query: Je,ndovu hubeba uja uzito kwa miezi ngapi?

pos:
Ndovu
Tembo ndiyo mamalia wa nchi kavu wakubwa kuliko wote sasa. Tembo hubeba mimba kwa miezi 22, muda mrefu kuliko wanyama wote wa ardhini. Ndama wa tembo akizaliwa huwa na uzito wa kilogramu 120. Tembo huishi kwa miaka 50-70, lakini tembo aliyevunja rekodi aliishi miaka 82.

neg:
Ndovu
Tembo wa savanna wa Afrika, ndiyo tembo mkubwa kuliko wote. Ndiyo mnyama wa ardhini aliye mkubwa kuliko wote, huku tembo dume akiwa na urefu wa mita 3.2 mpaka 4 mabegani na uzito wa kg. 3,500 mpaka 12,000. Tembo jike huwa mdogo kiasi huku wengi wakiishia urefu wa mita 3 tu.

neg:
Koypu
Koypu anafanana na biva mdogo lakini mkia wake si mpana. Urefu wake ni sm 40-60 na mkia wa sm 30-45. Uzito ni kg 5-9. Wana meno ya mbele makubwa yenye rangi ya machungwa. Manyoya yake ni mazito na magumu yenye rangi ya kahawia lakini malaika yake meupe ni laini. Ana doa jeupe puani. Miguu ya nyuma ina ngozi kati ya vidole. Chuchu za jike zipo mbavuni ili kunyonyesha watoto wakati jike yupo majini. Wanyama hawa huishi katika matundu kando ya maji na hula mimea ya maji. Humeza chakula sawa na 25% ya uzito wao lakini hupoteza takriban 90% ya uoto wakila.

neg:
Zohali
Zohari ina miezi mingi. Miezi thelathini imepewa majina. Kati ya miezi hii Titan ni mkubwa mwenye kipenyo cha 5,150 km. Ni mwezi wa pekee unaojulikana kuwa na angahewa. Miezi ya Rhea, Dione, Tethys na Iapetus ina vipenyo kati ya 1,050 km na 1,530 km.

neg:
Soya
Kwa uthibitisho, mbegu za jamii ya mikunde, soya ikiwa miongoni mwao, huwa na aina ya protini ambayo hudumu hata baada ya kusharabu maji. Dokta A. Carl Leopold, alitafiti juu ya uwezo huu. Aligundua pia kuwa soya ina kiasi kikubwa cha kabohaidreti kinacholinda uhai wake.
Kwa pamoja, mafuta na protini vinafanya karibu 60% ya soya kavu kwa uzito; protini ikiwa 40% na mafuta 20%. Sehemu iliyobaki ni 35% kabohaidreti na 5% madini mengine mchanganyiko.

neg:
Boga
Maboga ni mazao ya msimu wa joto, ambayo hupandwa mwanzoni mwa mwezi julai, udongo unaotakiwa ni ule ambao kwa kina cha sm 7.62 iwe na joto la 155 c, na udongo unaotunza maji vyema maboga huweza kuzulika kama kukiwa na upungufu wa maji au kukiwa tu kuna joto dogo mno, na udongo ambao hauchuji maji vizuri, maboga hata hivyo ni magumu kwelikweli kama majani yake mengi yakiondolewa au kuharibiwa mmea unaweza kukua haraka na majani hukua tena haraka.kufidia yale yaliotolewa maboga huzalisha maua yote, ya kike na kiume nyuki hufanya kazi kubwa ya uchavushaji maboga yalifahamika kihistoria kuwa yanachavushwa na nyuki wa maboga (peporapis proinosa) lakini nyuki huwa wameadimika mno.
Sasa kutokana na magonjwa mengi ya mimea na leo maboga wengi huchemswa na nyuki wa asali mzinga mmoja wa nyuki kwa ekali moja hushauriwa na idara ya kilimo ya marekani kama nyuki wakiwa wachache wakulima huchavusha kwa mikono yao wenyewe maboga yasiochavushwa ipasavo hasa kabla ya kukomaa. Fungi pia huhusika sana na hali hii.

neg:
Mnyoo
Wagonjwa wanaweza kubakia bila dalili yoyote kwa muda mrefu sana. Na kwa kadri mabuu yanasafiri sehemu mbalimbali za mwili, wanaweza kusababisha uharibifu wa viungo vya ndani, kuvimba tumbo,na kuvimba ini au wengu, kusababisha sumu mwilini, na kichomi. Kuambukizwa na minyoo mingi inaweza kusababisha utapia mlo, na madhara mengine, wakati mwingine ni hatari sana, kwa kuziba utumbo kwa donge la minyoo (huweza kuonekana hasa kwa watoto) na kuziba mrija wa nyongo. Zaidi ya minyoo 796 "yenye uzito" unaokaribia 550 g waligundulika baada ya uchunguzi wa maiti ya mtoto msichana wa umri wa miaka 2 nchini Afrika Kusini. Minyoo ilikuwa imesababisha msokoto na kuoza kwa sehemu ya utumbo mdogo ambayo ilikuja kutafsirwa kama sababu ya kifo.

neg:
Maziwa ya mama
Mbali na hatari ya dutu kupelekwa kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto kupitia maziwa ya matiti, kunyonyesha kuna faida zaidi kuliko formula za mtoto mchanga, na, ila wachache, shirika la WHO linapendekeza kunyonyesha pekee kwa miezi 6 ya kwanza ya maisha.

neg:
Lori
Nyuma ya chumba cha dereva kuna sehemu ya mizigo na umbo lake linategemea aina ya mizigo. Malori ya kubeba kontena au vipande vikubwa huwa na sehemu bapa tu; kama ni ya kubeba vipande vingi vidogo au masi kama mchanga na mawe kuna nususanduku inayoweza kupandishwa kusudi la kutelezesha yaliyomo yake. Kama ni bidhaa zisizotakiwa kupigwa na jua au mvua kuna sehemu ya mzigo inayofungwa ama kwa kitambaa au sehemu yote ya mizogo ni kama sanduku au chumba cha chuma chenye milango nyuma.

neg:
Povu
Povu (ing. foam) ni viputo au matone ya hewa au gesi yoyote vilivyofunga katika kiowevu au dutu manga.

neg:
Panya (Rattus)
Kwa kawaida panya huishi kwa muda wa miaka mitatu, lakini wengi huishi kwa mwaka mmoja tu kutokana na kuwindwa na wanyama wengine.
Panya walianza kufugwa nyumbani tangu karne ya 19. Wengi wao ni panya wa kahawia lakini weusi na ‘Giant pouched rats’ nao pia hufugwa. Panya wafugwao huwa na tabia tofauti ukilinganisha na panya wa mwituni kulingana na vizazi vingapi vimewekwa kama mifugo. Pia panya wafugwao, hawaleti hatari tena ya magonjwa kama mifugo mingine, yaani paka na mbwa. Panya wa kufugwa huwa marafiki na wanaweza kuzoeshwa kufanya kazi mbalimbali.
Aina moja ya panya wa maabara inajulikana kama panya Zucker. Panya hawa wanazalishwa wakiwa na uwezo wa kupata kifua kikuu na magonjwa mengine ya binadamu.

neg:
Mende
Mende jike wakati fulani huonekana wakibeba vipeto vya mayai. Kipeto cha mayai cha mende wa Ujerumani hubeba mayai takribani 30 mpaka 40, membamba na yaliojipanga vema. Mayai hujiangua kutokana na mgandanizo wa hewa na kutoa tunutu ambao huendelea kupata hewa na huwa wengi na wagumu baada ya masaa manne kipindi cha mpito wakati wakuanguliwa na wakati wa kuvua. Magamba yaliozeeka ulizua hisia kwamba hao ndio mende zenuzenu kwanzia mende kukua mpaka kufikia umbo kamili huchukuwa miezi mine na kwaujumla mende huishi kwa muda wa mwaka mmoja tu. Mende jike anaweza kutaga mpaka mara nane katika maisha yake na kuzalisha mende takribani 300 hadi 400. Baadhi ya spishi mende hupewa mimba mara moja tu na kutaga mayai yake yote.

neg:
Homa ya ndengi
Kwa watu wengine, ugonjwa huu huingia katika awamu ya ukali baada ya joto hili jingi kuisha. Awamu hii hudumu siku 1 au 2. Katika awamu hii viowevu vinaweza kujikusanya kwenye kifua nafumbatio. Hii hutendeka kwa sababu mishipa midogo ya damu huvuja. Viowevu hujikusanya na kukomakuzunguka Mwilini. Hii ina maana kuwa ogani muhimu zaidi hazipati damu ya kutosha kama kawaida. Kwa sababu hii ogani hizi hazifanyi kazi kikawaida. Pia mtu huyu anaweza kutokwa na damu nyingi(huwa kutoka kwa ufereji wa utumbo.)

neg:
Ukimwi
Kipindi cha kwanza kufuatia maambukizi ya VVU huitwa VVU vikali, VVU vya kimsingi au dalili kali za kudhibiti virusi. Watu wengi hupata maradhi ya mfano wa mafua au maambukizi ya mfano wa mononukleosi wiki 2 - 4 baada ya kuambukizwa ilhali wengine hawana dalili zozote kuu.Dalili hutokea katika asilimia 40-90 ya visa vyote na mara nyingi hujumuisha homa, tezi kubwa na chungu za limfu, inflamesheni ya koo, upele, maumivu ya kichwa, na/au vidonda vya kinywa na sehemu za uzazi.Upele huu, unaotokea katika asilimia 20 - 50 ya visa, hutokea katika kiwiliwili, na kwa kawaida huwa wa makiulopapula.

neg:
Kiboko (mnyama)
Viboko ni miongoni mwa mamalia wakubwa. Wanaweza kuishi majini na nchi kavu. Ujazo-nene wao unawaruhusu kuzama na kuogelea chini kabisa mwa mto. Viboko nao huchukuliwa kama wanyama wakubwa, lakini tofauti na wanyama wengine wakubwa, viboko huishi kwenye maji baridi ya mito na maziwa. Kutokana na umbo lao kubwa, ni vigumu kupima uzito wao wakiwa mwituni. Makadirio mengi ya uzito yanatokana na operesheni za kuwapunguza zilizofanyika mnamo 1960. Wastani wa uzito wa kiboko dume ni kg 1500-1800. Viboko jike ni wadogo kidogo wakiwa na wastani wa uzito wa kg 1300-1500. Viboko wakubwa dume wanaweza kuwa wakubwa sana mpaka kufikia kg 3200 na hata mara kadhaa kufikia kg 4500. Viboko dume huendelea kukua muda wote wa maisha yao, huku majike hufikia uzito wa juu wakifikia umri wa miaka 25.

neg:
Ngamia
Nundu ni mahali pa stoo ya akiba ya mafuta; kama ngamia anapitia mahali pasipo chakula anatumia mafuta kwa nishati ya mwilini. Hahitaji kula kwa kipindi hadi siku 30.

neg:
Umande jua
Umande jua ni mimea inayodumu kwa miaka nyingi (lakini baadhi ya spishi hudumu kwa kipindi cha mwaka mmoja tu). Ina maua madogomadogo yaliyosimama ambayo ni karibu sentimita 1 (incha 0.4) na mita 1 (futi 10) kwa urefu ikitegemea ni spishi ipi
.Spishi zinazopanda huwa na shina zinazoweza kuwa ndefu sana hata kufikia mita 3. kama vile spishi ya D. erythrogyne.

neg:
Chui milia
Ukubwa wa wanyama hao hutofautiana kutokana na maeneo yao na nususpishi zao. Wale wa Sumatra ni wadogo wakiwa na urefu wa mwili (pamoja na kichwa bila mkia) sentimita 140 pekee na uzito wa 120 kg. Mkubwa ni chui milia wa Siberia mwenye urefu unaopita mita 2 na uzito wa kilogramu 150 (jike) hadi 250 (dume). Aina ya Siberia ni kubwa kushinda simba Mwafrika.
Jike anazaa wadogo 2-3 na kuwatunza kwa miaka 2 - 3. Baadaye wanapaswa kujitafutia eneo lao. Kwa umri wa miaka 3-4 anaweza kuzaa na kufikia umri wa miaka 20 - 25.

neg:
Matende
Matibabu hayo kwa kawaida yanachukua muda wa miaka sita.
Dawa zitumiwazo ni pamoja na “albendazole” pamoja na “ivermectin” au “albendazole” pamoja na “diethylcarbamazine” Dawa hizo haziwaui minyoo wazima bali zinazuia kusambaa zaidi kwa maradhi hadi minyoo wenyewe wanapokufa. Jitihada za kuzuia umo wa mbu zinapendekezwa zikiwa na jitihada za kupunguza idadi ya mbu pamoja na kuhimiza matumizi ya chandarua.
Idadi ya watu walioambukizwa na matende inazidi milioni 120.
Takriban watu bilioni 1.4 wa nchi 73 wanakabiliwa na hatari ya kuambukizwa. Maeneo ambayo yanaathirika zaidi yako katika Afrika na Asia.

