query: Je,Cardinal Otunga aliaga dunia mwaka upi?

pos:
Maurice Michael Otunga
Maurice Michael Otunga (Januari 1923 hadi 6 Septemba 2003) alikuwa askofu wa kanisa katoliki na kardinali wa kwanza nchini Kenya.

neg:
Zachary Onyonka
Aliaga dunia mnamo 2002 wakati angali akihudumu kama mbunge wa Kitutu Chache.

neg:
Jaramogi Oginga Odinga
1960 alikuwa kati ya waanzilishi wa chama cha KANU akampendekeza Kenyatta kuwa kiongozi wa chama.

neg:
Waklara
Katika karne XX uenezi ukaendelea hasa katika nchi za Amerika na za [[misheni]]. Baada ya [[Mkusanyo wa Sheria za Kanisa]] idara ya Papa kwa Watawa iliagiza itungwe katiba moja kwa Waklara wote, isipokuwa Wakapuchini. Kazi hiyo ilifanywa polepole na OFM kwa kupokea mapendekezo ya maabesi pia, ikapitishwa (1930), lakini si kwa Wakoleta. Kwa Waklara Wakapuchini katiba ilitungwa na wenzao wa kiume na kupitishwa mapema zaidi (1927). Waurbani pia wakaja kukubaliwa katiba maalumu (1973). Juhudi hizo za kuimarisha umoja zilichangiwa sana na [[Papa Pius XII]] (1939-1958) alipohimiza ma[[shirikisho]] ya monasteri pamoja na kulegeza masharti ya ugo (1950) kwa lengo la kuziondoa katika hali ya ukiwa, kuzisaidia upande wa [[malezi]] na kuruhusu pengine uhamisho. Kazi hiyo ilianza Ufaransa (1953) na kuendelezwa na [[Mtaguso II wa Vatikani]] hivi kwamba mwaka 1975 kulikuwa na mashirikisho 43 (1 chini ya Wakonventuali, 7 chini ya Wakapuchini na 35 chini ya OFM). Ni mafanikio makubwa tukizingatia ugumu wa kushinda desturi za siku nyingi na tofauti za kila aina.

neg:
Dionisi Ssebuggwawo
Wafiadini hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya KabakaMwanga II (1884 - 1903) wa Buganda ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na Kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Izimba Bhusu
Kijiji hiki kina historia ndefu kabla na baada ya ukoloni ambapo
kiliwahi kukaliwa na Wamisionari toka Ubelgiji na Italia.
Kijiji hiki kilikuwa chini ya utawala wa watemi mbalimbali
wa utemi ya NYAWA. Katika kijiji hiki kuna kanisa kubwa sana la Wamishenari wa Kikatoliki ambapo pia walijenga na Zahanati ya kwanza kabisa katika wilaya ya Igunga mnamo mwaka 1923 ambapo zahanati nyingine ilijengwa katika kijiji cha Nkinga na Wamishenari wa kipentekoste mwaka 1936. Pia sekondari ya kwanza wilayani Igunga ilijengwa katika kijiji hiki mnamo mwaka 1952 ikijulikana kama St. Thomas Aquinas.

neg:
Yasinta wa Fatima
Yasinta, pamoja na kaka yake Fransisko, alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 13 Mei 2000, halafu na Papa Fransisko kuwa mtakatifu tarehe 13 Mei 2017, miaka 100 kamili tangu tukio la kwanza, akiwa mdogo kuliko watakatifu wote wasio wafiadini.

neg:
Milton Obote
Tarehe 10 Oktoba 2005 Obote aliaga dunia kwenye hospitali moja mjini Johannesburg, Afrika Kusini kwenye umri wa miaka 79.

neg:
Wafiadini wa Uganda
Kati yao wanajulikana na kuheshimiwa duniani kote kwa namna ya pekee Wakatoliki 22 waliokuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Ndugu Wadogo
Ingawa kesi za kutangazia watakatifu zinachukua kwa kawaida miaka mingi, baadhi ya ndugu wa kipindi hicho wameshafikia hatua hiyo. Kuna Wafransiskani wanane waliofia dini China (1900): Maaskofu Gregori Grassi, Francesco Fogolla na Antonino Fantosati, halafu mapadri Elia Facchini, Teodoriko Balat, Giuseppe Maria Gambero na Cesidio Giacomantonio, hatimaye bradha Andrea Bauer. Wakapuchini wako watatu: bradha Konrado wa Parzham (+1894), bawabu; halafu mapadri Leopoldo Mandich (+1942) na Pio wa Pietrelcina (+1968), mashujaa wa kitubio. Mkonventuali ni mmoja, Maksimiliani Maria Kolbe (+1941), shahidi wa upendo katika makambi ya maangamizi ya Wanazi. Wenye heri wako 50, wengi wao wakiwa wafiadini.

neg:
Andrea Kaggwa
Andrea Kaggwa (1856 hadi 26 Mei 1886, Munyonyo) ni mfiadini mmojawapo kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

neg:
Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko
Tunda bora ni Maria Ana wa Yesu wa Paredes (+1645), Mfransisko wa kwanza wa Amerika kutangazwa na Kanisa kuwa ni mtakatifu. Wengine waliojiunga na OFS au kuvaa kamba yake ni Fransisko wa Sales (+1622), Yoana Fransiska wa Chantal (+1641) na Yosefu Kalasanzi (+1648). Kundi kubwa zaidi ni lile la wenye heri 30, hasa wafiadini wa Japani tena.

neg:
Magnus Mwalunyungu
Aliwekwa wakfu na Kardinali Laurean Rugambwa mwaka wa 1992. Tangu mwaka huo alikuwa askofu wa Jimbo la Tunduru-Masasi hadi 2005, alipostaafu.

neg:
Augustino Zhao Rong
Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu mwaka 2000.

neg:
Wafiadini wa Uganda
Mwanzoni mwa karne ya 20 vijana wawili tena wa Kanisa Katoliki walimfia Yesu (1918) wakatangazwa wenye heri na Papa Yohane Paulo II mwaka 2002: Daudi Okelo na Jildo Irwa.

neg:
Oto mfiadini
Wote wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama watakatifu, hasa tangu mwaka 1481 walipotangazwa na Papa Sixtus IV.

