query: Je, nini maana ya Kemia?

pos:
Kemia
Kemia (labda jina limetokana na neno la Kiarabu al-kemia) ni sayansi ya mata kwa kiwango cha atomi.

neg:
Alessandro Volta
Kwa uvumbuzi huu Volta ameonyesha kwamba umeme unaweza kuzalishwa kikemikali. Uvumbuzi wa Volta ulisababisha msisimko mkubwa wa kisayansi na kuwaongoza wengine kufanya majaribio kama hayo ambayo hatimaye yalileta maendeleo ya uwanja wa kemia ya umeme.

neg:
Kemia kaboni
Mbali na kuelewa michakato ya uhai katika miili ya viumbehai, kemia ya kikaboni imekuwa muhimu pia kwa uchumi, maana vifaa na dutu zinazidi kutengenezwa kwa kutumia kemia hii, kwa mfano madawa, uzalishaji wa nishati (biofueli) na katika fani zote za bioteknolojia.

neg:
Fizikia
Ugunduzi katika sayansi umegusa kote ndani ya Sayansi Asilia, na Fizikia inaelezwa kama "Sayansi ya Msingi" kwa sababu nyanja nyingine kama Kemia na Biolojia huchunguza mifumo ambayo tabia zake husimama kwenye kanuni za Fizikia.

neg:
Hekima
Hekima ni hali bora ya mtu katika kutambua ukweli wa binadamu, vitu, matukio na mazingira mbalimbali hata kuchagua vizuri la kufanya.

neg:
Sukari
Kikemia sukari ni aina ya kabohidrati yaani wanga. Tukila wanga (kwa mfano ugali, viazi, mkate) mwili wetu huvunja molekyuli za wanga kuwa molekyuli ndogo zaidi za sukari. Hii ni sababu ya kwamba tunapenda sukari sana kwa sababu sukari ni yale mwili wetu unayotafuta na kula sukari inapunguza kazi ya mwili ya kuvunja kabohidrati kuwa sukari mwilini.

neg:
Maji
Maji ni kimiminika ambacho ni kiini cha uhai wowote duniani na pia kiini cha utamaduni wa binadamu. Hakuna mtu anayeweza kuishi bila maji kwa sababu asilimia 50 - 65 za mwili wa mwanadamu ni maji. Hata miili ya mimea na wanyama kwa kiasi kikubwa ni maji. Pia katika dunia maji yamechukua karibu robo tatu ya eneo lake lote (71.11%). Kwa hiyo maji ni kitu cha msingi sana.

neg:
Shabu
Shabu (kwa Kiingereza "") ni kampaundi ya kikemia inayounganisha alumini, kali, sulfuri na oksijeni na fomula yake ni KAl(SO). Inatokea kiasili kama madini ambayo yanachimbwa ardhini, yana rangi nyeupe kama chumvi au chokaa.

neg:
Kemia kichambuzi
Kemia kichambuzi ni tawi la sayansi ya kemia. Inachunguza dutu mbalimbali kwa shabaha ya kujua viwango na hali za kemikali ndani yao.

neg:
Filamu
Filamu (kutoka Kiingereza "film", pia "Movie" au "Motion pictures") ni mfululizo wa picha zinazoonyesha mwendo wa watu au vitu na kuonekana mbele ya watazamaji kwenye skrini.
Ni aina ya mawasiliano yanayotumiwa kutolea hadithi au kuwaelezea watu kuhusiana na kujifunza fikra au mitazamo mipya katika jamii.

neg:
Cadimi
Cadimi (pia: Kadimi - kupitia Kilatini "Cadmium" kutoka Kigiriki καδμεία "kadmeia" iliyotaja mitapo yenye cadimi kwa heshima ya mungu wa Kigiriki Κάδμος "Kadmos") ni elementi na metali haba duniani. Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Cd na namba atomia 48 katika mfumo radidia.
Cadimi ni metali laini yenye rangi nyeupe-buluu. Hufanana mara nyingi na tabia za zinki lakini humenyuka kirahisi zaidi. Cadimi yenyewe na kampaundi zake huwa ni sumu ikisababisha kansa.

neg:
Kiini cha atomu
Atomu ni chembe ndogondogo zinazounda na kutofautisha elementi mbalimbali kama vile oksijeni, chuma au kaboni. Kila kitu, kama ni gimba mango, gesi au kiowevu, kinaundwa na chembechembe ndogo. Kama kina elementi moja tu, kuna atomu za aina moja tu ndani yake. Vitu vingi vinaundwa na muungano wa elementi tofauti kwa mfano maji kwa oksijeni na hidrojeni. Hapo atomu tofauti zinaunganishwa kuwa molekyuli. Hizi molekyuli ni muungano wa elementi za aina tofauti ("kampaundi": kutoka Kiingereza "compounds"). Chembe ndogo ya kila elementi huitwa atomu. Kila elementi ina atomu za aina yake kulingana na asili yake.

neg:
Kemia kaboni
Kemia kaboni (pia: Kemia ya kikaboni, Kemia ogania, Kemia mahuluku; kwa Kiingereza "organic chemistry") ni tawi la sayansi ya Kemia linalochunguza kampaundi za kikemia zinazojengwa na kaboni.

neg:
Gesi asilia
Kikemia ni mchanganyiko wa gesi mbalimbali kama methani zilizotokea kutokana kwa kuoza kwa mata ogania kama mimea miaka mingi iliyopita.

neg:
Almasi
Kikemia almasi ni umbo moja la kaboni (C) tupu katika hali ya fuwele ni dutu ileile kama makaa. Ila tu kaboni huwa almasi katika mazingira ya joto kali na shindikizo kubwa. Badiliko hili latokea kwa kawaida katika ganda la dunia kwenye kina cha kilomita 150 karibu na volkeno.

neg:
Densiti
Kwa dutu safi densiti ina thamani ya namba sawa na mkusanyiko wa wingi. Vifaa tofauti huwa na densiti tofauti, na densiti inaweza kuwa na manufaa kwa utulivu, usafi na ufungaji. Osmium na iridium ni vitu vingi vinavyojulikana kwa hali ya joto na shinikizo lakini baadhi ya misombo ya kemikali inaweza kuwa kali.

neg:
Alama
Alama (kwa Kiingereza "sign") ni kitu, mchoro, maandishi, kifaa ambacho hutambulisha kitu kingine, tukio, sehemu n.k.

neg:
Kilipukaji
Kemikali za vilipukaji zina kiasi cha oksijeni ndani yake katika muungo wa kikemia. Muungo huu ndani ya kilipukaji si imara sana kikemia na kuna uwezekano wa kusababisha mbunguo wa haraka unaotenganisha oksijeni pamoja na kuweka huri nishati ya joto. Joto wakati wa mlipuko inaweza kufikia sentigredi maelfu. Oksijeni inaingia katika kampaundi mpya ya gesi zinazopanua mara moja na kuleta mshuto kwa mazingira.

neg:
Fueli
Lakini kwa matumizi ya kitaalamu kile kinachowaka ni kampaundi za kaboni na hidrojeni ndani ya ubao na hii ni fueli yenyewe kwa maana ya kikemia.

neg:
Jean-Pierre Sauvage
Jean-Pierre Sauvage (amezaliwa 21 Oktoba, 1944) ni mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza jinsi molekuli kubwa zinaweza kuunganishwa kwa shabaha ya kuunda injini ya kimolekuli. Mwaka wa 2016, pamoja na James Fraser Stoddart na Bernard Feringa alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia kwa michango yake ya kubuni na kuunda injini za kimolekuli .

neg:
Kemia
"Kiungo" ni kifaa kilicho na hakiba tosha ya viini vya kemikaliambazo za zaleta viungo, an mpango wa kujiunganisha ambao unaleta tabia fulani ya kemikali. Mfano, maji ni kiungo ambacho kina viini vya hidrojeni na oksijeni kwa uwiano wa mbili kwa moja, na oksijeni kati ya hidrojeni, na kwa pembe ya 104.5° kati. Viungo vi na tengenezwa na kubomolewa kwa Jawabu ya kemikali

neg:
Kampaundi ogania
Kampaundi ogania ni kampaundi za kikemia zenye atomi za kaboni zilizoingia katika muungo kemia na hidrojeni.

neg:
Kemia
Moja ya majawabu kwa kemia ni ati radhi imehusika. Kwa kemia radhi yaweza kuhusika na radhi nyingine, ama, ihusike radhi na harakati za nishati. Uhusiano ambao unajulikana zaidi ni uhusiano wa kiini ama viini na viini vingine kwa jawabu ya kemikali ambapo kiini kimoja au viini za penduliwa kwa ainanyingine. Hii yahusu mnururishi wa samaku (kama kwa nuru ya kemia) Ambapo jawabu ya kemikali ya tokea kwa sababu ya papo ya nuru. Jawabu za kemikali ni masomo mengine ya tawi ya kemia mbapo ya stadi radhi kwa mifano mingine. Kemikali ya Kispektroskopi kwa mfano wa stadi uhusiano wa nuru na radhi, bila jawabu lolote kutokea.

neg:
Jinsia
Jinsia ni hali ya viumbe hai wengi kuwa wa kiume au wa kike, jambo muhimu katika mpango wa kuendeleza uhai kupitia uzazi. Hata hivyo, si viumbe vyote vinaendeleza uhai kwa njia ya uzaliano kijinsia:

neg:
Antoine Lavoisier
Antoine-Laurent de Lavoisier (Agosti 26, 1743 - Mei 8, 1794) alikuwa mtaalamu wa biolojia wa Ufaransa ambaye mara nyingi huitwa "Baba wa Kemia ya kisasa".

neg:
Mfumo wa homoni
Homoni ni kemikali yaani molekuli za pekee zinazowasilisha ujumbe kwa ogani za mwili na kushawishi utekelezaji wa shughuli mbalimbali katika mwili wa binadamu.

neg:
Sayansi
Sayansi ni maarifa yanayopatikana kwa kufanya vitendo, kutazama na kujaribu kweli ambazo zimebainishwa hazijathibitishwa.

neg:
Kali
Jina Kali latokana na neno la Kiarabu "qalia" kwa majivu lakini jina la potasiamu ni kawaida vilevile kutokana na neno "potassium" kwa sababu kampaundi zake zimo kwa wingi ndani ya majivu ya ubao yaliyosafishwa kwa kuchemsha katika sufuria (Kiing.: "ash" na "pot").

neg:
Kemia
Wanasayansi ambao wanadumisha sayansi hii waitwa wanakemia. Kulingana nao radhi zote zina viungo vya atomi ama radhi ndogo zaidi zinazounda atomi. Atomi zaweza kuungana na kutoa radhi kubwa kama ioni, molekyuli ama bilauli.

neg:
Fizikia
Fizikia (kutoka neno la Kigiriki φυσικός, "physikos", "ya kimaumbile", ambalo tena linatokana na φύσις, "physis", "umbile") ni fani ya sayansi inayohusu maumbile ya ulimwengu, hususan asili ya dunia na viumbe vyote.

neg:
Kali
Kali (Potasiamu) ni muhimu hasa katika chembe za mimea na wanyama. Lazima kuwepo katika chakula chetu lakini si mno kwa sababu ikizidi inaleta hasara.

neg:
Tuzo ya Nobel ya Kemia
1924 ("hakuna tuzo kwa Kemia ")

neg:
Mikolojia
Mikolojia ni tawi la biolojia linalohusika na uchunguzi wa kuvu, ikiwa ni pamoja na maumbile na biokemia, uainishaji wao na matumizi yao kwa binadamu kama chanzo cha tinder, dawa na chakula, pamoja na hatari zao, kama vile sumu au maambukizi.
Kuvu wengi wanazaa sumu, dawa na metaboliti, kwa mfano, aina fulani ya Fusarium.