neg:
Simba
Jike anaanza kuzaa akifikia umri wa miaka 2-3. Baada ya kuwa mzito kwa miezi 3 1/2 anazaa wadogo 2-3. Wakati mwingine idadi hii inaweza kuwa hadi wadogo 6 lakini wanaozidi 3 kwa kawaida wanakufa mapema.

neg:
Mafua ya kawaida
Mafua kwa kawaida huanza na uchovu, hali ya kusikia baridi, kupiga chafya, na maumivu ya kichwa. Dalili zingenezo ni kama vile pua inayotoa makamasi na kikohozi huanza baada ya siku mbili au zaidi. Dalili huwa zinakuwa mbaya siku mbili au tatu baada ya kuambukizwa. Dalili hizo kwa kawaida huendelea kwa siku saba hadi siku kumi, lakini hueza kuendelea hadi wiki tatu

neg:
Kondomu
Visanduku vikitolewa kiwandani kwenye baridi hupakiwa hadi melini na kuanza safari ya miezi baharini vikikumbana na joto kali (hata 70°C) ndani ya kontena.

neg:
Ukimwi
Dalili za kwanza hufuatwa na awamu fiche (VVU visivyo na dalili au VVU vya muda mrefu).Bila ya matibabu, awamu hii ya pili ya historia asilia ya maambukizi ya VVU inaweza kudumu kutoka miaka 3 hadi zaidi ya miaka 20; (wastani wa miaka 8).Ingawa kwa kawaida mwanzoni kuna dalili chache, au hata zisiwemo, karibu mwishoni mwa awamu hii, watu wengi hupatwa na homa, kukonda, matatizo ya tumbo na utumbo, na maumivu ya misuli. Kati ya asilimia 50 na 70 ya wagonjwa pia hupata limfadenopathia ya mwili wote inayorejea, ambayo hudhihirika kwa uvimbe usio na kisababishi na usio chungu wa zaidi ya kikundi kimoja cha tezi za limfu (ila katika sehemu za uzazi) kwa zaidi ya miezi 3 hadi 6.

neg:
Kiunzi nje
Kwa mnyama mdogo kiunzi hiki bado ni laini lakini kinaendelea kuwa kigumu. Baada ya muda kama mnyama anaendlea kukua ganda hili gumu linakuwa dogo. Hapo wanyama wenye kiunzi nje hutupa ganda na kukuza ngozi mpya itakayokuwa gumu tena.

neg:
Mwezi mwandamo
Mwezi mwandamo ni awamu la Mwezi ambako hauonekani kwa macho. Awamu hili linatokea kila baada ya siku 29 1/2.

neg:
Kuku
Huchukua kwa wastani siku 21 tu mpaka mayai kuanguliwa. Mayai huanza kukomaa mara tu baada ya kuanza kutamiwa. Wakati wa kuanguliwa, kuku husaidia kuvunja mayai taratibu na kuwasaidia vifaranga kutoka.

neg:
Mwezi mpevu
Ung'avu wa Mwezi mpevu unategemea umbali na Dunia. Obiti yaani njia ya Mwezi unapozunguka Dunia si umbo la duara lakini la duaradufu ambako umbali wake kutoka Dunia unabadilika.Palipo karibu zaidi pana umbali wa kilomita 362,600, mahali pa mbali pana kilomita 405,400. Hivyo Mwezi mpevu unaotokea wakati Mwezi uko karibu zaidi na Dunia unaonekana uking'aa zaidi kuliko Mwezi mpevu unaotokea wakati Mwezi ni mbali zaidi. Kila baada ya miaka kadhaa Mwezi unafikia mahali pa njia yake ambapo ni karibu sana na Dunia na hapa Mwezi unaonekana mkubwa pia uking'aa kuliko kawaida. Hali hii ilianza kuitwa kwa Kiingereza "supermoon" au Mwezi mpevu sana.

neg:
Kifaru
Faru wa Java pia wana pembe moja. Pia ngozi yao ya kijivu ina mikunjo na wana nundu kama faru wa India, na hawana nywele. Urefu wa mwili wake ni mita 3.1 – 3.2, pamoja na kichwa na urefu wa mita 1.5 – 1.7. Faru wakubwa wanaripotiwa kufikia uzito wa kilogramu 900 – 1400 au 1360 – 2000, kwa chanzo tofauti. Pembe za faru dume hufikia mpaka sentimeta 26 huku faru jike huwa na nundu tu, na wakati mwingine hawana kabisa.

neg:
Mdudu Mabawa-marefu
Lava wa wadudu mabawa-marefu wanafanana na viwavi wenye miguu sita mifupi ya kweli na miguu kadhaa ya bandia. Pingili ya kumi inabeba kisahani cha mfyonzo au jozi ya vikulabu. Hula maada ya mimea au wadudu waliokufa, pengine hukamata wadudu. Lava hugeuka kwa bundo katika udongo au ubao unaooza.

neg:
Ndovu
Penye ndovu wengi mno wanaharibu miti. Wanapenda majani ya miti na hivyo wanavunja matawi ili wapate majani. Wakiweza wanaangusha pia mti wote kwa chakula hiki. Uharibifu huu ni tatizo katika mbuga za wanyama kadhaa ambako ndovu hawawezi kutoka nje kwa sababu nje wanawindwa.

neg:
Simba
Dume anafikia urefu wa mwili pamoja na kichwa wa sentimita 170 hadi 250; kimo cha mabegani ni cm 120. Dume mkubwa anaweza kuwa na uzito wa kilogramu 225. Jike ni mdogo wake akiwa na urefu wa 140 hadi 175 cm, kimo cha mabegani cha cm 100 na uzito wa kg 150.

neg:
Ndovu
Tembo pia hutegemea mkonga kwa ajili ya kunusa. Kwa kuinua mkonga hewani na kuyumbisha pande zote, na kama peviskopu, mkonga hutumika kutambua marafiki, maaduai na vyanzo vya chakula.

neg:
Mimba
Muda wa ukuuaji huo wote ni tofauti kadiri ya spishi husika. Kwa binadamu ni miezi 9 hivi.

neg:
Pomboo
Pomboo hujamiiana kwa vipindi vifupi lakini mara nyingi katika muda mfupi. Hubeba mimba kwa muda wa miezi 11-12 kutokana na spishi husika. Pomboo huanza mapema sana kuwa tayari kujamiiana katika umri mdogo, na umri hasa wa kukomaa kijinsia hutofautiana kutoka spishi moja mpaka nyingine.

neg:
Mwezi mpevu sana
NASA ilianza kutumia jina la "supermoon" kama mwezi mpevu unatokea karibu kuliko wastani wa obiti yake. Kwa hesabu hii kuna supermoon mara kadhaa kila mwaka.
Uangavu wa mwezi mpevu unategemea umbali wake na dunia. Obiti ya mwezi unapozunguka dunia si umbo la duara bali la duaradufu ambako umbali wa mahali kwenye obiti hadi dunia kama kitovu chake unabadilika. Mahali pa karibu zaidi pa mwezi hadi dunia (perijio ing. "perigee") pana umbali wa kilomita 356,410, mahali pa mbali zaidi (apojio ing. "apogee") kilomita 406,740.

neg:
Ndovu
Ndovu au tembo ni aina za wanyama wenye umbo kubwa kupita wanyamapori wote. Watoto wake wakizaliwa hufikia kg 100 na ndovu mzima huwa na uzito wa tani 2 hadi 5; kimo ni hadi m 4.

neg:
Mwezi mpevu
Mwezi una umbo la tufe na wakati wote tunaangalia upande wake uleule. Mwezi huzunguka Dunia yetu wakati uleule hujizungusha wenyewe kwenye muhimili wake.Muda unaotumika kwenye mizunguko hii miwili unalingana.Hivyo muda wote tunaona upande uleule wa Mwezi. Kwahiyo inawezekana kuongea juu ya "upande wa mbele" na "upande wa nyuma" wa Mwezi. Upande wa nyuma hatuwezi kuuona kamwe kutoka Dunia.

neg:
Ngamia
Wanaweza kushika lita 100–150 mwilini na kuendelea jangwani bila kunywa maji kwa wiki mbili. Penye majani mabichi ya kutosha, na kama joto si kali mno, ngamia anaweza kuendelea bila kunywa kwa wiki kadhaa.

neg:
Jangwa
Maeneo makavu yanaweza kutofautishwa kuwa yabisi sana (en: extremely arid") pasipo na usimbishaji kwa muda wa miezi 12 mfululizo (maana yake hakuna mvua kila mwaka), yabisi (en: arid") pasipo na usimbishaji zaidi ya 250 mm kwa mwaka, nusu yabisi ("en:semiarid") penye usimbishaji kati ya 250 and 500 mm kwa mwaka. Maeneo yabisi sana na maeneo yabisi ni jangwa. Maeneo nusu yabisi pana manyasi huitwa mbuga.

neg:
Ndovu
Tembo mkubwa kupata kuishi alikuwa huko Angola na kupigwa risasi mnamo mwaka 1956. Tembo dume huyu alikuwa na uzito wa kg. 12,000, akiwa na kimo mpaka mabegani cha mita 4.2, mita moja zaidi kuliko tembo wa sasa wa Africa. Tembo wadogo, kama saizi ya ndama, au nguruwe mkubwa, waliishi zamani sana, huko visiwa vya Crete.

neg:
Sufu
Sufu (pia: sufi, tazama pale; kutoka kar. صوف "suf") ni nywele manyoya laini za wanyama mbalimbali kama vile kondoo, mbuzi, ngamia, lama au sungura zinazofaa kusokotwa kuwa uzi ndefu kwa matumizi ya nguo au matandiko na blanketi.
Sufu ilianza kutumiwa kwa nguo tangu miaka 4000 KK na watu wamechagua wanyama wanaofaa na kuwafuga kwa tabia hii. Leo hii kiasi kikubwa kabisa cha sufu kinapatikana kutokana na kondoo. Nchi ya Australia ina kondoo nyingi duniani inazaa asilimia 30 za mahitaji ya sufu duniani.

neg:
Swala pala
Msimu wa kuzaana wa swala pala, ambao pia hujulikana kama rutting kwa lugha ya Kiingereza, huanza wakati unaelekea mwisho wa msimu wa mvua mwezi wa Mei. Mambo haya yote kwa kawaida hudumu kwa muda wa takriban wiki tatu. Huku swala pala wachanga wakizaliwa baada ya miezi saba, mama yao ana uwezo wa kuchelewa kujifungua kwa "nyongeza" ya mwezi moja kama hali ni mbaya. Wakati wa kujifungua swala pala wa kike hujitenga mwenyewe kutoka katika kundi ya swala pala wengine licha ya jitihada mbalimbali ya swala pala wa kiume kumzuia kuondoka katika wilaya yao. Swala pala wa kike ambaye amekuwa mama kumweka mwanawe aliyezaliwa katika doa kwa siku chache au hata kumwacha mwanawe mafichoni kwa siku, wiki kadhaa au zaidi kabla ya kurudi kwa kundi la swala pala wenzake. Wanawe wachanga watajiunga na kikundi cha swala pala wengine na watakwenda kwa mamao tu wakati kuna shida au wakati wana njaa na wanahitaji kula. Swala pala wachanga hunyonya matiti ya mamao kwa muda wa kati ya miezi 4 hadi 6. Swala pala wa kike ambao hukomaa wanalazimika kujiondoa katika kikundi hicho na kujiunga na kundi mpya ya swala pala ya wanaume pekee.

neg:
Siwa barafu
Siwa barafu huelea pamoja na mwendo wa mikondo ya bahari. Kadiri inavyofika kwenye maji yasiyo baridi tena muda wa maisha ni miezi hadi miaka kadhaa. Muda huu hadi kuyeyuka kabisa unategemea ukubwa wa siwa barafu na halijoto ya eneo inapofika. Zimetazamiwa kwa muda wa miaka 3.

neg:
Bara la Antaktiki
Ngao hiyo ilianza kutokea miaka milioni kadhaa iliyopita. Uzito wake ni mkubwa na inaaminiwa ya kwamba bara lote lilishuka chini kiasi na kama siku moja ngao ya barafu itapotea litapanda tena juu mita kadhaa.

neg:
Mwezi (wakati)
Muda wa mabadiliko kati ya mwezi mwandamo hadi kupotea na kuwa mwezi mwandamo tena ni kati ya siku 28 - 29. Kipindi hiki kinakumbukwa kirahisi, kinatazamiwa na watu wote wakati uleule kwa hiyo pamoja na kipindi cha siku kilikuwa kati ya vipimo vya kwanza vya wakati kwa binadamu.

neg:
Ndovu
Ndovu hula manyasi na majani mengi. Kwa chakula hiki ambacho ni kigumu hutegemea meno yao. Meno hayo polepole yanachakaa kutokana na ugumu wa manyasi na baada ya kuharibu meno yote ndovu hufa.

