query: mto mrefu nchini Zambia unaitwaje?

pos:
Zambezi (mto)
Zambezi ni kati ya mito mirefu ya Afrika ikiwa na nafasi ya nne baada ya Nile, Kongo na Niger. Ni mto mrefu wa Afrika wa kuingia Bahari Hindi. Beseni lake lina km² 1,570,000 au nusu ya mto Nile. Chanzo chake iko Zambia inapita Angola mpakani na Namibia, Botswana, Zambia na Zimbabwe kwenda Msumbiji inapofikia Bahari Hindi katika delta ya 880 km².

neg:
Kishoroba cha Caprivi
Wakati ule Ujerumani ulitaka njia ya mawasiliano kati ya Namibia na mto Zambezi. Ilidhaniwa ya kwamba kuna uwezekano kutumia mto Zambezi kwa ajili ya usafiri na kupata njia ya maji kati ya Namibia na Bahari Hindi. Dhana hili lilikuwa kosa na kwa muda mrefu eneo la Caprivi ilikuwa na mawasiliano tu kupitia Zambia. Siku hizi kuna barabara ya lami hadi Katima Mulilo.

neg:
Lualaba (mto)
Lualaba ni jina la mto Kongo juu ya Maporomoko ya Boyoma karibu na mji wa Lubumbashi.

neg:
Mto Hanga
Mto Hanga ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mto Malagarasi
Beseni la Malagarasi lina eneo la kilomita za mraba 130,000 (sq mita 50,000). Chanzo cha mto ni karibu na mpaka wa Burundi na Tanzania. Kilomita 80 za kwanza za mto hufanya mipaka ya kimataifa kati ya Tanzania na Burundi. Matawimto kadhaa kutoka kwenye misitu ya Burundi hujiunga nao upande wa kulia. Baada ya kuungana na Mto Lumpungu, Malagarasi huingia Tanzania upande wa mashariki wa Ziwa Tanganyika kilomita 40 kusini mwa Kigoma, karibu na Ilagala. Mto Moyowosi ndio tawimto kuu, pamoja na mto Nikonga. Vyanzo vingine ni Mto Ugalla, Mto Gombe, Mto Ruchugi, Mto Lumpungu na Mto Nguya.

neg:
Mto Mkulumusi
Mto Mkulumusi ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mto Molopo
Mto Molopo ni tawimto la mto Orange kati ya Afrika Kusini na Botswana.

neg:
Mto Kalambo
Mto Kalambo ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania (upande wa kusini magharibi, mkoa wa Rukwa) na ya Zambia (upande wa kaskazini), ukiwa mpaka kati ya nchi hizo mbili kwa sehemu fulani.

neg:
Kwando
Kwando (au: Cuando; kabla ya mdomo pia Linyanti halafu Chobe) ni mto wa Afrika ya Kusini na tawimto wa Zambezi. Chanzo chake iko nyanda za juu za Bié (Angola) inapoelekea kusini-mashariki. Inakuwa mpaka kati ya Angola na Zambia kwa 140 km halafu inapita Kishoroba cha Caprivi na kuwa mpaka kati ya Namibia na Botswana.

neg:
Oranje (mto)
Oranje (kwa Kiingereza Orange River) ni mto mrefu wa Afrika Kusini.

neg:
Jangwa la Namib
Namib ni jangwa kubwa kwenye pwani la kusini-magharibi ya Afrika hasa nchini Namibia na kusini ya Angola. Eneo lake linaanza kusini kwenye mto Olifants wa Afrika Kusini na huelekea hadi kusini ya Angola. Jina la Namib limetokana na lugha ya Wanama lamaanisha "pasipo na kitu".

neg:
Zambezi (mto)
Kwenye mwendo wa Zambezi pana maporomoko kadhaa hasa maporomoko ya Victoria Falls. Mengine ni maporomoko ya Chavuma mpakani wa Zambia na Angola halafu Ngonye Falls karibu na Sioma, Zambia ya magharibi.

neg:
Niger (mto)
Wengine waliona utaishia kwenye mto Senegal au mto Kongo. Kuchanganyikiwa huku kulisababisha kwa karne nyingi ramani zisizoonyesha mwendo halisi wa mto. Wasafiri na wataalamu wa nje hawakuelewa ya kwamba mto mkubwa ulio karibu na Timbuktu na mto mkubwa unaoingia Atlantiki kwenye Ghuba ya Guinea huko Nigeria ni mto uleule.

neg:
Tanganyika (ziwa)
Mto mkubwa zaidi unaoingia ni Ruzizi unaofika upande wa kaskazini kutoka Ziwa Kivu. Malagarasi, ambao ni mto mrefu wa pili nchini Tanzania, inaingia upande wa mashariki.

neg:
Kwanza (mto)
Kwanza (Kireno: Cuanza, pia Coanza, Quanza au Kuanzani) ni mto katika Angola. Chanzo chake ni katika Nyanda za Juu za Bie ambako mito mingi mikubwa inaanza.
Jina la mto limekuwa pia jina la mikoa miwili ya Cuanza Norte (kaskazini ya mto) na Cuanza Sul (kusini ya mto).

neg:
Mto Momba
Mto Momba ni jina la miwili kati ya mito ya mkoa wa Songwe (Tanzania Kusini Magharibi).
Unatiririka upande wa kusini magharibi na kuishia katika ziwa Rukwa.

neg:
Mto Panda
Mto Panda ni kati ya mito ya mkoa wa Songwe (Tanzania Kusini Magharibi). Maji yake yanaishia Bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Kongo (mto)
Mto wa Kongo (kati ya miaka 1971 na 1997 uliitwa zaidi "Zaire") ni mto mkubwa wa Afrika ya kati. Ni mto mrefu wa pili katika Afrika baada ya Nile.

neg:
Kariba, Zimbabwe
Kariba ni mji katika mkoa wa Mashonaland Magharibi, Zimbabwe, ulioko karibu na Bwawa la Kariba katika eneo la mwisho wa Ziwa Kariba,karibu na mpaka wa Zambia. Kulingana na matokeo ya sensa ya 1992, mji huu ulikuwa na idadi ya wakaazi 20,736.
Ukiwa katika Bonde la Zambezi, mji wa Kariba una joto mwaka mzima.
Mji Kariba ni kiungo cha kati katika sekta ya utalii kwenye kanda ya Ziwa Kariba. Mji Kariba unatoa mahala pa kupumzika kwenye mahoteli na vyumba vya kulala. Kuna kasino mbili katika mjihuu na mikahawa kadhaa. Vivutio vingi kwa watalii katika Kariba nivya maji. Uvuvi, kutazama wanyama pori, na mchezo wa ndani wa mashua ni shughuli maarufu zaidi. Ziara katika ukuta wa Kariba Dam pia ni kuvutia. Mnamo mwaka 2006,ni hoteli tatu tu zilizokuwa wazi. Zilikuwa Carribea Bay, Cutty Sark{/0, na {0}Zambezi Valley Motel katika Nyamhunga.
Mji huu uliundwa kuwashughulikia wafanyakazi ambao walikuwa wanajenga bwawa katikati na mwishoni mwa 1950. Mamlaka ya Ugawi wa Umeme ya Zimbabwe(Zimbabwe Electricity Supply Authority-ZESA) inaajiri wafanyikazi katika kituo cha nguvu za umeme. Kiwanda cha uvuvi cha Kapenta pia ni sekta muhimu, ingawa kimekuwa kikiathiriwa na uhaba wa mafuta.
Kariba ina vitongoji vikuu vitatu: Mahombekombe,kitongoji cha wakongwe maskini kwenye fuo za ziwa , Nyamhunga kitongoji kipya cha wakazii wengi, na Kariba Heights, kitongoji cha ndani cha matajiri na nyumbani kwa jimbo la kumbukumbu la Operation Noah. Kariba Heights kama vile jine lake linaashiria kiko milimani na kutazama Ziwa Kariba kutoka milima hii inapendeza sana.
Mji huu una shamba la mamba na uwanja wa ndege, kwa safari za ndege hadi Victoria Falls na Harare.

neg:
Mto Mkombe (Rukwa)
Mto Mkombe (Rukwa) ni kati ya mito ya mkoa wa Rukwa (Tanzania Magharibi). Maji yake yanafikia bahari ya Atlantiki kupitia ziwa Tanganyika na mto Kongo.

neg:
Okavango
Takriban 70 km ndani ya Botswana mwendo wa mto unapanuka na kugawanyika kuwa delta ya barani yenye zaidi ya 16,000 km². en: Okavango Basin (Watersheds of Africa)

neg:
Zambia
Wakazi wa Zambia ni wasemaji wa lugha za Kibantu katika makabila 73. Makubwa ndio Wabemba (21.5%), Watonga, Walozi, Watumbuka, Walunda, Waluvale, Wakaonde, Wankoya na Wanyanja-Wachewa. Hata hivyo lugha rasmi ni Kiingereza.

neg:
Kongo (mto)
Lualaba inabadilisha jina lake mjini Kisangani ambako mto umepita maporomoko ya Bayoma na baada ya hapo huitwa Kongo. Mto unaelekea kwenda kaskazini halafu mwendo wake unapinda kuelekea kusini magharibi, unapita mji wa Mbandaka unapopokea mto Ubangi halafu unaingia katika Bwawa la Malebo (ing. "Stanley Pool"). Miji ya Kinshasa na Brazzaville inatazamana ikiwa pande mbili za bwawa hili. Baada ya bwawa mto unakuwa mwembamba ukipita katika mabonde ya korongo kwenye idadi ya maporomoko inayojulikana kama maporomoko ya Livingstone Falls). Unapita miji ya Matadi na Boma (Kongo) na kuufikia baharini kwenye mji mdogo wa Muanda.

neg:
Mto Lukangago
Mto Lukangago ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mto Gombe
Unatiririka hadi kuingia katika mto Malagarasi, ambao ni wa pili kwa urefu nchini na hatimaye unamwaga maji yake mengi katika ziwa Tanganyika.
Kutoka huko maji yanachangia mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Niger (mto)
Niger ni mto mkubwa kabisa wa Afrika ya Magharibi na mto mrefu wa tatu barani Afrika ukiwa na mwendo wa km 4.374. Njia yake ni kama upinde ikianza Guinea katika nyanda za juu za Futa Djallon kuelekea kaskazini-mashariki kupitia Mali hadi Niger. Karibu na mji wa Timbuktu inageukia kuelekea mashariki, halafu mashariki-kusini kupitia Benin na Nigeria hadi kufika mdomo wa delta yake kwenye Ghuba ya Guinea ya bahari ya Atlantiki.

neg:
Bendera ya Gambia
Mlia wa nyekundu juu humaanisha nchi ya mbuga. Buluu chini yake ni alama ya mto Gambia unaopita nchi yote, na mlia wa kijani-kibichi ni ya misitu. Kanda nyembamba nyeupe humaanisha amani.

neg:
Zambia
Imepakana na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Tanzania upande wa kaskazini, Malawi upande wa mashariki, Msumbiji, Zimbabwe na Botswana upande wa kusini, Namibia na Angola upande wa magharibi.

neg:
Uganda
Mto mkubwa ni Nile inayopita nchi yote kati ya Ziwa Viktoria hadi Ziwa Albert na kuendelea hadi mpaka wa Sudani ikiitwa mwanzoni Nile ya Viktoria na baadaye Nile ya Albert.

neg:
Tanzania
Pia ina mito mingi ambayo inaelekeza maji yake katika Bahari ya Hindi mashariki mwa nchi, lakini mingine inachangia Mto Zambezi kupitia Ziwa Nyasa, michache Bahari ya Kati kupitia Ziwa Victoria na mto Naili, mingine tena Bahari Atlantiki kupitia Ziwa Tanganyika na mingine inaishia katika mabonde kama ya Ziwa Rukwa.

neg:
Mto Zingwe Zingwe
Mto Zingwe Zingwe ni kati ya mito ya Unguja (Tanzania Visiwani).

neg:
Gambia (mto)
Miji mikubwa zaidi mtoni ni Basse Santa Su, Janjanbureh na Banjul. en: The Gambia Basin

neg:
Benue (mto)
Mto Benue (Kifaransa: Bénoué) ni tawimto mkubwa wa mto Niger. Chanzo chake ni katika nyanda za juu za Kamerun hasa milima ya Adamawa. Katika sehemuy a kwanza ya mwendo wake unatelemka mita 600 kwa mwendo kali. Karibu na mji wa Garua unaungana na mto Mayo Kébi. Baada ya mwendo wa 350 km mto unatoka Kamerun na kuingia Nigeria karibu na bandari ya Jimeta. Hapa mto una upana wa kilomita moja unaoweza kupanua wakati wa mvua. Baada ya Yola mto unapokea tawimto wake muhimu zaidi mto Gongola.