neg:
Kemia
Jina "al-kemia" yatoka katika Kiarabu "al-kīmiyaˀ" au "al-khīmiyaˀ" (الكيمياء or الخيمياء), kilichotanguliza "al-" kwa neno la Kigiriki χημεία, "khemeia", ambalo linamaanisha "kuunganisha pamoja", "kumwaga pamoja", "kuchomelea", "aloi ya chuma", na kadhalika.

neg:
Hidrati kabonia
Hidrati kabonia (pia: kabohidrati au hamirojo) ni kampaundi ya kikemia inayojengwa kwa oksijeni, hidrojeni na kaboni. Katika kemia huitwa kwa jumla kwa jina "sukari" hata kama sukari kwa lugha ya kawaida ni sehemu ya hidrati kabonia tu.

neg:
Mchanganyiko wa aina moja
Kama katika kila mchanganyiko wa kikemia vijalizo haviingii katika muungo kemia kama kampaundi.

neg:
Supu
Supu (kutoka Kiingereza "soup") ni kimiminika kitamu kilichochanganywa na nyama au tambi, mboga za majani n.k.

neg:
Mchanganyiko wa aina moja
Mchanganyiko wa aina moja katika kemia ni mchanganyiko wa dutu mbili au zaidi ambako vijalizo au sehemu zake hazionekani tena pekee. Mfano wa mchanganyiko wa aina moja ni sukari iliyokorogwa katika maji yaani mmumunyo.

neg:
Somo la Uchumi
Neno "uchumi" linatokana na kitenzi "kuchuma". Jina la Kiingereza "economy" linatokana na neno la Kigiriki cha Kale "oikonomia" lenye maana ya "usimamizi wa kaya, utawala" (kutoka oikos, "nyumba" + nomos, "desturi" au "sheria"), kwa hiyo "sheria za nyumba (kaya)". Aina za masomo ya kiuchumi ya kisasa zilizotokana na somo pana la uchumi wa kisiasa katika miaka ya mwisho ya karne ya 19, kutokana na matamanio ya kuchukua mwelekeo jarabati unaofaa zaidi sayansi za kiasilia.

neg:
Nyuklia
Asili yake ni Kilatini "nucleus" inayomaanisha "kiini". Inatumiwa hasa kama tafsiri ya Kiingereza "nuclear". Kwa Kiswahili neno hili linatumiwa hasa katika fani za fizikia kwa kutaja mambo yanayohusu kiini cha atomu, na pia biolojia kwa mambo yanayohusu kiini cha seli.

neg:
Falsafa
Falsafa (kutoka Kigiriki "φιλοσοφία" "filosofia = pendo la hekima") ni jaribio la kuelewa na kueleza ulimwengu kwa kutumia akili inayofuata hoja za mantiki.

neg:
Reni
Reni (kutoka jina la Kilatini "Rhenus" la mto Rhine) ni metali nzito na haba sana. Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Re na namba atomia 75 katika mfumo radidia.
Reni ni metali ngumu na nzito. Hutokea katika mitapo ya molibdeni. Baada ya kuisafisha rangi yake ni kifedha-nyeupe. Kati ya elementi zote zisizo nururifu ni elementi haba sana.

neg:
Alkoholi
Alkoholi (pia: alikoholi) ni jina kwa kundi la viowevu visivyo na rangi. Neno latumiwa mara nyingi kutaja aina yoyote ya pombe; hali halisi hii ni aina moja kati ya alkoholi mbalimbali ambayo ni alkoholi ethili iliyopo ndani ya aina zote za pombe na kusababisha ulevi.
Katika elimu ya kemia alkoholi ni kampaundi ogania yoyote yenye kundi hidroksidi (–O–H) iliyounganishwa na atomi ya kaboni.

neg:
Kemia
"Molekyuli" ni kiungo asili kidogo zaidi kwa Viungo au kiini, ambacho hakiwezi kugauika mara nyingi, na kia tabia za kemikali. Molekyuli hasa yaweza kuwa na atomi mbili ama zaidi, zinazo kujiunga kikaza pamoja.

neg:
Kalisi
Kalisi ni elementi na metali ya udongo alikalini yenye namba atomia 20 kwenye mfumo radidia ina uzani atomia 40.078. Alama yake ni Ca. Jina lahusiana na neno la kilatini "calx" (mawe ya chokaa).

neg:
Baruti
Baruti ni mchangayiko wa dutu za kikemia inayotumiwa kurusha risasi kutoka bunduki. Ina mmenyuko wa haraka kati ya kemikali zake ikipashwa moto inatoa gesi nyingi. Kama mmenyuko huo unatokea penye nafasi kubwa inachoma haraka na ghafla lakini kama unatokea mahali unapobanwa kuna mlipuko. Kwa hiyo baruti ni kilipukaji.

neg:
Kafeini
Kafeini katika hali safi ni unga wa fuwele nyeupe wenye ladha chungu. Fomula yake ya kikemia ni CHNO. Inajengwa ndani ya mimea kama kinga dhidi ya wadudu maana kwao ni kama sumu.

neg:
Mshumaa
Mshumaa (kwa Kiingereza "candle", kutokana na Kilatini "candēla", neno ambalo linategemea kitenzi "candēre", "kuangaza".) ni kifaa cha kuletea mwanga gizani kinachotengenezwa kwa nta au kemikali fulani.

neg:
Usumaku
Katika Fizikia, usumaku ni nguvu ambayo inaweza kuvutia (kuvuta karibu) au kurejesha vitu ambavyo vina asili ya chuma ndani yao . Kwa maneno rahisi ni sifa ya vitu vingine vinavyovuta karibu au kurudisha vitu vingine.

neg:
Kemia
Kimsingi kemia ni somo la atomi na mkusanyo wa atomi kwa molekyuli, bilauli ama madini ambazo zajenga mata za kawaida. Kulingana na kemia ya kisasa ni ujenzi wa mata kwa kiwango cha atomi.

neg:
Tuzo ya Nobel ya Kemia
1919 ("hakuna tuzo kwa Kemia")

neg:
Kemia
Sayansi ya Kemia ni maendeleo ya kisasa kulingana na historia, lakini mizizi yake ni kutokana na alkemia ambayo ilikuwa desturi kwa milenia katika dunia nzima. Jina la kemia ni kutoka alkemia; lakini, etimologia ya alkemia haijavumbuka zaidi (ona alkemia).

neg:
Elementi za kikemia
Elementi zinatokea kwa hali maada tofauti. Duniani kuna hali za mango, kiowevu na gesi. Penye joto kali kama katika jua kuna pia hali ya utegili (plasma). Mara nyingi elementi zinapatikana katika hali ya kampaundi yaani zikiunganishwa na elementi nyingine.

neg:
Kemia
"Ioni" ni kifaa kilicho na stima, ama atomi ama molekyuli ambayo imepoteza au kuongeza elektroni. Iliyoongeza yaitwa kationi (kama natiri kationi Na) na iliyopoteza elektroni yaitwa anioni (kama klorini Cl) ambazo zaweza kutulizana kama chumvi kwa kemikali (ni natiri ya kloroni NaCl). Mfano wa ioni za poliatomi ambazo hazigawani wakati wa Jawabu za kali-alkali ni kama haidroksaidi (OH), ama fosfeti (PO).

neg:
Kemia
Kifaa cha kemikali yaweza kuwa ni Kiini, Kiungo ama mchanganyiko wa Kiungo, Viini ama Viungo na viini. Radhi nyingi twaziona kilasiku kwa maisha yetu na mchanganyiko mwingine nikama anga, aloi, na radhi za biolojia na zaidi ya vitu vingine nyingi.

neg:
Heli
Heli (pia heliamu, ing. ; kut. kigiriki ἥλιος "hélios" "jua") ni elementi ya kikemia yenye namba atomia 2 na uzani wa atomi 4.002602. Alama yake ni He. Ni atomi nyepesi ya pili kati ya elementi zote hivyo ina nafasi ya pili katika mfumo radidia wa elementi.

neg:
Tuzo ya Nobel ya Kemia
1902 Hermann Emil Fischer

neg:
Ujamaa
"Ujamaa" linatokana na neno la Kiswahili linalomaanisha familia au jamii na hujulikana kwa sifa kadhaa muhimu, yaani mtu anakuwa mtu "kwa kupitia watu" au jamii.

neg:
Kemia
Kwa hili eneo kubwa la masomo, ni vigumu sana kuhekima kila stadi kwa kemia na kuhtasari stadi yote kwa jumla. Hata kwa wataalamu zaidi wa kemia, wengi ujuzi wao umetia maanani kwa stadi kadhaa walizotia maanani zaidi kwa masomo yao. Kemia ina matawi mengi sana, yanayoitwa tawi za kemia, ambazo wanakemia watia makini. Kemia ambao hufunzwa kwa shule ya upili na miaka ya kwanza ya chuo kikuu, yenyewe huitwa "kemia ya msingi" ambayo huwapa wanafunzi masomo ya kemia kwa msingi ili kuimarisha masomo pana ya kemia, kulingana na tawi lolote la kemia mwanafunzi atakayofuata. Kwa kemia ya msingi, stadi yenyewe haimalizii kwa utaalamu lakini wataalam wengi hutumia masomo haya ya msingi wa kemia kueleza kazi yao kwa sababu jibu lenyewe ni ngumu zaidi kueleza kwa ujuzi ama jibu lenyewe ni laghai.

neg:
Kemia
Mjengo wa Dunia ambao tumeuzoea na mitambo ya radhi tumezoea zahakikishwa na jawabu ya viini vya kemikali na uhusiano wa jawabu hizi.

neg:
Dopamini
Dopamini (kwa Kiingereza: dopamine) ni kemikali inayofanya kazi haswa katika mfumo wa neva kuwasilisha jumbe kutoka nyuroni moja hadi nyingine.

neg:
Kemia
Kemia yahusu tabia ya elementi na viungo vya atomi, ni somo la kujua mabadiliko ya mata na uhusiano wa mata na mata ndogo tofauti, na pia huhusika wa nishati.

neg:
Kimiani
Kimiani ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamiani. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimiani imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimiani iko katika kundi la Kipihom.

neg:
Kemia isiyokaboni
Kimsingi kuna tofauti kati ya

neg:
Elementi za kikemia
Elementi ya Kikemia ni dutu yenye tabia maalumu isiyotenganishwa kuwa dutu tofauti kwa mbinu za Kemia. Elementi tupu ina aina moja ya atomi tu ndani yake.

neg:
Ukimwi
UKIMWI ni kifupisho cha "Upungufu wa Kinga Mwilini"

neg:
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Tuzo ya Nobeli ya Kemia hutolewa kila mwaka kufuatana na wasia wa Alfred Nobel na Kamati ya Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Sweden.
Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na wataalamu wafuatao:
1901 Jacobus Henricus van’t Hoff

neg:
Dawa
Dawa (kwa Kiingereza "drug") ni dutu lolote -kama si chakula- ambalo linabadilisha hali ya mwili au ya roho ya mtu baada ya kuingizwa mwilini mwake.

neg:
Umeme
Kwa maana ya kisayansi umeme ni neno pana sana linalojumlisha mambo mbalimbali ambayo yote yanahusiana na kuwepo kwa chaji ya umeme.

neg:
Kali
Kali (pia: potasiamu, "ing. potassium") ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 19 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 39.098. Alama yake ni K.

neg:
Kemia
"Atomi" ni muungano wa radhi ambazo zimepata sitima ya kuunga kwa kiini (kwa nuklia ya atomi) ambayo ina protoni na niutroni, napia elektroni kadhaa ili kupima nguvu viini vilivyo na stima ya kuunga.

neg:
Zebaki
""
Zebaki (jina la kisayansi: hidragiri) ni elementi na metali duniani. Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Hg na namba atomia 80 katika mfumo radidia.
Jina la kawaida "zebaki" lina asili ya Kiarabu زئبق "(tamka "zibaq")".

