query: Je,kuna saratani ya Ubongo?

pos:
Saratani
Ukuaji huu unaleta uvimbe mwilini unaozidi kuwa mkubwa hadi unabana viungo vya mwili kama neva, mishipa ya damu, ubongo, mapafu, maini, utumbo na kadhalika na hivyo kuzuia visifanye kazi. Hivyo inasababisha kifo, mara nyingi baada ya kipindi cha maumivu makali.

neg:
Homanyongo C
Kwa kawaida Homa ya nyongo C haionyeshi dalili zozote kwenye hatua za awali, lakini ugonjwa ukiendelea unaweza ukasababisha makovu katika maini, na baada ya miaka mingi ini linapata vidonda (cirrhosis). Kwa wagonjwa wengine vidonda hivi vinaweza kusababisha ini kukosa kufanya kazi, saratani ya ini, au mishipa iliyovimba sana ya umio na tumbo, ambayo yanaweza kufanya mtu avuje damu hadi kufa.

neg:
Draft:Chanjo ya surua
Usalama wa chanjo unahakikishwa hata kwa wale wanaoambukizwa na UKIMWI.
Hali hiyo ni pamoja na maumivu wakati wa upigaji wa sindano au homa isiyo kali. Anafilaksisi imeandikiwa nyaraka nyingi kutokea katika mtu mmoja katika idadi ya laki moja. Kiwango cha “Guillian-Barre syndrome”, otizimu na maradhi yawashayo ya utumbo hakionekani kuongezeka.
Upatakanaji wa chanjo upo katika aina mbili: Peke yake na kuchanganywa na chanjo zingine ambazo ni pamoja na chanjo ya rubela, chanjo ya matubwitubwi, chanjo ya tetekuwanga, chanjo ya SMR na chanjo ya SMRT.
Shirika la Afya Duniani linapendekeza chanjo itendwe kwa watoto wenye umri wa miezi tisa, katika maeneo ya dunia ambako maradhi yanaugua kwa wingi. Katika maeneo ambako maradhi ni chache, kuwatenda wale wenye umri wa miezi kumi na miwili kunafaa. Chanjo hii ni chanjo yenye uhai. Inakuja kama dutu kavu ya ungaunga ambayo inachanganywa na maji kabla ya kuingizwa na sindano chini ya ngozi au katika musuli. Ili kuhakikishia chanjo imefanya kazi yake, fanya majaribio ya damu.

neg:
Kuvuta moshi wa sigara inayotumiwa na mtu mwingine
Kumbukumbu ya kwanza ya majaribio kusababisha uvimbe katika wanyama kwa njia ya kutia bidhaa za tumbaku ilitokea katika 1911. [165] Mfululizo wa 2004 wa monographs uliyotolewa na Shirika la Kimataifa la Utafiti wa Saratani , sehemu ya Shirika la Afya Duniani ,lilitoa muhtasari wa utafiti kutoka miaka ya 1960 na kuendelea juu ya kazi yakasinojeni ya tumbaku katika maabara ya wanyama mbalimbali. [166]

neg:
Udhibiti wa saratani
Tibakemo ni matibabu ya kansa // saratani kwa madawa ("madawa ya kupigana na kansa // saratani") ambayo yanaweza kuharibu seli za kansa // saratani. Katika matumizi ya sasa, neno "tibakemo" kwa kawaida hurejelea madawa ya "sitotoksiki" ambayo kwa jumla huathiri seli zinazojigawanya kwa haraka, tofauti na "matibabu lengwa" (angalia hapo chini). Madawa ya tibakemo huingilia ugawanyaji wa seli kwa njia mbalimbali zinazowezekana, kwa mfano kupitia kurudiwa kwa DNA au mgawanyo wa kromosomu mpya. Aina nyingi za tibakemo hulenga seli zinazojigawanya kwa haraka na hazilengi seli za saratani // kansa pekee, ingawa kiasi fulani cha umaalum kinaweza kuja kutoka na seli nyingi za kansa // saratani kutokuwa na uwezo wa kukarabati uharibifu wa DNA, jambo ambalo seli ya kawaida kwa ujumla zinaweza. Kwa hiyo, tibakemo ina uwezo wa kusababisha madhara kwa tishu zenye afya, hasa zile tishu zilizo na kiwango cha juu cha kubadilishwa (km bitana ya matumbo). Kwa kawaida seli hizi hujitengeneza zenyewe baada ya tibakemo.

neg:
Ubongo
Gamba la ubongondio ni sehemu ya ubongo inayotofautisha tofauti kati ya mamalia na wauti wengine, jamii ya nyani kutoka kwa wanyama wengine, na binadamu na wanyama wengine wa jamii ya nyani. Ubongonyuma na ubongokati wa mamalia kijumla huwa sawa na yale ya wauti wengine, lakini tofauti kubwa hutokea katika ubongombele, ambao haujakuwa kwa ukubwa tu, bali pia umebadilika katika umbo. Miongoni mwa wauti wasio mamalia , sehemu ya juu ya ubongonyuma imefunikwa kwa safu zisizo tete kwa ulinganisho ziitwazo paliamu. Katika mamalia, paliamu hugeuka na kuwa katika muundo moja changamani wa safu 6 iitwaye gamba-jipya au "gamba-sawa." Katika jamii ya nyani, gamba-jipya imekuwa kubwa sana, hasa sehemu iitwayo ndewe ya mbele. Kwa binadamu, upanukaji huu wa ndewe ya mbele hukithiri, na sehemu nyingine za gamba pia huwa kubwa kabisa na changamani. Haipokampasi ya mamalia pia ina muundo tofauti.

neg:
Saratani ya mapafu
Utumiaji wa nyongeza ya vitamini A kwa muda mrefu, vitamini C, vitamini D au vitamin E Hupunguzi hatari ya saratani ya mapafu. Uchunguzi mwingine unapendekeza kuwa watu wanaokula chakula kilicho na kiwango cha juu zaidi cha mboga na matunda wana hatari ya chini, lakini hii inawezekana kwa sababu ya [[kushangaza]]. Uchunguzi mkali zaidi haujaonyesha ushirikiano dhahiri.

neg:
Kuvuta moshi wa sigara inayotumiwa na mtu mwingine
Moshi wa sigara inayopumuliwa bila hiari na mtu asiyevuta sigara una umaarufu kwa hatari zake kwa ajili ya saratani katika wanyama wapendwa. [173] Utafiti uliofanywa na Chuo Kikuu cha Tufts Shule ya Tiba ya Mifugo na Chuo Kikuu cha Massachusetts wanaohusishwa tukio la kansa ya mdomo feline na yatokanayo na tombako moshi wa mazingira kwa njia ya overexpression ya [[]]p53 gene. Utafiti mwingine uliofanywa katika moja ya vyuo vikuu alihitimisha kuwa paka wanaoishi na mvutaji ni walikuwa zaidi uwezekano wa kupata feline lymphoma, hatari ya kuongezeka kwa muda wa yatokanayo na moshi secondhand na idadi ya wavutaji katika kaya. Utafiti na watafiti wa Chuo Kikuu cha Kolorado Nchi, kuangalia matukio ya kansa ya mapafu canine, inconclusive kwa ujumla, ingawa waandishi taarifa ya uhusiano dhaifu kwa kansa ya uvimbe katika mbwa wazi kwa tumbaku moshi wa mazingira. Idadi ya smokers ndani ya nyumba, idadi ya Packs kuvuta katika nyumba kwa siku, na kiasi cha wakati huo mbwa alitumia ndani ya nyumba hawakuwa na athari mbwa hatari ya kansa ya mapafu.

neg:
Saratani ya mapafu
Mafanikio ya kwanza ya [[numonektomi]] ya saratani ya mapafu ulifanywa mwaka wa 1933. [[Radiotherapi]] ya kupunguza maumivu imetumika tangu mwaka wa 1940. Radiotherapi ya radikali, iliyotumika awali mwaka wa 1950, ilikuwa jaribio la kutumia dozi kubwa ya mnururisho kwa wagonjwa walio na kiasi cha saratani kinachoanza, lakini hawawezi kufanyiwa upasuaji vinginevyo. Mwaka wa 1997, mkeneko mkali wa radiotherapi uliochapuzwa unaoendelea ulionekana ukiendelea kuliko radiotherapi ya radikali iliyo ya kawaida. Kwa SMSD, majaribio ya hapo awali mwaka wa 1960 katika upasuaji na radiotherapi ya radikali hayakufaulu. Mwaka wa 1970, kemotherapi ya mazoezi yaliyofaulu yaliendelezwa.

neg:
Udhibiti wa uzazi
Ufungaji uzazi kwa upasuaji hupatikana kwa njia ya kufunga uzazi kwa wanawake na vasektomi kwa wanaume. Hakuna athari kuu za muda mrefu, na kufunga uzazi hupunguza hatari ya saratani ya ovari. uwezekano wa athari za muda mfupi zinazotokana na vasektomi huwa chini ya mara ishirini na tano kuliko ufungaji uzazi wa mwanamke. Baada ya vasektomi kunaweza kuwa na uvimbe na maumivu ya korodani ambayo kwa kawaida huisha baada ya wiki moja au mbili. Kwa kufunga uzazi wa mwanamke athari hutokea kwa asilimia 1 hadi 2 za taratibu kukiwa na athari kali kwa kawaida zinazosababishwa na ganzi. Kati ya mbinu hizi hakuna inayokinga dhidi ya maambukizi ya zinaa.

neg:
Udhibiti wa saratani
Ukuaji wa baadhi ya saratani unaweza kuzuiwa kwa kutoa au kuzuia homoni fulani. Mifano ya kawaida ya aina za uvimbe zinazoathiriwa na homoni ni pamoja na baadhi ya aina za saratani za matiti na tezi kibofu. Kuondoa au kuzuia estrojeni au testosteroni mara kwa mara ni matibabu muhimu ya ziada. Katika baadhi ya aina za saratani, matumizi ya agonisti za homoni, kama vile projestojeni yanaweza kuwa na manufaa ya kimatibabu.

neg:
Ukimwi
Sindano za tiba zisizo salama huchangia pakubwa katika kueneza UKIMWI katika eneo la Kusini kwa Sahara. Mnamo 2007, kati ya 12% na 17% ya maambukizi katika eneo hilo yalichangiwa na matumizi ya sindano hizo. Shirika la Afya Duniani linakadiria hatari ya kuambukizwa kupitia sindano hizo barani Afrika kuwa 1.2%. Hatari kuu huhusishwa na taratibu vamizi, kusaidiwa kuzaa na utunzaji wa meno katika sehemu hii ya dunia.

neg:
Homanyongo C
Katika matukio machache, maambukizi yanaweza kuisha bila ya tiba. Watu wenye homa ya nyongo C sugu ni lazima wajiepushe pombe na madawa yaa sumu kwa ini, na wanapaswa kupatiwa chanjo ya homa y a manjano A na homanyongoB Watu walio na cirrhosis wanapaswa kuwa na vipimo vya ultrasound vya saratani ya ini.

neg:
Kifafa
Sababu ya kesi nyingi haijulikani, ingawa baadhi ya watu wanapatwa na kifafa kutokana na jeraha la ubongo, kiharusi, saratani ya ubongo na matumizi mabaya ya dawa. Mabadiliko ya DNA yanahusiana moja kwa moja na asilimia ndogo za kesi zote.

neg:
Saratani ya mapafu
Aina tatu ndogo za KMSK ni [[adenocarcinoma]], [[kasinoma ya mapafu ya seli za squamous]], na [[kasinoma ya mapafu ya seli ndogo]].

neg:
Saratani ya mapafu
Kutoka 1960, viwango vya adenocarcinoma vilianza kuzidi kulingana na aina zingine za saratani ya mapafu. Hii ndio sababu ndogo ya kuanzishwa kwa sigara yenye chujio. Matumizi ya chujio hutoa moshi nzito kutoka tumbaku, hivyo kupunguza mabaki kwa njia za kupumua. Hata hivyo, mvutaji lazima avute moshi ndani sana ili apate kiasi sawa cha nikotini, na kuzidisha moshi kuingia kwa njia ndogo za hewa ambapo adenocarcinoma ina panda. Hali ya adenocarcinoma ya mapafu huzidi kupanda.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu ya kingamwili ya aina moja ni mkakati mwingine ambapo wakala wa matibabu ni kingamwili ambayo hasa hujifunga kwa protini kwenye uso wa seli za kansa // saratani. Mifano ni pamoja na anti-HER2/neu kingamwili ya trastuzumab (Heseptini) inayotumika katika kansa // saratani ya matiti, na anti-CD20 kingamwili rituksimabu, inayotumika katika aina mbalimbali za madhara // magonjwa ya Seli-B.

neg:
Saratani ya endometriamu
Matibabu makuu ya saratani ya endometriamu ni histerektomi ya fumbatio (kuondoa uterasi kabisa kupitia upasuaji), pamoja na utoaji wa neli za fallopia na ovari katika pande zote unaoitwa salpingo-uuforektomi ya pande mbili. Katika visa vingi vya kiwango cha juu, tiba ya mionzi, kemotherapi au tiba ya homoni pia inaweza kupendekezwa. Ikiwa ugonjwa utatambuliwa katika awamu ya mapema, matokeo huwa bora, na jumla ya kiasi cha miaka mitano ya kuishi nchini Marekani huwa zaidi ya asilimia 80.

neg:
Saratani (kundinyota)
Jina la Saratani linatokana na Kiarabu سرطان "sartan" linalomaanisha kaa. Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Wagiriki wa Kale waliosema Καρκίνος "karnikos" kwa maana hiyohiyo na hao walipokea kundinyota hii tayari kutoka Babeli lakini Wababeli waliiona kama alama ya kobe maji.

