query: Kitabu cha kwanza kinaitwaje?

pos:
Orodha ya vitabu vya Biblia
Mwanzo (Kitabu cha Kwanza cha Musa)
Kutoka (Kitabu cha Pili cha Musa)
Walawi (Kitabu cha Tatu cha Musa)
Hesabu (Kitabu cha Nne cha Musa)
Kumbukumbu la Sheria (Kumbukumbu la Torati; Kitabu cha Tano cha Musa)
Yoshua
Waamuzi
Ruthu (Kitabu cha Ruthi)
Samueli I
Samueli II
Wafalme I
Wafalme II
Mambo ya Nyakati I
Mambo ya Nyakati II
Ezra
Nehemia (Kitabu cha Pili cha Ezra)
Esta

neg:
Thoma wa Celano
Kitabu cha kwanza aliagizwa na Papa Gregori IX mwaka 1228 wakati wa kumtangaza Fransisko kuwa mtakatifu. Cha pili aliagizwa na Kreshensi wa Iesi, mkuu wa shirika kati ya miaka 1244 na 1247. Cha tatu kinahusu miujiza ya Fransisko na kiliagizwa na mkuu mpya wa shirika Yohane wa Parma kati ya 1254 na 1257.

neg:
Beda Mheshimiwa
Mwaka 701 hivi aliandika vitabu vyake vya kwanza, "De Arte Metrica" na "De Schematibus et Tropis"; vyote viwili kwa ajili ya madarasa.

neg:
James Joyce
1907 alitoa kitabu chake cha kwanza kilikuwa mkusanyiko wa mashairi ulioitwa "Chamber Music".

neg:
Kitabu cha Amosi
Kitabu cha Amosi ni kimojawapo kati ya vitabu vya Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania), na kwa hiyo pia ya Agano la Kale, sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.

neg:
Historia ya Wokovu
Vitabu vya Biblia ni 73: yaani 46 katika Agano la Kale na 27 katika Agano Jipya. Ndivyo vilivyokubaliwa na Kanisa Katoliki kuwa ni Neno la Mungu. Waprotestanti wengi wanakataa vitabu 7 vya Agano la Kale (pamoja na sehemu chache za vingine): hivyo Biblia yao inavyo 66 tu.

neg:
Ben Okri
Tangu achapishe riwaya yake ya kwanza, "Flowers and Shadows" (1980)(Maua na Vivuli), umaarufu wa Okri umeenea Duniani kote, na mara nyingi hutazamwa kama mmoja wa waandishi wazuri zaidi wa Afrika. Kitabu chake maarufu zaidi, "The Famished Road" (Njia yenye njaa), kilipewa tuzo la 1991 la Booker. Ameshinda Tuzo la Waandishi wa jumuiya ya Madola, Tuzo la Agha Khan la Uandishi Bunifu na alipewa Tuzop la Crystal na Baraza la Uchumi Duniani. Pia yeye ni mwanachama wa Shirika la Kifalme la Fasihi.

neg:
Kitabu cha Nehemia
Baada ya kukiri makosa yao, watu walitoa ahadi ya agano kuwa waaminifu kwa Mungu. Walithibitisha ahadi yao kwa kiapo kilichoandikwa na kutiliwa sahihi na viongozi wao kwa niaba yao (38). Nehemia alikuwa wa kwanza kutia sahihi (10:1), akifuatwa na makuhani (2-8), Walawi (9-13) na viongozi wa kiraia (14-27). Watu wote waliapishwa juu ya maandiko ya agano hilo kuwa waaminifu kwa sheria ya Mungu (28-29).

neg:
Kitabu cha Danieli
Sura sita za kwanza zinasimulia hadithi za maisha ya Danieli.

neg:
Blindness (kitabu)
Blindness (Kireno: "Ensaio sobre a cegueira", maana yake Insha juu ya Upofu) ni kitabu cha riwaya kilichoandikwa na mwandishi wa Kireno anayeitwa Jose Saramago. Kitabu hicho cha riwaya kilitolewa chapa ya kwanza nchini Ureno mwaka 1995, kwa lugha ya Kireno na baadaye mwaka 1997 kilitolewa chapa nyingine kwa lugha ya Kiingereza na hiyo ikiwa ni mwaka 1997. Blindness ni moja kati ya vitabu maarufu vya fasihi pamoja na kitabu cha The Gospel According to Jesus Christ na kitabu cha Baltasar and Blimunda

neg:
Samueli II
Kuanzia tafsiri ya kwanza (ya Kigiriki) inayojulikana kama Septuaginta, halafu katika Agano la Kale la Biblia ya Ukristo, kinahesabiwa kama kitabu kinachojitegemea.

neg:
Injili ya Mathayo
Injili ya Mathayo ni kitabu cha kwanza katika orodha ya vitabu vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

neg:
Orodha ya vitabu vya Biblia
Injili ya Mathayo
Injili ya Marko
Injili ya Luka
Injili ya Yohane (Injili ya Yohana)
Matendo ya Mitume

neg:
Kitabu cha Yeremia
Kitabu cha Yeremia ni kimojawapo kati ya vitabu vya kinabii vilivyo virefu zaidi katika Tanakh (Biblia ya Kiebrania), na kwa hiyo pia katika Agano la Kale ambalo ni sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.

neg:
Anjela wa Foligno
Ukumbusho huo ni sehemu ya kwanza ya "Liber" (kwa Kilatini, "Kitabu"), ambapo sehemu ya pili, inayoitwa "Instructiones" ("Mafundisho"), inakusanya hati mbalimbali zilizotungwa na watu tofauti wasiojulikana, pamoja na barua ambazo Anjela aliwaandikia wafuasi wake wengi.

neg:
Mambo ya Nyakati I
Kitabu cha Mambo ya Nyakati cha Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) kimegawanywa sehemu mbili katika Biblia ya Kikristo na kupangwa kati ya vitabu vya historia.

neg:
Historia ya Wokovu
Vitabu vya kwanza vya Biblia (Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu na Kumbukumbu la Torati) vinaunda kwa pamoja Torati (kwa Kiyahudi “fundisho”, yaani “sheria”). Mgawanyo wa kawaida wa Kiyahudi wa vitabu vya Biblia katika makundi matatu (Torati, Manabii na Maandishi) unaonyesha jinsi vitabu vitano vya kwanza vinavyotazamwa kuwa kitu kimoja, tena kiini cha Agano la Kale lote. Ajabu la Torati ni jinsi inavyounganisha mambo mbalimbali: ibada kwa Mungu pekee, ahadi zake, matakwa yake, uasi wa binadamu na ukombozi wa Kimungu, wito wa kujali mwanzo wa taifa la Mungu.

neg:
Uumbaji
Uumbaji unasimuliwa katika sura mbili za kwanza za Kitabu cha Mwanzo. Kama vile sehemu mbalimbali za Biblia, kitabu hicho kilitungwa kwa kushona pamoja maandishi tofauti. Ndiyo sababu tunakuta masimulizi mawili juu ya Mungu kuumba ulimwengu na watu.

neg:
Hesabu (Biblia)
Kitabu cha Hesabu ni kitabu cha nne katika Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) na vilevile katika Agano la Kale ambalo ni sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.

neg:
Orodha ya vitabu vya Biblia
Ufunuo (Ufunuo wa Yohane)

neg:
Mfalme Sauli
Vitabu hivyo vimekusanya kumbukumbu zote kuhusu mwanzo wa ufalme (1070-972 hivi K.K.), yaani kuhusu Samweli mwenyewe na wanaume wawili aliowapaka mafuta watawale Israeli kwa niaba ya Mungu: kwanza Sauli, halafu Daudi. Kumbukumbu hizo zilizokusanywa zilikuwa nyingi na tofauti, hivyo tunakuta humo tata nyingi kuliko katika vitabu vingine vyote vya Biblia. Hasa mna hoja za kukubali mfumo wa ufalme na hoja za kuukataa.

neg:
Hesabu (Biblia)
Sensa hizo mbili zilichukua sehemu ndogo tu ya kitabu kizima, kwa hiyo jina la Kiswahili la kitabu hiki 'Hesabu' halionyeshi hasa yaliyomo katika kitabu. Jina la Kiebrania, 'Jangwani', linafaa zaidi, kwa sababu kitabu kinasimulia habari za safari yao kutoka Mlima Sinai hadi mpakani mwa nchi ya Kanaani, na sehemu nyingi zaidi ya safari hiyo ilikuwa jangwani. Habari nyingi zilizosimuliwa katika kitabu cha Hesabu zinahusu safari hiyo. Kitabu kinatoa habari chache sana kuhusu miaka yote 40, Waisraeli waliposafiri na kutangatanga jangwani (Hes 32:13).

neg:
Ukristo
Kitabu kitakatifu cha Ukristo kinajulikana kama Biblia. Ndani yake inategemea hasa Injili na vitabu vingine vya Agano Jipya.

neg:
Biblia ya Kikristo
Pamoja na hayo, vitabu vyote vya Biblia vinahusiana kwa kuwa vinaangaziana na kuunda kitabu kimoja ambacho ni Neno la Mungu yuleyule, ingawa katika hatua tofauti: Agano la Kale ndiyo maandalizi na Agano Jipya ndio utimilifu wake. Yesu alisema, “Msidhani ya kuwa nalikuja kuitangua Torati au Manabii; la, sikuja kutangua, bali kutimiliza” (Math 5:17). Tunahitaji Agano la Kale ili tuelewe vizuri Agano Jipya katika maandalizi yake, na tunahitaji Agano Jipya ili tuelewe Agano la Kale lilivyotimilizwa na Yesu.

neg:
Kitabu cha Mormoni
Kitabu cha Mormoni ni mwandiko wa kidini wa jumuiya ya Wamormoni walioitwa hivyo kufuatana na kitabu hiki. Wenyewe huamini kuwa ni kitabu kitakatifu chenye neno la Mungu.

neg:
Historia ya Wokovu
Vitabu viwili vya Biblia ya Kikristo vinaitwa kwa jina la mtu huyo, ambaye kwa njia yake Israeli ilianza kuwa na umoja zaidi na hatimaye kuwa ufalme. Badala ya kila kabila kujitegemea, yote 12 yalikubaliana yawe na kiongozi mmoja wa kudumu ambaye cheo chake kirithiwe na mwanae. Kwa umoja huo waliweza kushinda maadui wao.

neg:
Yohane wa Avila
Pia kuna katekisimu kwa watoto na watu wazima inayoitwa “Mafundisho ya Kikristo”, “Insha juu ya Upendo wa Mungu”, inayoshirikisha dhati ya fumbo la Kristo, “Insha juu ya Upadri”, “Maelekezo kuhusu Urekebisho”, “Hotuba”, “Maongezi” na ufafanuzi wa vitabu mbalimbali vya Biblia, kama vile barua kwa Wagalatia na ile ya kwanza ya Yohane.
Katika kusoma Biblia alitumia na kulinganisha tafsiri mbalimbali, alichunguza maneno yenyewe na maana yake ya Kiroho, pamoja na kutegemea sala na kuwa na uzoefu na maelezo ya mababu wa Kanisa.

neg:
Kitabu cha Esta
Kitabu cha Esta (jina lake huandikwa pia "Ester" na "Esther") ni kitabu cha Biblia ya Kiebrania, na hivyo pia cha Agano la Kale, ambalo ni sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo. Kiliandikwa kwanza kwa Kiebrania.

neg:
Kitabu cha Methali
Kitabu kiliandikwa kwa Kiebrania na kutafsiriwa kwa mara ya kwanza katika lugha ya Kigiriki huko Misri (tafsiri maarufu kama Septuaginta).

neg:
Kitabu cha Malaki
Kwa kuwa jina la nabii aliye asili ya kitabu hiki halijulikani, limetumika lile la neno lake muhimu zaidi, "Malaki", lenye maana ya "Mjumbe wangu" (kwa Kiebrania מלאכי).

neg:
Waraka wa kwanza wa Petro
Waraka wa kwanza wa Petro ni kati ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

neg:
Calvin
Kutokana na mapigano ya kidini yaliyozuka Ufaransa, alikimbilia Basel, Uswisi, alipochapa toleo la kwanza la kitabu chake maarufu zaidi, "Institutiones Christianae Religionis" mwaka 1536.

neg:
Mwanzo (Biblia)
Kwa asili kimeandikwa kwa Kiebrania, na katika lugha hiyo kinaitwa בְּרֵאשִׁית, "Bereshit", ambalo ni neno lake la kwanza, lenye maana ya “mwanzoni”.

neg:
Autobiography of a Geisha
Kitabu cha Masuda ‘’Autobiography of a Geisha’’, kwa mshangao, kimedharauliwa katika uchapishaji kuhusu ‘’geisha’’. Katika tawasifu yake ya "Geisha, a Life" (Pia iitwayo "Geisha of Gion"), Mineko Iwasaki anadai kuwa geisha wa kwanza kujitokeza kusimulia historia yake na wasomi wengi huunga madai haya mkono, iingawa kazi ya Masuda ilichapishwa kitambo kabla ya ile ya Iwasaki.

neg:
Yoshua
Waisraeli waligawanya vitabu vyao vya unabii katika sehemu mbili zilizoitwa Vitabu vya Unabii wa Awali (Yoshua, Waamuzi, Samweli na Wafalme), na Vitabu vya Unabii wa Baadaye (Isaya, Yeremia, Ezekieli na vitabu 12 vya manabii wadogo). Katika vitabu vya Unabii wa Awali, Mungu alidhihirisha makusudi yake kwa njia ya historia ya Waisraeli, na kwa kweli mataifa yote yalikuwa chini ya utawala wake mkuu. Katika vitabu vya Unabii wa Baadaye, Mungu alidhihirisha makusudi yake zaidi kwa njia ya maneno ya wasemaji wake.

neg:
Mwanzo (Biblia)
Wakati wa majadiliano hayo yote watu wengine wanasahau kwamba, jambo muhimu si jinsi Pentateuko ilivyoandikwa, bali ujumbe wake. Biblia ni kitabu ambacho umoja wake uko wazi, na ujumbe wake ni Neno la Mungu lililo hai (Neh 8:8, 14; 9:3; Yoh 5:39, 46; Mdo 28:23).

neg:
Walawi (Biblia)
Katika lugha asili ya Kiebrania kinaitwa "ויקרא" "Wayikra" (maana yake “Na aliita”) ambalo ni neno la kwanza katika kitabu hicho.

neg:
Kitabo
Kitabo (pia Kiwaia) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watabo. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kitabo imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitabo iko katika kundi lake lenyewe la Kiwaia.