neg:
Ndovu
Tembo hutuma mkonga kwa kazi mbali mbali mojawapo kupukuta jicho lake. Mkonga ni muunganiko wa pua na mdomo wa juu, umenyooka na kuwa ogani muhimu kwa tembo. Tembo wa Afrika wana vitu kama vidole viwili hivi mwishoni mwa mikongo yao, huku tembo wa Asia wakiwa na kimoja tu. Kulingana na wanabiolojia, mkonga wa tembo unatakribani ya misuli 40,000 ndani yake, inayoifanya uwe na uwezo wa hata kuinua kipande kidogo cha kioo, vile vile kuwa na nguvu za hata kung’oa matawi ya misuli ndani ya mkonga wa tembo ni karibu ya 100,000 wanyama wengi wala majani hutumia meno yao chonge kurarua na kuchana majani. Hata hivyo, isipokuwa kwa wakiwa bado wadogo, tembo hutumia mikonga yao kuchuma chakula na kuweka kinywani mwao. Hula majani, matunda na matawi yake huangusha mti wote kabisa. Mkonga wa tembo hutumika pia kunywea maji. Tembo huvuta maji kupitia tundu za mkonga wake, mapaka lita kumi na nne kwa wakati mmoja, na kuyamimina kinywani mwake. Wakati mwingine hujimwagia maji mwilini kwa maana ya kuoga. Pia huweza kujipaka vumbi na tope, ambapo pindi hukauka huwa kama namna ya kujikinga na mwanga mkali wa jua. Wakati wa kuogelea, mkonga huwa kama neli yam zamia huwa nzuri kweli kweli. Mkonga pia hufanya kazi kubwa katika mahusiano ya jamii yake na wanyama wengine. Tembo husalimiana kwa kukutanisha na kuishikisha mkonga yao, sawia na binadamu anayosaliamana kwa kushikana mikono. Huitumia mikonga yao wakti wa kupishana, kupapasana na wenzi na pia mama anapoluwa anambembeleza mtoto. Pia pindi anapoinua mkonga wake humaanisha kusalimu amri. Tembo hujilinda wenyewe kutoka kwa wavamizi kwa kuwadaka na kuwabana.

neg:
Ndovu
Tembo wa Asia duniani, pia hufahamika kama tembo wa India, hukaribia 60,000 walau mara moja ya kumi ya tembo wa Afrika. Kwa ukaribu zaidi inakadiriwa kuwa tembo 38,000 mpaka 53,000 wapo misituni na 14,500-15,300 wanafungwa kwenye makazi ya watu nap engine 1000 hivi wametawanyika kwenye sehemu za kuonyeshea wanyama. Kupungua kwa tembo wa Asia, pengine ni kwa hali ya juu zaidi kuliko kwa tembo wa Afrika kutokana na ujangili na uvamizi wa makazi ya tembo unaofanywa na binadamu.

neg:
Fupefupe
Fupefupe wanaweza kukua hadi m 1.80 lakini mara nyingi hawana urefu wa zaidi ya m 1. Wanaweza kufikia uzito wa kg 14 na umri wa miaka 15. Wana mwili uliorefuka ambao umefinywa na kuwa na umbo linganifu na laini, pezimgongo moja, mapeziubavu yenye umbo la mabawa ya kozi na pezimkia kubwa kiasi wenye panda. Kinywa ni kidogo na hakina meno. Rangi ya mwili ni kijani-zeituni, mbavu zina rangi ya fedha na mapezi yana kingo nyeusi. Wana miale myororo 13-17 mgongoni, miale myororo 8-10 mkunduni na miale 31 mkiani.

neg:
Kipepeo
Kiwavi anapokuwa na kukamilika, homoni kadhaa huanza kuzalishwa wakati huu, kiwavi huacha kula na kuanza kutafuta sehemu ya kutulia, na mara nyingi huwa chini ya majani. Hatimaye kiwavi hubadirika na kuwa bundo, baada ya kuambua ngozi yake kwa mara ya mwisho. Bundo kwa kawaida huwa hajongei, isipokuwa huweza kujitikisa/kujinyonga ny’onga na kutoa milio kadhaa kuwatishia madui.

neg:
Kuvu
Kuvu zinashirikiana na mimea. Takriban asilimia 80-90 za mimea yote zina kuvu kwenye mizizi yao. Hapa inaishi pamoja katika simbiosi au mtoshelezano. Maana yake nyuzi za kungunyanzi za kuvu inaingia ndani ya ardhi kushinda mizizi midogo ya mmea. Hivyo kuvu inasaidia kupata madini na mata ya lishe kutoka ardhi kuchinda mmea mwenyewe. Usaidizi huu unaonekana hsasa kwa mazao kwenye ardhi isiyo na rutba nzuri sana; kuvu huboresha lishe ya mimea. Kwa upande mwingine kuvu inavuta hidrati kabonia kutoka mzizi zinazojengwa na mmea kwa njia ya usanisinuru.
Kuvu zina athira pia kwa binadamu.

neg:
Tsunami
Ikiwa barafu kavu itapatikana, inaweza kutumiwa kudumisha ubaridi wa chakula — pauni 25 (takribani kilogramu 11.5) za barafu kavu zitadumisha friza ya futi 10 (lita 283) chini ya kiwango cha kuganda kwa siku 3 hadi 4.

neg:
Kiowevu
Masi ya kilogramu moja ya maji hukubali umbo la kila chombo kinamomwagwa: ama katika sufuria pana au bomba ndefu nyembamba. Kama maji yaleyale yameganda na kuingia katika hali mango kama barafu hauwezi kukubali umbo tofauti.

neg:
Lama (mnyama)
Lama ndio wanyama wa kijamii sana, na huishi pamoja katika makundi. Sufu ya lama ni laini sana na haina lanolini. Lama wana akili na huweza kufundishwa kazi rahisi baada ya kuzirudia mara chache. Wakitumia tandiko la mzigo, wanaweza kubeba takribani asilimia 25–30 ya uzito wa mwili wao kwa safari ya km 8–13.

neg:
Zaka
Na hii ni kwamba ipite miezi kumi na mbili ya kalenda ya mtizamo wa mwezi hali ya kuwa Nisabu iko kwenye miliki ya mwenye mali. Na sharti hili ni peke yake kwa pesa (dhahabu na fedha), na mapato ya biashara, na wanyama wa mifugo. Ama mazao ya kilimo na matunda, na madini, hazina iliyozikwa ardhini sio sharti kwa vitu hivi kupitiwa na mwaka.

neg:
Jongo
Bila matibabu, ambukizi la ghafla la jongo linaweza kutatulika kwa kati ya siku 5 na 7. Asilimia 60 ya watu watapata ambukizi la pili katika mwaka mmoja. Wale walio na jongo wako katika hatari kubwa zaidi ya shinikizo la juu la damu, ugonjwa wa kisukari, usumbufu wa metabolina magonjwa ya figo na ugonjwa wa mishipa ya moyo na wako katika hatari zaidi ya kifo. Sababu yake pengine ni kwa kuwa inahusiana,kwa upande mmoja, na ukinzani wa insulini na unene wa kupindukia, lakini baadhi ya ongezeko za hatari zinaonekana kutotegemea vipengele vingine.

neg:
Twiga
Twiga hubeba mimba kwa siku 400 mpaka 460 ambapo mara nyingi huzaa ndama mmoja hatimaye japo mapacha hutokea mara kadhaa. Mama hujifungua akiwa amesimama na kende lake hukatika mtoto aangukapo ardhini. Ndama akizaliwa huwa na urefu wa mita 1.8. Baada ya masaa kadhaa, mama huweza kukimbia japo ndani ya wiki mbili za mwanzo ndama hutumia muda mwingi kujilaza chini huku akilindwa na mama yake. Ndama huyo huwa hatamaniwi kuwindwa na simba, chui, fisi au mbwa mwitu. Ni asilimia 25–50 tu ya twiga ndiyo hufikia kuwa wakubwa. Twiga hukadiriwa kuishi miaka 20–25 mwituni na miaka 28 wakifugwa nje ya mbuga.

neg:
Mwezi mpevu
Kinyume cha Mwezi mpevu ni Mwezi mwandamo ambapo nusutufe ya Mwezi tunayoona haipokei nuru na hivyo Mwezi hauonekani Duniani. Hapo Mwezi unakuwa katika mstari mmoja baina ya Jua na Dunia, yaani hali ya Jua - Mwezi - Dunia. Katika hali hii nusutufe ya Mwezi isiyoonekana kutoka Duniani inaangazwa. Mwezi ukiwa katikati kabisa kwenye mstari Jua - Dunia wakati wa mchana unafunika Jua na [kupatwa kwa Jua]] kunatokea.

neg:
Mnyoo
Mwonekano wa kwanza wa mayai katika kinyesi ni kati ya siku 60-70. Katika kiwango cha mabuu, dalili huanza kuonekana kati ya siku 4-16 baaada ya maambukizi. Dalili za mwisho ni matatizo ya utumbo, maumivu ya kuchoma ya tumbo na kutapika, homa, na kuonekana kwa minyoo katika kinyesi. Baadhi ya wagonjwa wanaweza kupata madhara na dalili za ugonjwa wa mapafu au neva za fahamu wakati wa usambaaji wa mabuu. Hata hivyo, kuna dalili chache au hakuna kabisa kwa ujumla. Donge la minyoo linaweza kuziba utumbo.kuhama kwa mabuu kunaweza kusababisha na mabuu kuhama sehemu nyingine kunaweza kusababisha ugonjwa wa mapafu kuvimba na ongezeko la ozini.

neg:
Punda milia
Kama ilivyo kwa wanyama wengi, punda milia jike hukua haraka kuliko punda milia dume. Jike huweza kupata mtoto akiwa na miaka mitatu tu wakati kwa dume ni mpaka miaka mitano au sita. Jike huweza kupata kila mtoto baada ya miezi kumi na mbili na hukaa na mtoto kwa takribani mwaka mmoja. Kama ilivyo kwa farasi, ndama wa punda milia huweza kusimama, kutembea na kunyonya muda mfupi tu kisha kuzaliwa. Wanapozaliwa ndama wa punda milia huwa na rangi ya kahawia na nyeupe badala ya nyeusi na nyeupe. Ndama na punda milia wa mlimani na wale wa nyikani hutunzwa na mama zao na baba zao pia.

neg:
Ndovu
Meno ya tembo ni tofauti sana na yale ya mamalia wengine. Wakati wa maisha yao yote, huwa na jumla ya meno 28. Haya hujumuisha meno change ba pili (hizi ndizo pembe), meno ya maziwa kabla ya pembe, magego madogo 12:3 kila upande wa taya, magego 12:3 kila upande wa taya.

neg:
Kasoko ya dharuba
Duniani kasoko nyingi kutokana na mishtuko ya aina hii zinasawazishwa baada ya muda fulani kutokana na mmomonyoko wa mvua na upepo; kwenye magimba pasipo angahewa kama Mwezini zinabaki kwa miaka milioni kadhaa.

neg:
Unene wa kupindukia
Kwa kuwepo kwa mwanzo wa mvuvumko wa viwanda, iligunduliwa kuwa uwezo wa kijeshi na kiuchumi wa mataifa ulitegemea ukubwa wa mwili na nguvu za wanajeshi na wafanyikazi. Kuongeza wastani wa kielezo cha uzito wa mwili kutoka kile kinachofikiriwa kuwa uzito wa chini hadi kwa kile kilicho anuwai ya kawaida kulichangia pakubwa katika ustawi wa jamii zilizo na viwanda. Kutokana na hayo, kimo na uzito viliongezeka katika karne ya 19  katika nchi zilizostawi. Katika karne ya 20, watu walipofikia kikamilifu uwezo wao wa kijenetiki wa kimo, uzito ulianza kuongezeka sana zaidi ya kimo na kupelekea unene wa kupindukia.Katika miaka ya 1950, kuongezeka kwa utajiri katika nchi zilizostawi kulipunguza vifo vya watoto. Hata hivyo, uzito ulipoongezeka, ugonjwa wa moyo na figo ulikithiri.
Katika kipindi hiki, kampuni za bima ziligundua uhusiano kati ya uzito na matarajio ya muda wa kuishi na hivyo basi zikaongeza malipo ya bima kwa walio na unene wa kupindukia.

neg:
Tumbaku
Mavuno hutokea siku 70 hadi 130 baada ya kulima shamba. Majani huvuniwa wakati majani yanaanza kuonyesha rangi ya manjano maana yameiva. Mavuno yanaenda kwa uangalifu kwa sababu mashimo katika majani yanapunguza ubora na bei, Baada ya mavuno majani yanafungwa pamoja kwa kamba na kukaushwa. Kuna mbinu za kuzikausha polepole kivulini au juu ya moto au penye hewa ya moto haraka katika muda wa siku chache tu.
Majani yaliyokauka hufungwa pamoja kwa mchakato wa kuchachua. Huu unabadilisha ladha ya tumbaku kwa njia inayotakiwa. Baadaye tumbaku hutiwa sosi zenye sukari au vitu vingine vya kutia ladha halafu kukatwa na kufungwa kulingana na matumizi kama tumbaku ya kuvuta katika sigara za kawaida, sigara kubwa, pipo, ya kutafunia au ya kunusu.

neg:
Nguruwe-kaya
Nguruwe hufikia uzito wa kilogramu 40–350. Kichwa kinaishia katika mdomo mrefu unaofanana kidogo na mwiro wa tembo ingawa ni mfupi.

