query: Je,mji mkuu wa Somalia ni upi?

pos:
Somalia
Mji mkuu na mji mkubwa zaidi ni Mogadishu (wakazi 2,120,000).

neg:
Matola (Msumbiji)
Matola ni mji mkuu wa mkoa wa Maputo nchini Msumbiji. Idadi ya wakazi wake ni takriban 543.907.

neg:
Jangwa
Mto wa Ewaso Nyiro katika Kenya ya kaskazini kwa kawaida hukwisha katika nchi yabisi za Usamburu. Lakini kila baada ya miaka makumi kadhaa baada ya mvua kubwa sana inaendelea kuvuka jangwa la Somalia ya kusini na kufikia Bahari Hindi jinsi ilvyotokea wakati wa El-Nino 1998.

neg:
Mkoa wa Nampula
Nampula ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Msumbiji. Mji mkuu wake ni Nampula.Na miji ya:

neg:
Orodha ya miji ya Somalia
Hii ni orodha ya miji ya nchi ya Somalia yenye angalau idadi ya wakazi 10,000 (2005).

neg:
Somalia
Nchi iliunganika mwaka 1960, kutokana na makoloni mawiliː la Waitalia (kusini) na la Waingereza (kaskazini).

neg:
Shebeli
Chanzo cha Shebeli iko katika milima ya Batu (Ethiopia) takriban 200 km kusini ya Addis Ababa. Baada ya mwendo wa 920 km inaingia Somalia ikielekea Mogadishu. Karibu na mji unageukia kusini-magharibi na kufuata mstari wa pwani la Bahari Hindi kwa umbali wa 20-40 km ndani ya bara. Baada ya mwendo wa 900 km ndani ya Somalia lalio lake linaingia katika mto Juba lakini baada ya Mogadishu Shebeli ni kavu kwa sehemu kubwa ya maka.

neg:
Msumbiji (kisiwa)
Leo hii mji umepanuka kote kisiwani. Kuna wakazi 60,000 wanoishi katika mji mwenye sehemu mbili: mji wa mawe upande wa kaskazini na mji wa makuti upande wa kusini. Kisiwa kilikuwa mji mkuu wa Msumbiji wakati wa ukoloni wa Ureno hadi mwaka 1898 BK.

neg:
Msumbiji (kisiwa)
Kisiwa cha Msumbiji au kwa lugha ya Kireno "Ilha de Moçambique" ni kisiwa kidogo na pia mji kilichopo 3 km mbele ya mwambao wa Msumbiji ya kaskazini. Urefu ni 3 km na upana kati ya 500 hadi 200 m. Kisiwa ni sehemu ya mkoa wa Nampula. Mji huu ni chanzo cha koloni ya Kireno ya Msumbiji ilikuwa mji mkuu wa nchi kwa karne kadhaa.

neg:
Botswana
Mji mkuu wa Botswana ni Gaborone.

neg:
Said bin Sultani
Mwaka 1829 alifaulu kuteka Mombasa iliyokuwa mji pekee wa kujitegemea kati ya miji yote ya Uswahilini.

neg:
Berbera
Berbera ni bandari na mji wa Somalia ya Kaskazini mwenye wakazi 260,000. Iko katika sehemu ya Somalia iliyojitenga kwa jina la Somaliland.

neg:
Balama
Balama ni mji mkuu wa Wilaya ya Balama nchini Msumbiji.

neg:
Hargeisa
Hargeisa ilikuwa kituo cha kijeshi cha Waosmani na Wamisri walipotawala Somalia ya Kaskazini. Tangu 1884 Waingereza walichukua nafasi ya Misri. Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia 1940 Italia ilivamia Hargeisa pamoja na Somalia ya Kiingereza kutoka Ethiopia. Baada ya kuwafukuza Waitalia 1941 Waingereza walihamisha mji mkuu wa koloni kutoka Berbera kwenda Hargeisa. 1960 Hargeisa ilikuwa mji wa Somalia mpya baada ya maungano ya Somaliland na Somalia katika Kusini.

neg:
Somalia ya Kiingereza
Uingereza uliingia katika eneo hili baada ya Misri kuondoka mwaka 1885 kwa kushindwa na jeshi la Mahdi huko Sudan. Uingereza uliingia kwa sababu iliona umuhimu wa kutawala pande zote mbili za Bab el Mandeb ikihofia uenezaji wa nchi nyingine za Ulaya, hasa Ufaransa iliyokuwa na koloni la kwanza ya Ubuk (Obok) katika Jibuti ya leo tangu 1862. Pamoja na hayo Waingereza walitegemea kununua nyama kwa ajili ya mji wa Aden na meli zilizopita hapo kati ya Uhindi na Ulaya.

neg:
Historia ya Ethiopia
Mwaka 1977 Somalia ilivamia eneo la Ogaden (Vita vya Ogaden), lakini Ethiopia iliweza kuwafukuza Wasomali kwa msaada wa vifaa vya kijeshi vya Urusi, na majeshi ya Kuba, Ujerumani wa mashariki na Yemeni. Usaidizi mwingi kutoka Nchi za Kikomunisti uliwezesha Ethiopia kudumisha mojawapo ya majeshi kubwa Afrika.

neg:
Addis Ababa
Baadaye Waitaliano walipingwa na wazalendo wa Ethiopia na pia kushindwa vitani na Waethiopia kwa usaidizi wa Waingereza kwa kampeni ya Afrika Mashariki na pia ukombozi wa Ethiopia, Mfalme Haile Selassie alirudi Addis Ababa tarehe 5 Mei 1941, baada ya miaka mitano kamili, na kuanza kazi ya kuendeleza Mji Mkuu, Addis Ababa.

neg:
Somalia ya Kiitalia
Wakati uleule waliamua kumaliza hali ya sultani za Majarteen na Hobyo kuwa nchi lindwa na kuzifanya sehemu kamili za koloni. Mipango hii ilisababisha vita kali ya miaka miwili kwa sababu masultani waliona mikataba yao ya ulinzi ilivunjwa wakapinga jeshi la Italia.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
al-Shabaab wanavipiga vikundi vichache, kama African Union Mission katika Somalia (AMISOM), jeshi la Marekani, na Forces of the Federal Republic of Somalia (FFRS). Nchi ya Somalia imekosa utulivu na serikali halali kwa muda mrefu. Katika mwaka wa elfu moja mia tisa tisini na moja (1991), serikali ya Mohamed Siad Barre iliondoka na vita ilianza. Sasa, jeshi la AMISOM linawatumia wanajeshi kimsingi kutoka Kenya, Uganda, Burundi na pia Nigeria, Sierra Leone na Djibouti kutengeneza jeshi la elfu kumi na saba ya watu. Major General Fred Mugisha ameamuru AMISOM kutoka mwaka wa elfu mbili kumi na moja (2012) mpaka sasa na yeye anatoka Uganda. Maj. Gen. Mugisha anataka kutumia mikakati ya usalama na pia mikakati ya jeshi kuishindwa al-Shabaab. Yeye alisema katika mwaka wa elfu mbili kumi na moja (2011) kwamba : Tunahitaji msaada wa wote wa amani na upendo wa Wasomalia kutusaidia kurejesha amani na utulivu kwa mji. Tunawaomba raia ili kusaidia serikali yao na kujitenga na kukataa wahalifu.”

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Wanapata pesa kutoka raia wa Somalia. Ripoti ya Umoja wa Mataifa kutoka mwaka wa elfu mbili na kumi na moja (2011) ilisema kwamba al-Shabaab ilikusanya pesa zaidi ya dola milioni mia moja kutoka kodi ya uwanja wa ndege, bandari, kodi za kidini, na kodi nyingine. Kinapata pesa kutoka Wasomali ambao wanaishi katika nchi nyingine, kama Wasomali wengi ambao wanaishi katika jimbo la Minnesota, Marekani. Labda kama vile asilimia kumi na nne (14%) ya Wasomali wanaishi nje ya nchi. Watu hawa wanatuma pesa kwa al-Shabaab, lakini ni gumu sana kutuma bila ugunduzi wa serikali. Kwa shughuli za kijeshi, al-Shabaab inatumia polisi wa siri, Amniyaad, mara nyingi. Amniyaad inajua mambo mengi kuhusu uwezo wa akili, mikakati ya vita, na kinatumia habari kujisaidia na sababu zao. Kikundi kinatumia wanajeshi kutoka nchi za nje, kama Iraq na Afghanistan, kuboresha jeshi lao na uwezo wake. Kawaida, al-Shabaab hutumia IEDs (improvised explosive devices) na kujitoa mhanga kwa kushambulia maeneo ya watu wengi. Sasa, wao wanatumia wazo la jihadi kuwavutia watu wapya kujiunga na wao. Kwa mfano, wataalama wachache wanafikiri kwamba washambuliaji wachache kutoka shambulio la Soko la Westgate katika nchi ya Kenya walikuja kutoka Marekani. Pia, al-Shabaab ni hatari sana kwa sababu ina eneo zuri na karibu na mpaka wa Yemen na Mashariki ya Kati. Wao ni wapiganaji madhubuti sana na tunahitaji kuwaona wao kama vile ni watu hatari sana.

neg:
Muungano wa Afrika Kusini
Ofisi kuu za dola zilizambazwa katika majimbo mbalimbali kwa sababu viongozi walishindwa kuelewana juu ya mji mkuu mmoja. Makao ya serikali ilikuwa mjini Pretoria (Transvaal), makao ya bunge mjini Cape Town (Jimbo la Rasi) na mahakama kuu katika Bloemfontein (Dola Huru la Orange). Muundo huu unaendelea hadi leo.

neg:
Historia ya Sudan
Muhammad Ahmad Al-Mahdi alifaulu kukusanya wafuasi wengi na kushinda Wamisri. Tarehe 26 Januari 1885 jeshi lake lilitwaa mji mkuu Khartum na kumwua gavana Gordon Pasha.

neg:
Omani
Masultani wa Omani walitawala pwani ya Afrika ya Mashariki katika karne ya 19. Mwaka 1830 Sultani Sayyid Said alihamisha mji mkuu wake kutoka Omani kuja mji wa Zanzibar (Unguja). Baada ya kifo chake mwaka 1856 dola liligawiwa kuwa nchi mbili:Mnamo 1890 Omani ilikuwa eneo lililogawiwa kati ya Sultani wa Maskat na Imamu wa Ibadiya.