neg:
Madini
Madini hutambulishwa na wasifa kama rangi, ugumu, kiasi cha mwanga kinachoruhusu na mpangilio wa Kristali. [[Almasi)) ni madini yalio magumu kuliko yoyote. Hutumiwa kukatia vitu vingine vigumu. [[Jamii:Madini|*]]

neg:
Choo
Lakini vyoo vya kemia kwa ajuili ya magari ya camping na pia vyoo katika kontena ya choo jinsi zinavyowekwa mahali kwa muda tu zinafanana zaidi na choo cha shimo maana kinyesi kinaanguka moja kwa moja katika kemikali ya tangi.

neg:
Somo la Uchumi
Pesa ni "njia ya malipo ya mwisho " ya bidhaa katika mingi ya mifumo ya bei na kitengo cha akaunti ambacho hutumika kwa kawaida kwa kuweka bei. Hujumuisha sarafu ambazo zinashukiliwa na umma usio benki na amana ambazo zinaweza kulipwa na pesa. Mfumo huu umeelezwa kuwa mkataba wa kijamii, kama lugha, inayofaa mmoja kwa sababu inawafaa wengine.

neg:
Biolojia
Biolojia ni sayansi asilia inayohusu utafiti wa uhai na viumbehai, kama vile mimea, wanyama, kuvu (kama uyoga), bakteria na virusi, na jinsi vinavyohusiana kati yao na katika mazingira yao, pamoja na muundo wao, kazi, ukuaji, asili, mageuko, uenezi, na nadharia ya uainishaji.

neg:
Biolojia
Jenetikia ni sayansi ya jeni, urithi, na tofauti za viumbehai. Jeni husimba maelezo muhimu kwa kusanisi protini, ambayo kwa upande mwingine huwa na jukumu kubwa katika kuathiri (ingawa, mara nyingi, si kuamua kabisa) fenotaipu ya mwisho ya kiumbehai. Katika utafiti wa kisasa, usomi-jeni hutoa nyenzo muhimu katika uchunguzi wa kazi ya jeni maalumu, au uchambuzi wa mwingiliano wa jeni. Ndani ya viumbehai, maelezo ya jeni kwa jumla hubebwa katika kromosomu, ambako yanawakilishwa katika muundo wa kemikali wa molekiuli hasa za DNA.

neg:
Sabuni
Katika kemia ni chumvi ya asidi mafuta.

neg:
Elementi za kikemia
Inawezekana kupasua hata atomi lakini hii si kazi ya kemia bali ni fizikia.

neg:
Injini
Injini (kutoka Kilatini "ingenium" kupitia Kiing. "engine") ni mashine inayobadilisha nishati kuwa mwendo unaotumiwa kwa kazi mbalimbali.

neg:
Kemikali
Dhana ya kemikali ilianza karne ya 18 baada ya mwanasayansi Joseph Proust kuandika mengi kuhusu kemikali kama copper carbonate. Alieleza kwamba katika kemikali yoyote, mchanganyiko ule huwa na vitu sawa, kwa mfano ukichanganya gramu ya copper na gramu nyingine ya Carbonic acid, basi utapata kwamba mchanganyiko utakaotengenezwa, bado ile gramu ya copper ipo na ile ya Carbonic acid ipo, ingawa pengine ikafifia kwa kubadilika kuwa gesi.

neg:
Mnyama
Wanyama (jina la kisayansi ni animalia na hutoka katika Kilatini) ni viumbehai wasio mmea, kuvu, bakteria, protista au arkea. Vile vile tunaweza kusema wanyama ni viumbehai wanaotegemea chakula kutoka sehemu nyingine: wao hawana uwezo wa kujitengenezea chakula chao wenyewe kupitia usanisinuru (nishati ya jua) lakini kutoka kwa viumbehai vingine ama wanyama wengine au mimea.
Kufuatana na aina ya chakula tunatofautisha hasa wanaokula mimea wanaoitwa walamani au walamea (kwa Kiingereza: "herbivorous") na wanaokula nyama wanaoitwa walanyama au wagwizi (ing. "carnivorous"). Kuna pia walavyote (ing. "omnivorous") wanaoweza kula kila kitu, ama mimea ama wanyama wengine (ing. "omnivorous").

neg:
Maji
Kikemia maji ni kampaundi ya elementi za oksijeni na hidrojeni, ikiunganisha atomi mbili za hidrojeni na atomi moja ya oksijeni kuwa molekuli ya HO au maji.

neg:
PH
Kikemia pH ni kipimo cha uwingi wa protoni za (H) katika mmumumnyo. Jina limetokana na Kilatini cha kitaalamu kwa "potentia hydrogeni" yaani nguvu (potentia) ya hidrojeni (H) au makini zaidi ioni za hidrojeni (H).

neg:
Kamusi sanifu ya Biolojia, Fizikia na Kemia
Si rahisi kuipata katika maduka ya vitabu lakini inapatikana katika duka la TATAKI jinsi TUKI inaitwa siku hizi. Mada inafana kiasi na ile ya kamusi Awali wa Sayansi na Teknolojia (KAST) lakini wala istilahi wala tahajia hazilingani sawa.

neg:
Tuzo ya Nobel ya Kemia
1916 ("hakuna tuzo kwa Kemia")

neg:
Kemia
Maji ni kiowevu kwa joto inayodumisha maisha kwa sababu, molekyuli za maji zasonga zaidi kuliko mango ya barafu, lakini kidogo kwa mvuke.

neg:
Metaboli
Metaboli (gir. μεταβολή "metabolē," "badiliko"; pia: umetaboli) inamaanisha jumla la michakato ya kikemia mwilini mwa viumbehai.
Viumbehai vinahitaji nguvu, yaani nishati kwa kukua, kudumisha maisha yao na kufanya kazi. Nguvu hii inapatikana kwa njia ya chakula pamoja na pumzi. Ndani ya mwili mfumo wa mmeng'enyo wa chakula (tumbo, utumbo) inavunja chakula kwa vipashio vyake vya kikemia ambavyo vinatumiwa na mwili kama lishe. Vivyo hivyo oksijeni inayofika kwa njia ya pumzi inapitishwa mwilini kwa njia ya damu hasa. Kutokana na mmenyuko wa hivi vyote mwili unapata nishati ya kujidumisha na pia maada ya kujenga seli au sehemu nyingine za mwili. Vipashio visivyotumiwa tena vinaondolewa mwilini.

neg:
Johann Wolfgang von Goethe
Pamoja na kuandika alianza kujishughulisha na sayansi. Alipenda sana sayansi mpya za biolojia na kemia. Kama waziri alianzisha idara ya kwanza ya kemia ya Ulaya kwenye chuo kikuu cha Jena.

neg:
Maana ya maisha
Wanabiolojia kwa jumla wanakubaliana kwamba viumbe mbalimbali ni mifumo inayojipanga inayosimamia mazingira ya ndani ili kudumisha hali hii ya mpango, shughuli za kimetaboli hutumika kutoa nishati, na uzazi unaruhusu uhai kuendelea kwa vizazi vingi. Kwa kawaida, umbile huwa sikivu kwa uchochezi na habari za kijenetikia, hivyo huelekea kubadilika kutoka kizazi hadi kizazi ili kuruhusu marekebisho kupitia mabadiliko ya mwili. Sifa hizo huongeza nafasi ya kuishi ya kiumbe binafsi na wazao wake kwa mtiririko huo.

neg:
Biokemia
Biokemia ni elimu ya michakato ya kikemia ndani ya viumbehai. Inachunguza muundo na shughuli za sehemu za seli kama vile protini, kabohidrati, lipidi, homoni, vimeng'enya na mengine.

neg:
Kibiriti
Kiasili neno lataja elementi ya rangi njano inayoitwa zaidi sulfuri kwa jina la kikemia. Kwa maana hiyo neno lapatikana katika Biblia kwa mfano Ufunuo 9.17.
Dawa la kiberiti au sulfuri latumiwa pia kwa vijiti vya kuwashia moto na hivyo neno "kibiriti" limepata maana yake ya kawaida. Kichwa cha kuwaka kina sulfuri ndani yake pamoja na posferi.

neg:
Halogeni
Halogeni (Kigiriki hals, “chumvi”; genes, “kuzaliwa”), katika kemia, ni simetali za kundi la 17 katika mfumo wa IUPAC (kabla zilifahamika kuwa katika kundi la VII, VIIA) katika jedwali la elementi zinazohusiana kwa karibu sana – fluorine, chlorine, bromine, iodine na astatine. Jina la halogeni, au mzalisha chumvi, linaelekeza katika tabia ya kila halogeni kutengeneza chumvi na sodium kama ile chumvi ya mezani (sodium chloride). Kila mhusika wa kundi hili ana valensi ya -1 na huungana na metali kutengeneza halides, pia huungana na metali na simetali kutengeneza ayoni zenye miundo tata.

neg:
Kemia isiyokaboni
Asili ya kugawa kemia kwa matawi ya kemia kaboni na isiyo kaboni ilikuwa nia ya kutazama kwa pekee dutu zilizopatikana kiasili katika mazingira bila athira ya uhai pekee na dutu zinatokea na michakato ya viumbehai.

neg:
Bakteria
Bakteria mara kwa mara huwachilia kemikali kwenye mazingira yao ili kuyarekebisha iwafaavyo. Kemikali hizi mara nyingi huwa protini na mara nyingi hufanana na enzaimu kwa kusiaga aina fulani ya chakula katika mazingira.

neg:
Kemia isiyokaboni
Kemia isiyokaboni (au: Kemia isiyo ya kikaboni, pia kemia siogania; "ing. inorganic chemistry") ni tawi la kemia linalochunguza yote ambayo si kemia kaboni yaani lisilotazama kampaundi za kaboni.

neg:
Jeni
Jeni (kwa Kiingereza "gene", kutoka Kigiriki γόνος, "gonos", yaani uzao) ni mahali pa DNA. DNA ni mkusanyiko wa taarifa za kemikali ambazo hubeba maelekezo kwa ajili ya kutengeneza protini kwenye seli.

neg:
Jiolojia
Jiolojia (kutoka Kigiriki γῆ "ge" „ardhi“ na λόγος "logos" „somo, mafundisho“ = "geologia" - kwa matamshi ya Kiingereza "jiolojia") ni fani ya sayansi inayochunguza maumbile ya dunia na tabia zake za kifizikia na kikemia. Inachungulia pia historia ya dunia na nguvu zinazoendelea kubadilisha maumbile ya dunia.

neg:
Mfumo radidia
Mfumo radidia (pia: jedwali la elementi, ) ni mpangilio wa elementi za kikemia kufuatana na namba atomia. Mpangilio huanza na namba ndogo. Namba atomia yatokana na idadi ya protoni katika kiini cha atomi.

neg:
Madini
Madini (Kiarabu معدن "ma'adan") ni dutu mango inayopatikana duniani kiasili. Madini huwa na tabia maalumu wa kikemia, si mata ogania na mara nyingi huwa na muundo wa fuwele (kristali). Kwa lugha nyingine: Madini ni elementi au kampaundi ya kikemia inayoonyesha umbo la fuwele na ambayo imejitokeza kutokana na mchakato wa kijiolojia.

neg:
Kimian
Kimian ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamian. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimian imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimian iko katika kundi la Kiok.


query: Je,Joshua Nkomo alizaliwa lini?

pos:
Joshua Nkomo
Joshua Mqubuko Nyongolo Nkomo (19 Juni 1917–1 Julai 1999) alikuwa mwananisiasa, kiongozi na mwanzilishi wa chama cha Zimbabwe African People’s Union na pia ni mtu wa kabila la Kalanga kutoka nchini Zimbabwe. Huyu alikuwa anajulikana kama baba wa Zimbabwe au katika Lugha ya Zimbabwe ‘’umdala Wethu, Umafukufuku au chibwechitedza’’ jiwe linaloteleza au (the slipery rork)

neg:
Go-Komatsu
Go-Komatsu (1 Agosti 1377 – 1 Desemba 1433) alikuwa mfalme mkuu wa 100 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Motohito". Tangu 24 Mei 1382 alidai ufalme. Tarehe 21 Oktoba 1392 alimfuata Go-Kameyama, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 5 Oktoba 1412. Aliyemfuata ni mwana wake, Shoko.