neg:
Historia ya Utawa
Wamonaki wa matawi hayo wakaja kushika nafasi muhimu katika kurekebisha Kanisa, hasa Petro Damiani (1007-1072), Papa Gregori VII (1028-1085) na Bernardo wa Clairvaux (1090-1153).

neg:
M'banza-Kongo
Kuna maghofu ya makanisa mbalimbali ya karne ya 16. Kanisa Kuu lililojengwa 1549 lasemekana ni kanisa kuu la kwanza katika Afrika Kusini ya Sahara na Ethiopia. Lilitembelea na Papa Yohane Paulo II alipozuru Angola 1992.

neg:
Bonaventura wa Bagnoregio
Hata hivyo yeye alivitafsiri upya kwa kumuonyesha Kristo kama kiini cha historia, si mwisho wake. Ndiyo sababu karne XIII ilipiga hatua kubwa upande wa ujuzi, wa utakatifu na wa umisionari vilevile, hasa kwa njia ya mashirika mapya ya Ombaomba. Karama ya Fransisko ilithibitisha kwamba Kristo anaweza kusababisha daima hali mpya kwa njia ya Roho Mtakatifu.

neg:
Pasteur Bizimungu
Julai mwaka 1994, majeshi ya RPF yalinyakua hatamu za uongozi na kuunda serikali ya umoja wa taifa. Kiongozi wa RPF, Paul Kagame, alichaguliwa kuwa makamu wa Rais, naye Bizimungu akawa Rais ili wahutu wengi wawakilishwe serikalini.
Hata hivyo, katika urais wake Bizimungu, wengi waliamini kuwa mamlaka halisi yalikuwa naye Kagame. Baada ya muda usio mrefu, Bizimungu alijipata akizozana naye Kagame kwa kile Bizimungu aliita ukandamizaji wa upinzani bila haki. Aliyekuwa Spika wa Bunge Joseph Seberanzi alienda mafichoni aliposhtakiwa kwa kosa la uhaini (treason) na Mechi mwaka wa 2000, afisa wa utawala Assiel Kabeara alipigwa risasi kichwani na watu watatu waliosemekana kuwa wamevalia nguo za kijeshi. Wapinzani wake Bizimungu walimsingizia kuwa alikuwa mfisadi huku wakisema aliwalinda mawaziri wafisadi kutoka kufukuzwa kazini na bunge (censure), na kuwa alikataa kuwalipa fidia wakaazi wa jumba lake waliofukuzwa na kuhepa ushuru kwa kusajili lori zake mbili katika Jmahuri la Kidemokrasia la Congo[3]. Bizimungu alijiuzulu mwezi wa Machi 2000 baada ya kuzozana tena naye Kagame, mara hii juu ya Baraza mpya la mawaziri. Kagame alimrithi kama rais.[4]

neg:
Ndugu Wadogo
Baada ya kujipatia hivyo msimamo wa kudumu, Wakonventuali wakazaa mwenye heri 1 na watakatifu 2 waliong’aa mmoja hasa upande wa sala, mwingine upande wa utume: Yosefu wa Copertino (+1663) na Fransisko Antonio Fasani (+1742), wote mapadri. Pia shirika liliendelea kusifiwa upande wa elimudini likaona mtawa wake mwingine kuwa Papa Klementi XIV (1769-1774) ambaye naye alilipendelea sana, k.mf. kwa kuwahamisha Waoservanti wote wa Ufaransa chini ya Wakonventuali. Kwa mara nyingine upendeleo huo ukazaa chuki ya wengine ilivyojitokeza kisha kufa kwake.

neg:
Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko
Ustawi huo ulitokea wakati uleule wa mashirika ya zamani kufifia: tena watawa hao, waliofukuzwa na serikali kutoka konventi zao, ndio walioanzisha mashirika mengi kulingana na mahitaji ya watu katika ulimwengu mpya wa kibepari. K.mf. Honorati Kazminski (+1916), padri Mkapuchini aliyeanzisha mashirika 27 tofauti (kati yake 17 bado yapo), na Askofu Mkapuchini Luis Amigò (+1934), aliyeanzisha mashirika mawili makubwa (la kiume na la kike) yaliyokwishapata wenye heri 22 wafiadini.

neg:
Katerina wa Bologna
Katerina wa Bologna ni jina linalotumika kwa kawaida kumtajia Katerina wa Vigri (8 Septemba 1413 - 9 Machi 1463), bikira na abesi wa monasteri ya Bologna ya Shirika la Mtakatifu Klara ambaye alitangazwa na Kanisa Katoliki kuwa mwenye heri tarehe 13 Novemba 1703 na mtakatifu tarehe 22 Mei 1712.

neg:
Konrado wa Piacenza
Konrad wa Piacenza (jina lake kwa Kiitalia lilikuwa Corrado Confalonieri), ambaye alizaliwa Piacenza, Emilia-Romagna, Italia, 1290 hivi, akafariki Noto, Siracusa, Sicilia, Italia visiwani tarehe 19 Februari 1351, alikuwa mkaapweke wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko anayeheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu tangu mwaka 1625.

neg:
Andrea Kaggwa
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
24 Machi
Tarehe 24 Machi ni siku ya 83 ya mwaka (ya 84 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 282.
Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu ya mtakatifu Katarina wa Uswidi, bikira, na ya mwenye heri Oskar Romero, askofu mfiadini

neg:
Augustino Zhao Rong
Augustino Zhao Rong (Wuchuan, 1746 hivi - Chengdu 21 Machi 1815) alikuwa padri wa China aliyefia Ukristo pamoja na wengine wengi.

neg:
Papa Agatho
Anaheshimiwa kama mtakatifu. Kanisa Katoliki linaadhimisha sikukuu yake tarehe 10 Januari, lakini Waorthodoksi tarehe 20 Februari.

neg:
Ambrosio Kibuuka
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Historia ya Kanisa
Wamonaki wengine pia walichangia sana uenezaji wa Ukristo Ulaya, k.mf. Augustino wa Canterbury (+605), aliyetumwa Uingereza na Papa Gregori I (540-604), mmonaki wa kwanza kufikia Upapa, halafu Bonifas (672-754), mtume wa Ujerumani na mfiadini.
Panteno wa Chuo cha Aleksandria alikwenda India kuhubiri Injili. Wamisionari wa Kanisa la Misri walianzisha Kanisa katika Sudan na Ethiopia za leo.