neg:
Mto Malagarasi
Mto Malagarasi ni mmojawapo kati ya mito mikubwa zaidi ya Tanzania (upande wa magharibi), ukishika nafasi ya pili kwa urefu (km 475), na ya Burundi.

neg:
Kongo (mto)
Vyanzo vya Kongo viko katika nyanda za juu na kwenye milima inayopakana Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki, pamoja na Ziwa Tanganyika na Ziwa Mweru ambayo yanamwaga maji yao kwenda mto Lualaba ulio tawimto mkubwa wa Kongo. Kwa kawaida chanzo cha mto Chambeshi huko Zambia ambao unaishia katika Lualaba hutazamiwa kama chanzo cha Kongo.

neg:
Mto Gedeyeya
Mto Gedeyeya ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mto Katende
Mto Katende ni kati ya mito ya mkoa wa Songwe (Tanzania Kusini Magharibi) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
TANZAM
TANZAM ina urefu wa kilomita 2,400 na zote zina lami. Katika Zambia huitwa "Great North Road" na ndani ya Tanzania ina namba "T1".

neg:
Botswana
Kuna pia feri ya moja kwa moja kati ya Botswana na Zambia kuvuka mto Zambezi.

neg:
Mto Kagera
Jina la mto wa Kagera umekuwa pia jina la mbuga ya wanyama ya Akagera National Park huko Rwanda na pia la Mkoa wa Kagera katika Tanzania.

neg:
Zambezi (mto)
Zambezi ni chanzo cha umeme kwa ajili ya sehemu kubwa ya Afrika ya Kusini. Umeme unatengenezwa kwa nishati ya maji huko lambo la Kariba (Zambia) na lambo la Cabora-Bassa (Msumbiji).

neg:
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Upande wa Kenya mstari ulichorwa kuanzia Bahari Hindi kwa mdomo wa mto Umba hadi Ziwa Jipe, halafu kufuata mitelemko ya kaskazini ya mlima Kilimanjaro na kutoka hapa hadi Ziwa Viktoria. Mipaka na Uganda ilifuata latitudo ya kwanza ya kusini ya ikweta hadi mpaka na Kongo. Upande wa Kongo mpaka ulifuata sehemu za chini za bonde la Ufa na katikati ya maziwa kama Kivu na Tanganyika.

neg:
Ufalme wa Mutapa
Ufalme wa Mutapa (au "Mwenemutapa") ni ufalme wa Wakaranga ulioenea kutoka mto Zambezi kupitia mto Limpopo hadi Bahari ya Hindi kusini mwa Afrika, katika nchi za kisasa za Zimbabwe, Afrika Kusini, Lesotho, Swaziland, Msumbiji na sehemu za Namibia na Botswana, tena hadi Zambia ya kisasa.
Katika ramani ya Kireno ya karne ya 16 Monomotapa ililala ndani ya Afrika Kusini.

neg:
TANZAM
Mjini Tunduma Tanzam inavuka mpaka na kuingia Zambia. Sasa ni "Great North Road" ikielekea kwenda Kapiri Mposhi kupitia Nakonde na hapa inapewa namba "T2". Kapiri Mposhi inajiunga na barabara kuu ya Zambia kutoka Lumbumbashi (Kongo) kwenda Lusaka.

neg:
Luangwa (mto)
Mto Luangwa ni mto mkubwa wa Zambia ya mashariki.

neg:
Mto Njegea
Mto Njegea ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mto Nkima
Mto Nkima ni kati ya mito ya mkoa wa Rukwa (Tanzania Magharibi). Maji yake yanafikia bahari ya Atlantiki kupitia ziwa Tanganyika na mto Kongo.

neg:
Mto Mlomboji
Mto Mlomboji ni mto wa mkoa wa Njombe (Tanzania Kusini Magharibi) ambao ni tawimto dogo la Ruaha Mkuu.

neg:
Mto Mfuwazi
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Mto
Wakati mwingine ni swali la uzoefu tu jinsi ya kutaja mto; Kongo inaitwa Lualaba hadi mji wa Kisangani. Wataalamu wengine wanasema ya kwamba mto Kagera ingestahili kuitwa "Nile" kwa sababu ni mto uleule unaopita tu kwenye ziwa Viktoria Nyanza.

neg:
Zambia
Jamhuri ya Zambia ni nchi ya Kusini mwa Afrika isiyo na mwambao baharini.

neg:
Mto Nyawarongo
Mto Nyawarongo ni mto uliopo nchini Burundi unaounganika na mto Ruvuvu kuendelea kutiririsha maji yake kwa kilomita 400 kuingia katika ziwa Viktoria.

neg:
Kongo (mto)
Tawimito inaorodheshwa kuanzia mdomo kulekea chanzo. Kma namba zinatajwa zinaeleza urefu wa mwendo kwa kilomita (=km), eneo la beseni ya tawimto kwa kilomita za mraba (=km²) na mshuko wa maji yaani kiasi cha maji kinachotoka mdomoni kwa mita za ujazo kwa sekunde (=m/s)Juu ya Miporomoko ya Boyoma karibu na Kisangani mto kongo hujulikana kwa jina la mto Lualaba.

neg:
Victoria Falls (mji)
"Vic Falls" jinsi inavyoitwa kwa kifupi ina mawasiliano kwa barabara na reli kwenda Hwangwe (109 km) na Bulawayo (440 km) upande wa kusini-mashariki. Mji wa karibu ni Livingstone katika Zambia ng'ambo ya mto. Daraja launganisha miji yote miwili.

neg:
Gambia
Gambia (jina rasmi: Republic of The Gambia) ni nchi ndogo kabisa ya Afrika bara. Eneo lake lote linazungukwa na Senegal kwa kufuata mwendo wa mto Gambia hadi Bahari ya Atlantiki.

neg:
Umba (mto)
Mdomo wa Umba kwenye bahari hiyo ulipangwa mwaka 1890 baina ya Ujerumani na Uingereza kuwa mpaka wao. Hadi leo sehemu hii ni chanzo cha mstari wa mpaka kati ya Tanzania na Kenya unaoendelea bila kunyoka hadi Ziwa Jipe, ukifuata mitelemko ya mlima Kilimanjaro na kuendelea hadi Ziwa Viktoria.

neg:
Mto Mkuva
Maji yake yanatiririkia Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Limpopo (mto)
Tawimto mkubwa ni mto wa Olifant (Kiafrikaans kwa "tembo") unaojiunga na Limpopo katika Msumbiji km 200 kabla ya mdomo wake. Mto unafikia Bahari Hindi kwenye mji wa Xai-Xai (Msumbiji).

neg:
Mto Mumbara
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Mto Nsalamba
Mto Nsalamba ni kati ya mito ya mkoa wa Rukwa (Tanzania Magharibi). Maji yake yanafikia bahari ya Atlantiki kupitia ziwa Tanganyika na mto Kongo.

neg:
Gambia (mto)
Kutokana na upana na wingi wa maji Gambia inafaa kama njia ya maji; meli za baharini zinaingia ndani takriban km 280.

neg:
Historia ya Zambia
Baada ya wapelelezi Wazungu kufika katika karne ya 18, Zambia ikawa nchi lindwa ya Uingereza kwa jina la Northern Rhodesia mwishoni mwa karne ya 19.

neg:
Mto Moyowosi
Mto Moyowosi ni jina la miwili kati ya mito ya Tanzania (upande wa magharibi), ukiwa tawimto muhimu zaidi la mto Malagarasi, wa pili nchini kwa urefu (km 475) ambao unatiririka hadi ziwa Tanganyika, ukiwa mto unaoliingizia maji mengi zaidi. Baadaye, maji mengine yanachangia mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Kongo (mto)
Katika karne za 16 na 17 mto ulijulikana kwa majina yote mawili jinsi inavyoonekana katika maandishi ya siku zile, kwa mfano Mwingereza James Barbot aliandika mwaka 1746 juu ya safari kwenda mto "Kongo au Zaire" ("Voyage to Congo River, Or the Zair")

neg:
Mto Zibwe
Mto Zibwe ni kati ya mito ya mkoa wa Kigoma (Tanzania Kaskazini-Magharibi).

neg:
Luvua
Chanzo chake ni Ziwa Mweru mpakani mwa Kongo na Zambia. Mdomo uko katika mto Lualaba ambao ni tawimto wa Kongo.

neg:
Shire (mto)
Shire ni mto unaotoka katika Ziwa Nyasa (au: ziwa Malawi) ikipeleka maji yake katika Mto Zambezi.

neg:
Niger (mto)
Mto Niger una chanzo chake katika milima ya Futa Djalon nchini Guinea, umbali wa kilomita 240 kutoka bahari Atlantiki. Lakini haufiki baharini moja kwa moja, bali unaelekea kaskazini mashariki kwa Sahara kupitia Bamako na kuunda delta ya barani inayoitwa "Massina" ambako mji mkubwa ni Mopti. Unaendelea hadi Timbuktu unapopita kwenye Sahara ya kusini na kubadilisha mweleko kwenda kusini mashariki. Karibu na mji wa Gao unapita kwa matuta ya mchanga ya Koyma na kuingia tena katika kanda la Sahel. Halafu unapita nchi ya Niger na mji mkuu wake, Niamey. Kutoka hapa njia yake ni mpaka wa Benin hadi "hifadhi ya W" mpakani mwa Niger, Burkina Faso na Benin. Kutoka hapa mto Niger unaendelea hadi Nigeria. Karibu na Lokoja unapokea tawimto wa Benue na kuingia katika kanda la msitu wa mvua wa Nigeria. Karibu na mji wa Onitsha mto unaanza kujigawa na kuwa delta ya Niger. Mikono yake mikubwa inaitwa Forcados, Nun na Escravos.

neg:
Wilaya ya Kalambo
Wilaya limepokea jina kutoka mto Kalambo unaopita hapa hadi kuishia kweye Maporomoko ya Kalambo upande wa Zambia.

neg:
Mto Kashambia
Mto Kashambia ni kati ya mito ya mkoa wa Kagera (Tanzania Kaskazini-Magharibi).

neg:
Mto Lipinda
Mto Lipinda ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mto Gombe
Mto Gombe ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania, upande wa magharibi (mkoa wa Tabora na mkoa wa Kigoma).

neg:
Mto Zambi
Mto Zambi ni mto wa Mkoa wa Singida (Tanzania ya kati).

neg:
Ruvuma (mto)
Ruvuma (pia: Rovuma) ni mto mrefu wa Tanzania na Msumbiji. Mpaka kati ya Tanzania na Msumbiji unafuata mwendo wake kwa km 730.

neg:
Zambezi (mto)
Zambezi ina madaraja matano pekee kati ya chanzo na mdomo mahali pafuatapo: Chinyingi, Katima Mulilo, Victoria Falls, Chirundu na Tete.

neg:
Mto Muhungutu
Mto Muhungutu ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mto Kagera
Unaanzia Burundi inapounganika mito ya Nyawarongo na Ruvuvu ikiendela km 400 hadi kuingia ziwa Viktoria.

neg:
Kongo (mto)
Jina la mto limetokana na Ufalme wa Kongo uliokuwa dola kubwa katika Angola ya Kaskazini na Kongo ya Magharibi wakati wa karne ya 14-17 BK. Jamhuri zote mbili za Kongo zimepata majina yao kutoka kwa mto.

neg:
Limpopo (mto)
Chanzo kipo katika milima ya Witwatersrand, kati ya Pretoria na Johannesburg, nchini Afrika Kusini. Sehemu ya kwanza inaitwa "Krokodil" (Kiafrikaans kwa "mamba"). Baada ya kupokea mto wa Marico jina linabadilika na kuwa Limpopo. Hapo unapita mwendo wa upinde mkubwa ukielekea kwanza kaskazini-magharibi halafu mashariki hadi Bahari Hindi. unafuata mpaka kati ya Afrika Kusini na Botswana, halafu mpaka wa Afrika Kusini na Zimbabwe.

neg:
Kongo (mto)
Urefu wake ni kilomita 4,700 ukipimwa kuanzia chanzo cha tawimto wa mbali zaidi ambayo ni mto Chambeshi wenye chanzo nchini Zambia. Mara nyingi urefu hutajwa kuanzia chanzo cha Lualaba halafu ni kilomita 4,374.

neg:
Mto Lilondi
Mto Lilondi ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mto Msambia
Mto Msambia ni kati ya mito ya mkoa wa Rukwa (Tanzania Magharibi).