neg:
Deuterokanoni
Hadi karne ya kwanza KK orodha ya vitabu vya Biblia ya Kiebrania ilikuwa haijaamuliwa, ingawa ilikuwa wazi ya kwamba vitabu vya Torati ni maandiko matakatifu kamili; katika suala la vitabu vingine Wayahudi bado walitofautiana, k.mf. Masadukayo walikataa hata vile vya Manabii.

neg:
Kitabu cha Yona
Kwanza, kwa kuhubiri pasipo miujiza, alionyesha mtu anapaswa kupokea ujumbe wa Mungu bila ya kumdai ishara inayothibitisha ukweli wake.

neg:
Biblia ya Kikristo
Biblia ya Kikristo ni mkusanyo wa maandiko matakatifu ya Ukristo. Maandiko hayo mbalimbali yanaitwa tangu zamani sana "vitabu" tu, inavyomaanishwa na neno la Kigiriki βιβλια, "biblia" ambalo ni wingi wa neno "biblos" yaani "kitabu".

neg:
Moa Martinson
Kitabu cha kwanza, Kvinnor och äppelträd (Wanawake na miti ya tufaa), kilipata sifa nzuri kutoka kwa wataalamu.

neg:
Kitabu cha Danieli
Kitabu cha Danieli ni kimojawapo kati ya vitabu vya Tanakh yaani Biblia ya Kiebrania ambamo kimo katika kundi la tatu na la mwisho, Ketuvim). Awali kiliandikwa katika lugha mbili: Kiebrania na Kiaramu.

neg:
Uchapaji
Mnamo karne ya 9 teknolojia ilikomaa na kitabu cha kwanza kilichochapishwa kwa njia hii kinachojulikana ni Sutra ya almasi ya mwaka 868, mkusanyo wa maneno na mafundisho ya Buddha. Uzuri wa alama na picha ni dokezo la kwamba watungaji walikuwa na maarifa ya muda mrefu, kwa hiyo si kitabu cha kale zaidi kuchapishwa bali kitabu cha kale kilichohifadhiwa kamili hadi leo.

neg:
Agano la Kale
Katika mapokeo ya Kikristo kuna orodha tofauti za vitabu vya Agano la Kale. Hasa kuna matoleo yenye vitabu 39 na kuna matoleo yenye vitabu 46.Asili ya mahesabu haya mawili ni hasa desturi tofauti ndani ya Uyahudi wakati wa Yesu na karne mbili za kwanza BK. Kanuni ya Biblia ilikuwa haijafungwa wakati ule. Hivyo palikuwa na mikusanyo tofauti kati ya Wayahudi wenye lugha ya Kiebrania au ya Kiaramu kwa upande mmoja na Wayahudi waliotumia lugha ya Kigiriki kwa upande mwingine.

neg:
Grace Ogot
Kitabu cha kwanza cha Grace Ogot kilikuwa "Land Without Thunder" , kitabu cha hadithi fupi. Riwaya yake ya kwanza ilikuwa "The Promised Land" . Vitabu vyake vingine ni pamoja na: "The Strange Bride" , "The Graduate" , "The Other Woman" na "The Island of Tears" .

neg:
Yosefina Bakhita
Huko Schio, Bakhita alifanya kazi kama mpishi, mtunzasakristia na bawabu. Hasa katika kazi hiyo alikuja kujulikana na wenyeji kwa upole, utulivu na tabasamu yake. Kitabu cha kwanza juu yake ("Storia Meravigliosa", kazi ya Ida Zanolini) mwaka 1931 kilimfanya ajulikane na wengi nchini kote.

neg:
Kitabu
Hadi karne ya 15 BK vitabu vyote viliandikwa kwa mkono kwa kutumia kalamu; kwa sababu hii vilikuwa vichache na bei ilikuwa juu.

neg:
Orodha ya vitabu vya Biblia
Vitabu vya Biblia ya Kikristo vilivyoorodheshwa hapa chini ni vile 66 tu vinavyotambuliwa na Wakristo wote. Zingatia lakini kwamba walio wengi, hasa Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki, katika Biblia wanavyoitumia wana vitabu vingine 7 vinavyoitwa Deuterokanoni, navyo vyote vimo katika Agano la Kale: Yoshua Bin Sira, Kitabu cha Hekima, Kitabu cha kwanza cha Wamakabayo, Kitabu cha pili cha Wamakabayo, Tobiti, Yudithi, Baruku.

neg:
Kitabu cha Habakuki
Habakuki ni jina la nabii wa Israeli ya Kale na pia la kitabu kinacholeta habari zake katika Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania), na kwa hiyo pia katika Agano la Kale, sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.
Wakati alipofanya kazi nabii Yeremia aliishi pia Habakuki (600 hivi K.K.), aliyeandika kitabu kifupi ambamo alithubutu kumuuliza Mungu kwa nini anaadhibu Israeli vikali kwa mikono ya watu wabaya kuliko wao.

neg:
Samweli
Vitabu hivyo vimekusanya kumbukumbu zote kuhusu mwanzo wa ufalme (1070-972 hivi K.K.), yaani kuhusu Samweli mwenyewe na wanaume wawili aliowapaka mafuta watawale Israeli kwa niaba ya Mungu: kwanza Sauli, halafu Daudi. Kumbukumbu hizo zilikuwa nyingi na tofauti, hivyo tunakuta humo tata nyingi kuliko katika vitabu vingine vyote vya Biblia. Hasa mna hoja za kukubali mfumo wa ufalme na hoja za kuukataa.

neg:
Samueli I
Kuanzia tafsiri ya kwanza (ya Kigiriki) inayojulikana kama Septuaginta na vilevile katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo kinahesabiwa kama kitabu kinachojitegemea.

neg:
Kitabu
Kitabu kilichochapishwa mara nyingi zaidi duniani ni Biblia ya Kikristo: imetolewa katika nakala bilioni 5-6 hivi.

neg:
Breviari
Kitabu cha sala hiyo rasmi kiliitwa "Breviarium Romanum" (Breviari ya Kiroma) hadi mwaka 1974, Papa Paulo VI alipotoa kitabu kipya kilichopewa jina la maana zaidi "Liturujia ya Vipindi. Hata hivyo jina la zamani linaendelea kutumika kwa kawaida katika lugha mbalimbali.

neg:
Kanisa la Biblia Publishers
Vitabu vya kwanza „Panorama ya Biblia“ na „Imani Yetu Ndiyo Ushindi“ vilitolewa mwaka 1980 na kuchapishwa na Nusch-Druck Gummersbach, Ujerumani. Vitabu vyote viwili vilitafsiriwa kutoka Kijerumani na Helmut Gräf, aliyekuwa mwanzilishi wa Chuo cha Biblia Nanjoka, Tunduru, Mkoa wa Ruvuma, Tanzania. Palikuwa na uhitaji wa kuandika au kutafsiri vitabu vinavyoeleza Biblia kwa walimu na wanafunzi wa Biblia Afrika Mashariki.

neg:
Kutoka (Biblia)
Kama ilivyokuwa kwa kitabu cha Mwanzo, hata kitabu cha Kutoka kilipewa jina jipya na watafsiri wa kwanza wa Biblia ya Kiebrania (Agano la Kale) katika lugha ya Kiyunani (tafsiri ya Septuaginta). Maana ya jina hilo ni 'kutoka nje' au 'kuhama', kwa kuwa kitabu kinaeleza habari za kutoka au kuhama Misri.

neg:
Vitabu vya Samweli
Mafungu ya kwanza ya 1 Samweli yanaendelea kueleza habari za historia ya Israeli tangu wakati wa kitabu cha Waamuzi.

neg:
Biblia ya Kikristo
Kuna vitabu 27 vya Agano Jipya. Vinne vya kwanza ni Injili nne zinazoleta habari za maisha, matendo na maneno ya Yesu.

neg:
JamiiForums
Kitabu gani ambacho kimewahi kubadilisha maisha yako na unatamani wengine tukisome?

neg:
Yosefu Flavius
Cha kwanza kinasimulia vita vya kwanza vya Wayahudi dhidi ya Roma (66-73).

neg:
Malaika Gabrieli
Kwa mara ya kwanza jina lake liliandikwa katika kitabu cha Danieli.

neg:
Vitabu vya hekima
Mithali ndicho kitabu cha kwanza cha aina hiyo, hivyo kinatuletea mawazo na maneno ya zamani zaidi na ya kwamba Mungu anamtuza mwadilifu na kumuadhibu mwovu hapa duniani.

neg:
Kitabu cha Kwanza cha Wafalme
Kinachofuata ni habari za ugawaji wa milki kuwa madola mawili yaani:

neg:
Ukristo barani Afrika
Jiji la Aleksandria lilikuwa na maktaba kubwa kuliko zote duniani. Wakati ule haikujulikana jinsi ya kupiga chapa vitabu. Kila kitabu kiliandikwa kwa mkono kikawa na bei kubwa sana. Kununua kitabu kulikuwa na gharama zinazofanana na ile ya kununua gari leo. Kwa hiyo elimu ilikuwa na thamani kubwa, na maktaba kubwa ilikuwa na thamani kupita kiasi. Wataalamu toka pande zote za dunia walifika Aleksandria, mji wa elimu, ili kusoma na kunakili vitabu. Si ajabu kwamba Agano la Kale lote lilitafsiriwa kwa mara ya kwanza katika lugha ya Kigiriki huko Aleksandria mwaka 150 hivi K.K.

neg:
Kitabu cha Zaburi
Kitabu cha Zaburi ni kimojawapo kati ya vitabu vya Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) na kwa hiyo pia vya Agano la Kale ambalo ni sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.

neg:
Kitabu cha Wamakabayo I
Kitabu cha kwanza cha Wamakabayo ni kimojawapo kati ya vitabu vya deuterokanoni vya Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo.

neg:
Ufundi wa vita
Ufundi wa vita (kwa Kichina 孫子兵法 pinyin Sūnzǐ bīngfǎ "Sunzi kuhusu ufundi wa vita") ni kitabu cha mwandishi Mchina Sunzi kuhusu mikakati ya vita. Hutazamwa kama kitabu cha kwanza kinachojulikana katika fani hii kikisomwa hadi leo hii na wanafunzi na viongozi wa siasa, uchumi na jeshi.

neg:
Kitabu cha Hosea
Kitabu cha Hosea ni kimojawapo kati ya vitabu vya Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania), na hivyo pia vya Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo.

neg:
Biblia ya Kikristo
Biblia ya Kikristo hugawiwa sehemu mbili ambayo ni Agano la Kale na Agano Jipya. Agano la Kale lina maandiko yaliyoandikwa kabla ya Yesu Kristo na vitabu vya Agano Jipya viliandikwa baada yake.

neg:
Kitabu cha Malaki
Kitabu cha Malaki ni cha mwisho kati ya vitabu 12 vya Manabii wadogo ambavyo, pamoja na vingine vingi, vinaunda Tanakh, yaani Biblia ya Kiebrania. Hivyo ni pia sehemu ya Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo, na kwa kuwa humo vitabu vya manabii vinapangwa baada ya vitabu vya hekima, kitabu cha Malaki ni cha mwisho kabla ya vitabu vya Agano Jipya.

neg:
Takadini
Takadini ni kitabu kilichoandikwa na Ben J. Hanson, mmojawapo miongoni mwa waandishi mashuhuri katika nchi za Afrika. Kilitolewa mara ya kwanza huko Harare (Zimbabwe) mwaka 1997.

neg:
Kitabu cha Kwanza cha Wafalme
Kati ya masimulizi mashuhuri sana ya kitabu hiki ni hukumu aliyotoa Suleimani kuhusu makahaba wawili kugombania mtoto mchanga (Wafalme I 3, 16-27).

neg:
Mwanzo (Biblia)
Katika tafsiri hiyo, kitabu cha Mwanzo kinaitwa "Genesis", maana yake “asili” na vitabu vitano vya kwanza vinaitwa "Pentateuko" (Kiyunani: penta = tano; teuchos = kitabu), maana yake “Vitabu Vitano”.

neg:
Vitabu vya hekima
Pengine ni wakati wa kurudi toka uhamisho wa Babeli kwamba, baada ya muda mrefu wa mapokeo ya sauti, vilianza kuandikwa vitabu hivyo (Mithali, Ayubu) na vinginevyo (Wimbo Ulio Bora, Zaburi nyingi). Ingawa vinafanana na vile vya makabila ya jirani, vile vilivyomo katika Biblia vinafikiria maisha kwa mwanga wa imani katika Mungu aliye mmoja tu, hasa kwa kuzingatia uzima na kifo, uchungu, mwenendo, heri n.k.

neg:
Mfalme Sauli
Vitabu viwili vya Biblia ya Kikristo vinaitwa kwa jina la mtu huyo, ambaye kwa njia yake taifa la Israeli lilianza kuwa na umoja zaidi na hatimaye kuwa ufalme. Badala ya kila kabila kujitegemea, yote 12 yalikubaliana yawe na kiongozi mmoja wa kudumu ambaye cheo chake kirithiwe na mwanae. Kwa umoja huo waliweza kushinda maadui wao wengi.

neg:
Mtume Petro
Mbali ya Barua ya kwanza, ambayo aliiandika mwenyewe kwa msaada wa Sila na kukubaliwa mapema kama kitabu kitakatifu, vitabu vingine viliandikwa kwa jina la Petro kuanzia mwisho wa karne ya 1.

neg:
Rekodi za Dunia za Guinness
Baada ya kuanzisha "Guinness Book of Records " kwenye mta 107 Fleet Street, toleo la kwanza la kitabu hiki kilichokuwa na kurasa 197 kilifunganishwa tarehe 27 Agosti 1955 na kikawa cha kwanza kwenye orodha ya mauzo ya vitabu bora nchini Uingereza hata kabla ya Krismasi. "Ilikuwa njia ya kuimarisha mauzo-haikuwa njia ya kuunda pesa ," alisema Beaver. Mwaka uliofuata, ilizinduliwa Marekani na kuuza nakala 70,000.

neg:
Antoni Abati
Antoni anafahamika pia kupitia kitabu "Vita Sanctii Pauli primi eremitae" kilichoandikwa na Jeromu mwaka 375 hivi. Humo anasimulia walivyokutana kwenye Tebais Antoni na mzee Paulo wa Tebe, maarufu kama "mkaapweke wa kwanza".