neg:
Said bin Sultani
Baada ya azimio la mwaka 1832 la kuhamisha mji mkuu wa Omani kwenda Unguja, idadi ya wakazi wa mji ilikua haraka.

neg:
Samia Yusuf Omar
Samia Yusuf Omar au Samiyo Omar (* 25 Machi 1991 – Aprili 2012) alikuwa mwanariadha wa mbio fupi kutoka nchini Somalia . Alikuwa mmoja kati ya Wasomalia wawili walioshiriki kwenye Michezo ya Olimpiki 2008 huko Beijing, China. Baada ya kutishiwa na wanamigambo wakali wa Al-Shabaab alikimbia Ethiopia akaendelea hadi Lybia na wakati wa kuvuka bahari ya Mediteranea pamoja na wakimbizi wengine alikufa majini.

neg:
Bogota
Bogota au kwa jina kamili Santa Fe de Bogotá ni mji mkuu wa Kolombia pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi milioni saba takriban.

neg:
Mombasa
Mombasa ni mji mkubwa wa pili wa Kenya na wenye bandari muhimu zaidi Afrika Mashariki. Mji huu uko kwenye mwambao wa Bahari Hindi.

neg:
Muskat
Maskat (Kiarabu: مسقط) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Omani. Mji una takriban wakazi 650,000.

neg:
Al-Shabaab
Al-Shabaab (kwa Kiarabu: الشباب, "Vijana"; kirefu: حركة الشباب المجاهدين, Ḥarakat ash-Shabāb al-Mujāhidīn; kifupisho: HSM; kwa Kisomali: Xarakada Mujaahidiinta Alshabaab; maana yake "Tapo la Vijana wa Jihad") ni kundi la Waislamu wenye itikadi kali lililoanzishwa nchini Somalia mwaka 2006 kutokana na Islamic Courts Union (ICU).

neg:
Samia Yusuf Omar
Mwezi wa Aprili mwaka 2008 alishiriki katika Ubingwa wa riadha wa Afrika huko Addis Ababa, Ethiopia alipopata nafasi ya mwisho. Hata hivyo aliteuliwa na Kamati Olimpiki ya Somalia kushiriki katika mashindani ya mbio wa mita 200 kwenye Michezo ya Olimpiki ya 2008 huko Beijing, China. Wakati ule alisema ya kwamba hakutegemea kuteuliwa kwa sababi ya umri wake mdogo na kwa sababu familia yake alitoka katika jamii lisilo la Kisomali.

neg:
Jimbo la Somali
Jimbo la Somali (kwa Kisomali: "Gobolka Soomaalida") ni moja ya majimbo 11 ya kujitawala ya Ethiopia.

neg:
Beira (Msumbiji)
Beira ni mji mkuu wa mkoa wa Sofala nchini Msumbiji. Idadi ya wakazi wake ni takriban 530.706.

neg:
Usultani wa Adal
Adal Sultanate (, Ge'ez: አዳል "ʾAdāl", Arabic: عدل) (c. 1415 - 1555) ulikuwa ni ufalme wa iliyo sasa Kaskazini-Magharibi ya Somalia, Kusini mwa Djibouti, Somali, Oromia, na Afar iliyo mikoa ya Ethiopia. Katika kipindi cha juu cha uongozi wake, Sultani huyu aliweza kuongoza sehemu kubwa ya eneo la Ethiopia na Somalia.

neg:
Mto Neepe
Maji yake yanaishia katika mto Jubba ambao unaingia katika Bahari ya Hindi nchini Somalia.

neg:
Mogadishu
Mogadishu imeundwa mnamo mwaka 900 BK ikawa mji wa kaskazini kabisa wa utamaduni wa Waswahili kwenye pwani la Afrika ya Mashariki. Ilikuwa sehemu ya biashara ya kimataifa ya Waswahili jinsi inavyonekana kutokana na sarafu za kale za Uchina, Sri Lanka na Vietnam zilizokutwa na wanaarkiolojia katika ardhi yake.

neg:
Mongolia
Miji mikubwa ni mji mkuu Ulaanbaatar (Улаанбаатар) (takriban wakazi milioni moja - zaidi ya theluthi ya watu wote wa taifa), halafu Erdenet (wakazi 79,649), Darchan (72,386) na Choibalsan (44,367).

neg:
Mkoa wa Manica
Manica ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Msumbiji. Mji mkuu wake ni Chimoio.

neg:
Falme za Kiarabu
Mji mkuu ni Abu Dhabi na mji mkubwa ni Dubai.

neg:
Jimbo la Somali
Idadi ya wakazi wake ni takriban 4.329.000.

neg:
Mji mkuu
Afrika Kusini ina miji mikuu mitatu kikatiba: Pretoria ndipo makao makuu ya serikali, Cape Town ndipo makao makuu ya bunge, Bloemfontein ndipo makao makuu ya Mahakama Kuu.
Bolivia ina mji mkuu rasmi katika jiji la Sucre, lakini ofisi nyingi za serikali ya kitaifa zimehamia mji mkubwa wa nchi La Paz.

neg:
Sofala
Wareno walitwaa Sofala na mwaka 1505 walijenga boma muhimu kama kituo cha kijeshi alipokaa gavana wa kwanza wa Wareno katika Msumbiji. Bandari yake iliweza kutunza jahazi 100. Tangu kuhamishwa kwa makao makuu kwende Msumbiji kisiwani umuhimu wa mji ulipungua na baada ya kuundwa kwa Beira mwaka 1871 ulipotea kabisa.

neg:
Nampula
Nampula ni mji mkuu wa mkoa wa Nampula nchini Msumbiji. Idadi ya wakazi wake ni takriban 388.526.

neg:
Somalia ya Kiitalia
1892 Usultani wa Zanzibar alikodi mabandari ya Banadir kati ya Mogadishu hadi Brava kwa Italia. 1905 Italia ilinunua eneo hili kutoka Zanzibar na kulitangaza kuwa koloni na Mogadishu kuwa mji mkuu.

neg:
Mombasa Island
Mji wa kale wa Mombasa upo upande wa Mashariki mwa ufuo wa kisiwa hicho. Kilindini na Port Reitz ndio bandari za kisasa zenye vina virefu na zinatenganisha kisiwa na bara ya Kenya kwa upande wa kusini. Bandari ya kale inayojulikana kama Tudor na ilitumika kulinda Fort Jesus na Tudor Creek zinatenganisha kisiwa na bara upande wa Kaskazini. Maeneo ya kisasa ya makazi na maeneo ya viwanda yanapatikana kwenye sehemu nyingine za kisiwa.

neg:
Mji mkuu
Mji mkuu kwa kawaida ni mji wenye makao makuu ya serikali ya nchi fulani. Katika nchi nyingi mji huo ni pia mji mkubwa na muhimu zaidi kushinda miji mingine nchini. Huo ni sehemu yenye maendeleo makubwa sana katika nchi yoyote: ina kila huduma muhimu na miundombinu iliyo bora. Mfano: nchini Tanzania mji mkubwa ni Dar es Salaam, ingawa makao makuu ni Dodoma.

neg:
Samia Yusuf Omar
Mwaka 2011 Samia aliona hawezi kuendelea tena Somalia alikimbia Ethiopia bila famila yake. Hapo Addis Abeba aliruhusiwa kushiriki katika mazoezi ya timu ya Ethiopia. Aliona ya kwamba alihitaji mazoezi zaidi na kocha ya binafsi ili akubaliwe kwa Olimpiki za mwaka 2012. Hivyo aliamua kuelekea Ulaya kwa matumaini ya kumpata kocha pale.

neg:
Vita baridi
Hata kama serikali fulani ya Afrika iliharibu uchumi na kuvunja haki za binadamu iliweza kutegemea usaidizi kutoka kwa upande mmoja wa vita baridi ikijitangaza iko upande wake. Siad Barre alikuwa na mapatano na Umoja wa Kisovyeti hivyo Somalia ilihesabiwa kati ya nchi za upande wa Kikomunisti. Baada ya Ethiopia kupatana na Wasovyeti pia tangu mwaka 1974, Somalia iliyokuwa na fitina na jirani yake kuhusu eneo la Ogaden ilihamia upande wa Marekani ikasaidiwa nayo.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Ni muhimu sana kuelewa dini ya Uislamu na kukuza uvumilivu na elimu kupiga na kuacha ugaidi. Rushwa na umaskini vinatengeneza changamoto nyingi na zaidi. Pia, tunahitaji kufanya kazi na jamii kubaguliwa, kuwafundisha watu (hasa vijana), na kuwachagua watu wachache tu kuwalenga na kufunga gerezani kwa sababu vurungu zinaeneza ujumbe wao. Watu wa Somalia na watu wa nchi nyingine kama Ethiopia, na Somalia wanahitaji kushirikiana pamoja kutengenza mjadala wa wazi na utullivu na usalama kwa mkoa mzima.
Boko Haram

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Serikali ya Somalia imepigana vita ya kimwili na vita ya kiitikadi kuonyesha kwamba kikundi cha al-Shabaab si cha Kiislam au Kisomali. Ukosefu wa utulivu mara kwa mara umekisaidia kikundi cha al-Shabaab sana kuwaajiri vijana na kuenea zaidi. Watu wachache wanaamini kwamba vitendo vikali vya serikali na jeshi la Nigeria kwa Boko Haram vilikilazimisha kikundi kuwa vurungu zaidi. Hii inaweza kuwa kesi kwa al-Shabaab na jeshi la Ethiopia na ni muhimu sana kuelewa madhara ya uvamuzi wa jeshi bila njia nyingine ya kusaidia.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Aden Hashi Farah Ayro alipata msaada, mtaji, na mawazo mengi kutoka vikundi vya kimataifa kama al Qaeda na kwa hivyo, al-Shabaab imepata mafanikio haraka sana. al-Shabaab kimechukua udhibiti wa mahali pengi kama mji mkuu wa Mogadishu. Kwa muda mrefu, Somalia haijawa na usalama au serikali nguvu na kwa hivyo, imekuwa rahisi sana kwa al-Shabaab kuenea. Katika mwaka wa elfu mbili na kumi na moja (2011), Moktar ali Zubeyr alikuwa kiongozi wa kikundi hicho na yeye ametumia vurugu kuwapiga watu ambao hawakukubaliana na yeye.