neg:
Ndugu Wadogo
Baada ya vita vikuu vya pili, na hasa mara baada ya Mtaguso, karama maalumu iliposahauliwa ili kujali zaidi upadri wa mtawa, mashirika yalikimbilia utume wa mapadri wanajimbo kwa kupokea parokia nyingi. Kumbe yalipokumbuka tena karama ya kitawa yakaona ugumu wa kupunguza utume wa aina hiyo (kurudisha parokia kwa jimbo lililopungukiwa mapadri). Hivyo, pamoja na uhaba wa miito yakajikuta yanalemewa yasiweze kutua mzigo waliojitwisha.
Upande wa umisionari, katika karne XIX ukoloni wa Wazungu, waliokuja kutawala maeneo makubwa duniani kote, ulifungua njia na milango kwa uenezaji wa imani. Kanisa lilichangamkia tena kazi hiyo kuanzia Ufaransa, na kufanya mipango mingi ya ushirikiano na wamisionari, hata kuanzisha miundo ya kimataifa ambayo yakaja kuwekwa moja kwa moja chini ya Papa, na vilevile mashirika mbalimbali ya kimisionari tu. Ndugu Wadogo walipoanza kuinuka baada ya dhoruba wakakuta juhudi hizo zimeshaenea hata zikaja kufikia kilele chake kati ya vita vikuu. Basi matawi yote matatu yakajitosa katika kazi hiyo, tena kwa upana na mpango kuliko zamani. Kufikia mwaka 1934 Wafransiskani walishika nafasi ya kwanza kati ya mashirika yote kwa wingi wa wamisionari (3,600). Pigo kubwa lililowapata ni kufukuzwa wageni wote 550 waliokuwepo China katika majimbo 29 ya kwao (1949). Wakapuchini wamisionari waliokuwa 377 mwaka 1890, wakaongezeka hadi kuwa 1,562 mwaka 1975, wengi wao Afrika, India na Indonesia.

neg:
Papa Benedikto XVI
Papa Benedikto XVI (amezaliwa 16 Aprili 1927; jina la Kilatini: Benedictus XVI; kwa Kiitalia: Benedetto XVI) alikuwa papa tangu 19 Aprili 2005 baada ya kifo cha Papa Yohane Paulo II hadi alipoamua kung'atuka tarehe 28 Februari 2013 kwa sababu ya afya yake kudodora.

neg:
Benedikto wa Nursia
Hadi kifo chake aliishi Montecassino, akitembelewa na waamini na watu maarufu kama Totila mfalme wa Ostrogoti. Alifariki tarehe 21 Machi 547, siku arubaini hivi baada ya Skolastica ambaye akazikwa pamoja naye katika kaburi moja.

neg:
Katanga
Baada ya uhuru wa Kongo mwaka 1960 jimbo lilijitenga na kuwa nchi ya pekee chini ya urais wa Moise Tshombe. Jeshi la UM lilimaliza kipindi hiki kwa nguvu ya kijeshi na kurudisha Katanga kuwa sehemu ya Kongo tena hadi Januari 1963. Katika kipindi hiki kifupi waziri mkuu wa Kongo Patrice Lumumba aliuawa katika Katanga.

neg:
Papa Benedikto XIII
Papa Benedikto XIII, O.P. (2 Februari 1649 – 21 Februari 1730) alikuwa papa kuanzia tarehe 29 Mei 1724 hadi kifo chake.

neg:
Mungiki
mwenyekiti wa Mungiki Maina Njenga aliachiliwa huru tarehe 27 Oktoba 2009 kwa kuwa mauaji juu yake yalikosa ushahidi wa kutosha. baada ya wiki hivi msemaji wa mungiki David Gitau Njuguna alipigwa risari na kuuawa mjini nairobi na mtu asiyetambulikana.

neg:
Tatiana Li
Tatiana Li (1856-1900) alikuwa Mkristo wa China, mke wa Mitrofani Chi Sung, padri wa kwanza wa Kanisa la Kiorthodoksi la China kufia dini ya Ukristo ambaye ndiye maarufu zaidi kati ya wafiadini wa China 222 wa Kanisa hilo waliotangazwa watakatifu mwaka 2000, wakiwemo huyo mama na watoto wao Isaya na Yohane.

neg:
Manikongo
Nzinga Nkuwu (1482-1505) alikuwa mwene Kongo wa sita aliyeanza kuwasiliana na Ureno. Akawa Mkristo mwaka 1491 na kutumia jina la Kireno João I (Yohane I).

neg:
Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko
Kuna mambo mbalimbali yaliyochangia ustawi mpya wa Utawa III katika matawi yake kuanzia mwisho wa karne XIX: kikomo cha dhuluma za serikali katika nchi nyingi, hali mpya ya Utawa I, mvuto mkubwa wa Fransisko kwa wenye elimu na uenezi wa roho ya Kifransisko kupitia magazeti. Ndiyo sababu Utawa III ulianzishwa hata kati ya Waanglikana na Waprotestanti! Kwa miaka 115 mfululizo (1848-1963) Mapapa wote walikuwa wa OFS, kuanzia Papa Pius IX (1846-1878) hadi Papa Yohane XXIII (1958-1963), wakahamasisha Maaskofu na wengineo kueneza Utawa huo, hasa Papa Leo XIII (1878-1903) aliyetoa kanuni mpya (1884) yenye sura tatu na namba 24 jumla. Pamoja na kufupisha ile ya zamani ilirahisisha mengi iweze kuwafaa Wakristo wote, ikiwadai tu wavae skapulari ndogo na kamba, kupata malezi ya mwaka mmoja kabla ya kutoa ahadi, kuvaa na kuishi pasipo makuu, kukwepa tamasha za kilimwengu, kuwa na kiasi mezani, kuungama na kupokea kila mwezi, kusali Zaburi au walau Baba Yetu, Salamu Maria na Atukuzwe mara 12 kwa siku, kuandika mapema wasia, kujitafiti dhamiri kila siku, kushiriki Misa kila siku ikiwezekana, kuhudhuria mkutano kila mwezi, kuchangia gharama za Utawa na misaada kwa maskini, kukaguliwa na Ndugu Wadogo kila mwaka.

neg:
Jaramogi Oginga Odinga
Katika miaka ya 1970 Odinga alibaki upande wa upinzani. Baada ya kifo cha Kenyatta, rais mpya Daniel arap Moi alijaribu kumrudisha Odinga katika KANU na kumpa cheo kama mwenyekiti wa bodi ya kilimo. Lakini Odinga alipopinga siasa ya serikali uhusiano ulizorota. Odinga alijaribu kuunda chama kipya na wakati ule Kenya ikatangazwa kuwa nchi ya chama kimoja tu.