neg:
Joseph George Kakunda
Joseph George Kakunda (amezaliwa 15 Septemba 1968) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Sikonge kwa miaka 2015 – 2020. Ameteuliwa na Mh Rais wa Jamhuri ya Muungao wa Tanzania kuwa Waziri wa Viwanda, Biashara na Uwekezaji kuanzia tarehe 10 Novemba 2018, na kuapishwa tarehe 12 Novemba 2018.

neg:
Professor Jay
Joseph Leonard Haule (amezaliwa tarehe 29 Desemba 1975) ni Mtanzania msanii wa muziki wa hip hop na vilevile mwanasiasa wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Mikumi kwa miaka 2015 – 2020.

neg:
Chumo
Chumo ni jina la filamu iliyotoka mwaka 2011 kutoka nchini Tanzania. Ndani yake anakuja Hussein Mkiety (Juma), Jokate Mwegelo (Amina), Jafari Makati (Ali), Yusuph Mlela (Yustus). Filamu imetayarishwa na Tanzania na kufadhiliwa na JHU-CCP kupitia Mfuko wa Rais wa kutokomeza Malaria na USAID. Chumo inawasilisha ujumbe wa malaria wakati wa ujauzito kupitia hadithi ya kusisimua ya wapenzi wenye bahati mbaya. Wawili wanapendana lakini vikwazo vya kifamilia vinapelekea mapenzi yao kuwa magumu. Filamu imeongozwa na Jordan Riber ambaye ni mtoto wa John Riber ambaye ndiye aliyetayarisha filamu ya Neria (1993) na kuongoza Yellow Card (2000). Filamu ilipata kuchaguliwa katika kinyang'aro cha tuzo za ZIFF huko Zanzibar mwaka 2011. Vilevile filamu imeshinda tuzo ya "Golden Hamster" huko nchini Marekani katika tamasha la filamu la Northwest Projections, mjini Washington. Filamu ilipata kuteuliwa katika matuzo kemkem kwa kipindi cha mwaka mmoja tangu kutolewa. Filamu ilizinduliwa rasmi tarehe 4 Juni, 2011 katika viwanja vya BIAFRA ambapo kulikuwa hakuna kiilingilio.

neg:
José Mourinho
José Mourinho (amezaliwa 26 Januari 1963 katika Setúbal) ni Kireno football meneja. Yeye ni meneja wa la liga klabu Real Madrid . Mourinho ni kuwa ni moja ya makocha bora katika Ulaya. Alishinda ligi vyeo katika mstari nne (mbili kwa Porto na mbili kwa Chelsea). Yeye pia alishinda UEFA Ligi ya Mabingwa na Kombe la UEFA na Porto. Kwa miaka miwili mfululizo (2004 na 2005), Mourinho alikuwa mmoja aitwaye bora duniani football kocha na Shirikisho la Kimataifa la Soka Historia na Takwimu (IFFHS). Baada ya kuondoka Chelsea FC, nafasi yake ilichukuliwa na Avram Grant. Alikwenda kwa kocha Internazionale Warsaw na alishinda Kiitaliano Super Cup mwezi Agosti 2008.

neg:
Kitabu cha Yoshua
Wakati huo, miaka 40 baada ya wazazi wao kuondoka Misri, watu wa kizazi kile kipya walikuwa tayari kuingia Kanaani. Kambi yao kubwa ilikuwa mashariki mwa Mto Yordani kukabili Yeriko (Hes 22:1). Musa alikuwa amekufa tangu muda mfupi (Kumb 34:1-5), na Yoshua alipewa jukumu la kuwaongoza Waisraeli baada ya kifo cha Musa kwenye miaka 1210-1200 hivi KK (Kum 34:9; Yos 1:1-2).

neg:
Shoko
Shoko (12 Mei 1401 – 30 Agosti 1428) alikuwa mfalme mkuu wa 101 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Mihito". Tarehe 5 Oktoba 1412 alimfuata baba yake, Go-Komatsu, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni Go-Hanazono.

neg:
John Knox Bokwe
John Knox Bokwe (1855 - 1922) alikuwa mchungaji wa kikristo, mwandishi na mtungaji wa muziki wa Afrika Kusini. Aliandika kuhusu mambo ya kidini katika lugha yake ya Kixhosa. Pia alikuwa mhariri wa magazeti mawili, "The Kafir Express" na "Isigidimi samaXhosa". Mwaka wa 1914 Bokwe alitolea wasifu yake, "Ntsikana: The Story of an African Convert".

neg:
Jasoni wa Kurene
Jasoni wa Kurene (kwa Kigiriki Ἰάσων κυρήναιος) alikuwa Myahudi wa Kurene, Libya, aliyeishi katika karne ya 2 KK na kuandika historia ya vita vya ukombozi vya Wamakabayo hadi ushindi wao dhidi ya jemadari Nikanori (175 KK-161 KK).

neg:
Omar Bongo
El Hadj Omar Bongo Ondimba (30 Desemba 1935 – 8 Juni 2009) alikuwa Rais wa nchi ya Gabon tangu mwaka wa 1967. Baadhi ya marais barani Afrika, Bongo ameshika urais kwa muda mrefu kabisa. Alimfuata Leon M'ba akiwa na umri wa miaka 31 tu, na wakati ule alikuwa rais kijana kabisa duniani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Albert-Bernard Bongo.
Kiongozi huyo mwanzoni alitambulika kama Albert Benard Bongo kabla ya baadae kusilimu na kuitwa Omari Bongo. baada ya kumaliza masomo yake ya awali na sekondari mjini Brazzaville, Bongo alianza kazi katika shirika la umma lililokuwa likishughulika na masuala ya posta na simu lakini baadae aliingia kwenye mafunzo ya kijeshi na taratibu ukawa mwanzo wa kujikita kwenye siasa.

neg:
Papa Wemba
Papa Wemba, jina la kuzaliwa Jules Shungu Wembadio Pene Kikumba Lubefu, Mkoa wa Sankuru, DR Congo, 1949 - Abidjan, Ivory Coast, 24 Aprili 2016) alikuwa mwanamuziki wa lese rumba (iliyojulikana baadaye kama soukous) kutoka Kongo, mmoja wa wanamuziki maarufu kutoka Afrika, na maarufu katika Muziki wa Dunia.

neg:
Jean Bosco Mwenda
Jean Bosco Mwenda, aliyejulikana pia kama Mwenda wa Bayeke (1930 - 1990) alikuwa ni mwanzilishi wa mtindo wa kupiga gitaa kwa vidole nchini Kongo. Yeye pia alikuwa maarufu katika nchi nyingine za Afrika, hususan Afrika Mashariki, na katika miaka ya 1950 na mwanzo wa miaka ya 1960, alikuwa kwa ufupi mjini Nairobi, ambako alikuwa mtangazaji wa kawaida katika redio na akawashawishi wapiga gitaa wa kizazi kipya nchini Kenya.
Pamoja na rafiki yake na wakati mwingine mpenzi Losta Abelo, na binamu yake Edouard Masengo, Bosco alitafsiri upya mtindo wa gitaa nchini Kongo. Wimbo wake "Masanga" ulikuwa hasa na ushawishi mkubwa, kutokana na mtindo wake wa wake gitaa wa kipekee. Mtindo wake uliwavutia wanamuziki wengi kutoka Zambia ,Kongo na Afrika yMashariki na hata makundi kama Trio Matamoros na cowboy movies kutoka nchini Cuba.
Bosco alizaliwa mwaka wa 1930 kijiji cha Bunkeya, karibu na Likasi, Mkoa wa Haut-Katanga katika nchi ya Ubelgiji Kongo, lakini aliishi maisha yake sana katika Lubumbashi, ambapo kwa kuongeza katika kucheza muziki alikuwa na kazi katika benki na pamoja na kampuni ya madini ya mitaa, na kusimamiwa na bendi nyingine, na hoteli iliyoimilikiwa kando ya mpaka na Zambia. Septemba Aikufa katika ajali ya gari nchini Zambia mwaka wa 1990.

neg:
Kosaka Daimaou
Pico Taro (Pikotaro, pico Taro (si Kotaro), Julai 17, 1963 -), kilima zamani ni mwimbaji-mtunzi kuiga. Hata hivyo, Kosaka Dai Kaou ni mtayarishaji mwenyewe na anafanya kazi na kuweka kwamba ni mtu tofauti kutoka Pico Taro. August 2016 kama YouTuber, "kalamu pai Nappo juu Appoooh kalamu" juu ya video posting tovuti "YouTube" (PPAP) kwa vile post, inaonyesha hit duniani kote.

neg:
Joseph Kamaru
Kamaru wa Wanjiru, kama alivyopenda kujiita, alizaliwa Kangema, kaunti ya Murang'a.

neg:
Joatham Mporogoma Mwijage Kamala
Joatham Mporogoma Mwijage Kamala (16 Mei, 1946 - 18 Juni, 1998), alikuwa ni mwanasiasa, kiongozi na mwanachama wa Chama cha Mapinduzi (CCM). Alikua na kipawa asilia cha uongozi na utashi mzuri kiasi cha kumgusa Baba wa Taifa la Tanzania, Marehemu Mwalimu Julius Kambarage Nyerere haswa kwa imani yake kubwa juu ya misingi ya ujamaa. Amewahi kushika nafasi mbalimbali za uongozi nchini.

neg:
Joshua Nkomo
Nkomo alitiwa Kizuizini katika kambi ya Gonakudzingwa na serikali ya Ian Smith mwaka 1964, wanamapinduzi wenzake kamam vile Ndabaningi Sithole, Edger Tekere Maurice Nyagubo na Robert Mugabe hadi mwaka 1974, lakini baadae waliachiwa baada ya shinikizo kutoka na Raisi wa Afrika ya Kusini.during the apartheid eraSouth African B.J.Vorster.
Baada ya Kuachiwa, Nkomo alienda nchini Zambia kuendelea na mapambano ya chini chini na pia majadiliano. Tofauti na ZANU yaani (Zimbabwe African National Liberation Army) na mapambano ya silaha , chama cha ZAPU (Zimbabwe people’s Revolution Army) kilikuwa kimeamua kufanya mapambano ya msituni na mazungumzo. Katika kipindi cha uhuru, ZIPRA ilikuwa na silaha za kijeshi za kisasa na zilizokuwa zimehifadhiwa katika nchi za Zambia na Angola iliyokuwa pamoja na silaha nyingine za kivita kulikuwa na mizinga ya vita na wafanyakazi wa kisasa katika matumizi ya vifaa ivyo.

neg:
DJ Pooh
Mark Jordan (amezaliwa 29 Juni, 1969 mjini Los Angeles, California), anajulikana zaidi kwa jina lake la kisanii kama DJ Pooh ni mtayarishaji wa rekodi za muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani,mwigizaji wa sauti, mghani, mwandishi muswaada andishi, mwigizaji na mwongozaji wa filamu. Anafahamika sana kwa uhusika wake kama "Red" katika filamu ya kwanza ya "Friday" ambayo alicheza na Ice Cube. DJ Pooh alishiriki kuandika "Friday" na alisaidia ujenzi wa wahusika katika filamu hiyo. Akiwa kama mkongwe wa kuchanganya madude katika muziki, amewahi kutayarisha albamu wasanii mbalimbali ikiwa ni pamoja na Ice Cube, Del tha Funkee Homosapien, LL Cool J, Yo-Yo, Tha Dogg Pound , King Tee, na wengine kibao. Mwaka wa 1996, DJ Pooh alitoa msaada wa nguvu katika utayarishwaji wa albamu ya pili ya Snoop Dogg, "Tha Doggfather". Albmu ilitunukiwa platinamu maradufu.