neg:
Ndovu
Hawa tembo wa Savanna (Elephas maximus sumatramus), wanapatikana tu hasa Sumatra, na ni wadogo kuliko wale wa India. Tembo hawa wana idadi takribani 2100 mpaka 3000. Wana rangi nyepesi ya kijivu kuliko tembo wengine wa Asia, na madoa ya pinki kwenye masikio yao. Tembo wa Sumatra huwa na urefu wa mita 1.7-2.6 mabegani mwao na uzito wao ni takribani kg. 3000

neg:
Utoaji mimba
Baada ya wiki 16 za ujauzito, uavyaji mimba unaweza kusababishwa kwa utanuaji na uchopoaji kamili, yaani ugandamuaji wa fuvu la kichwa kizazini, ambao huhitaji ugandamuaji wa fuvu la kichwa cha kijusi kabla ya kuchopolewa. Wakati mwingine huitwa "uzazi mdogo wa utoaji mimba", ambao umepigwa marufuku nchini Marekani.

neg:
Tendo la ndoa
Ingawa kila moja ina viini vilevile, polepole seli zinatofautiana ili kufanya kazi maalumu (ubongo, moyo na viungo vingine) na kushirikiana zote vizuri katika umoja wa mwili. Baada ya miezi miwili viungo vyote vimeshatengenezwa, halafu vinazidi kukua na kukamilika hadi mwezi wa tisa ambapo mwishoni mwake mtoto atazaliwa.

neg:
Upasteurishaji
Vyakula vinavyouzwa ilhali vimepata upasteurishaji ni hasa vinywaji kama vile maziwa, maji ya matunda, bia, au divai.
Maziwa iliyopasteurishwa ikitunzwa ndani ya chombo chake inakaa kwenye friji kwa muda wa siku 5-7. Lakini muda huu unategemea kama baridi imetunzwa kweli kwenye hatua zote kati ya kiwanda, duka na nyumbani. Kama maziwa imekaa kwenye joto au kubebwa kwenye gari katika mazingira ya joto uharibifu unaweza kutokea haraka zaidi.

neg:
Mbuni
Mbuni hukomaa na kuwa na uwezo wa kuzaa wakiwa na miaka miwili/minne watoto wa mbuni hukua kwa kiasi ya sm 25 kwa mwezi. Wakiwa na umri wa mwaka mmoja tu, mbuni huwa na uzito wa kg 45. Mbuni jike huweza kuyatambua mayai yake hata kwenye kiota cha jumuiya.

neg:
Ndutu
Ndutu ni eneo zuri la kutembelea hasa kati ya mwezi Desemba na mwanzoni mwa mwezi Aprili ambapo makundi mengi ya wanyama wanaokula nyasi pamoja na pundamilia wanajazana katika eneo hili kwa ajili ya kuzaliana (kuzaa). Maficho ya wanyama hawa katika eneo hili imerekodiwa kuanza Januari hadi katikati ya mwezi Machi ambapo zaidi ya asilimia 80 ya wanyama wanaanza kuzaa wiki chache baadaye.

neg:
Haubi
Muru alipokwenda na kuona jinsi maiti ya mpwa wake ilivyokuwa ikitumika aliamua kutoa adhabu kwa watu wa Haubi kutokana na kosa walilofanya. Hivyo alimwambia dada yake ambaye ndiye alikuwa mama wa mtoto aliyeuawa kuwa ajitahidi kuhifadhi chakula kwani anataka kuwaadhibu watu wa Haubi. Hivyo walihifadhi chakula kwa miaka minne. Baada ya kuona chakula kinatosheleza alifunga mvua. Na kabla ya kufanya hivyo alichimbia vibuyu vilivyoitwa "Mʉʉmbʉ", ambavyo alivitia maji. Baada ya hapo aliondoka, na kwa kweli mvua haikunyesha hata kidogo kwa muda wa miaka saba. Katika kipindi hiki watu wengi walikufa njaa.

neg:
Kuku
Kuku kwa kawaida, hukaa kwenye kiota kwa siku mbili baada ya kuangua mayai yake. Mayai yote ambayo hayakurutubishwa na jogoo, hayataanguliwa. Kuku kisha kusubiri kwa siku kadhaa, hukiacha kiota chake. Kuku huwa mkali sana nyakati hizi, na kuwafunika vifaranga mara nyingi ili kuwapa joto. Huwaongoza kwenye chakula na maji, kuwaita kwenye chakula na mara kadhaa huwalisha moja kwa moja. Hukaa nao kwa wiki kadhaa mpaka wawe wakubwa, na pindi wanapokuwa, hupoteza hamu nao na kuanza kutaga nao.

neg:
Magonjwa ya kuku
Kuku anapojiwa na ugonjwa huu kwa nguvu sana upanga na ndevu zake hukunjamana. Kuku hufa ghafla japokuwa huonekana bado ana afya sana. Ikiwa ugonjwa unamjia kwa taratibu hadi ukakomaa, upanga na ndevu hufifia na kunyauka. Kuku huhara kinyesi cha rangi ya manjano. Hamu ya chakula humtoka, isipokuwa hunywa maji mengi, na kuku huyo huonekana ana wasiwasi sana. Kuna dawa nyingi ambazo zinaweza kusaidia kuponya baadhi ya kuku wakati ugonjwa huu unapoingia. Dawa hizi mara nyingi hutengenezwa ili zitumiwe kwenye chakula au maji. Mfugaji amwone bwana mganga wa wanyama aliye karibu naye ili amshauri dawa ya kutumia. Nyumba za kuku ziwekwe kwenye hali ya usafi, na uwanja usafishwe pia. Vyombo vya maji na chakula visafishwe kwa dawa. Kuku wanaougua wote wachomwe moto. Kuku wazima wachanjwe dawa mapema na ikiwezekana wachunguzwe kila mmoja kuona kama wapo wenye ugonjwa huo.

neg:
Magonjwa ya kuku
Kuku walioshikwa na ugonjwa huu huwa wazembe na hutokwa na hamu ya chakula. Shingo ya kuku hulegea na manyoya hukunjamana. Upanga na ndevu hugeuka na kuwa na rangi ya bluu. Koo la chakula huwa kubwa na hutoa mate yanayotoa harufu mbaya. Kuku huyu hulemewa kuvuta pumzi, na huharisha kinyesi chenye rangi ya kijani. Kichwa cha kuku huinamia nyuma au mbele au pembeni. Kuku wengi, hasa wachanga hufa. Ugonjwa huu haujapata dawa maalum ya kutibu. Mfugaji awatenge kuku haraka na amwarifu mganga wa wanyama aliye karibu naye. Usafi wa nyumba na uwanja wa kuku ni jambo muhimu sana katika uzuiaji wa ugonjwa huu. Kuku wachanjwe dawa mapema. Kuku ambao wamepata ugonjwa huu wachomwe moto au wazikwe kwenye shimo lenye kina kirefu kwenda chini.

neg:
Maumivu ya kiuno
Dalili pia zinaweza kuainishwa kulingana na muda, kama vile maumivu makali, maumivu sugu kidogo (pia yanayojulikana kama maumivu makali kidogo), au maumivu sugu. Kipindi maalum kinachohitajika ili kutambua kila mojawapo ya aina hizi za maumivu hakijabainishwa kikamilifu, lakini kwa kijumla, maumivu yanayodumu chini ya wiki sita huainishwa kama "maumivu makali ya ghafla". Maumivu yanayodumu kati ya wiki sita hadi kumi na mbili ni "maumivu sugu kidogo ", ilhali maumivu ya zaidi ya wiki kumi na mbili ni "maumivu sugu". Udhibithi na utambuzi unaweza kubadilika kulingana na kipindi cha dalili.

neg:
Mdudu Siku-moja
Wadudu siku-moja ni wadudu wa oda Ephemeroptera (ephemeros = -a muda mfupi, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Wadudu hawa huishi majini baridi katika muundo wa nayadi (lava ya wadudu wa maji) kwa muda wa mwaka mmoja, halafu hutoka kwenye maji na kuambua mara mbili na kuwa mdudu aliyekomaa wenye mabawa. Licha ya jina lao wadudu waliokomaa huishi muda wa nusu saa hadi siku kadhaa. Wanajamiiana tu na kutaga mayai; hawali na kwa hiyo wana alama za vipande vya mdomo tu na utumbo umejaa na hewa. Kinyume na wadudu waliokomaa nayadi hula viani na diatomea, na spishi kadhaa hula lava za wadudu wengine wa maji.

neg:
Mdudu mabawa-msuko
Wadudu mabawa-msuko ni wadudu wadogo hadi wakubwa kiasi wa oda Plecoptera (plekein = kusuka, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Wadudu hawa huishi majini baridi katika muundo wa nayadi (lava ya wadudu wa maji) kwa muda wa mwaka mmoja hadi miaka minne kufuatana na spishi, halafu hutoka kwenye maji na kuambua na kuwa mdudu aliyekomaa wenye mabawa. Hawa ni wadudu sahili bila viungo vya kiwiliwili vilivyotoholewa. Wana viungo vya kinywa vinavyotumika kwa kutafuna, vipapasio virefu vyenye pingili nyingi, macho makubwa ya kuungwa, oseli tatu (macho ya msingi) na mikia miwili mirefu (kwa kweli serki zilizorefuka). Wasiporuka wanakunja mabawa juu ya fumbatio. Nayadi wanafanana na mdudu mpevu lakini hawana mabawa na wana matamvua. Nayadi wengi zaidi hukamata arithropodi wengine wa maji, lakini nayadi wa spishi nyingine hula maada ya mimea. Wadudu wapevu hula mimea lakini wengine hawali kabisa.

neg:
Jua
Baada ya miaka bilioni kadhaa ya kuwaka kama jitu jekundu, masi yake itakuwa imepungua itajikaza na kuendelea kwa muda usio mrefu kama nyota ndogo na hafifu. Kuna uwezekano mkubwa wa kwamba Jua litaendelea baadaye kama nyota kibete nyeupe (White Dwarf) itakayoendelea kuzimika polepole.

neg:
Athari za muda mrefu za pombe
Nchi mbalimbali hupendekeza kiasi tofauti cha upeo wa kunywewa . Kwa nchi nyingi kiasi cha upeo kwa wanaume ni 210g-140g kwa wiki. Kwa wanawake, kiasi ni 84g-140g kwa wiki. Nchi nyingi hupendekeza kutumiwa kwa pombe kabisa wakati ujauzito ama kunyonyesha.

neg:
Nyangumi
Nyangumi jike huzaa ndama mmoja tu. Muda wa kumkuza ndama huyo ni zaidi ya mwaka mmoja kwa spishi nyingi na hujumuisha uhusiano mkubwa kati ya mama na ndama. Nyangumi huwa tayari kuzaa wakiwa na miaka saba mpaka kumi. Mtindo huu huruhusu watoto wachache tu lakini wakiwa na uwezo mkubwa wa kuishi.

neg:
Kuku wa Nyama
Kwa kuongeza, laini kiume na kike hazizalishwi kwa ajili ya tabia moja;laini ya kike inafaa kuytaga mayai mengi iwezekanavyo , kwani idadi ya mayai yaliyotagwa na kila mwera huchangia katika gharama ya mayai ya kuku wa nyama na hivyo broiler vifaranga vyake. Uwezo wa kutaga mayani chini muhimu katika male Mpya, wakati jogoo uzazi ni muhimu sana.
Kuku wa mayai hulelewa katika mazingira yaliyodhibitiwa pamoja na maelfu ya w vifaranga wenzake. Kuku huyu anapatiwa chakula bila kipimo kupata ambacho ni mlo maalum wenye kiwango cha juu cha protini na hulishwa kutumia mfumo wa kulisha wenye kujiendesha. Hii ni pamoja na hali ya taa bandia inayochochea ukuaji na kwa hivyo uzito wa mwili unaotakikana unafika kwa muda wa wiki 4-8 , kutegemea uzito wa mwili unaotakikana na kiwanda cha kutayarisha nyama. Baada ya kutayarisha, kuku hawa husambazwa kwenye maduka wakiwa freshi au waliohifadhiwa .
Kwa sababu ya ufanisi katika kupata nyama, kuku wa nyama pia ni maarufu katika mashamba ndogo ya familia katika jamii za vijijini, ambapo familia zitalisha kundi ndogo za kuku hawa.

neg:
Lama (mnyama)
Lama mzima ana kimo cha mita 1.7–1.8 juu ya kichwa, na uzito wa kilo 130–200. Wakati wa kuzaliwa, lama mchanga ana uzito wa kilo 9 hadi 14. Kwa kawaida, lama wanaishi miaka 15–25, na lama wengine wamejulikana kuishi zaidi ya miaka 30.

neg:
Simba
Simba huishi kwa wastani wa miaka 10-14 mwituni, huku katika hifadhi huweza hata kufika zaidi ya miaka 20. Mwituni, simba dume ni mara chache kuishi zaidi ya miaka kumi, sababu ya majeraha wanayoyapata kwa kupigana na dume wengine mara kwa mara.  Hupatikana sana katika savanna na nyika, ingawa pia huweza kukaa kwenye misitu na vichaka.