neg:
Mto Lungumba
Mto Lungumba ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Gambia (mto)
Kuanzia hapa mto unaelekea magharibi tu isipokuwa kwa njia ya kunyokanyoka. Takriban km 100 kabla ya kufika mdomo unaanza kupanuka ukiwa na upana wa km 10 mdomoni penyewe.

neg:
Okavango
Chanzo cha mto ni kusini ya mji wa Vila Nova (Angola) katika milima ya Bié kwenye kimo cha 1,780 m. Mwanzoni mwendo wake ni ya haraka kuna maporomoko madogo. Halafu mto ni mpaka kati ya Angola na Namibia. Baada ya kupokea tawimto wa Kwito inaingia Namibia inapopita kanda nyembamba ya kishoroba ya Caprivi kwa kilomita chache. Kabla ya kuvuka mpaka wa Botswana mto unashuka mita 4 kwenye maporomoko ya Popa.

neg:
Ziwa Albert (Afrika)
Ziwa Albert ni sehemu ya mfumo mgumu wa mto Nile wa juu. Vyanzo vyake vikuu ni Victoria Nile hatimaye kutoka Ziwa Victoria hadi kusini mashariki, na mto Semliki, ambao hutoka Ziwa Edward hadi kusini magharibi. Maji ya Nile Victoria yana chumvi kiasi kuliko yale ya Ziwa Albert. Mlango wake, katika ncha ya kaskazini ya ziwa, ni Albert Nile (ambayo huwa inajulikana kama Mlima Nile wakati inaingia Sudan).
Katika mwisho wa kusini wa ziwa, ambapo Semliki huingilia, kuna Vinamasi. Katika kusini kuna mlima wa Ruwenzori wakati anuwai ya milima iitwayo Blue Mountains iko katika pwani ya kaskazini magharibi. Makazi machache yaliyo kando ni Butiaba na Pakwach.

neg:
Luangwa
Kuna barabara moja tu inayounganisha Luangwa na barabara kuu ya Zambia iliyoko takriban kilomita 100 upande wa kaskazini. Hakuna feri za mara kwa mara lakini watu huvukizwa kwa maboti madogo.

neg:
Zambia
Mji mkuu ni Lusaka (wenye wakazi 1,460,500).

neg:
Mto Mukengeria
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.

neg:
Mto Mbawazi
Mto Mbawazi ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.

neg:
Mto Upemba
Mto Upemba ni kati ya mito ya mkoa wa Rukwa (Tanzania Magharibi). Maji yake yanafikia bahari ya Atlantiki kupitia ziwa Tanganyika na mto Kongo.

neg:
Yangtze (mto)
Mto Yangtze ("pia:" Changjiang) ni mto mkubwa nchini China na pia mto mrefu wa Asia yote. Duniani huhesabiwa kama mto mrefu wa tatu baada ya Amazonas na Naili).

neg:
Paul von Lettow-Vorbeck
Katika September 1918 Lettow-Vorbeck alivuka tena mto Ruvuma akarudi katika eneo la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (Tanzania, mkoa wa Songea) akiepukana na mapigano dhidi ya jeshi kubwa la Waingereza akapita hadi kuingia katika Rhodesia ya Kaskazini (Zambia) pasipo na jeshi la Kiingereza. Hapo kwenye siku ya 13 Novemba 1918 Waingereza walituma ujumbe ya kumwarifu kuwa vita ilikwisha tayari huko Ulaya. Walipatana kutopigania tena na tarehe 25 Novemba 1918 Lettow-Vorbeck aliongoza jeshi lake hadi mji wa Abercorn (sasa Mbala, Zambia) aliposalimisha amri na kukabidhi silaha kwa Waingereza. Wakati huu jeshi lake bado lilikuwa na Wajerumani 1155, askari Waafrika 1,168 na wapagazi 3,500.

neg:
Gambia (mto)
Mto una visiwa mbalimbali ndani yake, vikubwa zaidi ni kisiwa cha Tembo na kisiwa cha MacCarthy. Kisiwa cha James Island mdomoni kabisa kilikuwa kituo muhimu cha biashara ya watumwa na kimeandikishwa katika orodha ya UNESCO ya Urithi wa Dunia.

neg:
Kwango
Kwango (au Cuango) ni mto wa Angola na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambao ni pia tawimto mrefu wa mto Kasai.

neg:
Mto Mzambiazi
Mto Mzambiazi ni kati ya mito ya mkoa wa Tanga (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.

neg:
Mto Mgonia
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

neg:
Mweru (ziwa)
Ziwa Mweru (pia "Mwelu", "Mwero") ni ziwa kubwa mpakani mwa Zambia na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Ni sehemu ya mfumo wa mto Kongo kati ya mto Luapula (upande wa juu) na mto Luvua (chini yake).

neg:
Zambia
Nchi kwa sehemu kubwa ni nyanda za juu kuanzia mita 1.000 hadi 1.400 juu ya UB. Milima ya Muchinga imepanda hadi mita 2.164, kilele cha juu kabisa kiko kwenye mita 2.301 huko milima ya Mafinga Hills.

neg:
Kubango
Haielekei baharini bali kusini inapoishia katika jangwa la Botswana. Njiani inapita Namibia kwenye kishoroba ya Caprivi. Kuanzia Nambia mto huitwa kwa jina la Okavango.


query: Je,mji mkuu wa Australia ni upi?

pos:
Australia
Mji mkuu, Canberra (wakazi milioni 308,700) ulijengwa kati ya Sydney na Melbourne kwa sababu miji hiyo miwili ilishindwa kukubaliana kati yao ni mji upi unaostahili kuwa mji mkuu.

neg:
Hawaii
Mji mkuu ni Honolulu kwenye kisiwa cha Oahu.

neg:
Maseru
Maseru ni mji mkuu wa Lesotho ikiwa na wakazi 174.000 Einwohner (2003).
Chuo Kikuu cha Lesotho na kiwanja cha kimataifa cha ndege ni karibu na mji.
Maseru iko kwa mto Caledon (Mohokare). Ni mji mkubwa wa pekee nchini.

neg:
Innsbruck
Innsbruck ni mji mkuu wa Tirol nchini Austria. Idadi ya wakazi wake ni takriban 119.000.

neg:
Mji mkuu
Mji mkuu kwa kawaida ni mji wenye makao makuu ya serikali ya nchi fulani. Katika nchi nyingi mji huo ni pia mji mkubwa na muhimu zaidi kushinda miji mingine nchini. Huo ni sehemu yenye maendeleo makubwa sana katika nchi yoyote: ina kila huduma muhimu na miundombinu iliyo bora. Mfano: nchini Tanzania mji mkubwa ni Dar es Salaam, ingawa makao makuu ni Dodoma.

neg:
Florida
Mji mkuu wa jimbo ni Tallahassee, na Jacksonville ni mji mkubwa jimboni. Miji mingine mikubwa ni Tampa, Orlando na Miami. Orlando kuna maonyesho mashuhuri wa Disney Land. Florida ni pia mahali ambako makombora na vyombo vya angani vya Marekani hurushwa kwenye uwanja wa Cape Canaveral unaoitwa pia "Kituo cha Angani cha Kennnedy".

neg:
New South Wales
New South Wales ni moja kati ya majimbo ya Australia. Pia ni moja kati ya majimbo makongwe katika Australia. Kati ya majimbo yote ya Australia, New South Wales ndiyo inayoongoza kwa kuwa na idadi kubwa ya watu. Mji mkuu wa New South Wales ni Sydney. Sydney ni mji mkubwa kabisa katika Australia.

neg:
Australia
Sehemu kubwa ya bara haina watu. Wakazi wengi pamoja na miji yote wako kwenye pwani ya mashariki na kusini.

neg:
Australia
Australia huzungukwa na bahari ya Hindi, bahari ya Pasifiki na Bahari ya Kusini.

neg:
Guinea ya Ikweta
Ilikuwa koloni la Hispania kwa jina la Guinea ya Kihispania likiwa na maeneo mawili ambayo yalijulikana kama Río Muni (bara na visiwa vidogo kadhaa), na kisiwa cha Bioko ambako uko mji mkuu, Malabo (ambayo iliitwa awali Santa Isabela).

neg:
Australia
Watu wa kwanza walifika Australia takriban miaka 50,000 iliyopita. Walitunza utamaduni wa wavindaji-wakusanyaji hadi kufika kwa ukoloni.

neg:
Kinyunga (Australia)
Kinyunga (au Kinoongar) ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wanyunga katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kinyunga 240. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinyunga kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi. Wengine huangalia lugha zifuatazo kama lahaja za Kinyunga: Kibibbulman, Kigoreng, Kipinjarup, Kiwajuk na Kiwardandi.

neg:
Austria Juu
Austria ya Juu ("Kijerumani: Oberösterreich") ni moja ya majimbo 9 ya kujitawala ya Austria lenye wakazi 1.411.606 kwenye eneo la 11.982 km². Mji mkuu ni Linz. Waziri mkuu ni Josef Pühringer (ÖVP).

neg:
Yamoussoukro (mji)
Yamoussoukro ni mji mkuu rasmi wa Cote d'Ivoire tangu 1983 ilipochukua nafasi hii kutoka Abidjan inayoendelea kuwa mji mkubwa na kitovu cha kiuchumi pia kiutamaduni na makao ya ofisi nyingi za serikali. Iko takriban 230 km kutoka pwani karibu na kitovu cha nchi. Kuna wakazi 200,000 (mwaka 2005).

neg:
Austin, Texas
Austin ndiyo mji mkuu katika jimbo la Texas. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao milioni 1.7 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 149 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kiami
Kiami (au Kiame) ni lugha ya asili nchini Australia inayozungumzwa na Waami katika jimbo la Northern Territory. Mwaka wa 2007, idadi ya wasemaji wa Kiami ilihesabiwa kuwa watu 30 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiami kiko katika kundi la Kiwagaydy.

neg:
Conakry
Leo kisiwa cha Tumbo kimeunganishwa na rasi ya Kaloum kwa barabara. Mji umeenea kufunika rasi yote. Kuna beledi tano mjini ambayo ni Kaloum (kitovu cha mji), Dixinn (penye chuo kikuu na balozi nyingi), Ratoma (penye vilabu na mabaa), Matam na Matoto penye uwanja wa ndege wa Gbessia.

neg:
Kingandi
Kingandi ni lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia inayozungumzwa na Wangandi katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, idadi ya wasemaji wa Kingandi ilihesabiwa kuwa watu tisa tu, yaani lugha iko hatarini mwa kutoweka. Mwaka wa 2017, msemaji mzee wa mwisho wa kuweza kutumia Kingandi kihodari akaanza kuwafundisha Wangandi wa vizazi vya kisasa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingandi kiko katika kundi la Kiarnhem cha Mashariki pamoja na Kinunggubuyu na Kianindilyakwa.

neg:
Mji mkuu
Nigeria iliamua mwaka 1976 kuhamisha mji mkuu wa kitaifa kutoka Lagos kwenda mahali pa katikati ya nchi. "Eneo la Mji Mkuu wa Shirikisho" limeteuliwa. Mji mpya wa Abuja ndani ya eneo hili ukawa mji mkuu wa Nigeria mwaka 1991.

neg:
Australia
Australia ikawa mahali pa koloni la kigereza na wafungwa kutoka Uingereza walipelekwa hapa katika karne ya 19. Baadaye walifika pia walowezi huru.

neg:
Uruguay
Mji mkuu ni Montevideo wanapoishi zaidi ya nusu ya wakazi wote wa nchi (1,900,000 kati ya 3,325,000 hivi).

neg:
Anne Curtis
Aliishi Australia hadi baba yake (ambaye ni mwanasheria), James Curtis, alipohamia Ufilipino wakati Anne alikuwa ana umri wa miaka 12. Kuhamia Ufilipino ni hatua ambayo Curtis anaishukuru sana. “Nina furaha sana kuwa hapa. Kama ingekuwa ni Australia ningekuwa shule ya bweni! Baba yangu ni ‘mkali’ sana kwenye mambo ya Elimu. Alikuwa ananikemea pale nilipojihusisha na mambo ya biashara, akidai kuwa yalikuwa yananivutia kutoka shuleni. Tuliishi tukilala saa 2 au 3 usiku. Kusema kweli sikuyafurahia maisha yale. Lakini hapa kuna vivutio vingi vya kufurahisha. Kama kijana nimeamua kuishi hapa (Ufilipino) lakini pindi nitakapotulia na kutafakari, nitarudi Australia. " Hivi sasa, yeye ana blog mafanikio katika LOOKBOOK.NU.