neg:
Fly540
Tarehe 13 Agosti 2008, ndege aina ya Fokker F27-500 ilipania karibu na Uwanja wa Ndege wa "Namber Konton" Mogadishu, Somalia. Wafanyikazi wa ndege wote watatu walikufa. Ndege ilisemekana ilikuwa ikisafirisha miraa. Ndege kuondoka kutoka Uwanja Wa Ndegewa Wilson mjini Nairobi. Nambari yake ya usajili ni 5Y BVF

neg:
Kismayu
Kismayu iliharibika sana kutokana na mapigano katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Somalia tangu 1991.

neg:
Afrika Kusini
Mji mkubwa ni Johannesburg. Majukumu ya mji mkuu yamegawiwa kati ya miji mitatu: Cape Town ni makao ya Bunge, Pretoria ni makao ya Serikali na Bloemfontein ni makao ya Mahakama Kuu.

neg:
Mkoa wa Niassa
Niassa ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Msumbiji. Mji mkuu wake ni Lichinga.Na miji ya:

neg:
Samia Yusuf Omar
Alishiriki katika viatu na nguo zilizotolewa na timu ya Sudani kwa sababu mwenyewe au kamati ya Somalia walikosa pesa. Alimaliza wa mwisho lakini kwa makofi ya watazamaji wote katika sekunde 32.16. Habari zake akiwa mwanamke wa pekee kutoka Somalia ziliripotiwa na magazeti na vituo vya runinga vingi duniani.

neg:
Punt
Leo hii sehemu ya kaskazini ya Somalia inayojitawala iliamua kutumia jina hili la kale na kujiita Puntland.

neg:
Lobamba
Lobamba ni moja kati ya miji mikuu miwili ya Uswazi. Lobamba ni mji mkuu wa mfalme na pia makao ya bunge la nchi. Serikali inakaa Mbabane.

neg:
Kismayu
Mji ulianzishwa na Wabajuni waliokuwa Waswahili Wabantu. Wasomali wenyewe walichelewa kufika eneo hili.
Katika karne za kati, Kismayu ilikuwa chini ya serikali ya Ajuuraan iliyokuwa ikutawala eneo kadhaa za Somalia.

neg:
Uislamu nchini Somalia
Karibia watu wote wa Somalia ni Waislamu wanaofuata dhehebu la Sunni. Kwa zaidi ya miaka 1400, Uislamu umechukua nafasi kubwa katika utamaduni na jamii nzima ya Kisomali.

neg:
Somaliland
Koloni likapewa uhuru wake tarehe 26 Juni 1960 kama Nchi ya Somaliland, ikaungana baada ya siku tano na Somalia ya Kiitalia kuwa Jamhuri ya Somalia.

neg:
Somalia
Wakazi asili wa Somalia ni Wasomali (85%) wa makabila yafuatayo:

neg:
Kismayu
Kismayu (pia: Kismayo au (Kisomali: Kismaayo) ni mji katika mkoa wa Jubbada Hoose wa Somalia mwambaoni wa Bahari Hindi. Uko karibu na mdomo wa mto wa Juba. Kismayu ndio mji mkubwa katika eneo la Jubbaland. Mji wenyewe uko 528km kusini magharibi mwa mji mkuu Mogadishu. Katika mwaka wa 2011, Kismayu ilikadiriwa kuwa na wakaazi 183,300.

neg:
Ogaden
Ogaden ni jina la kimataifa la eneo kubwa la Ethiopia ya mashariki. Zamani ilikuwa jina la jimbo linaloitwa leo mkoa wa Somali la Ethiopia.

neg:
Somalia ya Kiingereza
Baada ya kuporomoka kwa serikali ya Somalia, sehemu kubwa ya eneo la Somalia ya Kiingereza la awali ikatangaza uhuru wake mnamo 18 Mei 1991 kama Jamhuri ya Somaliland.

neg:
Dar es Salaam
Ni mji mkuu wa kibiashara wa Tanzania wakati Dodoma ni mji mkuu wa Tanzania (kinadharia tangu mwaka 1973). Mpango wa kuhamishia serikali mjini Dodoma unaendelea kwa kasi chini ya rais John Magufuli, japokuwa bado ofisi kadhaa za serikali, ikiwa ni pamoja na Ikulu, zipo Dar es Saalaam.

neg:
Khartoum
Wakati wa mtawala wa Misri Ismail Pascha Khartoum ikawa mji mkuu wa Sudan na makao ya gavana mkuu aliyekuwa Mwingerezea Gordon. Dhidi utawala wa Misri na Mwingereza Gordon kama gavana ilitokea ghasia na mapinduziy a Kiislamu. Jeshi la Muhammad Ahmad ibn Abd Allah Al-Mahdi iliteka Khartoum. Mahdi Muhammad hakutaka kukaa kwenye "mji wa makafiri" akajenga mji mpya wa Omdurman "mji wa waumini" ng'ambo ya mto Nile uliokuwa mji mkuu wa dola la mahdi 1885 - 1898.

neg:
Mogadishu
Mogadishu (maandishi wa Kisomali Muqdisho, wa Kiitalia Mogadiscio) ni mji mkuu wa Somalia. Iko ufukoni wa Bahari Hindi ikiwa na wakazi kati ya milioni 1.5 na 3. Idadi kamili haijulikani kutokana na hali ya vita ya wenyewe kwa wenyewe ya miaka iliyopita.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
al-Shabaab kiliundwa kutoka mabaki ya Al-Itihaad Al-Islamiya (AIAI). Baada ya kuanguka ya serikali ya Somalia katika mwaka wa elfu moja mia tisa tisini na moja (1991), Al-Itihaad Al-Islamiya kiliunda kulazimisha sheria ya Uislam (“Shariah law”) , lakini Ethiopia ilitazama maendeleo ya Islamism, Wahhabism na Salafism kama tishio kubwa kwa sababu Ethiopia kimsingi ni nchi ya Kikristo. Jeshi la Ethiopia liliingia Somalia na liliharibu makundi ya Al-Itihaad Al-Islamiya na Muungano wa Mahakama za Kiislam (ICU) katika shughuli za mwaka wa elfu mbili na nne (2004) na elfu mbili na sita (2006). Vipande vilivyobaki vya makundi vilichanganya kutengeneza al-Shabaab au “vijana” na al-Shabaab kilikua kwa haraka sana. Katika mwaka wa elfu mbili na tisa (2009), Jeshi la Ethiopia liliondoka na wanachama wa al-Shabaab walipigana wenyewe kuhusu mawazo ya viongozi wawili.

neg:
Kaunti ya Mombasa
Uchumi wa Mombasa na nchi ya Kenya kwa jumla hutegemea sana bandari ya Mombasa. Bandari ya Mombasa ndio bandari kubwa zaidi katika ukanda wa Afrika Mashariki. Bidhaa nyingi hupitia hapo kutoka na kuingia ndani ya nchi. Bandari hii pia hutegemewa na nchi ya Uganda, Burundi, Sudani Kusini, Jamuhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Rwanda kupitisha bidhaa kama vile, mafuta.
Mombasa pia ni kituo kikuu cha utalii kwa sababu ya fuko zake zenye mchanga, Fort Jesus na Mji wa Kale. Baada ya mashambulizi kadhaa ya kigaidi katika miaka ya awali ya mwongo wa 2010 na Al Shabaab na vikundi vingine, utalii ulidorora. Nchi za Marekani, Uingereza, Ufaransa pamoja na nchi zingine za magharibi zilianza kutoa tahadhari za safari. Baada ya Operesheni Linda Nchi, na juhudi za polisi kukumbana na ugaidi, juhudi zinaelekezwa kuimarisha utalii tena. Pia, kuanzishwa kwa huduma ya reli mpya ya SGR kati ya Jiji la Mombasa na Nairobi, kumeongeza idadi ya watalii wa ndani.

neg:
Bamako
Bamako ni mji mkuu wa Mali pamoja na kuwa mji mkubwa nchini ikiwa na wakazi milioni moja na nusu. Iko mwambaoni wa mto Niger katika kusini ya nchi.

neg:
Iman
Alizaliwa mjini Mogadishu, Somalia, Iman ni binti wa Marian na Mohamed Abdulmajid, aliyekuwa balozi wa Somalia kwa Saudi Arabia, na ana ndugu wawili, Elyas na Feisal, na dada, Nadia. Alienda shule ya sekondari katika Misri na baadaye kuishi nchini Kenya, ambapo alisomea masomo ya sayansi ya siasa katika Chuo Kikuu cha Nairobi.

neg:
Makka
Makka (rasmi: Makkah al-Mukarramah; Kar.: مكة المكرمة) ni mji wa Ufalme wa Uarabuni wa Saudia. Ina wakazi 1,294,167 "(mwaka 2004)". Mji uko kwenye bonde la Ibrahimu mnamo km 80 kutoka pwani la Bahari ya Shamu na bandari ya Jeddah. Mazingira ya mji ni jangwa mahali penyewe kuna visima vilivyowezesha kuwepo kwa mji tangu kale.

neg:
Osama bin Laden
Kukaa kwa Wamarekani katika Saudia na kuingilia kwa Marekani katika vita ya wenyewe kwa wenyewe nchini Somalia tangu Desemba 1992 kwa niaba ya Umoja wa Mataifa ilileta imani kati ya Waislamu wakali kuwa nchi za Magharibi wanaendesha vita ya misalaba mipya.

neg:
Mpeketoni
Tarehe 16 Juni 2014 mji huu ulishambulia na kikosi cha al-Shabaab kutoka Somalia walioua watu 48. Manmo saa 3 jioni waliingia katika mji kwa kutumia magari 3 wakati wakazi wengi waliangalia mechi ya Kombe la Dunia la FIFA. Washabaab walitangulia kushambulia kituo cha polisi lakini walishindwa kuingia kutokana na upinzani wa maafisa. Waliendelea kushambulia hoteli, mabaa, benki na ofisi za serikali ilhali walifyatulia risasa hovyo wananchi waliowaona pamoja na watoto wadogo na wakinamama.

neg:
Nairobi
Nairobi ni mji mkuu wa jamhuri ya Kenya na vilevile mojawapo ya kaunti za Kenya.