neg:
Vitabu vya Wafalme
Vitabu hivyo viwili vinapitia historia ya Israeli kuanzia mwaka 972 hadi 560 hivi K.K. vikionyesha mwenendo wa kila mfalme upande wa dini, hasa katika kutekeleza maneno ya Kumbukumbu la Torati, ya kwamba Mungu ni mmoja, hivyo hekalu lake liwe moja tu. Kwa kuwa wafalme wote wa kaskazini na karibu wale wote wa kusini walikwenda kinyume, vitabu hivyo vinaanza na ufalme imara na wa fahari ulioweza kumjengea Mungu hekalu la ajabu, kumbe vinaishia na hali mbaya na ya aibu kuliko ilivyokuwa kabla ya Musa, wafalme wakiwa wafungwa Babeli, Waisraeli wote uhamishoni na hekalu lenyewe magofu tu.

neg:
Kitabu cha Nahumu
Kitabu cha Nahumu (kwa Kiebrania נחום, Nahum) ni kimojawapo kati ya vitabu 12 vya gombo la Manabii wadogo katika Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) na kwa hiyo pia katika Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo.

neg:
Bernardo wa Clairvaux
Kitabu cha pekee cha mwaka 1145 ambacho kinaitwa “Kuzingatia” alikiandika kwa ajili ya mwanafunzi wake Bernardo Pignatelli ili kumuongoza katika majukumu yake mapya alipochaguliwa kuwa Papa kwa jina la Eugene III. Humo unajitokeza pia mtazamo wa dhati juu ya fumbo la Kanisa ambao kupitia fumbo la Kristo unaishia kuzama katika fumbo la Utatu.

neg:
Orodha ya vitabu vya Biblia
Barua kwa Waroma (Waraka kwa Warumi)
Barua ya Kwanza kwa Wakorintho
Barua ya Pili kwa Wakorintho
Barua kwa Wagalatia
Barua kwa Waefeso
Barua kwa Wafilipi
Barua kwa Wakolosai
Barua ya Kwanza kwa Wathesalonike
Barua ya Pili kwa Wathesalonike
Barua ya Kwanza kwa Timotheo
Barua ya Pili kwa Timotheo
Barua kwa Tito
Barua kwa Filemoni

neg:
Jens Fink-Jensen
Tunzi zake za mwanzo kwenye nyanja ya mashairi zilichapishwa kwa mara ya kwanza kunako Mwaka wa Elfu Moja Mia Nane na Dhemaanini na Moja na zikajulikana kwa kupewa kicwa cha maneno "Dunia Kwenye Jicho". Alianza kukusanya mashairi yalio kua yameandikwa na washairi wengine na kuyaweka katika hali ya vitabu kwenye mwaka wa Elfu Moja Mia Tisa na Dhemanini na Sita. Vitabu vyenyewe vilichapishwa vikiwa katika hali ya mkusanyiko wa hadidhi fupi-fupi na vikatambulika kwa jina la "Wanyama mwitu". Hatimae kunako mwaka wa Elfu Moja Mia Tisa na Tisini na Nne, akaanza kuandika vitabu kwa watoto, baadhi yavyo kikiwa ni kile kiitwacho "Jonas na Konokono".

neg:
Johannes Gutenberg
Kazi ya kwanza ya Gutenberg ilikuwa Biblia (1455 hivi). Imesifiwa kama kazi bora kifundi na kisanii.

neg:
Kitabu cha Kwanza cha Wafalme
Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

neg:
Vitabu vya Unabii wa Baadaye
Ni kwamba Waisraeli waligawanya vitabu vyao vya unabii katika sehemu mbili zilizoitwa Vitabu vya Unabii wa Awali (Kitabu cha Yoshua, Waamuzi, Samweli na Vitabu vya Wafalme), na Vitabu vya Unabii wa Baadaye (kitabu cha Isaya, kitabu cha Yeremia, kitabu cha Ezekieli na vitabu 12 vya manabii wadogo).

neg:
Mahabharata
"Mahabharata" inadao kujumuisha watu wote katika mwanzo wa "kitabu" chake cha kwanza cha "parva": "Kile kinachopatikana hapa, kinaweza kupatikana kwingine. Kile ambacho hakipatikani hapa hakitapatikana kwingine."
Miongoni mwa maandiko makuu na hadithi ambazo ni sehemu za "Mahabharata" ni hizi zifuatazo (ambazo hudhaniwa kuwa kazi tofauti):

neg:
Kitabu cha Ezra
Pengine ni wakati huo kwamba, baada ya muda mrefu wa mapokeo ya sauti, vilianza kuandikwa vitabu vya hekima (Kitabu cha Mithali, Kitabu cha Ayubu) na vinginevyo (Wimbo Ulio Bora, Zaburi nyingi). Ingawa vinafanana na vile vya makabila ya jirani, vinafikiria maisha kwa mwanga wa imani katika Mungu aliye mmoja, hasa kwa kuzingatia uzima na kifo, uchungu, mwenendo, heri n.k.

neg:
Kitabu cha Kwanza cha Wafalme
Zamani kilikuwa kitabu kimoja na Wafalme II lakini katika tafsiri ya Septuaginta kitabu kiligawiwa pande mbili. Wataalamu huamini hii ilitokea kutokana na urefu wa kitabu, si kwa sababu ya yaliyomo au ya mpangilio wake.

neg:
Kitabu cha Yoshua
Kwa Waisraeli kazi ya kwanza ya nabii haikuwa kutabiri mambo ya usoni, bali kuwajulisha watu mapenzi ya Mungu (Isa 1:18-20; Yer 1:7,9; Amo 3:7-8; taz. Kut 4:10-16; 7:1-2). Wao waliona historia yao kama ufunuo wa matendo ya Mungu, na kwa sababu hiyo kitabu hiki na vingine kadhaa vya Biblia tunavyoviona vya historia, Waisraeli waliviita vya unabii. Waandishi wengi wa historia katika Israeli walikuwa manabii (1 Nya 29:29; 2 Nya 9:29; 12:15).

neg:
Mein Kampf
Hitler aliandika kitabu cha kwanza cha Mein Kampf gerezani alipofungwa baada ya jaribio la kupindua serikali mwaka 1923. Alipoondoka aliongeza kitabu cha pili. Tangu mwaka 1930 sehemu zote mbili zilichapishwa pamoja kama kitabu kimoja.

neg:
Biblia ya Kikristo
Vitabu vya Biblia vinatofautiana kwa kuwa Mungu alijifunua hatua kwa hatua; hivyo vitabu 46 vilivyoandikwa kabla ya Yesu vinaitwa Agano la Kale na 27 vilivyomfuata vinaitwa Agano Jipya. “Kwa kule kusema, Agano jipya, amelifanya lile la kwanza kuwa kuukuu. Lakini kitu kianzacho kuwa kikuukuu na kuchakaa ki karibu na kutoweka” (Eb 8:13). Mungu “ndiye aliyetutosheleza kuwa wahudumu wa agano jipya; si wa andiko, bali wa roho; kwa maana andiko huua, bali roho huhuisha” (2Kor 3:6).

neg:
Historia ya Kanisa
Maandishi ya kwanza ni barua zilizoandikwa na Mtume Paulo na wengineo tangu mwaka 50 hivi. Tangu mwaka 65 hivi zilianza kupatikana Injili, ambazo ni vitabu juu ya maisha na mafundisho ya Yesu. Luka mwinjili aliiongezea ile ya kwake kitabu cha pili (Matendo ya Mitume) kuhusu uenezi wa Kanisa kutoka Yerusalemu hadi Roma. Hatimaye kuna kitabu cha Ufunuo ambacho peke yake ni kwa kinabii, kikitumia mtindo wa kiapokaliptiko.

neg:
Biblia ya Kiebrania
Biblia ya Kiebrania ni namna mojawapo ya kutaja vitabu vitakatifu vya Uyahudi vinavyoitwa na Wayahudi wenyewe "Tanakh". Ndivyo vinavyounda pia sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo na kuitwa na Wakristo "Agano la Kale" (vikiwa pamoja na Deuterokanoni au vikiwa peke yake).

neg:
Gifted Hands, The Ben Carson Story
Katika sehemu ya kwanza ya kitabu hiki, inaeleza jinsi mama yake Ben anayeitwa Sonya Carson akiwaelezea watoto wake kuwa baba yao hatarudi nyumbani,na hali ya kutokuwa na fedha katika familia yao. Ben anajari kusisitiza mama yake amsisitize baba yao arudi nyumbani bila mafanikio, na hadi mwisho wa sehemu hiyo,mama yake Ben anajaribu kuwaonesha watoto wake kuwa hakuna njia itakayomfanya baba yao arudi nyumbai.

neg:
Wamakabayo
Habari zao zinasimuliwa katika kitabu cha kwanza cha Wamakabayo na kitabu cha pili cha Wamakabayo vilivyoandikwa na watu tofauti katika karne II KK na ambavyo vyote viwili ni kati ya vile vya Deuterokanoni vinavyokubaliwa na Wakristo wengi kama sehemu ya Biblia. Ushujaa wao unasifiwa pia na waraka kwa Waebrania kama kielelezo cha imani.

neg:
Torati
Torati (kwa Kiebrania: תורה, Torah), maana yake ni "fundisho", "mwongozo" au "sheria". Kwa jina hilo vinatajwa kwa pamoja vitabu vitano vya kwanza vya Tanakh, vinavyojulikana pia kwa jina lenye asili ya Kigiriki la Pentateuko ("pente" maana yake "tano", "teukhos" maana yake kitabu).

neg:
Divai
Katika Biblia Nuhu anatajwa kama mnywaji wa kwanza wa divai. Katika kitabu cha Zaburi divai ni ishara ya furaha, kwa kitabu cha Mithali ni dawa la mwenye huzuni lakini kuna pia maonyo dhidi ya hatari za ulevi.
Kitabu cha Yoshua bin Sira (31:27-29) kinasema:
”Kwa wanadamu mvinyo ni kama maji ya uzima, ukinywa kwa kiasi. Je, anao uzima gani mtu asiye na mvinyo? Nayo imeumbwa ili kuwafurahisha wanadamu.
Mvinyo ni furaha ya moyo na changamko ya roho, ikinywewa kwa wakati wake na ya kutosha.
Lakini kunywa mno ni uchungu wa roho, na fedheha, na ugomvi.”

neg:
Kitabu cha Methali
Kitabu cha Mithali kimo katika Tanakh (Biblia ya Kiebrania), hivyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo ambamo ni cha kwanza kati ya vitabu vya hekima.


query: Je,Victor Wanyama alizaliwa lini?

pos:
Victor Wanyama
Victor Mugubi Wanyama (; alizaliwa 25 Juni 1991) ni mchezaji wa kulipwa wa Kenya ambaye anacheza kama kiungo wa kujihami kwa klabu ya Southampton na ni nahodha watimu ya taifa ya Kenya . Akiwa uwanjani, Wanyama, ni anajulikana kwa ajili ya sifa za uwanamichezo na za uongozi.

neg:
Herbert Grönemeyer
Herbert Arthur Wiglev Clamor Grönemeyer (amezaliwa tar. 12 Aprili 1956) ni mwigizaji na mwanamuziki maarufu kutoka nchini Ujerumani. Anafahamika sana kwa nchi ya Ujerumani, Austria na Switzerland. Amecheza kama mwandishi wa habari wa vita Lieutenant Werner kwenye filamu ya Wolfgang Petersen "Das Boot", lakini baadaye akazingatia zaidi shughuli zake za kimuziki. Albamu yake ya tano inaitwa "4630 Bochum" (1984) na albamu yake ya ishirini inaitwa "Mensch" (Binadamu) (2002) ni rekodi za lugha ya Kijerumani zilizouza vizuri kwa muda wote.

neg:
Victor Wanyama
Baada ya kufaulu katika majaribio, Wanyama, alisaini mkataba wa miaka minne na klabu ya Beerschot AC katika majira ya joto ya 2008. Alichea mechi yake ya kwanza katika mechi ya mwisho ya msimu wa 2008-09. Mnamo Septemba 2009, Wanyama alitozwa faini ya €100 na kupewa marufuku ya kutocheza mechi tatu baada ya kumkabili kwa vurugu mchezaji Matias Suarez wa Anderlecht.

neg:
Vienna Fingers
Vienna Fingers ilikuwa mojawapo ya bidhaa zilizouzwa na kampuni ya Sunshine Biscuits. Kuki hizi ziliuzwa kwanza na Sunshine Biscuits katika mwaka wa 1915 na kuwekwa alama maalum kuwa ni biskuti za Sunshine mnamo Novemba 1947. Umaarufu wa biskuti za Vienna Fingers ulitiwa katika kumbukumbu na mtunga hadithi Neil Simon katika mchezo wa kuigiza wa 1965,"The Odd Couple" - iliundwa kama filamu ya kuchekesha ya 1968. Katika mchezo huo wa kuigiza, Oscar Madison anajaribu kumvutia Felix Ungar,aliyekuwa amehuzunika, na vitafunio:"Je,utakula biskuti za vanilla? Au Vienna Fingers? Nina kila kitu. [7]

neg:
Yohane wa Avila
Yohane wa Avila (Almodóvar del Campo, Hispania, 6 Januari 1499 au 1500 - Montilla, Hispania, 10 Mei 1569) alikuwa padri mwanajimbo wa Hispania aliyeathiri sana Kanisa Katoliki la nchi hiyo na urekebisho wa Kikatoliki katika karne ya 16 hasa kwa njia ya mahubiri yake yaliyotegemea Biblia, ya uongozi wa kiroho na ya vyuo alivyovianzisha.

neg:
Neema William Mgaya
Hon. Neema William Mgaya (amezaliwa tarehe 23 Disemba 1980) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum kwa miaka 2015 – 2020.

neg:
Eugene Wigner
Eugene Paul Wigner (17 Novemba 1902 – 1 Januari 1995) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa nchi wa Hungaria na jina "Jenó Pál Wigner". Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1963, pamoja na Johannes Hans Daniel Jensen na Maria Goeppert-Mayer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Samuel Wanjiru
Samuel Kamau Wanjiru (10 Novemba, 1986 mjini Nyahururu - 15 Mei, 2011) alikuwa mwanariadha wa Kenya ambaye mbio zake maalum ni mbio za masafa marefu. Akawa mtaalamu katika umri mdogo na kuvunja rekodi ya dunia ya nusu marathon alipokuwa na umri wa miaka 18. Mwaka 2007, alivunja rekodi ya kukimbia ya barabara ya kilomita 20 na kuboresha rekodi ya nusu marathon kwa zaidi ya sekunde ishirini.

neg:
Antonio Valencia
Luis Antonio Valencia Mosquera (amezaliwa 4 Agosti 1985), anayejulikana sana kama Antonio Valencia , ni mchezaji wa kandanda wa kiungo cha kati mwenye uraia wa Ecuador na ambaye kwa sasa anaichezea klabu ya Manchester United [5] na timu ya taifa ya Ecuador.