neg:
Malabo
Malabo ni mji mkuu wa Guinea ya Ikweta mwenye wakazi 90,000 - 100,000. Iko mwambaoni wa Atlantiki kwenye pwani la kaskazini ya kisiwa cha Bioko (zamani: Fernando Po).

neg:
Bamba la Australia
Bamba la Australia ni moja kati ya mabamba ya gandunia makubwa kwenye ganda la dunia. Wakati mwingine linahesabiwa pamoja na bamba la Uhindi kama "bamba la Australia-Uhindi".

neg:
Melbourne
Mji uliundwa mwaka 1835 kando ya hori ya Port Phillip Bay ya Pasifiki. Ilikua haraka baada ya kupatikana dhahabu tangu mwaka 1851. Imekuwa kitovu cha uchumi, utamaduni na michezo. Katika karne ya 19 ilikuwa mji mkubwa wa Australia na pia mji mkuu wa taifa hadi uhamisho wa bunge kwenda Canberra mwaka 1901.

neg:
Kimara (Australia)
Kimara (pia Kimarra) ni lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia inayozungumzwa na Wamara katika jimbo la Northern Territory. Isichanganywe na lugha ya Kimara inayozungumzwa nchini Uhindi.

neg:
Australia
Mingine ni Mto Snowy na Mto Murrumbidgee, halafu mto Fitzroy (Queensland), mto Ord, mto Swan (Australia ya Magharibi), mto Derwent, mto Tamar (Tasmania) na mto Hawkesbury (New South Wales).

neg:
Australia
Australia ilitengana na mabara mengine miaka milioni mingi iliyopita. Kwa sababu hiyo kuna aina nyingi za pekee za mimea na wanyama zisizopatikana penginepo duniani. Wanyama wa pekee ni kwa mfano kanguru na koala. Miti ya Australia kama vile mkalitusi imepelekwa kote duniani katika nchi zenye hali ya hewa ya kufaa.

neg:
Sydney (uwanja wa mpira)
Sydney (unaojulikana kibiashara kama uwanja wa Allianz) ni uwanja wa mpira wa miguu huko Moore Park, Sydney nchini Australia. Ulijengwa mwaka wa 1988 karibu na uwanja mkubwa wa Kriketi barani Australia.

neg:
Bisau
Bisau ni mji mkuu wa nchi ya Guinea Bisau ikiwa na wakazi 190,000. Bisau ni mji mkubwa wa nchi na kitovu wa utawala, biashara na viwanda.
Biasharanje inapita bandari ya Bisau hasa ni ubao, karanga, mafuta ya mawese na mpira.

neg:
Kisiwa cha Krismasi
Hawa walikuwa mababu wa wenyeji wa leo. 1958 kisiwa kikakabidhiwa kwa Australia.
Kiswiwa cha Krismasi ni mahali pa pekee kwa sababu kinaonekana hakikutembelewa na watu hadi karne ya 16 na hakukukaliwa na watu hadi mwishow a karne ya 19. Hivyo spichi nyingine zimehifadhiwa zilizoharibiwa penginepo.

neg:
Juneau, Alaska
Juneau ni mji mkuu wa Alaska (jimbo la Marekani). Mwaka 2000 mji ulikuwa na wakazi 30,711. Mji upo m 17 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Brisbane
Brisbane ulianzishwa 1824 kama makazi ya wafungwa waliopelekwa Australia kutika Uingereza. Watu huru walikubaliwa wajenge nyumba hapa tangu 1842. Jina la mji limetokana na gavana yake ya kwanza Sir Thomas Brisbane.

neg:
Edmund Barton
Sir Edmund Barton (18 Januari 1849 – 7 Januari 1920) alikuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Australia. Yeye ndiye alichukua sehemu kubwa ya kuijenga na kuuiboresha Australia ya leo. Wakati wa uongozi wake katika serikali hiyo, ilipitisha sheria ya mtu asiye mweupe kuingia nchini humo na hata kutowataka wakina mama kushiriki kupiga kura katika uchaguzi wowote utakaofanyika nchini humo. Baada ya kuwa Waziri Mkuu, akaja kuwa jaji mkuu wa nchi katika mahakama kuu. Mwaka wa 1902, Barton alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza baada ya kukataa cheo hicho miaka ya 1887, 1891 na 1899.

neg:
Entebbe
Entebbe iko 00.04N, 320.280E. Ipo katika wilaya ya Wakiso, kusini magharibi ya Kampala, mji mkubwa na mji mkuu wa Uganda. Entebbe ipo kaskazini mwa fuo za Ziwa Victoria, ziwa lenye ukubwa zaidi Afrika.

neg:
Daraja la Bandari ya Sydney
Daraja la Bandari ya Sydney (kutoka kiing.: Sydney Harbour Bridge) lipo katika bandari ya Sydney, ni daraja linalounga Sydney ya Kaskazini na Sydney ya Kusini. Watu wanaweza kupita katika daraja hilo kwa gari, kutembea kwa miguu au kwa treni. Katika daraja hilo pia kuna kama pango hivi limepita chini kwa chini. Ni sehmu muhimu na kivutio kikubwa kwa watalii. Eneo hilo linavutia watalii wengi na hata watu wanaokaa karibu na eneo hilo. Kitu ambacho kinavutia sana na kufanya daraja la bandari ya Sydney kuwa maarufu ni vile lilivyo watu huwa wana kawaida ya kupanda juu na kuanza kuangalia mandhalri yalipo katika daraja hilo.

neg:
Mauritania
Mji mkuu ni Nouakchott. Mji wa pili na kitovu cha uchumi ni bandari ya Nouadhibou karibu na mpaka wa Sahara Magharibi.

neg:
Sydney
Mji uligunduliwa mwaka 1788 na Arthur Phillip, aliyekuwa ofisa wa Navy Royal ya Uingereza, na mji ukawa kama sehemu ya wafungwa wa Kiingereza na Kiayalendi.

neg:
Shelisheli
Kisiwa kikubwa zaidi ni Mahé na mji mkuu Victoria uko huko. Wakazi wengi huishi Mahe pamoja na visiwa vya karibu, hasa Praslin na La Digue.

neg:
Augusta, Maine
Augusta ni jina la mji mkuu wa jimho la Maine nchini Marekani. Idadi ya wakazi ya mjini hapa ilikadiriwa hadi kufikia kiasi cha watu 18,560 wanaoishi mjini hapa. Mji uliazishwa mnamo mwaka wa 1754. Mji upo m 20 kutoka juu ya usawa wa bahari.

neg:
Karinthia
Karinthia ("Kijerumani: Kärnten, Kislovenia: Koroška, Kikroatia: Koruška") ni moja ya majimbo 9 ya kujitawala ya Austria lenye wakazi 559.000 kwenye eneo la 9.364 km². Mji mkuu ni Klagenfurt am Wörthersee. Waziri mkuu ni Peter Kaiser (SPÖ).

neg:
Australia
Australia ilipata uhuru wake mwaka 1901 lakini inaendelea kumkubali malkia ya Uingereza kama Mkuu wa Dola akiwasilishwa na Gavana Mkuu. Mamlaka imo mikononi mwa waziri mkuu na serikali yake.

neg:
Australia
Sehemu kubwa ya bara ni jangwa au maeneo yabisi sana. Takriban asilimia 40 ya eneo limefunikwa na matuta ya mchanga. Ardhi yenye rutuba iko kusini-mashariki na kona ya kusini-magharibi pamoja na hali ya hewa isiyo na joto kali. Hali ya hewa kaskazini ni ya kitropiki na hapa kuna misitu minene pamoja na savana na jangwa.

neg:
Mji mkuu
Afrika Kusini ina miji mikuu mitatu kikatiba: Pretoria ndipo makao makuu ya serikali, Cape Town ndipo makao makuu ya bunge, Bloemfontein ndipo makao makuu ya Mahakama Kuu.
Bolivia ina mji mkuu rasmi katika jiji la Sucre, lakini ofisi nyingi za serikali ya kitaifa zimehamia mji mkubwa wa nchi La Paz.

neg:
Australia
Australia haina lugha rasmi, lakini 81% ya wakazi wanaongea Kiingereza cha Kiaustralia. Angalia pia Orodha ya lugha za Australia.

neg:
Australia
Idadi ya wakazi ni 23,648,300 (mwaka 2014).

neg:
Australia
Katika sensa ya mwaka 2011, Wakristo walikuwa 61.1% ya wakazi wote, wakiongozwa na Wakatoliki (25.3%) na Waanglikana (17.1). 22.3% walisema hawana dini yoyote, na 9.4% hawakujibu swali la namna hiyo.

neg:
Ufilipino
Mji mkuu wa Manila uko Luzon. Quezon City ni mji mkubwa. Cebu City ni mji mkubwa upande wa Visaya. Davao City ni mji mkuu wa Mindanao.

neg:
Marekani
Mji mkuu wa Marekani ni Washington DC.

neg:
Australia
Bara la Australia linakaa juu ya bamba la Australia likiwa na eneo la 7,617,930 km². Umbali kati ya magharibi na mashariki ni km. 4,000, na kati ya kaskazini na kusini umbali ni km. 3,700.

neg:
Bandari ya Sydney
Inaaminika kwamba watu wa kabila la Gadigal hapo awali walianza kuishi katika eneo la upande wa kusini mwa Bandari ya Jackson. Na Kaskazini mwa Bandari ya Sydney yasemekana kuwa kabila Cammeraygal lilikuwa linaishi huko. Pia yaaminika kwamba eneo la upande wa Kusini wa Mto Parramatta, yaani magharibi mwa Petersham na kutokezea kule kunakoitwa Rose Hill, kulikuwa kukimilikiwa na kabila la Wanegal. Kabila la Eora waliiishi upande wa Kusini mwa Bandari ya Sydney, ambapo si mabli sana na sehemu ya kwanza ya walowezi kuweka kambi yao.

neg:
Douglas
Mji uko upande wa mashariki wa Man na tangu 1863 umekuwa mji mkuu. Umejengwa kando la bandari asilia.

neg:
Falme za Kiarabu
Mji mkuu ni Abu Dhabi na mji mkubwa ni Dubai.

neg:
Austria
Hali halisi kuna jiji moja tu ambalo ni mji mkuu Wien (Vienna). Ulikua kama mji mkuu wa Kaisari wa Dola Takatifu la Kiroma na baadaye wa milki ya Austria iliyojumlisha sehemu kubwa za Ulaya ya Kusini-Mashariki.

neg:
Kisiwa cha Krismasi
Kisiwa cha Krismasi ni eneo dogo la Australia katika Bahari Hindi takriban 500 km upande wa kusini ya Jakarta mji mkuu wa Indonesia na 2,400 km kaskazini ya Australia yenyewe.

neg:
Melbourne
Siku hizi kuna wakazi kutoka nchi nyingi waliohamia Australia na kukaa mjini. Robo ya wakazi wake walizaliwa nje: kuna watu kutoka nchi 233 na lugha 180 zinajadiliwa mjini hata kama theluthi mbili za wakazi hutumia Kiingereza kwao nyumbani.

neg:
Watoto wa mitaani
Katika Australia, majibu ya msingi kwa wasio na makazi ni Programu ya Usaidizi wa Makazi ya Usaidizi (SAAP). Mpango huo ni mdogo kwa ufanisi wake. Inakadiriwa moja kati ya vijana wawili ambao wanatafuta kitanda kutoka SAAP hugeuzwa kwa sababu huduma zimejaa.

neg:
Australia
Hakuna habari kama watu wa Asia walifikia Australia lakini tangu karne ya 17 BK Waholanzi halafu Waingereza walifika kwa jahazi zao.

neg:
Alaska
Mji mkuu ni Juneau lakini mji mkubwa ni Anchorage.

neg:
Des Moines, Iowa
Des Moines ni jina la mji mkuu wa jimbo la Iowa nchini Marekani. Mji wa
Des Moines ulianzishwa mnamo mwaka wa 1843 mahali ambapo Mto Raccoon na Mto Des Moines inapokutana. Mji wa Des Moines umekuwa mji mkuu wa Iowa mnamo mwaka wa 1857.

neg:
Abidjan
Abidjan ni mji mkubwa nchini Cote d'Ivoire pia ni mji mkuu hali halisi. Vilevile ni bandari kuu ya nchi kwenye Ghuba ya Guinea ya bahari ya Atlantiki. Abidjan haiko baharini moja kwa moja lakini kwenye wangwa ya Ebrie inayotengwa na bahari kwa kanda nyembamba ya mchanga.