neg:
Joel Joseph
Joel Vicent Joseph (alizaliwa tarehe 31 Machi 1985 jijini Arusha , Tanzania) ni mwandishi, , Mwigizaji na Mwimbaji kutoka Tanzania. Joel Joseph anakwenda kwa jina la kisanii liitwalo MR PUAZ ambalo hulitumia kama mwanamuziki katika sanaa yake. Joel ni msimamizi wa mwanamuziki kutoka Wasafi Records (WCB Wasafi) anayeitwa Harmonize.

neg:
Lewis Nkosi
Lewis Nkosi (5 Desemba 1936 - 5 Septemba 2010) alikuwa mwandishi wa habari wa Afrika Kusini. Aliandika kwa magazeti ya "Ilange laseNatali" na "Drum". Akaenda Marekani kusoma. Mwaka wa 1966 hakuruhusiwa kurudi nchini mwake. Akafundisha katika vyuo vikuu vya nchi mbalimbali kama Poland, Zambia na Marekani. Hasa aliandika makala za kiuhakiki.

neg:
Franco Luambo Makiadi
François Luambo Luanzo Makiadi (6 Julai 1938 – 12 Oktoba 1989) alikuwa mtu mashuhuri wa karne ya ishirini katika muziki wa Kikongo na muziki wa Afrika kwa ujumla. Hasa huitwa Franco Luambo au, kifupi, Franco.Alijulikana sana kwa uwezo wake wa kuumiliki muziki wa rumba. Alipewa jina la utani kama "Mchawi wa Gitaa" hasa kwa juhudi zake ya upigaji wa gitaa. Akiwa kama mwanzilishi wa bendi ya muziki wa jazz OK Jazz, huhesabiwa kama moja kati ya waanzilishi muziki wa Kikongo wa kisasa.

neg:
Yoshua
Wakati huo, miaka 40 baada ya wazazi wao kuondoka Misri, watu wa kizazi kile kipya walikuwa tayari kuingia Kanaani. Kambi yao kubwa ilikuwa mashariki mwa Mto Yordani kukabili Yeriko (Hes 22:1). Musa alikuwa amekufa tangu muda mfupi (Kum 34:1-5), na Yoshua alipewa jukumu la kuwaongoza Waisraeli baada ya kifo cha Musa kwenye miaka 1210-1200 hivi KK (Kum 34:9; Yos 1:1-2).

neg:
José Echegaray y Eizaguirre
José Echegaray y Eizaguirre (19 Aprili 1832 – 4 Septemba 1916) alikuwa mwanahisabati, mwanasiasa na mwandishi wa tamthiliya kutoka nchi ya Hispania. Alianza kuandika tu alipofikisha umri wa miaka 42. Kabla ya kuwa mashuhuri kama mwandishi, alikuwa profesa wa hisabati na mwanasiasa (kwa mfano, aliteuliwa kuwa Waziri wa Fedha mwaka wa 1874). Mwaka wa 1904, pamoja na Frederic Mistral alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Edward Franz Mwalongo
Edward Franz Mwalongo Amezaliwa 13 Oktoba 1966 ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Njombe Mjini kwa miaka 2015 – 2020.

neg:
Vital Kamerhe
Vital Kamerhe (alizaliwa 4 Machi 1959) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na kiongozi wa Umoja wa Taifa la Kongo.

neg:
Fat Joe
Joseph Antonio Cartagena (amezaliwa 19 Agosti, 1970) ni rapa wa Kimarekani mwenyewe asili ya Puerto Rico na Kikuba. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Fat Joe. Fat Joe amesaini mkataba wa kurekodi na studio ya Imperial Records.

neg:
Tom Mboya
Yeye kubakia na kwingineko kama Waziri wa Mipango Uchumi na Maendeleo hadi kifo chake katika umri wa miaka 39 alipokuwa gunned down tarehe 5 Julai, 1969 juu ya Moi Avenue, Nairobi CBD baada ya kutembelea pharmacy [5]. Nahashon Isaka Njenga Njoroge alihukumiwa kwa mauaji na baadaye hanged. Baada ya kukamatwa kwake, Njoroge aliuliza: "Why don't you go baada ya big mtu?. [6] Nani yeye maana kwa" wakubwa mtu "alikuwa kamwe divulged, ambayo imesababisha uvumi kiasi tangu Mboya ilionekana kama inawezekana contender kwa ajili ya urais. kikabila ya wengi wasomi kote Kenyatta umekuwa kulaumiwa kwa kifo chake, ambayo haijawahi subject ya uchunguzi wa mahakama. Under Mboya's mazishi, en molekuli maandamano dhidi ya mahudhurio ya Rais Jomo Kenyatta imesababisha skirmish kubwa, pamoja na watu wawili risasi wafu. The waandamanaji waliamini kuwa Kenyatta alikuwa kuhusika katika kifo cha Mboya, hivyo kuondoa yeye kama tishio kwa wasifu yake ya kisiasa ingawa hii bado ni jambo gombana.
Mboya kushoto mke na watoto watano. Yeye ni kuzikwa katika mausoleum ziko katika Rusinga Island iliyojengwa 1970. [7]. A mitaani Nairobi ni jina baada yake.

neg:
Kwame Nkrumah
Kwame Nkrumah alizaliwa mnamo mwaka 1909 katika kijiji cha Nkroful kwenye koloni la Gold Coast (leo Ghana). Nkrumah mwenyewe aliandika ya kwamba tarehe ilikuwa 18 Septemba 1909 iliyokuwa siku ya Jumamosi. Hii inalingana na jina "Kwame" ambalo katika utamaduni wa Waakan ni jina la mwanamume aliyezaliwa siku hiyo. Ila tu aliposoma Marekani alijulikana kwa jina la "Francis Nwia Kofi Nkrumah" na "Kofi" ni jina la mwanamume aliyezaliwa siku ya Ijumaa.

neg:
Tom Mboya
Thomas Mboya Odhiambo alizaliwa tarehe 15 Agosti, 1930 katika Kilima Mbogo, karibu na mji  Thika  wakati huo sehemu yenyewe ilijulikana kama “ White Highlands “ kwa Kiingereza. [2]

neg:
Jors Bless
Johnson Sululu (amezaliwa tar. 26 Julai 1986) ni mtayarishaji, Dj na msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania. Anafahamika zaidi kwa jina la kitayarishaji kama Jors Bless au Dj.Jors Bless .

neg:
Ruhollah Khomeini
Ayatollah Ruhollah Musawi Khomeini (Kifarsi: آیت الله روح الله موسوی خمینی) (* 24 Septemba 1902 mjini Khomein; 3 Juni 1989 Tehran) alikuwa kiongozi wa mapinduzi ya Uajemi ya 1979 na baadaye kiongozi wa kiroho wa Jamhuri ya Kiislamu ya Uajemi hadi kifo chake.

neg:
Rokujo wa Japani
Rokujo (28 Desemba, 1164 – 23 Agosti, 1176) alikuwa mfalme mkuu wa 79 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Nobuhito", na alikuwa mwana wa Tenno Nijo. Mwaka wa 1165 alimfuata babake na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 1168. Aliyemfuata kama Tenno ni binamu yake Takakura.

neg:
John Damiano Komba
John Damiano Komba (18 Machi 1954 – 28 Februari 2015) alikuwa mbunge wa jimbo la Mbinga Magharibi katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Alitokea katika Chama cha Mapinduzi (CCM). Alikuwa pia mwimbaji maarufu.

neg:
Joseph Mbilinyi
Joseph Osmund Mbilinyi (amezaliwa 1 Mei 1972) ni rapa, mwanaharakati wa haki za binadamu na mwanasiasa kutoka nchini Tanzania. Anajulikana sana kwa jina lake la kisanii kama Mr. II na Sugu au 2-proud. Huyu ni miongoni mwa waanzilishi wa mwanzo kabisa wa hip hop ya Tanzania. Kwanza akiwa na Da Young Mob, ambao alishirikiana nao katika kinyang'anyiro cha Yo Rap Bonanza iliyokuwa inaandaliwa na akina Kim the Boyz na Ibony Moalim katika miaka ya 1990 kabla ya kwenda kuwa rapa wa kujitegemea na kutoka albamu ya kwanz iliyokwenda kwa jina la Ni Mimi mnamo mwaka wa 1995. Vivile Sugu ni mwanasiasa wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Amechaguliwa kuwa mbunge wa  Mbeya Mjini kwa miaka 2015 – 2020.

neg:
Joshua Nkomo
Nkomo alidharau madai kuwa, alitoroka akiwa amevalia kama mwanamke, na kusema kuwa "I expected they would invent stupid stories about my flight... People will believe anything if they believe that ". He added that "...nothing in my life had prepared me for persecution at the hands of a government led by black Africans."

neg:
Jason Dunford
Edward Jason Dunford (alizaliwa tarehe 28 Novemba 1986 mjini Nairobi ni mwogeleaji kutoka Kenya. Yeye hushindana katika mashindano ya uogeleaji ya "butterfly" na "freestyle". Ameshinda dhahabu katika mashindano ya Universiade, michezo ya All-Africa na mashindano ya ubingwa wa Afrika, na kufika fainali katika mashindano ya Olimpiki, mashindano ya ubingwa wa Dunia na kozi fupi ya ubingwa wa Dunia. Ameshikilia pia rekodi za Afrika, Universiade na Olimpiki. Mengi ya mafanikio yake hayajawahi kuonekana kamwe katika historia ya uogeleaji ya Kenya .

neg:
Miaka ya 1960 Nchini Zimbabwe
Chama cha Zimbabwe African People's Union (ZAPU) kiliundwa mnamo mnamo 1961 huku Joshua Nkomo akiwa kiongozi wake.

neg:
Joshua Nkomo
Nkomo alimuoa Mke wake anaitwa Johanna Mafuyana tarehe 01/10/1949.
Baada ya kurudi kutoka Bulawayo mwaka 1947, alikuwa moja kati ya wapigania haki wafanyakazi wa shirika la Reli na Baadae kuwa kiongozi wa Umoja wa wafanyakazi wa Reli na baadae kuwa kiogozi wa African National Congress mwaka 1952. Mwaka 1960, alikuwa raisi wa chama cha National Democratic Part ambacho baadae kilifungiwa na serikali ya Rhodesia. Pia Nkomo amekuwa ni moja kati ya wajasiriamali matajiri zaidi katika eneo la Rhodesia.

neg:
Sutoku wa Japani
Sutoku (7 Julai, 1119 – 14 Septemba, 1164) alikuwa mfalme mkuu wa 75 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Akihito", na alikuwa mwana wa kwanza wa Tenno Toba. Mwaka wa 1123 alimfuata babake, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 1142. Aliyemfuata kama Tenno ni mdogo wake Konoe.

neg:
Joel Joseph
Joel amezaliwa jijini Arusha , Tanzania tarehe 31 mwezi wa 3 mwaka 1985, mahali wazazi wake wamekulia na kuishi. Amehitimu masomo yake ya sekondari mwaka 2005 pale Marangu Sekondari na kuingia chuo cha cha ufundi wa Kompyuta kiitwacho New Horizon institute . Baadae aliendeleza masomo yake kwa kuchukua kozi mbalimbali kwa kutumia elimu ya mtandaoni (E-Learning) na kujichukulia vyeti vya kozi mbalimbali ikiwemo Career Management kutoka Harvards Business Publishing.

neg:
Joshua Nkomo
Madai ya kuandikwa kwa barua na Nkomo kwenda kwa waziri mkuu Robert Mugabe akiwa uhamishoni, Uingereza yalianza kuibuka baada ya kifo chake mwaka 1999. katika barua zake , alilalamika kuhusu mateso yake na kuilamu serikali ya Zimbabwe kwa kutokomeza vyama vya upinzani. .