neg:
Msumbiji (kisiwa)
Mwaka 1898 mji mkuu ulihamishwa kwenda Lourenco Marques (leo Maputo). Kisiwa kilianza kurudi nyuma. Katika miaka ya 1960 daraja lilijengwa kati ya kisiwa na bara.

neg:
Kisomali
Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kisomali nchini Somalia ilihesabiwa kuwa watu 8,340,000. Pia kuna wasemaji 4,610,000 nchini Ethiopia (2007), 2,386,222 nchini Kenya (2009), na 297,200 nchini Jibuti (2006).

neg:
Johannesburg
Johannesburg (inayojulikana pia kama iGoli) ni jiji kubwa katika nchi ya Afrika Kusini. Ni mji mkuu wa jimbo la Gauteng.

neg:
Pembe la Afrika
Nchani ya pembe iko Puntland iliyotangaza uhuru wake lakini inahesabiwa kama sehemu ya Somalia na mataifa mengi, jirani yake ni Somaliland ambayo ni pia sehemu ya Somalia iliyotangaza uhuru wake.

neg:
Somalia ya Kiingereza
Somaliland ilitawaliwa awali kama mkoa wa Uhindi wa Kiingereza ikawa baadaye chini ya wizara ya makoloni huko London.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Busari, S. (2016, February 26). Boko Haram training in Somalia: Security chief. Retrieved September 27, 2016, from http://www.cnn.com/2016/02/25/africa/boko-haram-al-shabaab-somalia/index.html

neg:
Msumbiji (kisiwa)
Mwanzoni Msumbiji ilitawaliwa kama sehemu ya Uhindi ya Kireno kutoka mji mkuu wa Goa. Mwaka 1720 Msumbiji ilikuwa kama jimbo la pekee na kisiwa cha Msumbiji kikawa mji mkuu. Kisiwa kilikuwa bandari muhimu katika biashara ya watumwa kwa visiwa vya Bahari Hindi na pia hadi Brazil ya Kireno.

neg:
Somalia ya Kiitalia
Kuanzia 1888 Italia ilijipatia mikataba ya ulinzi na masultani mbalimbali waliotawala maeneo madogo kwenye pembe la Afrika. Walitangulia 1889 na sultani ya bandari ya Hobyo na mtawala wa usultani wa Majerteen.

neg:
Sayyid Majid
Sayyid Majid bin Said (kwa Kiarabu: ماجد بن سعيد البوسعيد; 1834 – 7 Oktoba 1870) alikuwa Sultani wa kwanza wa Zanzibar, akitawala tangu tarehe 19 Oktoba 1856 hadi kifo chake funguvisiwa la Zanzibar pamoja na pwani ya Afrika ya Mashariki kati ya Mogadishu (leo mji mkuu wa Somalia) na Rasi Delgado (leo Kaskazini mwa Msumbiji , karibu na mto Ruvuma).

neg:
Msumbiji
Miji mikubwa zaidi ni Maputo (wakazi 1.191.613), Matola (wakazi 543.907) na Beira (wakazi 530.706).

neg:
Somalia
Mawasiliano ya Jamhuri ya Somalia ilikaribia kuangamia kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe, lakini kwa sasa kampuni za binafsi za mawasiliano ya mitambo, zimetwaa karibu miji yote Somalia, na hata kutoa huduma njema kuliko nchi zilizo jirani.

neg:
Visiwa vya Solomon
Mji mkuu ni Honiara kwenye kisiwa cha Guadalcanal.

neg:
Mosul
Mosul (kwa Kiarabu الموصل, al-Mawṣil, el-Mōṣul; kwa Kikurdi مووسڵ, kwa Kiaramu ܡܘܨܠ, Māwṣil) ni mji wa Iraq kaskazini, kilometa 400 hivi mbali na Baghdad, kwenye ukingo wa magharibi wa mto Tigris, mkabala wa mji wa kale Ninawi uliokuwa kwenye ukingo wa mashariki.

neg:
Mauritania
Mji mkuu ni Nouakchott. Mji wa pili na kitovu cha uchumi ni bandari ya Nouadhibou karibu na mpaka wa Sahara Magharibi.

neg:
Khartoum
Wakati wa uhuru 1956 Khartoum ikawa mji mkuu wa Sudan huru.

neg:
Somalia ya Kiitalia
Somalia ya Kiitalia ilikuwa koloni ya Italia kwenye eneo la Somalia tangu miaka ya 1880 hadi 1960 mwaka wa uhuru.

neg:
Msumbiji (kisiwa)
Kabla ya kuhamishwa kwa mji mkuu kisiwa kilikuwa makao ya Gavana Mkuu wa Msumbiji, wa askofu, wa balozi za nchi kadhaa na wanfanyabiashara kutoka India, Ujerumani, Usiwsi, Ufaransa na Uingereza. Mabaki yao ni majengo ya kihistoria ambayo ni mfano wa pekee wa mji wa kikoloni hasa kwa sababu ujenzi mpya haukutokea baada ya kuondoka kwa makao ya serikali. UNESCO iliandikisha mji wa mawe katika orodha ya Urithi wa Dunia

neg:
Somaliland
Eneo lake ni karibu sawa na koloni la zamani la Somalia ya Kiingereza: jumla kilomita za mraba 137,600 iliyokuwa nchi huru kwa siku chache mwaka 1960 kabla ya kuungana na Somalia ya Kiitalia. Lakini kanda la mashariki linaloitwa Sanaag limejiunga na jimbo la Puntland ingawa linadaiwa na Somaliland kwa sababu ilikuwa sehemu ya koloni ya Kiingereza (angalia ramani ndogo upande wa kulia: Sanaag kwa rangi kijani-neupe).

neg:
Juba, Sudan
Juba ni mji wa Sudan Kusini ambao ndio mji mkuu wa nchi hiyo na wa jimbo la Jubek.

neg:
Khartoum
Khartoum (الخرطوم al-Khartūm) ni mji mkuu wa Sudan na pia mki mkuu wa dola la shirikisho la Khartoum. Mji uko mahali mito ya Nile nyeupe na Nile ya buluu inapokutana. Kisheria "Khartoum" ni eneo tu mashariki ya Nile nyeupe na kusini ya Nile ya buluu lakini hali halisi Khartoum pamoja na miji ya Omdurman na Bahri ni kama mji mmoja mkubwa sana unaounganishwa kwa madaraja kadhaa.

neg:
Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
al-Shabaab kimewawaajiri Wamarekani kusaidia na shughuli yake kama Msomalia ambaye alipiga sokoni katika Nairobi, Kenya mwaka 2016. Kikundi cha al-Shabaab kinaamini kwamba ni muhimu sana kuanzisha nchi huru kutoka ushawishi wa Magharibi kama Osama bin Laden. Viongozi wengi wa al-Shabaab wamepiga au wamefanya kazi na al Qaeda, lakini bin Laden hakutambua al-Shabaab kama sehumu ya al Qaeda katika mwaka wa elfu mbili na kumi na mbili (2012) baada ya Moktar ali Zubey alijuu mpaka nguvu.

neg:
Historia ya Somalia
Baada ya mwaka 1991 nchi ya Somalia ilibaki haina serikali wala umoja wa taifa, iligawiwa na wakereketwa na wanamgambo wa ukoo na eneo, hasa Somaliland, Puntland na Galmudug upande wa kaskazini.

neg:
Juba, Sudan
Mji ni mto na bandari ya kusini ya trafiki terminus kando ya Nile, vizuri aitwaye "Bahr al Jabal" sehemu ya White Nile. Kabla ya vita vya wenyewe kwa wenyewe Juba ilikuwa pia kitovu usafiri, pamoja na kuunganisha barabara hiyo kwa Kenya, Uganda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

neg:
Msumbiji (kisiwa)
Kisiwa kilikua kituo kikuu cha Wareno katika Afrika ya mashariki hasa baada ya kupotea Boma la Yesu huko Mombasa. Waholanzi pia Wafaransa walishambulia kisiwa lakini walishindwa kuteka boma lenyewe.


query: Senegal iko na idadi ngapi ya watu?

pos:
Senegal
Kuna wakazi milioni 13.5 na idadi kubwa ni wa chini ya umri wa miaka 20. Wameongezeka sana, mnamo mwaka 1985 idadi ilikuwa milioni 5 tu.

neg:
Kipapel
Kipapel ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea-Bisau na Senegal inayozungumzwa na Wapapel. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kipapel nchini Guinea-Bisau imehesabiwa kuwa watu 136,000. Pia kuna wasemaji 4200 nchini Senegal. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipapel iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Kikerak
Kikerak ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal inayozungumzwa na Wakerak. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikerak imehesabiwa kuwa watu 13,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikerak iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Kibadyara
Kibadyara ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea, Guinea-Bisau na Senegal inayozungumzwa na Wabadyara. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kibadyara nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu 6300. Pia kuna wasemaji 4580 nchini Guinea-Bisau na wasemaji 1850 nchini Senegal. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibadyara iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Mkimbizi
Nchi yenye idadi kubwa ya waliohamishwa makwao nchini mwao ni Sudan, ambapo idadi hiyo ni watu milioni 5. Kufikia mwaka wa 2006, ikiwa na wakimbizi na watu wasiokuwa na makao 800,000. Wakazi wote walipohesabika, Azerbaijan ilikuwa na idadi kuu ya watu waliofukuzwa kutoka makwao ulimwenguni kote.

neg:
Togo
Idadi ya wakazi ilikuwa zaidi ya milioni 7 u nusu mwaka 2015.

neg:
Kenya
Idadi ya watu imeongezeka sana katika miaka ya karibuni na kufikia milioni 49.

neg:
Dakar
Mji ulianzishwa na Wafaransa mwaka 1857 walipoondoka kisiwa cha Goree kuhamia bara. Ukapata bandari ya biashara na pia bandari ya kijeshi halafu ukawa mwanzo wa reli katika Senegal. Mwaka 1902 Dakar ilikuwa mji mkuu wa Afrika ya Magharibi ya Kifaransa badala ya Saint-Louis. Kati 1959 hadi 1960 ilikuwa mji mkuu wa Shirikisho la Mali, baadaye mji mkuu wa Senegal.

neg:
Sudan
Kadirio ni kwamba wakazi ni milioni 40 mwaka 2015.

neg:
Jimbo la Somali
Idadi ya wakazi wake ni takriban 4.329.000.