neg:
Austria Juu
Miji mikubwa ni pamoja na Linz na Wiener Neustadt.

neg:
Sydney
Sydney ni mji wa pwani ya mashariki katika nchi ya Australia. Sydney ni mji mkubwa wa New South Wales. Takribani watu milioni 4 wanaishi katika mji wa Sydney na ndio mji mkubwa kabisa nchini Australia.

neg:
Kiguguyimidjir
Kiguguyimidjir (au Kiguugu-Yimithirr) ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Waguguyimidjir katika jimbo la [[Queensland]. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiguguyimidjir 780. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiguguyimidjir kiko katika kundi lake lenyewe la Kiguguyimidjir.[[Jamii:Lugha za Australia]]

neg:
Australia na Pasifiki
Visiwa vyote kwa pamoja (bila Australia yenyewe) hukadiriwa kuwa 7,500 vyenye eneo la nchi kavu la kilomita za mraba milioni 1.3 vilivyosambaa katika eneo la bahari la kilomita za mraba milioni 70. Takriban visiwa 2,100 vimekaliwa na watu milioni 14.9.

neg:
New Delhi
New Delhi (yaani Delhi Mpya; kwa Kihindi: |नई दिल्ली, kwa Kiurdu: نئی دلی) ni mji mkuu wa Uhindi na kitovu cha jiji kubwa la Delhi. Pamoja na Delhi yote kuna wakazi zaidi ya milioni kumi.

neg:
Victoria (Shelisheli)
Victoria ni mji mkuu wa Shelisheli. Iko kwenye kisiwa cha Mahe ikiwa na wakazi 24,702. Ni mji mkuu mdogo kabisa wa nchi zote za dunia.

neg:
Australia Kusini
Australia ya Kusini (Kiing.: "South Australia") ni moja ya jimbo 8 ya kujitawala ya Jumuiya ya Australia. Idadi ya wakazi wake ni takriban 1,601,800. Mji wake mkuu ni Adelaide.

neg:
Kiyanda (Australia)
Kiyanda ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wayanda katika jimbo la Queensland. Mwaka wa 2012 kulikuwa na wasemaji wachache tu, yaani lugha ya Kiyanda imo hatarini mwa kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyanda kiko katika kundi la Kimariki.

neg:
Canberra
Iko kilomita 300 kusini magharibi ya Sydney na kilomita 650 kaskazini-masahriki ya Melbourne.

neg:
Ontario
Mji mkuu ni Toronto ambayo pia ni mji mkubwa wa Kanada.

neg:
Miji bora
Ni mji wa Australia ulioshika nafasi ya 10; ni mji wenye vivutio vingi kama vile ufukwe, mipango mizuri ya ujenzi na bandari, daraja kubwa la kwenda angani, pia limekuwa kivutio cha utalii.

neg:
Sankt Pölten
Sankt Pölten (St. Pölten) ni mji mkuu wa Austria ya Chini nchini Austria. Idadi ya wakazi wake ni takriban 51.000.

neg:
Israel
Mji mkuu umekuwa Yerusalemu tangu mwaka 1950 lakini nchi nyingi hazikubali kuwa hivyo kwa sababu hali yake kadiri ya Sheria ya kimataifa haieleweki.

neg:
Wellington
Wellington ni mji mkuu wa Nyuzilandi mwenye wakazi 350,000 (2005). Iko upande wa kusini wa kisiwa cha kaskazini ikitazama milima ya kisiwa cha kusini. Imekuwa mji mkuu tangu 1865 ilipochukua nafasi ya Auckland. Mji wa Wellington umekuwa maarufu sana kwakuwa filamu ya The Lord of the Rings ilitengenezwa katika mji huo.

neg:
Honiara
Honiara ni mji mkuu wa nchi huru ya Visiwa vya Solomon katika Melanesia.

neg:
Kinyulnyul
Kinyulnyul ilikuwa lugha ya asili nchini Australia iliyozungumzwa na Wanyulnyul katika jimbo la Australia ya Magharibi. Hakuna wasemaji wa Kinyulnyul ambao wamebaki kuzungumza lugha. Msemaji wa mwisho alifariki mwaka 1999, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinyulnyul kiko katika kundi la Kinyulnyulan.

neg:
Ciudad Victoria, Tamaulipas
Ciudad Victoria (Kiswahili "Mji wa Victoria") ndiyo mji mkuu katika jimbo la Tamaulipas. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2005, mji una wakazi wapatao 530,000 wanaoishi mjini hapa. Mji una wakazi wapatao 278,455. Eneo lake ni 1,638 km².

neg:
Ottawa
Ottawa ni mji mkuu wa Kanada ikiwa ndani ya eneo la jimbo la Ontario. Mji uko kusini ya mto Ottawa. Mwaka 2004 ilikuwa na wakazi 800,000 mjini, pamoja na mitaa ya jirani rundiko la mji lina wakazi 1,146,790.

neg:
Kinugunu (Australia)
Kinugunu kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wanugunu katika jimbo la Australia Kusini. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kinugunu ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinugunu kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi. Isichanganywe na lugha ya Kinugunu cha Kamerun.

neg:
Delhi
Delhi ni jiji kubwa na pia eneo maalumu katika Uhindi. Ndani yake iko mji mkuu wa Uhindi New Delhi. Eneo lake ni 1,484 km² na idadi ya wakazi hukadiriwa kuwa zaidi ya watu miloni 12.

neg:
Alberta
Mji mkuu ni Edmonton na mji mkubwa ni Calgary. Imepakana na Northwest Territories, Saskatchewan, Marekani (Montana) na British Kolumbia.

neg:
Northern Territory
Northern Territory ni moja ya majimbo manane ya kujitawala ya Jumuiya ya Australia. Idadi ya wakazi wake ni takriban 244,200 (2016). Mji wake mkuu ni Darwin.

neg:
Canberra
Neno "Canberra" lina asili katika lugha ya [Aborigini|Maaborigini]] walio wenyeji asilia wa Australia. Maana yake ni "mahali pa mkutano".

neg:
Queensland
Queensland ni moja ya majimbo manane ya kujitawala ya Jumuiya ya Australia. Idadi ya wakazi wake ni takriban 4,827,200 (Machi 2016). Mji wake mkuu ni Brisbane.

neg:
Mji mkuu
Australia ilijenga mji mkuu mpya kwa sababu miji mikubwa ya Sydney na Melbourne yote yalitaka kuwa mji mkuu wa kitaifa wa Shirikisho la Australia. Mwaka 1908 eneo la Canberra lililokuwa mashambani wakati ule liliteuliwa, ujenzi wa mji mpya ulianza mwaka 1913 na serikali pamoja na bunge ilihamia Canberra mwaka 1927. Dola la shirikisho la New South Wales lilikabidhi "Eneo la Mji Mkuu wa Shirikisho" lililokuwa eneo la pekee chini ya Bunge la Australia moja kwa moja.

neg:
Australia ya Magharibi
Australia ya Magharibi (Kiing.: "Western Australia") ni moja ya jimbo 8 ya kujitawala ya Jumuiya ya Australia. Idadi ya wakazi wake ni takriban 2,163,200. Mji wake mkuu ni Perth.

neg:
Vienna
Kwa karne nyingi Vienna ilikuwa mji mkuu wa dola kubwa. Wafalme na makaisari wa familia ya Habsburg walitawala Dola Takatifu ya Kiroma hadi 1806 na baadaye na maeneo makubwa ya Ulaya ya kusini-mashariki hadi 1918. Hivyo Vienna ina majengo mazuri inayotunza kumbukumbu ya enzi za kale sio tu mji mkuu wa Austria ndogo ya leo.

neg:
Malta
Miji mikubwa zaidi ni: Birkirkara (wakazi 21,676), Qormi (wakazi 18,230), Mosta (wakazi 17,789), Zabbar (wakazi 15,030), Victoria (wakazi 12,914) na San Gwann (wakazi 12,346).

neg:
Canberra
Kabla ya kuundwa kwa Canberra miji ya Sydney na Melbourne ilishindana juu ya nafasi ya mji mkuu. 1908 azimio la kujenga mji mpya likafanywa mahali kati ya miji miwili mikubwa.

neg:
Australia
Sehemu kubwa ya uso wa nchi ni tambarare na majangwa. Kwenye pwani ya mashariki na pia upande wa magharibi kuna safu za milima inayopanda hadi kimo cha mita 2,200. Sehemu ya juu kabisa huitwa milima ya theluji au Alpi za Australia na mlima wa Kosciuszko unafikia kimo cha mita 2,229. Huko kuna barafuto za kudumu.

neg:
Bandari ya Sydney
Bandari ya Sydney (pia inaitwa Bandari ya Jackson) ni bandari asilia. Ipo katika pwani ya Mashariki mwa Australia katika Sydney.
Bandari ya Sydney pia ipo katika eneo maarufu ya Jumba la Sanaa la Sydney na Daraja la Bandari ya Sydney.
Kabla kufika kwa walowezi wa kutoka Ulaya, eneo lilozungukwa na Bandari ya Sydney ilikuwa makazi ya kabila fulani liitwalo aboriginal, kabila limebeba makabila mengine madogo madogo kama vile Gadigal, Cammeraygal, Eora na kabila la Wanegal.

neg:
Orodha ya milima ya Australia
Hii ni orodha ya milima ya Australia, ingawa si yote.

neg:
Maine
Mji mkuu ni Augusta. Miji miwili mikubwa ya jimbo ni Portland na Lewiston.

neg:
Australia
Miji mikubwa ni Sydney (wakazi milioni 3.7), Melbourne (wakazi milioni 3.6), Brisbane (wakazi milioni 1.7), Perth (wakazi milioni 1.4) na Adelaide (wakazi milioni 1.1).


query: Uganda ilipata uhuru mwaka upi?

pos:
Historia ya Uganda
Uganda ilipata uhuru wake tarehe 9 Oktoba 1962 kwa katiba ya jamhuri yenye serikali ya kibunge.

neg:
Milton Obote
Obote alipinduliwa na Idi Amin mwaka 1971 lakini alirudishwa baada ya Amin kufukuzwa na jeshi la Tanzania mwaka 1979. Uchaguzi wa kirais wa 1980 haukukubaliwa na vyama vya upinzani na hapo Yoweri Museveni alianza harakati za National Resistance Army (NRA) na vita ya msituni dhidi ya Obote. Katika vita hii serikali na jeshi la Obote vilishtakiwa kwa makosa ya jinai dhidi ya haki za kibinadamu zilizogharamu uhai wa watu elfu kadhaa. Vita ya msituni wa Uganda ilisababisha vifo vya watu 100,000 hadi 500,000.

neg:
Kenya
Mfumo wa kwanza wa elimu nchini Kenya baada ya uhuru uliletwa na wakoloni Waingereza. Baada ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963, Tume ya Ominde iliundwa ili kuleta mabadiliko ya kielimu ambayo yangeakisi matarajio ya taifa huru la Kenya. Tume hii ilimulika maswala ya usawa na umoja, ambayo yalikuwa maswala muhimu wakati huo. Mabadiliko ya kilichofundishwa katika historia na geografia yalifanywa ili kuakisi umoja wa kitaifa. Kati ya 1964 na 1985, mfumo wa 7-4-2-3 ulifuatwa (miaka saba masomo ya msingi, miaka minne sekondari ya daraja la chini, miaka miwili sekondari ya daraja la juu, na miaka mitatu masomo ya chuo kikuu). Shule zote zilifuata mtaala mmoja.

neg:
Historia ya Afrika
Madola mengi ya Afrika yalianza kupigania uhuru katika miaka ya baina ya 1950 na 1960, na Wazungu wakasalimu amri na kuanza kutoa uhuru. Libya wakajinyakulia uhuru katika mwaka wa 1951, Eritrea katika mwaka 1952 ikiwa imejiunga na Ethiopia, Morocco katika mwaka wa 1956, na wakarudishiwa Tangier.

neg:
Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania
Vita kubwa inayojulikana zaidi ilikuwa Vita ya Uganda na Tanzania kwenye miaka ya 1978–1979. Ilianza wakati wa utawala wa dikteta Idi Amin na uvamizi wa jeshi la Uganda katika Mkoa wa Kagera wa Tanzania tarehe 25 Oktoba 1978. Katika muda wa wiki chache Tanzania ilipanusha idadi ya jeshi hadi kufikia 100,000 kwa kuingiza askari wa polisi, wa huduma ya magereza, kutoka Jeshi la Kujenga Taifa na wanamigambo, likisaidiwa na vikundi vya wapinzani wa Idi Amin. Katika Novemba jeshi la Tanzania lilianza kushambulia Wauganda. Hadi mwanzo wa Disemba 1978 Mkoa wa Kagera ulikuwa tena mkononi mwa Tanzania. Tarehe 21 Januari 1979 askari wa Tanzania walivuka mpaka wa Uganda, na tarehe 11 Aprili 1979 walivamia Kampala. Idi Amin alikimbia Libya na JWTZ ilibaki Uganda kwa muda hadi serikali mpya ya Uganda iliimarika.

neg:
Chuo Kikuu cha Kyambogo
Chuo cha Ufundi cha Uganda Kyambogo kilianzia kutoka shule ndogo ya kiufundi mwaka wa 1928 kabla ya kubadili jina liwe chuo cha ufundi cha Uganda na hatimaye Chuo cha Ufundi cha Uganda, Kyambogo.

neg:
Buganda
Mwaka 1986 serikali mpya ya Yoweri Museveni ilimkaribisha Ronald Muwenda Mutebi, mtoto wa Kabaka marehemu, arudi Kampala. Baada ya Bunge la Uganda kurudisha falme za kihistoria ndani ya Uganda za Banyoro, Ankole na Toro pamoja na Buganda, Mutebi alifanywa Kabaka mpya mwaka 1993.

neg:
Murushid Juuko
Juuko aliongoza Uganda Cranes kwenye fainali zao za kwanza za Kombe la Mataifa ya Afrika tangu mwaka 1978. Alikuwa nimiongoni mwa kikosi cha timu iliyoshinda dhidi ya Komoros goli 1-0 ili kufuzu fainali za mwaka 2017 huko Gabon. Alipoteza mchezo wake wa kwanza dhidi ya Ghana kutokana na kusimamishwa .