neg:
Vidonge vya kupanga uzazi vilivyochanganywa
Matumizi ya Kidonge yalikubaliwa Septemba 1999; mwongozo wa uagizaji waKidonge uliopitishwa na serikali unawahitaji watumiaji wa Kidonge kumtembelea daktari baada ya kila miezi mitatu ili wafanyiwe uchunguzi wa nyoga na wapimwa kama wako na magonjwa ya zinaa na saratani ya uterasi. Nchini Marekani na Ulaya, kinyume na Ujapani, watumiaji wa Kidonge wanahitajika kumtembela daktari baada ya kila mwaka au mara mbili kwa mwaka. Hata hivyo, tangu mwaka wa 2007, OBGYN wengi kutoka Ujapani sasa huwahitaji watumiaji wa Kidonge kumtembelea daktari mara moja tu kwa mwaka, huku ziara ya mara tatu kwa mwaka ikipendekezwa kwa wanawake wazee au kwa wale walio katika hatari zaidi ya kupatwa na madhara.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu kwa njia ya eksirei yanaweza kutumika kutibu karibu kila aina ya uvimbe imara, ikiwa ni pamoja na saratani // kansa ya ubongo, matiti, mlango wa uzazi, zoloto, mapafu, kongosho, tezi kibofu, ngozi, tumbo, uterasi, au sarkomasi yenye tishu laini. Mnururisho pia hutumiwa kutibu lukemia na limfoma. Kipimo cha mnururisho kwa kila eneo hutegemea mambo kadhaa, ikiwa ni pamoja na kiwango cha hisi kwa mnururisho cha kila aina ya kansa // saratani na kama kuna tishu na viungo vilivyo karibu vinavyoweza kuharibiwa na mnururisho. Kwa hiyo, kama ilivyo na kila aina ya matibabu, matibabu kwa njia ya eksirei yana madhara yake.

neg:
Ben Carson
Carson ameandika vitabu vitatu vilivoongoza katika mauzo na vilivyochapishwa na Zondervan shirika la kimataifa la uchapaji la kikristo, Vinavoitwa : Gifted Hands () , The Big Picture, na Think Big Kitabu cha kwanza cha Historia ya maisha ya mtu, na vitabu vingine viwili ni kuhusu filosofia ya maisha yake hususani katika mafanikio yake yanayoenda sambamba na imani yake kwa Mungu.Carson ni Mkristu katika dhehebu la sabato.Mwaka 2002, Carson aliamuriwa kusitisha kuonekana katika maeneo yenye umati wa watu, baada ya kupata matatizo ya kiafya ya kwake mwenyewe. Mwezi wa sita alikutwa na dalili za kuwa na Saratani ya Kibofu cha mkojo, lakini kwa bahati nzuri, saratani hiyo iliweza kukutwa katika muda muafaka. Lakini pamoja na hayo, Carson alibadilisha mfumo wake wa maisha, Bado anafanya upasuaji kwa zaidi ya watoto mia tatu (300) kwa mwaka lakini amekuwa akijaribu kupunguza muda wake.Carson amekuwa akifanya kazi kuanzia saa 7:00 asubuhi na kumaliza saa 8:00 usiku, lakini tangu agundulike kuwa na saratani amekuwa akifanya kazi na kuondoka saa 6:15, jioni. Hii inampa muda zaidi wa kukaa na mke na watoto wake watatu (3)

neg:
Madhara ya kuvuta sigara
Sigara huongeza hatari ya kupata saratani ya fuko la uzazi("cancer of the""uterus" ). NI vigumu zaidi kwa mwanamke mvutaji sigara kutungwa mimba na ni rahisi sana kwake kumpoteza mtoto katika mimba.("miscarrige"). Uvutaji wa sigara pia humfanya mwanamke kumzaa mtoto aliyekufa("stillbirth") au aliye na uzito usiotimia wa kawaida. Watoto hawa huwa na afya duni baadaye. Sababu ni kuwa kemikali za sigara hupunguza mwendo wa mtoto kukua akiwa angali mimbani. Sigara pia husababisha ugumba("menopause") kabla ya wakati wake. Sigara pia inaweza kumfanya mwanamke kuwa tasa.

neg:
Madhara ya kuvuta sigara
Sigara inapunguza mpigo wa damu kwenye sehemu za uume. Sigara pia huharibu mbegu za wanaume na kwa hiyo watoto wanaowazalisha huwa na uwezekano mkubwa zaidi wa kupata magonjwa ya saratani. Sigara pia huwafanya wanaume kuwa tasa.

neg:
Simba Mdogo (kundinyota)
Simba Mdogo inapakana na kundinyota za Asadi (Simba) (Leo), Pakamwitu (Washaki) (Lynx) na Dubu Mkubwa (Ursa Major) ikigusana pia na Saratani (Kaa) (Cancer).

neg:
Saratani ya mapafu
Saratani ya mapafu zimeainishwa kulingana na [[histopatholojia|aina ya histolojia]]. Uainishaji huu ni muhimu kwa kubainisha udhibiti na kubashiri matokeo ya maradhi. Saratani nyingi za mapafu ni ya [[kasinoma]]—hatari inayotokana na [[seli za epithelia]]. Kasinoma ya mapafu huainishwa kwa ukubwa na jinsi seli hatari zinavyoonekana ikiangaliwa na histopatholojia kwa [[darubini]]. Aina zote mbili ni kasinoma ya mapafu ya seli ndogo na kasinoma ya mapafu ya seli kubwa.

neg:
Saratani ya mapafu
Ikiwa uchunguzi utathibitisha KSMK, [[hatua ya saratani|hatua]] inatathminiwa ili kuamua ikiwa kuna ugonjwa katika eneo maalum na inaweza kutibiwa kwa upasuaji au iwapo imeenea kwa kiwango kisichoweza kufanyiwa upasuaji. Uchunguzi wa picha na [[picha ya kompyuta ya miale ya gama]] inatumika kwa uamuzi. Ikiwa unashuku tezi ya mediastinamu inahusika, [[upasuaji wa mediastinamu]] inaweza kutumika kutengeneza sampuli nodi na kutathmini kiwango. [[Upimaji wa damu]] na [[uchunguzi wa utendakazi wa mapafu]] hutumika kutathmini iwapo mtu atafanyiwa upasuaji. Ikiwa matokeo ya uchunguzi wa utendakazi wa mapafu yataonyesha kuwa mapafu hayana hewa ya kutosha, upasuaji hautawezekana.

neg:
Saratani ya mapafu
Katika [[kasinoma ya mapafu ya seli ndogo]] (KMSD), seli huwa na granuli nene zinazotoa neurosisi ([[vesicle (biolojia)|vesicles]] zilizo na [[homoni]]), za [[mfumo wa neva na endokrini]] zinazopatia tyuma muungano wa sindromu ya endokrini/paraneoplasti. Mara nyingi hutokea katika njia za hewa zilizokubwa zaidi [[bronkasi|bronkia]](za kwanza na za pili). Saratani hizi hukua haraka na kuenea mapema wakati wa maradhi. Asilimia sitini hadi sabini huwa na maradhi ya metastiki inapotokea. Aina hii ya saratani ya mapafu huhusishwa sana na uvutaji.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu ya baadhi ya lukemia na limfoma yanahitaji matumizi ya dozi ya juu ya tibakemo, na mnururisho wa mwili wote (TBI). Matibabu haya huyeyusha uboho, na hivyo uwezo wa mwili kupona na kujaza damu tena. Kwa sababu hiyo, uboho, au kuvuna seli za shina la damu zilizo pembeni hufanywa kabla ya sehemu ya matibabu inayohusisha uyeyushaji, ili kuwawezesha "kuwaokoa" baada ya matibabu imepewa. Jambo hili linajulikana kama uatikaji wa seli za shina kutoka mwili mmoja. Vinginevyo, seli za shina zinazohusishwa na damu zinaweza kuatikwa kutoka kwa mfadhili asiyehusika lakini aliye na seli zinazofanana.(MUD).

neg:
Saratani ya mapafu
Maendeleo ya hivi karibuni yanayolenga na kutoa picha yameleta maendeleo ya upasuaji kwa kutumia mnururisho kwa kutibu saratani iliyo katika hatua ya kwanza. Katika aina hii, dozi kali hutolewa kwa idadi ndogo ya vipindi kwa kutumia mbinu ya kulenga upasuaji. Matumizi yake hasa ni kwa wagonjwa wasiofanyiwa upasuaji kwa sababu ya matibabu [[comorbidities]].

neg:
Vidonge vya kupanga uzazi vilivyochanganywa
"Ushahidi huo bado haujaonyesha wazi kuwa vidonge hivi vinasababisha ugonjwa wa saratani au vinahusiana na ugonjwa huo. Kamati ya Ushauri ya FDA ilitoa maoni kuhusu jambo hili, kwamba ikiwa hakukuwa na ushahidi wa kutosha kuonyesha ikiwa dawa hizi zilihusihwa au hazikuhusishwa na usababishaji wa saratani, na nafikiri kuwa ushahidi uliopo hautoshi; mnafaa kuwa waangalifu kuhusu dawa hizi, lakini sifikiri kuwa kuna ushahidi wazi, kwa njia moja au nyingine, kwamba zinasababisha au hazisababishi ugonjwa wa saratani ".
Daktari mwingine, Dk Roy Hertz wa Baraza la Idadi ya Watu, alisema kuwa mtu yeyote ambaye anatumia dawa hizi anapaswa kujua kuhusu "elimu yetu na ujinga wetu katika mambo haya" na kwamba wanawake wote wanapaswa kufahamishwa jambo hili ili waamue ikiwa watavitumia au hawatavitumia vidonge hivi.

neg:
Kisukari aina ya 2
Kuna aina kadhaa za matibabu na matatizo mengine ya afya yanayoweza kusababisha kisukari. Baadhi ya matibabu hayo ni: glukokotikoidi, thiasidi, vizuia beta, dawa maalum za kutibu saikosisi, na statini. Watu ambao wamekuwa na kisukari katika ujauzito wako katika hatari kubwa zaidi ya kupata aina ya 2 ya kisukari.Matatizo mengine ya kiafya yanayohusishwa ni pamoja na: akromegali, Sindromu ya Chushing, uthiroidi, fekromositoma na baadhi ya aina za saratani kama vile glukagonoma. Upungufu wa testosteroni pia unahusishwa na aina ya 2 ya kisukari.

neg:
Ubongo
Sehemu muhimu ya mifumo ya kusisimua ni kiini suprakiasmatiki (SCN), sehemu ndogo ya haipothelamasi iliyo juu ya sehemu ambapo neva ya kuona kutoka macho mawili inapopitia. SCN ina majira kuu ya kibayolojia ya mwili. Neuroni hapa huonyesha kupanda na kushuka kwa viwango vya shughuli katika kipindi cha saa 24, mipigo ya moyo: mabadiliko katika shughuli hizi yanaendeshwa na mabadiliko ya kiurari katika maelezo kwa mkusanyiko wa "jeni za saa". SCN huendelea kupima saa hata ikikatwa kutoka ubongoni na kuwekwa katika bakuli lililo na myeyusho wa madini fuvutende, hata hivyo kwa kawaida huwa inapokea ujumbe kutoka katika neva ya kuona, kupitia njia ya retinohaipothelamiki (RHT), ambayo huruhusu mzunguko wa kila siku wa mwanga-giza kunakiliwa katika saa hiyo.

neg:
Udhibiti wa saratani
Kwa sababu neno "saratani // kansa" linarejelea jamii ya magonjwa,
hakuna uwezekano kwamba daima kutawahi kuwa na aina moja ya "tiba ya kansa // saratani" zaidi ya vile kutawahi kuwa na tiba moja ya magonjwa yote ya kuambukiza.
Vizuizi vya Anjiojenesisi viliwahi kufikiriwa kuwa na uwezo wa kutkama matibabu ya "risasi fedha (silver bullet)" yanayoweza kutumiwa katika aina nyingi za saratani, lakini jambo hili halijadhihirika katika utendaji.

neg:
Udhibiti wa saratani
Nishati ya "ultrasound" inafanyiwa utafiti kama aina ya matibabu.

neg:
Udhibiti wa saratani
Kuondolewa kikamilifu kwa saratani // kansa bila kuharibu sehemu zingine za mwili ndilo lengo la matibabu. Wakati mwingine jambo hili linaweza kutimizwa kwa upasuaji, lakini hulka wa saratani ya kuvamia tishu zilizo karibu au kuenea kwenye maeneo ya mbali kupitia uenezi mdogo sana kiasi kwamba hauwezi kuonekana kwa macho mara nyingi huzuia ufaafu wake. Ufaafu wa tibakemo mara nyingi huzuiwa na kiwango cha kusumisha tishu zingine katika mwili. Mnururisho unaweza pia kuharibu tishu ya kawaida.

neg:
Saratani
Pamoja na mtindo bora wa maisha unaodumisha ulaji bora, mazoezi ya mwili, uzazi na unyonyeshaji wa watoto wachanga, ni muhimu pia kupata na kufuata ushauri wa wataalamu wa afya kuhusu upimaji unaoweza kugundua mapema baadhi ya saratani na kuzidhibiti. Mfano wa upimaji huo ni pamoja na upimaji wa matiti na shingo ya kizazi kwa wanawake. Kuhusu vipimo au uchunguzi unaohitajika, pata maelezo zaidi kutoka kwa wataalamu wa afya.

neg:
Saratani ya mapafu
Matibabu ya kawaida ni pamoja na upasuaji, kemotherapi, na radiotherapi. KMSK wakati mwingine hutibiwa na upasuaji, ilhali KMSN huwa bora kwa kemotherapi na radiotherapi. Kwa jumla, asilimia 15 ya waliopatikana na saratani nchini Marekani wana kuishi miaka mitano. Ulimwenguni kote, saratani ya mapafu ni kisababishi cha kawaida cha vifo vinavyohusiana na saratani kwa wanaume na wanawake, na husababisha kwa mwaka, kufikia 2008.
Ishara na dalili zinazoashiria saratani ya mapafu ni pamoja na:

neg:
Pizza
Rojorojo ya nyanya (tomato sauce) husaidia kupigana na saratani. Rojorojo hii huwa na kiungo cha lycopene ambacho chasemekana pia kusaidia mwili usiwe wa kupata magonjwa kwa haraka.

neg:
Saratani ya mapafu
Kuchafuka kwa hewa huwa na athari ndogo kwa ongezeko la hatari ya saratani ya mapafu. [[chembe za angahewa|chembe]] (PM) na [[stratospheric sulfur aerosols|sulfate aerosols]], inayoweza kutoka kwa ekzozi ya magari barabarani, huhusishwa na hatari kidogo. Kwa [[naitrojeni dioksidi]], ongezeko la [[Sehemu 10 kwa kila bilioni]] huongeza hatari kwa asilimia 14. Kuchafuka kwa hewa huchangia karibu asilimia 1-2 ya saratani.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu ya kulenga pia yanaweza kuhusisha peptidi ndogo kama "vifaa elekezi" ambavyo vinaweza kujifunga kwa uso wa vipokezi vya seli au matriki iliyo nje ya seli iliyoathirika inayozunguka uvimbe. Radionuklidi zilizoambatishwa kwa peptidi hizi (mfano RGDs) hatimaye huua seli ya kansa // saratani ikiwa nuklidi itaharibikia katika sehemu zilizo karibu na seli hiyo. Hasa oligo au multima za motifu hizi zinazojifunga zina mvutio mkuu, kwa kuwa zinaweza kusababisha umaarum na shauku bora zaidi za uvimbe.