neg:
Ndizi
Ndizi hukua kwenye mrindikano mdogo, ujulikanao kama kichana, na kila kichana huwa na ndizi kama 20 hivi huku mkungu mmoja ukuweza kuchukua vichana 3 – 20 kwa wastani. Mkungu unaweza kufkia uzito wa kilo 30 – 50. Ndizi moja kwa wastani huwa na uzito wa gramu 125, ambayo kwa makadirio huwa na maji 75% na mada kavu 25%. Kila ndizi huwa na ganda yenye sehemu laini iliwayo ndani yake. Tena sehemu hiyo ya ndani na maganda huweza kuliwa katika hali ya ubichi au kasha kuiva. Kwa taratibu nyingi za Magharibi, sehemu ya ndani ikiwa mbichi ndiyo hupendelewa kupikwa na kuliwa, huku huko Asia ndizi na maganda yake hupikwa na kuliwa. Tunda la ndizi huwa na nyuzi nyuzi ndani yake, ambazo huwa hasa katikati ya ganda na sehemu laini ya ndani. Sehemu ya laini ya ndani kwa kawaida hugawanyika kwa urahisi kuanzia juu mpaka chini, kwenye sehemu tatu. Ndizi ni chanzo kizuri cha vitamini B6, vitamini C na potasiamu.

neg:
Jipu
Katika hatari ya kutosababisha matatizo makubwa ni lazima majipu yakatwe au yafyonzwe na daktari. Hii ni pamoja na majipu makubwa yanayokaa zaidi ya wiki mbili, ama yale yanayopatikana katikati ya uso au kwenye uti wa mgongo.

neg:
Kipandauso
Kwa kawaida maumivu ya kichwa huathiri upande mmoja, hudunda, na ukali wake huwa wa kadri hadi mkali mno. Kwa kawaida hali hii huja polepole na huzidishwa kwa kujishugulisha sana.Hata hivyo, kwa visa zaidi ya asilimia 40, maumivu yanaweza kuathiri pande zote mbili huku maumivu ya shingo yakihusishwa na hali hii. Maumivu ya pande zote mbili huwa hasa kwa watu walio na kipandauso bila aura. Maumivu yasiyo ya kawaida yanaweza kutokea hasa kwa sehemu ya nyuma au ya juu ya kichwa. Kwa kawaida, maumivu hudumu kwa saa 4 hadi 72 kwa watu wazima ingawa katia watoto mara nyingi yanadumu kwa kipindi kisichozidi saa 1 . Marudio ya kukabiliwa na hali hii hubadilika mara kwa mara, kutoka visa vichache maishani hadi visa kadhaa kwa wiki, huku wastani ukiwa ni mara moja kwa mwezi .

neg:
Dhahari ya Dubu
Inazungukwa na Dhahari ya Dubu B inayoendelea kuyeyunganisha hidrojeni. Nuru yake inaonyesha kundi la spektra K0 V ikiunguka nyota A katika kipindi cha miaka 44.
Nyota C iko kwa umbali wa vizio astronomia 8000 (miaka ya nuru 0.12) ni nyota ya kundi F8 V na masi yake inafanana na Jua letu. Inazungukwa kila baada ya siku 7 na nyota ndogo ndogo zaidi ambayo tabia zake hazikutambuliwa bado.

neg:
Ndubwi
Baada ya muda ndubwi anakuza miguu minne na mapafu. Utumbo unabadilika na kujiandaa kwa chakula kipya kinachopatikana kwenye nchi kavu. Umbo linaelekea kufanana zaidi na zaidi na chura mzima.

neg:
Masi
Graviti ya gimba fulani inategemeana na masi yake. Kila kitu hata gimba dogo kama jiwe, meza au mtu lina graviti yake. Ila tu masi kubwa ya dunia yetu inafanya graviti yake yaani nguvu inayosababisha ya kwamba watu na vitu havielei hewani bali kukaa kwenye uso wa ardhi tukivutwa kuelekea kitovu cha sayari yetu. Vitu vyote vinavyoshikwa na graviti ya dunia vina graviti yao vilevile lakini kwa sababu masi ya watu na vitu ni ndogo kabisa kuliko masi ya dunia hatuwezi kusikia tofauti. Pia mwezi unavutwa na graviti ya dunia yetu lakini masi ya mwezi ni kubwa kiasi kwamba graviti ya mwezi inaathiri pia dunia. Hii inaonekana kirahisi kutokana na mabadiliko ya bahari kuwa maji kujaa na kupwa yanayosababishwa na uvutano wa graviti ya mwezi.

neg:
Kuvu
Kuvu ni jumla ya kungunyanzi zote na jumla hii huitwa miseli. Miseli ya aina hii inaweza kuenea mbali sana ikikua ndani ya ardhi kwa mfano msituni inayopata lishe kutoka kwa majani, matawi na mashina yaliyoanguka chini. Kama kiumbehai miseli haina umbo maalumu lakini kuna mifano ya miseli moja iliyoenea hektari zaidi ya 30 na kushi miaka 1,000 angalau.

neg:
Chui
Chui jike mwenye mimba hutafuta pango, uwazi kwenye miamba, mti wenye uwazi mkubwa au kichaka kwaajili ya kuzalia na kuweka makazi ya mwanzo. Watoto hufungua macho yao baada ya siku 10. Manyoya ya watoto huwa marefu na mengi kuliko ya wakubwa. Ndani ya miezi mitatu watoto huanza kuwafuata mama zao nje kuwinda. Wakiwa na umri wa mwaka mmoja chui wana uwezo wa kujilisha wenyewe lakini hubaki na mama zao kwa miezi 18 mpaka 24.

neg:
Ndevu
Ndevu ni mkusanyiko wa nywele unaokua kwenye kidevu na mashavu ya wanadamu na wanyama kadhaa.

neg:
Simba
Huwa na uzito wa kg 1.2-2.1 wakati wa kuzaliwa na huweza kuanza kutambaa baada ya siku moja mpaka mbili na kuweza kutembea nje baada ya majuma matatu. Simba jike huyo huwahamisha watoto wake mara kadhaa kwa mwezi, kwa kuwabeba mmojammoja kwa shingo zao, ili kuzuia harufu kujijenga kwenye malazi yao na hivyo kuvuta wanyama wengine wala nyama ambao pengine wangeweza kuwadhuru watoto.

neg:
Chura
Kipindi hiki cha utoto kwenye maji kinadumu kati ya wiki tatu hadi miaka miwili kutegemeana na spishi za chura. Mara nyingi ni kama wiki 10 - 15.
Akitoka kwenye maji chakula chake ni wanyama wengine hasa wadudu. Lakini chura wakubwa wameonekana pia kula mamalia wadogo, samaki na chura wadogo zaidi. Spishi kadhaa wana ulimu wa kunata wanashika wadudu wanaopita haraka lakini wengine wanakamata windo kwa kutumia mikono yao.

neg:
Maji kujaa na kupwa
Kuna athira nyingine zinazovuta uso wa maji ya bahari pia; hii ni hasa kani nje kutokana na mzunguko wa dunia kwenye mhimili wake na graviti ya jua. Kila mwezi wakati jua iko nyuma ya mwezi kwenye mstari nyoofu nguvu za graviti hizi mbili zinaungana na kusababisha bamvua inayomaanisha maji kujaa sana yaani uso wa maji wa bahari hupanda juu zaidi kuliko kawaida.

neg:
Chui
Chui dume hufuata jike ambalo linamvutia, ingawa maranyingi kupigania haki za kuzaliana hutokea. Kutegemeana na eneo, chui hujamiiana mwaka mzima (Afrika na Asia) au kwa kipindi maalumu Januari mpaka Februari (Manchuria na Siberia). Chui jike kawaida huwa kwenye kipindi cha joto kwa siku 6 – 7.  Hubeba mimba kwa siku 90 – 105.  Watoto kwa kawaida huzaliwa kwa wingi wa 2 – 4, lakini kiwango cha kufa kwa watoto ni kikubwa kiasi cha kupona mtoto 1 – 2 tu kwa uzao mmoja.

neg:
Uzito
Uzito wa kitu (jinsi chembe zilivyowekwa kwenye maada) ni kipimo cha nguvu iliyomo kwenye kitu hiko kwa kani ya mvutano. Uzito haupaswi kuchanganywa na dhana inayohusiana na masi. Kwa vitu vidogo duniani, nguvu ya uzito inaelekezwa kuelekea katikati ya sayari. Kwa vitu vingi, kama vile Mwezi unaozunguka pande zote za Dunia, nguvu inaelekezwa kuelekea katikati.

neg:
Kiboko (mnyama)
Kiboko huishi kwa miaka 40 mpaka 50. Kiboko aitwaye Donna, anayeishi akiwa na umri mkubwa kuliko wote sasa 57, huko Mesker Park Zoo katika Evansville, Indiana. Kiboko aliyewahi kuripotiwa kuwa na umri mkubwa zaidi aliitwa Tanga, aliishi huko Munich, Ujerumani na alifariki mnamo 1995 akiwa na umri wa miaka 61. Macho, masikio na pua za kiboko yapo juu ya fuvu la kichwa. Hii huwaruhusu kuzamisha sehemu kubwa ya mwili wao kwenye maji au matope na kupata ubaridi kujizuia na mwanga mkali wa jua. Mifupa yao imejengwa kuweza kubeba uzito wa mnyama wote. Kama mamalia wengine waishio majini, kiboko pia wana nywele chache za mwilini.

neg:
Kitunguu saumu
Kwa mfano, kwa maradhi ya tumbo unatumia mbegu saba kwa kumeza au kutafuna kwa muda wa siku 11-15; kwa uwezo wa Mungu unaweza kuondokana na tatizo hilo.

neg:
Ndovu
Tofauti na mamalia wengine ambao meno ya kitoto huanza na kupisha meno ya ukubwani ya moja kwa moja, tembo huwa na mzunguko wa meno kwa maisha yao yote. Pembe zao hutanguliwa na meno change mawili ambayo huondoka baada ya mwaka mmoja na pembe kuchomoza. Magego hubadilishwa walau mara tano katika maisha ya tembo. Meno hayatoki kutaka kwenye fidhi wima kama kwa binadamu isipokuwa, kutoka kwa ulalo, kama mkanda wa kusukumia mashine. Meno mapya hukua nyuma ya kinywa na kuyasukuma meno ya zamani nje. Tembo wanapozeeka sana, ile seti ya mwisho ya meno huisha na kuwa laini hata kushindwa tena kula na kutafuana na kutegemea tu chakula laini tu. Tembo hao wazee hutumia muda wao wa siku za mwisho kwenye maeneo wazi ambako wanaweza kula nyasi laini. Kwa bahati mbaya, meno yao ya mwisho yanapodondoka, tembo hao hushindwa kula na hufa kwa njaa. Isingekuwa kuisha kwa meno, tembo wangekuwa na uwezo wa kuishi kwa muda mrefu sana. Kwa sababu sasa makazi ya tembo yanazidi kuvamiwa na kuwa madogo mno, tembo wazee hukosa sehemu nzuri za kujipatia nyasi laini na hivyo hufa mapema kwa njaa.


query: Mji mkuu wa Ethiopia ni gani?

pos:
Ufalme wa Aksum
Ufalme wa Aksum (pia: Axum) (kwa Ge'ez: አክሱም), ulikuwa milki muhimu katika karne za kwanza baada ya Kristo. Uliunganisha sehemu za nchi za leo za Ethiopia ya kaskazini, Eritrea, Sudan na Yemen. Mji mkuu Aksum uko katika Ethiopia ya leo. Milki hii ilianzishwa mnamo karne ya 1 KK ikaishia wakati wa karne ya 7 BK.

neg:
Asmara
Siku za vita vya uhuru wa Eritrea kutoka Ethiopia, Uwanja wa ndege wa Asmara ulikuwa mhimu sana, Waethiopia walitumia uwanja huo kupata silaha kutoka ng'ambo. Mji wa mwisho kuanguka kwa Jeshi ya ukombozi wa Eritrea ulitekwa mwaka 1990 na kusalimishwa na Jeshi ya Ethiopian bila vita mnamo 24 Mei 1991.

neg:
Historia ya Eritrea
Mfalme wa Ethiopia, Haile Selassie hakupendezwa na utaratibu huoː alilenga kuunganisha tena Eritrea na Ethiopia na kwa mbinu mbalimbali alipata kura ya bunge la Eritrea ya kujivunja na kuwa jimbo la Ethiopia (1962).

neg:
Lalibela, Ethiopia
Tofauti na mji wa Aksum, watu wengi katika mji wa Lalibela kwa ujumla ni Wakristo Waorthodoksi wa Mashariki. Lalibela ilikusudiwa kuwa Yerusalemu mpya kama matokeo ya mji wa Yerusalemu kuchukuliwa na Waislamu. Hata majina kadhaa katika kanisa la Lalibela yametokana na majengo mbalimbali katika mji wa Yerusalemu.