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Tangu tarehe 20 Februari 2015 rais wa Mtangamano huo alikuwa Jakaya Kikwete, Rais wa Tanzania hadi tarehe 5 Novemba 2015, alipomuachia nafasi John Magufuli, ambaye aliongezewa mwaka mwingine mnamo Machi 2016. Kenya, Tanzania na Uganda zina historia ya ushirikiano tangu mwanzoni mwa karne ya 20, wakati wa ukoloni, ikiwa ni pamoja na Umoja wa Forodha baina ya Kenya na Uganda mwaka 1917, Tanganyika ilijiunga mnamo mwaka 1927, katika Ubalozi wa Afrika Mashariki (1948-1961), 'East African Common Services Organisation' (1961-1967) na Jumuiya ya Afrika Mashariki (1967-1977).

neg:
Gambia
Tangu uhuru wa nchi zote mbili palikuwa na mpango wa kuziunganisha kwa njia ya shirikisho lililoanzishwa mwaka 1982 lakini Gambia ilitoka katika mapatano hayo mwaka 1989.

neg:
Nembo ya Uganda
Nembo ya Uganda imetengenezwa na ngao na mikuki miwili kwenye mlima wenye rangi kijani.
Ngao na mikuki vinawakilisha utayari wa watu wa Uganda katika kutetea nchi yao. Kuna taswira tatu juu ya ngao hii: ya juu inawakilisha mawimbi ya Ziwa Victoria; jua lililopo katikati linawakilisha siku nyingi za mwanga mzuri wa jua ambao Uganda inafurahia; na ngoma ya jadi chini ni mfano wa dansi, na mayowe ya watu kwenye mikutano na hafla.

neg:
Historia ya Uganda
Wamisionari Wakatoliki kutoka Ufaransa na Waanglikana kutoka Uingereza walishindana na Waislamu kwenye ikulu ya Kabaka Mutesa I wa Buganda (1856–1884) kati yao na dhidi ya wafuasi wa dini za jadi. Mashindano hayo yalisababisha kutokea kwa vyama mbalimbali vilivyoleta nchi katika hali ya vurugu.

neg:
Bujumbura
Lakini, baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, Bujumbura ilichukuliwa na Ubeljiji ambapo Shirikisho la Mataifa ilisimamia Ruanda-Urundi. Jina la mji likabadilishwa kutoka Usumbura hadi Bujumbura. Burundi ilipopata uhuru, mwaka wa 1962.

neg:
Historia ya Uganda
Mwaka 2005 ulikuwa na uchaguzi wa vyama vingi wa kwanza. Museveni alipata kibali cha bunge kwa badiliko la katiba lililomruhusu kugombea urais tena mwaka 2006 akachaguliwa mara ya tatu.

neg:
Umoja wa Muungano wa Afrika
Umoja wa Muungano wa Afrika (Kiingereza: Organisation of African Unity, OAU; Kifaransa: Organisation de l'Unité Africaine, OUA) ulikuwa jumuiya ya nchi huru za Afrika iliyoanzishwa 1963 na kudumu hadi 2002. Ulikuwa mtangulizi wa Umoja wa Afrika ambao ni jumuiya ya nchi za Afrika tangu Julai 2002.

neg:
Ghana
Nchi ya Gold Coast ilijinyakulia uhuru kutoka kwa Uingereza mwaka wa 1957, ikawa taifa la kwanza la Afrika Kusini mwa Sahara (Sub-Saharan Africa) kufanya hivyo

neg:
Uganda
Nchini kuna lugha asilia 40 hivi, ambazo zinagawanyika katika makundi makubwa mawili: lugha za Kibantu upande wa kusini na lugha za Kinilo-Sahara upande wa kaskazini. Hata hivyo lugha rasmi ni Kiingereza na Kiswahili.

neg:
Entebbe
Entebbe ni mji nchini Uganda. Wakati mmoja,mji huu ulikuwangome ya serikali kwa eneo la Uganda, kabla ya Uhuru mwaka wa 1962. Entebbe ndiko eneo la Entebbe International Airport, uwanja wa ndege mkubwa wa Uganda wa kibiashara na kijeshi.Uwanja huu unajulikana kwa shughuli ya kishindo ya kuwaokoa mateka 100 waliotekwa nyara na kundi za kigaidi za PFLP na Revolutionary Cells (RZ).

neg:
Daniel Arap Moi
Baada ya Kenya kupata uhuru mnamo 12 Desemba 1963, Kenyatta alimsihi Moi ya kwamba KADU na KANU ziungane pamoja kumaliza ukoloni. Kwa hivyo Kenya ikawa nchi ya chama kimoja, ikiimarishwa na muungano wa wengi Wakĩkũyũ-Waluo.

neg:
Historia ya Burundi
Mwaka moja kabla ya uhuru kulikuwa na uchaguzi wa kwanza chini ya usimamizi ya [[UM]] na chama mshindi kilikuwa UPRONA kilichoongozwa na mwanamfalme Mtutsi [[Louis Rwagasore]] aliyemwoa [[mwanamke]] wa Kihutu na chama kiliunganisha pande zote mbili. Lakini miezi michache baadaye Rwagasore aliuawa na chama chake kilitengana kufuatana na ukabila.

neg:
Wafiadini wa Uganda
Mwanzoni mwa karne ya 20 vijana wawili tena wa Kanisa Katoliki walimfia Yesu (1918) wakatangazwa wenye heri na Papa Yohane Paulo II mwaka 2002: Daudi Okelo na Jildo Irwa.

neg:
Jamhuri ya Kongo
Baada ya uhuru tarehe 15 Agosti 1960 nchi ilitawaliwa na Wakomunisti tangu mwaka 1970 hadi 1991.

neg:
East African Railways and Harbours Corporation
Kenya na Uganda zilikuwa pamoja kwa sababu walikuwa na reli ya pamoja yaani njia ya reli iliyojengwa kuanzia mwaka 1896 kutoka Mombasa kwenda hadi Kisumu mwanzoni , baadaye hadi Kampala ilijulikana kwa jina la Reli ya Uganda.

neg:
Oh Uganda, Land of Beauty
"Oh Uganda, Land of Beauty" ni wimbo wa taifa wa Uganda tangu 1962. Sauti na maneno vimetungwa na George Wilberforce Kakoma.

neg:
Banjul
Mwaka 1965 Bathurst ilikuwa mji mkuu wa nchi huru ya Gambia. Mwaka 1973 jina lilibadilishwa kuwa Banjul.
Tarehe 22 Julai 1994 palikuwa na mapinduzi wa kijeshi yaliyoanzisha utawala wa Rais Yahaya Jammeh. Geti la mji "Arch 22" lilijengwa kama kumbukumbu ya mapinduzi haya.

neg:
Historia ya Sudan
Baada ya uhuru wa nchi (1956), makabila ya kusini ambayo hayakukubali kusilimishwa yalipigania vita ndefu hadi kupata uhuru wao tarehe 9 Julai 2011.

neg:
Wafiadini wa Uganda
Kati yao wanajulikana na kuheshimiwa duniani kote kwa namna ya pekee Wakatoliki 22 waliokuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Zimbabwe
Mwaka 1965, serikali ya walowezi Wazungu ilijitangazia uhuru kwa jina la Rhodesia tu.

neg:
Ukristo barani Afrika
Afrika Mashariki walikuwa hasa wamisionari katika Uganda waliofanya mapema maandalizi ya kuwa na mapadri na wachungaji Waafrika. Huko Askofu Mwanglikana Tucker aliwahi kubariki makasisi wa kwanza mwaka 1893, akifuatwa na Wakatoliki mwaka 1913. Wakatoliki walisonga mbele walipomweka wakfu askofu Kiwanuka mwaka 1939.

neg:
Historia ya Burundi
Mwaka [[1962]] Umoja wa Mataifa uliamua kuipa Ruanda-Urundi uhuru kamili, lakini kila nchi pekee.

neg:
Patrice Lumumba
Maadhimisho ya uhuru wa Congo kwa mara ya kwanza yalifanyika mnamo tarehe 30 June 1960 ambapo maadhimisho hayo yalihudhuriwa pia na Mfarme Baudouinwa Ubeljiji pamoja na vyombo mbalimbali vya habari kutoka nchi za nje. Lumumba alitoa hotuba yake kama Waziri mkuu katika nchi huru japo yeye alikuwa ameenguliwa katika ratiba ya shughuli hiyo. Hotuba ya Mfalme wa Ubeljiji Mfalme Baudouin alihutubia kwa kutukuza utawala wa kikoloni, huku akilingania fikra za mjombae ambae alikuwa mfalme wa Ubeljiji akiitwa Léopold wa Pili glossing over atrocities committed during the Taifa huru la congo. Mfalme aliendelea kutoa masharti, "aliwataka kuto kufanya mabadiliko yoyote mpaka hapo wao watakapo ona kwamba wanaweza kufanya vyema, na kwamba hawakutakiwa kufanya mabadiliko yoyote yalika bidhiwa na kwamba tutaendelea kutoa ushauri. " Lumumba aliufahamisha umma kwamba uhuru uliotolewa na wabeljiji sio haukuja hivihivi:

neg:
Chuo Kikuu cha Makerere
Chuo Kikuu cha Afrika ya Mashariki kimegawiwa mwaka 1970 kutokana na kufifia kwa Jumuiya ya Afrika ya Mashariki. Makerere ikawa Chuo Kikuu cha kitaifa cha Uganda.

neg:
Haki za binadamu nchini Uganda
Mnamo Oktoba 2009, mswada ulifikishwa katika Bunge la Uganda unaoitwa "Anti-Homosexuality Bill 2009" unaotoa wito kwa adhabu kali zaidi kwa mashoga, hadi na pamoja na adhabu ya kifo. Sheria hii pia inahitaji kwamba raia yeyote ambaye anamshuku mtu mwingine kuwa shoga, anahitajika amripoti kwa polisi, la sivyo yeye pia anaweza kupokea faini au kufungwa gerezani. Mapendekezo ya mswada huo unaendelea hata kuwakataza makabaila kutoka kukodisha nyumba kwa mashoga wanaojulikana, na kupiga marufuku majadiliano ya umma kuhusu ushoga.Muswada huo, kisha kurekebishwa, umepitishwa na rais tarehe 24 Februari 2014. Basi, nchi mbalimbali na Benki ya Dunia zimeamua kusitisha misaada na mikopo yao kwa Uganda.

neg:
Historia ya Afrika
Katika mwaka wa 1960 Ufaransa ukatoa uhuru kwa Cameroon, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Chad, Congo (Brazzaville), Cote d'Ivoire, Dahomey (Benin), Gabon, Madagascar, Mali, Mauritania, Niger, Senegal na Volta ya Juu (Burkina Faso).

neg:
Historia ya Gambia
Tangu uhuru wa nchi zote mbili palikuwa na mpango wa kuziunganisha kwa njia ya shirikisho lililoanzishwa mwaka 1982 lakini Gambia ilitoka katika mapatano hayo mwaka 1989.