neg:
Saratani ya endometriamu
Takriban asilimia 40 ya visa hivi vinahusishwa na unene wa kupindukia. Saratani ya endometriamu inahusishwa na mfichuo zaidi wa estrojeni , shinikizo la juu la damu na kisukari. Huku kumeza estrojeni pekee kukiongeza hatari ya saratani ya endometriamu, kumeza mchanganyiko wa estrojeni pamoja na projesteroni kama ilivyo katika nyingi ya vidonge vya kudhibiti uzazi hupunguza hatari hii. Takriban asilimia mbili hadi tano ya visa hivi huhusishwa na jeni zinazorithiwa kutoka kwa wazazi. Saratani ya endometriamu wakati mwingine huitwa "saratani ya uterasi", ingawaje aina hii huwa tofauti na aina zingine za saratani ya uterasi kama vile saratani ya seviksi, sakoma ya seviksi, na ugonjwa wa trofoblasti. aina ya saratani ya endometriamu inayotokea mara nyingi zaidi ni endometrioidi kasinoma, ambayo husababisha zaidi ya asilimia 80 ya visa. Saratani ya endometriamu hutambuliwa mara nyingi katika biopsi ya endometriamu au kwa kuchukua vielelezo wakati wa utaratibu unaojulikana kama upanukaji na usafishaji wa kizazi. Uchunguzi wa seviksi kwa kawaida hautoshi kuonyesha saratani ya endometriamu. Uchunguzi wa mara kwa mara kwa walio katika hatari ya kawaida hauhitajiki.

neg:
Saratani
Jina la saratani linatokana na neno la Kiarabu "sartan" linalomaanisha pia "kaa". Sababu yake ni ya kwamba mtaalamu Galenos wa Ugiriki wa Kale aliona uvimbe uliofanana na miguu ya kaa. Jina hili lilitafsiriwa baadaye kwa lugha nyingi.

neg:
Ubongo
Ubongo unaweza kuwa changamani sana. Gamba la ubongo wa binadamu lina takribani neuroni bilioni 15-33, labda zaidi, kutegemea jinsia na umri, zilizounganishwa na takribani miunganiko ya sinapsi 10,000 kila mmoja. Kila milimita ya kizio cha ukubwa wa gamba la ubongo lina takribani sinapsi bilioni moja. Neuroni hizi huwasiliana na nyingine kwa njia ya fumwele ndefu za protoplazimu ziitwazo akzoni, ambazo hubeba mifuatano ya mipigo ya vichocheo vitwavyo matendo tarajiwa kuelekea sehemu mbali za ubongo au mwili na kulenga seli maalumu itakazovipokea.

neg:
Sharatani
Sharatani ni nyota iliyopo katika kundi la spectra A inayoyeyunganisha hidrojeni kuwa heliamu. Iko kwa umbali wa miaka ya nuru 60 hivi kutoka kwetu. Ikiwa na jotoridi ya nyuzi za Kelvin 9000 usoni wake ni ni moto kushinda Juan a pia mng’aro wake unazidi ule wa Jua mara 23. Utafiti wa spektra unaonyesha ya kwamba kuna nyota msindikizaji ambao hauonekani kwa darubini ua kuangalia nuru ya kawaida lakini imewezekana kuipima na kuthibitisha hapa kuna nyota pacha yenye sehemu mbili za A na B.

neg:
Tiba asilia ya homoni
Sio kawaida sana lakini madhara makubwa ya upande ya estrojeni zote ni pamoja na kuongezeka kwa hatari au ukali wa saratani ya matiti, ovari au utumbo , kiharusi, shinikizo la moyo, kuvilia kwa damu, shida ya akili, ugonjwa wa nyongo, shinikizo la damu, matatizo ya ini, sukari nyingi katika damu , kuhifadhi maji, kuongezeka kwa uvimbe wa (fibroidi) uterasi, na kusawijjika kwa ngozi hasa usoni (melasma), na maambukizi ya chachu ya uke.

neg:
Saratani ya mapafu
Visababishi vya prognosisi katika KMSK ni pamoja na kuwepo na kutokuwepo kwa dalili za mapafu, ukubwa wa [[tyuma]], ([[histologia]]) ya aina ya seli, kiwango cha kuenea [[kuainisha (pathologia)|(hatua)]] na [[metastasisi]] kwa [[limfu nodi]] yaliyozidi, na [[kuathiriwa kwa mishipa]]. Kwa watu walio na ugonjwa usiofanyiwa upasuaji, matokeo huwa mabaya kwa walio na [[hali ya utendakazi]] mbaya na upungufu wa uzito zaidi ya asilimia 10. Visababishi vya prognosisi kwa saratani ya mapafu kwa seli ndogo inahusisha hali ya utendakazi, [[jinsia]], kiwango cha ugonjwa, na kuhusika kwa [[mfumo wa kati wa neva]] au [[ini]] wakati wa utambuzi.

neg:
Vidonge vya kupanga uzazi vilivyochanganywa
Utumiaji wa vidonge vya upangaji uzazi vinavyochanganywa hupunguza hatari ya kupata saratani ya ovari kwa asilimia 40 na hatari ya saratani ya endometria kwa asilimia 50 ikilinganishwa na wale ambao hawajawahi kutumia. Kupungua kwa hatari huongezeka na muda wa matumizi, ikiwa pamoja na kupungua kwa hatari ya kupata saratani ya ovari na endometria kwa asilimia 80 baada ya matumizi ya vidonge hivi kwa muda wa zaidi ya miaka 10. Kupungua kwa hatari ya kupata saratani ya ovari na ya endometria huendelea kwa angalau miaka 20.

neg:
Madhara ya kuvuta sigara
Mvutaji ana uwezekano wa mara 2 zaidi kupata saratani ya pua.

neg:
Wasangu (Tanzania)
Mbuga za Usangu zina maradhi mengi sana, magonjwa ambayo yanawasumbua sana watu ni homa, kichocho, safura, surua, homa ya papasi, ugonjwa wa kuhara na magonjwa ya minyoo ya aina mbalimbali. Walakini magonjwa mabaya sana ambayo yanammalizia mkulima wakati wake mwingi sana ni kichocho, homa, safura na ugonjwa wa kuhara. Sababu ya kupatikana kichocho kwa wingi sana katika mbuga za Usangu ni kwamba mbuga za Usangu zina matopematope mengi sana na pia kuna majimaji mengi ambayo yamekwama hayatembei.

neg:
Udhibiti wa saratani
Madawa ya maumivu, kama vile afyuni na oksikodoni, na an, madawa ya kuzuia kichefuchefu na kutapika, hutumika sana katika wagonjwa walio na dalili zinazohusiana na saratani. Madawa bora ya kuzuia kutapika kama vile ondansetroni na analogu, pamoja na aprepitanti yamefanya matibabu ya haraka kuweza kufikiwa zaidi katika wagonjwa wa saratani.

neg:
Nimonia esinofili
EP inayotokana na dawa au vitu mbalimbali kwenye mazingira ni sawa na hutokea baada ya kufichuliwa kwa kitu kinachojulikana kusababisha. EP inayotokana na maambukizi ya vimelea ina dalili za mwanzo pamoja na dalili nyingi tofauti zinazohusiana na aina mbalimbali za vimelea vya msingi. EP katika mazingira ya saratani mara nyingi huendeleza katika muktadha wa utambuzi unaojulikana nwa habari ya uvimbe wa kansa, kansa ya kizazi, nk.

neg:
Saratani (kundinyota)
Saratani ilijulikana kwa jina hili kwa miaka mingi kati ya mabaharia Waswahili waliotumia nyota kutafuta njia baharini wakati wa usiku.

neg:
Saratani (kundinyota)
Saratani haina nyota angavu sana si rahisi kuiona. Nyota angavu zaidi ni Beta Cancri yenye mwangaza unaoonekana wa 3.8 mag. Umbali wake na dunia ni miaka ya nuru 230. Kuna fungunyota moja inayoonekana kwa macho matupu hii ni M 44 inayoitwa pia Praesepe yenye mwangaza unaoonekana wa 3.7 ikionekana kama doa dogo angavu.

neg:
Kingamwili
Uhamisho tulivu au "wa kupanga" wa kinga iliyoibuliwa na chembe, unatendeka kwa uhamisho wa chembe T "zilizohisishwa" au zilizoamilishwa kutoka kwa mtu mmoja hadi ndani ya mwingine. Hautumiki sana kwa binadamu kwa sababu unahitaji changizi wenye tishu patanifu (sawa), na mara nyingi ni vigumu kuwapata. Katika changizi wasiopatana aina hii ya uhamisho ina hatari kubwa ya ugonjwa unaosababishwa na kutolingana kwa seli iliyobandikwa na iliyokuwemo. Hata hivyo, umetumiwa kutibu magonjwa kadhaa ikiwa ni pamoja na aina fulani za saratani na ukosefu wa kinga mwilini. Aina hii ya uhamisho hutofautiana na upandikizi uboho, ambapo seli za shina zenye uwezo wa kujitengeneza upya (zisizotofautishwa) huhamishwa.

neg:
Saratani ya mapafu
[[Ulaya Mashariki ]] ina vifo vilivyosababishwa na saratani ya mapafu vilivyo juu kwa wananume, bali kaskazini mwa Uingereza na Marekani huwa na vifo vingi kwa wanawake. Nchini Marekani, wanaume na wanawake weusi huwa na hali iliyo juu zaidi. Viwango vya saratani kwa sasa viko chini kwa nchi zinazoendelea. Pamoja na ongezeko la uvutaji kwa nchi zinazoendelea, viwango vinatarajiwa kuongezeka kwa miaka michache yanayokuja, hasa Uchina na India.

neg:
Tangawizi
11. Hutibu saratani ya tezi dume. Tangawizi huua kimeng’enya ambacho ni chakula cha seli za kansa ya tezi dume kiitwacho ‘5-LO enzymes’ na seli hizo za kansa hufa ndani ya masaa mawili au manne bila hicho kimeng’enya.

neg:
Saratani ya mapafu
Mazoezi ya [[kemotherapi]] inalingana na aina ya tyuma. Kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (KMSN), hata kiasi kidogo ya hatua ya kwanza ya ugonjwa, hutibiwa hasa kwa kemotherapi na mnururisho. Kwa KMSN, [[cisplatin]] na [[etoposide]] kwa kawaida hutumika zaidi. Zikiunganishwa na [[carboplatin]], [[gemcitabine]], [[paclitaxel]], [[vinorelbine]], [[topotecan]], na [[irinotecan]] pia zinatumika. Kwa kasinoma ya mapafu ya seli kubwa (KMSK) iliyozidi, kemotherapi huboresha maisha na hutumika kama tiba ya kwanza, bora mtu awe sawa kwa kupokea matibabu. Kwa kawaida, dawa mbili hutumika, moja yazo mara nyingi huwa besi ya platinamu (ama [[cisplatin]] au [[carboplatin]]). Dawa zingine zinazotumika ni [[gemcitabine]], [[paclitaxel]], [[docetaxel]], [[pemetrexed]], [[etoposide]] au [[vinorelbine]].

neg:
Saratani ya mapafu
[[Matibabu ya mnururisho|Radiotherapi]] hutolewa mara kwa mara pamoja na kemotherapi, na inaweza kutumika pamoja na dhamira ya kuponya kwa watu walio na KSMK wasioweza kufanyiwa upasuaji. Hali iliyo kali sana huitwa radiotherapi ya radikali. Mabadiliko ya utaratibu huu hugawanywa kulingana na makali ya radiotherapi unaoendelea, ambapo dozi kali ya radiotherapi hutolewa kwa muda mfupi. Radiotherapi ya kifua baada ya upasuaji haipaswi kutumika baada ya upasuaji wa dhamira ya kuponya kwa watu waliona KSMK. Baadhi ya watu walio na mediastinamu ya limfu nodi ya N2 inayohusika wanaweza kufaidika kutokana na radiotherapi ya baada ya upasuaji.

neg:
Madhara ya kuvuta sigara
Sigara hutatiza mdomo na kuongeza uchafu unaoganda kwenye meno hivi kusababisha kuoza kwa meno, harufu mbaya mdomoni na uchafu wa meno. Sigara pia hutatiza kupona kwa vidonda hasa baada ya kung’olewa kwa jino. Saratani ya mdomo na ulimi inapatikana zaidi kwa wavutaji sigara na watumiaji wa tumbako za aina nyingine.

neg:
Saratani ya mapafu
Kwa KMSK, prognosisi bora imefanikishwa na upasuaji kamili wa kiwango cha IA cha ugonjwa, ikiwa na asilimia 70 ya kuishi miaka mitano. Kwa KMSK, maisha kwa ujumla ni angalau asilimia 5. Watu walio na kiwango kilichozidi cha KMSK kawaida huwa kiasi cha miaka mitano ya kiwango cha maisha iliyo chini ya asilimia 1. Muda wa kawaida wa kuishi wa kiwango kidogo cha ugonjwa ni miezi 20, na kiwango cha miaka mitano za kuishi zilizo asilimia 20.

neg:
Ubongo
Mara tu neuroni inapofika mahali pake, inaanza kueneza dendraiti na akzoni kuelekea eneo linaloizingira. Kwa sababu kawaida akzoni huenea mbali sana kutoka katika mwili wa chembe na huhitaji kuungana na viungo maalum, hua zinakua kwa njia changamani. Ncha ya akzoni inayokua huwa na kibonge cha protoplazimu iitwayo "sonobari ya ukuaji", iliyofungwa kwa vipokezi vya kemikali. Vipokezi hivi huhisi mazingira ya karibu, na kusababisha sonobari ya ukuaji kuvutiwa au kukataliwa na viungo mbalimbali vya chembe, na hivyo kuvutwa kuelekea upande mmoja maalum katika kila njia yake. Matokeo ya makakati huu wa utafutaji njia ni kwamba sonobari ya ukuaji hujipenyeza kupitia ubongo mpaka ifikie mahali pake pa mwisho, ambapo viashiria vingine vya kikemikali huifanya kuanza kukuza sinapsi. Kwa kuzingatia ubongo mzima, maelfu kadhaa ya jeni huzalisha protini zinazoathiri utafutaji wa njia kwa akzoni.