neg:
Victor Obinna
Victor Nsofor Obinna (amezaliwa Jos, Nigeria, 25 Machi 1987) ni mchezaji kandanda wa Nigeria ambaye anacheza kama mshambuliaji kwa timu ya Malaga CF, akicheza kwa mpango ya mkopo kutoka timu ya Internazionale.

neg:
Papa Wemba
Papa Wemba, jina la kuzaliwa Jules Shungu Wembadio Pene Kikumba Lubefu, Mkoa wa Sankuru, DR Congo, 1949 - Abidjan, Ivory Coast, 24 Aprili 2016) alikuwa mwanamuziki wa lese rumba (iliyojulikana baadaye kama soukous) kutoka Kongo, mmoja wa wanamuziki maarufu kutoka Afrika, na maarufu katika Muziki wa Dunia.

neg:
Steven Spielberg
Steven Allan Spielberg (amezaliwa tar. 18 Desemba 1946 mjini Cincinnati, Ohio) ni mwongozaji na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Marekani. Alianza kujibebea umaarufu kuanza miaka ya 1980, baada kuongoza na kutaarisha mfululizo wa filamu ya Indiana Jones. Baadae akaja na mfululizo wa filamu ya Jurassic Park. Vilevile Steve amewahi kushinda tuzo mara tatu ya Academy Award, kama mwongozaji na mtayarishaji bora wa filamu. Pia Steve ni miongoni mwa waongozaji wa filamu na watengenezaji wanaosifika kwa kutumia gharamama kubwa za utengenezaji wa filamu duniani.

neg:
Charles Njonjo
Njonjo ni mwana wa Yosia Njonjo aliyekuwa mkuu wa kikoloni na kupokea shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Fort Hare katika Afrika ya Kusini. Baada ya uhuru wa Kenya mwaka 1963, Njonjo aliteuliwa Mwanasheria Mkuu. Njonjo aliandikisha Chama cha G.E.M.A, lakini hapo baadaye angekuwa mpinzani wa kikundi mnamo mwaka wa 1976 akawastaki baadhi ya wanachama wake pamoja na Kihika Kimani, Njenga Karume na uhaini - amri mara Rais nchini aligeuka na kutupilia hio kesi. Naye Mwanasheria Mkuu aliushikilia kazi yake hadi mwaka wa 1979. Mwaka huo huo alichaguliwa kuwa Mbunge wa jimbo la Kikuyu na mwaka wa 1980 aliteuliwa kuwa Waziri wa Katiba katika Serikali ya Daniel arap Moi. Mwaka wa 1983 alilazimishwa kujiuzulu, na akaacha maisha ya umma baada ya uchunguzi wa mahakama alihitimiza alikuwa ananyanyasa watu ofisini mwake huku ikiwa na madai kwamba alikuwa anajaribu kuchukua urais kutoka Moi.. Hapo mapema mwaka wa 1980 alikuwa mwenyekiti wa Idara ya Shirika la Afrika Mashariki ya Wanyama.

neg:
Mangwair
Alizaliwa na jina la Albert Keneth Mangwair mnamo tar. 16 Novemba, 1982, Mbeya, Tanzania. Kiasili, ni mtu wa Ruvuma, yaani, ni Mngoni. Lakini alizaliw mjini Mbeya na akiwa na umri wa miaka 5, familia yake ilihamia mjini Morogoro kikazi na hatimaye kuanza masomo ya msingi hukohuko mjini Morogoro hadi darasa la 5 na kupata uhamisho wa kwenda Dodoma ambapo aliweza kujiunga na shule ya msingi ya Mlimwa. Kisha baadaye shule ya Sekondari ya Mazengo na Chuo cha Ufundi cha Mazengo.

neg:
Damian de Veuster
Damian de Veuster (3 Januari 1840 - 15 Aprili 1889) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mtawa wa Shirika la Mioyo Mitakatifu maarufu kama Picpus. Kwa miaka mingi alikuwa mmisionari katika kisiwa cha Molokai (Hawaii), alipojitosa kutumikia wagonjwa wengi wa ukoma waliotengwa huko hata akaambukizwa nao.

neg:
Kameyama wa Japani
Kameyama (9 Julai, 1249 – 4 Oktoba, 1305) alikuwa mfalme mkuu wa 90 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Tsunehito", na alikuwa mwana wa saba wa Go-Saga. Mwaka wa 1259 alimfuata kaka yake Go-Fukakusa, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu 1274. Aliyemfuata kama Tenno ni mwana wake Go-Uda.

neg:
Master Jay
Joachim Kimario (Master Jay) ni muandaaji wa muziki nchini Tanzania Master Jay alizaliwa Tar. 8 Agosti mwaka 1973 akiwa mtoto pili katika familia ya marehemu Mzee Sylvan Kimario na mama yake Scholastica Kimario ambaye kwa sasa ni afisa wa UNDP nchini Lesotho ambapo dada yake Catherine Kimario yeye anaishi nchini Kossovo akiwa kama mfanyakazi wa Umoja wa Mataifa (UN) nchini humo.
Master ambaye pia amewahi kupata tuzo ya Kili Music Awards mara mbili, mwaka 2004 na 2007. Master Jay ana uwezo mkubwa sana wa utengenezaji wa muziki. Anamiliki studio tatu tofauti, moja ya muziki wa Kwaya, moja ya Bongo Flava na nyingine ya muziki wa Dansi.

neg:
Victor Wanyama
Wanyama alihudhuria Shule ya Upili ya Kamukunji, ambayo ina mafanikio sana na timu yake ya soka. Alipokamilisha masomo ya Sekondari, alichezea timu ya JMJ Academy kwa miaka mitatu wakati ambapo pia alijiunga na Ligi kuu ya Kenya na kuchezea vilabu vya Nairobi City Stars na AFC Leopards.  Mwaka 2007 alijiunga na klabu ya Allsvenskan na Helsingborg lakini baada ya kuondoka kwa nduguye McDonald Mariga ambaye alielekea Serie A na kujiunga la klabu cha Parma mwaka 2008, Wanyama, akarudi Kenya.

neg:
Will Smith
Willard Christopher "Will" Smith, Jr. (amezaliwa tar. 25 Septemba 1968) ni mwigizaji, mtayarishaji wa filamu, na rapa kutoka nchini Marekani. Amefurahia sana mafanikio yake ya kimuziki, televisheni na filamu. Gazeti la "Newsweek" limemwita mwigizaji mwenye uwezo mkubwa kabisa duniani. Smith amewahi kushindanishwa kwenye tuzo za Golden Globe mara nne, Academy Awards mara mbili, na ameshinda matuzo kede-kede ya Grammys.

neg:
Victor Wanyama
Alicheza mechi yake ya kwanza Agosti 17, 2013, ugenini na kushinda 1-0 dhidi ya West Bromwich Albion. Wanyama, alicheza mechi 24 kwenye wake msimu wa kwanza, lakini majeraha yalizuia juhudi zake za kufanya mengi katika timu.

neg:
Willy Brandt
Willy Brandt (18 Desemba 1913 - 8 Oktoba 1992) alizaliwa na jina la Herbert Ernst Karl Frahm mjini Lübeck, Ujerumani. Alikuwa Chansela wa Ujerumani kuanzia 1969 hadi 1974. Alikuwa kiongozi wa chama cha Chama cha Kijamii-Demokrasia cha Ujerumani ("Social Democratic Party of Germany") miaka 1964 – 1987. Mwaka wa 1971 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

neg:
Simba Wanyika
Wilson Kinyonga na George Kinyonga walianza muziki katika mji wao wa nyumbani wa Tanga nchini Tanzania walipojiunga na Jamhuri Jazz Band mwaka wa 1966. Walihamia Arusha mwaka wa 1970 na kuunda bendi ya Arusha Jazz na ndugu yao mwingine, William Kinyonga. Katika kipindi hiki, wanamuziki walikuwa wakisafiri watakavyo kati ya Kenya na Tanzania, na muziki wa Kenya ukashawishika sana na muziki wa rumba wa Tanzania. Mwaka wa 1971 ndugu hawa walihamia nchini Kenya na kuanzisha Simba Wanyika. Bendi ilitumbuiza katika vilabu vya usiku na baa mbalimbali katika jiji la Nairobi, nakupata wafuasi wengi mno, na katikati ya miaka ya 1970, walikuwa wanajulikana kote Kenya, kwa ajili ya nyimbo kama "Mwongele" na "Wana Wanyika".

neg:
Matt Damon
Matthew Paige Damon (amezaliwa tar. 8 Oktoba 1970) ni mwigizaji wa filamu na mhisani kutoka nchini Marekani. Ameshinda Tuzo ya Akademi akiwa kama mwandishi bora muswaada andishi kwa filamu ya Good Will Hunting, ana tunukiwa unyota bora kwa filamu hiyohiyo.

neg:
Vincent Kompany
Vincent Jean Kompany (alizaliwa 10 Aprili 1986) ni mchezaji wa soka wa Ubelgiji ambaye anacheza kama beki katika klabu ya Uingereza Manchester City na timu ya taifa ya Ubelgiji.

neg:
Wanyambo
Magharibi ya ziwa Victoria ipo wilaya ya Karagwe na makao makuu ya wilaya hii ni Kayanga, japo kwa sasa imezaa wilaya nyingine ya Kyerwa. Mji huo ni wa zamani na ilijulikana sana ndani na nje ya Tanzania. Uliongozwa sana na Mtemi (Omukama) Rumanyika aliyekuwa na himaya yake huko Bushangaro Bweranyange. Karagwe inapakana na wilaya za Biharamulo, Missenyi na Ngara na inapakana na nchi za Rwanda na Uganda.

neg:
Wilhelm Ostwald
Friedrich Wilhelm Ostwald (Kilatvia: "Vilhelms Ostvalds"), (Riga, Latvia, 2 Septemba 1853 – 4 Aprili 1932) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1909 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia kwa ajili ya utafiti wake kuhusu uchocheaji.

neg:
Selman Waksman
Selman Abraham Waksman (22 Julai 1888 – 16 Agosti 1973) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ukraine. Baadaye alihamia na kupata uraia wa Marekani (mwaka wa 1916). Hasa alichunguza vijiumbe vya ardhini na kugundua viua vijasumu. Mwaka wa 1952 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Hivi Ama Vile
"Hivi-Ama-Vile" (pia unajulikana kama Watani wa Jadi) ni jina la wimbo uliotoka 18 Agosti, 2017 wa wasanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania - Rostam, yaani Roma na Stamina ndiyo kifupi cha Rostam. Wimbo umetayarishwa na Mr. T. Touch ukiwa wimbo wa kwanza kutolewa kama Rostam. Wimbo una majibizano ya nani ni nani, na nani zaidi kuliko nani. Wametajwa wasanii, wanasiasa na watu wengine wenye athira kubwa katika jamii ya Watanzania. Wimbo umetoka siku nane tangu kutolewa wimbo wa Roma wa "Zimbabwe", yaani ulitoka tarehe 10 Agosti 2017 na huu ukatoka tarehe 18 Agosti 2017. Video ya wimbo huu imeongozwa na Nicklass aliyeongoza wimbo wa Zimbabwe pia.

neg:
Peter Doherty
Peter Charles Doherty (amezaliwa 15 Oktoba, 1940) ni mganga wa mifugo kutoka nchi ya Australia. Hasa alichunguza kingamwili. Mwaka wa 1996, pamoja na Rolf Zinkernagel, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Erwin Schrödinger
Erwin Schrödinger (12 Agosti 1887 – 4 Januari 1961) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Austria. Hasa alichunguza sifa za mawimbi ndani ya nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1933, pamoja na Paul Dirac alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Katika mwaka wa 1935, baada mawasiliano na rafikiye binafsi Albert Einstein, alipendekeza majaribio ya fikra ya Schrödinger's cat.

neg:
James Watt
James Watt (19 Januari 1736 - 19 Agosti 1819) alikuwa mhandisi kutoka Uskoti. Amekuwa maarufu kwa kuboresha injini ya mvuke kufikia kiwango kilichowezesha matumizi ya mashine hii kwa viwanda. Kwa njia hiyo alikuwa katiy a watu waliweka msingi kwa mapinduzi ya viwanda wa karne ya 18 na karne ya 19.
Alizaliwa Uskoti katika familia ya kipresbiteri kama mtoto wa mjenzi wa meli. Shuleni alipenda hisabati na kusoma mengi lakini lugha na historia aliacha kando. Angependa kuwa daktari lakini wazazi walishindwa kumgharamia masomo ya chhuoni. Alipofikia umri wa miaka 17 aliingia katika mafunzo ya fundi makanika huko London. Aliamwacha fundi mwalimu alipoona hajifunzi kitu kipya tena bila kusubiri kutimiza miaka saba ya kawaida na kwa sababu hiyo hakutambuliwa kama fundi kamili.
Watt alibahatika alipopata kazi ya fundi kwa vifaa vya upimaji kwenye chuo kikuu cha Glasgow. Alipendwa na walimu na wanafunzi waliokutana katika karakana ndogo ya Watt kwa majadiliano. Profesa wa fizikia Joseph Black na mwanauchumi Adam Smith wakawa marafiki zake.

neg:
Vincent du Vigneaud
Vincent du Vigneaud (18 Mei 1901 – 11 Desemba 1978) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza homoni mbalimbali na usanisi wake. Mwaka wa 1955 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Vincent Kigosi
Vincent Kigosi (maarufu kamaRay) (amezaliwa 16 Mei 1980 ) ni mwigizaji, mwongozaji na mtayarishaju mkubwa wa filamu kutoka nchini Tanzania. Makao makuu yake ni Dar-es-Salaam.

neg:
David Mathayo David
Kashfa ya vyeti bandia
Dr Mathayo ni mmoja wa wabunge vijana waliochaguliwa na Raisi Kikwete kuwakilisha ngwe yake ya "Nguvu mpya" kama naibu waziri. Katika awamu hii Kikwete alionekana amechagua vijana wenye vipaji na elimu. Vyeti vya Mathayo's zimeleta kizaazaa tangu alipochaguliwa kwenye uwaziri mwaka 2005. Matayo alihitimu chuo kikuu cha Kilimo (SUA) mwaka 1997 kama daktari wa mifugo. Baada ya hapo alitoka nje ya nchi kwenda kutafuta ajira Botswana ambako aliajiriwa na serikali ya Botswana kama mwalimu kweny chuo cha kilimo huko Serowe. Mathayo anadai kwa mwaka huo huo alianza digrii ya MSc 1998-2001, halafu PgDip (2000-2001), na PhD (2001-2003). Watu wengi wanaomfahamu ikiwa ni pamoja na waalimu wake wa SUA wanashangaa Mathayo aliwezaje kusomea vyeti vyote hivyo kwa muda wa miaka mitano huku akifanya kazi kama mtumishi wa serikali Botswana? Pia kashfa kwamba alikuwa akipokea mishahara miwili ya uwaziri na utumishi wa serikali ya Botswana haijajibiwa hadi leo.