neg:
Jens Skou
Jens Christian Skou (amezaliwa 8 Oktoba 1918) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Denmark. Hasa alichunguza kimeng'enya cha ATP. Mwaka wa 1997, pamoja na Paul Boyer na John Walker alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Thomas Sankara
Noël Isidore Thomas Sankara (* 21 Desemba 1949 mjini Yako, Volta ya Juu; † 15 Oktoba 1987 mjini Ouagadougou, Burkina Faso) alikuwa mwanajeshi na mwanasiasa nchini Burkina Faso. Kuanzia 4 Agosti 1983 hadi kuuawa kwake tarehe 15 Oktoba 1987, Sankara alikuwa rais wa tano wa Volta ya Juu aliyoibadilishia jina kuwa Burkina Faso.

neg:
Dominiko Savio
Dominiko Savio (; Riva presso Chieri, 2 Aprili 1842 – Castelnuovo Don Bosco, 9 Machi 1857) alikuwa mvulana wa Italia aliyelelewa na John Bosco.

neg:
Omari Kungubaya
Mzee Omari Kungubaya (1939 - 20 Oktoba 2016) alikuwa mwanamuziki maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Tanzania. Alifahamika zaidi kwa kuwa mtunzi wa wimbo wa kipindi cha salam za wagonjwa katika redio ya taifa ya Tanzania (RTD).
Mzee Kungubaya ni matunda mengine ya hazina isiyokwisha kutoka mkoa wa Morogoro. Alizaliwa mwaka 1939 katika Kijiji cha Mgaza Vigolegole, Morogoro, ambapo alipata elimu yake ya msingi (darasa la nane) Msamvu Middle School mwaka 1955.
Alishindwa kuendelea na masomo ya darasa la tisa kutokana na wazazi wake kushindwa kumlipia karo.

neg:
Zola D
David Michael Mlope au Zola D (amezaliwa tarehe 21 Januari 1980) ni mwimbaji wa muziki wa hip hop laini kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa vibao vyake kadhaa vilivyoweza kutikisa jiji la Dar es Salaam kwa kipindi kirefu; vibao hivyo ni: "Jana sio Leo" na "Moto wa Tippa".

neg:
Yesu
Yesu (kwa Kiebrania יֵשׁוּעַ, Yeshua, kifupisho cha יהושע, Yeoshua, yaani "Mungu anaokoa") alikuwa Myahudi mwanamume aliyeishi miaka 2000 hivi iliyopita (labda 6 KK - 30 BK).

neg:
Joshua Nkomo
Yaani, “ nilitegemea kuwa wataibua habari za kipumbavu juu ya kuondoka kwangu.,… watu wataamini chochote kama wameamini hayo” na kuongeza kuwa “hakuna kitu katika maisha yangu kilichoandakiwa kwa ajili ya kushtakiwa katika mikono ya serikali ya waafrika weusi.
Baada ya amuaji ya kinyama katika Gukurahundi ya mwaka 1987, Nkomo hatimaye akakubali chama cha ZAPU kuingia katika chama cha ZANU, na kusababisha kuotkea kwa chama cha ZANU-PF na kuiacha nchi ya Zimbabwe kama nchi iliyo katika mfumo wa chama kimoja. Jambo lililosababisha baadhi ya watu wa kabila la Ndebele kumlaumu Nkomo kwa kuwauza kwa chama cha kigine.
Lakini idadi ya watu wa kabila la Ndebele, walikuwa wachache kiasi cha kushindwa kutoa pingamizi lenye nguvuwakati wa kuunganishwa kwa vyama hivyo viwili. Katika hali ya kutokuwa na nguvu, na afya yake kuzidi kudorora hata ushawishi wake ukashindwa kuwa na mshiko na hivyo kufa
Alipoulizwa katika maisha yake, kuwa kwa nini aliruhusu haya yote yatokee, alimwambia mwana historia kuwa Eliaki Sibanda kuwa, alifanya hivyo ili kusitisha mauaji ya watu wa kabila la Ndebele (ambao walikuwa wakiunga mkono chama chake) na ya wanasiasa wa chama cha ZAPU na wanaharakati ambao walikuwa wakilengwa na vyombo vya usalama vya Zimbabwe tangu mwaka 1982, alisema “Mugabe and his Shona henchmen have always sought the extermination of the Ndebele," yaani “Mugabe na Washona wake walitaka kufanya ukatili kwa Wandebele” alisema
Nkomo amekuwa si muumini mzuri wa kanisa la kimeshenari katika sehemu kubwa ya maisha yake, alibadilisha dini na kuwa Mkatoliki Roman Catholicism mwaka 1999, muda mfupi baada ya kufariki kwa saratani ya kibofu yaani prostate cancer tarehe 01/07/1999 akiwa na umri wa mika 82, katika hospitali ya Parirenyatwa katika jimbo la Harare

neg:
Charles Njonjo
Charles Mugane Njonjo (alizaliwa mwaka wa 1920) ni Mwanasheria Mkuu wa nchi ya Kenya hapo zamani (1963-1979), na Waziri wa Katiba (1980-1983).

neg:
George Lilanga
George Lilanga (1934 - 27 Juni 2005) alikuwa msanii Mmakonde kutoka Tanzania. Alipokuwa bado kijana alijifunza kuchonga sanamu jinsi ya Kimakonde. Lakini baadaye alianza kuchora pia akitumia hasa rangi za mafuta. Mwaka wa 1974 aligunduliwa kuwa na kisukari. Ndio ugonjwa uliosababisha kifo chake.

neg:
Ukristo
Yesu alizaliwa miaka kama 1800 baada ya Abrahamu. Vitabu vya Injili vinaeleza matukio na mafundisho ya Yesu ambayo ndiyo mwongozo wa imani hiyo. Maisha na kazi ya Yesu vimeibua mambo mengi katika historia. Ndiyo sababu kalenda iliyoenea duniani huhesabu miaka kutoka ujio wake; huu ni mchango mmojawapo wa Ukristo katika ustaarabu.

neg:
Fresh Jumbe
Fresh Jumbe Mkuu , jina la utani "Kungugu Kitanda Milima" (amezaliwa tar. 19 Oktoba 1978) ni mwimbaji, mtunzi,mtayarishaji-mwanamuziki kutoka nchi Tanzania, ambaye ana makazi yake na shughuli zake za kimuziki kwa ujumla anazifanyia mjini Tokyo, Ujapani.

neg:
Ngoma Iko Huku
Ngoma Iko Huku ni jina la kutaja albamu yenye nyimbo mchanganyiko kwa vipindi tofauti ya hayati Salum Abdallah akiwa na Cuban Marimba. Albamu imekusanya vibao vyake vyote ambavyo ni vikali na kuviweka pamoja. Hasa kutoka 1955 hadi 1965 mwaka ambao ndio kifo chake kilitokea. Rekodi hizi zilikusanywa na kampuni ya Kijerumani Dizim Records ili kuenzi kazi za mkongwe huyu. Albamu ilitolewa mwaka wa 2000 ikiwa na nyimbo zipatazo 22. Ufundi aliounesha katika nyimbo hizi unapelekea kuonekana kijana hadi sasa. Hata baada ya miaka kupita tangu kufa kwake, lakini bado hata kwa vijana waliozaliwa baadaye wanaelewa mchango wa Salum Abadallah na kuzisikiliza nyimbo zake kwa kiasi kikubwa. Nyimbo nyingi zilikuwa za mapenzi na ukombozi. Hasa kwa vile miaka ile ya 1960 mwanzoni tungo nyingi zilihusu hamasa ya kuileta Afrika huru. Nyimbo kama Beberu na nyimbo zingine za kusifu juhudi za TANU kwa wakati ule.
Hii ni orodha ya nyimbo zilizopo katika albamu hii.

neg:
Pamela Jelimo
Pamela Jelimo (aliyezaliwa tarehe 5 Desemba 1989) ni mwanamichezo Mkenya anayebobea katika mita 800. Alishinda medali ya dhahabu kwenye Olimpiki ya mwaka wa 2008 mjini Beijing. Yeye ni mwanamke wa kwanza wa Kenya kushinda medali ya dhahabu ya Olimpiki na pia Mkenya wa kwanza kushinda Golden League Jackpot. Anashikilia rekodi ya dunia ya mita 800 ya wakiambiaji wachanga na rekodi ya Afrika ya wakimbiaji wazee wa umbali huo. Jelimo pia ni mmoja wa wanawake wachanga kuishindia Kenya medali ya dhahabu ya Olimpiki.
Alishinda dhahabu hiyo ya mita 800 akiwa na umri wa miaka 18 tu.

neg:
Nkome
Nkome ni kata ya Wilaya ya Geita katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 32,726 waishio humo. Msimbo wa posta ni 30119.

neg:
Emeka Ojukwu
Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu (* 4 Novemba 1933 Zungeru (Nigeria) ni mwanasiasa wa Nigeria aliyekuwa mwanajeshi na rais wa jamhuri ya Biafra iliyojitenga na Nigeria 1967 - 1970.

neg:
Koffi Olomide
Antoine Koffi Olomidé (amezaliwa tarehe 13 Agosti 1956), ni mwimbaji, mtayarishaji, na mtunzi wa ngoma aina ya soukous kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

neg:
Ninko
Ninko (16 Machi 1800 – 21 Februari 1846) alikuwa mfalme mkuu wa 120 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Ayahito". Mwaka wa 1817 alimfuata baba yake, Kokaku, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwana wake, Komei.

neg:
Mobutu Sese Seko
Joseph-Désiré Mobutu aliyejiita baadaye Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa Zabanga (* Lisala, 14 Oktoba 1930 ; † Rabat, Moroko, 7 Septemba 1997) alikuwa rais na dikteta wa Zaire (Kongo-Kinshasa) kati ya miaka 1965 na 1997.

neg:
Kanku Kelly
Nkashama Kanku Kelly (20 Januari, 1958) ni mwanamuziki maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo- Tanzania. Anafahamika zaidi kwa kuwa miongoni wapigaji mashuhuri wa trampeti mwenye historia ya ndefu katika muziki - hasa kwa kushirikiana na Maquis du Zaire na kuwa mwanzilishi wa The Kilimanjaro Band. Vilevile amebahatika kushikana mikono na viongozi wakubwa wanaoheshimika duniani kote, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere na Mzee Nelson Mandela.
Kanku ambaye alifukuzwa shule kwa ajili ya muziki, jina lake halisi ni Nkashama Luis Polycarp, alizaliwa Januari 20, 1958, katika mji wa Kananga Mkoa wa Kasai, Magharibi mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.
Kanku ambaye aliingia nchini Tanzania akiwa kinda kabisa (chini ya miaka ishirini) alikuwa kivutio kikubwa kwenye safu ya wapulizaji wa trumpet katika bendi iliyokuwa tishio miaka ya 1970 hadi 1990 ya Maquis du Zaire iliyokuwa ikipiga muziki wake katika ukumbi wa White House, Ubungo jijini Dar es Salaam. Baba yake mzee Chasuma Leonard alikuwa Daktari wa binadamu na mama yake Chibwabwa Kayipu, alikuwa mfanyabiashara katika mji huo wa Kananga. Kelly alipata elimu ya msingi katika shule ya Kamilabi ambayo miongoni mwa masomo yaliyokuwa yakifundishwa somo la muziki lilikuwemo. Baadaye aliendelea na masomo ya juu katika shule ya Sekondari ya Lyceede Kelekele, ambako aliishia kidato cha tano kwa kufukuzwa shule baada ya kufumwa na mwalimu akiandika wimbo wa Nyboma Mwandido darasani mwaka 1973.

neg:
Charles Kao
Sir Charles Kuen Kao (amezaliwa 4 Novemba, 1933 mjini Hong Kong) ni mwanafizikia aliye na uraia wa nchi mbili, Marekani na Uingereza. Hasa amechunguza mawasiliano kupitia nuru. Mwaka wa 2009, pamoja na Willard Boyle na George E. Smith, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Mwaka wa 2010 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.