neg:
Saratani ya mapafu
[[Picha:Thorax CT peripheres Brronchialcarcinom li OF.jpg|kidole cha thumb|[[ Ukaguzi wa CT]]kuonyesha tyuma ya saratani katika pafu la kushoto]] Kutekeleza [[radiotherapi ya kifua]] ni hatua ya kwanza ya uchunguzi ikiwa mtu ata ripoti dalili zinazoweza kuashiria saratani ya mapafu. Hii inaweza kuonyesha kupanuka kwa [[mediastinum]] (dokezo la kuenea kwa [[nodi ya limfu]]), [[atelectasis]] (kuvunjika), kuimarika ([[nimonia]]), au [[pleural effusion]]. [[tomografi ya kompyuta ya eksirei|Upigaji picha wa CT]] hutumiwa kupeana habari zaidi kuhusu aina na kiwango cha maradhi. [[Bronkoskopi]] au mwongozo wa CT [[biopsi]] mara nyingi hutumiwa kuchukua sampuli ya tyuma ili kufanyia [[histopatholojia]].

neg:
Just Stand Up!
"Just Stand Up!" ni wimbo ulioimbwa na mjumuisho wa wasanii mbalimbali, wanaoimba miondoko ya pop, R&B, rok, na Katri katika tamasha la kukusanya fedha kwa ajili ya kupambana na ugonjwa wa saratani.Mtayarishaji na mtunzi wa nyimbo wa Marekani L.A Reaid aliandaa ushirikiano huo wa wasanii baada ya kukutana na mwanzilishi wa tamasha la Pingana na Saratanai, na kuandaa tamasha litakalosaidia kuchangisha fedha kwa ajili ya kukuza mfuko huo.
Waandaaji hawa waliandaa wimbo huu, kwa kushirikiana na waimbaji wa Kimarekani kama vile Bebyface na single hii ilitoka tarehe 21 Agasti 2008

neg:
Kuvuta moshi wa sigara inayotumiwa na mtu mwingine
Mwaka wa 2004, Shirika la Kimataifa la Utafiti wa Saratani (IARC) la Shirika la Afya Duniani (WHO) lilirejelea ushahidi wote muhimu uliochapishwa kuhusiana na uvutaji wa tumbaku na saratani. Ilihitimisha:

neg:
Mfumo wa mmeng'enyo wa chakula
Mfumo wa mmeng'enyo wa chakula hukumbwa na magonjwa tofauti ambayo yanaweza kumfanya mtu asile chakula fulani au akose kula chakula kabisa, akonde na hata pengine afe njaa. Magonjwa hayo ni kama uvimbe wa utumbo (constipation), fistula ya mkundu, saratani ya utumbo, madonda ya mkundu (perianal infections), bawasiri na "colon polyps".

neg:
Ugonjwa wa Alzheimer
Ugonjwa ni sababu ya kimsingi ya kifo katika 70% ya kesi zote. Nimonia na kuishiwa na maji mwilini ni sababu kuu za vifo vya haraka, wakati saratani ni sababu ndogo ya kifo ikilinganishwa na jamii kwa jumla.

neg:
Saratani ya endometriamu
Katika mwaka wa 2012, saratani ya endometriamu ilitokea kwa wanawake 320,000 na kusababisha vifo 76,000 . Hii inaifanya saratani hii kuwa ya tatu kuu inayosababisha vifo kati ya saratani zinazowaathiri wanawake baada ya ya ovari na saratani ya seviksi. Saratani hii hutokea mara nyingi katika nchi zilizoendelea na ni saratani inayotokea mara nyingi zaidi ya mfumo wa uzazi wa kike katika nchi zilizoendelea. Kiasi cha saratani ya endometriamu kimeongezeka katika nchi kadhaa kati ya miaka ya 1980 na 2010. Hii inaaminika kutokana na idadi inayoongezeka ya watu wazee na viwaango vya juu vya unene wa kupindukia.

neg:
Saratani ya mapafu
Aina nyingine nne kuu za histolojia zimetambuliwa, hata ingawa saratani zingine zinaweza kuwa na mchanganyiko wa aina tofauti za aina ndogo. Aina ndogo zilizo nadra hujumuisha [[Saratani ya glandi ya ute|tyuma za glandi]], [[kasinoidi ya mapafu|tyuma za kasinoidi]], na kasinoma zisizopambanuliwa.

neg:
Saratani (kundinyota)
Saratani iko angani kwenye mstari wa Zodiaki kati ya Jauza "()" upande wa magharibi na Asadi "()" upande wa mashariki.

neg:
Saratani ya mapafu
Kulingana na aina ya tyuma, inayoitwa fenomena ya paraneoplastiki inaweza kuleta magonjwa. Katika saratani ya mapafu, nimonia zinaweza kuwa pamoja na Sindromu ya Lambert–Eaton myasthenic (udhaifu wa misuli kwa sababu ya autoantibodies), hipakalkemia, au sindromu ya homoni ya antidiuretic isiyofaa (SHAI). Tyuma katika ncha ya mapafu, inayoitwa tyuma ya Pancoast, inaweza kuingilia sehemu ya mfumo neva wa simpathetiki, na kusababisha sindromu ya Horner (kuanguka kwa kikawa cha jicho na mboni kwa upande huo), na kuharibika kwa brachial plexus.

neg:
Bangi
Bangi (pia: bhang, bhangi kutoka Kihindi भांग, bhāṅg) ni majani ya mmea wa kike wa mbangi (Cannabis). Ndani yake mna dawa inayosababisha namna ya ulevi unaotegemea kiasi cha dawa kinachoingia mwilini. Hata hivyo ina uwezo wa hali ya juu kukabiliana na magonjwa sugu kama vile kansa, kusaidia mgonjwa mwenye maumivu makali sana na kuongeza hamu ya kula kwa mgonjwa wa Upungufu wa Kinga Mwilini (UKIMWI).
Hutumika pia kwa mapishi pamoja na maua (matumba). Hutumika aidha kama kinywaji, kama kiungo ndani ya vyakula au huvutwa.

neg:
Saratani ya endometriamu
Saratani ya endometriamu ni saratani inayotokana na endometriamu ( utando wa uterasi au tumbo la uzazi). Hii hutokana na ukuaji usio wa kawaida wa seli zenye uwezo wa kushambulia au kuenea katika sehemu zingine za mwili. Ishara ya kwanza mara nyingi huwa hali ya kutokwa na damu ukeni isiyohusishwa na hedhi ya kila mwezi. Dalili zingine zinajumuisha maumivu wakati wa kukojoa, maumivu wakati wa ngono au maumivu ya pelvisi. Saratani ya endometriamu hutokea mara nyingi baada ya ukomohedhi.

neg:
Saratani ya mapafu
[[Jamii:Magonjwa]]
[[Jamii:Translators without Borders]]

neg:
Udhibiti wa saratani
Majaribio ya kikliniki ni mojawapo ya hatua za mwisho za mchakato wa muda mrefu na wa makini wa utafiti wa kansa. Utafutaji wa matibabu mapya huanza katika maabara, ambapo wanasayansi kwanza hubuni na kuchunguza mawazo mapya. Kama njia inaonekana kuwa na matumaini, hatua inayofuata inaweza kuwa upimaji wa matibabu katika wanyama ili kuona jinsi inavyoathiri kansa katika viumbe hai na kama ina athari zinazodhuru. Bila shaka, matibabu yanayofanya kazi vyema katika maabara au katika wanyama si lazima yafanyekazi vizuri katika watu. Tafiti hufanywa kwa kutumia wagonjwa wa saratani ili kutambua ikiwa matibabu yanayoonyesha uwezo wa kufanya kazi ni salama na bora.

neg:
Udhibiti wa saratani
Mifano ya taratibu za upasuaji wa kansa // saratani ni pamoja na mastektomia(upasuaji wa matiti) kwa kansa // saratani ya matiti, prostatektomia (upasuaji wa tezi kibofu) kwa kansa // saratani ya tezi kibofu, na upasuaji wa kansa // saratani ya mapafu kwa kansa // saratani ya seli zisizo ndogo za mapafu. Lengo la upasuaji linaweza kuwa ama kuondolewa kwa uvimbe pekee, au sehemu nzima ya mwili // ogani. Seli moja ya kansa // saratani haiwezi kuonekana kwa macho lakini unaweza kukua tena na kuwa uvimbe mpya, mchakato uitwao kutokea tena. Kwa sababu hii, mwanapatholojia atachunguza Sampuli iliyotolewa ili kuamua ikiwa ina kiasi kidogo cha tishu zilizo na afya // zisizo na ugonjwa, na hivyo kupunguza uwezekano wa kuwa seli ndogo kabisa za kansa // saratani zimesalia katika mgonjwa.

neg:
Dawa za mfadhaiko
"Vizuizi chaguzi vya uchukuzi wa serotonini " (SSRIs) ni aina ya dawamfadhaiko zinazozingatiwa kama matibabu ya madawa ya kiwango cha kisasa. Yamkini chanzo kimoja cha mfadhaiko ni kiwango kisichotosha cha serotonini, kemikali inayotumika kwenye ubongo kuhamisha ishara kutoka niuroni moja hadi nyingine. Inaaminika kuwa SSRI hufanya kazi kwa kuzuia ufyonyaji upya wa serotonini (inayojulikana pia kama 5 haidroksitriptamini, au 5-HT) kupitia niuroni ya mwanya wa sinapati, na hivyo kudumisha viwango vya juu vya 5-HT katika sinepsi. Wataalamu wa kemia Klaus Schmiegel na Bryan Molloy wa Eli Lilly waligundua fluoksetini ya SSRI ya kwanza. Kategoria hii ya madawa ni pamoja na:Kwa kawaida, dawamfadhaiko hizi huwa na athari chache zaidi ikilinganishwa na zile za duara tatu au MAOI, ingawa athari kama kizunguzungu, kinywa kikavu, woga, wasiwasi, kukosa usingizi, kupungua kwa hamu ya chakula, kuongeza uzito kwa muda mrefu na kupunguka kwa uwezo kujamiiana huweza kutokea. Baadhi ya athari zinaweza kupungua kulingana na namna ambavyo mtu anazoea dawa, lakini huenda athari zingine zikaendelea. Ingawa ni salama kuliko kizazi cha kwanza cha dawamfadhaiko, SSRI huenda zisitibu wagonjwa wengi ikilinganishwa na kategoria za awali za dawamfadhaiko, na hivyo kupendekeza kuwa jukumu la norepinefrini katika matibabu ya mfadhaiko bado ni muhimu.

neg:
Udhibiti wa saratani
Uvimbe wa kijusi wakati mwingine hutambuliwa wakati bado uko katika utero. Teratoma ndiyo aina ya kawaida zaidi // hujitokeza sana ya uvimbe wa kijusi, na kwa kawaida huwa si hatari.

neg:
Saratani ya mapafu
Kisababishi kuu cha saratani ya mapafu ni kuathiriwa na moshi wa tumbaku, unaosababisha asilimia 80–90 ya saratani. Wasiovuta huchangia visa hivi kwa asilimia 10-15– na mara nyingi huhusishwa na muungano wa masuala ya kijenetiki, gesi ya radoni, asbesto, na uchafuzi wa hewa pamoja na moshi kutoka kwa anayevuta sigara. Saratani ya mapafu inaweza kuonekana kwa rediografu ya kifua na tomografi ya kompyuta (ukaguzi wa CT). utambuzi hudhibitishwa kwa biopsi ambao hutekelezwa kwa bronkoskopi au mwongozo wa CT. Matibabu na matokeo ya muda mrefu hulingana na aina ya saratani, hatua (kiwango cha uenezi), na afya kwa jumla ya mtu, ikipimwa kwa hali ya utendakazi.

neg:
Udhibiti wa saratani
Matibabu ya kulenga, ambayo yalianza kupatikan kwa mara ya kwanza katika mwisho wa miaka ya 1990, yamekuwa na athari kubwa katika matibabu ya aina fulani za saratani, na kwa sasa ni sehemu iliyo inayohusisha kazi nyingi ya utafiti. Aina hii ya matibabu inahusisha matumizi ya ajenti maalum kwa ajili ya kuharibu protini za seli za saratani // kansa. Madawa madogo yanayolenga molekuli kwa jumla huwa vizuizi vya miliki za vimeng'enya juu ya protini zilizo ndani ya seli za kansa zilizobadilika badilika, zilizo wazi zaidi, au kwa vinginevyo zilizo muhimu. Mifano maarufu ni vizuizi vya tirosini kinasi imatinibu (Gleevec / Glivec) na jefitinibu (Iresa).

neg:
Stafeli
Inadaiwa kwamba stafeli au juisi yake huponya saratani au hupunguza ukali wa dawa za saratani. Lakini uchunguzi wa kisayansi haukuweza kuhakikisha hii.

neg:
Saratani (kundinyota)
Saratani (pia: Kaa au kwa Kilatini/Kiingereza) ni kundinyota ya zodiaki. Ni moja ya kundinyota zinazotambuliwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia

neg:
Saratani
Hata kwa Kiingereza neno "" linaweza kutaja pia jenasi moja ya kaa. Vivyo hivyo jina la kundinyota ya zodiaki ni "" kwa Kilatini - Kiingereza na Saratani (kundinyota) kwa Kiswahili, yote kwa maana ya mnyama, si ya ugonjwa.

neg:
Athari za muda mrefu za pombe
Ripoti ya jopo la Wakfu wa Utafiti wa Saratani Duniani iitwayo "Chakula, Lishe, Shughuli za kimwili na Kuzuia Saratani: Mtazamo wa Kilimwengu" wapata ushahidi wa "kushawishi" kwamba kunywa pombe huongeza hatari aina za saratani zifuatazo: kinywa na koo, umio, kolorektamu (wanaume), kifua (kabla na baada ya umri wa kujifungua).

neg:
Udhibiti wa saratani
Kwa sababu baadhi ya madawa hufanya kazi vyema zaidi yakiwa pamoja kuliko yakiwa peke yake, aina mbilia au zaidi za madawa mara nyingi hupeanwa kwa wakati mmoja. Jambo hili linaitwa "tibakemo iliyochanganywa"; madawa mengi ya tibakemo hupeanwa kwa kuchanganywa.