neg:
Historia ya Nigeria
Nigeria ilipata uhuru wake tarehe 1 Oktoba 1960 kutoka kwa Uingereza ikiunganisha maeneo ya koloni la Nigeria na sehemu ya kaskazini ya eneo lindwa la Kamerun ya Kiingereza.

neg:
Tanganyika
Tanganyika ilipata uhuru wake tarehe 9 Desemba 1961 (taz.: Historia ya Tanzania).

neg:
Historia ya Tanzania
Tanganyika ilipata uhuru wake tarehe 9 Desemba 1961.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Koloni la Kongo ya Kibelgiji lilipata uhuru tarehe 30 Juni 1960.

neg:
Historia ya Uganda
Historia ya Uganda inahusu eneo la Afrika Mashariki ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Uganda.
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani.

neg:
Historia ya Uganda
Mwaka 1986 serikali mpya ya Yoweri Museveni ilimkaribisha Ronald Muwenda Mutebi, mtoto wa Kabaka marehemu, arudi Kampala. Baada ya Bunge la Uganda kurudisha falme za kihistoria ndani ya Uganda za Banyoro, Ankole na Toro pamoja na Buganda, Mutebi alifanywa Kabaka mpya mwaka 1993.

neg:
Ghana
Huku ikiundwa kutoka kwa muungano wa maeneo ya Gold Coast na British Togoland kufuatia matokeo ya kura ya maoni ya watu yaliyodhaminiwa na Umoja wa Mataifa mnamo 1956, Ghana ilikuwa nchi ya kwanza ya Afrika Kusini mwa Sahara kunyakua uhuru mnamo 1957.

neg:
Kabaka
Serikali ya kwanza ya Milton Obote ilifuta falme zote nne za Uganda na kumlazimisha Kabaka Mutesa II kuondoka Uganda akipata kimbilio lake Uingereza.

neg:
Uswazi
Chini ya mfalme Sobhuza II aliyetawala kwa muda mrefu sana (1921-1982), Swaziland ilipata uhuru tarehe 6 Septemba 1968.

neg:
Haki za binadamu nchini Uganda
Mgogoro wa kaskazini mwa nchi kati ya Uganda People's Defence Force (UPDF) na Lord's Resistance Army (LRA) imeharibu uchumi, kupunguza maendeleo ya maeneo yaliyoathirika na umeleta ukiukaji kwa wingi wa haki za binadamu. Tangu Yoweri Museveni awe rais mwaka 1986, jumla ya Waganda milioni 2 wameyakimbia makazi yao na makumi ya maelfu wameuawa. Wastani wa watoto 20,000 wametekwa nyara na LRA kwa matumizi yao kama askari watoto na watumwa tangu 1987. Kuepuka kutekwa nyara, maelfu ya watoto huacha vijiji vyao kila usiku kwa kujificha katika misitu, hospitali, na makanisa. Katika tukio ovu zaidi katika historia ya vita, zaidi ya raia 330 waliuawa na LRA katika kambi ya wasio makazi Barlonyo mwezi Februari 2004.

neg:
Buganda
Wakati wa uhuru Waganda walishindwa kupata hali ya ufalme kuwa sehemu ya nchi inayojitawala lakini Kabaka Sir Edward Mutesa II alikuwa Rais wa Taifa pamoja na waziri mkuu Milton Obote.

neg:
Afrika ya Mashariki ya Kiingereza
Mpaka na eneo chini ya utawala wa ulinzi wa Uganda ulisahihishwa mwaka 1905; hadi wakati ule sehemu kubwa ya eneo la Kenya ya Magharibi ya leo ilihesabiwa kuwa upande wa Uganda.

neg:
Historia ya Uganda
Karne ya 19 iliona kufika kwanza kwa Waarabu na baadaye kwa Wazungu. Katika mashindano juu ya Afrika ya Kati Waingereza walifaulu katika kushindana na Waarabu, Wafaransa na Wajerumani. Walienea kwa mapatano na Buganda wakisaidiana kukomesha upinzani kutoka falme za jirani.

neg:
Wafiadini wa Uganda
Waliofuata ni askofu James Hannington na wenzake waliouawa tarehe 29 Oktoba 1885 kabla hawajaingia Buganda.

neg:
Uganda
Makabila makubwa ni Waganda (17.4%), Wanyankole (9.8%), Wasoga (8.4%), Wakiga (7.0%), Waiteso (6.1%), Waacholi (4.8%), Wagisu (4.1%), Walugbara (4.1%), Walangi (3.2%), Wabunyoro (2.7%). Wengineo ni 30.6%.

neg:
Historia ya Uganda
Uchaguzi wa mwaka 1980 ulimrudisha madarakani Milton Obote aliyeanzisha upya udikteta na kuua watu ovyo. Wapinzani wake wakiongozwa na Museveni walirudi porini wakashika silaha. Katika vita vya wenyewe kwa wenyewe kundi la Museveni likashinda na kutwaa serikali tangu mwaka 1986.

neg:
Historia ya Uganda
Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini. Kwa muda wa miaka 30 ufalme wa Buganda ulifutwa kisheria. Kabaka Edward Mutesa II alikufa ng'ambo Uingereza.

neg:
Jomo Kenyatta
Licha ya Waingereza kuwa na matumaini ya kuwapa wapinzani Waafrika mamlaka "ya wastani" zaidi, ilikuwa Kenya African National Union (KANU) ya Jomo Kenyatta, mfungwa wa zamani, ambayo iliunda serikali muda mfupi kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963.

neg:
Chuo Kikuu cha Kyambogo
Chuo Kikuu cha Kyambogo ni chuo kikuu cha umma nchini Uganda. Kilianzishwa mwaka wa 2001 kama chuo kikuu cha tatu cha umma nchini Uganda.

neg:
Uganda
Katika mashindano juu ya Afrika ya Kati Waingereza walifaulu katika kushindana na Waarabu, Wafaransa na Wajerumani. Walienea kwa mapatano na Buganda wakisaidiana kukomesha upinzani kutoka falme za jirani.

neg:
Historia ya Afrika
Aidha, katika mwaka wa 1974 Guinea ya Kireno (Guinea-Bissau) ikapata uhuru wake, na katika mwaka wa 1975 Angola, Cape Verde, Mozambique, Sao Tome na Principe zikapata uhuru. Hispania vilevile ikaitoa Sahara ya Magharibi kwa Morocco na Mauritania katika mwaka wa 1976, lakini wananchi wakakataa kuwa chini ya nchi mbili hizi, kukazuka vita. Mauritania ukaitoa sehemu yake na kuipa Morocco katika mwaka wa 1979, tatizo ambalo mpaka sasa linaendelea baina ya Morocco na Sahara ya Magharibi, na Umoja wa Mataifa unajaribu kutatua tatizo hili. Waingereza wakawapa uhuru Shelisheli katika mwaka wa 1976, na Ufaransa ukatoa uhuru kwa visiwa vya Ngazija (Comoro).

neg:
Kipindi cha historia ya Tanzania
Tanganyika ikapata uhuru wake mwaka 1962, na Nyerere akawa ndiye rais wa kwanza mwaka uliofuata.

neg:
Idi Amin
Aliendela kupanda vyeo vilivyopatikana kwa Waafrika katika jeshi la KAR na muda mfupi baada ya uhuru alipewa cheo cha luteni yaani afisa kamili kama mmoja wa Wauganda wawili. Baada ya uhuru wa Uganda mwaka 1962 alikuwa kapteni halafu mwaka 1963 meja. Mwaka 1964 alikuwa makamu wa mkuu na mwaka 1965 mkuu wa jeshi, mwaka 1970 mkuu wa mikono yote ya kijeshi. In 1970, he was promoted to commander of all the armed forces.

neg:
Bendera ya Ghana
Imetumika tangu 1957. Kati ya 1964 hadi 1966 ilibadilishwa kwa kufanya mlia wa katikati mweupe.
Bendera imetungwa na Mrs. Theodosia Salome Okoh kwa ajili ya sherehe ya uhuru mwaka 1957.
Mara nyingi rangi zinaelezwa kwa njia hiyo: nyekundu kama rangi ya damu iliyomwagika kwa ajili ya ukombozi, dhahabu kwa ajili ya utajiri wa madini na kijani kwa ajili ya misitu na kilimo.

neg:
Paul Ngei
Waliachiliwa miaka tisa baadaye, katika mwaka wa 1961, miaka miwili kabla ya Kenya kupata uhuru.

neg:
Historia ya Rwanda
Mnamo Oktoba 1990 Watutsi waliokaa Uganda walianzisha chama cha RPF (Rwanda Patriotic Front) wakiwa na wafuasi wahutu wachache wakavamia Rwanda kwa silaha. Kiongozi wao alikuwa Paul Kagame aliyeondoka Rwanda akiwa mtoto wa miaka minne. Alikuwa amejiunga na jeshi la Yoweri Museveni na kupanda ngazi katika jeshi la Uganda hadi kuwa mkuu wa huduma ya usalama ya kijeshi ya Uganda. Walitaka kulazimisha serikali ibadilishe hali ya Watutsi kuwa raia bila haki. Lakini uvamizi huu ulisababisha kuongezeka kwa ukali dhidi ya Watutsi ndani ya Rwanda na siasa kali kwa upande wa viongozi Wahutu. Kikundi cha kihutu cha Interahamwe na kupewa silaha. Maelfu ya Watutsi Warwanda waliuawa.

neg:
Historia ya Uganda
Polepole utawala wa Kiingereza ilibadilisha hali ya Buganda hadi kuwa sehemu tu ya Uganda yote.

neg:
Haki za binadamu nchini Uganda
Habari ya Uganda imepimwa kama 'huru kiasi' na Freedom House ,shirika linalojitegemea kufuatilia ya uhuru wa habari duniani kote. Katika Press Freedom Survey 2005, Uganda lilipimwa kama nchi ya 13 yenye habari huru kati ya nchi 48 katika Afrika kusini mwa Sahara .

neg:
Vita vya Kagera
Vita vya Kagera (kwa Kiingereza: ) ni vita vilivyopigwa kati ya Uganda na Tanzania kuanzia tarehe 30 Oktoba 1978 hadi 11 Aprili 1979.

neg:
Kabinda
Wakati wa mapinduzi ya Ureno ya 1974/75 iliyoleta uhuru wa koloni zake kikundi cha kupigania uhuru wa Kabinda FLEC kiliandaa kutangaza serikali mpya. Lakini MPLA ya Angola haikukubali ilituma wanajeshi waliotwaa mamlaka mwisho wa 1975.

neg:
Historia ya Uganda
Museveni alichaguliwa rais katika kura bila vyama vya upinzani za 1996 na 2001.

neg:
Kampala
Baada ya uhuru ikawa mji mkuu wa kitaifa wa Uganda.

neg:
Uganda
Uganda inamiliki sehemu ya ziwa la Viktoria Nyanza ikipakana huko na Kenya na Tanzania.
Uganda ni nchi mwanachama wa Jumuiya ya Afrika ya Mashariki na wa miundo mingine mbalimbali ya kimataifa.

neg:
Historia ya Ukraine
Baada ya kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti nchi ilijipatia tena uhuru wake kama Jamhuri ya Ukraine, ingawa Russia haijaridhika wala kukubali mipaka. Hivyo mwaka 2014 ilivamia rasi ya Krimea na maeneo mengine ya mashariki. Hadi leo hali ni ya vita.

neg:
Nigeria
Hivyo zilitokea maeneo ya "Southern Nigeria Protectorate" na "Northern Nigeria Protectorate". Hali halisi sehemu hizi haziwahi kuwa na umoja katika historia lakini hatimaye Uingereza iliamua kutawala maeneo yote kama koloni moja.
Nigeria ilipata uhuru wake tarehe 1 Oktoba 1960 kutoka kwa Uingereza ikiunganisha maeneo ya koloni la Nigeria na sehemu ya kaskazini ya eneo lindwa la Kamerun ya Kiingereza.

neg:
Haki za binadamu nchini Uganda
Kama vile katika nchi nyingi za Afrika, vyombo vya serikali vimeendelea kupinga uhuru wa vyombo vya habari nchini Uganda.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kongo
Baada ya uhuru tarehe 15 Agosti 1960 nchi ilitawaliwa na Wakomunisti tangu mwaka 1970 hadi 1991.