neg:
Yakobo Kyushei Tomonaga
Yakobo Kyushei Tomonaga, O.P. (Kyudetsu, 1582 hivi - Nagasaki, 17 Agosti 1633) alikuwa padri kutoka Japani na mmojawapo kati ya Wakristo wa Kanisa Katoliki waliofia dini nchini humo.

neg:
Josemaría Escrivá
Josemaria Escriva (Barbastro, Hispania, 9 Januari 1902 – Roma, Italia, 26 Juni 1975) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mwanzilishi wa jumuia ambayo baada ya kifo chake ikawa jimbo lisilo na eneo la Opus Dei.

neg:
Oscar Romero
Óscar Arnulfo Romero y Galdámez (15 Agosti 1917– 24 Machi 1980) alikuwa askofu mkuu wa Kanisa Katoliki huko San Salvador, nchini El Salvador kuanzia tarehe 21 Juni 1970 hadi kifodini chake.

neg:
Uhuru Park
Mnamo Agosti 1996, kundi la Wakatoliki wakiongozwa na Askofu mkuu Kardinali Maurice Michael Otunga lilichoma rundo la kondomu katika Uhuru Park ili kupinga matumizi ya kifaa hicho kama njia salama ya kujikinga dhidi ya maambukizi ya Ukimwi..

neg:
Yosefu Oriol
Yosefu Oriol (kwa Kikatalunya Sant Josep Oriol; kwa Kihispania José Orioli) (Barcelona, 23 Novemba 1650 – Barcelona 23 Machi 1702) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko nchini Hispania.

neg:
Mukasa Kiriwawanvu
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Antoni Maria Claret
Mwaka 1869, Claret alirudi tena Roma kuandaa Mtaguso wa kwanza wa Vatikano. Kutokana na afya yake kutokuwa nzuri, alikwenda Prades (Ufaransa), ambako alikuwa bado akisumbuliwa na Wahispania maadui wake; muda si mrefu baada ya kuacha abasia ya Wasitoo huko Fontfroide, Narbonne, kusini mwa Ufaransa, alifariki dunia tarehe 24 Oktoba 1870 akiwa na umri wa miaka 63.

neg:
Otilia wa Alsasya
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Mwaka 1807 Papa Pius VII alithibitisha heshima hiyo.

neg:
Petro Wu Anpeng
Petro Wu Anpeng (Taiyuan, 1860 - Taiyuan, 9 Julai 1900) alikuwa Mfransisko wa Utawa wa Tatu aliyefia dini nchini mwake China.

neg:
Ponsyano Ngondwe
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Bartolomeo Las Casas
Bartolomeo Las Casas, O.P., kwa Kihispania Bartolomé de las Casas (Sevilia, 1484 hivi – Madrid 18 Julai 1566) alikuwa mwanahistoria, mwanaharakati, mtawa wa Shirika la Wahubiri, askofu wa Kanisa Katoliki na mtu wa kwanza kutambulika rasmi kama "Mtetezi wa Waindio".

neg:
Perpetua Mtakatifu
Perpetua (181 - 7 Machi 203) alikuwa mama kijana mjini Karthago wakati wa Dola la Roma alipouawa kama shahidi wa imani ya Kikristo.

neg:
Pasteur Bizimungu
Mwaka 1990 alijiunga na Rwandese Patriotic Front (RPF) kikundi cha kitutsi kwa pakubwa, ambapo nduguyake, kanali katika jeshi la Rwanda, aliuawa, pengine kwa agizo la serikali.[3] Wakati huo, RPF ilikuwa imechoshwa na uongozi wake Habyarimana na ilikuwa tu ndio imeanza uvamizi wake nchini Rwanda kutoka Uganda. Bizimungu alihamia uhamishoni Ubelgiji (Belgium), ambako alitumikia RPF kama afisa wa habari (Information Officer). Mwaka 1993, Bizamungu alihusika katia majadiliano ya Arusha Accords, ambayo yalisimamisha miaka tatu ya vita ya wananchi kwa wenyewe (Civil War) nchini Rwanda.

neg:
Fransiska wa Roma
Ametambuliwa na Kanisa Katoliki chini Papa Paulo V kuwa mtakatifu kuanzia mwaka wa 1608. Tarehe ya kifo chake, yaani 9 Machi pia ni sikukuu yake.

neg:
Maurice Michael Otunga
1960 alikabidhiwa dayosisi mpya ya Kisii kama askofu wake wa kwanza. 1969 akawa msaidizi wa askofu kuu wa Nairobi na 1971 alikuwa askofu mkuu wa kwanza Mwafrika.

neg:
Ndugu Wadogo
Vilevile Italia, ndugu waliojikusanya katika makao ya upwekeni kuanzia mwaka 1535 (mkutano mkuu ulipowaruhusu ili kuzuia wengine wengi wasiwakimbilie Wakapuchini), kisha kuongezeka waliwekwa moja kwa moja chini ya Mtumishi mkuu tu (1579), wakapewa katiba maalumu (1595), ruhusa za pekee sana (1596), hatimaye Kiongozi mkuu na mkutano mkuu wa kwao. Hivyo mamlaka ya Mtumishi wa OFM kwao ikawa jina tu. Kati ya hao Wariformati katika kipindi hicho tunawakuta watakatifu mabradha watatu: Benedikto Mwafrika (+1589), mtoto wa watumwa huko Italia, Mnegro wa kwanza kutangazwa mtakatifu, Umile wa Bisignano (+1637), mnyenyekevu ajabu, na Karolo wa Sezze (+1670), aliyeandika vizuri sana kuhusu maisha ya kiroho; halafu mapadri Pasifiko wa San Severino (+1721), aliyezingatia sana maisha ya sala, na Leonardo wa Portomaurizio (+1751), tunda bora la Kirekebisho kilichoanzia mjini Roma karne XVII. Pia walipatikana wenye heri 4.

neg:
Historia ya Kanisa
Alipokufa mwaka 632 B.K. karibu Waarabu wote waliunganishwa chini ya bendera ya imani mpya ya Uislamu. Katika jina la Mungu (kwa Kiarabu: Allah) wafuasi wake wakashambulia maeneo jirani ya Waroma wa Bizanti na ya Waajemi.