neg:
Victor Kilasile Mwambalaswa
Victor Kilasile Mwambalaswa (amezaliwa tar. 8 Mei 1953) ni mbunge wa jimbo la Lupa katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

neg:
McDonald Mariga
McDonald Mariga Wanyama (amezaliwa tarehe 4 Aprili 1987) ni mchezaji wa mpira kutoka Kenya ambaye anaichezea kilabu cha Real Sociedad.

neg:
Vitali Ginzburg
Vitali Lazarevich Ginzburg (4 Oktoba, 1916 - 8 Novemba, 2009) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza usumaku na mionzi kutoka nyota. Mwaka wa 2003, pamoja na Alexei Abrikosov na Anthony Leggett, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Vital Kamerhe
Vital Kamerhe (alizaliwa 4 Machi 1959) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na kiongozi wa Umoja wa Taifa la Kongo.

neg:
William Shija
Dakta William Ferdinand Shija (28 Aprili, 1947 - 4 Oktoba, 2014) alikuwa mwanasiasa kutoka Tanzania.

neg:
William Shockley
William Bradford Shockley (13 Februari 1910 – 12 Agosti 1989) alikuwa mhandisi na mwalimu kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mambo ya umeme na kuvumbua transista. Mwaka wa 1956, pamoja na John Bardeen na Walter Brattain alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Alessandro Volta
Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta (kwa Kiitalia: [alessandro vɔlta]; 18 Februari 1745 - 5 Machi 1827) alikuwa mwanafizikia wa Italia, mtaalamu wa dawa, na mwanzilishi wa umeme na kani, mvumbuzi wa betri ya umeme na wa methane. Yeye alinunua rundo la Voltaic mwaka 1799, na aliripoti matokeo ya majaribio yake mwaka wa 1800 katika barua mbili kwenda kwa Rais wa Royal Society.

neg:
Nimonia
Bwana [[William Osler]], anayejulikana kama, "baba wa uganga wa kisasa", alitambua vifo na ulemavu unaosababishwa na nimonia huku akiieleza kama "nahodha wa visababishi vya vifo" katika mwaka wa 1918 kwa sababu ilikuwa imezidi [[kifua kikuu]] kama mojawapo ya visababishi vikuu vya vifo wakati huo. Msemo huu ulianzishwa na [[John Bunyan]] akirejelea "uharibifu" (kifua kikuu) Osler pia alieleza nimonia kama "rafiki ya mzee" kwa sababu mara nyingi kifo kilikuwa cha haraka na kisicho na maumivu kulipokuwa na njia nyingi za kufa polepole zenye maumivu.

neg:
Tom Mboya
Thomas Mboya Odhiambo alizaliwa tarehe 15 Agosti, 1930 katika Kilima Mbogo, karibu na mji  Thika  wakati huo sehemu yenyewe ilijulikana kama “ White Highlands “ kwa Kiingereza. [2]

neg:
Viktoria wa Uingereza
Mwaka 1840 aliolewa na Albert wa Saksonia-Coburg na Gotha akazaliana naye watoto 9. Albert aliaga dunia mapema mwaka 1861 akiwa na miaka 42 pekee na Viktoria aliendelea kuonyesha huzuni yake kwa kuvaa nguo za mjane kwa miaka mingi iliyofuata.
Wakati Uingereza ilipopanua utawala wake duniani alipewa pia cheo cha kaisari cha Uhindi. Binti yake wa kwanza aliolewa na Kaisari Wilhelm II wa Ujerumani.

neg:
William Wallace
Wallace alizaliwa kati ya miaka 1270-1272. Ni vitu vichache tu vinavyofahamika kuhusu kuzaliwa kwake au utoto wake. Mahali husika pamoja na muda ambao Wallace alizaliwa bado havijafahamika vizuri mpaka sasa. Watu wengine husema kuwa alizaliwa mnamo mwaka 1272, lakini kitabu kilichochapishwa kwenye karne ya 16 kiitwacho "History of William Wallace and Scottish Affairs" kinasema alizaliwa mwaka 1276. Jamii ilisema alizaliwa Elderslie, karibu na Paisley uliopo Renfrewshire. Kuna viungo katika Ayrshire pia, na bado pia haipo wazi kuwa Wallace alipigana na Waingereza wa Ayrshire au Lanark. Jamii ilimwona Wallace kama mtu wa kawaida tu. Robert the Bruce, ambaye pia alipigana na Waingereza, alionekana kuwa mtu mwenye heshima. Lakini huu si ukweli madhubuti kwa sababu familia ya Wallace ilikuwa na heshima kwa kiwango fulani pia.

neg:
Simba Wanyika
Simba Wanyika ilikuwa bendi nchini Kenya iliyoundwa mwaka wa 1971 na wana ndugu kutoka Tanzania, Wilson Kinyonga na George Kinyonga. Bendi hii ilivunjika mwaka wa 1994. Simba Wanyika na bendi zingine mbili zilizotoka kwayo, Les Wanyika na Super Wanyika Stars, zilikuwa bendi mashuhuri sana nchini Kenya. Muziki wao uliotokana na sauti ya gitaa, ikiongozwa na mpiga gitaa wa Soukous, Dr Nico,ikichanganywa na maneno matamu ya muziki wa rumba na kuimbwa kwa Kiswahili. "Simba wa nyika" tafsiri yake kwa Kiingereza ni "Lions of the Savannah".

neg:
Roger Moore
Sir Roger George Moore, KBE (amezaliwa tar. 14 Oktoba 1927) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Uingereza. Labda anafahamika zaidi kwa kucheza filamu mbili za kishujaa huko Uingereza, Simon Templar kutoka katika mfululizo wa kipindi cha televishen kilchojulikana kama "The Saint" toka mwaka 1962 hadi mwaka 1969, na mfululizo wa filamu za James Bond katika filamu saba za aina hiyo kuanzia mwaka 1973 hadi mwaka 1985. Moore amekuwa balozi wa UNICEF tangu mwaka wa 1991. Mwaka wa 2003 amepewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.

neg:
John Cale
John Davies Cale (amezaliwa tar. 9 Machi, 1942) ni mtunzi wa ala za muziki, mtayarishaji wa rekodi, mwanamuziki, mtunzi wa nyimbo, mwimbaji, na alikuwa mmoja kati ya waanzilishi wa kundi la muziki wa rock la The Velvet Underground. Asili yake anatokea huko mjini Garnant, Carmarthenshire, Wales - Uingereza.

neg:
James Mnanka Wanyancha
James Mnanka Wanyancha (amezaliwa tar. 25 Desemba 1952) ni mbunge wa jimbo la Serengeti katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

neg:
Simon Bolivar
Alizaliwa 24 Julai 1783 mjini Caracas (wakati ule: Granada mpya, leo: Venezuela) akaaga dunia mjini Santa Marta (Kolombia) tar. 17 Desemba 1830.

neg:
Biolojia
Hata hivyo, asili ya biolojia ya kisasa na mtazamo wake kwa utafiti wa viumbe mara nyingi hupata asili yake kwa Ugiriki wa kale. Huku mafunzo rasmi ya udaktari yakiwa yalianza wakati wa Hippokrates (460 KK hivi - 370 KK hivi), ni Aristotle (384 KK - 322 KK) ambaye alichangia sana ustawisho wa biolojia. Muhimu hasa ni "Historia ya Wanyama" na kazi zake nyingine ambazo alionyesha mwelekeo wa mwanaviumbe, na baadaye kazi za kijarabati zilizolenga usababisho wa kibiolojia na tofauti za uhai.

neg:
Vergilio
Publius Vergilius Maro (jina limefupishwa pia kama Virgil au Vergil), (15 Oktoba 70 KK - 21 Septemba 19 KK) alikuwa mwandishi na mshairi mashuhuri wa Roma ya Kale. Aliandika kwa lugha ya Kilatini.

neg:
Arthur Schopenhauer
Arthur Schopenhauer  (22 Februari 1788 - 21 Septemba 1860) alikuwa Mwanafalsafa wa Ujerumani. Yeye anajulikana kwa kazi yake ya 1818 (The World as will and Representation) "Dunia kama wito na Uwakilishi" (kupanuliwa mwaka wa 1844), ambako anafafanua ulimwengu wa matukio kuwa uzao wa dhamira yakimetafizikia ambayo ni kipofu na isiyotosheka. Kutoka kwa dhana ngambo ya bara la uzoefu (Transendental idealism) ya Immanuel Kant, Schopenhauer alibuni mfumo wa kimetafizikia na wa kiMaadili ambao unaokana mungu ambao umeelezewa kuwa mfano wa falsafa za uhasi wa maisha (philosophical pessimism). Alikataa falsafa za rika lake za dhana kwamba ulimwengu ulitegemea michakato ya kikakili kwa kuwepo kwake; dhana zilizotawala falsafa za Ujerumani Karne hio(German Idealism). Schopenhauer alikuwa miongoni mwa wasomi wa kwanza katika falsafa ya Magharibi kushiriki na kuthibitisha mambo muhimu ya falsafa ya Mashariki (kwa mfano, utawa, ulimwengu-kama-kuonekana), baada ya kufikia hitimisho sawa kama matokeo ya kazi yake ya falsafa.

neg:
Mapinduzi ya Viwandani
Kutengenezwa kwa poda ya kufanya vifaa view vieupe zaidi (kalsiamu haipoklorati) na mwanakemia wa Kiskoti Charles Tennant karibu mwaka wa 1800, ulikuwa na msingi katika uvumbuzi wa mwanakemia wa Kifaransa Claude Louis Berthollet, na ulisababisha mapinduzi katika mchakato wa kufanya vifaa kuwa viupe zaidi kwa kuupunguza muda uliohitajika (kutoka miezi hadi masiku) ikilinganishwa na mbinu ya kijadi iliyokuwa ikitumika wakati huo, iliyohitaji mfiduo unaorudiwa kwa jua katika mashamba maalum baada ya kulowesha nguo na alkali pamoja na maziwa yaliyoganda. Kiwanda cha Tennant kilichokuwa katika mji wa St Rollox, Glasgow ya kaskazini, kikawa kiwanda kikubwa zaidi cha kemikali duniani kote.

neg:
Lil Wayne
Dwayne Michael Carter, Jr. (amezaliwa tar. 27 Septemba 1982) ni mshindi wa Tuzo za Grammy - akiwa kama rapa wa muziki wa hip hop bora kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Lil Wayne. Alijiunga na studio ya Cash Money Records akiwa bado yungali bwana mdogo na akabahatika kufanya rekodi kadhaa katika studio hiyo. Wayne alikuwa mmoja kati ya waliokuwa wanachama wa kikundi cha muziki wa rap cha Hot Boys.

neg:
Petro Liu Wenyuan
Petro Liu Wenyuan (1760 hivi - Guiyang 17 Mei 1834) alikuwa mlei katekista wa China aliyefia Ukristo.

neg:
Rayvanny
Raymond Shaban Mwakyusa (amezaliwa 22 Agosti 1994) ni mwimbaji na mtunzi wa muziki wa kizazi kipya kutoka Tanzania. Anafahamika zaidi kwa jina lake kama Rayvanny. Kiasili ni mtu wa mkoani Mbeya.

neg:
Salvador Luria
Salvador Edward Luria (13 Agosti 1912 – 6 Februari 1991) alikuwa mwanabiolojia kutoka nchi ya Italia. Wakati wa utawala wa Mussolini alihamia Marekani. Hasa alichunguza virusi vinavyoharibu vijidudu. Mwaka wa 1969, pamoja na Max Delbruck na Alfred Hershey alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Elijah McCoy
Elijah J. McCoy (Mei 2, 1844 - Oktoba 10, 1929) alikuwa Mmarekani mwenye asili ya Afrika ambaye ni mwanzilishi wa vilainishi ili kufanya treni kwenda vyema.

neg:
Mnyama
Wanyama (jina la kisayansi ni animalia na hutoka katika Kilatini) ni viumbehai wasio mmea, kuvu, bakteria, protista au arkea. Vile vile tunaweza kusema wanyama ni viumbehai wanaotegemea chakula kutoka sehemu nyingine: wao hawana uwezo wa kujitengenezea chakula chao wenyewe kupitia usanisinuru (nishati ya jua) lakini kutoka kwa viumbehai vingine ama wanyama wengine au mimea.
Kufuatana na aina ya chakula tunatofautisha hasa wanaokula mimea wanaoitwa walamani au walamea (kwa Kiingereza: "herbivorous") na wanaokula nyama wanaoitwa walanyama au wagwizi (ing. "carnivorous"). Kuna pia walavyote (ing. "omnivorous") wanaoweza kula kila kitu, ama mimea ama wanyama wengine (ing. "omnivorous").

neg:
Viktoria wa Uingereza
Alipewa hadhi ya malkia akiwa na umri wa miaka 18. William IV aliyekuwa mfalme alipofariki Viktoria amekuwa mrithi kwa sababu baba yake alikuwa ameshaaga dunia.

neg:
Wanyasa
Wanyasa ni kabila la watu wanaoishi hasa upande wa kaskazini mashariki wa ziwa Nyasa, kati ya nchi za Malawi, Tanzania na Msumbiji. Pengine wanaitwa pia Wamanda.

neg:
Peter Tosh
Peter alizaliwa tarehe 19 Oktoba 1944, akiwa ni mtoto pekee wa mama Alvera Coke, baba yake aliitwa James Mclntosh ambaye alikuwa ni mhubiri wa kanisa la Savanna-la-mar. Peter ni jina ambalo alibadilisha lakini jina lake halisi ni Winston Hubert Mclntosh. Katika maisha yake hakubahatika kulelewa na baba na mama yake, alilelewa na shangazi yake sababu wazazi wake hawakuwa na muda wa kumlea, hivyo huwezi kuamini alijitunza mwenyewe kwa baadhi ya mambo bila kupata matunzo kutoka kwa baba yake ambaye alikuwa ni baba wa watoto wengi.