neg:
Benito Mussolini
Katika siasa ya nje Mussolini alikuwa na ndoto ya kujenga upya Dola la Roma la Kale. Mwaka 1935 alishambulia Ethiopia akitaka kujipatia koloni jipya na pia kulipiza kisasi cha ushindi wa Ethiopia dhidi ya Italia katika mapigano ya Adowa ya mwaka 1896. Italia ikafukuzwa katika Shirikisho la Madola lakini ilifaulu kutawala Ethiopia yote kwa kutumia hata silaha za kikemikali.

neg:
Haile Selassie
Utawala wa Haile Selassie uliingizwa Ethiopia katika Chama cha Mataifa ikiwa nchi ya kwanza ya Afrika kujiunga nacho. Baadaye ulimpa nafasi kubwa katika harakati ya uhuru wa Afrika na makao makuu ya Umoja wa Afrika yalijengwa Addis Ababa, mji mkuu wa Ethiopia.

neg:
Vyakula vya Ethiopia
Vyakula vya Ethiopia kwa kawaida vina milo ya mboga ambayo ina manukato na nyama, na kwa kawaida huwa katika fomu ya "wat" (au "wot" ), kitoweo ambacho ni nzito , kinachopakuliwa juu ya Injera, mkate mkubwa wa kinyunga, ambao wapata sentimita 50 (inchi 20) katika kipenyo na umetengenezwa kutoka unga wa teff uliowachwa kukaa kwa muda mrefu (ferment). Waethiopia hula kwa mikono yao ya kulia, na hutumia vipande vya "Injera" kuchukua vipande vya entrées na milo ya kando Hakuna vyombo vinavyotumika.
Vyakula vya kitamaduni vya Ethiopia havihusishi nyama ya aina yoyote ya nguruwe, kwani Waethiopia wengi ni Wakristo wa kanisa ya Orthodox, Waislamu au Wayahudi, na hivyo basi wamepigwa marufuku kula nyama ya nguruwe Aidha, Kanisa ya Orthodox ya Ethiopia hupeana idadi ya vipindi vya kufunga ("tsom" Ge'ez: ጾም "tṣōm" ), vinavyojumuisha siku za Jumatano, Ijumaa, na msimu nzima wa Kwaresima, kwa hivyo vyakula vya Ethiopia vina mboga nyingi (Kiamhariki: "ye-tsom" የጾም "ye-Som" , Kitigrinya: Bali-tsom ናይጾም Bali-Som). Hii imepelekea wapishi wa Ethiopia kutengeneza vyanzo vingi vya mafuta ya kupikia: pamoja na sesame na safflower, vyakula vya Ethiopia pia hutumia nug (pia yatamkwa "noog" , pia inajulikana kama "mbegu ya niger" ). Mikahawa ya Ethiopia ni chaguo maarufu kwa walaji mboga wanaoishi katika nchi za Magharibi.

neg:
Misri
Ni nchi yenye wakazi milioni 90 na mji mkuu Kairo ni kati ya miji mikubwa zaidi duniani.

neg:
Historia ya Ethiopia
Maandamano yalizuka tena mitaani 1 Novemba, ambapo vyama vya upinzani viliitisha mgomo kwa jumla na pia kwa Bunge mpya, wakatae matokeo ya uchaguzi. Polisi tena walijaribu kuzuia maandamano hayo na watu 42 wakafa kwa misukosuko mjini Addis Ababa. Polisi saba pia wakafa na mwingine pia kafa kutokana na majeruhi ya mlipuko wa bomu. Tope la watu walishikwa na kufungwa jela. Februari 2006 watu elfu sita bado walikuwa jela wakingoja hukumu Machi.

neg:
Ethiopia
Waoromo (34.49%), Waamhara (26.89%), Wasomali (6.20%) na Watigrinya (6.07%) ni zaidi ya 73 % ya wananchi wote. Kumbe kuna makabila mengine yenye watu wachache kiasi kama 10,000.

neg:
Historia ya Ethiopia
Milki ya kwanza ya Ethiopia inayoweza kutajwa kutokana na mabaki ya majengo na maandishi ilikuwa milki ya D'mt (pia: Da'amot) katika Ethiopia ya kaskazini pamoja na Eritrea ya leo. Kuna mabaki ya hekalu la Yeha pamoja na makaburi ambako majina ya wafalme kadhaa yamehifadhiwa kwa maandishi kwenye mawe. Lugha ilikuwa karibu sana na lugha za kale za Uarabuni. Ilikuwa na athira juu ya sehemu za kaskazini ya Ethiopia kwa kipindi kikubwa cha milenia ya 1 KK.

neg:
Historia ya Ethiopia
Historia ya Ethiopia inahusu eneo la Afrika Mashariki ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Shirikisho ya Ethiopia.

neg:
Lalibela, Ethiopia
Kutokana na hali hiyo, mambo mengi ya asili katika mji huo yanatokana na majina ya Biblia, hata jina la mji wenyewe unaojulikana kama Mto Yordani. Ulibaki kuwa mji mkuu wa Ethiopia tangu karne ya 12 na karne ya 13.

neg:
Lalibela, Ethiopia
Mji huu ni wa pili kwa utakatifu ukifuatia ule wa Aksum, na pia ni patakatifu kwa ajili ya kufanyia hija kwa wakazi wengi wa nchini Ethiopia.

neg:
Adama
Adama (pia: "Nazret" au "Nazreth"; kwa Kiamhara: ናዝሬት "nāzrēt"; kwa Kioromo: "Adaamaa" au "Hadaamaa"; kwa Ge'ez ኣዳማ ādāmā) ni makao makuu ya Jimbo la Oromia nchini Ethiopia.

neg:
Ethiopia
Serikali ya Majimbo ya Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia ilichukua mamlaka mnamo Agosti 1995. Rais wa kwanza Negasso Gidada. EPRDF ikaongoza serikali na Waziri Mkuu Meles Zenawi ambaye aliunga mkono majimbo ya kikabila, na kuwapa madaraka viongozi wa kikabila. Ethiopia sasa ina majimbo 9 ambayo yana serikali ya madaraka ya shirika, na hata majimbo haya yanakubaliwa kutoza ushuru na kutumia akiba ya ushuru. Hata hivyo, uhuru wa habari na kisiasa bado umefinywa.

neg:
Ethiopian Airlines
Ndiyo kuu nchini Ethiopia, ikisafirisha hadi zaidi ya miji 50 kote duniani.

neg:
Vyakula vya Ethiopia
Badala ya kuandaliwa kama kitoweo (stew), nyama au mboga zaweza kusautéed ili kutengeneza "tibs" (pia "tebs" , "t'ibs" , "tibbs" , nk Ge'ez ጥብስ "ṭibs" ). Tibs hupakuliwa kwa njia ya kawaida au njia maalumu, "tibs maalum" hupakuliwa juu ya chakula moto pamoja na mchanganyiko wa mboga (saladi). Katikati mwa karne ya 18 mgeni kutoka Ulaya aliyeitembelea Ethiopia, Remedius Prutky, alieleza "tibs" kama sehemu ya nyama iliyochomwa iliyopakuliwa "kuonyesha shukrani au kuonyesha heshima kwa mtu.

neg:
Historia ya Ethiopia
Katika Uchaguzi wa Ethiopia, 2005 EPRDF ilitokea iking’ang’ania uongozi.
Tarehe za kwanza za Juni na tena Novemba, polisi kwa amri ya EPRDF wakafyatua risasi na kuua watu kwa maandamano yaliyokuwa yakipinga matokeo ya kura.

neg:
Lalibela, Ethiopia
Kundi la Makanisa ya upande wa kaskazini: Bete Medhane Alem ambapo ni nyumbani kwa Msalaba wa Lalibela ambalo ndilo linaloaminika kuwa kubwa kuliko yote ya namna hiyo duniani, pengine nakili ya lile la Mtakatifu Maria wa Zion St. Mary of Zion la Aksum. Limeungana na kanisa la Bete Maryam (pengine kanisa kongwe kuliko yote). Bete Golgotha (linalojulikana kama lenye Kaburi la Mfalme wa Lalibela) kanisa dogo la Selassie na kaburi la Adam.

neg:
Tbilisi
Tbilisi (pia: Tiflis; Kigeorgia თბილისი ) ni mji mkuu wa Georgia. Iko kando la mto Kura (Mtkvari) kwa 41°43′N 44°47′E kwenye kimo cha 380 hadi 727 m juu ya UB.

neg:
Berbera
Biashara ya bandari ilikuwa hasa kondoo, uvumba na mazao mengine ya Somaliland. Ethiopia imeanza kutumia bandari kwa biashara yake ya nje baada ya kutokea kwa mafarakano kati ya Ethiopia na Eritrea. Biashara ya Ethiopia inaleta mapata makubwa zaidi kwa bandari.

neg:
Sudan
Baadaye makao makuu yalikuwa Meroe, ambapo ufalme uliendelea hadi karne ya 4 BK ukiwa maarufu kwa uhunzi kwa jina la Ethiopia.

neg:
Fasihi ya Kiafrika
Nchini Ethiopia, iliyoandika awali kwa herufi za Ge'ez ni Kebra Negast au Kitabu cha Wafalme.

neg:
Ethiopia
Mambo mengi ya biashara hutegemea ukulima, wauzaji, viwanda vya kufunganya na kuuza nje mavuno ya ukulima. Mavuno yanayouzwa nje mengi yanatolewa na wakulima wa kiasi binafsi. Wanazalisha kahawa, nafaka (hasa maharagwe), mbegu za mafuta, viazi, miwa, na mboga.

neg:
Historia ya Ethiopia
Karne ya 20 miaka ya kwanzakwanza ilimilikiwa na Mfalme Haile Selassie I, aliyechukua nafasi ya kuendeleza Ethiopia mpaka uongozi wake ulipokatizwa kwa Vita vya pili vya Uhabeshi na Waitalia (1936). Waingereza na wazalendo wa Jeshi la Ethiopia wakakomboa nchi mwaka 1941, na Waingereza kukiri madaraka ya Ethiopia kwa mkataba wa Uingereza na Ethiopia mnamo Desemba 1944.

neg:
Vyakula vya Ethiopia
Tej ni mvinyo wa asali, sawa na Mead, ambayo mara nyingi huzolewa(serve) katika bars (hususan, katika "tej bet" ; Ge'ez ጠጅ ቤት "ṭej bet" , "nyumbani tej"). Katikal na araki ni mivinyo ambayo si ya bei ghali lakini zina nguvu.
Tella ni pombe aina ya bia ambayo hutengenezwa na huzolewa katika bars, ambazo pia huitwa "buna bets" (nyumba ya kahawa).
Kahawa (buna) ilianzia Ethiopia, na ni sehemu kuu ya vinywaji vya Ethiopia. Muhimu pia ni sherehe ambayo huandamana kuzolewa kwa kahawa, ambayo wakati mwingine huzolewa kutoka kwa "jebena" (ጀበና), mtungi wa udongo wa kahawa ambamo kahawa kuchemshwa. Katika nyumba nyingi eneo maalum la kahawa limezungukwa na nyasi, na lina samani maalum ya mtengenezaji kahawa. Sherehe iliyokamilika ina raundi tatu ya kahawa na ikiandamwa na uchomaji wa ubani.

neg:
Ethiopia
Ukweo wa milima na eneo la kijiografia vinasababisha aina mbili za hali ya hewa: eneo lililopoa liko zaidi ya ukweo wa mita 2,400 (futi 7,900) ambapo vipimo vya joto ni kati ya kuganda na 16°C (32°–61°F); Vipimo vya joto kwa ukweo wa mita 1,500 na 2,400 (futi 4,900—7,900) joto ni 16 °C hadi 30 °C (61°–86° F); Joto zaidi ni chini ya mita 1,500 (futi 4,900) ni hali ya hewa ya tropiki na hali ya hewa ya ukame na joto saa za mchana ni 27 °C mpaka 50 °C (81°–122°F).

neg:
UNECA
Makao makuu yako Addis Ababa, Ethiopia.

neg:
Historia ya Ethiopia
Mambo hayo yote yalifanya Ethiopia itengwe miaka ya 1700. Wafalme wakawa kama wakurugenzi, ambao waliamriwa na masharifu kama Ras Mikael Sehul wa Tigrinya. Ethiopia ilitoka kutoka utengo kwa kufuatia misheni ya Uingereza kufika Ethiopia na kukamilisha muungano kati ya nchi hizi mbili; lakini, hadi milki ya Tewodros II ndipo Ethiopia ilipoanza tena shauri za Duni.

neg:
Majimbo ya Ethiopia
Majimbo ya Ethiopia ni vitengo vikuu vya kujitawala chini ya ngazi ya kitaifa katika muundo wa shirikisho la Ethiopia.

neg:
Ethiopia
Nchi yenyewe ilijulikana kwa muda mrefu wa historia yake kwa jina la Habasha. Habasha ilikuwa jina la Kiarabu kwa ajili ya nchi ikaingia kama "Uhabeshi" katika Kiswahili au "Abisinia" katika lugha za Ulaya. Asili ya jina hilo haliko wazi; wengine husema ni katika lugha ya kale ya nchi yenyewe kumaanisha "nchi kwenye nyanda za juu"; tena wengine wanadai kwamba jina limetoka Uarabuni wa kusini lilipokuwa jina la kabila moja lililohamia na watu walioleta lugha za kisemiti Ethiopia.

