasa ni ndege wa familia Coliidae. Spishi zote zinatokea Afrika chini ya Sahara. Ndege hawa ni wadogo kadiri na wana mkia mrefu na kishungi kichwani. Rangi yao ni kijivu au kahawia. Huenda kwa makundi matawini kwa miti wakitafuta majani, maua na matunda ya kulika. Mwenendo huu unafanana ule wa panya na kwa sababu hiyo waitwa “mousebirds” (ndege-panya) kwa Kiingereza na majina yanayofanana kwa lugha nyingine. Kuzumburu hujenga matago kwa vitawi yenye umbo wa kikombe ambayo yamefunikwa ndani kwa manyasi. Jike huyataga mayai 2-4 na kinda huondoka tago baada ya muda mfupi tu.

neg:
Bendera ya Zimbabwe
Rangi za milia ni kimsingi ile ya Ethiopia au rangi za Umoja ya Afrika: Kijani - njano - nyekundu. Rangi hizi zinarudia mara mbili lakini ufuatano unabadilishwa. Mlia wa saba katikati ni nyeusi.

neg:
Farasi
Makabila na mataifa waliotumia farasi walikuwa na faida katika shughuli za usafiri na vita. Baadaye iligunduliwa pia kwamba farasi anaweza kusaidia kwenye shughuli za kilimo kama kuvuta plau.

neg:
Wilaya ya Mufindi
Mufindi iko sehemu ya Nyanda za Juu za Kusini na sehemu za wilaya ziko mita 2000 juu ya usawa wa bahari. Kwa hiyo kuna baridi na mvua nyingi. Wilayani kuna mashamba makubwa ya chai, misitu ya kupandwa ya Sao Hill inayoongoza kwa kutoa mbao Tanzania na Afrika Mashariki, inastawisha mahindi, maharagwe, viazi, kabichi na pareto.

neg:
Parare
Parare (pia barare) ni wadudu wakubwa wa jamii ya panzi wenye miiba mikubwa kwenye miguu ya nyuma. Kisayansi ni wana wa nusufamilia Cyrtacanthacridinae katika familia Acrididae. Panzi hao ni miongo mwa wakubwa kabisa wa panzi wote. Wakiruka juu hufanana na ndege wadogo (kwa hivyo jina lao la Kiingereza ni “bird locust” au “bird grasshopper”). Spishi kadhaa za nzige ni aina za parare wakiishi kiwa. Spishi nyingi za parare zina baka jeusi kwenye mabawa ya nyuma au mabawa yana rangi kali kwa msingi. Pengine mabawa ni meusi takriban kabisa.

neg:
Duma
Duma ni mnyama mbuai aliyemo katika jamii ya paka (Felinae). Chakula chake ni wanyama jamii ya swala hupatikana Afrika na kidogo sehemu za Asia.

neg:
Chui milia
Chui milia wanaishi katika Asia katika pembetatu kati ya Uhindi, Siberia ya kusini na Indonesia. Mazingira wanayoendelea ni misitu. Siku hizi idadi ya chui milia imepungua sana kutokana na upotevu wa maeneo na kuvindwa.

neg:
Upinzani wa kimaumbile kwa malaria
kimelea cha malaria "Plasmodium vivax" inakadiriwa kuambukiza watu milioni 75 kila mwaka. "P. vivax" ina usambazaji mpana katika nchi za hari, lakini ni haipo au ni nadra katika kanda kubwa katika Afrika ya Kati na Magharibi, kama ilivyothibitishwa hivi majuzi na uandishi wa aina ya PCR. Pengo hili katika usambazaji imekuwa kutoka na ukosefu wa uelezaji wa kipokezi antigeni cha Duffy cha kemokine (DARC) kwenye seli nyekundu za watu wengi wanaoishi sehemu ya kusini mwa Sahara. watu waliona na Duffy hasi ni homozigoti kwa aleli ya DARC, hubeba nukletidi moja yenye mabadiliko ya kijeni(DARC 46 T → C), ambayo hutatiza shughuli za kufanikisha kwa kusumbua eneo la uunganishaji la hGATA1 dhana ya erithroidi mfuatano yenye kunakiliwa .
Katika uchunguzi mkubwa ambao umetajwa wa vino na vitro, Miller na wengine waliripoti kwamba kundi la damu la Duffy huwa ni kipokezi kwa P. vivax na ukosefu wakundi la damu la Duffy kwenye seli nyekundu ni sababu ya kinga kwa "P. vivax" miongoni mwa watu wenye asili ya kiafrika. Hii imekuwa mfano maarufu wa kinga asili kwa chombo cha kuambukiza kwa sababu ya ukosefu wa kipokezi cha agenti kwenye seli zililengwa.
Hata hivyo, uchunguzi umekusanywa unaonyesha ripoti hiyo ya awali inahitaji kupitiwa zaidi ili ifuzu. "P. vivax" huweza kuambukizwa kwa Tumbili wa squirrel (Saimiri boliviensis na "sciureus S.)," na Barnwell na wengine wamepata ushahidi kwamba "P. vivax" huingia lwenye seli za tumbili wa samiri bila kutegemea chochote wenye kundi la damu la Duffy, kuonyesha kwamba P. vivax ina njia mbadala ya kuingilia seli hizi. protini ya uunganishaji ya Duffy, moja na moja tu ya kipande cha uvamizi kwa DARC, haijiunganishi kwa erithrositit za samiri bali ingawa seli hizi huonyesha DARC na kwa waziwazi huambukizwa na "P. vivax."
Swali ni kama kwamba uchunguzi huu ni wenye umuhimu kwa maambukizi ya binadamu ya P. vivax kwa kawaida. Ryan na wengine walionyesha ushahidi wa maambukizi ya P. vivax miongoni mwa makundi ya watu ya Duffy-hasi wakazi katika eneo la Magharibi mwa Kenya. Huko kivyao, Cavasini na wengine wametoa ripoti kwamaba maambukizi ya P.vivax miongoni mwa watu walio na antijeni-hasi ya Duffy kutoka eneo la Brazili la Amazonaskanda ya Amazoni. "P. vivax" na udhihirishaji wa antigeni ya Duffy ilitambuliw kwa njia ya ginotipi na njia nyingine. uchunguzi wa baadaye katika nchi ya Madagaska umepanua uchunguzi huu. watu wa Malagasi katika kisiwa hiki huwa na mchanganyiko wa watu wa Duffy chanya na Duffy-hasi wenye asili ya makabila mbalimbali. katika maeneo nane muhimu yanayofunika sehemu mbalimbali za kisiwa hiki 72% ya makundi ya watu walikuwa Duffy-hasi, kama inavyoonyeshwa na genotipi na mtindo wa sitometri. "P. vivax" ya chanya ilipatikana katika 8.8% ya 476 idadi iliyodhaniwa ya watu wa Duffy-hasi. na malaria ya P. vivax ya kliniki ilipatikana katika watu 17 vile. shughuli ya uginotipi ya watengenezaji wa polimofiki na setilite ndogo zaidi walipendekeza kwamaba aina nyingi za ' P.{/ zilikuwa zinavamia seli nyekundu za watu walio na Duffy- hasi. Waandishi walipendekeza kwamba miongoni mwa makundi ya watu ya Malagasi kulikuwa na wakazi wa kutosha wa Duffy-chanya wenye kudumisha maambukizi ya mbu na ya ini. Kutokana na maelezo haya ya ndani ni kwamba aina za ' P. vivax zaweza kuibuka, kwa kutumia vipokezi badala ya kutumia Duffy kuingia katika seli nyekundu na kujizidisha. kutokana na hizi ripoti nyingi kutoka sehemu mbalimbali za ulimwengu ni dhahiri kusema kwamba aina kadhaa za "P.vivax" zimekuwa zikiambukizwa kwa wanadamu amabo hawadhirishi DARC kwenye seli zao nyekundu. matokeo ya maambukizi ya mara kwa mara hayajajulikana. Utambulishaji wa kimelea na molekuli mwenyeji amabyo huruhusu uvamizi wa kibinafsi wa Duffy wa erithrositi za binadamu ni jukumu muhimu siku zijazo, kwa sababu itaweza kuwezesha maendeleo ya utengenezaji chanjo.

neg:
Kimbugimbugi
Kimbugimbugi (kutoka “mbugi”: kengele ndogo) au mkandi ("Dactyloctenium aegyptium") ni spishi ya nyasi katika nusufamilia Chloridoideae. Asili ya nyasi hili ni Afrika lakini sasa imewasilishwa au imesamba katika mabara mengine. Linaweza kuwa gugu shambani lakini ni malisho mazuri kwa wanyama wafugwao. Punje zake zinaweza kutumiwa ili kulisha kuku na huliwa na watu pia wakati wa uhaba wa chakula. Vilevile hutumika kwa kutengeneza pombe ya kienyeji.

neg:
Farasi (kundinyota)
Farasi ( kwa Kilatini na Kiingereza) ni jina la kundinyota kubwa kwenye nusutufe ya kaskazini ya Dunia.

neg:
Mpunga wa kiasia
Mpunga wa kiasia ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za mpunga zikisafishwa huitwa mchele na mchele ukipikwa ni chakula cha wali. Wali ni chakula muhimu cha watu katika sehemu nyingi za dunia hasa Asia lakini pia Afrika na penginepo.

neg:
Chozi (ndege)
Chozi ni ndege wadogo wa familia Nectariniidae. Spishi za jenasi kadhaa zinaitwa neli. Spishi nyingi sana zina rangi kali zinazong'aa juani kama metali. Manyoya ya kati ya mkia ni marefu sana katika spishi nyingine. Domo lao limepindika na hutumika kwa kutoa mbochi katika maua au wadudu katika matundu. Hula mbochi hasa na pengine maji ya matunda na wadudu pia. Wawindaji-buibui, ambao wamo pia katika familia hii, hula wadudu zaidi kuliko chozi.

neg:
Swala
Swala ni wanyama walao manyasi katika nusufamilia Antilopinae, Aepycerotinae na Pantholopinae za familia Bovidae. Hupatikana katika maeneo yenye nyasi fupi fupi na vichaka vifupi fupi hasa kwenye maeneo mengi ya hifadhi katika Afrika. Spishi nyingine hukimbia kilometa 80 kwa saa na zina uwezo wa kuruka mita 7 hadi 8 juu akiwa kwenye kasi. Rangi yao ni ya mchanga na nyeupe kidogo kwenye koromeo na sehemu ya chini ya mkia. Maadui yao wakubwa ni simba, chatu na chui.

neg:
Fisi
Mgawanyiko wa mwaisho wa Hyanidae ni ule wa kipindi cha Pleismpakacene, wenye jenera 4 na spishi 9 za fisi.[2] Fisi wasagaji wa mifupa wakawa ndio walaji wa mizoga wakuu kuliko wanyama wengine wote, na kufaidi mara zote mabaki ya nyama kumpakaka kwenye mawindo ya wanyama wengine wala jamii ya nyama wenye meno kuchongoka sana.

neg:
Fufu (Chakula)
Katika eneo la Afrika ya Magharibi, fufu kwa kawaida huandaliwa kutoka kwa mihogo, viazi vikuu na wakati mwingine huchanganishwa na viazi vikuu vya coco, plantain(mmea katika jamii ya ndizi) au mahindi. Nchini Ghana, fufu mara nyingi huandaliwa kutoka kwa mihogo iliyochemshwa na plantain bichi zilizopigwa pamoja, pamoja na kutoka kwa viazi vikuu vya coco. Hivi sasa, bidhaa hizi zimebadilishwa kuwa poda / unga na zinaweza kuchanganywa na maji ya moto kupata bidhaa ya mwisho hivyo basi kuondoa kazi ngumu ya kuipondaponda Katika Afrika ya Kati na nchi ya Liberia, fufu mara nyingi huandaliwa kutoka kwa mihogo. Fufu pia inaweza kuandalia kutoka kwa semolina (nafaka ya ngano), mchele, au hata vipande vya viazi. Mara nyingi, mlo huu bado huandaliwa kutumia mbinu za kitamaduni: kupondaponda na kupiga msingi wa dutu kutumia kijiko wa mbao. Katika muktadha ambazo umaskini siyo hoja au ambapo mitambo ya kisasa hupatikana kwa urahisi, mashine ya usindikaji wa chakula pia inaweza kutumika.

neg:
Punda milia
Punda milia huwasiliana kwa kubweka kwa sauti kubwa na kulialia. Masikio ya punda milia huonyesha namna anavyojisikia. Akiwa kwenye hali ya utulivu na kirafiki masikio yake husimama. Anapoogopeshwa, masikio yake husukumwa mbele. Anapokuwa na hasira, masikio yanavutwa nyuma. Anapokuwa akiangalia adui, husimama kwenye msimamo wa utayari, masikio yamesimama, kichwa kipo juu, huku akiangalia. Hisia zinapozidi hususani, watakoroma pia. Anapomwona au kuhisi adui, punda milia hubweka kwa sauti.

neg:
Kindi (mnyama)
Kindi ni wanyama wadogo wa familia Sciuridae. Spishi nyingine huitwa kidiri au kuchakulo. Wanatokea Amerika, Ulaya, Asia na Afrika na wamewasilishwa katika Australia. Takriban spishi zote huishi mitini, lakini kuchakulo huishi ardhini. Mkia wa kindi una urefu karibu na ule wa mwili, pengine zaidi. Hula mbegu, makokwa, matunda, nyoga, matumba na machipukizi. Wakati ambapo chakula cha kimea ni adimu, kindi hula chakula cha kinyama pia, k.f. wadudu, mayai, ndege wadogo, makinda ya nyoka na wagugunaji wadogo. Spishi kadhaa za tropiki hula wadudu kushinda chakula cha kimea.

neg:
Paka
Paka ni wanyama mbuai wa nusufamilia Felinae katika familia Felidae. Spishi nyingine zinaitwa duma, simbamangu na mondo. Nyingi ni ndogo kama paka-kaya lakini spishi kama duma, linksi na puma ni kubwa zaidi sana. Isipokuwa simbamangu, Asian golden cat, puma na pengine paka-msitu, paka wote wana milia na/au madoa. Paka hukamata mawindo aina yo yote lakini ukubwa wa mawindo unafuatana na ukubwa wa spishi ya paka. Spishi nyingine zinatokea msitu na nyingine zinatokea maeneo wazi.
https://en.wikipedia.org/wiki/Cat

neg:
Familia (biolojia)
Kwa mfano paka-kaya ni spishi mojawapo pamoja na spishi 41 nyingine ndani ya familia ya Felidae inayojumlisha paka pamoja na chui, simba, tiger n.k.

neg:
Sahara
Fauna ya Sahara pia ina spishi zilizorekebisha maumbile au maisha kulingana na mazingira. Kuna spishi za bweha na spishi za paa na swala. Paa anayeitwa addax anaweza kuishi mwaka mzima bila kunywa.
Duma ya Sahara imepungua sana kutokana na uwindaji lakini bado yuko Algeria, Togo, Niger, Mali, Benin na Burkina Faso. Lakini idadi ni chini ya duma 250 kwa jumla. Paka huyu anaepukana na jua kuanzia Aprili hadi Oktoba akipumzika wakati wa mchana mahali pa kivuli.

neg:
Kindi-miamba
Kindi-miamba ni mwana abakiye peke yake wa familia ya spishi nyingi ambayo ilionekana wakati wa Oligocene ya Afrika. Uchunguzi wa morfolojia na filojenetiki unadokeza kwamba ndezi ni jamaa wa karibu kabisa wa kindi-miamba. Familia hizi mbili, pamoja na familia Phiomyidae iliyokwisha sasa, ni mfano wa mtawanyiko mapema wa wagugunaji katika Afrika.

neg:
Tofaa
Tufaa ni tunda la mtufaa ("Malus pumila"), mti wa familia Rosaceae. Ni miongoni ya miti inayokuzwa kwa wingi sana. Mti ni mdogo na wenye kupukutisha majani yake, wenye kufikia urefu wa mita 3 mpaka 12 za kimo, na kushona kwa majani mengi kwelikweli. majani yake yamejipanga kwa namna tofauti tofauti, yakiwa na urefu wa sm 5 – 12 na upana wa sm 3 – 6 kwa upana. Maua mengi huchanua majira ya kuchipua sambamba na kufunguka kwa vichipukizi. Maua ni meupe na alama kidogo za rangi ya waridi ambayo hufifia taratibu. Mfaua hayo huwa na petali tano, na yana upana wa sm 2.5 mpaka 3.5. kwa kipenyo. Matunda hukomaa msimu wa kuchipua, na huwa yamefikia kipenyo cha sm 5 – 9. Katikati mwa tunda huwa na kapeli tano zilizojipanga muundo kama wa nyota tano, huku kila kapeli moja ikiwa na mbegu moja mpaka tatu hivi.
Mti huu asili yake ni Asia ya Kati, ambako miti pori ya kale ya tufaa bado inapatikana mpaka leo. Sasa hivi kuna zaidi ya aina ya miti ya tufaa 7,500 inayofahamika inayopelekea kuwa na kila aina ya tabia ya miti ianyotakiwa kwa eneo husika. Aina hizo zinatofautiana kwa mazao yao na ukubwa wa miti yenyewe, hata kama yakipandwa katika shina moja.

neg:
Twiga
Twiga wana uhusiano na tandala na ng’ombe, lakini wanawekwa kwenye familia yao pamoja na ndugu wao wa karibu okapi. Wanapatikana hasa kuanzia Nijeri mpaka Afrika Kusini.

neg:
Mtandi
Mtandi ni jina la kata ya Wilaya ya Masasi Mjini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,771 waishio humo.

neg:
Paka-kaya
Paka-kaya ni mnyama mdogo alaye nyama na ambaye amefugwa na binadamu tangu miaka maelfu. Paka ni mwana wa familia ya Felidae wanaojumlisha paka pamoja na gwagu (paka-pori) na spishi kubwa kama simba, chui na duma.

neg:
Spishi
Kwa mfano jina la paka ni ""Felis silvestris"". "Felis" ni jenasi na paka yumo pamoja na wanyama wengine wanaofanana naye kama simba, tiger au chui. Ndani ya spishi la "Felis silvestris" kuna nususpishi kadhaa; kwa mfano paka wa porini wa Afrika Kaskazini "(Felis silvestris lybica)" anayeaminiwa kuwa asili ya paka wa nyumbani "(Felis silvestris catus)".

neg:
Ngamia
Ngamia ni wanyama wa kijamii na kwa asili huishi katika makundi ya dume mmoja na majike kadhaa. Siku hizi kuna ngamia wa Asia mamia kadhaa kwenye pori ambao ni mabaki ya ngamia pori wa zamani. Wako China na Mongolia.

neg:
Mbwanda
Mbwanda, mbwende au mkwende ("Canavalia gladiata") ni mmea wa mazao wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae. Mbegu zake, zinazoitwa bwanda au bwende, zinakua ndani ya makaka yanayofanana na upanga. Hata makaka huitwa bwanda. Spishi nyingine za jenasi "Canavalia" hufananishwa mara nyingi na mbwanda, k.m. "C. cathartica" (mtela), "C. ensiformis" (mwingasiafu) na "C. rosea" (mgobi). "C. africana" na "C. gladiata" zinaweza kuwa spishi moja tu na mbile zote huitwa mbwanda.

neg:
Farasi (kundinyota)
Nyota tatu za Alfa, Beta na Gamma Pegasi pamoja na Alpheratz (Alfa Andromedae) zinafanya pembenne.

neg:
Nyati wa Afrika
Kama punda milia, nyati hula manyasi marefu. Nyati hupunguza urefu wa nyasi ili zapendelewa na wanyama wengine walao nyasi. Wakati wa kula, nyati hutumia ulimi na meno yake mapana kula nyasi haraka kuliko wanyama wengine wa Afrika walao nyasi.

neg:
Upinzani wa kimaumbile kwa malaria
na aina ya tano hupatikana katika sehemu ya Bara Hindi na Arabia. Waandishi walitoa maelezo haya walieleza kuwa uchambuzi wa aina ya haplo katika eneo la β-globin inaonyesha nguvu za uhusiano zisizo sawazishwa juu ya umbali ulioonyeshwa, hii ni ushahidi kwamba mabadiliko ya jeni ya HbS ilitokea kipekee bila kutegemea chochote angalau mara tano. Viwango vya juu zaidi vya AS katika sehemu za Afrika na India vilidhaniwa kutokea kutokana na uchaguzi wa kutotegemea uliotokea katika makundi tofauti ya watu wanaoishi katika mazingira ya malaria.
Kwa muhtasari,ushahidi kuwa zigoti zilizo na jeni za aina tofauti za mundu seli huwa na uwezo kwa kiwango fulani wa kupea kinga dhidi ya malaria ya falciparum ulikuwa wa mfano wa kwanza kinga asili inayoongoze na jeni dhidi ya malaria ya binadamu, kama inavyotambuliwa na wataalamu wa mambo yanarithiwa yanayoathiri magonjwa ya kuambukiza binadamu. Pia ulikuwa ushahidi wa kwanza wa kuonyesha uteuzi wa Darwin/0} katika binadamu, kama inavyotambuliwa na wanabiologia wa kukua.

neg:
Fungo-miti wa Afrika
Ijapo fungo-miti anafanana na spishi za fungo za familia Viverridae, inaonekanana kama huyu ni tofauti kwa kinasaba na aliachana na fungo kabla ya paka. Kwa hivyo amepewa jenasi na familia yake binafsi, lakini kuna wataalamu ambao hawakubali.

neg:
Fungo (familia)
Fungo, paka-zabadi au paka wa zabadi ni wanyama mbua wa ukubwa mdogo hadi wastani katika familia Viverridae. Spishi nyingine huitwa kanu, oyani na binturongi, lakini fungo-miti wa Afrika hana mnasaba sana na fungo na yumo katika familia yake binafsi Nandiniidae. Fungo wanatokea Afrika, Asia na Rasi ya Iberia katika maeneo kama savana, milima na misitu, hususa misitu ya mvua. Hawa ni miongoni mwa wanyama wa asili wa oda Carnivora. Mifupa yao ni takriban sawa na ile ya visukuku vya Eocene hapo ilikuwa miaka milioni 50. Wanafanana na paka wenye pua ndefu na mkia mrefu. Wana kucha zinazoweza kurudiwa ndani, mfupa katika mboo wao na tezi za harufu kando ya mkundu. Ukubwa wao unatofautiana kutoka ule wa oyani (mwili wa sm 30 na uzito wa g 650) hadi fungo wa Afrika (sm 84 na kg 18), lakini binturongi anaweza kuwa kg 25.

neg:
Simba
Simba ni miongoni mwa wale paka wakubwa wane wa jenasi Panthera, na mmoja wa familia ya Felidae. Kwa kuwa baadhi ya simba dume wanazidi kg 250 kwa uzito, wanakuwa ndio paka wa pili kwa ukubwa baada ya tiger. . Simba wa porini wanapatikana huko nchi za Nusu-Jangwa Sahara katika Afrika na Asia na kwa kiasi kidogo sana huko India, kisha kupotea katika Afrika ya Kaskazini, Mashariki ya kati na Magharibi mwa Asia nyakati za historia. Karibu miaka 10,000 iliyopita, simba walikuwa ndio wanyama wa nchi kavu waliotawanyika zaidi baada ya binadamu. Walipatikana hasa Afrika, Mashariki mwa Ulaya mpaka Asia, na Amerika kuanzia Yukon mpaka Peru.

neg:
Chui milia
Ukubwa wa wanyama hao hutofautiana kutokana na maeneo yao na nususpishi zao. Wale wa Sumatra ni wadogo wakiwa na urefu wa mwili (pamoja na kichwa bila mkia) sentimita 140 pekee na uzito wa 120 kg. Mkubwa ni chui milia wa Siberia mwenye urefu unaopita mita 2 na uzito wa kilogramu 150 (jike) hadi 250 (dume). Aina ya Siberia ni kubwa kushinda simba Mwafrika.
Jike anazaa wadogo 2-3 na kuwatunza kwa miaka 2 - 3. Baadaye wanapaswa kujitafutia eneo lao. Kwa umri wa miaka 3-4 anaweza kuzaa na kufikia umri wa miaka 20 - 25.

neg:
Shule ya Upili ya Kisii
Shule hii imekuwa na uunganishi mkubwa na Familia ya Musa Nyandusi
ambaye alikuwa Chifu wa Kiwango cha juu wakati wa Ukoloni.
Cheo hiki kilikuwa cha nguvu na kilikuwa tu kinapokea amri kutoka kwa Utawala wa Ukoloni pasipo na uchungaji
Shule hii inajuvunia kuwakuza watu maarufu kama Simeon Nyachae, Mwanaye Musa Nyandusi.
Sasa hivi shule hii inahesabiwa kama taasisi muhimu ya masomo katika nchi, ambayo inaweza kushindana na shule za kataifa katika mtihani wa K.C.S.E.
ilivyoonekana mnamo 2005 wakati shule hii ilitia fora sana.

neg:
Bweha (Canis)
Tafiti za kisasa zimeonesha mahusiano baina ya spishi za bweha. Licha ya mishabaha yao bweha hawako kwenye tawi moja la mti wa familia Canidae. Bweha miraba na bweha mgongo-mweusi wamo mwenye tawi dhahiri la Canidae, ambapo bweha dhahabu ni karibu na mbwa-mwitu Habeshi ("Canis simensis"), mbwa-nyika ("Canis latrans") na mbwa-mwitu wa Ulaya/mbwa-kaya ("Canis lupus"). Kwa sababu bweha miraba/mgongo-mweusi ni tofauti sana na bweha dhahabu (na pia wote wengine wa Canidae wanaofanana na mbwa-mwitu), imependekezwa kubadilisha jina la jenasi ya spishi hizi mbili hadi "Lupulella" kutoka "Canis".

neg:
Mpindimbi
Mpindimbi ni jina la kata ya Wilaya ya Masasi Mjini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi namba 63545 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,861 waishio humo.

neg:
Mpunga
Mpunga ni aina ya mimea katika familia ya manyasi (Poaceae). Spishi kadhaa zinapandwa katika sehemu mbalimbali za dunia, lakini mpunga wa kiasia ni ile ya kawaida.

neg:
Fungo (familia)
Fungo hukiakia usiku na kwa hivyo wana uwezo mzuri sana wa kusikia na kuona, lakini spishi nyingi huonekana mchana pia. Kinyume na uainisho wao katika oda Carnivora wanyama hawa hula vitu vyingi na fungo-miti ni walamimea takriban kabisa. Kwa hivyo chonge zao (meno yaliyochongoka ambayo yatumika kwa kunyafua nyama) zimevia. Kinyaa cha tezi za harufu kinaitwa zabadi na hutumika kwa kuchanganya katika manukato. Angalau zabadi inatengenezwa kwa jinsi ya kikemia sikuhizi, inavunwa kutoka wanyama hata sasa. Katika Afrika fungo hutumika, hususa huko Uhabeshi.

neg:
Gonda
Magonda ni mijusi-islam wa jenasi Trachylepis katika familia Scincidae. Spishi hizi ni mijusi-islam wa kimsingi wenye kope zinazoweza kusogea, matundu ya masikio yanayoonekana vizuri na mkia mrefu kuliko mwili. Miguu imekua vizuri na inabeba vidole vitano. Ngozi ni laini na inang'aa.

neg:
Fira
Fira, swila au kobra (Unguja) ni nyoka wenye sumu ambao ni wana wa nusufamilia Elapinae katika familia Elapidae. Kwa lugha za Ulaya huitwa “cobra” ambalo ni kifupi cha "cobra de capelo", jina la Kireno lamaanishalo “nyoka mwenye ukaya”. Wanaposumbuliwa nyoka hawa hujiinua na kupanua shingo zao kama ishara ya hatari. Spishi kadhaa hutema sumu kwa nguvu na hulenga macho. Sumu hii ikiingia kwa macho isababisha upofu wa muda.

neg:
Miraa
Miraa ni majani na vitawi ya mrungi, mti ulio na asili ya Pembe ya Afrika na Rasi ya Uarabuni inayojulikana pia kwa jina lake la Kiarabu Khat (قات, "Catha edulis"). Majani changa ya miraa hutafuniwa na kutumika kama kichochezi cha mwili na akili. Shirika la Afya Duniani (WHO) limeiweka miraa kwenye kundi la madawa ya kulevya.

neg:
Fuko (mnyama)
Mafuko ni wanyama ambao wanachimba katika ardhi na kushinda takriban maisha yao yote chini ya uso wake. Wanyama hawa wamo katika oda na familia mbalimbali. Spishi za Afrika zimo katika oda za Afrosoricida (familia Chrysochloridae) na Rodentia (familia Bathyergidae na Spalacidae). Oda Soricomorpha ina spishi katika Afrika, lakini hizi ni wanafamilia wa Soricidae (virukanjia). Mafuko wa Soricomorpha ni wanafamilia wa Talpidae, familia isiyokuwapo katika Afrika, lakini wanyama hawa wanatokea Asia, Amerika na Ulaya. Kuna spishi mbili huko Australia ambazo ni mamalia wanaobeba watoto wao wachanga ndani ya pochi (Notoryctidae). Mafuko wa Notoryctidae, Chrysochloridae na Talpidae hula nyungunyungu na wadudu, lakini wale wa Bathyergidae na Spalacidae hula mizizi, matunguu na viazi.

neg:
Salamanda
Salamanda ni wanyama wa oda Caudata katika ngeli Amfibia wafananao na mijusi. Wanatofautiana na vyura kwa kuwa na mkia hata katika hatua ya mnyama mzima. Ngozi yao haina magamba na ni laini na nyevu, lakini ngozi ya spishi nyingi za familia Salamandridae ni kama mahameli au ina sugu. Rangi ya salamanda ni nyeusi, kijivu au kahawia kwa kawaida, lakini madume ya spishi nyingi hupata rangi kali wakati wa kuzaa. Spishi kadhaa zina sumu katika ngozi yao na hizi zina daima madoa au milia ya rangi kali ili kuonya wanyama mbuai. Takriban salamanda wote wanatokea nusudunia ya kaskazini, lakini spishi kadhaa zinatokea Amerika ya Kusini. Spishi nne zinatokea Afrika tu, huko kaskazini (Maroko, Aljeria na Tunisia).

neg:
Chui (Pantherinae)
Chui ni wanyama mbuai wakubwa wa nusufamilia Pantherinae katika familia Felidae. Isipokuwa spishi moja (simba), wanyama hawa wana madoa au milia. Spishi nyingi zinatokea misitu au maeneo mengine yenye miti katika Afrika, Asia na Amerika, nyingine zinatokea savana na hata milima.

neg:
Mbega
Mbega (pia: mbegha ) ni kima wa nusufamilia Colobinae katika familia Cercopithecidae. Wanatokea Afrika na Asia. Spishi nyingi huishi mitini lakini spishi nyingine huishi savana zenye miti na hata mijini. Vidole gumba vya spishi za Afrika vimekuwa vigutu pengine ili kurahisisha kwenda katika miti. Mbega hula majani, maua na matunda, pengine wadudu na wanyama wadogo.

neg:
Farasi
Farasi waliwezesha watu kuvuka haraka maeneo makubwa ya savana za Asia. Makabila ya wahamiaji walitumia farasi.

neg:
Wilaya za Tanzania 4 MTWARA
Mtandi ni jina la kata ya Wilaya ya Masasi Mjini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,771 waishio humo.

neg:
Simba-milima
Simba-milima (kutoka Kiingereza: mountain lion; pia: Puma, kutoka jina la kisayansi: "Puma concolor") ni paka mkubwa wa Amerika. Ni katika nusufamilia Felinae.

neg:
Nilgai
Nilgai ni mnyama mkubwa wa pori wa spishi "Boselaphus tragocamelus" katika familia Bovidae. Huyo ndiye mnyama pekee katika jenasi "Boselaphus". Nilgai, anayeitwa nilgau pia, ndiye palahala mkubwa kabisa wa Asia. Ni mmoja wa wanyama pori wa kawaida kuonekana Uhindi ya kati na kaskazini, na huona mara nyingi katika ardhi ya shamba au pori. Madume wazima hufanana kidogo na ng'ombe, na hujulikana pia kama "fahali wa buluu". Nilgai wanaishi Uhindi na sehemu za Nepali ya kusini na Pakistani ya mashariki. Spishi hiyo imetoweka Bangladesh.

neg:
Paka-mchanga
Paka-mchanga ("Felis margarita") ni mnyama mbuai wa nusufamilia Felinae katika familia Felidae. Spishi hii inatokea majangwa ya Afrika ya Kaskazini, Uarabuni, Uajemi na Pakistani.Pengine "F. m. thinobia" inakadirika kama spishi tofauti.

neg:
Wilaya za Tanzania 4 MTWARA
Mpindimbi ni jina la kata ya Wilaya ya Masasi Mjini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,861 waishio humo.

neg:
Jumuiya ya Madola
Leo zipatao asilimia 30 ya watu wote duniani (watu 1,800,000) huishi katika nchi wanachama za Jumuiya ya Madola. Nchi za jumuiya hii wenye wakazi wengi ni hasa Uhindi, Pakistan, Bangladesh na Nigeria. Kuna pia nchi ndogo sana kama Tuvalu yenye wakazi 11,000 pekee.

neg:
Chui milia
Chui milia (pia: babara kutoka Kiarabu: ; Kisayansi: "Panthera tigris") ni mnyama mkubwa mla nyama wa familia ya felidae katika ngeli ya mamalia kwa hiyo chui milia hufanana na paka mkubwa.

neg:
Ndizi
Kitaalamu ndizi huwekwa kwenye jenasi ya Musa katika familia ya Musaceae, kwenye oda ya Zingibrales.

neg:
Punda milia
Upekee wa michirizi na tabia za pundamilia unawafanya kuwa miongoni mwa wanyama wanaofahamika sana kwa binadamu.

neg:
Kindi-miamba
Kindi-miamba ("Petromus typicus") ni mnyama mgugunaji mdogo na spishi pekee ya familia Petromuridae. Kinyume na jina lake mnyama huyu si kindi lakini jamaa ya nungunungu. Spishi hii inatokea Namibia na sehemu za Angola na Afrika Kusini katika maeneo yenye miamba. Jina la “Petromus” linatoka kwa Kilatini petra = mwamba na mus = kipanya.

neg:
Punda milia
Punda milia ni wanyama wala nyasi wanaozoea mazingira mbalimbali. Hula hasa kwenye nyasi lakini pia hula majani ya miti, mashina mizizi na magamba ya miti. Mfumo wao wa mmeng'enyo wa chakula huwawezesha kula chakula imara hata chenye virutubisho kidogo na kuishi.

neg:
Mbwa
Mbwa ni wanyama mbua wa familia Canidae, lakini takriban spishi zote za Afrika zinaitwa bweha au mbweha.

neg:
Pweza mwigaji
Pweza mwigaji ("Thaumoctopus mimicus") ni spishi ya pweza ya familia Octopodidae inayotokea katika Bahari ya Hindi na ya Pasifiki. Ana uwezo wa kuiga spishi nyingi nyingine za eneo hilo. Ni mashuhuri kwa kuwa na uwezo wa kubadilisha rangi ya ngozi yao na umbile asili ili kupatana na mazingira yao, kama vile mwamba uliofunikwa na mwani na matumbawe yaliyo karibu kupitia vifuko vya pigmenti vijulikanavyo kama chromatophores. Pweza mwigaji ana chromatophores na vile vile tabia ya pekee ya kuchukua sura ya vitu na wanyama mbalimbali.

neg:
Muwati
Miwati ni miti ya jenasi "Acacia" katika familia Fabaceae iliyo na majani yenye sehemu nyingi, lakini vikonyo vya majani vya spishi nyingi vimekuwa vipana na vimebadili majani menyewe. Zamani jenasi hii ilikuwa na spishi takriban 1300 lakini wanasayansi wameigawanya kwenye jenasi tano sasa: "Acacia", "Vachellia", "Senegalia", "Acaciella" na "Mariosousa". Spishi za "Acacia" zinatofautiana na zile za jenasi "Vachellia", "Senegalia" na "Acaciella" kwa ukosa wa miiba (ghairi ya muwati kangaruu). Hazina mastipula (majani mawili madogo chini ya jani kuu) kama spishi za "Mariosousa". Kwa asili miti hii inatokea Australia lakini imewasilishwa katika mabara mengine.

neg:
Mlenda
Milenda ni mimea ya jenasi "Corchorus" katika familia Malvaceae. Majani yao huliwa kama mboga yenye kuleta afya na hupikwa kwa mchanganyiko wa mimea mbalimbali kama bamia, mboga za majani na karanga; pia huliwa kwa ugali.

neg:
Mabilioni (Same)
Mabilioni iko kwenye bonde la mto Pangani. Mwaka 2015 iliteuliwa kwa "Mradi wa Nishati wa kijiji cha mfano cha Mabilioni". Mradi huu ulioanzishwa na taasisi ya Shirika la ushauri la uhifadhi wa mazingira Same na Mwanga (SMECAO). Mradi huu unalenga kupunguza uharibifu wa mazingira na umaskini wa wananchi kwa njia ya matumizi ya nishati mbadala na mbinu za kupunguza matumizi ya fueli. Hapo mradi unafundisha matumizi ya majiko yanayotumia kuni kidogo pamoja na biomasi, nishati ya jua na nguvu ya upepo. Wanavijiji wataelimishwa pia kuhusu mbinu bora za kutunza mifugo, kilimo na ufugaji wa nyuki .

neg:
Farasi (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni au Epsilon Pegasi au Enif (ar. أنف anif kwa maana « pua ») yenye mwangaza unaoonekana wa mag 2.38. Ni nyotajitu yenye umbali wa miakanuru 670 kutoka Duniani.

neg:
Panya (Rattus)
Panya wa kweli hutofautishwa na panya pori kwa ukubwa, huku panya wakiwa wakubwa kidogo kuliko panya pori. Familia ya muroid ni kubwa na tata. Na jina panya (kwa kimombo ‘rat’) na panya pori (kwa kimombo ‘mouse’) yakiwa si maalumu sana katika uainishaji wa wanyama.

neg:
Anufu ya Farasi
Anufu ya Farasi ni nyota jitu jekundu katika kundi la spektra K2 ikiwa umbali wa karibu miaka ya nuru 700. Baada ya miaka milioni kadhaa itakwisha kama nyota kibete cheupe kikubwa. Inawezekana pi aya kwamba italipuka kama nyota nova.

neg:
Yombeyombe
Yombeyombe au yombiyombi ni ndege wadogo wa familia mbalimbali. Spishi moja iko katika Ploceidae, moja katika Viduidae na 24 katika Fringillidae. Hawa ni ndege wanene yenye domo nene na rangi mbalimbali kama nyeusi, kahawia, njano na nyekundu kufuatana na spishi. Wanatokea misitu na maeneo mengine yenye miti au matete (yombeyombe wa kawaida). Hula mbegu lakini hulisha makinda yao wadudu. Yombeyombe wa kawaida hulifuma tago lake kwa majani ya manyasi katikati ya matete au mafunjo au pengine katika kichaka. Jike huyataga mayai 2-5. Yombeyombe wa Fringillidae hujenga tago lao kwa umbo wa kikombe katika panda ya mti na jike huyataga mayai 2-7. Tofauti na yombeyombe wengine yombeyombe manjano hajengi tago lake mwenyewe lakini jike huyataga mayai katika matago ya spishi nyingine, k.m. spishi za videnenda na magamaga.

neg:
Mjusi
Mijusi ni wanyama watambaachi katika oda Squamata ya ngeli Reptilia. Spishi nyingi sana zina miguu minne, lakini kuna spishi nyingine zilizopoteza miguu miwili au miguu yote. Urefu wa mijusi unaanzia kutoka sm kadhaa (spishi ndogo za kinyonga na mjusi-kafiri) hadi m 3 (joka wa Komodo).

neg:
Punda milia
Iliaminika hapo awali kuwa punda milia walikuwa kwanza na rangi nyeupe ndipo mistari ikatokea, sababu tu wana sehemu nyeupe ya chini ya tumbo. Hata hivyo utafiti katika ukuaji hasa hatua nyakati za kijusi, imeonekana kuwa mnyama huyu ana rangi nyeusi na michirizi myeupe na tumbo nyeupe kuja baadaye kama nyongeza.

neg:
Punda milia
Binadamu leo ana athari kubwa sana kwa punda milia. Punda milia mpaka sasa bado wanawindwa sana kwa ajili ya ngozi zao, Huko Afrika ya Kusini punda milia waliwindwa na kufikia kiasi cha pungufu ya 100 mnamo mwa 1930; hata hivyo sasa wameongezeka na kufikia 700 kutokana na juhudi za utunzaji.

neg:
Mlozi
Mlozi ni mti mdogo wa jenasi "Prunus" (nusujenasi "Amygdalus") katika familia Rosaceae. Matunda yake hayana jina, lakini lozi au badamu ni jina la kokwa ya tunda. Asili ya mti huu ni Mashariki ya Kati na Asia ya Kusini, lakini sikuhizi unapandwa kila mahali katika kanda za nusutropiki.

neg:
Mbwa-kaya
Mbwa ("Canis lupus familiaris") ni mnyama anayefugwa na binadamu tangu muda mrefu. Kibiolojia anahesabiwa kati ya mamalia wala nyama.

neg:
Paka-pori
Paka-pori ("Felis silvestris") ni mnyama mbuai wa nusufamilia Felinae katika familia Felidae. Paka huyu ana usambazaji mkubwa sana na anatokea Ulaya, Afrika na Asia. Spishi hii ina nususpishi tano. Nususpishi paka-kaya imefugwa kutoka paka-jangwa.

neg:
Mwanafarasi (kundinyota)
Mwanafarasi ni ndogo sana kwa hiyo hatuna habari ya matumizi yake na mabaharia Waswahili. Ilitajwa tu na Klaudio Ptolemaio kama „sehemu ya Farasi“ ilichorwa kama kichwa cha farasi tu kando la farasi kubwa la Pegasus. Kunda dalili ya kwamba ilibuniwa na Hipparchos wa Nikaia

neg:
Punda milia
Kama farasi punda mila hutembea, huenda kwa mwendo wa shoti na kukimbia kwa kawaida huwa na mwendo wa taratibu na stamina yao sana ndio huwasaidia kuwashinda adui zao. Wanapofukuzwa punda milia huenda kwa mwendo wa zig-zag kila upande kumpumbaza mwindaji. Adui anapokaribia, punda milia humshambulia adui kwa nyuma, na kupiga teke au kumng'ata adui.

neg:
Ndugu Wadogo
Maisha katika marekebisho yalikuwa magumu, si ya kuvutia, ingawa riziki hazikukosekana kwa ukarimu wa walei. Kila mmojawapo mwanzoni ulilenga kuwa na ndugu wachache katika nyumba ili kurahisisha usahili, ufukara na udugu, lakini polepole idadi ikaongezeka kwa faida ya taratibu za kitawa na hasa fahari ya ibada. Mwaka 1680 kwa wastani kulikuwa na ndugu 17 kwa nyumba; mwaka 1762 walifikia 20. Pamoja na mapadri, mafrateri (kwa maana ya wenye kusomea upadri au walau walionyolewa tonsura) na mabradha kulikuwa na Watersyari wa kudumu katika jumuia. Mwanzoni mwa kila urekebisho mabradha walikuwa wengi, halafu wakazidi kupungua kutokana na kuchujwa sana; lakini pia kwa sababu wakazidi kukosa nafasi, wakipangwa hata baada ya wanovisi watakaosomea upadri! Mtaguso wa Trento uliwanyima haki ya kupiga na kupigwa kura, ila Pius V aliwarudishia Wakapuchini. Hivyo mabradha wengi walijitafutia ruhusa ya kuhamia kati ya mafrateri, kinyume cha sheria. Wasio mapadri walizidi kupokea Komunyo kuliko zamani. Shida kubwa ilikuwa bado namna ya kuwapa kazi mapadri wasio wahubiri, kwa kuwa hawakufanya utume wala kazi za mikono. Shughuli kuu ilikuwa Misa na Sala ya Kanisa iliyoadhimishwa usiku (lakini kwa Wakonventuali si mahali pote) na mchana kwa nyimbo (isipokuwa Wakapuchini na Wariformati walipendelea kuacha nafasi zaidi kwa sala ya moyo).

neg:
Kondoo-kaya
Kondoo wako katika familia Bovidae pamoja na spishi za ng'ombe na kama hawa wanacheua chakula chao na huwa na tumbo lenye vyumba vinne. Baada ya kula nyasi mara ya kwanza wanairudisha kutoka chumba cha kwanza cha tumbo na kuitafuna tena. Kwa njia hii wanapata lishe nyingi kutoka nyasi.

neg:
Punda milia
Punda milia walikuwa ni wa ukoo wa pili kutoka kwa ‘farasi wa mwanzo’, baada ya punda, kama takribani miaka milioni 4 iliyopita. Grévy’s zebra huaminika kuwa ndio aina ya punda milia ya kale zaidi na ya kwanza kutokea. Wanyama wa kwanza wa jenasi ya "Equus" inaaminika kuwa walikuwa na michirizi na hivyo zebra wamedumu na mistari hiyo mpaka sasa kutokana na kuchangamana kwao hasa katika sehemu za tropiki. Michirizi itakuwa haina kazi/faida yeyote kwa wanyama wa familia ya 'equids' wanaoishi kwa uchache sehemu za jangwani (kama vile punda na baadhi ya farasi) na kwa wale wanaoishi kwenye maeneo yenye baridi na kupukutisha kila mwaka (kama baadhi ya farasi). Mabaki ya ‘equids’ wa kale zaidi yaligunduliwa huko Hagerman Fossil Beds National Monument; Hagerman, Idaho. Kisha yaliitwa 'Hagerman horse’ na jina la kisayansi "Equus simplicidens". Inaaminika kuwa walikuwa sawa na Grévy’s zebra; wanyama hawa walikuwa na maumbo mafupi na ya kujaa kama punda milia na fuvu la kichwa jembamba kama la punda. Grévy’s zebra pia walikuwa na fuvu la kichwa mithili ya lile la punda. 'Hagerman horse' pia huitwa punda milia wa Amerika au punda milia wa Hagerman.

neg:
Fungo-miti wa Afrika
Fungo-miti (wa Afrika) ("Nandinia binotata") ni mnyama mbua mdogo, spishi pekee ya jenasi yake na ya familia yake Nandiniidae. Ana mwili ufananao na ule wa paka mdogo wenye miguu mifupi, masikio madogo na mkia wa urefu wa mwili. Wanyama wazima huwa na uzito wa kg 1.7 hadi 2.1. Hii ni spishi ya misitu mizito ya Afrika ambapo huishi mitini. Hula vitu vyingi kama wagugunaji, wadudu, mayai, mizoga, matunda, ndege na popo-matunda. Mnyama huyu ni mpweke na hukiakia usiku.

neg:
Nyasi
Nyasi ni kundi la mimea inayofunika udongo; nyasi zilizo nyingi si kubwa sana lakini aina kama mianzi hufikia urefu wa miti. Kibiolojia hujumlishwa katika familia ya Poaceae au Gramineae.

neg:
Ukukwi-miti
Kukwi-miti ni spishi za nyoka za jenasi "Hapsidophrys" na "Rhamnophis" katika familia Colubridae.

neg:
Ngwini
Ngwini au Pengwini ni ndege wa bahari katika familia Spheniscidae. Ndege hawa hawawezi kuruka angani lakini chini ya maji huenda kama “kuruka”. Kwa kweli, wanaishi baharini nusu ya mwaka na wanarudi nchi kavu ili kuzaa tu. Kwa kawaida ngwini ni weupe kwa kidari na tumbo na weusi kwa mgongo (aina ya kamafleji). Huwakamata nduvi (krill), samaki, ngisi na wanyama wengine wadogo wa bahari. Hata kama kwa kawaida ngwini huhusishwa na barafu ya Antakitiki, spishi nyingi huyataga mayai yao kwa pwani za visiwa zenye miamba au ndani ya mashimo ambayo ngwini wameyachimba. Jike huyataga mayai mawili, lakini yule wa spishi za "Aptenodytes" hulitaga moja tu. Jike na dume huatamia mayai kwa zamu, lakini kwa kawaida kinda moja hutoka tu au kinda moja analishwa tu. "Aptenodytes forsteri" (Emperor Penguin) huzaa mbali na bahari juu ya barafu ya Bara la Antakitiki. Dume hutamia yai wakati jike anapotafuta chakula cha kumpa kinda.

neg:
Upinzani wa kimaumbile kwa malaria
ulinganifu wa jinotipi mbalimbali katika eneo la Afrika ambapo pana uteuzi mkali wa malaria ulikadiriwa na Anthony Allison katika mwaka wa 1954. Katika kundi la watu la Baamba linaloishi katika eneo la msitu la Semlik Magharibi mwa Uganda matukio ya heterozigoti ya mundu-seli (AS) ni 40%, inayomaanisha kuwa matukio ya jeni ya mundu-seli ni 0.255 na 6.5 ya watoto waliozaliwa wana homozaigoti ya SS. Kama utokeaji wa heterozaigoti ni 0.40 utukiaji wa jeni ya mundu-seli(q) unaweza kuhesabiwa kwa mbinu ya kusawazisha ya Hardy-Weinberg ambayo ni 2q(1-q)=0.40,ambapo q=0.2555 na q2 ni utukiaji wa homozaigoti za mundu-seli ambazo ni 0.065. Ni wazo nzuri kuwa mpaka wakati ambapo matibabu ya kisasa yaliaza kupatikana robo tatu ya watu wenye homozaigoti ya SS walishindwa kuzaa. kusawazisha upoteaji huu wa jeni za mundu-seli, mabadiliko ya jeni ya kiwango cha 1:10.2 kwa kila jeni kwa kila kizazi kungekuwa muhimu. Hii ni kama mara 1000 juu zaidi kuliko viwango vya mabadiliko ya jeni yakipimwa kwa Drosophila na viumbe wengine na juu zaidi kuliko ilivyorekodiwa katika sehemu za mundu kiini miongoni mwa waafrika. Ili kusawazisha polimofisimu, Anthony Allison alikadiria kuwa ulinganifu wa heterozaigoti za AS ungelazimika kuwa mara 1.26 zaidi kuliko ule wa homozaigoti za kawaida. uchanganuzi wa baadaye wa takwimu kuhusu wale waliofaulu kuishi ulionyesha matokeo sawa, pakiwa na mabadiliko kiasi kutoka sehemu moja hadi nyingine. miongoni mwa Wagambia ilikadiriwa kuwa walio na heterozaigoti ya AS wana kinga ya 90% dhidi ya upungufu mkubwa wa damu na malaria ya kurukwa na kichwa yanayohusishwa na P. falciparum ilhali miongoni mwa makundi ya Waluo wa Kenya inakadiriwa kuwa wenye heterozaigoti ya AS wana kinga ya 60% dhidi ya ukosefu mkubwa wa damu unaotokana na malaria. Tofauti hizi zinadhihirisha kiwango cha kuambukizwa kwa malaria ya P.falciparum kutoka eneo moja hadi jingine na msimu mmoja hadi mwingine, hivyo basi hesabu za ulinganifu zitatofautiana pia. Kwa wakazi wengi wa Afrika utokeaji wa AS ni kama 20%, na ulinganifu wa kiwango cha juu zaidi ya wale walio na himoglobini ya kawaida ya mpangilio wa 10% inatosha kuzalisha polimofisimu yenye uthabiti.