neg:
Papa Wemba
Tangu mwaka 1977, Viva la Musica imeona kutoka kwa wanamuziki kwa kila miaka miwili au mitatu na kuibuka vipaji vingine vipya. Fafa de Molokai, Debs Debaba, Mfalme Kester Emeneya (1977-1982), Koffi Olomide, kama mwimbaji, (1978-1979), Djuna Djanana (1978-1981), Dindo Yogo (1979-1981), Maray-Maray (1980 -1984), Lidjo Kwempa (1982-2001), Reddy Amissi (1982-2001), Stino Mubi (1983-2001) ni kati ya sasa linajulikana wanamuziki wa Kongo ambao aliwahi wakati mmoja au mwingine katika Viva la Musica. Kuna hadithi ya kinshasa inayosema kuwa mwanafunzi wa chuo basi-aitwaye Antoine Koffi alikuwa mtunzi stadi hadi siku moja mwaka 1977 Papa Wemba kuwahimiza, "Ooh! l'homme idee "(Oh! wazo-jamaa!) hivyo tangu siku hiyo alimwita kijana mwimbaji-mtunzi Koffi Olomide - na jina likabaki ...

neg:
Victor Moses
Victor Moses (amezaliwa 12 Desemba 1990 ni mchezaji wa mpira wa miguu anayechezea timu ya Chelsea F.C. iliyopo Uingereza.

neg:
Walter Kohn
Walter Kohn (amezaliwa 9 Machi 1923) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Kanada. Alizaliwa nchi ya Austria ambako alikimbilia Uingereza na Kanada kwa vile familia yake ni Wayahudi. Baadaye alipata uraia wa Marekani. Hasa alichunguza na kuendeleza nadharia ya uzito wa atomu. Mwaka wa 1998, pamoja na John Pople alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Daniel Nathans
Daniel Nathans (30 Oktoba 1928 – 16 Novemba 1999) alikuwa mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa kuchunguza mfumo wa kijenetiki wa virusi mbalimbali. Mwaka wa 1978, pamoja na Werner Arber na Hamilton Smith alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Victory
Vijay anagundua haraka ni vipi vyombo vya habari na watu wanaweza kumgeuza shujaa kuwa mtu mbaya. Ram hawezi kustahimili madharau na anashikwa na ugonjwa wa ubongo. Nandini anajitolea kumtunza Ram na kumweka Vijay kwake. Vijay na Nandini wanapaa hadi Australia ili afanyiwe upasuaji katika mgongo. Upasuaji unafaulu na Nandini anagundu kuwa rafiki yake wa utoto Nandini anaweza kuwa mwenziwe wa maisha. Anaanza kuwa na hisia za mapenzi kwa Nandini lakini Nandini bado anaendelea kuuguza huzuni ya kugeuziwa mgongo na Vijay na inamwia vigumu kumwamini tena Vijay na kumchukulia kama mwendani wake wa undani ilivyokuwa utotoni. Wanarudi Jaisalmer na Vijay anaapa kubadili mienendo na kuimarisha mchezo wake wa criketi. Alimhakikishia babake na Nandini kuwa anaweza kuichezea nchi yake na Kocha wake anamtegemea pia. Anateuliwa kwa mara nyingine katika kikosi cha kitaifa kucheza katika shindano kuu la kimataifa. Anapata jeraha wakati wa mchezo lakini bado anasisitiza kuendelea na mechi. Anashinda shindano hilo na kurudi nyumbani Jaisalmer, kumwona babake na Nandini. Vijay na babake wanapatana na wakati hali inaelekea kuwa sawa, Ram anaaga dunia katika mikono ya Vijay. Wanatayarisha mazishi na Vijay na Nandini wanaonekana wakifarijiana katika onyesho la mwisho. Tunajiamulia kuwa wanakuja pamoja kama wapenzi. Filamu inaishia Vijay akiichezea timu ya Taifa kwa mara nyingine, akichezea nchi yake, babake na dini yake. .

neg:
Eva Longoria
Eva Jacqueline Longoria (amezaliwa tar. 15 Machi 1975) ni mshindi wa tuzo ya Golden Globe-mwigizaji bora filamu na tamthilia kutoka nchi ya Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina la Gabrielle Solis aliloigiza kutoka katika tamthilia ya Desperate Housewives iliyokuwa inayorushwa hewani na televisheni ya ABC ya Marekani.

neg:
Victor Hugo
Victor Hugo (26 Februari 1802 – 22 Mei 1885) alikuwa mwandishi muhimu wa kipindi cha uromantiki nchini Ufaransa.

neg:
Leonardo da Vinci
Leonardo Da Vinci (Vinci, Toscana, Italia, 15 Aprili 1452 – Amboise, Ufaransa, 2 Mei 1519) alikuwa mtu mwenye vipaji vingivingi kutoka nchini Italia.

neg:
VIWAWA
Chama kilianzishwa na padri Joseph Cardijn huko Ubelgiji kikapewa jina hilo mwaka 1924. Kifupisho cha jina la Kifaransa JOC kikawa chanzo cha maneno ya Kiingereza "Jocism" na "Jocist".

neg:
Artturi Ilmari Virtanen
Artturi Ilmari Virtanen (15 Januari 1895 – 11 Novemba 1973) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Finland. Baadhi ya utafiti mwingi alichunguza virusi vikaavyo kwenye udongo. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

neg:
Wamata
WAMATA ni shirika lisilo la kiserikali katika Tanzania ambalo linajihusisha katika masuala yanayokabili watu walio na VVU na wanaoathiriwa na ukimwi katika nchi hiyo. Linaendesha kliniki ya ukimwi ya umri kubwa zaidi kuliko zote katika Tanzania. Jina lake linamaanisha "Walio Katika Mapambano Na AIDS Tanzania." WAMATA ilianzilishwa mwezi wa saba 1989 na kundi dogo la wataalamu wa afya na familia kwa ajili ya kuwasaidia watu waishio na utambuzi wa vvu/ukimwi. Theresa Kaijage aliongoza shirika hilo akiwa mkuu wa kazi ya jamii na tiba ya familia katika Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili na pia alikuwa mhadhiri katika Taasisi ya Mafunzo ya Ustawi wa Jamii. Alitafuta fedha na msaada wa wajitoleaji, hatimaye akafanikiwa kupata ofisi ndogo katika Catholic Brothers of Christian Institution. Mahali hapo alianza kutoa ushauri na msaada kwa waathirika wa vvu/ukimwi.

neg:
Michael Bishop
John Michael Bishop (amezaliwa 22 Februari 1936) alikuwa mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza virusi. Mwaka wa 1989, pamoja na Harold Varmus alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Mnyanya
Neno la Kiingereza ‘tomato’, lenye maana ya nyanya, limetoka ana Nsha ya Manati ‘lomatl’. Mtaalamu wa mmea wa kifaransa, Joseph Pitton de Tournefort, alitoa jina la kisayansi ’Lycopersion esculum’ kwa nyanya, na wakati huo nyanya ilifikiriwa kuwa ina sumu ndiyo maana ilipewa jina la mito lenye maana ya tunda la mbwa mwitu.
Watu wa Acret na wengine wanaanza kutumia nyanya kwenye mapishi yao, wakti huo ikilimwa huko Peru, mnamo mwaka 500KK. Baadaye nyanya zilizobadilika na kuwa laini, kubwa kutoka kwenye mboga laini, na kuanza kushamiri huko Amerika ya Mwanzo. Huaminika hii ndiyo asili ya nyanya tunazotumia sasa.

neg:
Wendo Kolosoy
Antoine Wendo Kolosoy (25 Aprili 1925 - 28 Julai 2008) — alifahamika zaidi kwa jina la Papa Wendo — alikuwa mwanamuziki kutoka huko Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Huhesabiwa kama "Baba" wa Muziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo - maarufu kama rumba, mtindo wa muziki unaopatana kabisa na rumba, beguine, waltz, tango na cha-cha.

neg:
Victor Wanyama
Wanyama, aliifungia Beerschot bao lake la kwanza tarehe 11 Desemba 2010, katika dakika ya 77 aliposawazisha dhidi ya Westerlo. Mnamo Aprili 2011, Alipokea marufuku nyingine ya kutocheza mechi 3 baada ya ushahidi wa video kuonyesha kuwa alimpiga kwa kisukusuku mchezaji Brecht Dejaeghere wa K. V. Kortrijk.

neg:
Thomas Sankara
Wikipedia
Alizaliwa Desemba 21, 1949, siku ya Jumapili, kijiji cha Yako, nchini Volta ya Juu. Jina lake la kuzaliwa ilikuwa Thomas Noel Isidore Ouedraogo. Babake, Joseph Sankara, alikuwa Msilmi-Mossi. Alijipa jina Ouedraogo alipojiunga na jeshi la Ufaransa wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Joseph alikuwa Muislamu, lakini baada ya kujiunga na jeshi, alibadili dini na akawa Mkatoliki. Mamake Sankara alikuwa anaitwa Marguerite Kinda, na alikuwa Mmossi. Baada ya Thomas Sankara kufika ujana, babake aliibadilisha jina ya familia yao tena na wakarudi kuitwa "Sankara".

neg:
Jet Li
Li Lianjie (amezaliwa tar. 26 Aprili 1963) ni mshindi wa , akiwa kama mwigizaji bora filamu wa Kichina. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Jet Li. Jet Li ni mtaalam wa Kung Fu na Wushu. Baada ya miaka mitatu ya mafunzo ya Wushu, Jet Li alipata ushindi wake wa kwanza katika mashindano ya kitaifa ya vikosi vya Wushu kwa mji wa Beijing.

neg:
Peter Debye
Peter Joseph William Debye (24 Machi 1884 – 2 Novemba 1966) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uholanzi. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Petrus Josephus Wilhelmus Debije". Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza mfumo wa atomu, mionzi ya eksirei, na sifa za gesi. Mwaka wa 1936 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1940, kabla WaNazi hawajavamia Uholanzi, Debye alihamia Marekani alikoishi hadi kifo chake.

neg:
Victor Hess
Victor Francis Hess (24 Juni 1883 – 17 Desemba 1964) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Austria. Mwaka wa 1938 alihamia Marekani. Hasa alichunguza mionzi katika anga ya nje. Mwaka wa 1936, pamoja na Carl David Anderson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Richard Feynman
Richard Phillips Feynman (11 Mei 1918 – 15 Februari 1988) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Anaangaliwa kuwa mwanafizikia mashuhuri kabisa baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Hasa aliendeleza nadharia ya nuru, yaani nuru ielezwe kama yote mawili wimbi na chembe. Mwaka wa 1965, pamoja na Julian Schwinger na Shinichiro Tomonaga alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Djimon Hounsou
Djimon Gaston Hounsou (amezaliwa tar. 24 Aprili 1964) ni mshindi wa Tuzo ya Academy akiwa kama mwigizaji bora filamu, dansa na mwanamitndo wa kiume kutoka nchini Benin. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa jina la Solomon Vandy kutoka katika filamu ya Blood Diamond alioyocheza na nyota Leonardo DiCaprio, vilevile Juba kutoka katika filamu ya Gladiator aliyocheza na nyota Russell Crowe.

neg:
Igor Stravinsky
Igor Stravinsky (alizaliwa mjini Oranienbaum (sasa hivi inaitwa Lomonosov) tar. 17 Juni 1882 - mjini New York, 6 Aprili 1971) alikuwa miongoni mwa watunzi muhimu kabisa wa karne ya 20. Igor ni mtu wa kutoka nchini Urusi. Wakati Mapinduzi ya Urusi yanaanza yeye alihamia nchini Switzerland na kisha mjini Paris, na mwishowe, wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilipoanza mnamo mwaka wa 1939, akalekea tena nchini Marekani.

neg:
Violet Barasa
Violet Awindi Barasa (alizaliwa 21 Juni 1975, katika kijiji cha Sikhendu , Wilaya ya Bungoma, nchini Kenya na alifariki 12 Februari 2007, Webuye) alikuwa mchezaji wa voliboli wa Kenya. Jina lake la kiasili pia huandikwa Baraza .
Alikuwa nahodha wa muda mrefu wa timu ya wanawake ya kitaifa ya voliboli ya Kenya. Baraza alishiriki akiwa kwenye yimu ya Kenya katika michezo ya olimpiki ya 2000 na 2004 , mara tatu kwenye Kombe la Dunia la Voliboli na kwenye mapambano kadhaa ya bara Afrika. .
Alikuwa miongono mwa Wakenya wachache kucheza voliboli ya kulipwa katika nchi za ng'ambo, akichezea kilabu cha Al-Ahly nchini Misri, Vileo na Unic-Romania nchini Romania, Panellinios nchini Ugiriki na Chuo Kikuu cha Dicle nchini Uturuki .
Alifariki mnamo Februari 2007 katika Hospitali ya Wilaya ya Webuye na sababu za kifo chake hazikuwekwa wazi. Wakati wa kifo chake, alikuwa bado mchazaji wa kawaida na kilabu cha voliboli cha Kenya Commercial Bank ,ingawa alikuwa amechujwa kwenye kikosi cha kitaifa.
Alikuwa ameoleka kwa Kenneth G. Kimani, aliyezaliwa katika kata ndogo ya t Karatun, kata ya Ndarugu ,wilaya ya Kiambu , taarafa ya Gatundu katika Mkoa wa Kati. Alisomea shule ya msingi ya Ndarugu na kisha kijiunga na shule ya upili ya Muhoho, na kisha baadaye kujiunga na Chuo kikuu cha Jomo Kenyatta ,Juja.
Ken kama mkewe, alikuwa miongoni mwa Wakenya wachache kucheza voliboli ya kulipwa katika mataifa ya ng'mbo ,akichezea Panellinios nchini Ugiriki Chuo Kikuu cha Dicle nchini Uturuki .
Kenneth na Awindi hawakuwa na mtoto.
Ken sasa ndiye msimamamizi wa GTN (Gospel Television Network)

neg:
Frank Wilczek
Frank Anthony Wilczek (amezaliwa 15 Mei, 1951) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza nadharia ya kwanta. Mwaka wa 2004, pamoja na David Gross na David Politzer, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Willy Puchner
Willy Puchner ni mtu kutoka nchi ya Austria, amezaliwa tarehe 15 Machi 1952. Puchner ni mpiga picha, msanii, mchoraji na mtunzi.

neg:
Jim Carrey
James Eugene Carrey (amezaliwa tar. 17 Januari 1962) ni mshindi wa Tuzo ya Golden Globe, akiwa kama mwigizaji filamu na mchekeshaji bora wa Kikanada-Kimarekani. Anafahamika sana kwa kucheza filamu zake za kuchekesha kama vile "Ace Ventura: Pet Detective", "Ace Ventura: When Nature Calls", "The Mask", "Dumb and Dumber", "Me, Myself & Irene", "The Cable Guy", "Liar Liar" na "Bruce Almighty". Carrey pia amepata mafanikio katika filamu za maigizo kama vile "The Truman Show", "Man on the Moon", na "Eternal Sunshine of the Spotless Mind". Ameshinda tuzo ya Golden Globe mnamo mwaka wa 1999 na 2000. Mnamo mwaka wa 2008, ameigiza filamu ya "Yes Man".

neg:
Hugo Weaving
Hugo Wallace Weaving (amezaliwa tar. 4 Aprili 1960, Nigeria) ni mwigizaji filamu wa Kiingereza, vilevile mwigizaji wa sauti yaani kama kuigiza sauti ya katuni au sauti za kirobot. Huenda akawa anafahamika kwa jina la Agent Smith kutoka katika mfululozo wa filamu za Matrix.

neg:
Louis-Victor Broglie
Louis-Victor Broglie (15 Agosti 1897 – 19 Machi 1982) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza sifa za elektroni na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1929 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

neg:
Henrik Dam
Carl Peter Henrik Dam (21 Februari 1895 – 17 Aprili 1976) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Denmark. Hasa anajulikana kwa kugundua vitamini K. Mwaka wa 1943, pamoja na Edward Doisy alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

neg:
Wimpy (Mikahawa)
Wimpy ilijenga jina katika miaka ya 1950s. Jina hili lilitokana na tabia ya J. Wellington Wimpy kutoka Popeye katuni iliyoundwa na E. C. Segar. Eddie Gold alikuwa akiendesha mikahawa 12 katika miakaya mapema ya 1950s ndipo akapata wazo la mikahawa ya kupika vyakula vya kupikwa haraka(mfano:vibanzi,kaukau na baga) iliwafikia wakurugenzi wa J. Lyons and Co. Lyons wakasajilisha jina hilo kwa matumizi nchini Uingereza na mwaka wa 1954 "Wimpy Bar" ya kwanza ilianzishwa katika Nyumba ya Lyons Corner, Coventry Street,London. Hapo mwanzoni, mikahawa hii ilikuwa sehemu ndogo ya mikahawa ya kawaida ya Corner House lakini ufanisi wa sehemu hizo ilifanya mikahawa tofauti ya Wimpy kuanzishwa ikiandaa vyakula vya aina ya baga pekee yake. Ilipofika miaka ya 1970,biashara ilikuwa imepanuliwa hadi ikawa na mikahawa elfu katika nchi 23.

neg:
Werner von Siemens
Ernst Werner Siemens, tangu 1888 von Siemens, (* 13. Desemba 1816 kwenye kijiji cha Lenthe karibu na Hannover, Ujerumani; † 6 Desemba 1892 Berlin) alikuwa mvumbuzi Mjerumani, muhandisi na mwenye kampuni ya viwanda. Anajulikana kama mwanzilishaji muhimu wa teknolojia ya vifaa vya umeme.

neg:
Oliver N'Goma
Oliver N'Goma (23 Machi 1959 – 7 Juni 2010) alikuwa mpiga gitaa na mwimbaji wa muziki wa Afro-zouk na reggae kutoka nchini Gabon. Alipewa jina la utani la "Noli," alizaliwa mjini Mayumba huko mjini kusini-mwagharibi mwa nchi ya Gabon mnamo mwaka wa 1959. Alifahamika sana kwa kibao chake cha mwaka wa 1989 Bane, ambacho kilivumishwa sana na Radio Africa N.1 na Gilles Obringer.

neg:
William Berger
William Thomas Berger (20 Januari 1928 mjini Innsbruck, Austria – 2 Oktoba 1993 ndani ya Los Angeles, Marekani, kwa ugonjwa wa Kansa) alikuwa muigizaji filamu wa kiulaya, alishiriki zaidi katika filamu za Ulaya au zile za spaghetti westerns na dokumentali za safari.

neg:
Anna Joram Gidarya
Anna Joram Gidarya (alizaliwa tarehe 23-9- 1982), ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa cha Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Alichaguliwa kuwa mbunge wa Viti Maalum kwa miaka 2015 – 2020.

neg:
Zachary Onyonka
Alichaguliwa mara ya kwanza kama mbunge wa Kitutu West
wakati jimbo hili lilipoanzishwa mnamo 1969. Abakia kuwa mbunge wa Jimbo hili la uchaguzi hadi 1988 wakati jimbo hilo liligawanwa na kuzaa jimbo jipya la Kitutu Chache.
Onyonka alikuwa mbunge wa jimbo hili jipya hadi kifo chake mnamo 2002.

neg:
Samuel Wanjiru
Muda bora wa Wanjiru katika mbio za mita 5,000 ni dakika 13:12.40, muda aliyouweka akiwa na umri wa miaka 17 mnamo Aprili 2004 mjini Hiroshima, Ujapani. Akiwa na umri wa miaka 18 tu, Wanjiru alivunja rekodi ya dunia ya nusu marathon mnamo 11 Septemba 2005 katika Nusu marathon ya Rotterdam kwa muda wa dakika 59:16 na akaivunja rasmi rekodi ya Paul Tergat nusu-marathon ya dakika 59:17. Hii ilitangulia mapema wiki mbili kwa kuboresha kwa rekodi ya vijana ya dunia ya mita 10,000 kwa karibu sekunde 23 katika IAAF Golden League Van Damme Memorial Race mnamo 26 Agosti. Rekodi yake ya dunia ya vijana ya dakika 26:41.75 ilikuwa nzuri sana kumpa nafasi ya tatu katika mbio hizo nyuma ya rekodi ya dunia ya Kenenisa Bekele ya dakika 26:17.53 na ya Boniface Kiprop ya dakika 26:39.77. Ilikuwa Kiprop ambaye alikuwa anashikilia rekodi ya dunia ya vijana (dakika 27:04.00) ambayo iliwekwa katika michuano hiyo mwaka uliyokuwa umepita.

neg:
Ova
Karl Ernst von Baer aligundua ova ya mamalia mwaka 1827, na Edgar Allen aligundua ova ya binadamu mwaka 1928. Kuunganishwa kwa manii na ova (ya starfish) ilionekana na Oskar Hertwig mwaka 1876.

neg:
Historia ya biolojia
Hata hivyo, asili ya biolojia ya kisasa na mtazamo wake kwa utafiti wa viumbe mara nyingi hupata asili yake kwa Ugiriki wa kale. Huku mafunzo rasmi ya udaktari yakiwa yalianza wakati wa Hippokrates (460 KK hivi - 370 KK hivi), ni Aristotle (384 KK - 322 KK) ambaye alichangia sana ustawisho wa biolojia. Muhimu hasa ni "Historia ya Wanyama" na kazi zake nyingine ambazo alionyesha mwelekeo wa mwanaviumbe, na baadaye kazi za kijarabati zilizolenga usababisho wa kibiolojia na tofauti za uhai.


query: Je, dunia ina miaka mingapi?

pos:
Dunia
Umri wa dunia hukadiriwa kuwa miaka bilioni 4.5.

neg:
26 Machi
Tarehe 26 Machi ni siku ya 85 ya mwaka (ya 86 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 280.

neg:
16 Januari
Tarehe 16 Januari ni siku ya kumi na sita ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 349 (350 katika miaka mirefu).

neg:
20 Februari
Tarehe 20 Februari ni siku ya hamsini na moja ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 314 (315 katika miaka mirefu).

neg:
Karne ya 8
Karne ya 8 ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 701 na 800. Kikamilifu kilianza tarehe 1 Januari 701 na kuishia 31 Desemba 800. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".

neg:
14 Mei
Tarehe 14 Mei ni siku ya 134 ya mwaka (ya 135 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 231.

neg:
23 Machi
Tarehe 23 Machi ni siku ya 82 ya mwaka (ya 83 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 283.

neg:
Karne ya 2
Karne ya 2 ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 101 na 200. Kikamilifu kilianza tarehe 1 Januari 101 na kuishia 31 Desemba 200. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".

neg:
5 Julai
Tarehe 5 Julai ni siku ya 186 ya mwaka (ya 187 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 179.

neg:
1 Julai
Tarehe 1 Julai ni siku ya 182 ya mwaka (ya 183 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 183.

neg:
Kalenda ya mwezi
Kalenda ya mwezi ina mwaka wa siku 354 ambao ni fupi kuliko mwaka wa jua mwenye siku 365 1/4. Kutokana na hiyo kalenda haiwezi kutabiri majira yanayoenda sambamba na mwendo wa jua. Hii ilileta ugumu katika makadirio ya mambo yote yanayohusu mpangilio ya kilimo kinachofuata majira ya joto na baridi au ukame na mvua. Hali hizi zote zinategemea hali ya jua na kukadiriwa katika mwaka wa jua. Ugumu huu uligusa pia mambo ya utawala na serikali kwa sababu uwezo wa wakulima kulipa kodi inategemea mavuno. Kalenda ambayo haisaidii kupanga wakati wa mavuno hivyo kupatikana kwa mapato ya serikali ina faida kidogo tu.

neg:
23 Agosti
Tarehe 23 Agosti ni siku ya 235 ya mwaka (ya 236 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 130.

neg:
8 Juni
Tarehe 8 Juni ni siku ya 159 ya mwaka (ya 160 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 206.

neg:
18 Februari
Tarehe 19 Februari ni siku ya arubaini na tisa ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 316 (317 katika miaka mirefu).

neg:
17 Aprili
Tarehe 17 Aprili ni siku ya 107 ya mwaka (ya 108 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 258.

neg:
Karne ya 23 KK
Karne ya 23 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2300 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2201 KK.

neg:
Dunia
Masafa baina yake na jua ni kilomita milioni 150 au kizio astronomia 1. Dunia huchukua siku 365.256 kulizunguka jua, na masaa 23.9345 kuuzunguka mhimili wake na upana wake ni kilomita 12,756.

neg:
25 Julai
Tarehe 25 Julai ni siku ya 206 ya mwaka (ya 207 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 159.

neg:
Pangaia
Katika nadharia ya sayansi ya jiografia inamaanisha bara kubwa linaloaminiwa kuwa liliunganisha bara zote za dunia takriban miaka milioni 250 iliyopita. Maana yake wakati ule sehemu zote za nchi kavu zilikuwepo mahali pamoja kwenye uso wa dunia yetu. Bara hili kuu lilizungukwa na maji ya Panthalassa iliyokuwa bahari ya pekee duniani.

neg:
4 Oktoba
Tarehe 4 Oktoba ni siku ya 277 ya mwaka (ya 278 katika miaka mirefu). Zinabaki siku 88 mpaka mwaka uishe.

neg:
6 Februari
Tarehe 6 Februari ni siku ya thelathini na saba ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 328 (329 katika miaka mirefu).

neg:
Kalenda
Kalenda ya Kiyahudi inaanza hesabu katika mwaka ulioaminiwa kuwa uumbaji wa dunia na leo imefikia hesabu ya zaidi ya miaka 5770.

neg:
6 Aprili
Tarehe 6 Aprili ni siku ya 96 ya mwaka (ya 97 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 269.

neg:
Maana ya maisha
Siri ya maisha na maana yake ni jambo linalorudiwa mara nyingi katika utamaduni maarufu, unaoonyeshwa katika burudani ya vyombo vya habari na aina mbalimbali za sanaa.
Katika mfululizo maarufu wa vitabu vya kuchekesha vya Douglas Adams kwa jina "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy", Jibu la Swali Kuu la Maisha, Ulimwengu, na Yote lina ufumbuzi wa kinambari wa 42, ambayo ilipatikana baada ya muda wa zaidi ya miaka milioni saba na nusu kupitia tarakilishi yenye nguvu kubwa kwa jina "Deep Thought". Baada ya kunganyika kwingi kutoka wazao wa waumbaji wake, "Deep Thought" anaelezea kuwa tatizo ni kuwa hawajui Swali Kuu, na ingewabidi kujenga kompyuta yenye nguvu zaidi ili kulibainisha. Kompyuta inaonyeshwa kuwa Dunia, ambayo, baada ya kuhesabu kwa miaka milioni, inaharibiwa ili kuunda Barabara ya Kiulimwengu dakika tano kabla ya kukamilisha kufanya hesabu. Katika Maisha, Ulimwengu na Kila kitu, inathibitishwa kwa kweli kuwa 42 ndilo Jibu Kuu, na kwamba haiwezekani kwa Jibu Kuu na Swali Kuu kujulikana katika ulimwengu mmoja, kwani zitafutana na kuuchukua ulimwengu, na kubadilishwa na kitu cha maajabu zaidi,(mhusika mmoja, Prak, anapendekeza kwamba hili huenda likawa limetokea tayari). Hatimaye, katika matumaini kwamba fahamu yake ina swali, Arthur Dent anajaribu kuliwaza swali, na anapata "unapata nini ukizidisha sita mara tisa?", Pengine ni dhana isiyosahihi, kwani kuwasili kwa "Golgafrinchans" katika Dunia ya kabla ya historia ingeharibu mchakato wa kuhesabu. Hata hivyo, Dent, Fenchurch, na Marvin anayekaribia kufa waliona ujumbe wa mwisho wa Mungu kwa uumbaji wake: "Sisi tunaomba msamaha kwa shida tuliyowaletea".

neg:
Karne ya 7
Karne ya 7 ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 601 na 700. Kikamilifu kilianza tarehe 1 Januari 601 na kuishia 31 Desemba 700. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".

neg:
8 Machi
Tarehe 8 Machi ni siku ya 67 ya mwaka (ya 68 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 298.

neg:
11 Juni
Tarehe 11 Juni ni siku ya 162 ya mwaka (ya 163 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 203.

neg:
13 Februari
Tarehe 13 Februari ni siku ya arubaini na nne ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 321 (322 katika miaka mirefu).

neg:
26 Julai
Tarehe 26 Julai ni siku ya 207 ya mwaka (ya 208 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 158.

neg:
18 Mei
Tarehe 18 Mei ni siku ya 138 ya mwaka (ya 139 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 227.

neg:
Kalenda ya Kichina
Muda wa mwaka wa kawaida ni siku 353 - 355. Kama ni mwaka una miezi 13, muda wake ni siku 383 - 385.

neg:
Kalenda
Hata leo hii kuna kalenda mbalimbali zinazotumiwa duniani. Kalenda inayotumiwa zaidi kimataifa ni kalenda ya Gregori inayohesabu miaka tangu Kristo kuzaliwa. Kalenda hii imepokea muundo wake kutoka kalenda ya Roma ya Kale hasa miezi na idadi ya siku zao.

neg:
Milenia
Milenia (kutoka neno la Kiingereza "millennium", ambalo mizizi yake ni katika Kilatini: "mille", elfu, na "annus", mwaka) ni kipindi cha miaka elfu moja.

neg:
16 Juni
Tarehe 16 Juni ni siku ya 167 ya mwaka (ya 168 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 198.

neg:
Shaka Samvat
Mwaka huwa na siku 365 na kugawiwa kwa miezi 12. Kila mwaka wa nne ni mwaka mrefu wa siku 366. Miezi ya kwanza huwa na siku 31, mengine siku 30. Mwezi wa kwanza (Chaitra) una siku 30 ila katika mwaka mrefu siku 31.

neg:
12 Julai
Tarehe 12 Julai ni siku ya 193 ya mwaka (ya 194 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 172.

neg:
Zuhura
Siku ya Zuhura (ambayo ni muda wa dura moja ya sayari yenyewe) ina siku 243 za kidunia.

neg:
31 Julai
Tarehe 31 Julai ni siku ya 212 ya mwaka (ya 213 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 153.

neg:
Etna
Etna inakadiriwa kuwa na miaka 350,000 - 500,000 na ni kati ya volkeno hai zaidi duniani, kwa kuwa haitulii karibu kamwe, lakini kwa namna yake si hatari. Lava yake inageuka baada ya miaka kadhaa kuwa nzuri sana kwa kilimo.

neg:
Obiti
Kwa mfano kipindi cha obiti ya obiti ya Dunia yetu kuzunguka Jua ni siku 365.25 na kipindi hiki tunaita "mwaka".

neg:
Kalenda
Nchi nyingi za dunia zinategemea kilimo. Kilimo hufuata majira ya hali ya hewa. Majira haya hutawaliwa na jua yaani na kiasi cha mwanga na nishati zinazofika dunianikutoka kwa jua na hii inabadilika kutokana na umbali wa jua unaobadilika katika mwendo wa dunia kuzunguka jua letu. Mwendo huu wa dunia kuzunguka jua unachukua siku 365 ¼ kwa hiyo watu katika tamaduni mbalimbali baada ya kugundua muda huu walitunga kalenda zilizoshika mwendo huo.

neg:
Karne ya 30 KK
Karne ya 30 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 3000 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2901 KK.

neg:
2 Aprili
Tarehe 2 Aprili ni siku ya 92 ya mwaka (ya 93 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 273.

neg:
Karne ya 21 KK
Karne ya 21 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2100 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2001 KK.

neg:
24 Januari
Tarehe 24 Januari ni siku ya ishirini na nne ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 341 (342 katika miaka mirefu).

neg:
5 Juni
Tarehe 5 Juni ni siku ya 156 ya mwaka (ya 157 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 209.

neg:
7 Juni
Tarehe 7 Juni ni siku ya 158 ya mwaka (ya 159 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 207.

neg:
Maajabu ya dunia
Katika ulimwengu kila siku maajabu yanaongezeka na kufanya maajabu mapya ya dunia kukubalika mara kwa mara. Kwa mfano, mwaka 2016 kuna maajabu yake. Orodha ya maajabu hayo hutolewa na watu mbalimbali kwa mitazamo tofautitofauti: wengine wanaishia upande wa majengo, wengine wanahesabu hata mazuri ya uasilia n.k.

neg:
Emma Morano
Rekodi za Dunia za Guinness ilithibitisha kwamba Emma Morano wa Verbania, Italia, sasa ni mtu aliyeishi zaidi kuliko mtu yeyote duniani akiwa na umri wa miaka 117 na siku 137 na kumfanya awe mtu pekee ambaye maisha yake yamegusa karne tatu.

neg:
8 Januari
Tarehe 8 Januari ni siku ya nane ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 357 (358 katika miaka mirefu).

neg:
9 Januari
Tarehe 9 Januari ni siku ya tisa ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 356 (357 katika miaka mirefu).

neg:
24 Mei
Tarehe 24 Mei ni siku ya 144 ya mwaka (ya 145 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 221.

neg:
Kabla ya Kristo
Hesabu hii imekuwa njia ya kuhesabu miaka inayotumika zaidi duniani siku hizi.

neg:
21 Julai
Tarehe 21 Julai ni siku ya 202 ya mwaka (ya 203 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 163.

neg:
28 Mei
Tarehe 28 Mei ni siku ya 148 ya mwaka (ya 149 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 217.

neg:
Kalenda
Hizi ni kalenda zinazolenga kuunganisha mwaka wa jua na mwendo wa majira kwa pande mmoja na awamu halisi za mwezi kwa upande mwingine.
Kwa hiyo kalenda hizi zinatumia vipindi vya mwaka vya mwezi yaani miezi halisi 12. Kila baada ya miaka 2 – 3 kuna mwaka mrefu mwenye miezi 13. Kwa njia hii upungufu wa mwaka wa mwezi kulingana na mwaka wa jua unasawazishwa.
Mifano mashuhuri wa hesabu hii ni kalenda ya Kiyahudi na Kalenda ya Kichina.

neg:
Siku
Mzunguko huo wa dunia kwenye mhimili wake unachukua muda wa nukta (sekunde) 86,400 au masaa 24.

neg:
20 Januari
Tarehe 20 Januari ni siku ya ishirini ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 345 (346 katika miaka mirefu).

neg:
Kalenda ya Kiajemi
Kalenda ya Kiajemi ni kalenda rasmi katika nchi za Iran na Afghanistan. Ni kalenda ya jua yenye siku 365 na siku 366 katika mwaka mrefu. Mwaka hugawiwa kwa miezi 12.

neg:
Kalenda ya Kichina
Kwa kawaida mwaka mmoja huwa na miezi 12 lakini kuna pia miaka yenye miezi 13 - hii inatokea mara saba katika kila kipindi cha miaka 19. Kila mwezi unaanza kwenye siku ya mwezi mwandamu.

neg:
21 Machi
Tarehe 21 Machi ni siku ya 80 ya mwaka (ya 81 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 285. Kimapokeo ni sikusare machipuo (sikusare ya majira ya kuchipua), ingawa katika karne ya 21 imekuwa kweli mara mbili tu: miaka mingine yote imekuwa au itakuwa tarehe 19 Machi au 20 Machi.

neg:
31 Machi
Tarehe 31 Machi ni siku ya 90 ya mwaka (ya 91 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 275.

neg:
7 Mei
Tarehe 7 Mei ni siku ya 127 ya mwaka (ya 128 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 238.

neg:
Karne ya 5 KK
Karne ya 5 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 500 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 401 KK.

neg:
Karne ya 4
Karne ya 4 ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 301 na 400. Kikamilifu kilianza tarehe 1 Januari 301 na kuishia 31 Desemba 400. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".

neg:
14 Februari
Tarehe 14 Februari ni siku ya arubaini na tano ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 320 (321 katika miaka mirefu).

neg:
13 Mei
Tarehe 13 Mei ni siku ya 133 ya mwaka (ya 134 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 232.

neg:
17 Februari
Tarehe 17 Februari ni siku ya arubaini na nane ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 317 (318 katika miaka mirefu).

neg:
Kalenda ya Ethiopia
Hesabu ya miaka ni tofauti na mwaka wa Gregori kiasi cha miaka 7-8. Sababu yake ni ya kwamba kalenda hii sawa na Wakopti hufuata makadirio ya mwaka wa kuzaliwa kwake Yesu ambayo ni tofauti kidogo kuliko hesabu ya magharibi inayomfuata Dionysius Exiguus. Kati ya Januari hadi 10/11 Septemba tofauti ni miaka 8, kwa miezi inayobaki tofauti ni miaka 7. Kwa hiyo mwaka 2007 ya kalenda ya kimataifa ililingana na mwaka 2000 wa Ethiopia.

neg:
13 Aprili
Tarehe 13 Aprili ni siku ya 103 ya mwaka (ya 104 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 262.

neg:
9 Februari
Tarehe 9 Februari ni siku ya arubaini ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 325 (326 katika miaka mirefu).

neg:
4 Mei
Tarehe 4 Mei ni siku ya 124 ya mwaka (ya 125 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 241.

neg:
31 Oktoba
Tarehe 31 Oktoba ni siku ya 304 ya mwaka (ya 305 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 61.

neg:
Kalenda
Kalenda hizi hufuata awamu za mwezi. Kutoka mwezi mwandamu (=mwezi mpya) hadi mwezi mwandamu unaofuata ni muda wa siku 29 na nusu. 12 za vipindi hivi ni takriban sawa na mwaka 1 yaani kipindi hadi kurudia kwa majira kama joto au baridi. Lakini kuna tofauti kati ya mwaka wa jua unaotawala kurudi kwa majira baada ya siku 365 ¼ na muda wa miezi halisi 12 mwenye siku 354 pekee.

neg:
Uhai
Inakadiriwa kwamba dunia ina miaka bilioni 4.54, na kwamba uhai uliweza kujitokeza juu yake walau miaka bilioni 3.5 iliyopita, baada ya ganda la la nje la dunia ilikauka. Ushahidi wa zamani zaidi ulipatikana huko Greenland (mabaki ya viumbe hai wa miaka bilioni 3.7 iliyopita). Hata hivyo wataalamu wengine wanakadiria miaka bilioni 4.25 na hata 4.4 iliyopita.

neg:
24 Agosti
Tarehe 24 Agosti ni siku ya 236 ya mwaka (ya 237 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 129.

neg:
12 Februari
Tarehe 12 Februari ni siku ya arubaini na tatu ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 322 (323 katika miaka mirefu).

neg:
30 Juni
Tarehe 30 Juni ni siku ya 181 ya mwaka (ya 182 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 184.

neg:
29 Oktoba
Tarehe 29 Oktoba ni siku ya 302 ya mwaka (ya 303 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 63.

neg:
23 Januari
Tarehe 23 Januari ni siku ya ishirini na tatu ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 342 (343 katika miaka mirefu).

neg:
Baada ya Kristo
Baada ya kuzaliwa kwake Yesu Kristo (kifupi: BK) ni namna ya kutaja miaka ambayo imekuwa njia ya kuhesabu miaka inayotumika zaidi duniani.

neg:
18 Januari
Tarehe 18 Januari ni siku ya kumi na nane ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 347 (348 katika miaka mirefu).

neg:
27 Agosti
Tarehe 27 Agosti ni siku ya 239 ya mwaka (ya 240 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 126.

neg:
Kalenda ya Juliasi
Kalenda ya Juliasi ilikuwa na kasoro ambayo haikujulikana mwanzoni. Muda wa mwaka wa jua si siku 365 1/4 kamili. Hivyo mwaka wa kalenda ya Juliasi ulipita muda kamili ya mwaka wa jua kwa dakika 11 na sekunde 14.

neg:
23 Mei
Tarehe 23 Mei ni siku ya 143 ya mwaka (ya 144 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 222.

neg:
Karne ya 4 KK
Karne ya 4 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 399 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 300 KK.

neg:
Historia ya awali
Historia ya awali ni kipindi kirefu sana cha historia, kikichukua miaka yote tangu binadamu walipotokea duniani mpaka historia andishi ilipoanza (huko Mesopotamia miaka 3,300 hivi KK).

neg:
9 Aprili
Tarehe 9 Aprili ni siku ya 99 ya mwaka (ya 100 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 266.

neg:
14 Aprili
Tarehe 14 Aprili ni siku ya 104 ya mwaka (ya 105 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 261.

neg:
4 Julai
Tarehe 4 Julai ni siku ya 185 ya mwaka (ya 186 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 180.

neg:
1 Machi
Tarehe 1 Machi ni siku ya 60 ya mwaka (ya 61 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 305.

neg:
Kalenda ya Kiajemi
Mwaka unaanza kwenye 1 Farwardin ambayo ni sawa na 21 Machi, isipokuwa katika mwaka mrefu wa Kalenda ya Gregori ni 20 Machi.
Hesabu ya miaka unafuata hijra ya Mtume Muhamad, kwa hiyo hesabu inaanza katika mwaka 622 ya Gregori. Mwaka 2014 wa kimataifa unalingana na miaka 1392/1393 wa kalenda ya Kiajemi.

neg:
Kalenda ya Ethiopia
Kalenda huwa na mwaka wa miezi 13; miezi kamili 12 ya siku 30 na mwezi wa 13 mfupi wa siku 5 yaani jumla siku 365. Kila mwaka wa 4 ni mwaka mrefu ambako mwezi wa 13 huwa na siku 6 yaani siku 366 kwa jumla. Chanzo cha mwaka kinalingana na 11 Septemba ya kalenda ya Gregori (kalenda ya kimataifa), isipokuwa baada ya mwaka mrefu kinalingana na 12 Septemba na tofauti inasawazishwa katika mwaka mrefu wa kalenda ya Gregori.

neg:
Karne ya 27 KK
Karne ya 27 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2700 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2601 KK.

neg:
1 Januari
Tarehe 1 Januari ni siku ya kwanza ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 364 (365 katika miaka mirefu).

neg:
Bamba la gandunia
Wataalamu hufikiri ya kwamba dunia ilikuwa na bara kubwa moja tu (Pangaea) miaka milioni 300 - 150 iliyopita iliyovunjika katika vipande au mabamba mbalimbali.

neg:
Karne
Karne inakwisha katika mwaka yenye "00" mwishoni yaani 1700, 1800, 1900, 2000. Sababu yake ni ya kwamba hakuna mwaka "0" ya kuanzisha hesabu hivyo karne ya kwanza ya hesabu ilianza kwa mwaka 1. Hali hii huleta kila karne majadiliano kwa sababu watu wengi husikia karne mpya inaanza wakati namba ya mbele waliyozoea muda mrefu inabadilika.

neg:
24 Aprili
Tarehe 24 Aprili ni siku ya 114 ya mwaka (ya 115 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 251.

neg:
13 Juni
Tarehe 13 Juni ni siku ya 164 ya mwaka (ya 165 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 201.

neg:
Mwaka
Mwaka ni kipindi cha takriban siku 365 katika Kalenda ya Gregori ambayo imekuwa kalenda ya kawaida kimataifa ikifuata mwendo wa jua.

neg:
Dunia
Ganda la dunia ni sehemu imara na uhai wote tunaoujua unapatikana juu yake. Katikati hali ya koti na ya kiini ni ya joto kubwa sana na maada yake hupatikana katika hali ya giligili (si imara, kuyeyushwa). Kila ukiingia ndani dunia inazidi kuwa ya moto mpaka ukifika ndani kabisa daraja ya harara hufikia nyuzi 5000-6000 °C.