neg:
Saratani ya mapafu
Saratani za kwanza za mapafu kwa kawaida huenea kwa ubongo, mifupa, ini, na [[glandi ya adrenali]]. [[Immunostaining]] ya biopsi mara nyingi husaidia kubaini kiini halisi.

neg:
Saratani ya mapafu
Ikiwa saratani itatokea katika njia ya hewa, inaweza kuziba mpito wa hewa, na kusababisha matatizo ya kupumua. Uzibaji unaweza kusababisha mkusanyiko wa unyesaji nyuma ya kizibo, na kuwa nimonia.

neg:
Saratani ya mapafu
Pendekezo la dhibitisho kuunga mkono ongezeko la hatari ya saratani kutoka kwa [[uchafuzi wa hewa]] unaohusiana na kuchoma kuni, makaa, kinyesi cha mnyama, au mabaki yao ili kupika au kupasha joto. Wanawake wanaoathiriwa na moshi ya makaa huwa na hatari mara dufu kama baadhi ya mabaki ya kuchoma [[biomasi]] yanajulikana au ni kasinojeni zinazodhaniwa. Hatari hii huathiri takribani watu bilioni 2.4  ulimwenguni, Na kuchangia asilimia 1.5 ya vifo vya saratani ya mapafu.

neg:
Saratani ya mapafu
Dalili nyingi za saratani hii (kukosa hamu ya chakula, kupoteza uzito, homa, uchovu) si bayana. Kwa wengi, saratani tayari imeenea zaidi kabla ya kuwa na dalili na kutafuta matibabu. Sehemu za kawaida inayoenea ni pamoja na ubongo, mifupa, adrenal gland, pafulililo mkabala, ini, perikadiumu, na figo. Takribani asilimia 10 ya watu walio na saratani hawana dalili wakati wa utambuzi; saratani hizi hupatikana wakati wa radiotherapi ya kifua.

neg:
Madhara ya kuvuta sigara
Uvutaji sigara unasababisha saratani ya ngozi. Kemikali za sigara husababisha vidonda kwenye ngozi na ambavyo haviponi kwa urahisi. Baada ya muda hugeuka kuwa saratani.

neg:
Tiba asilia ya homoni
Chama cha Endokrini kilitoa taarifa ya msimamo kuwa homoni zinazofanana kibayolojia kimsingi huwa na hatari na faida sawa na molekuli zisizofanana kibayolojia. Chuo cha Marekani ya Madaktari wa Uzazi na Wanajikolojia mnamo Februari 2009 walirudia msimamo wao kutoka Novemba 2005 kuwa hakuna faida za kuthibitika kuhusu usalama au ufanisi wa homoni zinazofanana kibayolojia zilizochanganywa, wala hakuna faida yoyote katika kupima viwango vya homoni katika mate au kupewa dozi ya homoni ya mtu binafsi. Kliniki ya Mayo inasema kwamba hakuna ushahidi kuonyesha kwamba michanganyiko ya famasia ya BRHT ni salama zaidi kuliko homoni badala za kawaida, na kwamba baadhi ya homoni zinazofanana kibayolojia tayari zinapatikana katika bidhaa fulani zilizopitishwa na FDA. Ushirika wa Saratani wa Marekani pia ulisema kuwa homoni "asilia" na "zinazofanana kibayolojia" husababisha hatari sawa kama tiba badala ya homoni zilizosanisiwa, kama vile ugonjwa wa moyo, kuganda kwa damu, kiharusi na kuongezeka kwa hatari ya kansa ya matiti ikitumiwa kwa muda mrefu.

neg:
Saratani
Uzito wa mwili unapozidi kiasi unaweza pia kuongeza uwezekano wa kupata baadhi ya saratani.

neg:
Saratani ya mapafu
Saratani ya mapafu haikujulikana kabla ya matangazo ya uvutaji wa sigara; haikutambulika kama ugonjwa tofauti hadi mwaka wa 1761. Vipengele tofauti vya saratani ya mapafu yameelezwa zaidi mwaka wa 1810. Tyuma ya mapafu ya kuhatarisha yamechangia asilimia 1 pekee kwa saratani yaliyoonekana kwa otopsi mwaka 1878, lakini yalizidi asilimia 10-15 mwanzoni mwa mwaka 1900. Ripoti za uchunguzi katika maandiko ya matibabu yalikuwa 374 pekee duniani mwaka 1912, lakini uchunguzi wa otopsi ulionyesha hali ya saratani ya mapafu yaliongezeka kutoka asilimia 0.3 mwaka 1852 hadi asilimia 5.66 mwaka 1952. Nchini [[Ujerumani]] mwaka 1929, fizishiani Fritz Lickint alitambua uhusiano baina ya uvutaji wa sigara na saratani ya mapafu, iliyoelekeza kwa [[Muungano wa kupinga uvutaji wa sigara nchini Ujerumani|kampeni ya kupinga uvutaji wa sigara]] ulio mkali. [[Uchunguzi ya madaktari wa Uingereza]], uliochapishwa wa 1950, ili kuwa ya kwanza [[epidemiolojia|epidemiolojia]] ili kuwa ushahidi kuu ya kiunganishi baina saratani ya mapafu na uvutaji wa sigara. Kama matokeo, mwaka 1964 [[Mpasuaji Mkuu nchini Marekani]] aliwashauri wavutaji sigara kuwacha kuvuta.

neg:
Udhibiti wa saratani
Uchovu ni tatizo kubwa sana na la kawaida kwa wagonjwa wa kansa, na hivi karibuni tu ndipo limekuwa muhimu vya kutosha kuwafanya wanaonkolojia kupendekeza matibabu, hata kama lina nafasi kubwa katika hali ya maisha ya wagonjwa wengi.

neg:
Jongo
Bila matibabu, ambukizi la ghafla la jongo linaweza kutatulika kwa kati ya siku 5 na 7. Asilimia 60 ya watu watapata ambukizi la pili katika mwaka mmoja. Wale walio na jongo wako katika hatari kubwa zaidi ya shinikizo la juu la damu, ugonjwa wa kisukari, usumbufu wa metabolina magonjwa ya figo na ugonjwa wa mishipa ya moyo na wako katika hatari zaidi ya kifo. Sababu yake pengine ni kwa kuwa inahusiana,kwa upande mmoja, na ukinzani wa insulini na unene wa kupindukia, lakini baadhi ya ongezeko za hatari zinaonekana kutotegemea vipengele vingine.

neg:
Saratani ya mapafu
Kulingana na utafiti wa [[Taasisi ya kimataifa ya saratani]], umri wa kati ya kutambua saratani ya mapafu kule Marekani ni miaka 70, na umri kati ya kifo ni miaka 72. Nchini Marekani, walio na bima ya matibabu hupata matokeo bora zaidi.

neg:
Ulevi
Wanawake hukabiliwa na matatizo ya muda mrefu ya utegemezi pombe kwa haraka zaidi kuliko wanaume. Zaidi ya hayo, wanawake hufa kwa kiwango cha juu zaidi kutokana na ulevi kuliko wanaume. Mifano ya matatizo ya muda mrefu ni pamoja na uharibifu wa ubongo, moyo, na ini na pia ongezeko la hatari ya saratani ya matiti. Zaidi ya hayo, unywaji mzito wa muda mrefu umegunduliwa kuwa na athari hasi katika uwezo wa uzazi kwa wanawake. Hii husababisha mvurugiko wa uzazi kama vile kutozalisha yai, kupunguka kwakiwango cha molekuli ya ovari matatizo, au kukosa utaratibu {2{/2} wa hedhi, na kufunga uzazi mapema. Ketoasidisi za pombe zinaweza kutokea kwa watu ambao hutumia pombe vibaya mara nyingi na walio na historia ya hivi majuzi yaulevi kupindukia.

neg:
Nimonia esinofili
Ugonjwa wa nimonia esinofili umegawanyika katika makundi mbalimbali kulingana na kama kisababishi kinaweza kutambuliwa au la. Visababishi vinavyojulikana ni pamoja na baadhi ya dawa au vichochezi vya kimazingira, maambukizi ya vimelea, na saratani. EP pia inaweza kutokea wakati mfumo wa kinga umeshambulia mapafu, ugonjwa uitwao tatizo la Churg-Strauss. Wakati kisababishi hakipatikani, EP hupachikwa jina la "idiopathiki." EP ya idiopathiki inaweza kugawanywa katika "nimonia esinofili kali" (AEP) na "nimonia esinofili sugu" (CEP) kulingana na dalili ambazo mtu anapata.

neg:
Udhibiti wa saratani
Mara kwa mara, upasuaji ni muhimu kudhibiti dalili, kama vile kubanwa kwa uti wa mgongo au kuzibwa kwa uchengelele. Jambo hili linajulikana kama matibabu ya kutuliza // kupunguza.

neg:
Saratani ya mapafu
Ikiwa ueneaji wa saratani itaziba sehemu ya bronkasi, [[brachytherapy]] (radiotherapi maalum) inaweza kupewa moja kwa moja ndani ya njia ya hewa ili njia ifunguke. Kulingana na mwali wa mwanga ya nje ya radiotherapi, brachytherapy inaruhusu kupungua kwa muda wa matibabu na upungufu wa uwazi kwa mnururisho kwa wahudumu wa afya.

neg:
Saratani ya mapafu
Inakadiriwa kuwa asilimia 8 hadi 14 ya saratani ya mapafu husababishwa na masuala ya [[urithi|kuurithi]]. Kwa jamaa walio na saratani, hatari huongezeka mara 2.4. Hii inawezekana kwa sababu ya [[polymorphism ya jenetikia|mchanganyiko wa jeni]].s


query: Je, Hispania ina idadi ngapi ya watu?

pos:
Hispania
Eneo la nchi ni 500,000 km² ambalo lina wakazi wenye idadi zaidi ya watu milioni 44.395.286 (2006).

neg:
Mkoa wa Las Palmas
Las Palmas ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 1,070,032. Mji wake mkuu ni Las Palmas de Gran Canaria.

neg:
Lima
Mji uliundwa tar. 18 Januari 1535 na Francisco Pizarro kwa jina la "Ciudad de reyes" (mji wa wafalme). Leo hii una wakazi zaidi ya milioni sita.

neg:
Antoni Maria Claret
Malengo yake ya baadaye yaliharibiwa na Mapinduzi ya mwaka 1868, yaliyotupilia mbali utawala wa Malkia Isabella II na hivyo kuanzisha Jamhuri ya Hispania.

neg:
Rello
Rello ni mji mdogo wa mkoa wa Soria katika jimbo la Kastila-Leon la Hispania. Kutokana na sensa iliyofanyika mwaka 2006 na (INE), manisipaa hiyo hadi sasa inaidadi ya wakazi wapatao 31.

neg:
Mkimbizi
Amerika ya Kilatini na Karibiani – 2,513,000

neg:
Almazán
Almazán ni mji mdogo wa mkoa wa Soria katika jimbo la Kastila-Leon la Hispania. Kutokana na sensa iliyofanyika mwaka 2004 na (INE), manisipaa hiyo hadi sasa inaidadi ya wakazi wapatao 5,755.

neg:
Alcubilla de las Peñas
Alcubilla de las Peñas ni mji mdogo wa mkoa wa Soria katika jimbo la Kastila-Leon la Hispania. Kutokana na sensa iliyofanyika mwaka 2006 na (INE), manisipaa hiyo hadi sasa inaidadi ya wakazi wapatao 67.

neg:
Arcos de Jalón
Arcos de Jalón ni mji mdogo wa mkoa wa Soria katika jimbo la Kastila-Leon la Hispania. Kutokana na sensa iliyofanyika mwaka 2006 na (INE), manisipaa hiyo hadi sasa inaidadi ya wakazi wapatao 1,863.

neg:
Historia ya Hispania
Tangu mwaka 711 jeshi la Waarabu Waislamu liliingia kutoka Afrika ya Kaskazini na kutwaa sehemu kubwa ya Hispania hadi karibu milima ya Pirenei, lakini watawala wa maeneo kadhaa katika kaskazini walijihami na kufaulu kudumisha uhuru wao.

neg:
Historia ya Hispania
Hatimaye mwaka 1492 mfalme Boabdil wa Granada, mji wa mwisho wa Waarabu, alishindwa na mfalme Ferdinand II wa Aragon na malkia Isabella wa Kastilia.

neg:
Historia ya Hispania
Vita hivyo vilitokea mwaka 1898. Vilianza kwa shambulizi la Marekani tarehe 25 Aprili dhidi ya Puerto Rico vilivyokuwa koloni la Hispania na kuishia tarehe 12 Agosti 1898, jeshi la Hispania huko Manila (Ufilipino) liliposalimu amri.

neg:
Teide
Ina urefu wa mita 3,718, iko ndani ya Hifadhi ya Taifa ya Teide iliyotangazwa na UNESCO kuwa Urithi wa Dunia mwaka 2007. Hii hifadhi ya taifa ni moja ya zile ambazo wengi zaidi wanazitembelea katika dunia, pia ni moja ya Hazina ya 12 ya Hispania.

neg:
Romania
Romania ina wakazi 19,679,306 katika eneo la km² 238.391. Idadi yao inazidi kupungua.

neg:
Almarza
Almarza ni mji mdogo wa mkoa wa Soria katika jimbo la Kastila-Leon la Hispania. Kutokana na sensa iliyofanyika mwaka 2004 na (INE), manisipaa hiyo hadi sasa inaidadi ya wakazi wapatao 609.

neg:
Hispania
Wiki chache kabla ya kushinda huko Granada wafalme wa Hispania walimkubalia nahodha Kristoforo Kolumbus kutafuta njia ya kufika Bara Hindi kupitia magharibi. Badala ya kufika India Kolumbus alifika kwenye visiwa vya Amerika ya Kati.

neg:
La Liga
La Liga ndiyo ligi kuu ya soka ya kulipwa nchini Hispania. La Liga ilianzishwa mwaka 1929 na kwa sasa inashirikiwa na timu 20.

neg:
Mkoa wa Tarragona
Tarragona ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 805,789. Mji wake mkuu ni Tarragona.

neg:
Filipo II wa Hispania
Filipo II wa Hispania (kwa Kihispania Felipe II (el Prudente) (yaani "Mwenye busara"); 21 Mei 1527 – 13 Septemba 1598), alikuwa mfalme wa Hispania (1556–1598), Ureno (1581–1598), Napoli na Sicily (kuanzia 1554), na mume wa malkia Maria I wa Uingereza (1554–1558). Alikuwa pia mtawala wa Milano na kuanzia mwaka 1555 wa wilaya kumi na saba za Netherlands.