neg:
Maurice Michael Otunga
Baada ya kurudi Kenya akawa mwalimu kwenye seminari ya Kisumu hadi 1956 alipoteuliwa kuwa askofu msaidizi wa Kisumu.

neg:
Petro wa Yohane Olivi
Ingawa alifariki akiungama imani ya Kanisa Katoliki, mwanzoni mwa karne ya 14 akawa anapingwa sana kuhusu msimamo wake mkali juu ya ufukara uliokuwa wa makundi ya Spirituali na Fraticelli, ndugu wenye nia ya kushika kanuni ya Ndugu Wadogo kadiri ya Roho Mtakatifu, bila kujali ufafanuzi wake. Mambo yakawa magumu kiasi kwamba suala hilo likawa zito kwa Kanisa lote. Wakati wa Mtaguso II wa Lyon, baadhi ya ndugu hao walijiandaa kukataa maagizo waliyoambiwa watapewa kinyume cha haki. Upinzani wao ukalipuka hasa baada ya Papa Nikola III (1277-1280) kutoa hati nyingine juu ya kanuni (1279) ili kuwaondolea Ndugu Wadogo wasiwasi wowote kuhusu namna ya kuitekeleza, pamoja na kuwatetea dhidi ya maadui wa nje.

neg:
Uldrik Zwingli
Uldrik Zwingli (1484 - 1531) alikuwa padri wa Uswisi aliyefuata mfano wa Martin Luther kwa kudai kwamba Biblia ya Kikristo iwe msingi wa imani, bila kuangalia desturi zilizojitokeza katika historia ya Kanisa.

neg:
Basili wa Ostrog
Basili wa Ostrog (kwa Kiserbokroatia Vasilije Ostroški/Василије Острошки; jina la awali "Stojan Petrović Stojanović Jovanović"; 28 Desemba 1610 — 1671) alikuwa askofu wa Kanisa la Kiorthodoksi la Serbia kwa jimbo la Zahumlje na Herzegovina.

neg:
Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko
Kati ya Wasekulari wa hakika wa karne hizi za mwisho tunakuta wenye heri 11 na watakatifu Yosefu Benedikto Cottolengo (+1842), Vinchensya Gerosa (+1847), Vinchensyo Pallotti (+1850), Emilia wa Vialar (+1856), Yohane Maria Vianney (+1859), Maria Yosefa Rossello (+1880), Yohane Bosco (+1888), Pius X (+1914) na Fransiska Saverio Cabrini (+1917), wengi wao wakiwa waanzilishi wa mashirika yasiyo ya Kifransisko. Pia kuna watakatifu 11 wa China waliofia dini (+1900): Yohane Zhang Huan, Patrick Dong Bodi, Yohane Wang Rui, Filipo Zhang Zhihe, Yohane Zhang Jinggwang, Thomas Shen Jihe, Simoni Chen Ximan, Petro Zhang Banniu, Fransisko Zhang Rong, Mathias Feng De na Petro Wu Anpeng.
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

neg:
Waklara
Huo “mtindo wa maisha” ukakubaliwa na Kardinali mlinzi (1252) halafu na Inosenti IV (1253). Klara akapewa hati yake kitandani akaibusu; siku mbili baadaye akafa akiishika mikononi, wakihudhuria Leo, Angelo na Ginepro, “wenzi watatu” wa Fransisko; pia alijaliwa faraja za [[Bikira Maria na wanawake watakatifu kadhaa. Mazishi yalihudhuriwa na Papa, Makardinali, Ma[[askofu]] na wengineo. Inosenti IV alitaka ziimbwe sala za watakatifu ma[[bikira]] badala ya zile za wafu, ila akakubali shauri la Kardinali mlinzi la kufuata taratibu zilizopangwa kabla mtu hajatangazwa mtakatifu.

neg:
Gregori Mletamwanga
Gregori Mletamwanga (kwa Kiarmenia Գրիգոր Լուսաւորիչ, "Grigor Lusavorich", 257 hivi - 331 hivi) ndiye mwanzilishi na kiongozi wa kwanza wa Kanisa la Kitume la Armenia kwa kuongoa nchi nzima ya Armenia kutoka Upagani kuingia Ukristo mwaka 301. Hivyo Armenia ikawa taifa la kwanza kufanya dini hiyo kuwa dini yake rasmi.

neg:
Yohane Zhang Jingguang
Yohane Zhang Jingguang (Fujingcun, 1878 hivi - Taiyuan, 9 Julai 1900) alikuwa mseminari Mfransisko wa Utawa wa Tatu aliyefia dini nchini mwake China.

neg:
Papa Yohane Paulo II
[[Picha:Karol Wojtyła - wizytacja zakonu oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie 1967.jpg|thumb|Picha ya Juni 1967, akiwa [[askofu]] lakini si kardinali bado.]]
Tarehe [[4 Julai]] [[1958]], alipokuwa likizo, [[Papa Pius XII]] alimteua [[askofu msaidizi]] wa Kraków. Aliitwa [[Warsaw]] akutane na [[Mkuu wa Maaskofu]] wa Polandi, kardinali [[Stefan Wyszyński]], aliyemuarifu kuhusu uteuzi huo. Kisha kukubali kuwa msaidizi wa [[askofu mkuu]] [[Eugeniusz Baziak]], alipewa [[daraja]] ya [[uaskofu]] (akitumia jina la jimbo la zamani la [[Ombi]]) tarehe [[28 Septemba]] 1958. Akiwa na miaka 38 tu, alikuwa kijana kuliko maaskofu wote wa Polandi. Baada ya kifo cha Baziak mnamo Juni [[1962]], tarehe [[16 Julai]], Karol Wojtyła alichaguliwa asimamie jimbo kama "Vicar Capitular".

neg:
Mugagga Lubowa
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Ndugu Wadogo
Kwanza Kardinali mlinzi alikuwa mmoja kwa wote, halafu Wakapuchini wakakubaliwa kuwa na mmoja wa kwao (1564), na vilevile Wakonventuali (1580). Mara kadhaa waliingilia mno masuala ya shirika hadi kulivuruga na kusababisha Mapapa walazimike kuwazuia. Mamlaka yao ilipungua ilipoanzishwa Idara ya Papa kwa Watawa (1586). Tofauti kati ya matawi kuhusu miundo ya ndani ziliendelea, hasa upande wa mikutano, lakini hazikupata kamwe kuwa kubwa mno, kwa sababu ya kanuni na mapokeo yao kuwa mamoja.

neg:
Hifadhi ya Virunga
Wakati Wabelgiji walipoiachia Congo uhuru mwaka 1960 hali mpya imekuja kwa haraka, na hivyo, hifadhi. Ilikuwa ni mwaka 1969 wakati Rais obutu alipoanza kuchukua maslahi binafsi katika hifadhi.

neg:
Adolfo Mukasa Ludigo
Adolfo Mukasa Ludigo (+ Namugongo 3 Juni 1886) ni mfiadini mmojawapo kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

neg:
Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko
Hasa katika karne XIV, matunda ya Utawa III ni mengi na ya kila aina: malkia na mapadri, watu wa ndoa na waseja, wakulima na mafundi, waanzilishi wa mashirika na mashujaa wa huruma, wakaapweke, wafiadini n.k. Mbali na watakatifu ambao hatuna hakika kama walijiunga na Utawa III, kuna Elzeario wa Sabran (+1323), aliyeishi na mke wake (Delfina) kwa usafi kamili, malkia Elizabeti wa Ureno (+1336), aliyemaliza maisha yake katika jumuia ya Utawa III, Konrado Confalonieri (+1351) aliyeishi miaka mingi upwekeni, na malkia Birgita wa Sweden (+1373), somo wa Ulaya. Kati ya wenye heri 23 wakumbukwe hasa Anjela wa Foligno (+1309), anayeitwa “mwalimu wa wanateolojia” kwa ubora wa maandishi yake juu ya mang’amuzi ya kiroho, na Raimundo Lull, mwandishi, mwanzilishi wa seminari ya kimisionari na hatimaye mfiadini kwa mikono ya Waislamu (+1316).

neg:
Karolo Lwanga
Pamoja na wenzake anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. Wote pamoja walitangazwa na Papa Benedikto XV kuwa wenye heri tarehe 6 Juni 1920, halafu na Papa Paulo VI kuwa watakatifu tarehe 8 Oktoba 1964.

neg:
Gyavira Musoke
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Babatunde Olatunji
Babatunde Olatunji (April 7, 1927 – April 6, 2003) alikuwa mpiga ngoma, mwalimu, mwanaharakati wa jamii mwenye asili ya Kinigeria. Olatunji alizaliwa katika kijiji cha Ajido, mji mdogo uliokaribu na Badagry, Lagos, mjini kusini magharibi mwa East midlands. Ana asili ya Wayoruba, Olatunji alianza kutambulishwa katika muziki wa asili ya Afrika akiwa katika umri mdogo kabisa. Alisoma habari za ufadhili wa kimasomo katika jarida la "Reader's Digest" kuhusu Rotary International Foundation, kisha kuomba. Alienda Marekani mnamo mwaka wa 1950.

neg:
Maurice Michael Otunga
Otunga alizaliwa mw 1923 kwenye kijiji cha Chebukwa katika wilaya ya Bungoma. Babake alikuwa chifu wa koo la Bakhone katika kabila Wabukusu mwenye wake 40.

neg:
Bimbo Odukoya
Odukoya alisoma Historia na Akiolojia katika Chuo Kikuu cha Ibadan ambapo yeye alpipata shahada ya Sanaa . Mchungaji Bimbo alifunga ndoa na Mchungaji mwanzilishaji wa Kanisa la chemchemi ya uzima, Mchungaji Taiwo Odukoya, na wakapata watoto watatu.
Alianza kazi yake kwenye jumba la taifa la usanii mjini Lagos na muda mfupi baadaye kujiuzulu na kuwa mchungaji wa kila saa. Kutoka 1987-1999, yeye aliwahi kuwa mkuu wa idara ya ushauri katika TREM chini ya uongozi wa Askofu Mike Okonkwo.
Wakati wa kifo chake, alikuwa mwandamizi mchungaji mkuu katika kanisa la chemchemi ya Maisha na Rais wa Ugunduzi kwa Wanawake.
Alikuwa mwenyeji wa "hawajaolewa na walioolewa," kipindi cha televisheni kilichoonyeshwa nchini na kimataifa ambacho kilihusika na masuala ya watu wanayokabili katika mahusiano ya ndoa na kuongozwa na kanuni za kibiblia. Alijulikana kama msemaji mashuhuri katika mkutano nchini Nigeria na wakati mwingine kiwango cha kimataifa.

neg:
Ndugu Wadogo
Jubilei ya miaka 700 tangu azaliwe Fransisko (1882) iliadhimishwa kwa unyonge, lakini Papa Leo XIII (1878-1903) alitoa hati iliyohimiza kufufua miundo ya Kifransisko, hasa Utawa III, dhidi ya ubinafsi unaotawala dunia. Miaka miwili baadaye Wakapuchini wakaadhimisha mkutano mkuu muhimu sana, uliochukua hatua mbalimbali na kumchagua Mtumishi mkuu bora aliyeongoza miaka 24 kwa mafanikio makubwa katika yote, k.mf. wanashirika wakiongezeka kutoka 7,896 hadi 10,083. Mwaka 1889 Wafransiskani pia, baada ya kuongozwa miaka 20 na Mriformati bora, wakafaulu kufanya mkutano mkuu uliotunga katiba kwa shirika lote, jambo lililokusudiwa bure tangu mwaka 1517; hata hivyo Wariformati walidai ruhusa ya kufuata pia sheria zao maalumu. Mwaka 1895 Leo XIII aliupendekezea mkutano mkuu muungano wa matawi OFM uwe agenda kuu, na Kardinali akaeleza namna ya kuyaunganisha. Waoservanti wote wakakubali, Warekoleti vilevile kwa sharti la kutunza ufukara kwa uangalifu, kumbe Wariformati na Pekupeku walio wengi wakakataa; jumla ya kura ikawa 77 ndiyo na 31 hapana. Basi kamati ikaandaa katiba mpya iliyothibitishwa mwaka 1897, halafu Leo XIII akatangaza rasmi muungano kamili wa matawi yote chini ya Mtumishi mkuu tu, ambao uonekane wazi hata kwa nje (kanzu ya mtindo mmoja badala ya ainaaina na rangi ya kahawia badala ya zile tofauti za awali: nyeusi, ya kijivu, ya zambarau na ya baharia). Akaagiza kanda zisizokubali wasiweze kupokea wanovisi tena, na watawa binafsi wasiokubali wapangiwe nyumba maalumu ambapo wakae wao tu, bila ya kuchanganyikana na walioungana. Hata hivyo muungano haukufanikiwa vizuri; Wahispania walikubali katiba lakini wakaendelea kujiongoza kitaifa hadi 1932; hasa majaribio ya kuunganisha katika kanda moja Wafransiskani wa matawi mbalimbali yalisababisha ushindani mwingi hadi juzijuzi. Hatimaye Wakonventuali pia walianza tena kufanya mikutano mikuu (1891); mwaka 1904 wakamchagua Mtumishi mkuu kutoka kanda ya Marekani, iliyoanzishwa 1872: hatua hiyo ilionyesha wazi mwelekeo mpya wa kimataifa.

neg:
Papa mteule Stefano
Papa mteule Stefano aliteuliwa kuwa papa tarehe 23 Machi 752. Kwa vile akafariki siku ya tatu, tarehe 26 Machi kabla ya kuwekwa wakfu, hakuhesabiwa katika orodha ya Mapapa tangu mwaka wa 1961. Katika hati fulani za kabla ya mwaka huo, alikuwa hutajwa kama Stefano II (na mapapa wenye jina la Stefano kuongezewa namba moja zaidi).

neg:
Ndugu Wadogo
Kumbe mapinduzi ya Kifaransa yalipoanza kutumia nguvu zaidi na kuamua kufuta mashirika yote (1790) watawa wengi walipata taji la kifodini. Kisha kutupwa nje ya konventi, walipaswa kuchagua kati ya kula kiapo haramu cha kutii serikali badala ya Papa, au kuhama nchi au kukatwa kichwa. Wengi walikubali kwa furaha mwaliko wa kuacha utawa na kupewa pensheni; lakini wengiwengi pia walikwenda kuishi kitawa hasa Amerika, au walitoa uhai wao ili kutetea haki za Kanisa: kati ya wafiadini hao Wafransisko ni zaidi ya 250. Jeshi la Ufaransa llilipovamia karibu Ulaya nzima, sheria za namna hiyo zilienezwa Ubelgiji (1796), Italia Kaskazini-Magharibi (1802), Ujerumani Magharibi (1803), Italia Kusini (1809), Hispania (1810). Hata nchi nyingine za Ulaya ya kati zilifuta mashirika au kuyabana zaidi. Katika kipindi hicho waliishi watakatifu Egidi Maria wa mt. Yosefu (+1812), Pekupeku ombaomba, na Yohane wa Triora, Mwoservanti aliyefia dini China (+1816). Akaja kufuata Mkapuchini Fransisko Maria wa Camporosso (+1866), bradha ombaomba mwenye upendo mkuu. Pia kuna wenye heri 25.

neg:
Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko
Watersyari Waregulari 40 wa kipindi hicho wameshatangazwa wenyeheri, k.mf. Maria wa Mateso (+1904) aliyeanzisha shirika kubwa la Wafransisko Wamisionari wa Maria (wako 8,000 hivi), ambao 7 kati yao ni watakatifu waliofia dini China (+1900): Maria Ermelina wa Yesu, Maria wa Amani, Maria Klara Nanetti, Maria wa Mt. Natalia, Maria wa Mt. Yusto, Maria Amandina wa Moyo Mtakatifu na Maria Adolfina Dierk. Muda mrefu kabla yao alistawi Maria Fransiska wa Madonda Matano (+1791), aliyestahimili mateso mengi, na baada yao Alberto Chmieliwski (+1916), aliyeanzisha mashirika mawili (la kiume na la kike) huko Polandi.

neg:
Mashirika ya ombaomba
Tangu karne XII wanawake wengine pia walichangia sana ustawi wa utawa, wa maisha ya Kiroho na wa Kanisa kwa jumla hata kwa maandishi yao. Kati yao Katerina wa Siena (1347-1380), wa utawa wa tatu wa Mt. Dominiko, ametangazwa kuwa mwalimu wa Kanisa.

neg:
Maurice Michael Otunga
Maurice alibatizwa kwa umri wa miaka 12 akamaliza masomo yake ya shule Mangu High School. Baadaye akajiunga na seminari ya Kakamega akaendelea masomo ya upadre kwenye semianri ya Gaba (Kampala - Uganda). Masomio ya juu akafuata huko Roma kwenye chuo kikuu cha Papa alipopadrishwa mwaka 1950 pamoja na kupokea cheo cha daktari.

neg:
Yosefu Benedikto Cottolengo
Yosefu Benedikto Cottolengo (Bra, 3 Mei 1786 - Chieri, 30 Aprili 1842) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki huko Piemonte, leo nchini Italia.

neg:
Sheikh Ilunga Hassan
Sheikh Ilunga Hassan Kapungu (1957 - 5 Mei 2014) alikuwa mwanaharakati wa Kiislamu kutoka nchini Tanzania. Enzi ya uhai wake, alipigania haki na mustakabali wa Waislamu nchini humo. Shughuli zake hasa zilikuwa kueneza habari za dini na vita dhidi ya nadharia ya "Mfumo Kristo". Alianza kutoa Da’wah , tangu maiaka ya 1980 mpaka kifo chake mnamo 2014 ambapo sababu iliyopelekea kifo chake ni ugonjwa wa kisukari. Alianza harakati za kuamsha watu juu ya nadharia hiyo kuanzia tarehe 15 Januari 2011 hadi tarehe 16 mwezi wa Oktoba, 2011. Ambapo asili ya ziara ya kuzunguka nchi nzima ilianza mnamo 15 Januari 2011 pale jijini Dar es Salaam katika ukumbi wa Diamond Jubilee chini ya Kamati Maalumu ya Maandalizi ya Makongamano ya Waislamu Dhidi ya Mfumokristo Tanzania.

neg:
Ukristo barani Afrika
Hatua muhimu sana ilikuwa mkutano mkuu wa Kanisa Katoliki duniani ulioitwa Mtaguso wa pili wa Vatikano miaka 1962-1965. Hapo maaskofu wote chini ya uongozi wa Papa (kwanza Yohane XXIII, halafu Paulo VI) walitamka kwamba Wakristo wote ni ndugu na kwamba kujenga umoja wa Kanisa ni wajibu wa kila mmojawao. Leo hii makanisa ya CCT na Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania hushirikiana katika shughuli mbalimbali kama vile Baraza la Kikristo la Afya Tanzania (Tanzania Christian Medical Board) au katika kuandaa mafundisho ya pamoja katika elimu ya Kikristo mashuleni.

neg:
Ukristo barani Afrika
Mtanzania wa kwanza aliyepata cheo cha kimataifa alikuwa Laurean Rugambwa, askofu aliyewekwa wakfu mwaka 1952. Miaka minane baadaye alipewa cheo cha "kardinali": ndiye kardinali Mwafrika wa kwanza. Kardinali ni askofu Mkatoliki anayekabidhiwa usimamizi wa kanisa moja jimboni Roma pamoja na haki ya kumchagua Papa. Halmashauri ya makardinali inakaa na Papa na kumshauri juu ya uongozi wa Kanisa. Papa akifa ndio makardinali tu wanaokutana kumchagua Papa mpya.

neg:
Karl Hjalmar Branting
Karl Hjalmar Branting (23 Novemba 1860 – 24 Februari 1925) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Uswidi. Kati ya miaka ya 1920 na 1925 alikuwa Waziri Mkuu wa Uswidi mara tatu. Mwaka wa 1921, pamoja na Christian Lous Lange alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

neg:
Pasteur Bizimungu
Mnamo Mei 2001, Bizimungu alinazisha Chama cha Marekebisho ya Kidemokrasia (Party for Democratic Renewal) vuguvugu la upinzani lililo julikana pia kama Ubunyanja kwa Kinyarwanda. Muda mfupi baadaye, chama hicho lilipigwa marufuku na serikali kwa madai ya kuwa Chama cha wahutu na chenye maoni kali. Bizimungu alitiwa mbaroni na papo hapo Amnesty International likamtangaza kuwa mfungwa wa dhamiri (prisoner of conscience).
Aprili 2002, Bizimungu alizuliwa nyumbani mwake kwa kuendelea na shughuli za chama hicho na tarehe 19 mwezi huo akshtakiwa na kosa la kuhatarisha taifa. Tarehe 7 Juni 2004 alihukumiwa miaka kumi na mitano kwa kujaibu kuunda kikosi cha wanamgambo, kuchochea fujo na ubadhirifu (embezzlement). Alihukimiwa miako tano korokoroni kwa kila kosa. Mnamo 17 Februari 2006, kesi yake ya rufaa ilitupiwa mbali na Koti la Juu kabisa (Supreme Court) kwa kuwa alihutumiwa kwa makosa tofauti na yale ailkuwa ameshtakiwa hapo mbeleni.

neg:
Mugagga Lubowa
Mugagga Lubowa (+ Namugongo 3 Juni 1886) ni mfiadini mmojawapo kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

neg:
Jaramogi Oginga Odinga
Jaramogi Ajuma Oginga Odinga (* takriban 1911 – 20 Januari 1994) alikuwa mwalimu, mfanyabiashara, mwanasiasa na kiongozi wa Waluo nchini Kenya. Alikuwa makamu wa rais wa kwanza wa Kenya.

neg:
Dionisi Ssebuggwawo
Dionisi Ssebugwawo (1870 hadi 26 Mei 1886, Munyonyo) ni mfiadini mmojawapo kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

neg:
Bruno Sserunkuma
Bruno Sserunkuma (+ Namugongo 3 Juni 1886) ni mfiadini mmojawapo kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

neg:
Yosefu Benedikto Cottolengo
Alitangazwa na Papa Benedikto XV kuwa mwenye heri tarehe 29 Aprili 1917, halafu na Papa Pius XI kuwa mtakatifu tarehe 19 Machi 1934.

neg:
Maurice Michael Otunga
Kardinali Maurice Michael Otunga aliaga dunia 6 Septemba 2003 akiwa na umri wa miaka 80.

neg:
Pasteur Bizimungu
Mnamo 6 Aprili 2007 Bizimungu alitiwa huru kupitia msamaha wa Rais Kagame. Hakuna sababu iliotolewa ya msamaha huo [4].Kufikia Aprili 2011, mtambulishi wa chama cha PDR mwenzake Charles Ntakirutinka alibaki korokoroni na alitajwa na Amnesty International kama "Swala la Dharura". [8]

neg:
Placidus Gervasius Nkalanga
Placidus Gervasius Nkalanga, O.S.B. (19 Juni 1919 - 18 Desemba 2015) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki nchini Tanzania.

neg:
Anatoli Kiriggwajjo
Anatoli Kiriggwajjo (+ Namugongo 3 Juni 1886) ni mfiadini mmojawapo kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

neg:
Noe Mawaggali
Noe Mawaggali (+ Mityana 31 Mei 1886) ni mfiadini mmojawapo kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

neg:
16 Novemba
Tarehe 16 Novemba ni siku ya 320 ya mwaka (ya 321 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 45.
Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu ya mtakatifu Gertrudi wa Thuringia, bikira, ya mtakatifu Margareta wa Uskoti, malkia, na ya mtakatifu Agnes wa Asizi, bikira

neg:
Hifadhi ya Virunga
Katikati ya miaka ya 1980 serikali ya Mobutu ilianza kupoteza nguvu na nchi kuingia katika machafuko. Hifadhi iliteswa sana. Ujangili umemaliza mamalia wakubwa wakazi wa Virunga, miundombinu mara kuharibiwa, na askari wengi waliuawa. Mamlaka ya wanyamapori polepole ilipoteza udhibiti wa Virunga na UNESCO kutamka Urithi wa Dunia kuwa "hatarini".

neg:
Historia ya Kanisa
Yakaanza kusambaa tena mafundisho ya kale kuwa dunia si tambarare lakini mviringo kama chungwa. Alijitokeza nahodha Mwitalia kwa jina Kristoforo Kolombo aliyetaka kujaribisha mafundisho hayo. Ikiwa dunia kweli ina umbo la chungwa inawezekana kuelekea magharibi kutoka Hispania na kufika mashariki katika Bara Hindi. Kwa njia hiyo inawezekana kufanya biashara moja kwa moja na nchi tajiri za mashariki bila kuwapa faida wafanyabiashara Waarabu. Mfalme wa Hispania akampa Kolombo fedha za kuandaa meli tatu.