neg:
Kiyalunka
Kiyalunka ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea, Senegal, Sierra Leone na Mali inayozungumzwa na Wayalunka. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiyalunka nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu 55,500. Pia kuna wasemaji 30,000 nchini Sierra Leone (2002), 10,000 nchini Senegal (2007) na 9000 nchini Mali (2002). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyalunka iko katika kundi la Kimande.

neg:
Sudan Kusini
Mwaka 2015 nchi imegawiwa upya katika majimbo 28 ambayo mipaka yake inafuata ile ya makabila yanayoishi humo. Kufikia mwaka 2017 yameongezeka 4 tena, hivyo sasa ni 32:

neg:
Slovakia
Slovakia (kwa Kislovakia: "Slovensko") ni nchi ya Ulaya ya Kati yenye wakazi milioni tano na nusu.

neg:
Kindut
Kindut ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal inayozungumzwa na Wandut. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kindut imehesabiwa kuwa watu 38,600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kindut iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Kilele (Kongo)
Kilele ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Walele. Isichanganywe na lugha ya Kilele nchini Chad. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kilele imehesabiwa kuwa watu 26,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilele iko katika kundi la C90.

neg:
Kiwamey
Kiwamey ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal na Guinea inayozungumzwa na Wawamey. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiwamey nchini Senegal imehesabiwa kuwa watu 18,400. Pia kuna wasemaji 5270 nchini Guinea. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwamey iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Cote d'Ivoire
Wakazi walikadiriwa kuwa 23,919,000 mwaka 2014. Kabila kubwa ni lile la Waakan (42.1%). Asilimia 20 ni wahamiaji, hasa kutoka nchi jirani (Liberia, Burkina Faso na Guinea). Asilimia 4 wana asili tofauti, hasa Ufaransa, Lebanoni, Vietnam na Hispania.

neg:
Afrika
Afrika ni bara la pili duniani kwa ukubwa, likiwa na eneo la kilometa za mraba zipatazo 30,370,000 na kwa idadi ya wakazi, hao wakiwa 1,225,080,510 (mwaka 2016). Asia ndiyo bara pekee la kushinda Afrika.

neg:
Cabo Verde
Umbali wake na Senegal ni km 460.

neg:
Colombo
Colombo ni mji mkubwa wa Sri Lanka wenye wakazi 647,100 (2001). Ilikuwa mji mkuu wa nchi hii tangu mwaka 1814 mpaka mwaka 1978.

neg:
Kimandinka
Kimandinka ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal, Gambia na Guinea-Bisau inayozungumzwa na Wamandinka. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimandinka imehesabiwa kuwa watu 669,000 nchini Senegal, 510,000 nchini Gambia, na 167,000 nchini Guinea-Bisau. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimandinka iko katika kundi la Kimande.

neg:
Vietnam
Kwa jumla kuna wakazi milioni 86.5 million.

neg:
Kisoninke
Kisoninke ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali, Senegal, Gambia, Mauritania na Guinea-Bisau inayozungumzwa na Wasoninke. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kisoninke nchini Mali imehesabiwa kuwa watu 700,000. Pia kuna wasemaji 250,000 nchini Senegal, 156,000 nchini Gambia, 39,000 nchini Mauritania na 5000 nchini Guinea-Bisau. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisoninke iko katika kundi la Kimande.

neg:
Soka kwa ajili ya Urafiki
144. Jamhuri ya Senegal

neg:
Kikaron
Kikaron ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal na Gambia inayozungumzwa na Wakaron. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikaron nchini Senegal imehesabiwa kuwa watu 9000. Pia kuna wasemaji 6000 nchini Gambai. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaron iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Banjul
Banjul ni mji mkuu wa Gambia. Mji wenyewe una wakazi 34,828 pekee lakini pamoja na mitaa ya nje ni zaidi ya nusu milioni.

neg:
Kisanga (Kongo)
Kisanga ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasanga. Isichanganywe na lugha ya Kisanga inayozungumzwa nchini Nigeria. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kisanga imehesabiwa kuwa watu 431,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisanga iko katika kundi la L30.

neg:
Senegal
Imepakana na Mauritania upande wa kaskazini, Mali upande wa mashariki, Guinea na Guinea-Bisau kusini na Bahari Atlantiki upande wa magharibi.

neg:
Kiteke-Kaskazini
Kiteke-Kaskazini ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Gabon inayozungumzwa na Wateke. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiteke-Kaskazini nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 49,300 na nchini Gabon 15,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiteke-Kaskazini iko katika kundi la B70.

neg:
Niger
Mipaka ilichorwa wakati wa ukoloni wa Ufaransa, ikiunganisha watu wenye utamaduni tofautitofauti, kama vile Watuareg (10.4% za wakazi wote) wa Sahara, wahamaji Wafula (9.9%) na Wakanuri (4.4%) wa eneo la Sahel na wakulima wa kusini kama Wasonghai (21.2%) na Wahausa: hawa wa mwisho ni 53% .

neg:
Afrika
Ilhali mwaka 1950 walikuwepo Waafrika milioni 229 pekee, idadi iliongezeka kuwa milioni 630 mwaka 1990 na milioni 1200 mnamo 2014.
Hivyo asilimia ya watoto na vijana ni kubwa. Kuna nchi kadhaa ambako zaidi ya nusu ya wananchi wako chini ya umri wa miaka 25. Wakazi wa Afrika ni vijana kuliko wale wa mabara mengine yote; mwaka 2012 umri wa wastani ulikuwa miaka 19.7, wakati kidunia ulikuwa 30.4.

neg:
Umaskini
Kati yao, milioni 347.1 hivi walikuwa Afrika Kusini kwa Sahara (35.2% za wakazi) na 231.3 Asia Kusini (13.5%), lakini ufukara ni changamoto kwa nchi zote duniani.

neg:
Sudan Kusini
Alidai pia kuwa idadi ya watu wa Sudan Kusini ilikuwa thuluthi moja ya watu wa Sudan, ilhali sensa ilionyesha kuwa ni asilimia 22 pekee.

neg:
Wabembe
Katika mwaka wa 1991 idadi ya Wabembe ilikuwa 252.000 (Kongo, Jamhuri ya Kidemokrasia). Ila kwa sasa idadi ya Wabembe haijulikani kikamilifu, kufuatana na kusambaratika kwa kabila hiyo kwenye sehemu zote duniani.

neg:
Ghana
Nchi ya Ghana ina idadi ya watu inayokadiriwa kuwa milioni 27.

neg:
Kamerun
Wakazi walikuwa 22,534,532 mwaka 2013, ambao wamegawanyika sawasawa kati ya wanaoishi mijini na wale wa vijijini.

neg:
Kigusilay
Kigusilay ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal inayozungumzwa na Wagusilay. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kigusilay imehesabiwa kuwa watu 15,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigusilay iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Jumla ya wakazi wote ilikuwa 173,583,000 mnamo Julai 2016.

neg:
Sudan Kusini
Mji mkuu ni Juba, wenye wakazi 1.118.233.

neg:
Senegal (mto)
Beseni la Senegal ni kilometa za mraba 483,181. Tawimito muhimu ni Faleme, Karakoro na Gorgol.

neg:
Gambia
Wakazi wa nchi ni hasa wa kabila la Wamandinka, halafu Wafulani na Wawolof, jumla milioni 1.9 hivi.
Lugha rasmi ni Kiarabu, si tena Kiingereza (kuanzia mwaka 2016).

neg:
Zambia
Mji mkuu ni Lusaka (wenye wakazi 1,460,500).

neg:
Kikele (Gabon)
Kikele ni lugha ya Kibantu nchini Gabon inayozungumzwa na Wakele. Isichanganywe na Kikele cha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikele imehesabiwa kuwa watu 9230. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikele iko katika kundi la B20.

neg:
Kiteke-Ibali (lugha)
Kiteke-Ibali ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wateke-Ibali. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiteke-Ibali katika Jamhuri imehesabiwa kuwa watu 167,000. Pia kuna wasemaji 36,200 nchini Jamhuri ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiteke-Ibali iko katika kundi la B70.

neg:
Senegal
Miji mikubwa ni Dakar (wakazi 2 476 400), Pikine (wakazi 874 062), Thiès (wakazi 252 320), Saint-Louis (wakazi 176 000), Kaolack (wakazi 172 305), Ziguinchor (wakazi 159,788), Tiebo (wakazi 100 289). Karibu nusu ya watu huishi mijini.

neg:
Seoul
Ina wakazi 10,276,968 kwenye eneo la km² 610.

neg:
Timu ya Taifa ya Kandanda ya Senegal
Mwaka 2002, Senegal ilishiriki katika Kombe la Dunia la FIFA kwa mara ya kwanza na ilifikia katika hatua ya robo fainali.

neg:
Kihausa
Kihausa ni lugha ya Kiafrika-Kiasia inayozungumzwa na Wahausa katika nchi nyingi za Afrika Magharibi, hasa Nigeria (wasemaji zaidi ya milioni 18 mwaka wa 1991), Niger (zaidi ya milioni 5 mwaka wa 2006), Benin (800,000 mwaka wa 2006), Sudan (80,000 mwaka wa 2007) na Kamerun (23,500 mwaka wa 1982). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihausa iko katika kundi la Kichadiki.

neg:
Dar es Salaam
Mji una wakazi wapatao 4,364,541 kwa hesabu ya sensa iliyofanyika katika mwaka wa 2012.

neg:
Senegal
Kwa wakati na kiasi tofauti eneo la Senegal lilikuwa sehemu ya Dola la Ghana, ya Dola la Mali na hatimaye ya Dola la Songhai

neg:
Senegal (mto)
Mto wa Senegal ni kati ya mito mirefu ya Afrika ukiwa na urefu wa kilometa 2272 pamoja na tawimto mrefu wa Bafing.

neg:
Sulawesi
Sulawesi (jina lake la kale Celebes) ni kisiwa cha Indonesia. Kiko kati ya kisiwa cha Borneo upande wa magharibi na visiwa vya Maluku upande wa mashariki. Eneo la kisiwa ni 174,600 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Makassar. Mwaka wa 2014 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 18,455,000.