neg:
Archibald Jordan
Archibald Campbell Mzolisa Jordan (30 Oktoba 1906 - 20 Oktoba 1968) alikuwa mwandishi na mwanahistoria wa Afrika Kusini. Hasa anajulikana kwa riwaya yake ya Kixhosa "Ingqumbo Yeminyanya" (= Hasira ya Mababu). Pia aliandika tahakiki za fasihi ya Kixhosa zilizotolewa baada ya kifo chake tu. Mwaka wa 1961 aliruhusiwa na serikali kuhama Afrika Kusini na akawa profesa ya Lugha na Fasihi za Kiafrika katika Chuo Kikuu cha Wisconsin, Marekani.

neg:
Mbosso
Mbwana Yusuph Kilungi (amezaliwa 3 Oktoba,1991) ni jina la mwimbaji, mtunzi na mwanamuziki maarufu kutoka nchini Tanzania - ambaye anajulikana kwa jina lake la kisanii kama Mbosso. Umaarufu ulianza kujulikana akiwa na kundi zima la Yamoto Band ambalo ndani yake kuliwa na Aslay, Beka Flavour, Enock Bella na Mbosso. Kwa pamoja walikuwa wanaunda Yamoto Band chini ya Mkubwa Fella na Wanawe. Jina la Mkubwa na Wanawe lilikuwa na hadi sasa bado lipo hivyo hivyo kama Mkubwa na Wanawe. Ndani ya mkubwa na Wanawe kuna vipaji mbalimbali.

neg:
Joseph Smith
Joseph Smith, Mdogo (23 Desemba 1805 - 27 Juni 1844) alikuwa mwanzilishi na kiongozi wa Wamormoni. Mwaka wa 1827 alidai kuwa malaika alimtokea na kufunulia maagizo ya Mungu katika kitabu kipya, yaani Kitabu cha Mormoni. Mwaka wa 1830 alikichapisha kitabu hicho. Miaka ya 1830, makao makuu ya Wamormoni yalianza jimboni Ohio, baadaye jimboni Missouri na kuanzia mwaka wa 1838 jimboni Illinois. Pale Smith Mdogo alitawala kama mwenyekiti wa kijiji mpaka alipouawa na umati wa watu wasiokubali utawala wake. Alifuatwa kama kiongozi wa Wamormoni na Brigham Young aliyewaongoza Wamormoni kuhamia jimbo la Utah.

neg:
Go-Komyo
Go-Komyo (20 Aprili 1633 – 30 Oktoba 1654) alikuwa mfalme mkuu wa 110 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Tsuguhito". Tarehe 14 Novemba 1643 alimfuata dada yake, Meisho, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mdogo wake Go-Sai.

neg:
Yosefu Mukasa Balikuddembe
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
William Wellington Gqoba
William Wellington Gqoba (Agosti 1840 - 26 Aprili 1888) alikuwa mwalimu, mhubiri wa kanisa na mwandishi kutoka Afrika Kusini. Hasa aliandika kwa lugha ya Kixhosa. Kuanzia 1884 hadi kifo chake alihariri gazeti la "Isigidimi samaXhosa".

neg:
Jimmy Cliff
Jimmy Cliff ni mwanamuziki wa Jamaika. Amezaliwa 1 Aprili 1948 huko St Catherine, Jamaika. Jina lake la kuzaliwa ni James Chambers. Hasa anapiga muziki wa Reggae. Tangu mwaka wa 1968 alitoa vibao vingi. Mwaka wa 2004 alitoa kibao cha "Black Magic".

neg:
John Njue
Njue alizaliwa mwaka 1944 katika kijiji cha Kiriari (Embu). Alisoma shule ya Gituri Primary na Sekondari.

neg:
DJ Kalonje
George Waweru (anafahamika zaidi kwa jina la kisanii kama DJ Kalonje: amezaliwa Nairobi tarehe Januari 1987) ni Disc Jockey kutoka Kenya .

neg:
Oscar Fanuel Joshua
Oscar Fanuel Joshua (amezaliwa 6 Aprili 1986) ni mchezaji wa kandanda kutoka Tanzania akicheza nafasi ya beki wa kushoto. Pia anaichezea klabu mashuhuri nchini Tanzania Yanga F.C.

neg:
Ninmyo wa Japani
Ninmyo (27 Septemba, 808 – 6 Mei, 850) alikuwa mfalme mkuu wa 54 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Masara", na alikuwa mwana wa pili wa Tenno Saga. Mwaka wa 833 alimfuata mjomba wake, Tenno Junna, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata kama Tenno ni mwana wake, Montoku.

neg:
Junna wa Japani
Junna (mnamo 785 – 11 Juni, 840) alikuwa mfalme mkuu wa 53 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Otomo", na alikuwa mwana wa tatu wa Tenno Kanmu. Mwaka wa 823 alimfuata kaka yake, Tenno Saga, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 833. Aliyemfuata kama Tenno ni mpwa wake, Ninmyo.

neg:
Yozei wa Japani
Yozei (2 Januari, 869 – 23 Oktoba, 949) alikuwa mfalme mkuu wa 57 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Sadaakira", na alikuwa mwana wa kwanza wa Tenno Seiwa. Mwaka wa 876 alimfuata babake, na kuwa mfalme hadi kutolewa enzini mwaka wa 884, kwa ajili ya kupoteza akili. Aliyemfuata kama Tenno ni mjomba wa babake, Koko.

neg:
Shmuel Yosef Agnon
Shmuel Yosef Agnon (17 Julai 1888 – 17 Februari 1970), au שמואל יוסף עגנון kwa Kiebrania, alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Israel. Alizaliwa nchini Poland na jina la "Shmuel Yosef Halevi Czaczkes". Akiwa bado kijana alihamia Israel. Hasa aliandika riwaya, na lugha zake zilikuwa Kiebrania na KiYiddish. Mwaka wa 1966, pamoja na Nelly Sachs alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

neg:
Leo Africanus
Alizaliwa mnamo mwaka 1490 kwa jina la الحسن بن محمد الوزان (Al-Hasan ibn Mohammed al-Wassan) katika mji wa Granada uliokuwa mji mkuu wa dola la mwisho wa Waislamu katika Hispania. Baada ya kutekwa kwa mji na Wahispania Wakristo 1492 familia yake ilihamia Fes (Moroko). Hapo kijana alisoma kwenye chuo kikuu cha Al-Qairawin.
Baada ya kumaliza masomo yake aliongozana na mjomba katika safari zake wakivuka jangwa la Sahara na kufika mjini Timbuktu katika Dola la Songhai mnamo mwaka 1510. Akaendelea kuvuka kanda la Sahel hadi Sudan na Misri.
Katika safari kwenye Mediteranea jahazi yake ilishambuliwa na mashujaa wa msalaba mwezi wa Juni 1518 akakamatwa na kupewa kama zawadi kwa Papa Leo X huko Roma. Papa alivutwa na tabia na elimu yake akampatia mafundisho ya kikristo akabatizwa. Katika ubatizo alipokea jina la Papa mwenyewe "Leo" pamoja na jina la mtume "Yohane" na jina la "Medici" familia ya Papa: Ioannes Leo de Medici.

neg:
Joel Joseph
ameanza muziki akiwa na miaka 21, alikuwa akijihusisha na kuimba nyimbo za wasanii wengine (Cover Songs) ambapo ilimpelekea kujua kwamba anauwezo wa kuimba hivyo kutunga nyimbo zake mwenyewe. Mwaka 2005 Mr Puaz aliingia kurekodi wimbo wake wa kwanza uitwao ""SWEET BABY"" iliyorekodiwa chini ya studio za Grandmaster Records zilizopo jijini Arusha,Tanzania.2006 alishiriki kutoa wimbo mwingine akiwa katika kundi akitumia jina Nizzo B. wimbo huo unaitwa "USIKU WA LEO" kazi ambayo imefanya vizuri kwenye Purebreak chart kubwa za Ufaransa.

neg:
Sibusiso Zuma
Sibusiso Wiseman Zuma (amezaliwa 23 Juni 1975 katika mji wa Durban, KwaZulu-Natal) ni mwanakandanda mtaalamu wa Afrika Kusini anayeichezea klabu ya kandanda ya Kideni Superliga inayoitwa FC Nordsjælland.

neg:
Joshua Nkomo
Katika mahojiano ya Televisheni, muda mfupi baada ya kupotea kwa ndege nyingine, ambapo, akiwa anacheka Nkomo alitania kuhusiana na matukio hayo na kuhakikisha kuwa ZAPU ndio wanaohusika na mashambulizi ya ndege mbalimbali. Katika vitabu vyake mbalimbali kama vile ‘’Story of my Life’’ kilichochapishwa mwaka 1985, Joshua Nkomo ameelezea masikitiko yake kuhusiana na mashambulizi ya ndege zote mbili

neg:
Bartolomeo Dias
Bartolomeu Dias (1451 hivi – 29 Mei 1500 ), sharifu wa ukoo wa kifalme wa Ureno, ni maarufu kama Mzungu wa kwanza kuzunguka bara la Afrika toka kaskazini magharibi hadi mashariki kwa Rasi ya Tumaini Jema (1488), akifungua njia ya kwenda India kupitia baharini.

neg:
Aisha Madinda
Aisha Madinda (jina la kuzaliwa: Mwanaisha Mohamed Mbegu mnamo 5 Mei 1979 - 17 Disemba 2014) alikuwa mnenguaji na mwimbaji maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Tanzania. Enzi za uhai wake, alichezea bendi ya African Stars (Twanga Pepeta) na Extra Bongo. Alijiunga na Twanga Pepeta mnamo mwaka 2001 na kudumu humo hadi hapo ilipoanzishwa Extra Bongo. Kimaisha, amezaliwa Dar na kusoma na kukulia huko Kigoma. Vilevile ni miongoni mwa wanenguaji maarufu waliopata kutokea nchini Tanzania.

neg:
Conrad George Rutangantevyi
Conrad George Rutangantevyi ni msanii chipukizi wa hip hop na bongofleva nchini Tanzania alizaliwa tarehe 26/01/1991,katika kijiji cha kanazi,wilaya ya Ngara,mkoani Kagera kasikazini-magharibi mwa Tanzania bara.
Alisomea shule ya msingi Kanazi kuanzia mwaka 2000 hadi 2006,
akiwa darasa la tano kwa mara ya kwanza alishiriki mashindano yaliyo andaliwa na
Radio kwizera iliyopo mjini Ngara kwa ushirikiano wa shirika la kuhudumia watoto duniani UNICEF,lilofanyika wilayani Ngara mwaka 2005,ambapo
Conrad George
Rutangantevyi(Conidee)
alishiriki kama mwanahip hop hata hivyo katika mashindano haya Conidee alishika nafasi ya nne katika mashindano hayo,Kuanzia hapo ndipo mwanzo wa safari ya muziki ukaanza.
Mwaka 2007 alianza kidato cha kwanza katika shule ya sekondary Rulenge,kutokana na sababu za kisanaa aliahamishwa shule mwaka 2009 akiwa kidato cha tatu,April 2009 hadi 2010 alisoma katika shule ya sekondary Bishopmpango,ambako alianzisha 2C2PANE kundi la muziki,ambalo lilidumu kwa mda wa miaka miwili na kusambaratika baada ya kuhitimu masomo ya kidato cha nne mwaka 2010.Mwaka 2011 alijiunga na shule ya Sekondari kuu Lukole ambako aliweza kusimama kama mwimbaji asiye na kundi,mwaka 2013 baada ya kuhitimu kidato cha sita kabla ya kujiunga na elimu ya juu ametamba na nyimbo kama Takataka,na kutangaza kuachia albamu yake ya kwanza maarufu kama B29,
B29 ambao ndiyo wimbo ambao unamtambulisha kwa sasa kama chipukizi

neg:
Joseph Kony
Joseph Kony alizaliwa mwaka 1961 katika kijiji cha Odek, kinachopatikana mashariki mwa Gulu kaskazini mwa Uganda, wazazi wake walikuwa wakulima. Aliwapenda wadogo zake lakini walipomkosea aliwaadhibu. Katika ujana wake, Joseph Kony alifunzwa kuwa mganga wa kijiji na kakake mkubwa, Benon Okello, na kakake alipoaga alichukua kikamilifu wajibu wa kuwa mganga wa kijiji. Alipokosewa alipendela kupigana badala ya maelewano kwa njia ya mazungumzo. Akiwa shuleni alitaniwa kwa ukubwa wake na walimu walimpa wakati mgumu kwa sababu hakuonekana muerevu sana. Babake alikuwa mteandakazi wa mungu katika kanisa katoliki na mamake alikuwa Muangilikana, Kony alikuwa alatare kwa miaka kadhaa. Aliacha kwenda kanisani akiwa na umri wa karibu miaka 15. Aliachaia masomo yake shule ya upili na alipata umaarufu mwezi wa Januari mwaka 1986, akiwa na miaka ishirini na kitu hivi. Kundi lake lilikuwa moja ya makundi makubwa yaliyoibuka huko Acholi wakati wa vuguvugu maarufu la Roho Mtakatifu lililoongozwa na Alice Auma (aka Lakwena). Hata hivyo kulikuwa na mgogoro miongoni mwa Wacholi walionung'unikia kupoteza uashawishi wao baada ya Rais Tito Okello aliyekuwa Muacholikupinduliwa na Yoweri Museveni na jeshi lake la National Resistance Army (NRA) wakati wa Vita vya msituni vya Uganda vilivyoisha mwaka 1986.