neg:
Mkoa wa Barcelona
Barcelona ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban milioni 5.5. Mji wake mkuu ni Barcelona.

neg:
Nueva Esparta
Wakazi ni 491,610, wengi wakiongea Kihispania na kufuata Ukristo katika Kanisa Katoliki.

neg:
Haiti
Wakazi asilia walikuwa Waindio Waarawak. Baada ya kufika kwa Kristoforo Kolumbus na utawala wa Hispania idadi yao ilipungua haraka kutokana na magonjwa ya Ulaya ambayo hawakuzoea na kukosa kinga dhidi yao na pia kutokana kutendewa vibaya kwa unyama na mabwana wapya. Mnamo mwaka 1600 Waindio wachache tu walibaki kutoka malakhi wakati wa Kolumbus wakapotea kabisa kwa njia ya kuoa au kuolewa na wazungu na weusi. Wahispania walianzisha mashamba kwa kazi ya watumwa kutoka Afrika.

neg:
Mkoa wa Pontevedra
Pontevedra ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 959,764. Mji wake mkuu ni Pontevedra.

neg:
Andres Iniesta
Iniesta kuichezea Hispania ya wenye umri chini ya miaka 16,baadaye 19 na 21 kabla ya kuitumikia timu ya taifa 2006.Aliisaidia Hispania kushinda Euro 2008,akicheza kila mechi.Iniesta pia alikuwa ni mmoja wa timu ya washindi wa kombe la dunia 2010.Alifunga goli la ushindi kwenye fainali za michuano hiyo dhidi ya Uholanzi,na baada ya hapo kuwa mchezaji bora wa mechi na kuwa kwenye timu bora ya mashindano.Kwenye Euro 2012,Iniesta aliiongoza timu yake kupata ushindi wa mara ya pili mfululizo, na kuchaguliwa tena kuwa mchezaji bora wa mechi ya fainali dhidi ya Italia,na kuwa mchezaji bora wa michuano.

neg:
Rasi ya Iberia
Rasi ya Iberia ni kati ya rasi kubwa za Ulaya ikiwa na eneo la 582,860 km². Iko katika kusini magharibi ya Ulaya ikipakana na Bahari Atlantiki upande wa kazkazini na magharibii halafu Bahari Mediteranea upande wa kusini na mashariki. Milima ya Pirenei ni mpaka kati ya rasi na Ulaya ya magharibi yaani Ufaransa.

neg:
Waklara
Takwimu ni kama ifuatavyo:
Mwaka 1587 Waklara tu walikuwa 28,000 katika monasteri 618 (Hispania + Ureno 277, Italia + visiwa 199, Ufaransa 91, Ulaya ya Kati 46, Amerika 5). Monasteri za Wakonsesioni zilikuwa 76 na za Waanunsyata 9.
Mwaka 1680 Waklara tu walikuwa 38,000 katika monasteri 973 (Hispania + Ureno 394, Italia + visiwa 248, Ufaransa 182, Ulaya ya Kati 128, Amerika 21). Monasteri za Wakonsesioni zilikuwa 90 na za Waanunsyata 40.
Kati yao wote anang’aa hasa [[Veronika Giuliani]] (+1727) aliyejaa karama na [[njozi]] tangu utotoni, alivyosimulia kwa utiifu na unyofu katika shajara yenye kurasa 22,000. Wako pia wenye heri 4.

neg:
Hispania
Muundo wa serikali ni Ufalme wa Kikatiba, hivyo kisheria madaraka ya mfalme ni madogo.

neg:
Wikipedia ya Kihispania
Kwa sasa, ni Wikipedia ya 9 kwa ukubwa kwa hesabu ya makala, inafuatiwa na Wikipedia ya Kisweden mnamo mwezi Aprili 2007. Zamani ilikuwa Wikipedia ya 8 kwa ukubwa, hadi ilipofika mwezi wa Mei mwaka 2005 ikapitwa na Wikipedia ya Kireno kisha Wikipedia ya Kiitalia kunako mwezi wa Agosti 2005. Mnamo tar. 18 Novemba 2007, Wikipedia ya Kihispania imefikisha makala 300,000.

neg:
Soka kwa ajili ya Urafiki
57. Ufalme wa Hispania

neg:
Orodha ya miji ya Hispania
Hii ni orodha ya miji ya Hispania yenye angalau idada ya wakazi 100,000 (2008).

neg:
Serbia
Nchi, ukiondoa Kosovo, ina wakazi 7,186,862 kwenye eneo la km² 88.361. Wengi wao wana asili ya Kislavoni.

neg:
Barcelona
Leo hii kuna takriban watu milioni 1.6 wanaoishi katika mji huo (sensa ya 2006). Kati ya milioni 3.1 ya watu wanaishi katika Maeneo ya Metropolitan na milioni 5.3 wapo Mijini.

neg:
Mkoa wa León
León ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 500,169. Mji wake mkuu ni León.

neg:
César Azpilicueta
César Azpilicueta Tanco (matamshi ya Kihispania: [θesaɾ aθpilikweta taŋko]; alizaliwa tarehe 28 Agosti 1989) ni mchezaji wa soka wa Hispania ambaye anacheza klabu ya Chelsea na timu ya taifa ya Hispania.

neg:
Mkoa wa Valencia
Valencia ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 2,575,362. Mji wake mkuu ni Valencia.

neg:
Kolombia
Kuna wakazi milioni 41: wengi wako mjini hasa katika mabonde ya Rio Cauca na Rio Magdalena na kwenye mwambao wa bahari ya Karibi.
Mwaka 2014 asilimia 76 za wakazi wote wa nchi walikaa mjini.
Kuna uhamiaji mkubwa kutoka mashambani kuelekea mjini. Mikoa ya mashariki ina zaidi ya nusu ya eneo la taifa lakini asilimia 3 za wakazi pekee.

neg:
Mkoa wa Zamora
Zamora ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 195,665. Mji wake mkuu ni Zamora.

neg:
Mkoa wa Córdoba (Hispania)
Mkoa wa Córdoba ni moja ya mikoa 8 ya Jimbo la Andalusia katika Hispania.. Idadi ya wakazi wake ni takriban 803,038. Mji wake mkuu ni Córdoba.

neg:
Italia
Eneo lake ni km² 301.338 ambalo lina wakazi 60,579,000 (1-1-2017): ni nchi ya 23 duniani kwa wingi wa watu, lakini ya 8 kwa uchumi.
Imepakana na Ufaransa, Uswisi, Austria na Slovenia.

neg:
Córdoba, Hispania
Mwaka 711 ulivamiwa na Waarabu Waislamu ukawa mji mkuu wa utemi na baadaye Ukhalifa wa Wamuawiya wa Cordoba. Wakati wa ukhalifa mji ukaitwa Qurtuba (kwa Kiarabu 'قرطبة') na ulikuwa na wakazi nusu milioni: ulikuwa kati ya miji mikubwa duniani ya karne yake. Wakazi walikuwa mchanganyiko wa Wakristo, Waislamu na Wayahudi.

neg:
Mkoa wa Valladolid
Valladolid ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 532,575. Mji wake mkuu ni Valladolid.

neg:
Uhindi
Kwa eneo ina nafasi ya saba duniani, lakini kwa idadi ya wakazi (1,276,267,000 mwaka 2015) ni nchi ya pili baada ya China. Kati ya nchi za kidemokrasia ndiyo yenye watu wengi zaidi duniani. Tena inakadiriwa kwamba miaka ya hivi karibuni itapiku China.

neg:
Catalonia
Catalonia ni jumuiya ya kujitegemea nchini Hispania upande wa kaskazini-mashariki mwa Rasi ya Iberia, iliyochagua kuwa taifa huru, lakini serikali kuu ya Hispania imezuia kabisa.

neg:
Sardinia
Kuna wakazi milioni 1.663 (2015).

neg:
Tanzania
Idadi ya watu kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2012 ilikuwa 44,928,923 (nchi ya 30 duniani) kutoka 34,443,603 waliohesabiwa katika sensa ya mwaka 2002.

neg:
Mkoa wa Teruel
Teruel ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 146,751. Mji wake mkuu ni Teruel.

neg:
Camp Nou
Camp Nou ina uwezo wa kuchukua watu 99,354, Ni uwanja mkubwa zaidi nchini Hispania na Bara la Ulaya, na ni uwanja wa pili wa soka mkubwa ulimwenguni.

neg:
Gibraltar
Wakazi wa Gibraltar ni takriban 28,000 walio wengi huwasiliana kwa lahaja ya Kihispania lakini wote wajua Kiingereza.

neg:
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania
Siasa ya Hispania ilikuwa katika hali ya vurugu tangu kuanzishwa kwa jamhuri ya pili mwaka 1931 iliyomaliza utawala wa mfalme Alfonso XIII. Sehemu kubwa za wafanyakazi wa viwandani hazikuridhika na jamhuri, wakalenga mapinduzi ya kijamii.

neg:
Ferdinand Magellan
Tar. 21 Desemba jahazi ya kwanza iliondoka kwenda Ulaya ilikuwa na Wazungu 47 na Wasia 13. Jahazi ya pili ilibaki kwa matengenezo ikafuata lakini ilikamatwa baadaye na Wareno wasiofurahia kuona Wahispania katika maeneo waliyosikia ilikuwa bahari na biashara yao. Mabaharia 5 tu wa jahazi ya pili waliweza kurudi Hispania baada ya kukamatwa na ufungoni.

neg:
Hispania
Waroma wa Kale walivamia na kutawala Hispania kwa karne kadhaa wakileta lugha yao ya Kilatini kilichopata kuwa msingi wa lugha za kisasa za Hispania. Kibaski pekee si lugha ya Kirumi.

neg:
Historia ya Hispania
Wakazi wa kwanza waliojulikana kwa jina kuwa waliishi Hispania walikuwa Wakelti.

neg:
Baraona
Baraona ni mji mdogo wa mkoa wa Soria katika jimbo la Kastila-Leon la Hispania. Kutokana na sensa iliyofanyika mwaka 2004 na (INE), manisipaa hiyo hadi sasa inaidadi ya wakazi wapatao 211.

neg:
Historia ya Hispania
Huo ulikuwa mwanzo wa upanuzi wa Hispania katika "Dunia Mpya" ya Amerika. Wahispania walijenga dola kubwa la kikoloni na kutwaa karibu Amerika ya Kusini yote pamoja na Amerika ya Kati na Mexiko hadi sehemu za kusini za Marekani ya leo.

neg:
Hispania
Wakazi wa kwanza waliojulikana kwa jina kuwa waliishi Hispania walikuwa Wakelti.

neg:
Wabaski
Wabaski (kwa Kieuskara euskalduna) ni kabila la watu milioni 2-3 wanaoishi hasa Hispania kaskazini, lakini pia Ufaransa kusini-magharibi, mbali ya wengi waliohamia sehemu nyingine za dunia, hasa Amerika.

neg:
Catalonia
Mji mkuu na mkubwa zaidi ni Barcelona, manispaa ya pili ya Hispania na msingi wa eneo la mijini saba zaidi katika Umoja wa Ulaya.

neg:
Ulaya
Ulaya (asili ya jina ni neno la Kiarabu ولاية, "wilaayatun"; inaitwa pia Uropa) ni bara lenye eneo la km² 10,600,000 tu, lakini wakazi ni milioni 700.

neg:
Las Palmas de Gran Canaria
Las Palmas de Gran Canaria (kifupi: Las Palmas) ni mji wa Hispania katika kaskazini-mashariki ya kisiwa cha Gran Canaria mwenye wakazi 376,953 (2004). Las Palmas ni makao makuu ya utawala wa kisiwa cha Gran Canaria na moja kati ya miji mikuu miwili ya funguvisiwa ya Visiwa vya Kanari inayojitawala ndani ya Hispania. Visiwa vya Kanari vimo katika sehemu ya Kiafrika ya Atlantiki.
Tangu 1982 ni mji mkuu pamoja na Santa Cruz de Tenerife. Kila baada ya miaka minne mmoja kati ya miji hii miwili una nafasi ya kuwa mji mkuu.

neg:
Historia ya Hispania
Katika karne ya 5 makabila ya Kigermanik walivamia Dola la Roma pamoja na Hispania. Kati yao Wavandali na Wavisigothi walitawala sehemu kubwa ya Hispania.

neg:
Mkoa wa Granada
Mkoa wa Granada ni moja ya mikoa 8 ya Jimbo la Andalusia katika Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 907,428. Mji wake mkuu ni Granada.

neg:
Vita ya Marekani dhidi Hispania
Vita hii ilikuwa mwanzo wa Marekani kufuata siasa ya nje ya upanuzi hata katika maeneo ya mbali. Kabla ya vita hii Marekani ilishughulika kupanua eneo lake kwenye bara la Amerika ya Kaskazini dhidi ya wakazi asilia na dhidi ya Mexiko.
Marekani ilitumia nafasi ya ghasia ya wenyeji wa Kuba dhidi ya utawala wa kikoloni wa Hispania. Baada ya mlipuko kwenye manowari ya Marekani USS Maine katika bandari ya Havana, Marekani ilitangaza vita dhidi ya Hispania ingawa sababu ya mlipuko haijajulikana hadi leo ilikuwa nini.

neg:
Mkoa wa Burgos
Burgos ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 375,000. Mji wake mkuu ni Burgos.

neg:
Hispania Mpya
Uhuru wa Mexiko ulitokea mwaka 1821 na kuanzia sasa zilikuwa sehemu za Kuba, Puerto rico na Ufilipino pekee zilizobaki chini ya Hispania hadi Vita ya Marekani dhidi Hispania mwaka 1898 iliyomaliza utawala wa Hispania katika Amerika na Asia.

neg:
Hispania
Utawala umo mikononi mwa serikali inayochaguliwa na bunge linaloitwa ""Las Cortes" likichaguliwa kwa kura za kidemokrasia.

neg:
Gibraltar
Hispania imedai mara nyingi kurudishwa kwa eneo ikishtaki Uingereza kuwa na koloni ya mwisho katika Ulaya. Lakini wakazi wenyewe walipigia kura mwaka 2002 hoja la kubaki upande wa Uingereza badala ya Hispania na zaidi ya 98% wakakubali.

neg:
San Salvador
San Salvador ni mji mkuu wa El Salvador katika Amerika ya Kati pia mji mkubwa wa nchi hii mwenye wakazi 485,847 (2001) ambao ni theluthi moja wa watu wote nchini.

neg:
Montserrat
Kwa jumla ni kilometa mraba 102 wanakoendelea kuishi watu 4,900 baada ya wengi zaidi kuhama kutokana na milipuko ya volkeno iliyotokea kuanzia mwaka 1995 baada ya karne kadhaa za utulivu.

neg:
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania
Baada ya majaribio ya vikosi vya wafanyakazi wasoshalisti, lakini pia wanajeshi wapenzi wa mfalme waliolenga wote kupindua serikali, uchaguzi wa 1936 haukuleta usuluhisho wa matata ya siasa. Vikundi viwili vikubwa vilivyoshindana vilikuwa "umoja wa wananchi" uliounganisha wasoshalisti, wakomunisti na vikundi vidogo dhidi ya "umoja wa taifa" uliounganisha wafuasi wa mfalme, Wakatoliki, chama cha wenye mashamba na Falange. Umoja wa wananchi ulipata kura chache zaidi kuliko wapinzani wake na sheria ya uchaguzi uliupa nafasi nyingi bungeni.

neg:
Hispania
Visiwa vya Baleari kwenye Mediteranea na Visiwa vya Kanari katika Atlantiki pamoja na miji ya Afrika ya Kaskazini Ceuta na Melilla ni sehemu za Hispania.

neg:
Jamhuri ya Watu wa China
China ikiwa na wakazi milioni 1,376 ni nchi yenye watu wengi zaidi duniani. Historia yake yote iliona tena na tena vipindi vya njaa kutokana na idadi kubwa ya watu wake. Msongamano wa watu kwa wastani ni wakazi 145 kwa kilomita ya mraba. Lakini tofauti ziko kubwa kati ya miji mikubwa ambako milioni 115 wanakaa kwenye eneo la km² 50,000 na Tibet yenye watu 2 tu kwa kilomita ya mraba.

neg:
Mkoa wa Guadalajara
Guadalajara ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 246,151. Mji wake mkuu ni Guadalajara.

neg:
Visiwa vya Kanari
Miji mikubwa ni Las Palmas de Gran Canaria (wakazi 378.628), Santa Cruz de Tenerife (wakazi 221.567), San Cristóbal de la Laguna (wakazi 141.627), Telde (wakazi 96.547) na Arona (79.377).
Idadi ya wakazi wa visiwa vikubwa ni kama ifuatayo:Karibu wenyeji wote ni Wakristo wa Kanisa Katoliki.

neg:
RCD Espanyol
Ilianzishwa mwaka wa 1900, klabu hiyo inacheza La Liga, mgawanyiko mkubwa zaidi wa soka ya Hispania na kucheza michezo yao ya nyumbani kwenye uwanja wa RCDE, ambayo ina uwezo wa kujaza watu 40,500.

neg:
Uislamu barani Ulaya
Kadiri karne zilivyoenda Waumayyad walikuwa wanakimbizwa kusini polepole na mnamo 1492 Wamoor wa Imarati ya Granada walisalimu amri kwa Watawala Wakuu wa Kikatoliki - Ferdinando V na Isabella. Raia wa Kiislamu walifukuzwa nchini Hispania na ulipofika mwaka 1614 hakuna aliyesalia.

neg:
Mkoa wa Castellón
Castellón ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 600,000. Mji wake mkuu ni Castellón de la Plana.

neg:
Hispania
Mfalme Felipe VI amevaa taji mwaka 2014, akishika nafasi ya baba yake Juan Carlos I, anayeheshimiwa sana kwa sababu aliongoza taifa katika mabadiliko ya kutoka udikteta wa jenerali Francisco Franco kuelekea demokrasia. Hasa tendo la mfalme la kuzuia mapinduzi wa kijeshi linakumbukwa sana.

neg:
Honduras
Idadi ya wakazi ni zaidi ya milioni 8.

neg:
Mkoa wa Lugo
Lugo ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 355,195. Mji wake mkuu ni Lugo.

neg:
Mkoa wa Orense
Orense au "(Kigalicia):" Ourense ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 335,642. Mji wake mkuu ni Orense.

neg:
Slovakia
Slovakia (kwa Kislovakia: "Slovensko") ni nchi ya Ulaya ya Kati yenye wakazi milioni tano na nusu.

neg:
Valladolid
Mwaka 1469 wafalme Ferdinand II wa Aragon na Isabella I wa Kastilia walifunga ndoa kwa siri mjini Valladolid na kuunda umoja wa Hispania. Kristoforo Kolumbus aliaga dunia mjini mnamo 20 Mei 1506.

neg:
Kaizari Karoli V
Kwa jina la Carlos I alikuwa mfalme wa kwanza wa Hispania tangu mwaka 1516. Kwa kuwa nchi hiyo ilikuwa na makoloni mengi hasa barani Amerika, aliweza kusema, "Katika ufalme wangu jua halitui kamwe".

neg:
Mkoa wa Málaga
Málaga ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 1,593,068. Mji wake mkuu ni Málaga.

neg:
Historia ya Kanisa
Inatosha kulinganisha hali ya Waislamu kule Hispania. Sehemu kubwa ya Hispania ilikuwa miaka mamia chini ya utawala wa Waarabu Waislamu. Katika vita vingi mfululizo Wahispania waliteka nchi yao tena. Mwaka 1492 mfalme wa mwisho Mwislamu alishindwa. Waislamu wakaishi chini ya utawala wa Wahispania Wakatoliki. Lakini miaka michache baadaye Waislamu wote walilazimishwa wapokee ubatizo, wengine waliuawa au kufukuzwa.

neg:
Malaga
Ulikuwa na idadi ya watu 569,130 mwaka 2015, hivyo ni jiji la pili lenye watu wengi Andalusia na la sita kwa ukubwa nchini Hispania. Pia ni Jiji kubwa kati ya majiji yaliyopo kusini kabisa mwa Ulaya, liko Costa del Sol (Pwani ya Sun) ya Mediteranea, kilomita 100(maili 62.14) mashariki kwa Mlangobahari wa Gibraltar na kilomita 130 (maili 80.78) kaskazini kwa Afrika.

neg:
Mkoa wa Soria
Soria ni moja ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. Idadi ya wakazi wake ni takriban 95,101. Mji wake mkuu ni Soria.

neg:
Sisilia
Idadi ya wakazi ni watu 5,077,487 (2015), ambao kati yao 98% ni raia wa Italia.

neg:
Madrid
Madrid ni mji mkuu wa Hispania pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi 3,129,600 na pamoja na rundiko la mji milioni 5.8.

neg:
Italia visiwani
Kwa jumla ni km 49,801 na wakazi 6,746,464. Msongamano ni mdogo, lakini ni mikoa fukara kuliko kawaida ya nchi.

neg:
Villasayas
Villasayas ni mji mdogo wa mkoa wa Soria katika jimbo la Kastila-Leon la Hispania. Kutokana na sensa iliyofanyika mwaka 2004 na (INE), manisipaa hiyo hadi sasa inaidadi ya wakazi wapatao 100.

neg:
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania
Mapigano yalikuwa makali na watu wengi waliuawa ovyo.

neg:
Tejado
Tejado ni mji mdogo wa mkoa wa Soria katika jimbo la Kastila-Leon la Hispania. Kutokana na sensa iliyofanyika mwaka 2006 na (INE), manisipaa hiyo hadi sasa inaidadi ya wakazi wapatao 176.

neg:
Dola la Roma
Idadi ya wakazi imekadiriwa kuwa ilifikia milioni 50-90, yaani asilimia 20 hivi za watu wote duniani wakati huo.

neg:
Nuevo León
Jimbo lina wakazi wapatao 4,199,292 (2005) wanaokalia katika eneo la kilomita za mraba zipatazo 64,210.

neg:
Melilla
Melilla ina wakazi 65,500 (mwaka 2005) katika eneo la km² 20. Zamani wakazi walio wengi walikuwa Wakatoliki wenye asili ya Hispania pamoja na Wayahudi na Waislamu Waarabu au Waberber wenye asili ya Moroko. Miaka ya nyuma idadi ya Waislamu imeongezeka ambao wengi wao wanapendelea kujiita Waberber kuliko Waarabu; Wayahudi wamepungua sana. Inasemekana ya kwamba wakazi karibu wote wanajiangalia kuwa Wahispania bila kujali kama ni Wakatoliki au Waislamu.

neg:
El Salvador
El Salvador ni nchi ndogo kuliko zote za Amerika ya Kati, lakini yenye msongamano mkubwa zaidi, ikiwa na wakazi 6,290,420 katika km2 21,040.

neg:
Andalusia
Miji muhimu ni (idadi ya wakazi kwa mabano): Sevilla (705,000), Malaga (560,000), Cordoba, Granada, Almeria, Cadiz, Jaen, Huelva, Jerez na Marbella.

neg:
Hispaniola
Hispaniola huhesabiwa kati ya visiwa vya Antili Kubwa. Ni kile chenye watu wengi zaidi katika Amerika, na cha kumi duniani.


query: Mto mkubwa zaidi duniani unaitwaje?

pos:
Amazonas (mto)
Mto Amazonas (Kireno: Rio Amazonas) ni mto mkubwa duniani. Ina chanzo chake katika milima ya Andes inavuka beseni yake hadi Atlantiki kupitia eneo kubwa la misitu minene. Sehemu kubwa ya mwendo wake iko katika nchi ya Brazil. Inabeba maji zaidi kuliko mito ya Nile, Mississippi na Yangtse kwa pamoja.

neg:
Msitu
Msitu wa mvua wa Amazoni ni msitu mkubwa zaidi na wa asili zaidi duniani.
Msitu wa koniferi katika Alpi za Uswisi (Hifadhi ya Taifa)
Milima ya Adirondack ya New York Kaskazini hufanya sehemu ya kusini ya mpito wa misitu ya mashariki ya Mashariki.
Misitu juu ya Mlima Dajt, Albania

neg:
Mto Angamojak
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Nile
Mto wa Nile (pia: Naili; kwa Kiarabu  ,النيل an-nīl) ni mto mkubwa upande wa mashariki ya bara la Afrika. Mara nyingi hutajwa kuwa pia ni mto mrefu kabisa duniani kushinda mto Amazonas. Kutoka Ziwa la Viktoria Nyanza hadi mdomo wake kwenye Bahari ya Mediteranea Nile inavuka nchi za Uganda, Sudan Kusini, Sudan na Misri kwa urefu wa km 6,650.

neg:
Brazil
Brazil ina mto mkubwa na mrefu wa dunia ambayo ni Amazonas wenye urefu wa takriban kilometa 7000. Tawimito yake muhimu ni Río Purús, Rio Negro na Rio Tapajós.
Katika mashariki kuna mto Iguaçu wenye maporomoko ya Iguaçu ambayo ndiyo makubwa duniani.
Parana (3.998 km) ni mto mrefu duniani baada ya Amazonas. Unalisha kituo kikubwa cha nishati ya maji duniani cha Itaipú.
Lagoa dos Patos karibu na Porto Alegre ni wangwa kubwa la Brazil lenye 10.000 km².

neg:
Mto Kambogo (Embu)
Maji yake yanaishia katika mto Tana ambao ndio mrefu kuliko yote nchini na unaishia katika Bahari ya Hindi.

neg:
Mto
Chanzo cha mto mara nyingi ni chemchemi au ziwa au maungano ya vijito vidogo. Mto hufuata mwendo wake kwa mtelemko hadi mwisho wake baharini au ziwani au kwa mto mwingine. Kama mto ni mdogo huitwa kijito. Mto mkubwa sana kama Kongo au Nile unaweza kuitwa mto mkubwa au jito.

neg:
Mto Napow
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Ziwa Albert (Afrika)
Ziwa Albert ni sehemu ya mfumo mgumu wa mto Nile wa juu. Vyanzo vyake vikuu ni Victoria Nile hatimaye kutoka Ziwa Victoria hadi kusini mashariki, na mto Semliki, ambao hutoka Ziwa Edward hadi kusini magharibi. Maji ya Nile Victoria yana chumvi kiasi kuliko yale ya Ziwa Albert. Mlango wake, katika ncha ya kaskazini ya ziwa, ni Albert Nile (ambayo huwa inajulikana kama Mlima Nile wakati inaingia Sudan).
Katika mwisho wa kusini wa ziwa, ambapo Semliki huingilia, kuna Vinamasi. Katika kusini kuna mlima wa Ruwenzori wakati anuwai ya milima iitwayo Blue Mountains iko katika pwani ya kaskazini magharibi. Makazi machache yaliyo kando ni Butiaba na Pakwach.

neg:
Mto Kaabilikeret
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Ikuywa
Maji yake yanaishia katika mto Naili ulio mrefu kuliko yote duniani na hatimaye katika Bahari ya Kati.

neg:
Italia
Mto mrefu zaidi unaitwa Po na una urefu wa kilomita 652. Mito mingine ni Tiber, Arno n.k.

neg:
Mto Nalibamun
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Keryemeryeme
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Murua Nyaap
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Natudau
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Ekwapalopyot
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Moselle (London)
Jina limetokana na 'Mosse-Hill' katika [[Hornsey],] ardhi iliyo juu inayo chanzo cha nmto huu, na hauna uhusiano wowote wa asili ya jina na [[Mto Moselle]], mto mkuu wa bara. Pia eneo hili liko kwenye mlima lilipatia wilaya ya [[Kilima cha Muswell]] jina lake na kwa muda mto huu ulijulikana kama Moswell.
Tofauti na kijitocha Hackney kusini, Moselle si "mto unapotea". Ingawa mkondo mrefu umfunikwa (Moselle Avenue katika [[Mbuga ya Noel]] inapitia juu ya mkondo wa mtoo huu uluofunikwa ), Hautoweki ndani ya bomba la maji chafu katika London na msafara wake unagundulika kwa urahisi. Unaweza kuonekan ukipitia juu ya ardhi katika makaburi ya [[Tottenham{/(kulia) na eneo la kuchexea la Ubwana , na kupa {0}Shamba la maji mapana]] jina lake.

neg:
Mto Nakwee
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Chesumwe
Maji yake yanaishia katika mto Naili, ulio mrefu kuliko yote duniani, na hatimaye katika Bahari ya Kati.

neg:
Niger (mto)
Njia ya upinde ya mto Niger ilichanganya wataalamu wa Ulaya pamoja na Waarabu kwa karne nyingi. Waroma wa kale walifahamu mto ule mkubwa karibu na Timbuktu wakafikiri ya kwamba unaendelea kujiunga na mto Nile. Mtaalamu Mwarabu Ibn Battuta alifikiri hivyo pia.

neg:
Mto Kaiemute
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kaeri Akak
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Juba (mto)
Juba (pia: Jubba, Giuba, Ganane au Genale; kwa Kisomali "Wabiga Jubba") ni mto mkubwa wa Somalia wenye maji mwaka wote. Chanzo chake ni katika nyanda za juu za Ethiopia. Unaanzia karibu na mpaka wa Ethiopia, ambao Mto Dawa na mto Ganale Dorya inaungana, halafu unatiririkia kusini moja kwa moja hadi Bahari ya Hindi karibu na mji wa Kismayu, Somalia Kusini.

neg:
Mto Nalepet
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Kongo (mto)
Kongo na tawimito yake inapita katika eno kubwa la misitu ya mvua duniani (Amazonas pekee inapita katika msitu wa mvua mskubwa zaidi). Ikipita pande zote za ikweta, upande wa kaskazini na pia kusini, sehemu fulani ya beseni yake huwa na majira ya mvua muda wowote.

neg:
Kolombia
Kati ya milima hiyo kuna chanzo cha mito miwili mikubwa ya nchi: ndiyo Rio Cauca na Rio Magdalena inayoishia katika Bahari ya Karibi (Atlantiki). Mto mkubwa upande wa magharibi ni Atrato unaoishia Pasifiki.

neg:
Mto Kaakwor
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kaiekoropus
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Nakuwotom
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Annapurna circuit
Kitanda cha Annapurna kinatumia wasafiri katika Himalayas kubwa ya Annapurna, akifikia kilele cha Thorong La Pass (5,416m / 17,769ft). Milima nzuri na mazingira mazuri ni ya kusisimua shauku yako ya ndani ya trekking kwa upeo. Safari hii pia inatupeleka kwenye mto mkubwa zaidi duniani, Kali Gandaki. Mt. Dhaulagiri (8167m) iko upande wa magharibi na Mt. Annapurna 1 (8061) iko upande wa mashariki. Mlima wa Poon hutupa maoni mazuri ya Himalaya kubwa ya Annapurna. Pia tunatembelea Muktinath, Manang na Jomsom mikoa ambayo inasaidia sisi kuanzisha dhamana na utamaduni wa nchi mbalimbali na jiografia tofauti.
Safari hii imekamilika katika siku 21 na inafaa kwa watu wengi wanaojitahidi kuchunguza malisho ya kina ya mlima wa Annapurna. Kwa wale wanaotaka kusafiri safari ya haraka kupitia njia hiyo hiyo, Safari ya Circle ya Annapurna - siku 14 itakuwa nzuri zaidi. Chuo cha Msitu cha Annapurna - siku 11 pia ni chaguo bora kwa wale wanaotaka tu kufikia kambi ya msingi ya Annapurna.

neg:
Ubangi
Ubangi ni tawimto mkubwa wa mto Kongo na kati ya mito mirefu ya Afrika.

neg:
Mekong (mto)
Mto Mekong ni kati ya mito mikubwa ya dunia na mto mkubwa wa tatu wa bara la Asia. Mkondo wake ni mkondo mkubwa wa kumi duniani.

neg:
Mto Kamogoro
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Arno
Ukiwa na urefu wa kilomita 241, ndio mto mkubwa zaidi katika kanda hilo. Tawimito yake kuu ni: Sieve (kilomita 60), Bisenzio (kilomita 49), Ombrone, Era, Elsa, Pesa na Pescia. Eneo la kumwagia maji yake ni km² 8,200 na humwaga maji yake katika beseni zifuatazo ndogo:

neg:
Lambo la Magenge Matatu
Lambo la Magenge Matatu ni lambo kubwa nchini China katika eneo la magenge matatu ya mto Changjiang (Yangtse). Ni kati ya malambo makubwa kabisa duniani ikizalisha kiasi kikubwa cha nguvu ya umememaji kati ya malambo yote (22,250 megawati).
Lambo lilikamilishwa mwaka 2008 kwa shabaha ya kuzuia mafuriko, kuzalisha umeme, kuendeleza uchukuzi, ufugaji samaki, utalii, kuhifadhi mazingira ya asili, kuboresha mazingira, kuhamisha wakazi katika maeneo ya ustawishaji, kupeleka maji kutoka sehemu ya kusini kwenda sehemu ya kaskazini na kumwagilia maji mashamba.

neg:
Mto Narengmor
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Malmalte
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Ayonaialopakalumong
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Narubu
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kangebet
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Nachedet
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Foyle
Mto Foyle pia ni mto unasonga kwa kasi zaidi Ulaya kwa ukubwa wake, hufanya ujenzi wa madaraja kuwa ngumu. Katika Derry, kuna madaraja mawili katika kituo cha kuvukia. Daraja ya Kusini ,nzeaa kati ya hizo mbili, ni barabara tu Ulaya yenye gorofa na hujulikana kirasmi kama Daraja la Craigavon (hujulikana ka Blue Bridge Daraja la kaskazini, linalojulikana kama Daraja la Foyle , ni daraja kubwa na lilijengwa kushikilia vyombo kubwa vya bahari kubwa wakati ilisemekana kuwa mji huo ulitakikana kushikilia vyombo kama hivyo. Hata hivyo, hii haikuwa na maana kwa kuwa bandari kuu ilikuwa maili kadhaa kaskazini ya mji . Mwanasiasamaarufu kutoka Derry maarufu aliyetunzwa Tuzo la Amani ya Nobel, John Hume, alihusiana na mipango ya ujenzi wa daraja la pili, kwa kuamini kwamba kiwango kubwa kilihitajika kudumisha uwezo wa kiuchumi kupitia bandari. Nje ya Derry, daraja tu ya kuvukia Mto Foyle ni Daraja la Lifford, ambayo ilijengwa katika miaka ya 1960 kati Lifford, ya "County Town" ya Donegal upande wa ufuko wa m magharibi ya mto, na Strabane, mji mkubwa katika Tyrone juu ya ufuko wa mashariki .

neg:
Mto Aino
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kalempus
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Naeyepunetebu
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Yemenin
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kaikirr
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Nakwehe
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kadoupokimak
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Natieket
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Lomuryamuge
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Ekebekebyeke
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Njano
Mto Njano (Kichina Huang He) ni mto mkubwa wa China ya Kaskazini, mto mkubwa wa pili wa China yote na mto mrefu wa nane duniani. Jina limetokana na rangi ya matope ya ardhi unamopita.

neg:
Volta (mto)
Katika Ghana boma la lambo la Akosombo (Ghana) limesababisha kutokea kwa ziwa la Volta ambalo ni lambo kubwa kabisa duniani. Baada ya kuondoka katika ziwa hili lisilo asilia Volta inaingia katika Ghuba ya Guinea ya bahari Atlantiki.

neg:
Mto Nakilowonok
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kangaki
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Humber
Mto huu umevuka daraja La Humber tu, ambayo ilikuwa daraja refu kusimamishwa katika dunia. Sasa ni {ya tano 0}ndefu zaidi .

neg:
Mto Kaichom
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Niger (mto)
Niger ni mto mkubwa kabisa wa Afrika ya Magharibi na mto mrefu wa tatu barani Afrika ukiwa na mwendo wa km 4.374. Njia yake ni kama upinde ikianza Guinea katika nyanda za juu za Futa Djallon kuelekea kaskazini-mashariki kupitia Mali hadi Niger. Karibu na mji wa Timbuktu inageukia kuelekea mashariki, halafu mashariki-kusini kupitia Benin na Nigeria hadi kufika mdomo wa delta yake kwenye Ghuba ya Guinea ya bahari ya Atlantiki.

neg:
Mto Chipkirima
Maji yake yanaishia katika mto Naili, ulio mrefu kuliko yote duniani, na hatimaye katika Bahari ya Kati.

neg:
Mto Nabergoit
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mito mirefu ya Afrika
Mito mirefu ya Afrika inaonyeshwa katika orodha ifuatayo.
Mara nyingi mto wa Nile unahesabiwa kuwa mtu mrefu kuliko yote ya Afrika pia duniani. Kadirio la urefu wa mto hutegemea jinsi ya kuhesabu tawimito yake. Orodha inayofuata ina tofauti na orodha inayokadiria kwa namna nyingine.

neg:
Mto Logum
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kolomokori
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Ghuba ya Bengali
Mito mikubwa ya Bara Hindi inayoishia katika Ghuba ya Bengali ni: mto Ganga, mto Meghna, mto Brahmaputra, mto Godavari, mto Krishna na mto Kaveri.

neg:
Mto Nagitokonok
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kaetako
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Kongo (mto)
Beseni ya Kongo pamoja na tawimito yake ni eneo kubwa la pili duniani la msitu wa mvua. Kwa kiasi cha mshuko wa maji mdomoni ni mto mkubwa wa pili duniani baada ya Amazonas Amerika ya Kusini. Pia ni mto wenye kina kirefu zaidi duniani.

neg:
Mto Aguli
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Karubangorok
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kagiro
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Nakadongot
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Indus (mto)
Mto Indus {Kiurdu: سندھ Sindh; Kipunjabi Sindhu; Kihindi na Sanskrit: सिन्धु Sindhu; Kifarsi: حندو Hindu; Kigiriki: Ινδός Indos} ni mto mrefu wa Bara Hindi na mto mkubwa nchini Pakistan.

neg:
Mto Kadingetom
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Kamuma
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Nigeria
Mito mikubwa ni mto Niger na mto Benue; yote miwili inakutana na kuishia katika delta ya Niger ambayo ni kati ya delta kubwa zaidi duniani.

neg:
Mto Kagera
Mto Kagera (kwa Kinyarwanda: Akagera) ni kati ya mito inayounda mto Nile, pia ni mto mkubwa kabisa wa kuingia ziwa la Viktoria Nyanza.

neg:
Mto Kawianguli
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Niger (mto)
Wengine waliona utaishia kwenye mto Senegal au mto Kongo. Kuchanganyikiwa huku kulisababisha kwa karne nyingi ramani zisizoonyesha mwendo halisi wa mto. Wasafiri na wataalamu wa nje hawakuelewa ya kwamba mto mkubwa ulio karibu na Timbuktu na mto mkubwa unaoingia Atlantiki kwenye Ghuba ya Guinea huko Nigeria ni mto uleule.

neg:
Volga
Volga (Kirusi: Волга) ni mto mrefu wa Ulaya. Mwendo wake kuanzia chanzo hadi mdomo uko nchini Urusi. Urefu wake ni 3,690 km. Inanaza kaskazini- magharibi ya Moskva na kupita kwenye tambarare za Urusi ya magharibi. Inaishia kwenye Bahari ya Kaspi kwa kimo cha -28 (chini ya UB) karibu na mji wa Astrakhan. Volga inapokea takriban mito 200 inayoishia humo.

neg:
Paraguay (mto)
Mto wa Paraguay ni tawimto mkubwa wa Rio Paraná. Jina laandikwa katika Brazil kwa Kireno "Rio Paraguai", baadaye nchini Paraguay kwa Kihispania "Río Paraguay".

neg:
Mto
Kadirio ya urefu wa mto hutegemea jinsi ya kuhesabu matawimito yake. Orodha inayofuata ina tofauti na orodha inayokadiria kwa namna nyingine.Mito inaweza kupatikana pia kwenye sayari nyingine zenye kiowevu. Maziwa na mito imegunduliwa kwenye mwezi Titan wa sayari Zohali. Angahewa ya Titan haina maji, ni karibu yote nitrojeni. Kiowevu ya maziwa na mito yake inaaminiwa kuwa methani na hidrokaboni nyingine zinazotokea duniani kama gesi lakini kwenye baridi ya Titan hupatikana kama kiowevu.
Chombo cha angani Cassini ya NASA ilituma picha ya mto wa Titan wenye urefu wa kilomita 400.

neg:
Nile ya buluu
Nile ya buluu ni tawimto mkubwa wa mto Nile. Inaanza katika Ziwa Tana kwenye nyanda za juu za Ethiopia na kutelemka hadi Sudan. Mdomo wake uko Sudan mjini Khartum inapounganika na Nile nyeupe na kuunda mto wa Nile wenyewe.

neg:
Mto Kangisirite
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto
Wakati mwingine ni swali la uzoefu tu jinsi ya kutaja mto; Kongo inaitwa Lualaba hadi mji wa Kisangani. Wataalamu wengine wanasema ya kwamba mto Kagera ingestahili kuitwa "Nile" kwa sababu ni mto uleule unaopita tu kwenye ziwa Viktoria Nyanza.

neg:
Mto Kaimo
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Akatelyan
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Habokok
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Cheptarit (ziwa Nyanza)
Maji yake yanaishia katika mto Naili, ulio mrefu kuliko yote duniani, na hatimaye katika Bahari ya Kati.

neg:
Yangtze (mto)
Mto Yangtze ("pia:" Changjiang) ni mto mkubwa nchini China na pia mto mrefu wa Asia yote. Duniani huhesabiwa kama mto mrefu wa tatu baada ya Amazonas na Naili).

neg:
Mto Emaniman
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Nitelejor
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Nile
Majina ya sehemu ya mto kuanzia Ziwa Viktoria hadi Khartoum ni kama yafuatayo:
Tangu milenia kadhaa maji ya Nile yamekuwa msingi wa maisha nchini Misri na pia kwa sehemu kubwa ya nchi ya Sudani.

neg:
Mto Gachiengur
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Mto Chania (Thika)
Mto Chania (Thika) unapatikana Kenya. Ni tawimto la mto Thika ambao unaingia katika mto Tana ambao ndio mrefu kuliko yote nchini na unaishia katika Bahari ya Hindi.

neg:
Mto Angaro
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

neg:
Amazonas (mto)
Kuhusu urefu hakuna mapatano bado kama Nile au Amazonas ni mto mrefu duniani. Makadirio hutegemea ni tawimto upi mwenye chanzo cha mbali zaidi unaokubaliwa na wataalamu. 1969 urefu wake ulipimwa kuwa 6.400 km.[1]

neg:
Venezuela
Mto mkubwa wa Venezuela ni Orinoco wenye urefu wa km 2574 unaoishia katika Atlantiki. Lakini mkono wa Brazo Casiquiare unajitenga na kuishia katika mto wa Amazonas nchini Brazil.

neg:
Mto Nagaramoroi
Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.