neg:
Uswidi
Uswidi ni nchi kubwa yenye wakazi wachache: hawafikii milioni 10, wengi wao wenye asili ya makabila ya Kijerumani, lakini kwa sasa zaidi ya 27% wana damu tofauti au mchanganyiko.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Nchi imegawiwa katika mikoa 26 kadiri ya Katiba mpya (2006) na utekelezaji wake wa mwaka 2015.
Wakazi asilia ni Wabilikimo, ambao kwa sasa ni 600,000. Kumbe walio wengi ni Wabantu.

neg:
Senegal (mto)
Mali, Mauritania, Senegal na Guinea zimeshirikiana katika mamlaka ya beseni ya mto wa Senegal (Organisation pour la mise en valeur du fleuve Sénégal - OMVS).

neg:
Kijola-Fonyi
Kijola-Fonyi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal, Gambia na Guinea-Bisau inayozungumzwa na Wajola. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kijola-Fonyi nchini Senegal imehesabiwa kuwa watu 340,000. Pia kuna wasemaji 67,000 nchini Gambia na 6490 nchini Guinea-Bisau. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijola-Fonyi iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Burkina Faso
Kabila kubwa nchini ni la Wamossi (karibu nusu ya wananchi wote) wakikaa karibu na Wagadugu. La pili ni la Wabobo hasa katika eneo la Bobo-Dioulasso. Kanda la Sahel katika kaskazini wako Wafula.

neg:
Tanzania
Idadi ya watu kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2012 ilikuwa 44,928,923 (nchi ya 30 duniani) kutoka 34,443,603 waliohesabiwa katika sensa ya mwaka 2002.

neg:
Umaskini
Ripoti ya 2007 ya Benki ya Dunia inayoitwa "Global Economic Prospects" inatabiri kuwa kufikia mwaka wa 2030, idadi ya watu watakaokuwa wakiishi kwa chini ya Dola moja kwa siku itakuwa imepungua kwa nusu, hadi watu milioni 550. Mwananchi wa kawaida anayeishi katika kile tulichokiita dunia ya tatu ataishi vyema sawa na namna ambavyo wananchi wa Ucheki na Slovakia wanavyoishi leo. Nchi nyingi za Afrika zitakuwa na matatizo ya kujaribu kufikia nchi nyingine zinazoendelea na hata ikiwa hali itabadilika kikamilifu, ripoti hii inaonya ya kuwa kufikia 2030, Afrika itakuwa na idadi kubwa zaidi ya watu maskini kuliko hali ilivyo sasa.

neg:
Botswana
Watu wa Botswana hujiita "Batswana" kutokana na jina la kabila kubwa kabisa nchini (79%). Kuna wakazi takriban milioni 1.6. Kwa sababu nchi ni kubwa msongamano wa watu kwa kilometa za mraba ni 3.4 pekee. Idadi hiyo ndogo imetokana na sehemu kubwa ya nchi hiyo kuwa jangwa.

neg:
Kisengele (lugha)
Kisengele ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasengele. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kisengele imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisengele iko katika kundi la C40.

neg:
Kisena
Kisena ni lugha ya Kibantu nchini Msumbiji inayozungumzwa na Wasena. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kisena imehesabiwa kuwa watu 1,340,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisena iko katika kundi la N40.

neg:
Kiserer-Sine
Kiserer-Sine ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal na Gambia inayozungumzwa na Waserer. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiserer-Sine imehesabiwa kuwa watu 1,130,000. Pia kuna wasemaji 31,900 nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiserer-Sine iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Gabon
Lugha ya Kifaransa ndiyo lugha rasmi ya taifa ambayo hutumika kwa mawasiliano (wakazi wanaoimudu ni 80%). Wafaransa 10,000 wanaishi Gabon, na Ufaransa unaathiri mambo ya kigeni, utamaduni na biashara nchini Gabon.

neg:
Kiteke-Tsaayi
Kiteke-Tsaayi ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Gabon inayozungumzwa na Watsaayi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiteke-Tsaayi nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 95,900 na nchini Gabon 33,600. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiteke-Tsaayi iko katika kundi la B70.

neg:
Kilaalaa
Kilaalaa (au Kilehar) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal inayozungumzwa na Walaalaa. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilaalaa imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilaalaa iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Kilendu
Kilendu ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Walendu. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kilendu nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 750,000. Pia kuna wasemaji 11,100 nchini Uganda. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilendu iko katika kundi la Kisudani cha Kati.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Takriban watu 33,000,000 wanatumia Kifaransa kama lugha ya kwanza au lugha ya pili.

neg:
Kimankanya
Kimankanya ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea-Bisau, Senegal na Gambia inayozungumzwa na Wamankanya. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimankanya imehesabiwa kuwa watu 44,200 nchini Guinea-Bisau, na 29,200 nchini Senegal. Pia kuna awsemaji wachache nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimankanya iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Sahel
Ni kilometa 5,400 kwa 450-1,000 hivi kusini kwa jangwa la Sahara na kaskazini kwa eneo la misitu, ikienea kwa kiasi tofauti katika nchi zifuatazo (kutoka magharibi kwenda mashariki): Senegal, Mauritania, Mali, Burkina Faso, Aljeria, Niger, Nijeria, Chad, Sudan, Sudan Kusini, Eritrea, Kamerun, Jamhuri ya Afrika ya Kati na Ethiopia.

neg:
Senegal
Visiwa vya Cabo Verde viko km 560 mbele ya pwani ya Senegal.

neg:
Kiejamat
Kiejamat ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea-Bisau na Senegal inayozungumzwa na Waejamat. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiejamat nchini Guinea-Bisau imehesabiwa kuwa watu 23,800. Pia kuna wasemaji 2230 nchini Senegal. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiejamat iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Jamhuri ya Watu wa Zanzibar
Idadi ya wakazi wa Zanzibar ilikuwa 1,303,569 mwaka 2012, tarehe ya sensa ya mwisho, iliyoonyesha ongezeko la 3.1% kwa mwaka.

neg:
Kiwandji
Kiwandji ni lugha ya Kibantu nchini Gabon inayozungumzwa na Wawandji. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiwandji imehesabiwa kuwa watu 10,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiwandji iko katika kundi la B50.

neg:
Kiseba (lugha)
Kiseba ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Waseba. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiseba imehesabiwa kuwa watu 167,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiseba iko katika kundi la M50.

neg:
Kioniyan
Kioniyan (pia Kibassari) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal, Guinea, Guinea-Bisau na Gambia inayozungumzwa na Wabassari. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kioniyan imehesabiwa kuwa watu 13,300 nchini Senegal, na 510 nchini Guinea-Bisau. Pia kuna wasemaji 8600 nchini Guinea na wasemaji wachache nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kioniyan iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Sudan Kusini
Sudan Kusini (jina rasmi: Jamhuri ya Sudan Kusini, kwa Kiingereza Republic of South Sudan) ni nchi huru iliyojitenga rasmi na Sudan tarehe 9 Julai 2011, ikiwa ni ya 54 katika bara la Afrika na ya 193 duniani.

neg:
Wasangu (Tanzania)
Jumla ya Wakaaji wa bonde la Usangu ni zaidi ya watu 74,000 Kama ilivyohesabiwa mwaka 1972. Lakini jumla ya watu kamaSerikali ilivyohesabu mwaka 1967 ni watu 56,743, kwahiyo jumla ya watu katika bonde la Wasangu yaongezeka kwa haraka sana kuliko jumla ya watu inavyoongezeka
katika sehemu zingine za Tanzania. Sababu zinazofanya watu waongezeke upesi sana katika bonde hili ni nyingi sana; na baadhi yasababu zenyewe ni kama hizi hapa chini:

neg:
Sudan Kusini
Sensa ya Sudan Kusini ilionyesha kuwa idadi ya watu ilikuwa million 8.26, hata hivyo Rais Salva Kiir "alishuku kuwa takwimu zilikuwa zinapunguzwa katika baadhi ya maeneo na kuongezwa katika mengine, na hivyo kufanya Hesabu ya mwisho "kutokubalika"."

neg:
Mkimbizi
Inakadiriwa kuwa zaidi ya Wasahrawi 150,000 - watu kutoka eneo linalopiganiwa la Sahara ya Magharibi - wameishi katika makambi matano ya wakimbizi karibu na Tindouf katika sehemu ya Algeria ya Jangwa la Sahara tangu mwaka wa 1975. Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi na Shirika la Kimataifa la Chakula (WFP kwa lugha ya Kiingereza) hivi sasa yanahusika katika kusaidia wanachokitaja kuwa "wakimbizi 90,000 wanaoishi katika mazingira magumu zaidi", bila kutoa makisio ya jumla ya idadi ya wakimbizi.

neg:
Nile
Beseni ya Nile hukusanya maji ya eneo linalojumlisha 10% za eneo la Afrika yote au km² 3,349,000. Takriban watu milioni 250 hukalia beseni hiyo.

neg:
Kimlomp
Kimlomp ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal inayozungumzwa na Wamlomp. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimlomp imehesabiwa kuwa watu 5400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimlomp iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Kikango-Uele
Kikango-Uele ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wakango-Uele. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kikango-Uele imehesabiwa kuwa watu 5900. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikango-Uele iko katika kundi la C50.

neg:
Mkoa wa Tanganyika
Mkoa wa Tanganyika ni moja ya mikoa 26 ya kujitawala ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Liko upande wa Mashariki wa nchi likipakana na nchi ya Tanzania na Ziwa la Tanganyika. Idadi ya wakazi wake ni takriban 2,482,009. Mji wake mkuu ni Kalemie.

neg:
Kinyaneka
Kinyaneka ni lugha ya Kibantu nchini Angola inayozungumzwa na Wanyaneka. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kinyaneka imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyaneka iko katika kundi la R10.

neg:
Suneka
Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 60,730.

neg:
Kinyanja
Kinyanja (pia Chichewa) ni lugha ya Kibantu inayozungumzwa nchini Malawi kama lugha rasmi na lugha ya taifa. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kinyanja nchini Malawi imehesabiwa kuwa watu milioni saba. Pia kuna wasemaji 803,000 nchini Zambia (2001), 599,000 nchini Msumbiji (2006), na 252,000 nchini Zimbabwe (1969). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyanja iko katika kundi la N30.

neg:
Somaliland
Kuna wakazi milioni 4.5. Zaidi ya nusu ni wafugaji wa kuhamahama na takriban 45 % hukaa mjini au vijijini.

neg:
Kimandjak
Kimandjak ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea-Bisau, Senegal na Gambia inayozungumzwa na Wamandjak. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimandjak imehesabiwa kuwa watu 184,000 nchini Guinea-Bisau, 105,000 nchini Senegal, na 26,300 nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimandjak iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Kisotho-Kaskazini
Kisotho-Kaskazini (pia Kisepedi) ni lugha ya Kibantu hasa nchini Afrika Kusini inayozungumzwa na Wasepedi. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kisotho-Kaskazini nchini Afrika Kusini imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni nne. Pia kuna wasemaji 11,000 nchini Botswana. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisotho-Kaskazini iko katika kundi la S30.

neg:
Afrika Kusini
Afrika Kusini ni nchi kubwa ya Afrika ya Kusini yenye wakazi takriban milioni 54.

neg:
Sudan Kusini
Inakadiriwa kwamba Sudan Kusini ina wakazi 12,340,000 (2015), lakini kutokana na ukosefu wa sensa kwa miongo kadhaa, makisio haya yaweza kuwa si sahihi.

neg:
Serbia
Nchi, ukiondoa Kosovo, ina wakazi 7,186,862 kwenye eneo la km² 88.361. Wengi wao wana asili ya Kislavoni.

neg:
Gabon
Umma hasa kwa ujumla yasemekana ni kama watu milioni 1.5 lakini mambo haya yamebaki bila kuwaziwa.

neg:
Umaskini
Katika eneo la Afrika Kusini kwa Sahara umaskini uliokithiri ulipanda kutoka asilimia 41 mwaka 1981 hadi asilimia 46 mwaka 2001, ambao ukiungana na ongezeko la idadi ya watu, uliongeza idadi ya watu wanaoishi katika umaskini kutoka milioni 231 hadi milioni 318.

neg:
Watu wa Emirati
Wakazi hao wengine wa UAE (83,5%) wanajumuisha wafkuzwa-nchi, asilimia kubwa ikitoka Asia ya Kusini kutoka nchi kama vile Uhindi (1,75 milioni), Pakistan (1,25 milioni) na Bangladesh (500.000). Watu kutoka Jamii zingine, ikiwa ni pamoja na China, Ufilipino, Thailand, Korea, Afghanistan na Iran ni takriban milioni moja. Wafkuzwa-nchi kutoka Ulaya, Australia, Afrika Kaskazini, Afrika na Amerika ni kama watu 500,000.
Sensa ijayo itafanyika katika mwaka 2010.

neg:
Senegal
Nchi ya Gambia inazungukwa na eneo la Senegal isipokuwa upande wa bahari.

neg:
Kibainouk-Samik
Kibainouk-Samik ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal inayozungumzwa na Wabainouk. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kibainouk-Samik imehesabiwa kuwa watu 1850. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibainouk-Samik iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Kisaafi-Saafi
Kisaafi-Saafi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal inayozungumzwa na Waserer. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisaafi-Saafi imehesabiwa kuwa watu 114,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaafi-Saafi iko katika kundi la Kiatlantiki.

neg:
Bendera ya Senegal
Bendera ya Senegal ina milia tatu za wima pamoja na nyota ya pembetatu katikati.


query: Je.Tanzania ina mito ngapi kwa jumla?

pos:
Orodha ya mito nchini Tanzania
Orodha ya mito nchini Tanzania inaitaja zaidi ya 2,000, lakini hiyo ni baadhi tu.

neg:
Mto Mkombesi
Mto Mkombesi ni jina la miwili kati ya mito ya mkoa wa Tabora (Tanzania Magharibi).

neg:
Mto Maji Mekundu
Mto Maji Mekundu ni kati ya mito ya Unguja (Tanzania Visiwani).

neg:
Mto Lufirio
Mto Lufirio ni kati ya mito ya mkoa wa Mbeya (Tanzania Kusini Magharibi) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia ziwa Nyasa na mto Zambezi.

neg:
Mto Oloibor Senye
Mto Oloibor Senye ni kati ya mito ya mkoa wa Manyara (Tanzania kaskazini).

neg:
Kijito Nyama
Kijito Nyama ni kati ya mito ya mkoa wa Dar es Salaam (Tanzania Mashariki) ambao maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Singida
Orodha ya mito ya mkoa wa Singida inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania ya kati.

neg:
Abati
Nchini Tanzania Wabenedikto wana maabati katima monasteri za Peramiho, Ndanda, Hanga na Mvimwa.

neg:
Mto Mambi
Mto Mambi ni jina la mito miwili ya Tanzania kusini:

neg:
Pangani (mto)
Mto Pangani ni kati ya mito mikubwa ya Tanzania. Unabeba maji ya Milima ya Meru, Kilimanjaro, Pare na Usambara kwenda Bahari ya Hindi. Mdomo wake uko mjini Pangani.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Pwani
Orodha ya mito ya mkoa wa Pwani inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Mashariki.

neg:
Mto Nzanza
Mto Nzanza ni kati ya mito ya mkoa wa Shinyanga (Tanzania Kaskazini-Magharibi).

neg:
Mto Pangeni
Mto Pangeni ni kati ya mito ya Unguja (Tanzania Visiwani).

neg:
Orodha ya mito ya Unguja
Orodha ya mito ya Unguja inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya kisiwa hicho cha Zanzibar (Tanzania visiwani).

neg:
Mto Bangala
Mto Bangala ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania. Unatiririka upande wa kaskazini mashariki na kuingia katika mto Mkuzu.

neg:
Wizara ya Nishati na Madini
Wizara ya Nishati na Madini (kwa Kiingereza: Ministry of Energy and Minerals; kifupi "(MEM)") ilikuwa wizara ya serikali nchini Tanzania.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Dar es Salaam
Orodha ya mito ya mkoa wa Dar es Salaam inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Mashariki.

neg:
Mto Mwanakombo
Mto Mwanakombo ni kati ya mito ya Unguja (Tanzania Visiwani).

neg:
Orodha ya mito ya kaunti ya Kajiado
Orodha ya mito ya kaunti ya Kajiado inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya (katika Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Kigoma
Orodha ya mito ya mkoa wa Kigoma inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Magharibi.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Iringa
Orodha ya mito ya mkoa wa Iringa inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania (Nyanda za Juu za Kusini).

neg:
Mto Miesi
Mto Miesi ni kati ya mito ya mkoa wa Mtwara (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.

neg:
Songwe (Mbeya)
Songwe ni jina la mito miwili ya Tanzania: mmoja uko katika mkoa wa Mbeya, mwingine katika mkoa wa Songwe.

neg:
Mto Msenguse
Mto Msenguse ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania (upande wa magharibi).

neg:
Mkoa wa Lusaka
Zambezi na Luangwa ni mito muhimu zaidi.

neg:
Mto Igogo
Mto Igogo ni kati ya mito ya mkoa wa Tabora (Tanzania Magharibi).

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Morogoro
Orodha ya mito ya mkoa wa Morogoro inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Magharibi.

neg:
Jiografia ya Tanzania
Karibu thuluthi moja ya nchi inalindwa kwa namna moja au nyingine: kuna Hifadhi za Taifa 16, mbali ya Hifadhi Teule, Hifadhi za Mawindo, Mapori ya Akiba n.k.

neg:
Wikipedia ya Kiswahili
Mradi wa mito ya Tanzania umesukuma Wikipedia hii kufikia idadi ya makala 41,000 kwa ukurasa wa Mto Ligunga tarehe 2 Mei 2018 na 42,000 kwa ukurasa wa mto Jigulu tarehe 21 Mei.

neg:
Mto Ndasho
Mto Ndasho ni kati ya mito ya mkoa wa Tabora (Tanzania Magharibi).

neg:
Tanzania
Pia ina mito mingi ambayo inaelekeza maji yake katika Bahari ya Hindi mashariki mwa nchi, lakini mingine inachangia Mto Zambezi kupitia Ziwa Nyasa, michache Bahari ya Kati kupitia Ziwa Victoria na mto Naili, mingine tena Bahari Atlantiki kupitia Ziwa Tanganyika na mingine inaishia katika mabonde kama ya Ziwa Rukwa.

neg:
Mto Itumba
Mto Itumba ni jina la miwili kati ya mito ya mkoa wa Mbeya (Tanzania Kusini Magharibi) ambayo maji ya mmojawapo yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi, ya mwingine katika beseni la ndani.

neg:
Mto Chandegi
Mto Chandegi ni kati ya mito ya Pemba (Tanzania Visiwani).

neg:
Vivutio vya Tanzania
Vivutio vya Tanzania ni vingi sana, kama vile milima (kwa mfano mlima Kilimanjaro, milima ya Usambara, milima ya Udzungwa), pia mbuga za wanyama (kama Mikumi, Serengeti, Ngorongoro na Manyara), tena maporomoko ya maji ya mto Ruaha na mengineyo.

neg:
Mto Mwigombo
Mto Mwigombo ni kati ya mito ya mkoa wa Tabora (Tanzania Magharibi).

neg:
Mto Chumbuni
Mto Chumbuni ni kati ya mito ya Unguja (Tanzania Visiwani).

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Rukwa
Orodha ya mito ya mkoa wa Rukwa inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Magharibi.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Kagera
Orodha ya mito ya mkoa wa Kagera inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Kaskazini Magharibi.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Ziwa Tanganyika ni moja ya maziwa makubwa ya Afrika ya Kati likienea mpakani mwa Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Burundi na Zambia.

neg:
Mikoa ya Tanzania
Mikoa hiyo yote imegawanyika tena kwenye "wilaya" 169. Wilaya zimeganyika katika kata kibao.

neg:
Mto Nangano
Mto Nangano ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Ruvuma
Orodha ya mito ya mkoa wa Ruvuma inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Kusini.

neg:
Tanzania
Nchi iko katika eneo la Maziwa makubwa ya Afrika, hivyo maziwa yanafunika km 61,500, yaani 6% za eneo lote la nchi.

neg:
Mto Myakaliza
Mto Myakaliza ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania. Unatiririka upande wa kusini magharibi katika bonde la Rukwa.

neg:
Mto Tobo
Mto Tobo ni kati ya mito ya mkoa wa Tabora (Tanzania Magharibi).

neg:
Mererani
Eneo ambako tanzanaiti inapatikana line urefu wa kilomita 50 na upana wa kilomita mbili. Tangu kugunduliwa kwa tanzanaiti mnamo mwaka 1967 kampuni ya kiserikali ya Tanzania Gemstone Industries (TGI) ilipewa haki ya pekee ya kuchimba vito Mererani. TGI ilishindwa kuendesha kazi hii; ikaruhusu wachimbaji wadogo kuanzisha migodi pia kwa masharti ya kwamba wangehitaji kuuza vito vyote kwa kampuni. Lakini mapato yalikuwa duni mno, inaaminiwa kuwa sehemu kubwa ya vito haikuonyeshwa na kupelekwa nje ya nchi kwa siri. TGI ikatoka mnamo 1986 wakati serikali iliruhusu makampuni ya kigeni kufanya shughuli nchini. Wachimbaji wadogo wa binafsi waliingia katika sehemu zilizowahi kumilikiwa na TGI.

neg:
Mto Jambangeme
Mto Jambangeme ni kati ya mito ya Pemba (Tanzania Visiwani).

neg:
Mto Kopoli
Mto Kopoli ni kati ya mito ya Pemba (Tanzania Visiwani).

neg:
Mto Midiho
Mto Midiho ni kati ya mito ya mkoa wa Tabora (Tanzania Magharibi).

neg:
Mto Mvuha
Mto Mvuha ni jina la miwili kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Ruvu.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Tanga
Orodha ya mito ya mkoa wa Tanga inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Mashariki.

neg:
Mkoa wa Kusini (Zambia)
Kafue na Zambezi ni mito muhimu zaidi.

neg:
Mto Kisutu
Mto Kisutu ni jina la miwili kati ya mito ya Mkoa wa Singida (Tanzania ya kati).

neg:
Nile
Chemchemi za Nile ni mito yote inayopeleka maji kwenda Ziwa Viktoria Nyanza katika nchi za Tanzania, Burundi, Rwanda, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Uganda na Kenya. Chanzo cha mbali kabisa ni mto wa Luvironza huko Burundi unaoingia katika mto wa Kagera na kufika Ziwa Viktoria Nyanza.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Tabora
Orodha ya mito ya mkoa wa Tabora inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Magharibi.

neg:
Orodha ya volkeno nchini Tanzania
Hii ni orodha ya volkeno nchini Tanzania zilizokuwa hai katika kipindi cha miaka milioni 2.5 iliyopita. Tanzania inapitiwa na Bonde la Ufa ambako bamba la Afrika linaelekea kupasuka. Katika eneo hili ganda la dunia si nene kama kawaida na magma kutoka chini haina njia ndefu ya kufika juu. Hivyo volkeno za Tanzania ziko kwenye bonde la Ufa au kando lake.

neg:
Wizara ya Madini
Wizara ya Madini (kwa Kiingereza: Ministry of Minerals) ni wizara mpya ya serikali nchini Tanzania iliyopatikana tarehe 7 Oktoba 2017 baada ya Rais John Pombe Joseph Magufuli kuvunja wizara ya Nishati na Madini na kutengeneza wizara mbili: Wizara ya Nishati na Wizara ya Madini.

neg:
Orodha ya mito ya kaunti ya Nairobi
Orodha ya mito ya kaunti ya Nairobi inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya.

neg:
Air Tanzania
Shirika la Ndege la Tanzania linahudumia vituo kumi na tatu - kumi na viwili ndani ya nchi na kimoja cha kimataifa.

neg:
Mto Luega
Mto Luega ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania (upande wa magharibi).

neg:
Mto Mkombe
Mto Mkombe jina la mito miwili ya Tanzania:

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Songwe
Orodha ya mito ya mkoa wa Songwe inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Kusini Magharibi.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Arusha
Orodha ya mito ya mkoa wa Arusha inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Kaskazini.

neg:
Mto Nayabat
Mto Nayabat ni kati ya mito ya mkoa wa Manyara (Tanzania kaskazini).

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Katavi
Orodha ya mito ya mkoa wa Katavi inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Magharibi.

neg:
Mto Bombili
Mto Bombili ni kati ya mito ya mkoa wa Tabora (Tanzania Magharibi).

neg:
Mto Gailolet
Mto Gailolet ni kati ya mito ya mkoa wa Manyara (Tanzania kaskazini).

neg:
Tanganyika (ziwa)
Kina cha wastani ni m 570, ni kubwa zaidi katika sehemu ya kaskazini ambako vilindi vyake hufikia kina cha mita 1470. Kutokana na kina kikubwa kinashika kiwango kikubwa cha maji matamu kati ya maziwa yote ya Afrika (18,900 km³) na asilimia 16 ya maji matamu yote duniani.

neg:
Mto Mkolo
Mto Mkolo ni kati ya mito ya mkoa wa Tanga (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.

neg:
Mto Kikuletwa
Mto Kikuletwa ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania (upande wa kaskazini mashariki).

neg:
Orodha ya mito nchini Tanzania
Baadhi ya mito huenda ikaorodheshwa mara mbili kwa tahaja tofauti kidogo.

neg:
Mto Bubu
Mto Bubu ni jina la mito minne ya mkoa wa Dodoma (Tanzania ya kati).

neg:
Mto Mihatu
Mto Mihatu ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.

neg:
Mto Kundugu
Mto Kundugu ni kati ya mito ya mkoa wa Tabora (Tanzania Magharibi).

neg:
Ziwa Tandale
Ziwa Tandale ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

neg:
Muwa
Nchi za Afrika ya Mashariki huzalisha kiasi kidogo tu duniani kama Tanzania (tani 300,000), Kenya (5,112,000) na Uganda (2,350,000)..

neg:
Tanganyika (ziwa)
Ni ziwa kubwa la pili duniani kwa wingi wa maji matamu baada ya Ziwa Baikal (Siberia) kwa kuzingatia kiasi cha maji ndani yake na kina (hadi mita 1,470).

neg:
Orodha ya mito ya kaunti ya Taita-Taveta
Orodha ya mito ya kaunti ya Taita-Taveta inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Mito miwili mikubwa na mito mingi midogo inaishia ziwani. Mto Lukuga hutoka ziwani na kupeleka maji yake kwenda beseni la Kongo.

neg:
Mto Rufugu
Mto Rufugu ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania (upande wa magharibi).

neg:
Wizara ya Nishati
Wizara ya Nishati (kwa Kiingereza: Ministry of Energy) ni wizara mpya ya serikali nchini Tanzania iliyopatikana baada ya tarehe 7 Oktoba 2017 Rais John Pombe Joseph Magufuli kuvunja wizara ya Nishati na Madini na kutengeneza wizara mbili tofauti: Wizara ya Nishati na Wizara ya Madini.

neg:
Mto Tegeta
Mto Tegeta ni kati ya mito ya mkoa wa Dar es Salaam (Tanzania Mashariki) ambao maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.

neg:
Wilaya za Tanzania 4
Bandamaji | Bwereu | Chaani Kubwa | Chaani Masingini | Chutama | Fukuchani | Gamba | Kandwi | Kibeni | Kidombo | Kidoti | Kigomani | Kigunda | Kijini | Kikobweni | Kilimani Unguja | Kilindi Unguja | Kinyasini | Kisongoni | Kivunge | Matemwe | Mchenza Shauri | Mkokotoni Unguja | Mkwajuni Unguja | Moga | Mto wa Pwani | Muwange | Nungwi | Pale | Pitanazako | Potoa | Pwani Mchangani | Tazari | Tumbatu Gomani | Tumbatu Jongowe | Uvivini

neg:
Mto Kinyasungwe
Mto Kinyasungwe ni jina la miwili miongoni mwa mito inayopatikana katika Mkoa wa Dodoma (Tanzania ya kati).

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro
Orodha ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Kaskazini Mashariki.

neg:
Mto Bombo
Mto Bombo ni kati ya mito ya mkoa wa Tanga (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.

neg:
Mto Mitondo (Lindi)
Mto Mitondo (Lindi) ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Dodoma
Orodha ya mito ya mkoa wa Dodoma inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania ya kati.

neg:
Orodha ya mito ya kaunti ya Tana River
Orodha ya mito ya kaunti ya Tana River inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya kusini mashariki.

neg:
Tana (ziwa)
Umbo la ziwa limebadilika katika karne iliyopita kutokana na mashapo. Kamusi ya mwaka 1888 ilitaja kina ya mita 100, lakini leo ni mita 14 pekee. Eneo la ziwa hubadilika na majira ya mvua au ukame yaani kuwa na maji mengi au kidogo. Mito mingi inaingia ziwani ikiwa mikubwa kati yao ni mito ya Rib na Gumara.

neg:
Mto Malagarasi
Mto Malagarasi ni mmojawapo kati ya mito mikubwa zaidi ya Tanzania (upande wa magharibi), ukishika nafasi ya pili kwa urefu (km 475), na ya Burundi.

neg:
Mto Mwati
Mto Mwati ni kati ya mito ya mkoa wa Mbeya (Tanzania Kusini Magharibi) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mto Upepo
Mto Upepo ni kati ya mito ya Unguja (Tanzania Visiwani).

neg:
Mto Lumpungu
Mto Lumpungu ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania (upande wa magharibi), ukiwa tawimto wa mto Malagarasi, wa pili nchini kwa urefu (km 475) ambao unatiririka hadi ziwa Tanganyika, ukiwa mto unaoliingizia maji mengi zaidi.

neg:
Mto Nzubuka
Mto Nzubuka ni kati ya mito ya mkoa wa Tabora (Tanzania Magharibi).

neg:
Orodha ya mito ya kaunti ya Migori
Orodha ya mito ya kaunti ya Migori inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya magharibi (kwenye ziwa Nyanza).

neg:
Mto Mchanga
Mto Mchanga ni kati ya mito ya Unguja (Tanzania Visiwani).

neg:
Mto Mitondo (Morogoro)
Mto Mitondo (Morogoro) ni kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi.

neg:
Orodha ya mito ya mkoa wa Shinyanga
Orodha ya mito ya mkoa wa Shinyanga inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Kaskazini Magharibi.

neg:
Mto Mwiti
Mto Mwiti ni kati ya mito ya mkoa wa Mtwara (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.

neg:
Mto Kombe
Mto Kombe ni jina la miwili kati ya mito ya mkoa wa Tanga (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.