neg:
Athens
Athens (kwa Kigiriki Αθήνα "Athina") ni mji mkuu wa Ugiriki (Uyunani), mji mkubwa wa nchi hii, na mojawapo kati ya miji mashuhuri ya dunia yenye historia ndefu tangu miaka elfuelfu.

neg:
Ezana
Ijapokuwa sarafu za nchi hiyo zimeandika jina lake, Ezana haijulikani katika orodha ya wafalme. Kwa mujibu wa tamaduni mbalimbali za nchini humo, wafalme kama vile 'Abreha na 'Asbeha ndio walioongoza Ethiopia wakati dini ya Kikristo ilipoingizwa, inawezekana ndiyo majina waliyoitwa hawa wafalme kama vile Ezana na ndugu yake. Pengine hayo ndiyo majina yao ya ubatizo.

neg:
Lalibela, Ethiopia
Lalibela inatajwa kuwa mji wa mapadri wengi, makanisa ya miamba katika riwaya ya Tananarive Due, riwaya inayuhusisha udhanifu wa kisansi. "My Soul to Keep".

neg:
Ethiopia
Uislamu nchini Ethiopia unapatikana kutoka mwanzo wa dini hiyo; ambapo nabii Muhammad aliwaambia Waislamu waepuke kuuliwa Maka kwa kukimbilia Uhabeshi, ambayo ilitawaliwa na Mfalme Mkristu.

neg:
Ethiopia
Mnamo Aprili 2005, Mnara wa Aksum, mojawapo ya dafina za kidini Ethiopia, ulirudishwa na Waitalia
 ambao waliunyakua mwaka 1937 na kuupeleka Roma. Italia ikakubali kuurudisha mnamo 1947 kulingana na mkataba wa Umoja wa Mataifa.

neg:
Yeha
Jengo refu kuliko yote nchni Ethiopia lipo katika eneo la Yeha. Huitwa pia Hekaru Kubwa la Yeha. Hili ni jengo refu lililojengwa katika staili ya Sabean na limejengwa karibu na wakati yalipojengwa baadhi ya majengo yalipo Arabia ya Kusini. Katika kipindi cha miaka ya 700 kabla ya Kristo. Japokuwa kifaa cha kutambua umri wa vitu vya kale kimefanyika katika baadhi ya vitu katika eneo la Yeha, lakini tarehe hii inatolewa na maandishi ya eneo hilo .. David Phillipson anasema kuwa, ujenzi huu wenye uzuri wa kuvutia, umedumu kwa muda wote huo kutokana na utunzaji kutoka kwa wajenzi wake, wanaokadiwa kuanza kujenga katika karne ya sita baada ya Kifo cha Yesu, kwa kutumia kalenda ya kanisa
" Maeneo mengine ya kihistoria katika eneo la Yeha ni pamoja na Grat Beal Gebri, sehemu iliyoharibwa na portico yenye ukubwa a mita 10 kwa upana napia kuna sehemu ya makaburi ya iliyo na mawe mengi na mengi yakiwa yapo chini ya ardhi iliyogundulika mwaka 1960.Moja kati ya ushahidi unaonesha kuwa moja ya mawe yana makaburi ya kifalme, wakti jingine, linaaminika kuwa watu wa kale walikuwa wakiishi kiasi cha kilometa moja kutoka upande wa kusini ili Yeha ya sasa.

neg:
Ethiopia
Ni nchi ambayo ina historia ya pekee Afrika na hata duniani kwa ujumla.

neg:
Girma Wolde-Giorgis
Girma Wolde-Giorgis (amezaliwa mwezi wa Desemba, 1924 katika jiji la Addis Ababa) ni Rais wa nchi ya Ethiopia tangu 8 Oktoba 2001. Alimfuata Negasso Gidada.

neg:
Mengistu Haile Mariam
Mengistu Haile Mariam (Amhaars: ሊየተና ኮሎኔል መንግስቱ ኃይለ ማርያም), *21 Mei 1937), ni mwanajeshi na mwanasiasa kutoka nchi ya Ethiopia aliyewahi kuwa rais wa Ethiopia hadi kupinduliwa mwaka 1991.

neg:
Bendera ya Ethiopia
Bendera ya Ethiopia mara nyingi inatajwa kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika. Rangi zake ni kijani kibichi, njano na nyekundu. Kutokana na sifa za Ethiopia za kuwa nchi ya pekee katika Afrika iliyojitetea dhidi ya uvamizi wa ukoloni. Rangi zake zilikuwa kama alama ya umoja na uhuru wa Afrika zikatumika kama rangi za Umoja wa Afrika katika bendera za nchi nyingi za Kiafrika.

neg:
Vyakula vya Ethiopia
Vitoweo vyote vya wat huanzia vitunguu vyekundu vilivyokatwakatwa kwa kiasi kikubwa, ambavyo mpishi huvipika lakini visichemke au "sautees" katika sufuria. Mara tu vitunguu vinyookapo, mpishi huongeza niter kebbeh (au, kama ni vyakula vya vegan, huongeza mafuta ya mboga). Kufuatia hii, mpishi huongeza berbere kutengeneza "keiy" (Kiamhariki: ቀይ K"ey" , Kitigrinya, Ge'ez: ቀይሕ ḳ"eyyi" ḥ; "nyekundu")yenye manukato, "wat" au anaweza kuondoa berbere ili kuongeza ladha ya "alicha wat" au "alecha wat " (Kiamhariki: አሊጫ ālič̣ā). Katika tukio ambalo berbere hasa lina manukato, mpishi anaweza kuamua kuliongeza kabla ya "kibbeh" au mafuta ndiposa berbere liwezi kuiva kwa muda mrefu na kuwa na ladha. Mwishowe, mpishi huongeza nyama kama vile nyama ya ngombe("siga" , Ge'ez: ሥጋ "śigā" ), kuku (Kiamhariki: ዶሮ "dōrō" , Kitigrinya: ደርሆ "derhō" ), samaki (Kiamhariki: "asa" ), mbuzi au kondoo (Kiamhariki: "beg" , Kitigrinya በግዕ "beggi" ʕ); kunde kama vile njegere (Kiamhariki: ክክ "kik" , Kitigrinya: ክኪ "kikk" ī) zilizopasuliwa au lentils (Kiamhariki: ምስር "misi" r, Kitigrinya: ብርስን "birsin" ); au mboga kama vile viazi es ("dinich" , Kiamhariki: ድንች "dinič " , Kitigrinya ድንሽ "diniš" ), karoti na chard (Kitigrinya: "costa" ).

neg:
Ethiopia
Serikali ya Zenawi ilichaguliwa tena mwaka 2000 kwa uchaguzi wa kwanza wa Kidemokrasia, Rais akiwa Girma Wolde-Giorgis.

neg:
Ethiopia
Enzi ya Mfalme Lebna Dengel, Ethiopia iliweza kuwasiliana na nchi za Ulaya na kudumisha ubalozi na nchi kama Ureno. Lakini, Mfalme Susenyos alipojiunga na Kanisa Katoliki mwaka 1622, chakari na misukosuko ilifuata. Wamisionari Wajesuiti walichukiwa na waamini wa Kanisa la Ethiopia, na katika hiyo karne ya 17 Susenyos mwana wa Mfalme Basil aliwafukuza wanamisheni hao.

neg:
Kalenda ya Ethiopia
Kalenda ya Ethiopia (Kiamhari: የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር "ye'Ityoṗṗya zemen aḳoṭaṭer") ni kalenda rasmi nchini Ethiopia na pia kalenda inayotumiwa na Wakristo walio wengi nchini Eritrea. Asili yake ni kalenda ya Wakopti kwa sababu kanisa la Ethiopia kwa karne nyingi ilikuwa kama mkono wa kanisa la Kikopti la Misri.

neg:
Jimbo la Mataifa ya Kusini, Ethiopia
Mji mkuu wa jimbo ni Awassa.Jimbo liko katika kusini ya nchi likipakana na Kenya upande wa kusini, Sudan upande wa magharibi na majimbo ya Ethiopia ya Gambela upande wa kaskazini na Oromia upande wa kaskazini, mashariki na kusini-mashariki.

neg:
Addis Ababa
Mji huu uko kwa tako la Mlima Entoto na ni makazi maalum ya Chuo Kikuu cha Addis Ababa. Chuo Kikuu cha Addis Ababa kilijulikana kama Chuo Kikuu cha Haile Selassie I, kutokana na jina la Mfalme wa mwisho wa Ethiopia, ambaye alitoa jumba la mfalme (Jumba Guenete Leul) liwe makao maalum ya Chuo Kikuu cha Addis Ababa mwaka wa 1961.

neg:
Vyakula vya Ethiopia
Chakula kingine cha Kiethiopia ni "kitfo" (mara nyingi huorodheshwa kama "ketfo" ), ambacho kina nyama mbichi (au nadra) ya ng’ombe iliyomarinateiwa katika "mitmita" (Ge'ez: ሚጥሚጣ "mīṭmīṭā" , poda ya pilipili iliyo na manukato nyingi) na "niter kibbeh" . "Gored gored" ni sawa na "kitfo" sana, lakini hutumia nyama uliokatwakatwa katika vipande vya boksi badala nyama uliosagwa.

neg:
Ethiopia
Uchaguzi wa Ethiopia ulipitisha wanabaraza 547 Bungeni. Baraza hilo la bunge lilijumuika Juni 1994 na kupitisha katiba mpya ya Jimbo la Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia mnamo Desemba 1994. Uchaguzi huu ulikuwa wa kwanza kuchagua wanabaraza wa kitaifa kwa sifa bungeni na wanabaraza wa majimbo mnamo Mei na Juni 1995. Vyama vingi vya upinzani viligoma kushiriki uchaguzi. Ushindi ulichukuliwa na Chama cha Mapinduzi cha Kidemokrasi cha Watu wa Ethiopia (EPRDF). Umoja wa Mataifa ukasema vyama vya upinzani vingeweza kushiriki uchaguzi kama zingetaka.

neg:
Tana (ziwa)
Ziwa la Tana ni ziwa kubwa la Ethiopia na asili ya Nile ya Buluu. Beseni yake iko taktiban 370 km kaskazini-magharbibi ya Addis Ababa katika nyanda za juu za Ethiopia.

neg:
Lalibela, Ethiopia
Katika kipindi cha uongozi cha Mtakatifu Gebre Mesqel Lalibela (aliyekuwa wa nasaba ya Zangwe, iliyoongoza kuanzia karne ya 12 hadi karne ya 13) mji wa sasa wa Lalibela ulikuwa ukijulikana kama Roha. Mfalme huyo mtakatifu aliupa mji huo jina hilo kutokana na mambo yaliyotokea wakati wa kuzaliwa kwake, ambayo ndiyo yaliyomfanya mama yake kujua mambo yatakayotokea katika maisha yake ya baadaye kama mfalme wa Ethiopia (Negus).

neg:
Ethiopia
Asili ya jina "Ethiopia" haijulikani. Kuna maelezo mbalimbali lakini yote yanakosa uhakika. Hilo ni sawa pia kwa jina la pili la kihistoria ambalo ni "Habasha" ilikuwa "Uhabeshi".

neg:
Historia ya Eritrea
Mwaka 1998, vita vya mpaka na Ethiopia vilileta kifo kwa wanajeshi wengi kwa nchi zote mbili, na Eritrea uchumi wake ukafifia na wananchi wakahangaika sana. Umma wa nchi ukanza kuhama na uchumi kukosa maendeleo. Eritrea ni nchi moja ya Afrika ambapo kuna shida ya mabomu ya ardhi. Serikali ya Ethiopia iliwafukuza WaEritrea ambao waiishi Ethiopia ama watu waliokuwa na utamaduni wa Eritrea baada ya vita na Eritrea. Hii iliwaletea Waeritrea shida na uhamaji.

neg:
Entebbe
Entebbe iko 00.04N, 320.280E. Ipo katika wilaya ya Wakiso, kusini magharibi ya Kampala, mji mkubwa na mji mkuu wa Uganda. Entebbe ipo kaskazini mwa fuo za Ziwa Victoria, ziwa lenye ukubwa zaidi Afrika.

neg:
Mengistu Haile Mariam
Chama cha wafanyakazi wa Ethiopia kilianzishwa mwaka 1984 kikiwa chama cha pekee kilichoongozwa na kamati kuu. Mengistu alikuwa mwenyekiti wa chama na pia rais wa nchi tangu 10 Septemba 1987. Jina la nchi lilibadilishwa kuwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Ethiopia.

neg:
Addis Ababa
Eneo hii lilichaguliwa na Malkia Taytu Betul na mji kuanzishwa mwaka wa 1886 na mume wake, Mfalme Menelik II, na sasa mji huu una umma milioni nne, na asilimia nane ya ukuzi wa uchumi.

neg:
Ethiopia
Kutoka kati ya 1991, uchumi ulianza kutolewa katika ujamaa na kuendekeza uchumi wa soko huria, serikali inasisitiza uchumi wa rasilimali ili kuzuia uvivu wa uchumi uliojitokeza wakati wa amri ya ujamaa. Mwaka 1993, Ubinafsishaji wa kampuni kaanza, viwanda, mabenki, ukulima, biashara za ndani na biashara za kimataifa.

neg:
Historia ya Ethiopia
Aksum ilistawi hasa kutokana na biashara kati ya Mediteranea na Bara Hindi iliyopita kwenye mlangobahari wa Bab el Mandeb ikatumia bandari ya Adulis (karibu na Massawa ya leo nchini Eritrea).

neg:
Historia ya Ethiopia
Mwaka 1998 magombano ya mipaka na Eritrea yalileta Vita vya Eritrea na Ethiopia ambayo ilidumu hadi Juni 2000. Vita hivi vilileta uvivu wa uchumi na nguvu ya muungano unaongoza nchi.

neg:
Ethiopia
Ethiopia ina eneo la kilometa mraba 1,127,127 (435,071 mraba - mili). Nchi yenyewe ni mojawapo ya nchi za Pembe ya Afrika upande wa mashariki.

neg:
Haile Mariam Desalegne
Haile Mariam Desalegne (* 19 Julai 1965 Boloso Sore, Wolayita, Ethiopia) ni mwanasiasa wa nchini Ethiopia. Mwaka 2010 alikuwa waziri wa mambo ya nje na makamu wa waziri mkuu wa Ethiopia. Baada ya kifo cha waziri mkuu Meles Zenawi terehe 20 Agosti 2012 alikuwa waziri mkuu mtendaji.

neg:
Asmara
Asmara (pia Asmera) ni mji mkuu na makazi makubwa nchini Eritrea, watu 579,000 wakiwa wanaishi mjini huku.

neg:
Ethiopia
Nchini Ethiopia kuna milima na milima iliyogawiwa na Bonde la Ufa, ambalo limepasua kutoka kusini - magharibi kwenda kaskazini – mashariki na kuzungukwa na jangwa la mapori maeneo yaliyo chini. Mabonde na milima hasa nchini Ethiopia yanaathiri hali ya hewa, udongo, mimea, na makazi ya watu.

neg:
Ethiopia
Karne ya 20 miaka ya kwanzakwanza ilimilikiwa na Mfalme Haile Selassie, aliyechukua nafasi ya kuendeleza Ethiopia mpaka uongozi wake ulipokatizwa kwa Vita vya pili vya Uhabeshi na Waitalia (1936).

neg:
Jibuti
Hadi leo umuhimu na uchumi wake unategemea bandari, ambapo zinapitia asilimia 95 za bidhaa zinazoingizwa Ethiopia. Nchi hiyo imeunganishwa na Jibuti kwa reli, moja ya zamani, na nyingine mpya iliyokamilika mwaka 2016.

neg:
Historia ya Ethiopia
Miaka ya 1880 ilikuwa miaka ya Ulaya kung’ang’ania ukoloni Afrika ambapo Waitalia na Waingereza walitafuta kutawala eneo la Assab, bandari iliyoko karibu na mdomo wa bahari ya Shamu. Bedari ya Kusini, karibu na kiingilio cha bahari ya Shamu, ilinunuliwa na Waitalia kutoka sultani mwenyeji Machi 1870 ambayo mwaka 1882 ilizaa koloni la Eritrea.

neg:
Ethiopia
Haya yalizua magombano kati ya Waethiopia na Waitalia na Vita vya Adowa mwaka 1896, ambapo Waethiopia walishtua dunia kwa kupiga nguvu za wakoloni na kulinda madaraka yao kwa uongozi wa Menelik II. Italia na Ethiopia zilisaini mkataba wa amani tarehe 26 Oktoba 1896.

neg:
Dar es Salaam
Ni mji mkuu wa kibiashara wa Tanzania wakati Dodoma ni mji mkuu wa Tanzania (kinadharia tangu mwaka 1973). Mpango wa kuhamishia serikali mjini Dodoma unaendelea kwa kasi chini ya rais John Magufuli, japokuwa bado ofisi kadhaa za serikali, ikiwa ni pamoja na Ikulu, zipo Dar es Saalaam.

neg:
Ethiopia
Mara nyingi karne ya 6 Aksum ilitawala eneo la Yemeni ng'ambo ya Bahari ya Shamu.

neg:
Jimbo la Amhara
Ziwa kubwa la Ethiopia, Ziwa Tana, liko katika Amhara, na vilevile Mbuga ya Milima Semien, ambayo inajumuisha mlima wa juu nchini Ethiopia, Ras Dashan.

neg:
Ethiopian Airlines
Ethiopian Airlines ni kampuni ya ndege iliyo na makao yake makuu kwenye uwanja wa ndege wa Bole mjini Addis Ababa.

neg:
Historia ya Ethiopia
Ilifuata milki kubwa ya Aksum, iliyoanzishwa wakati wa kuzaliwa Yesu. Ufalme wa Aksum ulikuwa milki ya kwanza kutawala maeneo makubwa ya Ethiopia. Nabii Mwajemi Mani aliuweka Ufalme wa Aksum kwa utukufu sawa na Roma, Uajemii na Uchina kama nchi zilizokuwa na nguvu duniani karne ya 3 BK, wakati yeye alipoishi.

neg:
Ethiopia
Kilimo ni karibu asilimia 41% ya mapato ya uchumi (GDP), ambayo ni asilimia 80 ya biashara ya kimataifa, na asilimia 80 ya wananchi wanategemea kilimo.

neg:
Ethiopia
Kutoka 1991, Ethiopia imetafuta urafiki zaidi na Marekani na Umoja wa Ulaya, ili kuweza kukopa fedha za kusaidia uchumi wake na pia kutoka Benki ya Dunia.

neg:
Ethiopia
Lakini hii haikuzuia ukereketwa wa jimbo la Eritrea na Tigray, ambapo ukame wa mwaka 1985 na mapinduzi ya siasa hasa kwa Kambi za Ujamaa, zilileta uongozi wa Derg 1991 kukoma. Chama cha kukomboa Eritrea (EPLF) na Chama cha Mapinduzi cha Kidemokrasi Ethiopia (EPRDF), ziliungana kukomboa Ethiopia, wengi wa wanamgambo wakiwa wanaharakati wa Eritrea.

neg:
Lalibela, Ethiopia
Lalibela ni mji unaopatikana kaskazini mwa Ethiopia. Ni mmoja kati ya miji mitakatifu nchini humo.

neg:
Chuo Kikuu cha Mekelle
Chuo Kikuu cha Mekelle kilianza maisha mwaka wa 1993 kama chuo cha kilimom cha ardhi kavu ambacho mahali pa kudumu katika Mek'ele baada ya kuhamishwa mara kadhaa. Wakati wa serikali ya zamani, Chuo awali kilipangiwa kuhamishwa Seleh Leha, katika Northwestern Tigray. Lakini, kutokana na sababu nyingi, ilianzishwa kwanza katika Chuo Kikuu cha Asmara kama idara, lakini baadaye kilihamishwa Agarfa, kusini mwa Ethiopia, wakati Derg kuhamisha chuo kikuu cha Asmara mwaka 1990 kutokana na migogoro ya kisiasa wakati huo. Mwaka wa 1991, baada ya zaidi ya mwaka, Chuo kikuu cha Asmara kilirudi Asmara na Shule ya Kilimo cha Ardhi kavu ilihamia Chuo kikuu cha Alamaya. kwa muda mfupi Mwaka wa 1993, Chuo cha Kilimo katika Ardhi kavu kilihamishwa, Mek'ele kama Chuo cha Kilimo cha artdhi kavu na Usimamizi wa Maliasili, na kuata makazi ya kudumu katika kampasi ya Endayesus , ambayo imekuwa kituo cha jeshi tangu wakati wa Mfalme Menelik.
Baada ya wanakabiliwa na changamoto, Chuo cha kilimo katika ardhi kavu kliianza na digrii tatu mwaka wa 1993 pamoja na wanafunzi 42 . Baada ya miaka miwili, wa Kitivo cha Sayansi na Teknolojia kilianzishwa katika kampasi hii , vitivo hivi viwili vilipandishwa cheo na kuwa Chuo kikuu na Chuo cha Mekelle. Vile vile Kitivo cha sheria kilianza kwa kukubali wanafunzi wa diploma katika mpango wa elimu ya kuendelea .
Cho Kikuu cha Mekelle ni moja ya Vyuo vikuu 13vya kidunia nchini Ethiopia. Katika chuo kikuu cha Mekelle , kuna vitivo saba na idara 44.

neg:
Rangi za Umoja wa Afrika
Rangi tatu kijani, njano na nyekundu huitwa rangi za umoja wa Afrika kwa sababu zinapatikana kwenye bendera ya Ethiopia, nchi ya pekee ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi ya dhidi ya uvamizi wa kikoloni katika karne ya 19 BK.

neg:
Addis Ababa
Addis Ababa (pia Addis Abeba; kwa Kiamhara አዲስ አበባ, "Ua Jipya"; kwa Kioromo "Finfinne") ni mji mkuu wa Ethiopia na wa Umoja wa Afrika.

neg:
Chama cha Mapinduzi cha Kidemokrasi cha Watu wa Ethiopia
Chama cha Mapinduzi cha Kidemokrasi cha Watu wa Ethiopia (Kiamhari: የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብዮታዊ ዲሞክራሲያዊ ግንባር "Yä-Ityopya Həzbočč Abyotawi Demokrasiyawi Gənbar", kifupi "Ih'adeg", Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front; EPRDF) ni chama cha kisiasa ambacho ni chama tawala cha Ethiopia tangu mapinduzi ya 1991.

neg:
Ethiopia
Ethiopia ndiyo Nyumba ya kiroho ya Mwendo wa Rastafari, ambao wanaamini Ethiopia ni Zion. Warastafari wamuona mfalme Haile Selassie I kama Yesu.

neg:
Chuo Kikuu cha Addis Ababa
Addis Ababa University ni chuo kikuu nchini Ethiopia. Awali iilijulikana kwa jina "Chuo na Chuo Kikuu cha Addis Ababa" katika uanzilishi chake, kisha kikabadilishwa jina kwa ajili ya kaizari wa Ethiopia Haile Selassie I mwaka 1962,na kupokea jina linaloyumika leo hii mwaka wa 1975.

neg:
Dire Dawa
Dire Dawa (kwa Kiamhari: "ድሬ ዳዋ") ni mji nchini Ethiopia. Ina cheo cha mji wa kujitawala ("ras gez astedader") kama jimbo la Ethiopia.

neg:
Bendera ya Ethiopia
Bendera ya rangi tatu ilitumika Ethiopia tangu karne ya 19 BK. Wakati wa serikali ya kifalme ilikuwa na nembo ya simba ya Yuda. Serikali ya mapinduzi ya DERG ilifuta simba na kubadilishabadilisha nembo za katikati. Tangu 1996 bendera imekuwa na nyota ya pembetatu.

neg:
Historia ya Ethiopia
Mwaka 2004, serikali ilianza kuhamisha watu kutoka maeneo ya ukame wakisema hii itazuia njaa. .

neg:
Historia ya Eritrea
Italia ilijibu kwa kuvamia Ethiopia kwa jeshi kubwa. Jeshi hilo lilishindwa na Waethiopia katika mapigano ya Adowa tarehe 1 Machi 1896. Italia ilipaswa kukubali uhuru wa Ethiopia katika mkataba wa amani tarehe 26 Oktoba 1896. Ethiopia ilikubali mamlaka ya Italia juu ya koloni lake katika kaskazini.

neg:
Historia ya Ethiopia
Serikali ya Zenawi ilichaguliwa tena mwaka 2000 kwa uchaguzi wa kwanza wa Kidemokrasia, Rais akiwa Girma Wolde-Giorgis.

neg:
Historia ya Ethiopia
Ethiopia ni nchi pekee ya Afrika ambayo haikutawaliwa na wakoloni wakati walipong’ang’ania Afrika. Kabla ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia Ethiopia ilivamiwa na Waitalia (1936) lakini ilipata uhuru wake tena baada ya miaka michache.

neg:
Historia ya Ethiopia
Mwaka 1994, Ethiopia kaiweka Katiba mpya ambayo ilileta uchaguzi wa kidemokrasia.

neg:
Historia ya Ethiopia
Kuna mabaki mbalimbali ya kiutamaduni yanayochunguzwa na akiolojia, lakini sehemu kubwa ya nchi haijaangaliwa bado kitaalamu. Inaonekana kwamba katika karne za K.K. kulikuwa na uhusiano wa karibu na Uarabuni kwa sababu lugha za Kiethiopia ni karibu na lugha za upande mwingine wa Bahari ya Shamu. Inaaminiwa kwamba watu kutoka Uarabuni Kusini walihamia Ethiopia na kuleta lugha yao huko.

neg:
Historia ya Ethiopia
Biblia ina taarifa juu ya ziara ya malkia wa Sheba aliyemtembelea mfalme Suleimani wa Yerusalemu. Milki ya Sheba imedaiwa kuwepo ama Ethiopia ama Yemen na wengine huamini ya kwamba ilikuwa dola la pande zote mbili za mlangobahari wa Bab el Mandeb unaotenganisha Eritrea ya leo na Uarabuni Kusini.