neg:
Ice Cube
O'Shea Jackson (amezaliwa tar. 15 Juni 1969), anajulikana sana kwa jina lake la kisanii kama Ice Cube, ni rapa wa Kimarekani, mwigizaji na pia mwongozaji wa filamu. Anatazamika kama ni msanii mkubwa duniani wa muziki aina ya hip hop.

neg:
Joshua Nkomo
Serikali ambayo haikwa maarufu ilioyitwa Zimbabwe-Rhodesia ilioyokuwa inaongozwa na Abel Muzorewa iliundwa mwaka 1979kati ya Ian Smith na Ndabaningi Sithole’s . ZANU ambayo kwa wakati huo, ilikuwa tayari imeshagawanyika kutokana na Mambo ya kijeshi ya Mugabe. Lakini vita ilioyanzishwa na Nkomo na Mugabe viliendelea bila kupiganwa. Na Uingereza pamoja na Marekani havikuweka vikwazo katika nchi hiyo
Uingereza ulivishawishi vyama hivyo kwenda katika Lancaster House mwezi wa tisa mwaka 1979, kwa ajili ya kuanzisha katiba na kuitisha uchaguzi upya. Mugabe na Nkomo walifanya makubaliano yaliyoitwa Patriotic Front (PF) katika makubaliano yaliyoendeshwa na Lord Carrington. Uchaguzi ulifanyika mwaka 1980, na katika macho ya wengi chama cha ZAPU kilichokuwa kinaongozwa na Nkomo kilishindwa katika uchaguzi huo na chama cha ZANU kilichoongozwa na Mugabe
Matokeo ya uchaguzi huo. Yaliweka vyama vyote viwili ZAPU na ZANU katika vyama vinavyoegamia mfumo wa kikabila , yaani chama cha ZANU kikiwa na iadi kubwa ya ya kabila la Shona na chama cha ZAPU kikiwa na idadi kubwa ya kabila la Ndebele Nkomo alikaribishwa katika sherehe ya uraisi lakini alikataa.

neg:
Yosefu Mukasa Balikuddembe
Yosefu Mukasa Balikuddembe († Nakivubo, 15 Novemba 1885), ni mfiadini wa kwanza kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

neg:
Joyce Lazaro Ndalichako
Joyce Lazaro Ndalichako (alizaliwa Musoma tarehe 21 Mei 1964) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha (CCM). Aliteuliwa na Rais wa awamu ya tano wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, John Magufuli kuwa mbunge na pia Waziri wa Elimu, Sayansi, Teknolojia na Mafunzo ya Ufundi kwa miaka 2015 – 2020 nchini Tanzania .

neg:
Papa Wemba
Katika dunia ya muziki ilihodhi Kikongo wakati huo na Franco Luambo na bendi yake ya ajabu TPOK Jazz, bendi ya TPOK Jazz, bendi ya Tabu Ley Rochereau Afrisa, na kisha makundi mapya ya muziki kama Les Grands Maquisards, Le Trio Madjesi, na hata bendi ndogo kama Bella-Bella, Thu ZAINA na Empire Bakuba, vijana na wenye vipaji Papa Wemba (akijulikana kama Jules Presley Shungu Wembadio), alikuwa mmoja wa vikosi vya kuendesha kwamba 1973 alifanya Zaiko Langa Langa kujulikana kama kundi maarufu, akishirikiana na waimbaji kama "Chouchouna" (Papa Wemba), "Eluzam" na "Mbeya Mbeya" (Evoloko Lay Lay), "BP ya Munu" na "Zania" (Mavuela Somo).

neg:
Elvis Musiba
Aristablus Elvis Musiba (4 Februari 1950 - 31 Oktoba 2010) alikuwa mtunzi mashuhuri wa hadithi za kusisimua katika miaka ya 1980 kutoka nchini Tanzania. Alivuma sana kwa tungo zake kama vile Kufa na Kupona, Kikomo, Kikosi cha Kisasi, Njama na Hujuma. Musiba ni moja kati ya waandishi wa mwanzo nchini Tanzania kutunga hadithi za kijasusi, kipelelezi na kutisha. Hadithi ambazo baadaye zilipigwa topu. Katika miaka ya hivi karibuni, kumekuwa na ufufuo mkubwa wa hadithi hizi.

neg:
Tom Mboya
Thomas Joseph Odhiambo Mboya (15 Agosti, 1930 - 5 Julai, 1969) alikuwa mwanasiasa maarufu Kenya wakati wa serikali ya Mzee Jomo Kenyatta. Yeye pia alianzisha chama cha Nairobi People's Congress Party, chama ambacho kilichangia kukua kwa chama maarufu Kenya African National Union (KANU), alikuwa pia Waziri wa Mipango na Maendeleo ya Uchumi wakati wa kifo chake. Mboya  aliuawa tarehe 5 Julai, 1969 katika  mji mkuu wa Nairobi.

neg:
Jacques Monod
Jacques Lucien Monod (9 Februari 1910 – 31 Mei 1976) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza usanisi wa vimeng'enya ndani ya chembe hai. Mwaka wa 1965, pamoja na Francois Jacob na Andre Lwoff alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Juca de Oliveira
José de Oliveira Santos (São Roque, 16 Machi 1935) ni mwigizaji ya Brazil.

neg:
Historia ya Wokovu
Dionisi Mdogo, mmonaki aliyeanzisha (mwaka 533 hivi) mtindo wa kuhesabu miaka kuanzia kuzaliwa Yesu kurudi nyuma (K.K.) au kwenda mbele (B.K.), alikosea hesabu zake. Leo tunakisia Yesu alizaliwa mwaka 6 hivi K.K. kwa sababu alizaliwa Bethlehemu chini ya Herode Mkuu aliyefariki mwaka 4 K.K. Huyo alipojaribu kumuua mtoto Yesu, familia takatifu ilikimbilia Misri mpaka baada ya kufa kwake. Hapo ikarudi Galilaya hata Yesu akajulikana kwa jina la kijiji cha Nazareti kilichodharauliwa na Wagalilaya pia. Ndipo alipokulia na kuishi akifanya kazi ya ufundi.

neg:
Soprano
Francis Xavery Ndumbaro au Soprano (amezaliwa tar. 2 Mei 1984) ni mwimbaji wa muziki wa R&B na Bongo Flava kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kuimba nyimbo ya Kausha na Pamoja Nawe ambayo alimshirikisha mwimbaji mwingine wa hip hop na Bongo Flava Bw. Dknob.

neg:
Zimbabwe African National Union
Chama kilianzishwa mwaka 1983 kama farakano kutoka chama cha ZAPU na mchungaji Ndabaningi Sithole (1920-2000) pamoja na wakili Herbert Chitepo wasiopendezwa na mwelekeo mkali wa Joshua Nkomo kiongozi wa ZAPU na mweleko wake upane wa Umoja wa Kisovyeti.

neg:
Joseph Narcis Mloka
Mloka alizaliwa katika kijiji cha Utunu, Matombo, wilaya ya Morogoro Vijijini, mwaka 1930, akiwa mtoto wa kwanza katika familia ya watoto wanne: Sabina Narcis, (Balozi) Daniel Narcis Mloka (1938 – 1994), na Andrew Narcis Mloka (1942 – 2010).

neg:
Jomo Kenyatta
Licha ya Waingereza kuwa na matumaini ya kuwapa wapinzani Waafrika mamlaka "ya wastani" zaidi, ilikuwa Kenya African National Union (KANU) ya Jomo Kenyatta, mfungwa wa zamani, ambayo iliunda serikali muda mfupi kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963.

neg:
Joti
Lucas Lazaro Mhuvile (anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Joti; amezaliwa 9 Julai 1982) ni mwigizaji wa filamu na michezo ya televisheni kutoka nchini Tanzania. Sanaa yake mara nyingi hufanya na Mpoki ambaye ni mwenzi wake tangu alipoanza shughuli za sanaa. Kwa pamoja wanaitwa "Mpoki na Joti". Wametengeneza mifululizo ya filamu za vichekesho kadha wa kadha. Ulio maarufu sana ni ule wa Kung Fu Bongo - ambao ndani yake wamecheza na Kingwendu.

neg:
John Tengo Jabavu
John Tengo Jabavu (11 Januari 1859 - 10 Septemba 1921) alikuwa mwandishi na mwanasiasa wa Afrika Kusini. Hasa aliandika kwa lugha ya Kixhosa. Kama William Gqoba, alikuwa mhariri wa gazeti la "Isigidimi samaXhosa". Baadaye alikuwa mhariri wa kwanza wa gazeti la "Imvo Zabantsundu". Alianzisha chuo cha Kiafrika kilichoitwa "Fort Hare" baadaye.

neg:
Jua Cali
Jua Cali alizaliwa Paul Julius Nunda mnamo 12 Septemba 1979 katika eneo la Eastlands Jijini Nairobi. Wazaziwe, Doreen Onditi na Evans Onditi (aliaga dunia) walikuwa waalimu Jua Cali alilelewa katika maadiri kali ya kikatoliki mtaani California Mashariki ya jiji la Nairobi Alianza mtindo wa kufururiza maneno akiwa na umri wa miaka kumi, akitiwa moyo na kakake mkubwa Christopher Sati Alijulikana kama kijana aliye mnyamavu na aliyekuwa na ugumu wa kushirikiana na wenzake

neg:
Charles Njonjo
Njonjo ni mwana wa Yosia Njonjo aliyekuwa mkuu wa kikoloni na kupokea shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Fort Hare katika Afrika ya Kusini. Baada ya uhuru wa Kenya mwaka 1963, Njonjo aliteuliwa Mwanasheria Mkuu. Njonjo aliandikisha Chama cha G.E.M.A, lakini hapo baadaye angekuwa mpinzani wa kikundi mnamo mwaka wa 1976 akawastaki baadhi ya wanachama wake pamoja na Kihika Kimani, Njenga Karume na uhaini - amri mara Rais nchini aligeuka na kutupilia hio kesi. Naye Mwanasheria Mkuu aliushikilia kazi yake hadi mwaka wa 1979. Mwaka huo huo alichaguliwa kuwa Mbunge wa jimbo la Kikuyu na mwaka wa 1980 aliteuliwa kuwa Waziri wa Katiba katika Serikali ya Daniel arap Moi. Mwaka wa 1983 alilazimishwa kujiuzulu, na akaacha maisha ya umma baada ya uchunguzi wa mahakama alihitimiza alikuwa ananyanyasa watu ofisini mwake huku ikiwa na madai kwamba alikuwa anajaribu kuchukua urais kutoka Moi.. Hapo mapema mwaka wa 1980 alikuwa mwenyekiti wa Idara ya Shirika la Afrika Mashariki ya Wanyama.