neg:
Gold Coast
Ndani ya koloni wawakilishi kutoka kaskazini na Ashanti walitaka kuwa mfumo wa shirikisho wakiogopa Nkrumah alilenga kukusanya mamlaka yote mikononi mwake. Hata hivyo, serikali ya Uingereza ilisimama upande wa CPP na hivyo koloni liliingia katika uhuru tarehe 6 Machi 1957 kwa jina la Ghana.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Tanzania imekuwa na historia ya amani tangu kunyakua uhuru, ikilinganishwa na fujo na vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoshuhudiwa katika mataifa ya Kenya, Rwanda, Burundi, na Uganda. Wakati huu Afrika Mashariki inajaribu kudumisha utulivu na mafanikio katikati ya migogoro inayoendelea katika nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Pembe ya Afrika na Sudan Kusini.

neg:
Historia ya Namibia
Mwaka 1978 Umoja wa Mataifa uliamua ya kwamba Afrika ya Kusini-Magharibi unapaswa kupewa uhuru. Baada ya miaka ya vita vya kupigania uhuru kati ya SWAPO na jeshi la Afrika Kusini, mchakato wa kimataifa wa kuelekea uhuru ulianza mwaka 1988 na hatimaye mwaka 1990 nchi ilipata uhuru wake kwa jina la Namibia.

neg:
Historia ya Afrika
Vile vile, katika mwaka huohuo wa 1960 Congo (Kinshasa), Nigeria, Somalia, na Togo zikapata uhuru, na katika mwaka wa 1961 Sierra Leone na Tanganyika zikapata uhuru, na Afrika ya Kusini ikawa Jamhuri.

neg:
Winnie Madikizela-Mandela
Wakati wa mabadiliko ya Afrika ya kusini kuwa serikali ya Kidemokrasia, Winie alikuwa kidogo anawapendelea wazungu kuliko mume wake.Pamoja na kuwa na mume wake wakati akiachiwa huru mwakan1990.Miaka 38, ya ndoa ilimalizika walipaochana mwezi wa nne mwaka1992,baada ya kugundulika kuwa alikuwa sio mwaminifu kwa kipindi ambacho Mandela alipokuwa gerezani.Wawili hao walitalikiana mwezi wa tatu mwaka 1996.lakini alikuwa tayari kashapata jina la pili la Madikizela-Mandela. Alichaguliwa kuwa waziri wa sanaa,utamaduni, Sayansi na tekinolojia kama madaraka yake ya kwanza katika seriakali baada ya sera ya ubaguzi nchi humo yaani Apartheid.mwezi wa tano mwaka 1994,lakini alinyang'anywa wadhifa huo miezikumi na moja baadae baadaya kushutumiwa kwa kula rushwa.
Alibakia maarufu kwa wnachama wengi wa chamacha ANC, na mwezi wa kumi na mbili mwaka1993,alichaguliwa kugombea nafasi ya uraisi kwa tiketi ya chama ca ANC, chamacha wanawake.japokuwa alijivua wadhifa huo na kuwa makamu mwenyekiti wa Raisi wa chama hicho, katika harakati kwenye mkutanowa Mafikeng mwezi wa kumi na mbili mwaka 1997.
Mwaka 1997,alitokezakatika baraza laUkweli na Mapatani.Mchungai Desmond Tutu, alitambua umuhimu wake na nafasi yake katika harakati za kupigania uhuru na usawa lakini alimwomba akubali makosa yake na aweze kuomba msamaha.Katika kujibu alisema na kukubaki kuwa mambo yalikwenda vibaya sana.

neg:
Kisiwa cha Migingo
Hata hivyo, baadhi kama si mengi ya maandamano ya Uganda yanahusu haki ya uvuvi iliyo faida kubwa, kutoka maji ya Uganda yanayofikaJ kisiwa hicho. Julai 2009 serikali ya Uganda ilihamisha msimamo wake rasmi, na kusema kuwa kisiwa cha Migingo kilikuwa ukweli kiko Kenya, lakini maji yaliyozunguka kisiwa yalikuwa ya Uganda. Kisiwa kimekuwa kikidaiwa na serikali ya Uganda mwaka 2008-2009 hadi 11 Mei 2009 wakati Rais Yoweri Museveni wa Uganda alikubali kuwa kisiwa kiko nchini Kenya, lakini aliendelea kusema kuwa wavuvui wa Kenya walikuwa katika biashara haramu katika maji ya Uganda ambayo hupatikana mita mia chache (kama futi 700) wa magharibi wa Migingo . Bendera ya Uganda ilishukishwa, askari wa Uganda waliondoka pamoja na jeshi lao, na walikubaliana kuwa afisa wa polisi wake wote wangeondoka kisiwani. Mstari wa kutenga mpaka ulizinduliwa tarehe 2 Juni 2009 ili kufidia na kuweka alama kwenye ardhi, ili kufanya maamuzi ya dawali ya nchi katika ziwa sahihi zaidi, na matokeo yaliyotolewa mwishoni mwa Julai 2009 kuthibitisha kwamba kisiwa kiliangukia mita kwenye upande wa Kenya.

neg:
Bia
Baada ya harakati za uhuru katika miaka ya sitini bia ilikuwa ishara ya utaifa. Mathalani, bia ya Tusker ilikuwa bia ya taifa nchini Kenya. Tusker ni bia maarufu kuliko mabia yote. Kabla mwaka wa elfu moja mia tisa sabini na saba serikali za Tanzania na Uganda zilimiliki biashara za bia, lakini biashara “KBL” ilibaki katika sekta ya binafsi nchini Kenya. Katika miaka ya tisini “Vita za bia” zilifanyika. Biashara nyinge zilipambana. Kuna biashara nyingi za bia sasa katika Afrika ya Mashariki.

neg:
Uganda
Mwaka 1978 vikosi vya jeshi la Uganda viliingia Tanzania na kuvamia maeneo ya mpakani kaskazini kwa mto Kagera. Mwaka 1979 Tanzania ilijibu kwa njia ya vita na jeshi lake pamoja na wapinzani wa Uganda walishinda jeshi la Amin na kumfukuza dikteta nchini. Rais wa baadaye Yoweri Museveni alikuwako kati ya wanamigambo waliosaidiana na Watanzania.

neg:
Yoweri Kaguta Museveni
Yoweri Kaguta Museveni (* 1944 Ntungamo, Wilaya ya Ntungamo, Uganda) ni Rais wa Uganda tangu 29 Januari 1986. Alichukua madaraka baada ya kushinda vita vya msituni chini ya kundi la National Resistance Movement na kushinda katika chaguzi za urais za mwaka 1996, 2001 na 2006.

neg:
Mkimbizi
Katika miaka ya 1970 Uganda na mataifa mengine ya Afrika Mashariki yalitekeleza sera za ubaguzi wa rangi zilizolenga wakazi wa Kiasia katika kanda hiyo. Uganda chini ya uongozi wa Idi Amin ilikuwa maarufu sana katika sera zake dhidi ya Waasia, ambazo hatimaye zilisababisha kufukuzwa na utakaso wa kikabila wa idadi chache ya watu wa Uganda waliokuwa Waasia. Idadi kubwa ya Waasia 80,000 wa Uganda walikuwa Wahindi waliokuwa wamezaliwa nchini humo. Uhindi ilikuwa imekataa kuwakubali. Idadi kubwa ya Wahindi waliofukuzwa hatimaye walipata makazi Uingereza, Kanada na Marekani.

neg:
Rwanda
Uhuru katika mwaka 1961 ulifika pamoja na vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya Wahutu na Watutsi. Uhusiano kati ya vikundi hivi viwili uliendelea kuwa vigumu.

neg:
Ghana
Baada ya mazungumzo na Uingereza, hatimaye tarehe 6 Machi 1957 saa sita usiku, Kwame Nkrumah alitangaza Ghana kuwa “huru milele”.

neg:
King's African Rifles
Baada ya uhuru vikosi vya KAR katika kila koloni vilikuwa jeshi la nchi huru vikaendelea mwanzoni kwa majina kama Uganda Rifles, Kenya Rifles. Tanganyika Rifles na Malawi Rifles.
Lilianzishwa mnamo 1902 kutoka vikosi vya askari Waafrika kwenye utumishi wa kikoloni katika Afrika ya Mashariki ya Kiingereza (baadaye Kenya), Uganda na Unyasa (leo Malawi). Shabaha ilikuwa kusanifisha mafunzo na kazi ya askari hao na kuweka msingi kwa ushirikiano wao. Vikosi vya KRA vilifanywa na askari Waafrika chini ya amri ya maafisa Wazungu.

neg:
Historia ya Uganda
Tangu karne ya 15 himaya mbalimbali zilianza kujengwa na kati ya hizo ni hasa falme za Buganda, Ankole, Bunyoro Toro zilizoendelea kuwa muhimu hadi kuja kwa ukoloni na kwa kiasi fulani kama urithi wa kiutamaduni hata katika Uganda ya kisasa.

neg:
Historia ya Afrika
Baada ya miaka miwili, katika mwaka wa 1966 Botswana (Bechuanaland) na Lesotho (Basutoland) zikajinyakulia uhuru. Mauritius na Swaziland katika mwaka wa 1968 na vile vile Guinea ya Ikweta. Hispania ikairudisha Ifni katika mwaka wa 1969 katika mamlaka ya Morocco.

neg:
Buganda
Tangu karne ya 18 BK hadi karne ya 20 Buganda ilikuwa dola lenye enzi katika eneo la Ziwa Viktoria.

neg:
Omani
Mkataba wa mwaka 1951 ulitangaza uhuru wa Omani, lakini hali halisi athira ya Uingereza ulikuwa na nguvu hadi miaka ya 1990.

neg:
Buganda
Buganda ni ufalme ndani ya jamhuri ya Uganda. Mfalme wa Buganda anatumia cheo cha Kabaka. Jina la nchi Uganda ni umbo la Kiswahili la neno Buganda.

neg:
Historia ya Kenya
Licha ya Waingereza kuwa na matumaini ya kuwapa wapinzani Waafrika mamlaka "ya wastani" zaidi, ilikuwa Kenya African National Union (KANU) ya Jomo Kenyatta, mwanachama wa kabila la Kikuyu na mfungwa wa zamani, ambayo iliunda serikali muda mfupi kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963.

neg:
Reli ya Uganda
Reli ya Uganda ni jina kwa reli kati ya Mombasa na Kampala iliyojengwa na Waingereza kuanzia mwaka 1896. Reli hii ilisababisha Uingereza kutafuta utawala juu ya eneo ambako njia ya reli ilipita. Eneo hili lilikuwa baadaye koloni na nchi ya Kenya. Hali halisi njia ya reli hii ilijengwa katika Kenya pekee hadi ziwa Viktoria Nyanza ambako usafiri uliendelea kwa njia ya meli hadi Uganda. Tangu 1931 kulikuwa na nyongeza ya njia ya reli hadi Uganda yenyewe.

neg:
Jibuti
Nchi ilipata uhuru tarehe 27 Juni 1977.

neg:
Nembo ya Uganda
Ngao imesimama kwenye mlima wa kijani, kuwakilisha ardhi yenye rutuba, na moja kwa moja juu ya uwakilishi wa Mto Nile. mazao makuu mawili ya biashara ambayo ni kahawa na pamba yapo pembezoni mwa mto huu. Chini ni mbiu ya taifa: "Kwa ajili ya Mungu na nchi yangu".

neg:
Historia ya Ukraine
Miaka 1918 - 1921 baada ya mwisho wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na ya kuporomoka kwa Dola la Urusi nchi ilikuwa na kipindi kifupi cha uhuru na vita vya wenyewe kwa wenyewe.

neg:
Reli ya Uganda
Reli ilijengwa kwa sababu Kampuni ya Kifalme ya Uingereza kwa Afrika ya Mashariki IBEA (Imperial British East Africa Company) ilitaka kuboresha usafiri wa kwenda Uganda baada ya Uganda ilitangazwa nchi lindwa na Uingereza na kampuni ilitaka kuchukua nafasi hii ya kuanzisha mashamba ya kibiashara huko yasiyokuwa na faida bila usafiri wa kupeleka mazao kwenye masoko ya dunia.

neg:
Historia ya Ghana
Bendera iliyokuwa na rangi nyekundu, dhahabu, kijani kibichi na nyota nyeusi ilikuwa bendera mpya mnamo 1957. Bendera hiyo iliundwa na Theodosia Salome Okoh, na rangi nyekundu inawakilisha damu iliyomwagwa ili kupata uhuru, rangi ya dhahabu inawakilisha ukwasi wa madini wa Ghana, ile ya kijani kibichi inaashiria utajiri wa kilimo na ile nyeusi ni ishara ya Uhuru wa Waafrika.

neg:
Historia ya Uganda
Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini.