query: Eneo la Asia ni kilomita ngapi?

pos:
Asia
Asia ni bara kubwa kabisa kuliko mabara yote mengine ya dunia. Bara hili lina eneo la kilomita za mraba 44,579,000 (maili za mraba 17,212,000), ambalo ni sawa na asilimia 30% ya ardhi yote. Wakazi wa bara la Asia ni 3,701,000,000 kwa mujibu wa makisio 2003.

pos:
Asia ya Kusini
Eneo lake ni takriban kilomita za mraba milioni 4,5 au 10 % za bara lote la Asia. Takriban 20 % za wakazi wa dunia huishi hapo.

neg:
Pasifiki
Pasifiki ina kina cha wastani wa mita 4,028; kina kirefu katika mfereji wa Mariana kinafikia mita 11,034.
Bahari za pembeni ziko hasa upande wa Asia / Australia. Kati ya hizo ni: Bahari ya Celebes, Bahari ya Kusini ya China na Bahari ya Mashariki ya China.

neg:
Jamhuri ya Watu wa China
Upana wa China kati ya kaskazini na kusini ni kilomita 4,200 na kati ya mashariki na magharibi ni kilomita 4,200.

neg:
Dunia
Hewa iliyoko juu ya ardhi vile vile ina matabaka mbalimbali, na kila tabaka lina kazi yake. Hewa kwa jumla ina masafa ya kiasi cha kilomita 560 au maili 348 kuendea juu, na baada ya hapo unaingia kwenye anga la nje. Hewa hiyo ndiyo inayotukinga sisi viumbe na madhara ya jua na mnururisho wa angani ambao unaingia anga ya dunia na kuteremka chini.

neg:
Australia
Iko kusini kwa Indonesia na magharibi kwa New Zealand. Ikiwa na eneo la 7.682.300 km² ni bara dogo kabisa duniani, kama nchi ni ya sita kwa ukubwa. Mara nyingi visiwa vya New Zealand huhesabiwa kuwa sehemu ya bara la Australia. Vilevile Australia huangaliwa pamoja na visiwa vya Pasifiki katika orodha ya mabara ya dunia kama "Australia na Pasifiki".

neg:
Erie (ziwa)
Ziwa lina urefu wa kilomita 388 na upana mkubwa wa 92 km. Uso wake una eneo la 25,744 km². Kina cha wastani ni 19 m lakini kina kikubwa chafikia 64 m.

neg:
Asia ya Magharibi
Asia ya Magharibi (inalingana kwa kiasi kikubwa na jina la Mashariki ya Kati) ni sehemu ya magharibi-kusini ya bara la Asia. Inatajwa kati ya kanda za dunia ya UM.

neg:
Asia
Bara la Asia lina nchi 44 na visiwa mbali mbali vya madola mbalimbali. Mlima mrefu kabisa ulimwenguni ambao ni mlima wa Everesti wenye urefu wa mita 8,850 (futi 29,035) ulioko Nepal pia uko kwenye bara hili. Kadhalika, nchi zenye wakazi wengi zaidi ulimwenguni China na India pia ziko kwenye bara hili.

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Eneo la Mtangamano ni km2 1,820,664, likiwa na wakazi 169,519,847 (kadirio la mwaka 2015), hivi kwamba ingekuwa nchi moja tu ingekuwa ya tisa duniani.

neg:
Bara
Mabara na mabamba yao ni kama ifuatayo: Afrika (Bamba la Afrika), Antaktika (Bamba la Antaktika), Australia (Bamba la Australia), Ulaya na sehemu kubwa ya Asia (Bamba la Ulaya-Asia), Amerika Kaskazini pamoja na Siberia (Bamba la Amerika ya Kaskazini) na Amerika Kusini (Bamba la Amerika ya Kusini). Mabamba madogo yamejitenga ingawa nchi juu yao inaonekana kuwa sehemu ya bara lingine. Mfano wake ni Bara Hindi iliyokuwa kama bara ndogo au kisiwa kikubwa zamani lakini tangu miaka milioni 10 imejisukuma chini ya bamba la Asia-Ulaya na kuikunja hadi kutokea kwa milima ya Himalaya.

neg:
Ziwa Michigan
Ziwa lina urefu wa kilomita 494 na upana mkubwa wa 190 km. Uso wake una eneo la 58,000 km2. Kina cha wastani ni 85 m lakini kina kikubwa chafikia 281 m.

neg:
Himalaya
Himalaya ni safu ya milima kunjamano katika Asia, upande wa kaskazini wa Uhindi. Ng'ambo ya pili ni nyanda za juu za Tibet (Uchina).

neg:
Kilomita ya ujazo
Kilomita ya ujazo (kifupi km³) ni kipimo cha mjao chenye urefu, upana na kimo cha kilomita moja. Ni kiwango katika vipimo sanifu vya kimataifa.

neg:
Andes
Andes ni safu ya milima kunjamano na safu ndefu kabisa ya milima duniani. Inaendana na urefu wote wa Amerika Kusini upande wa magharibi wa bara hili, ikiongozana na mstari wa pwani ya Pasifiki kutoka Kolombia katika kaskazini hadi Chile katika kusini. Urefu wa safu yote ni takriban km 7,500. Milima ya juu inafikia kimo cha m 6,962 na wastani wa milima yote uko kwenye m 4000. Upana wa milima hii ni kati ya km 200 na 600.

neg:
Aconcagua
Urefu wake ni mita 6,962 juu ya usawa wa bahari, hivyo unazidi milima yote nje ya Asia.

neg:
Masai Mara
Hifadhi Mbuga ya Wanyamapori ya Kitaifa ya Masai Mara ina upana wa kilomita 1530 kieneo upande wa Kusini Magharibi mwa Kenya. Ndiyo sehemu ya Serengeti iliyo upande wa Kaskazini zaidi yenye upana wa jumla ya kilomita 25,000 kilomita kieneo. Upande wa Kusini imepakana na muga ya wanyama ya Serengeti, na upande wa magharibi na mharara wa Siria na upande wa Kaskazini Mashariki na Magharibi imepakana na maeneo ya ufugaji. Kiwango cha mvua katika mazingira haya huongezeka kuanzia kusini-mashariki-hadi magharibi, japo hubadilika kiwakati kutoka eneo moja hadi lingine na ni ya misimu miwili. Mito ya Sand, Talek na Mara ndiyo mito mikubwa ambayo hutoa maji kwenye hifadhi ya mbuga hii. Vichaka na miti iliyomea kwenye kingo za mito hufunika miteremko na vilele vya milima
Kimsingi mandhari ya hifadhi hii ni nyasi iliyowazi na mito. Eneo la Kusini Magharibi kuna vichka vya aina mbalimbli ya miti ya aina ya mwangate. Upande wa mpaka wa magharibi kuna harara(genge) la Esoit Oloololo la Bonde la Ufa, na wanyamapori wanapatikana eneo hili kwa wingi kwa sababu chemichemi ya maji hupatikana kwa urahisi na hakuna usumbufu wa watalii. Mwisho wa mpaka wa Mashariki ni kilomita 224 kutoka Nairobi, kwa hivyo, ni upande wa mashariki ndio hutembelewa na watalii sana.

neg:
Mwezi
Mwezi wetu huwa na umbo la tufe lakini si tufe kamili. Kipenyo cha wastani ni kilomita 3,476 ambacho ni takribani robo ya kipenyo cha Dunia. Mwezi unazunguka dunia yetu kwenye obiti chenye umbo la duaradufu. Umbali wake na Dunia ni baina ya kilomita 363,300 hadi 405,500 kutoka Dunia.

neg:
Kamchatka
Rasi ya Kamchatka (rus. "полуо́стров Камча́тка" "poluostrov Kamchatka") ni rasi kwenye upande wa wa mashariki ya Urusi. Ina urefu wa kilomita 1,250 na eneo la 270,000 km².

neg:
Athi
Ina urefu wa kilomita 390, na beseni lenye eneo la Km² 70,000.

neg:
Bara la Antaktiki
Umbali kutoka pwani hadi pwani uko baina ya kilomita 4,500 na 5,600. Pwani ina urefu wa kilomita 17,968.

neg:
Afghanistan
Afghanistan ni nchi bila pwani kwenye bahari yoyote. Sehemu kubwa ya eneo lake lenye km² 652,090 ni milima. Asilimia 90 za nchi iko mita 600 au zaidi juu ya UB ikiendelea kupanda hadi mita 7,485 kwenye ncha ya mlima Noshak. Safu za milima kubwa ni Hindu Kush na Pamir.

neg:
Siberia
Siberia (kwa Kirusi: Сиби́рь, "Sibir"; kwa Kitartari: Seber) ni eneo kubwa mashariki mwa Urusi. Ni zaidi ya nusu ya eneo la Urusi wote. Eneo lake lote ni kilomita za mraba milioni 9.6 ambayo ni karibu sawa na Ulaya yote (km² milioni 10.6).

neg:
Uwanja wa ndege
Nyanja za ndege nyingi ni ndogo zikiwa na barabara ya kutua na kuruka 1 pekee yenye urefu hadi 1 km. Kama zinahudumiwa na ndege ndogo pekee mara nyingi huwa na barabara ya nyasi tu.
Nyanja kubwa zinazohudumiwa na makampuni mbalimbali ya ndege huwa na barabara za lami au saruji zaidi ya moja zenye urefu wa 2 – 4 km. Kadri eropleni ni kubwa na nzito inahitaji barabara ndefu zaidi. Barabara ya ndege ndefu duniani iko China yenye kilomita 5.5. Kwenye nyanja za wastani barabara ileile hutumiwa kwa kutua na kuruka lakini kwenye nyanja zenye ndege nyingi sana barabara hizi zimetengwa.

neg:
Bahari ya Uchina ya Mashariki
Bahari hiyo ni sehemu ya Bahari ya Pasifiki na inachukua eneo la kilomita za mraba zipatazo 1,249,000. Nchini Uchina, bahari hii inaitwa Bahari ya Mashariki.

neg:
Ngamia
Ngamia wa Asia yuko katika kanda inayoanzia Anatolia hadi Manchuria kaskazini mwa China. Amezoea zaidi baridi ya Asia ya Kati; wakati wa majira barafu halijoto ya mazingira inafikia -30°C. Joto kali inampa matatizo kidogo na kumchelewesha.

neg:
Siwa barafu
Siwa barafu kubwa iliyopimwa hadi sasa ilikuwa kipande kikubwa kilichovunjika Antaktika mwaka 2000; urefu wake ulikuwa kilomita 295 na upana kilomita 37. Eneo lake lilikuwa 11,000 km² na masi yake tani bilioni tatu.

neg:
Samos
Samos ina urefu wa 44 km na upana wa 19 km, eneo lake ni 477 km². Sehemu kubwa ni milima inayofikia kimo cha 1,153 m.

neg:
Orodha ya milima mirefu duniani
Mlima mrefu duniani kwa kuangalia kimo juu ya uwiano wa bahari ni Mlima Everest ulioko kwenye mpaka baina ya Nepal na China. Kilele chake kipo mita 8,848 juu ya usawa wa bahari. Mlima Everest ni sehemu ya milima ya Himalaya. Pamoja na Everest kuna milima mingine 13 inayopita kimo cha mita 8,000, yote iko katika Himalaya na milima jirani ya Karakoram ambayo ni tokeo la kukunjwa kwa ganda la dunia tangu bamba la Uhindi lilianza kugonga bamba la Ulaya-Asia.

neg:
Asia ya Kati
Asia ya Kati ni eneo kubwa katikati ya bara la Asia. Kuna maelezo yanayotofautiana kati yao kuhusu eneo lenyewe.

neg:
Afrika
Pwani yote ya Afrika ina urefu wa kilomita 26,000.

neg:
Ziwa Viktoria
Ziwa hili lina kina cha wastani cha mita 40 na mwambao wa urefu wa kilomita 4,828, visiwa vyake vikiwa vimechangia 3.7% ya urefu huu.

neg:
Moldova
Eneo lake ni la km 33,843, ingawa Transnistria imejitenga kwa msaada wa Urusi.

neg:
Bab el Mandeb
Mlango wa bahari una upana wa 27 km ukiunganisha Bahari ya Shamu na Bahari Arabu kupitia Ghuba ya Aden. Bab el Mandeb iko kati ya njia za bahari duniani zinazotumiwa sana na meli kwa sababu usafiri wote kati ya Ulaya na Asia kwa njia ya Mfereji wa Suez hupita humo.

neg:
Mlima Koma
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

neg:
Lakshadweep
Eneo lote ni la kilometa mraba 32 tu.

neg:
Asia ya Kusini
Asia ya Kusini jinsi ilivyoelezwa hapo juu (bila Uajemi na Afghanistan) ni karibu sawa na Bara Hindi. Tofauti ni ya kwamba Asia ya Kusini hujumuisha nchi zinazotajwa ilhali Bara Hindi ni eneo linalokaa ju ya bamba la Uhindi. Kuna sehemu hasa za Pakistan yasiyo juu ya bambala Uhindi bali kwenye mitelemko ya nyanda za juu za Uajemi.

neg:
Asia ya Kusini
Asia ya Kusini imetengwa na maeneo mengine ya Asia kwa safu za milima mikubwa.

neg:
Eurasia
Hali halisi mabara ya Ulaya na Asia yako pamoja kama nchi kavu mfululizo na hakuna bahari inayoyatenganisha. Kwa hiyo Ulaya na Asia haziitwi mabara kwa sababu za kijiografia bali kwa sababu za kihistoria na za kiutamaduni tu.

neg:
Bamba la Ulaya-Asia
Bamba la Ulaya-Asia ni bamba la gandunia kubwa katika ganda la dunia. Inabeba sehemu kubwa za bara za Ulaya na Asia isipokuwa Bara Hindi na mashariki ya Siberia si sehemu zake. Kwa lugha nyingine inawezekana kusema inabeba Eurasia.

neg:
Asia
Ziwa kubwa kabisa ulimwenguni, bahari ya Kazwini (Caspian Sea) lenye eneo la kilomita za mraba 394,299 (maili za mraba 152,239) vile vile liko Asia kati ya ya nchi hizi: Azerbaijan, Urusi, Kazakhstan, Turkmenistan, na Uajemi.

neg:
Australia na Pasifiki
Visiwa vyote kwa pamoja (bila Australia yenyewe) hukadiriwa kuwa 7,500 vyenye eneo la nchi kavu la kilomita za mraba milioni 1.3 vilivyosambaa katika eneo la bahari la kilomita za mraba milioni 70. Takriban visiwa 2,100 vimekaliwa na watu milioni 14.9.

neg:
Jiografia ya Urusi
Jiografia ya Urusi inaeleza tabia za nchi ya Urusi inayotanda juu ya maeneo mapana ya Eurasia ya kaskazini na ambayo ni nchi yenye eneo kubwa duniani, ikiwa na kilomita za mraba milioni 17.
Ina asilimia 11 za maeneo yote ya nchi kavu duniani ndani yake ambayo ni sawa na jumla ya maeneo ya Ulaya na Australia.

neg:
Osmani I
Alipoaga dunia eneo lake lilikuwa limepanuka kutoka kilomita za mraba 4,800 kuwa 16,000.

neg:
Adria
Adria huelekea kaskazini magharibi kutoka 40°N hadi 45° 45' N.. Urefu wake ni km 770 km na upana waka kwa wastani ni km 160. Sehemu nyembamba ni mlango wa Ortranto mwenye upana wa km 85. Eeno lake ni mnamo km² 160,000.

neg:
Bahari ya Mediteranea
Bahari ya Mediteranea (pia: Bahari ya Kati) ni bahari ya pembeni ya Atlantiki kati ya mabara ya Afrika, Ulaya na Asia ya Magharibi. Eneo lake ni takriban milioni 2,5 km². Kina chake kirefu ni 5,267 m. Ina kanda ya hali ya hewa ya pekee pamoja na mimea na wanyama.

neg:
Kilomita ya ujazo
Kwa mfano mjao wa bahari hutajwa kwa kipimo hiki. Bahari zote za dunia huhesabiwa kuwa na kiasi cha 1,385,990,800 km³ za maji.

neg:
Eurasia
Wataalamu wengi wa jiografia wanaona ya kwamba masi ya nchi kavu inayojumlisha Ulaya na Asia ina tabia zote za bara moja na hivyo hutumia jina la "Eurasia". Karibu eneo lote liko juu ya bamba la gandunia lilelile, yaani Bamba la Ulaya-Asia.

neg:
Yenisey
Yenisey au Yenisei (Kirusi: Енисей) ni mto mrefu wa Siberia, Urusi. Urefu wake ni 3487 km. Iko katika mkoa wa Tuva, Krasnoyarsk Krai na Hakasia.

neg:
Timor ya Mashariki
Eneo lote la nchi ni km² 14,609.

neg:
Afrika
Kuna umbali wa kilomita 8,000 kutoka Ras ben Sakka nchini Tunisia (37°21' N, sehemu ya kaskazini kabisa) hadi rasi ya Cape Agulhas nchini Afrika Kusini (34°51'15" S, sehemu ya kusini kabisa) .

neg:
Daman na Diu
Eneo lote ni la kilometa mraba 102.

neg:
Mirihi
Kipenyo cha Mirihi ni km 6.794 (takriban nusu kipenyo cha dunia); eneo la uso wake ni nusu ya eneo la uso wa dunia; masi yake ni sehemu ya kumi tu ya masi ya dunia.

neg:
Ziwa Assal
Urefu wake mkubwa unafikia kilomita 19 na upana wake mkubwa hadi km 7; eneo la maji yake ni hadi km² 54. Kina cha juu kinafikia hadi mita 40. Beseni lake inajumlisha maeneo ya km² 900.

neg:
Australia
Bara la Australia linakaa juu ya bamba la Australia likiwa na eneo la 7,617,930 km². Umbali kati ya magharibi na mashariki ni km. 4,000, na kati ya kaskazini na kusini umbali ni km. 3,700.

neg:
Sahara
Ina eneo la kilometa za mraba 9,200,000, sawa na eneo la Marekani au karibu sawa na eneo lote ya Ulaya.

neg:
Amerika
Amerika iko kati ya Bahari ya Atlantiki na Bahari ya Pasifiki kwa urefu wa kilomita 15,000 kutoka kaskazini (rasi Columbia) hadi kusini (rasi Hoorn).

neg:
Google Earth
Majina ya mahali na kina cha habari hutofautiana sana kutoka mahali pamoja hadi pengine. Ni sahihi zaidi katika Amerika ya Kaskazini na Ulaya, lakini kurekebisha kwa mara kwa mara kwa ramani kunaimarisha hali ya kufikiwa kwa sehemu zingine.
Makosa wakati mwingine hutokea kutokana na teknolojia iliyotumika kupima urefu wa Mandhari; kwa mfano, majengo marefu katika Adelaide, Australia kusababisha sehemu moja ya mji kuonyeshwa kama mlima mdogo, wakati ukweli ni kuwa ni mahali tambarare. Urefu wa Eiffel Tower unasababisha athari kama hiyo katika uonyeshaji wa Paris. Pia, kabla ya kuzinduliwa kwa toleo 5.0 Februari 2009, mwinuko chini ya usawa wa bahari uliwasilishwa kama usawa wa bahari, kwa mfano: Mji wa Salton, California; Death Valley; na Dead Sea zote zilionyeshwa kama mita 0 wakati Mji wa Salton ni -38 ; Dead Valley ni mita -86; na Dead Sea ni mita -420.

neg:
Urusi
Eneo la Shirikisho la Kirusi linajumlisha sehemu kubwa ya kaskazini ya mabara ya Ulaya na Asia. Umbali kati ya upande wa magharibi na upande wa mashariki kabisa ni karibu kilomita 8,000.

neg:
Bahari ya Kusini
Eneo lote ni kilomita za mraba 20,327,000 za maji. Linazunguka pwani la Antaktika lenye urefu wa kilomita 17,968 km. Kina kikubwa ni mnamo 5,805 mita.

neg:
Longitudo
Digrii za longitudo hugawiwa katika umbali wa 60 dakika au minuti; dakika hugawiwa katika nukta au sekondi. Umbali huu hauna kipimo kamili cha urefu kwa sabau ya umbo la dunia. Kwenye ikweta umbali kati ya longitudo ni 111 km, katika ncha penyewe ni sifuri kwa sababu longitudo zote hukutana hapa.

neg:
Asia Ndogo
Jina la Asia lina asili yake hapa. Asia ilikuwa jina la jimbo la Kiroma katika maeneo ya magharibi tu yaliyotazama Ugiriki. Kutoka hapa jina la Asia lilitumiwa pia kwa bara lote lililokaa nyuma yake mahoni pa Waroma wa Kale.

neg:
Abkhazia
Eneo lake ni km² 8,432 linalokaliwa na wakazi milioni nne.

neg:
Bahari ya Marmara
Urefu wake ni hadi 282 km na upana 80 km. Kina cha maji hufikia mita 1,300 chini ya UB. Eneo lake ni 11,655 km² na 182 km² ni visiwa ndani yake.

neg:
Hifadhi ya Ziwa Manyara
Hifadhi hii iko umbali wa kilometa 126 kutoka Arusha mjini ina ukubwa wa kilometa za mraba 330.

neg:
Kisiwa cha Ukerewe
Kikiwa na eneo la Km 530 hivi, ndicho pia kisiwa kikuu cha Afrika kisicho cha baharini.

neg:
Ziwa Manyara
Ukubwa wake ni km 231. Kina chake hakizidi mita 3.7.

neg:
Pasifiki
Pasifiki iko kati ya Bara la Amerika upande wa mashariki na Bara la Asia / Australia upande wa magharibi.
Eneo lake ni kilometa za mraba milioni 179.7 ambayo si bahari kubwa tu bali pia ni eneo kubwa kuliko nchi kavu yote duniani: ni karibu nusu ya uso wa dunia.

neg:
Maili
Maili si kipimo sanifu cha kimatifa hivyo urefu wa maili moja ni tofauti kati ya nchi na nchi hata kama ni maili ya nchi kavu au maili ya baharini.

neg:
Urusi
Kwa eneo ni nchi kubwa kuliko zote duniani, ikiwa na km² 17,075,400.
Urusi imepakana na Norway, Ufini, Estonia, Latvia, Lithuania, Poland, Belarus, Ukraine, Georgia, Azerbaijan, Kazakhstan, China, Mongolia na Korea ya Kaskazini.

neg:
Argentina
Argentina ni nchi kubwa ya pili ya Amerika Kusini. Ina eneo la km² 2,780,400 kati ya milima ya Andes upande wa magharibi na Bahari ya Atlantiki upande wa mashariki.

neg:
Orodha ya milima mirefu duniani
Kwa kutumia kitovu cha Dunia kama marejeo, yaani umbali kati ya nukta ya kitovu cha Dunia na kilele cha mlima, matokeo ni tofauti. Hapo mlima Chimborazo nchini Ekwador inafikia umbali wa kilomita 6,384.557 ikizidi Everest yenye km 6,382.414 kwa kilomita mbili.

neg:
Rasi ya Malay
Rasi inaanza kwenye latitudo ya +13 na kuelekea kusini hadi latitudo ya +1. Urefu wake ni 1,555 km. Sehemu nyembamba iko katika sehemu ya Kithai yenye 60 km pekee.
Sura ya nchi ina tabia mbalimbali: milima, tambarare, maziwa, pwani na misitu minene.

neg:
Bahari ya Hindi
Kwa hiyo eneo lote la uso wa bahari hii ni kilomita za mraba 70,560,000 km²; kina cha wastani ni mita 3,741 ilhali kina kikubwa kinafikia mita 7,906. Mjao wake ni kilomita za ujazo 264,000,000 km³ inayolingana na asilimia 19.8% ya mjao wa bahari zote duniani.

neg:
Asia Ndogo
Asia Ndogo ni namna ya kutaja eneo la Anatolia ambalo ni sehemu ya Kiasia ya Uturuki. Ni hasa eneo la rasi kati ya Bahari Nyeusi na Mediteranea.

neg:
Kilomita
Kilomita (pia: kilometa) ni kipimo cha urefu. Kinamaanisha urefu wa mita 1,000. Kifupi chake ni km.

neg:
Amasya
Amasya (Kigiriki: "Ἀμάσεια", Amaseia ya antiquity, au "Αμάσεια Amáseia") ni kata ya Mkoa wa Amasya uliopo kaskazini mwa nchi ya Uturuki. Inachukua eneo la km 1730, na idadi ya wakazi inapata 33,000, ambao wengine 74,000 wanaishi mjini na kadhaa waliosalia wanaishi vijijini. Vipimo kutoka usawa wa bahari ni m. 411.

neg:
Banana Yaya
Ana uzito wa kilo 108 na urefu wa mita 1.92.

neg:
Bara la Antaktiki
Bara hili lina eneo la kilomita za mraba milioni 14 na eneo hili limefunikwa karibu kabisa, yaani kwa asilimia 98% za eneo na theluji na barafu. Eneo lake ni kubwa kushinda Ulaya lakini hakuna mti hata mmoja. Bara hili linajulikana kama jangwa baridi.

neg:
Visiwa vya Cocos (Keeling)
Visiwa vya Cocos (Keeling) ni eneo la ng'ambo la Australia katika Bahari Hindi. Eneo lao ni atolli mbili katikati ya Australia na Sri Lanka, takriban 3685 km upande wa magharibi ya Durban (Australia) na 1,300 km upande wa kusini ya Singapur. Anwani ya kijiografia ni 12°07′S, 96°54′E.

neg:
Marekani
Eneo la Marekani lina ukubwa wa kilometa mraba 9,826,675 na liko hasa katika bara la Amerika Kaskazini kati ya Kanada upande wa kaskazini na Meksiko upande wa kusini.

neg:
Bara Hindi
Bara Hindi ni eneo kubwa la Asia kusini kwa milima ya Himalaya lenye kilomita za mraba milioni 4.5.

neg:
Puducherry
Jumla ya maeneo yote ni km² 492; kati ya sehemu nne Pondicherry (km² 290) na Karaikal (km² 160) zimezungukwa na eneo la jimbo la Tamil Nadu; Yanam (km² 20) liko ndani ya eneo la jimbo la Andhra Pradesh na Mahé (km² 9) imezungukwa na jimbo la Kerala.

neg:
Dadra na Nagar Haveli
Eneo lote ni la kilometa mraba 487.

neg:
TAZARA
Njia ya TAZARA ina urefu wa kilomita 1,860. Njia ya reli ina upana sawa na reli za Zambia na Afrika Kusini lakini ni tofauti na njia za Reli ya Tanzania hivyo treni na magari hayawezi kutumiwa pande zote nchini Tanzania.

neg:
Nchi kavu
Nchi kavu ya dunia yetu huwa na eneo la milioni 149.4 km² ambayo ni sawa na asilimia 29.3 % za uso wa dunia. Eneo hili ni hasa mabara ya Ulaya na Asia, Amerika ya Kaskazini na Amerika ya Kusini, Afrika, Antaktiki na Australia. Sehemu ndogo zaidi za nchi kavu ndani ya magimba ya maji huitwa kisiwa.

neg:
Amazonas (mto)
Kuhusu urefu hakuna mapatano bado kama Nile au Amazonas ni mto mrefu duniani. Makadirio hutegemea ni tawimto upi mwenye chanzo cha mbali zaidi unaokubaliwa na wataalamu. 1969 urefu wake ulipimwa kuwa 6.400 km.[1]

neg:
Ziwa Galilaya
Eneo linafikia pengine kilomita mraba 166.7 na kina chake mita 43.

neg:
Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki
Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki lina urefu wa kilomita 6,000 kuanzia chanzo chake katika Syria hadi mwisho wake upande wa kusini katika Msumbiji. Upana wake ni kati ya kilomita 30 na zaidi ya 100; kina chake ni kati ya mita mia kadhaa hadi maelfu.

neg:
Jamaika
Kisiwa kina urefu wa km 240 na upana hadi km 85. Eneo lake ni km² 10.991.

neg:
Rasi ya Sinai
Eneo la Sinai ni takriban km² 60,000, hasa jangwa. Imepakana na Ghuba ya Suez upande wa magharibi na Ghuba ya Aqaba upande wa mashariki. Upande wa magharibi Mfereji wa Suez unaunganisha Bahari ya Shamu na Mediteranea. Kaskazini ya mwisho wa Ghuba ya Aqaba ni mpaka kati ya Misri na Israel.

neg:
Bahari Nyeusi
Bahari Nyeusi ni bahari ya pembeni ya Mediteranea inayozungukwa na nchi kavu pande zote iliyoko kati ya Ulaya ya Mashariki na Asia ya Magharibi. Imeunganishwa na Bahari ya Mediteranea kwa njia ya Bahari ya Marmara pamoja na milango ya bahari ya Bosporus na Dardaneli. Ina eneo la takriban 424,000 km² na kina hadi 2,244 m.

neg:
Dunia
Kwa pamoja maeneo ya maji hufunika 70.7% za uso wa dunia. Nchi kavu huwa na 29.3% na sehemu kubwa ya eneo la nchi kavu ni bara 7 za Asia, Afrika, Amerika Kaskazini, Amerika Kusini, Antarktika, Ulaya na Australia. (Ulaya inaweza kuangaliwa pia kama sehemu ya Asia ikiwa kama rasi yake ya magharibi. Azimio la kutazama Australia kama bara na Greenland kama kisiwa tu ni azimio la hiari si la lazima).

neg:
Ghana
Ghana ni nchi ambayo inapatikana katika Ghuba ya Guinea, nyusi chache kaskazini mwa Ikweta, jambo ambalo linaipa nchi hii hali ya joto. Nchi hii inapatikana katika eneo la kilomita mraba 238,500 (maili mraba 92,085). Eneo hili limezungukwa na Togo kwa upande wa mashariki, Cote d’Ivoire upande wa magharibi, Burkina Faso upande wa kaskazini na Ghuba ya Guinea (Bahari ya Atlantiki) upande wa kusini. Laini ya Greenwich Meridian hupita ndani ya Ghana, katika jiji la viwanda la Tema. Kijiografia Ghana inapatikana karibu zaidi ya sehemu ya “katikati” mwa ulimwengu kuliko nchi yoyote ile ingawa sehemu halisi ya katikati, (0°, 0°) inapatikana katika Bahari ya Atlantiki kwa makadirio kilomita 614 (maili 382) kusini mwa Accra, Ghana, katika Ghuba ya Guinea.

neg:
Njia ya reli
Urusi na nchi zilizokuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti huwa na upana wa mita 1.520 ambayo ni pana zaidi kuliko nchi nyingi za jirani. Kwa sababu ya wingi wa usafiri wa reli ndani ya Urusi na nchi za Ulaya na China kuna vituo mbalimbali ambako sehemu ya chini za mabehewa zinabadilishwa kwa ajili ya upana husika wakati wa kuvuka mipaka.

neg:
Mlima Mzinga
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.


query: Je,rais wa kwanza wa nchi ya Kongo alikuwa nani?

pos:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Chama cha Patrice Lumumba kilishinda kwa kura nyingi naye akawa kiongozi wa kwanza wa nchi huru kama waziri mkuu.

neg:
Kwame Nkrumah
Mwaka 1949 Nrumah alitoka katika UGCC akaunda Convention People’s Party (CPP) iliyokuwa na madai makali zaidi. Mwaka 1951 CPP ilipata kura nyingi katika uchaguzi baada ya kudai uhuru mara moja. Nkrumah aliyekuwa tena mbaroni aliruhusiwa kugombea, alipata asilimia 98,5 za kura mjini Accra akaachwa huru. Mwaka 1952 alichaguliwa na Halmashauri ya Kisheria kuwa waziri mkuu wa koloni.

neg:
Laurent Kabila
Kabila alikuwa na tatizo la kuwa hajakuwa na uhusiano wa watu wa Kinshasa ambao wengi walimwona kama mgeni. Askari zake wengi waliwasiliana kwa Kiswahili na Kiingereza au lugha za Kongo mashariki hawakujua Kifaransa wala lugha za Kongo magharibi. Baada ya kushika serikali Kabila alijaribu kupunguza umuhimu wa Washauri wake Warwanda.

neg:
Ufalme wa Kazembe
Dola la Kazembe lilikuwa ufalme wa Kibantu kati ya 1740 na 1890 upande wa Kusini wa nchi ya kisasa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Lilianzishwa na wasafiri kutoka Dola la Lunda. Lilikuwa na wafalme walioitwa Kazembe pia.

neg:
M'banza-Kongo
Mji uliharibiwa wakati vita ya wenyewe kwa wenyewe mwaka 1665. Wakazi wote walitoka na kuacha maghaofu matupu 1678. Lakini 1709 mfalme Pedro IV of Kongo akarudisha mji mkuu wa milki yake hapo. Umeendelea kukaliwa hadi leo ingawa idadi ya watu ilibadilika mara nyingi.

neg:
Jamhuri ya Kongo
Jamhuri ya Kongo imepakana na Gabon, Kamerun, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Angola na Bahari ya Atlantiki.
Nchi ilikuwa koloni la Ufaransa hadi tarehe 15 Agosti 1960.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kongo
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani na ya Wabilikimo.

neg:
Kongo ya Kibelgiji
Wabelgiji walijaribu kuchelewesha harakati hizo lakini baada ya kutambua matatizo serikali ya Ubelgiji ilitangaza mnamo Januari 1960 kuwa uchaguzi utaendeshwa haraka na baada ya miezi sita Wabelgiji watakabidhi nchi kwa wenyeji.

neg:
Modibo Keïta
Baada ya kuanguka kwa shirikisho, US-RDA ilitangaza uhuru kamili wa Jamhuri ya Sudan kama Jamhuri ya Mali. Keita akawa rais wake wa kwanza, na baada ya muda mfupi alitangaza US-RDA kuwa chama pekee halali cha siasa.
Katika ngazi ya kisiasa, Modibo Keïta aliwafunga haraka wapinzani kama Fily Dabo Sissoko. Uchaguzi wa kwanza baada ya uhuru mwaka 1964, Keita alichaguliwa tena kuwa rais na bunge. Kuanzia 1967, alisimamisha katiba kwa kuunda [Kamati ya Taifa ya Ulinzi wa Mapinduzi]] (CNDR).

neg:
Kongo (Brazzaville)
Kongo (Brazzaville) ni kifupi cha kutaja nchi ya Jamhuri ya Kongo yenye mji mkuu wa Brazzaville. Jina limeundwa kwa nia ya kuwa na jina fupi tena la kutofautisha na Kongo nyingine yaani Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo au Kongo (Kinshasa).

neg:
Wagikuyu
Mwaka 1961, Jomo Kenyatta aliachiliwa huru na kuwa rais wa kwanza wa Jamhuri ya Kenya mwaka 1964. Tangu mwaka huo, Wakikuyu wametoa marais watatu wa Kenya, ikiwemo Emilio Stanley Mwai Kibaki na Uhuru Muigai Kenyatta.

neg:
Bendera ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Bendera ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo imepatikana tangu Februari 2006 kutokana na katiba mpya ya nchi. Katiba iliazimia kurudi kwa mfano wa bendera iliyowahi kutumiwa kati ya 1963 na 1971 kabla ya nchi haijaitwa "Zaire". Buluu yake imebadilishwa kuwa buluu ya angani sawa na bendera ya uhuru ya mwaka 1960.

neg:
Historia ya Afrika
Baina ya karne ya 1 KK na karne ya 16 BK watu waliokuwa wakizungumza lugha ya Kibantu watokao sehemu za Nigeria na Cameroon ya leo, ndio waliokuwa wameenea kwenye sehemu mbalimbali kusini mwa bara la Afrika, wakiwa wameanzisha vijiji, mashamba na mamlaka katika sehemu za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ya leo, za Luba na Mwememutapa, lakini makundi ya wachungaji wa wanyama walianza kuhamia kusini katika karne za 15 na 16 na kukutana na Wabantu. Ndipo walipoanzisha mamlaka zao za Bunyoro, Buganda, Rwanda na Ankole.

neg:
Kongo ya Kibelgiji
Mwaka 1958 vyama vya kisiasa vilikubaliwa. Harakati mbili muhimu kati ya hivi zilikuwa Abako (Alliance de Bakongo) chini ya Joseph Kasavubu na MNC (Mouvement National Congolais) chini ya Patrice Lumumba.

neg:
Historia ya Rwanda
Tangu ushindi wa kijeshi mwaka 1994 RPF walianzisha serikali ya umoja wa kitaifa. Rais alikuwa Pasteur Bizimungu mwanasiasa Mhutu aliyeshikamana na RPF, Kagame akiwa makamu wake. Baada ya kupinduliwa kwa Bizimungu mwaka 2000 Kagame akawa Rais.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kati ya 27 Oktoba 1971 na 17 Mei 1997, chini ya utawala wa dikteta Mobutu, nchi ilijulikana kwa jina la "Zaire".

neg:
Ethiopia
Serikali ya Majimbo ya Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia ilichukua mamlaka mnamo Agosti 1995. Rais wa kwanza Negasso Gidada. EPRDF ikaongoza serikali na Waziri Mkuu Meles Zenawi ambaye aliunga mkono majimbo ya kikabila, na kuwapa madaraka viongozi wa kikabila. Ethiopia sasa ina majimbo 9 ambayo yana serikali ya madaraka ya shirika, na hata majimbo haya yanakubaliwa kutoza ushuru na kutumia akiba ya ushuru. Hata hivyo, uhuru wa habari na kisiasa bado umefinywa.

neg:
Kizazi kipya cha viongozi wa Afrika
Katika miaka ya 1980 na 1990, mataifa mengi yaliyo kwenye Afrika chini ya Sahara yalikuwa yakifanya uchaguzi wa vyama vingi. Vita Baridi, vita vya kushirikiana kati ya Marekani na Umoja wa Kisovyeti na vilevile Ubaguzi wa rangi katika Afrika ya Kusini ulikuwa umefika mwisho. Kizazi kipya cha viongozi wa Afrika walikuwa wamechaguliwa na waliahidi kubadili bara lao. Ndoto hii ilijulikana kama African Renaissance. (kuzaliwa tena kwa Afrika) Dhana hii mara nyingi hufafanuliwa tofauti na big man syndrome - uongozi katika miongo miwili ya kwanza baada ya uhuru ambao mtu mmoja alimiliki mamlaka yote na hivyo kuitwa "big men" wa siasa za Afrika .
Wakati rais wa zamani wa Marekani Bill Clinton alipofanya ziara yake ya Afrika mnamo Machi 1998, alisaidia kueneza wazo hili wakati aliposema kuwa aliweka tumaini katika kizazi kipya cha viongozi wa Afrika waliojitolea kuleta demokrasia na mageuzi ya kiuchumi. Ingawa Bill Clinton hakubainisha viongozi hao wa Afrika kwa majina, kwa ujumla inadhaniwa kwamba alikuwa akimaanisha, miongoni mwa wengine, Yoweri Museveni wa Uganda, Paul Kagame wa Rwanda, Meles Zenawi ya Ethiopia na Isaias Afewerki wa Eritrea. Tangu wakati huo, viongozi wengine wameongezwa kwenye orodha hii, nao ni pamoja na Jerry Rawlings wa Ghana, Joaquim Chissano wa Msumbiji na Thabo Mbeki wa Afrika ya Kusini.
Kwa upande mwingine, mabingwa wa uhuru wa Afrika katika miaka ya 1960, km. Kwame Nkrumah, Julius Nyerere, Patrice Lumumba, Jomo Kenyatta, Kenneth Kaunda, Robert Mugabe, na mara kwa mara Pan-Africanists W.E.B Du Bois na Marcus Garvey - wakati mwingine huitwa "kizazi cha zamani cha viongozi wa Afrika" (katika miaka ya 1960 pia walikuwa wakiitwa "kizazi kipya cha viongozi Watukufu" na "kizazi kipya cha Pan-Africanists", na kinyume cha mambo - "kizazi kipya cha viongozi wa Afrika").

neg:
Kongo (mto)
Jina la mto limetokana na Ufalme wa Kongo uliokuwa dola kubwa katika Angola ya Kaskazini na Kongo ya Magharibi wakati wa karne ya 14-17 BK. Jamhuri zote mbili za Kongo zimepata majina yao kutoka kwa mto.

neg:
Kongo ya Kibelgiji
Chama cha Patrice Lumumba kilishinda kwa kura nyingi naye akawa kiongozi wa kwanza wa nchi huru kama waziri mkuu.

neg:
Katanga
Baada ya uhuru wa Kongo mwaka 1960 jimbo lilijitenga na kuwa nchi ya pekee chini ya urais wa Moise Tshombe. Jeshi la UM lilimaliza kipindi hiki kwa nguvu ya kijeshi na kurudisha Katanga kuwa sehemu ya Kongo tena hadi Januari 1963. Katika kipindi hiki kifupi waziri mkuu wa Kongo Patrice Lumumba aliuawa katika Katanga.

neg:
Historia ya Burundi
[[Picha:Pierre Nkurunziza.jpeg|250px|thumbnail|Rais Nkurunziza mwaka 2006]]
Mwaka 2005 uchaguzi wa kwanza wa bunge baada ya vita ya wenyewe kwa wenyewe ulifanyika. Chama cha CNDD-FDD kilipata kura nyingi na kiongozi chake Pierre Nkurunziza alichaguliwa na bunge kuwa rais wa taifa. Vyama vya UPRONA na FRODEBU vilivyotangulia kuongoza serikali ya mpito vilipata kura chache kwa sababu vilishtakiwa kuwa na [[rushwa]] na [[upendeleo]] wa kindugu.

neg:
Kikoongo
Kikoongo (pia: Kikongo) ni lugha ya Kibantu hasa nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambako inahesabiwa kati ya lugha 4 za kitaifa. Kinazungumzwa na Wakoongo. Idadi ya wasemaji wa Kikoongo kama lugha ya kwanza katika Jamhuri imehesabiwa kuwa watu milioni tatu; pamoja na hayo kuna watu milioni tano ambao huongea Kikoongo kama lugha ya pili. Tena kuna wasemaji wa Kikoongo milioni moja nchini Angola na milioni moja nchini Jamhuri ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikoongo iko katika kundi la H10.

neg:
Kinshasa
Mwaka 1965 Mobutu Sese Seko alipata kuwa rais wa Kongo katika mapinduzi yake ya pili akaanzisha sera ya kubadilisha majina ya watu na maeneo nchini kuwa ya Kiafrika . Mwaka wa 1966, Léopoldville ukabadilishIwa jina ukawa Kinshasa kufuatia jina la kijiji lililokuwa karibu na eneo hilo.

neg:
Jamhuri ya Kongo
Rais Denis Sassou Nguesso ametawala miaka 26 kati ya 36 ya mwisho.

neg:
Joseph Kamaru
Wimbo wa kwanza wa Kamaru uliovuma sana ni Celina aliouimba na dada yake. Nyimbo zake nyingi zilikuwa na jumbe za siasa na aliweza kuwa na mkabala mzuri na rais wa kwanza wa Kenya. Hata hivyo, walitofautiana alipouliwa Josiah Mwangi Kariuki (JM) na Kamaru akautoa wimbo wa kukaripia kitendo kile.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kati ya mwaka 1908 hadi 1960 ilikuwa koloni la Ubelgiji baada ya kuhamishiwa mikononi mwa serikali ya Ubelgiji.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani na ya Wabilikimo.

neg:
Pierre Brazza
Pietro Paolo Savorgnan di Brazzà aliyejulikana pia kwa jina la Kifaransa Pierre Paul François Camille Savorgnan de Brazza (26 Januari 1852 - 14 Septemba 1905) alikuwa mpelelezi aliyeanzisha Brazzaville mji mkuu wa Jamhuri ya Kongo. Alizaliwa Mwitalia na kuchukua baadaye uraia wa Ufaransa.

neg:
Kongo (mto)
Jina la pili linalotumiwa wakati mwingine ni "Zaire"; dikteta Mobutu Sese Seko alilifanya kuwa jina rasmi la mto pamoja na la taifa kati ya miaka 1971 - 1997. Jina hili linatokana na neno la Kikongo "nzere" ("mto").

neg:
Omar Bongo
Akiwa ziarani nchini Cameroon waziri mkuu wa Ufaransa Francois Fillon alisema kuwa rais Bongo alikuwa katika hali nzuri hadi kufikia mapema hapo jana.
Mnamo tarehe sita mwezi huu rais Bongo anayeitawala Gabon kwa miaka arobaini na moja sasa, alisema kuwa angesitisha kwa muda shughuli zake ili kupumzika na pia kuomboleza kifo cha mkewe aliyeaga dunia mwezi machi mwaka huu.
Mkewe Edith Lucie Bongo ambaye ni mtoto wa rais wa kongo Brazzaville Denis Sassou Ngueso, aliaga dunia nchini morrocco akiwa na umri wa miaka arobaini na tano, baada ya kuugua kwa muda mrefu.
Habari kutoka afisi ya rais zilisema kuwa, rais Bongo alipatwa na mshutuko baada ya kifo cha mkewe.

neg:
Jamhuri ya Kongo
Wakazi wengi ni Wakristo, wakiwemo Waprotestanti na Wakatoliki, lakini asilimia zinazotajwa hazilingani. Inawezekana ni karibu nusu-nusu.
Waislamu ni 1.3%, wafuasi wa dini asilia za Kiafrika ni 2.2% na wa Baha'i 0.4%.

neg:
Kongo ya Kibelgiji
Leo hii ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Katika miaka 1925 hadi 1946 maeneo ya Rwanda na Burundi yalitawaliwa kama sehemu za Kongo ya Kibelgiji.

neg:
Kwame Nkrumah
Kwame Nkrumah ( 1909 - 27 Aprili 1972) alikuwa Rais wa kwanza wa Ghana na mmoja wa viongozi wenye nia ya kujenga Muungano wa Afrika, tena mchochezi wa falsafa ya Umajinuni.

neg:
Kongo ya Kibelgiji
Kongo ya Kibelgiji ilianzishwa wakati wa kuhamishwa kwa Dola huru la Kongo kutoka mali binafsi ya mfalme Leopold II wa Ubelgiji kwenda mikononi mwa serikali ya Ubelgiji mwaka 1908.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kati ya mwaka 1908 hadi 1960 ilikuwa koloni la Ubelgiji kwa jina la Kongo ya Kibelgiji baada ya kuhamishiwa mikononi mwa serikali ya Ubelgiji.

neg:
Yoweri Kaguta Museveni
Hata hivyo uongozi wake umetiwa dosari na mambo kadhaa ikiwa ni pamoja na ushiriki wake katika vita vya wenyewe kwa wenyewe katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Rwanda. Mambo mengine ni pamoja na ukiukwaji wa haki za kisiasa unaofanywa na serikali yake dhidi ya wapinzani kama vile Kizza Besigye na kitendo cha kubadili katiba ya nchi hiyo ili aweze kugombea urais mwaka 2006.

neg:
Joseph Kabila
Tangu kuwa rais mwaka 2001 Joseph Kabila alijitahidi kumaliza hali ya vita vya wenyewe kwa wenyewe Kongo akakubali kufika kwa walinzi wa amani wa UM.

neg:
Manikongo
Nzinga Nkuwu (1482-1505) alikuwa mwene Kongo wa sita aliyeanza kuwasiliana na Ureno. Akawa Mkristo mwaka 1491 na kutumia jina la Kireno João I (Yohane I).

neg:
Pierre Brazza
Akarudi Ufaransa akajipatia pesa za kufanya safari kubwa ya kugundua mwendo wa mto Ogowe. 1875-1878 alifuata mwendo wa mto huu na kuchora ramani yake hadi ndani ya eneo la Jamhuri ya Kongo ya leo. Akaongozana na kikundi kidogo pamoja na daktari mmoja, mtaalamu mmoja wa mimea na askari 12 Wasenegal.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (au Kongo-Kinshasa) ni nchi iliyoko Afrika ya Kati; kwa ukubwa wa eneo ni ya pili barani Afrika. Ni tofauti na nchi jirani ya Jamhuri ya Kongo.

neg:
Leopold Sedar Senghor
Mwaka 1960 alichaguliwa kuwa rais wa kwanza wa Senegal akaendela kushika nafasi hiyo hadi mwaka 1980 alipong'atuka kwa hiari.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kongo
Katika karne za BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi waliotawala eneo lote na kuendesha biashara katika beseni ya mto Kongo.

neg:
Bruno Tshibala
Bruno Tshibala Nzenze (alizaliwa 20 Februari 1956) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo aliyekuwa Waziri Mkuu wa nchi hiyo tangu Mei 2017.

neg:
Moïse Katumbi
Ametajwa kama "labda mtu wa pili mwenye mamlaka zaidi katika Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo baada ya rais, Joseph Kabila" na alipewa na Jeune Afrique jina "African Personality of 2015".

neg:
Moïse Katumbi
Mwaka wa 2006 na 2011, Moïse Katumbi alisaidia kampeni za Joseph Kabilakuwania Urais wa Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo. Hata hivyo, kama wengine wengi, Katumbi alijitenga hadharani na Kabila mwaka wa 2015.

neg:
Mobutu Sese Seko
Joseph-Désiré Mobutu aliyejiita baadaye Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa Zabanga (* Lisala, 14 Oktoba 1930 ; † Rabat, Moroko, 7 Septemba 1997) alikuwa rais na dikteta wa Zaire (Kongo-Kinshasa) kati ya miaka 1965 na 1997.

neg:
Uislamu katika Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo
Uislamu umepata kuwepo mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu karne ya 18, wakati wafanyabiashara wa Kiarabu kutoka Afrika ya Mashariki walipo lazimika kuingia ndanindani kabisa kwa lengo la kufanya biashara ya pembe za ndovu. Kulingana na ripoti ya kitabu cha CIA, Waislamu ni asilimia 10 tu ya wakazi wote wa Kongo. Hata hivyo, makadirio ya kweli yalifanywa na Pew Research Project wakiwa wamepata asilimia 1.5 tu.

neg:
Leopold II wa Ubelgiji
Baada ya upinzani kukua mwaka 1908 Leopold alikabidhi Kongo kwa serikali ya Ubelgiji ikawa Kongo ya Kibelgiji.

neg:
Wendo Kolosoy
Antoine Wendo Kolosoy (25 Aprili 1925 - 28 Julai 2008) — alifahamika zaidi kwa jina la Papa Wendo — alikuwa mwanamuziki kutoka huko Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Huhesabiwa kama "Baba" wa Muziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo - maarufu kama rumba, mtindo wa muziki unaopatana kabisa na rumba, beguine, waltz, tango na cha-cha.

neg:
Historia ya Gabon
Jamhuri ya Gabon, kutoka kushinda uhuru kutoka ukoloni wa Ufaransa tarehe 17 Agosti 1960, imeongozwa na Rais watatu, Léon M'ba, El Hadj Omar Bongo ambaye amekuwa kiongozi kutoka mwaka wa 1967 hadi kifo chake (2009: ndiye aliyekuwa kiongozi barani Afrika aliyeshikilia uongozi kwa muda mrefu zaidi), halafu mwanae Ali.
Mwaka wa 1990 Gabon ilianza demokrasia ya vyama vingi na katiba ya kidemokrasia ambayo inaruhusu ukweli wa uchaguzi na utekelezaji wa idara za serikali.

neg:
Jamhuri ya Kongo
Katika karne za BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi waliotawala eneo lote na kuendesha biashara katika beseni ya mto Kongo.

neg:
Joseph Kony
25 Desemba 2008, kwa mujibu wa kikosi cha kulinda amani cha Umoja wa Mataifa, waasi wa Lord's Resistance Army (LRA) waliwaua watu 189 na kuteka nyara watoto 120 wakati wa sherehe iliyofadhiliwa na Kanisa Katoliki huko Faradje, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Desemba 2008, jeshi la Kongo, pamoja na vikosi vya jeshi la Uganda na Sudan, vilivamia waasi wa LRA wakiwa na lengo la kuwanyang'anya silaha waasi wa LRA.

neg:
Ufalme wa Kongo
Baada ya wafalme kuwa Wakristo Wakatoliki na kujengwa kwa kanisa kuu, jina la "São Salvador do Congo" (kwa Kireno: "Mwokozi Mtakatifu wa Kongo") lilikuwa kawaida kwa mji mkuu wa milki.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Chama cha Patrice Lumumba kilishinda kwa kura nyingi naye akawa kiongozi wa kwanza wa nchi huru kama waziri mkuu.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Leo hii ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Wabelgiji walijaribu kuchelewesha harakati hizo lakini baada ya kutambua matatizo serikali ya Ubelgiji ilitangaza mnamo Januari 1960 kuwa uchaguzi utaendeshwa haraka na baada ya miezi sita Wabelgiji watakabidhi nchi kwa wenyeji.

neg:
Patrice Lumumba
Maadhimisho ya uhuru wa Congo kwa mara ya kwanza yalifanyika mnamo tarehe 30 June 1960 ambapo maadhimisho hayo yalihudhuriwa pia na Mfarme Baudouinwa Ubeljiji pamoja na vyombo mbalimbali vya habari kutoka nchi za nje. Lumumba alitoa hotuba yake kama Waziri mkuu katika nchi huru japo yeye alikuwa ameenguliwa katika ratiba ya shughuli hiyo. Hotuba ya Mfalme wa Ubeljiji Mfalme Baudouin alihutubia kwa kutukuza utawala wa kikoloni, huku akilingania fikra za mjombae ambae alikuwa mfalme wa Ubeljiji akiitwa Léopold wa Pili glossing over atrocities committed during the Taifa huru la congo. Mfalme aliendelea kutoa masharti, "aliwataka kuto kufanya mabadiliko yoyote mpaka hapo wao watakapo ona kwamba wanaweza kufanya vyema, na kwamba hawakutakiwa kufanya mabadiliko yoyote yalika bidhiwa na kwamba tutaendelea kutoa ushauri. " Lumumba aliufahamisha umma kwamba uhuru uliotolewa na wabeljiji sio haukuja hivihivi:

neg:
Ahmed Sékou Touré
Alichaguliwa kama Rais wa kwanza wa Guinea akatumikia kuanzia mwaka 1958 hadi kifo chake 1984. Touré alikuwa miongoni mwa wazalendo wa awali wa Guinea waliojishughulisha katika harakati za kupigania uhuru wa nchi kutoka mikononi mwa Wafaransa.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Wabelgiji walijitahidi kuboresha hali ya maisha ya wenyeji baada ya miaka mibaya ya Leopold II. Nia ilichelewa kuonekana hali halisi kwa sababu utaratibu wa kulazimisha Waafrika kufanyia kazi kampuni na shirika kubwa iliendelea hata bila idhini ya serikali mpya ukadai vifo vingi.

neg:
Jomo Kenyatta
Mwaka mmoja baadaye, Kenyatta akawa rais wa kwanza wa Kenya juu ya uanzishwaji wa jamhuri.

neg:
Historia ya Kenya
Mwaka mmoja baadaye, Kenyatta akawa rais wa kwanza wa Kenya juu ya uanzishwaji wa jamhuri.

neg:
Moïse Katumbi
Mnamo 29 Septemba 2015 alijiuzulu kuwa Gavana, baada ya viongozi wa vyama saba vya siasa walipofurushwa kutoka kwenye Upande wa Wengi wa Urais kwa kuandika barua kwa Kabila ambapo waliuliza nia yake ya kujiondoa mwisho wa muhula wake wa pili mwaka wa 2016. Katumbi aliongeza kuwa kujiuzulu kwake kutoka kwenye People's Party for Reconstruction and Democracy kungalimruhusu kuangazia majaribio ya serikali ya taifa kukiuka katiba na kuchelewesha uchaguzi na pia kupata uhuru wake wa kuongea na kuchukua hatua. Katika azimio lilo hilo, alitangaza kuwa ushauri muhimu miongoni mwa wanachama wa mashirika ya raia ungalifanyika ili kuunda vuguvugu la jamhuri na demokrasia nchini. Mnamo 19 Desemba 2015, Moïse Katumbi alijiunga na watu wengine mashuhuri wa Kongo katika muungano ulioitwa "Front Citoyen 2016". Chombo hiki kinajishughulisha na kulinda Katiba na kuhakikisha kuwa uchaguzi wa mwaka wa 2016 unafanyika.

neg:
Vital Kamerhe
Alikuwa Rais wa Bunge la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu 2006 hadi 2009. Kabla ya hapo alikuwa Waziri wa Habari.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Afrika ya Kati
Mwaka wa 1993, kura za kidemokrasia za kwanza zilifanywa na kumchagua Ange-Félix Patassé kuwa Rais. Lakini Rais Patassé alipinduliwa na Jenerali François Bozizé mwaka wa 2003. Baadaye huyo alishinda uchaguzi mnamo Mei 2005 na kuiongoza nchi mpaka Machi 2013 alipolazimika kukimbia.

neg:
Idi Amin
Amin alipandishwa cheo na waziri mkuu Milton Obote baada ya uasi wa wanajeshi katika Afrika ya Mashariki wa 1964 uliokomeshwa na askari Waingereza katika Tanganyika, Kenya na Uganda akawa makamu wa mkuu wa Jeshi aliyekuwa bado Mwingereza. Kutoka hapa alishirikiana na Obote katika hatua za kuimarisha utawala wa waziri mkuu. Wakati bunge la Uganda lilitaka utafiti kuhusu mashtaka ya Obote kushiriki katika biashara ya siri ya pembe za ndovu kutoka Kongo Obote iliamua kubadilisha katiba na jeshi la Amini lilimfukuza Mkuu wa Dola Kabaka Mutesa kwa nguvu, halafu Obote alijitangaza kuwa rais. Sasa Amin alikuwa kanali na Mkuu wa Jeshi.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kongo
Rais Denis Sassou Nguesso ametawala miaka 26 kati ya 36 yamwisho.

neg:
Che Guevara
Mwaka 1965 Guevara aliondoka nchini Cuba akielekea Kongo-Kinshasa (hivi sasa inaitwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo) kwa siri kusaidia harakati za kuondoa utawala uliokuwa ukiongozwa na vibaraka wa mataifa ya Magharibi chini ya Mobutu Sese Seko baada ya kuuawa kwa Patrice Lumumba. Mmoja ya watu ambao walifanya kazi na Guevara alipokuwa nchini Kongo ni Laurent Kabila, aliyekuwa baadaya rais wa nchi hiyo.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mnamo karne ya 15, wakati wapelelezi wa kwanza Wareno walipofika kwenye pwani za Afrika, milki kubwa katika nchi ya Kongo ya magharibi pamoja na Angola ya kaskazini ilikuwa Ufalme wa Kongo. Wakati wa uenezaji mkuu ufalme huu ulianza kwenye mwambao wa Atlantiki na kuendelea hadi mto Kwango kwenye mashariki, halafu maeneo kutoka Pointe-Noire (leo: Jamhuri ya Kongo, upande wa kaskazini ya Cabinda) upande wa kaskazini hadi mto Loje (leo: mji wa Ambriz) katika kusini.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mtawala alikuwa na cheo cha Manikongo na ufalme uligawiwa kwa majimbo sita. Baada ya kufika kwa Wareno wafalme na matabaka ya juu walikuwa Wakristo. Ufalme uliporomoka kutokana na vita vilivyosababishwa na biashara ya watumwa na kuingilia kwa wafanyabiashara ya watumwa katika siasa ya ndani. Hata hivyo, nasaba za watawala waliotumia cheo cha "Awenekongo" waliendelea kukaa katika mji mkuu wa kale M'banza-Kongo (iliyobadilishwa jina kuitwa San Salvador) hadi mwaka 1914 ambako Wareno walifuta mabaki ya uhuru na kufanya eneo lililobaki sehemu kamili ya koloni lao la Angola.

neg:
Mobutu Sese Seko
Baada ya uhuru wa Kongo serikali ilimpa cheo cha kanali. Katika nafasi yake kama mkuu wa jeshi la Kongo alishirikiana na rais Joseph Kasavubu katika uasi dhidi ya waziri mkuu wa kwanza Patrice Lumumba aliyepinduliwa tarehe 14 Septemba 1960 na kuuawa baadaye.

neg:
Jamhuri ya Kongo
Kuanzia mwaka 1992 zilifanyika chaguzi kwa mfumo wa vyama vingi, lakini mwaka 1997 vilitokea vita vya wenyewe kwa wenyewe.

neg:
Omar Bongo
Kiongozi huyo amevunja rekodi ya kuwa Rais aliyekaa muda mrefu marakani kuliko Rais yeyote barani Afrika. Rais huyo amefariki dunia akiwa na umri wa miaka 73, ambapo ameiongoza Gabon kwa miaka 42.
Bongo alijiunga na serikali ya Gabon mwaka 1965 na mwaka 1967 akawa makamu wa Rais ambapo mwaka huo huo akashika hatamu ya kuwa Rais wa nchi hiyo kufuatia cha kifo cha ghafla cha Rais Leon Mba.
Bongo alipoingia madarakani alijenga utawala imara ambao ulinufaika zaidi baada ya kugunduliwa kwa mafuta nchini Gabon ingawa utajiri wake ulinufaisha idadi ndogo ya watu wanaokadiriwa kuwa milioni 1.5. kitu kilicholeta lawama kubwa kwa kiongozi huyo.
Rais huyo amefariki dunia wakati akipata tiba ya saratani jijini Barcelona nchini Hispania.
Rais Bongo ameaga dunia takribani miezi mitatu baada ya kifo cha mkewe, Edith Lucie Bongo Ondimba (45) aliyefariki dunia 14 Machi mwaka huu wakati akipata tiba mjini Rabat nchini Morocco.
Bongo na Edith walifunga ndoa mwaka 1990. Edith aliuguzwa kwa miezi kadhaa nchini Morocco, na umma haukutangaziwa sababu za kifo chake. Edith alikuwa binti wa Rais wa Congo, Denis Sassou Nguessou. Mwanaharakati huyo wa mapambano dhidi ya Ukimwi alikuwa mke wa pili kwa Bongo, mke wa kwanza wa Rais huyo alikuwa, Josephine Nkama.

neg:
Mkimbizi
Kufuatia Mauaji ya Kimbari ya Rwanda ya mnamo mwaka wa 1994, zaidi ya watu milioni mbili walikimbilia nchi jirani, hususan Zaire. Makambi ya wakimbizi baada ya hapo yalidhibitiwa na serikali ya awali na Wanamigambo wa Kihutu ambao walitumia makambi kama maeneo misingi ya kufanya mashambulizi dhidi ya serikali mpya nchini Rwanda. Hatua chache zilichukuliwa kuitatua shida hiyo na mgogoro haukuisha hadi wakati ambapo waasi walioungwa mkono na Rwanda walipowalazimisha wakimbizi kuvuka mpaka na kurudi Rwanda ndipo Vita vya Kwanza vya Kongo vilipoanza.

neg:
Manikongo
Mwene Kongo alichaguliwa na akina "bambuta" au wazee wa ufalme. Vyeo mbalimbali chini yake viligawiwa kufuatana na mapokeo kati ya wawakilishi wa koo muhimu.
Manikongo wa kwanza alikuwa Lukena lua Nimi (1380 - 1420) aliyeanzisha ufalme.

neg:
Ufalme wa Kongo
Mtawala wake alikuwa na cheo cha "Mwene Kongo" au "Manikongo" wa kabila la Bakongo.

neg:
Ukoloni Mamboleo
Viongozi walio karibu na Ufaransa (hasa wakati wa Vita Baridi) walikuwa kama mawakala wake na kudumisha Kifaransa barani Afrika (Jumuiya ya Kifaransa na baadaye Organisation Internationale de la Francophonie). Waliotajwa mara nyingi ni Omar Bongo, Rais wa Gabon, Felix Houphouët-Boigny, rais wa Cote d'Ivoire, Gnassingbe Eyadema,rais wa Togo, Denis Sassou-Nguesso, rais wa Jamhuri ya Kongo, Idriss Déby, rais wa Chad, na Hamani Diori, rais wa Niger.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Upande wa kusini, kuanzia karne ya 17, kulikuwa na ufalme ulioitwa Dola la Kazembe.

neg:
Ufalme wa Kongo
Manikongo mbalimbali walijenga uhusiano na Ureno na Kongo ilikuwa taifa la kushikamana na Ureno hadi kuharibika kwa uhusiano huo. Katika kipindi kile taarifa mbalimbali ziliandikwa zinazotupa leo picha nzuri ya ufalme huo.

neg:
Pierre Brazza
1879-1882 alitumwa na serikali ya Ufaransa kwa safari ya pili kwa shabaha ya kupeleleza mto wa Kongo. Wafaransa walitaka kuanzisha biashara na beseni ya Kongo na kujiandaa nafasi ya kuanzisha koloni. Hapo Brazza alifahamiana na mfalme Makoko wa Wabateke na kununua kutoka kwake ardhi kwa ajili ya kituo kilichokuwa baadaye mji wa Brazzaville. Alifanya pia mikataba ya ulinzi na Makoko na machifu wengine.

neg:
Kenneth Kaunda
Kenneth David Kaunda, anafahamika zaidi kama KK (amezaliwa tar. 28 Aprili 1924) alikuwa Rais wa wa kwanza kwa nchi ya Zambia. Alitumikia taifa hilo kuanzia mnamo mwaka wa 1964 hadi 1991.

neg:
Leopold Sedar Senghor
Léopold Sédar Senghor (9 Oktoba 1906 – 20 Desemba 2001) alikuwa mshairi, mwanasiasa na hatimaye rais wa kwanza wa Senegal kati ya miaka 1960 na 1980.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inahusu eneo la Afrika ya Kati, hasa katika beseni ya mto Kongo, ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

neg:
M'banza-Kongo
Mji ulikuwepo tayari wakati wa kufika kwa Wareno mnamo mwaka 1498. Ilikuwa mji mkuu wa Manikongo. Hadi leo mti wa Jalankuwo ambako Manikongo aliketi kama Hakimu mkuu umesimama katika eneo la jumba la kifalme la kale. Wakati ule mji uliitwa "Mji wa Kongo" na baadaye "San Salvador wa Kongo" kwa heshima ya Yesu Kristo.

neg:
Kongo (Kinshasa)
Kongo (Kinshasa) ni kifupi cha kutaja nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo yenye mji mkuu wa Kinshasa. Jina limeundwa kwa nia ya kuwa na jina fupi tena la kutofautisha na Kongo nyingine yaani Jamhuri ya Kongo au Kongo (Brazzaville).

neg:
Omar Bongo
El Hadj Omar Bongo Ondimba (30 Desemba 1935 – 8 Juni 2009) alikuwa Rais wa nchi ya Gabon tangu mwaka wa 1967. Baadhi ya marais barani Afrika, Bongo ameshika urais kwa muda mrefu kabisa. Alimfuata Leon M'ba akiwa na umri wa miaka 31 tu, na wakati ule alikuwa rais kijana kabisa duniani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Albert-Bernard Bongo.
Kiongozi huyo mwanzoni alitambulika kama Albert Benard Bongo kabla ya baadae kusilimu na kuitwa Omari Bongo. baada ya kumaliza masomo yake ya awali na sekondari mjini Brazzaville, Bongo alianza kazi katika shirika la umma lililokuwa likishughulika na masuala ya posta na simu lakini baadae aliingia kwenye mafunzo ya kijeshi na taratibu ukawa mwanzo wa kujikita kwenye siasa.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kati ya 27 Oktoba 1971 na 17 Mei 1997, chini ya utawala wa dikteta Mobutu, nchi ilijulikana kwa jina la "Zaire".

neg:
Gabon
Jamhuri ya Gabon, kutoka kushinda uhuru kutoka Ufaransa tarehe 17 Agosti 1960, imeongozwa na Rais watatu, Léon M'ba, El Hadj Omar Bongo ambaye amekuwa kiongozi kutoka mwaka wa 1967 hadi kifo chake (2009: ndiye aliyekuwa kiongozi barani Afrika aliyeshikilia uongozi kwa muda mrefu zaidi), halafu mwanae Ali.

neg:
Leopold II wa Ubelgiji
Leopold ailifaulu kujipatia utawala juu ya maeneo makubwa ya beseni ya Kongo kama mali ya kampuni ya binafsi ambamo yeye mwenyewe alikuwa na hisa nyingi. Leopold alishirikiana na mpelelezi Henry Morton Stanley aliyeweka misingi kwa yote yaliyotokea baadaye. Kwa njia hii alielekea kufanya Kongo kuwa mali yake ya binafsi. Baada ya kutawala sehemu za Kongo alitafuta utambulizi wa utawala wake kutoka nchi mbalimbali. 1884 Marekani ilitambua "Dola huru ya Kongo". Sasa athira yake ilikuwa kubwa kiasi ya kusababisha mashindano kati ya mataifa mengine ya Ulaya juu ya athira katika Afrika. Mkutano wa Berlin wa 1885 ilikubali "Dola huru la Kongo" kama nchi ya kujitegemea iliyokuwa mkononi mwa shirika la Leopold.

neg:
Ghana
Kwame Nkrumah, Waziri Mkuu wa kwanza na baadaye Rais wa nchi ya sasa ya Ghana, hakuwa tu kiongozi wa Kiafrika wa kupigana dhidi ya ukoloni ila alikuwa pia mtu aliyekuwa na ndoto ya muungano wa Afrika ambayo haingejipata katika ukoloni mamboleo. Alikuwa kiongozi wa serikali ya kwanza Afrika kukuza Muungano wa Waafrika (Pan-Africanism), wazo ambalo alilipata wakati wa masomo yake katika Chuo Kikuu Cha Lincoln lililoko Pennsylvania (Marekani), wakati ambapo Marcus Garvey alikuwa anapata umaarufu kwa harakati zake za “Back to Africa Movement." Aliunganisha ndoto za Macus Garvey na zile za mwanachuo mashuhuri Mmarekani Mweusi W.E.B. Du Bois ili kuandaa Ghana kisasa.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Baada ya unyama wa miaka ya Leopold II upinzani dhidi ya utawala wa kikoloni ulikuwa hafifu. Kuanzia miaka ya 1920 Wakongo wengi walionyesha upinzani huo katika mahudhurio katika madhehebu mapya ya wafuasi wa Simon Kimbangu yaliyopigwa marufuku na Wabelgiji kuanzia mwaka 1926.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Nchi imegawiwa katika mikoa 26 kadiri ya Katiba mpya (2006) na utekelezaji wake wa mwaka 2015.
Wakazi asilia ni Wabilikimo, ambao kwa sasa ni 600,000. Kumbe walio wengi ni Wabantu.

neg:
Kenya
Waafrika walichaguliwa moja kwa moja katika bunge la uwakilishi kwa mara ya kwanza mwaka wa 1957. Licha ya Waingereza kutamani kuwakabidhi mamlaka wapinzani wasio na siasa kali ya Kiafrika, ni chama cha Kenya African National Union (KANU) kilichoongozwa na Jomo Kenyatta kilichounda serikali punde tu kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963. Tarehe 12 Desemba 1964, Kenya ilipotangazwa kuwa jamhuri, Kenyatta akawa rais wa kwanza.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kongo
Historia ya Jamhuri ya Kongo inahusu eneo la Afrika ya Kati ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Kongo.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kifaransa ni lugha rasmi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Ilikuwa lugha ya utawala ya koloni ikaendelea kutumiwa kama lugha isiyoelekea upande wowote kati ya makabila, lugha na tamaduni za nchi hii.

neg:
Lubumbashi
Kongo aliingia uangamizaji mwingine wa vita vya wenyewe kwa wenyewe katika miaka ya 1990. Waasi wa Muungano wa Democratic Forces kwa Ukombozi wa Kongo waliteka Lubumbashi mwezi Aprili 1997. Kiongozi wa waasi Laurent-Désiré Kabila alizungumza kutoka Lubumbashi kujitangaza rais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tarehe 17 Mei 1997 baada ya Mobutu Sese Seko kukimbia Kinshasa.

neg:
Uganda
Rais wa kwanza alikuwa Kabaka Sir Edward Mutesa II na waziri mkuu Milton Obote.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kongo
Baada ya uhuru tarehe 15 Agosti 1960 nchi ilitawaliwa na Wakomunisti tangu mwaka 1970 hadi 1991.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jina la Kongo lahusiana na mto Kongo unaopitia nchi yote na pia Ufalme wa Kongo uliopatikana zamani katika sehemu za magharibi za Angola na Kongo ya leo.


query: Alinikisa Cheyo alikuwa askofu wa Kanisa la Moravian mwaka gani?

pos:
Alinikisa Cheyo
Amechaguliwa kuwa askofu wa Kanisa la Moravian Tanzania Jimbo la Kusini Magharibi tangu mwaka 2000. Amekuwa Mkuu wa Chuo Kikuu cha Teofilo Kisanji tangu mwaka 2011.

pos:
Kanisa la Moravian Kusini Magharibi Tanzania
Askofu wa kwanza Yohana Wavenza aliwekwa wakfu kuwa askofu wa jimbo hili tarehe 24 Julai 1983. Askofu wa pili wa Jimbo hili Alinikisa Cheyo aliwekwa wakfu tarehe 12 Agosti 2001 katika uwanja wa mpira Sokoine Mbeya.

neg:
Methodio
Mnamo mwaka 861 Rastislav mtawala wa Moravia alitafuta njia ya kuimarisha utawala wake kwa kupunguza athira ya majirani wake Wafrankoni wa Mashariki (au Wajerumani jinsi walivyoitwa baadaye). Wajerumani waliwahi kuleta imani ya Kikristo Moravia. Ratislav alitaka kuwa na maaskofu na mapadri wasio Wajerumani. Hivyo alimwomba Kaisari wa Bizanti kutuma wamisionari kwake kutoka huko.

neg:
Sipriani mfiadini
Baada ya kuongokea Ukristo, alichaguliwa kuwa askofu mwaka 249 na hatimaye akawa mfiadini.

neg:
Anthony Banzi
Aliwekwa wakfu na Kardinali Polycarp Pengo mwaka 1994. Tangu mwaka huo, ni askofu wa Jimbo la Tanga.

neg:
Kanisa la Moravian
Sehemu ya Wakristo wa Umoja wa Ndugu walijaribu kuendeleza maisha yao ya kiroho kwa siri lakini shirika hizi za siri zilikandamizwa vikali. Polepole wengi walikimbilia nchi jirani walipovumiliwa kwa kiwango fulani. Wakimbizi wengi walienda nchi za Waprotestanti katika Ujerumani walipojiunga na kanisa la Kilutheri au Poland walipoweza kuanzisha shirika chache. Mtaalamu Amos Comenius alikuwa kati ya wakimbizi hao na mwaka 1648 alikuwa askofu wa kwanza wa ndugu huko Poland. Katika nchi za asili idadi ya waumini iliendelea kupungua; mbali na kukimbia nchi, wengine walipaswa kujiunga na Kanisa Katoliki au kanisa la Kilutheri.

neg:
Kiongozi Kalenda
Kalenda hii ilianzishwa tar. 3 Mei 1728 huko Herrnhut, Ujerumani na hadi leo ni mwongozo wa kiroho inayosomwa na watu wengi kila siku. Ingawa tangu mwanzo ilitolewa na Kanisa la Moravian leo hii hutumiwa katika nchi mbalimbali pia na Wakristo wasio Wamoravian. Kwa jumla makala milioni 1.5 huchapishwa na kuuzwa kila mwaka ambayo ni zaidi kuliko jumla la Wamoravian duniani.

neg:
Teofilo Kisanji
Teofilo Hiobo Kisanji (*26 Desemba 1915 - 15 Aprili 1982) alikuwa mwalimu, mchungaji na baadaye askofu Mwafrika wa kwanza wa Kanisa la Moravian Tanzania.

neg:
Papa Benedikto XVI
Tarehe 25 Novemba 1981 Yohane Paulo II alimteua kuwa mkuu wa Idara ya Mafundisho ya Imani. Hivyo tarehe 15 Februari 1982 aliacha uongozi wa jimbo kuu akashika kazi hiyo mpya mpaka alipochaguliwa Papa.

neg:
Alinikisa Cheyo
Alisoma Shule ya Msingi Mwembe tangu mwaka 1969 na kisha alijiunga na shule ya kati Haloli mjini Vwawa Mbozi. Baada ya hapo alijiunga na Chuo Cha Biblia cha Kanisa la Africa Inland cha Majahida kilichopo wilaya ya Bariadi Mkoa wa Shinyanga mwaka 1979 hadi 1981. Mwaka 1983 alijiunga na Chuo Cha Theologia cha Kanisa la Moravian kilichopo Mbeya (Motheco) ambapo alimaliza masomo mwaka 1986 na kutunukiwa cheti cha theologia. Akiwa Mbeya aliweza kujiendeleza kielimu kwa kujiunga na masomo ya Sekondari na mwaka 1987 aliweza kufanya mtihani wa kidato cha nne katika shule ya sekondari Mbeya Day. Alifanya tena mtihani wa sekondari katika kituo hicho hicho cha Mbeya Day Secondary mwaka 1999 na kutunukiwa cheti.

neg:
Historia ya Polandi
Ukristo wa Kikatoliki kupokewa na mfalme Mieszko I (960-992) na Wapolandi kwa jumla (966) hutazamiwa kama chanzo cha taifa lao la pekee katika jamii ya Waslavi.

neg:
Kanisa la Moravian
Walikaza sana kazi za mikono na kuwafundisha vijana ufundi wakasifiwa na kutafutwa kwa ubora wa kazi yao lakini mwanzoni mapato yote yalikuwa kwa ajili ya mfuko wa umoja.

neg:
Nikola Tavelic
Alitangazwa na Papa Leo XIII kuwa mwenye heri mwaka 1889, halafu na Papa Paulo VI kuwa mtakatifu tarehe 21 Juni 1970. Ni wa kwanza kutoka Croatia.

neg:
Polycarp Pengo
Aliteuliwa askofu wa Nachingwea tarehe 11 Novemba 1983, akapewa daraja takatifu hiyo na Papa Yohane Paulo II tarehe 6 Januari 1984.

neg:
Cluny
Mwanzilishi wake, William I wa Aquitania, mwaka 910 alimteua Berno wa Cluny awe abati wa kwanza, chini ya Papa Sergius III tu. Hivyo alionyesha njia ya kukwepa watawala wasiendelee kuingilia vyeo vya Kanisa kwa malengo yao ya kisiasa na ya kiuchumi badala ya yale yaliyokusudiwa ya kidini.

neg:
Aloysius Balina
Tangu 1997 hadi kifo chake alikuwa askofu wa Jimbo la Shinyanga.

neg:
Raymond Mwanyika
Aliwekwa wakfu na Kardinali Laurean Rugambwa mwaka wa 1971. Tangu mwaka huo alikuwa askofu wa Jimbo la Njombe hadi 2002, alipojiuzulu.

neg:
Historia ya Kanisa
Kilichofuata ni kipindi cha vita vya kidini kule Ulaya. Kilele kilikuwa Vita vya Miaka 30 ambavyo vilianza kule Bohemia na Moravia kwa sababu watawala wadogo waliokuwa karibu na Umoja wa Ndugu walijaribu kumpindua Mfalme Mkatoliki.

neg:
Petro Kanisio
Baada ya kuteuliwa mkuu wa kwanza wa kanda ya Ujerumani ya Wajesuiti, wadhifa alioushika hadi mwaka 1569, alitoa mchango mkubwa katika urekebisho wa Kikatoliki hasa kwa kuanzisha vyuo vingi vya shirika, hata mwaka 1897 Papa Leo XIII alimtaja "mtume wa pili wa Ujerumani" baada ya Mt. Bonifas. Uwepo wa Wakatoliki wengi Ujerumani na Austria hadi leo unatokana kwa kiasi kikubwa na kazi yake.

neg:
Historia ya Kanisa Katoliki
Mwishoni mwa karne ya 2, maaskofu walianza kukusanyika katika sinodi ili kuamua kuhusu masuala ya imani n.k. Mwaka 325 Konstantino aliitisha huko Nisea mtaguso mkuu wa kwanza wa maaskofu wote ili kurudisha umoja wa Kanisa uliovurugwa na uzushi wa Ario kuhusu Yesu Kristo.

neg:
Jimbo Katoliki la Yei
Askofu wake ni Erkolano Lodu Tombe (tangu mwaka 1985).

neg:
Historia ya teolojia
Kati ya wale wa kwanza, kuna Yustino mfiadini (100/114 – 162/168), Ireneo wa Lyons (130 hivi – 202) na Klementi wa Aleksandria (hadi 215).

neg:
Yohane Hus
Padri Yohane Hus alikuwa mwalimu wa teolojia kwenye Chuo Kikuu. Mwaka 1412 alihubiri kwa nguvu sana kule Praha (leo mji mkuu wa Ucheki), akafundisha ya kwamba mamlaka kuu Kanisani ni katika Biblia si katika maamuzi ya maaskofu au Papa.

neg:
Method Kilaini
Kuanzia mwaka 2000 alikuwa askofu msaidizi wa Jimbo Kuu la Dar es Salaam hadi mwaka 2009 alipoteuliwa kuwa askofu msaidizi wa Jimbo Katoliki la Bukoba.

neg:
Alinikisa Cheyo
Alinikisa Cheyo (* 27 Machi 1960) ni askofu wa Kanisa la Moravian Tanzania Jimbo la Kusini Magharibi.

neg:
Anthony Banzi
Miaka 1981 - 1985 alikuwa Mhasibu mkuu wa Jimbo Katoliki la Morogoro.

neg:
Kanisa la Moravian
Jina "Moravian" limetokana na nchi ya Moravia ambayo leo hii ni sehemu ya Ucheki. Kanisa hili lilikuwa hapa na vyanzo vyake.

neg:
Method Kilaini
Mwaka 1990 hadi 2000 alikuwa Katibu mkuu wa Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania.

neg:
Papa Yohane Paulo II
[[Picha:Karol Wojtyła - wizytacja zakonu oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie 1967.jpg|thumb|Picha ya Juni 1967, akiwa [[askofu]] lakini si kardinali bado.]]
Tarehe [[4 Julai]] [[1958]], alipokuwa likizo, [[Papa Pius XII]] alimteua [[askofu msaidizi]] wa Kraków. Aliitwa [[Warsaw]] akutane na [[Mkuu wa Maaskofu]] wa Polandi, kardinali [[Stefan Wyszyński]], aliyemuarifu kuhusu uteuzi huo. Kisha kukubali kuwa msaidizi wa [[askofu mkuu]] [[Eugeniusz Baziak]], alipewa [[daraja]] ya [[uaskofu]] (akitumia jina la jimbo la zamani la [[Ombi]]) tarehe [[28 Septemba]] 1958. Akiwa na miaka 38 tu, alikuwa kijana kuliko maaskofu wote wa Polandi. Baada ya kifo cha Baziak mnamo Juni [[1962]], tarehe [[16 Julai]], Karol Wojtyła alichaguliwa asimamie jimbo kama "Vicar Capitular".

neg:
Kanisa la Moravian
Mwaka 1742 sinodi ya umoja ilimchagua Yesu Kristo mwenyewe kuwa "mzee mkuu" wa kanisa hili.

neg:
Kanisa la Moravian
Moravian wana ngazi 3 za utumishi wa kiroho ambao ni dikoni, presbiteri na askofu.

neg:
Stanislaus mfiadini
Stanislaus mfiadini (kwa Kipolandi:Stanisław Szczepanowski; 26 Julai 1030 – 11 Aprili 1079) alikuwa askofu wa Krakówkuanzia mwaka 1072 akajulikana hasa kwa kuuawa na mfalme wa Polandi Bolesław II.

neg:
Alfonso Maria wa Liguori
Alitangazwa mapema na Papa Pius VII kuwa mwenye heri tarehe 15 Septemba 1816, halafu Papa Gregori XVI alimtangaza mtakatifu tarehe 26 Mei 1839, na Papa Pius IX kuwa mwalimu wa Kanisa mwaka 1871. Yeye tu alipewa cheo hicho kabla ya miaka mia tangu afe.

neg:
Laurean Rugambwa
Tarehe 13 Desemba 1951 aliteuliwa kuwa askofu na Vikarieti ya Kitume ya Kagera kusini. Alipewa daraja takatifu hiyo tarehe 10 Februari 1952 na askofu David Mathew. Eneo alilokabidhiwa likafanywa kuwa jimbo la Rutabo tarehe 25 Machi 1953 na tarehe 21 Juni 1960 likabadilishiwa jina kuwa Jimbo Katoliki la Bukoba.

neg:
Antonio Napolioni
Tarehe 16 Novemba 2014 ametangazwa kuwa askofu wa Jimbo la Cremona.

neg:
Josaphat Louis Lebulu
Baada ya kuwa askofu wa Jimbo Katoliki la Same, tangu mwaka 1999, alikuwa askofu mkuu wa Jimbo Kuu la Arusha hadi alipostaafu tarehe 27 Desemba 2017.

neg:
Kanisa la Moravian
Kundi la kwanza la wamisionari 4 walioongozwa na Theodor Meyer walielekea Afrika ya Mashariki wakitumia njia kupitia mto Sambezi, mto Shire na ziwa Nyasa iliyohudumiwa na meli za Waingereza. Mwezi Septemba 1891 walipatana na chifu Mwakapalila juu ya kituo chao cha kwanza wakaunda kituo cha Rungwe kilichofuatwa na Utengule (Usafwa), Isoko (Undali) na Mbozi (Unyiha).

neg:
Askofu
Maandiko ya kwanza ya Agano Jipya yanayotumia neno hili ni nyaraka za Mtume Paulo, ambaye anataja kazi hii katika Fil. 1,1. Lakini hakuna "episkopos" katika 1Kor. 12,28 inayoorodhesha vyeo na kazi mbalimbali. Hii imechukuliwa na wataalamu wengi kama alama ya kwamba wakati huo kile cha "episkopos" hakikuwa bado cheo cha kawaida katika shirika zote.

neg:
John Njue
Mwaka 2002 akawa askofu mkuu msaidizi wa dayosisi kuu ya Nyeri. Baada ya kuondoka kwa askofu mkuu Raphael S. Ndingi Mwana a'Nzeki aliyehamishwa Nairobi alishika nafasi ya Askofu Mkuu.

neg:
Kanisa la Moravian Kusini Magharibi Tanzania
Viongozi wa kwanza wa Jimbo hili waliochaguliwa mwaka huohuo 1976 walikuwa Mchungaji Tulinawo Msinjili - Mwenyekiti, Mchungaji Yohana Wavenza - Makamu wa Mwenyekiti na Mchungaji Hezron Mwalupembe - Katibu Mkuu. Wajumbe wa Halmashauri Kuu wa Kwanza walikuwa ni Mwinjilisti L. Sikana, Mchungaji Tenson Sikaponda, Mchungaji Philip Cheyo, Ndugu Zebedayo Mkisi na Ndugu Yoram Mtemi.

neg:
Kanisa la Moravian
Lakini baada ya miaka makumi kadhaa waliacha muundo huu waliendelea tu kwa muda zaidi na maisha ya pamoja kwa vijana ambao hawakuoa au kuolewa bado.

neg:
Evaristo Marc Chengula
Aliwekwa wakfu na Askofu Mkuu Norbert Wendelin Mtega mwaka 1997. Tangu mwaka huo hadi kifo chake, aliongoza Jimbo la Mbeya.

neg:
Papa Felix I
Papa Felix I alikuwa papa kuanzia 5 Januari 269 hadi kifo chake tarehe 30 Desemba 274. Alimfuata Papa Dionysius akafuatwa na Papa Eutychian.

neg:
Mathayo I wa Aleksandria
Mathayo I wa Aleksandria kuanzia mwaka 1378 hadi 1408 alikuwa Patriarki wa 87 Wakopti.

neg:
Nikola Pieck
Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mfiadini. Kwanza alitangazwa na Papa Klement X kuwa mwenye heri tarehe 24 Novemba 1675, halafu mtakatifu na Papa Pius IX tarehe 29 Juni 1867.

neg:
Historia ya Kanisa
Mwanzoni walihudumiwa kiroho na mapadri wa Kanisa Katoliki, lakini mwaka 1467 waliamua kuchagua watumishi wao wenyewe, wakiwemo mpaka leo mashemasi, makasisi na maaskofu. Umoja huo ulienea Bohemia na Moravia ukawa chanzo cha madhehebu ambayo yalistawi upya kuanzia mwaka 1722 na yanaitwa ya "Wamoravia" (leo wengi wao wanaishi nchini Tanzania).

neg:
Yohane wa Kety
Baadaye akawa gombera katika shule ya Wakanoni huko Miechow, akarudi Krakow kufundisha "Sacrae Scripturae" (Maandiko Matakatifu). Pia alipata udaktari wa teolojia na kuwa mkuu wa idara hiyo.

neg:
Michael George Mabuga Msonganzila
Aliwekwa wakfu na Askofu Mkuu Anthony Peter Mayala mwaka wa 2008. Tangu mwaka huo, ni askofu wa Jimbo la Musoma.

neg:
Historia ya Kanisa
Kati ya wote, alijitokeza Atanasi wa Aleksandria anayeitwa Mkuu (Aleksandria, Misri, 295 hivi - Aleksandria, 2 Mei 373), Patriarki wa Kanisa Katoliki la madhehebu ya Misri kati ya mitaguso mikuu miwili ya kwanza: Nisea I (325) na Konstantinopoli I (383).

neg:
Theofani mkaapweke
Theofani mkaapweke (Theophan Zatvornik; kwa Kirusi: Феофа́н Затво́рник; Chernavsk, 10 Januari 1815 - Vysha Monastery,6 Januari 1894) alikuwa mmonaki na hatimaye askofu wa Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi.

neg:
Inosenti wa Alaska
Inosenti wa Alaska (kwa Kirusi: Святитель Иннокентий Митрополит Московский; kwa Kiingereza: Saint Innocent Metropolitan of Moscow; Anginskoye, Irkutsk Oblast, 6 Septemba = 26 Agosti O.S. 1797 – Moscow 12 Aprili = 31 Machi O.S. 1879), alikuwa padri mmisionari wa Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi ambaye akawa askofu wa kwanza wa Kiorthodoksi katika bara la Amerika na hatimaye askofu mkuu wa Moscow na Russia yote.

neg:
Kanisa la Moravian Jimbo la Jamaika
Tangu mwisho wa karne ya 19 Wajamaika wazalendo walipokelewa katika nafasi za uongozi kama wasimamizi wa makanisa na wachungaji. Askofu wa kwanza mzalendo alikuwa S. U. Hastings aliyebarikiwa 1961.

neg:
Alinikisa Cheyo
Mwaka 1994 mwishoni alikuwa nchini Ujerumani akichukua kozi ya lugha ya Kijerumani katika Taasisi ya Goethe Schwaebisch Hall ambako alihitimu mwaka 1995 na kutunukiwa cheti. Mwaka huohuo 1995 alijiunga na Chuo Cha Diakonia - Martin-Luther-Kolleg nchini Austria katika mji wa Feldkirchen karibu na Klagenfurt. Alimaliza masomo yake ya diakonia mwaka 1997 na kurudi Tanzania. Mwaka 2003 alijiunga na Chuo Kikuu Cha St. Paul Limuru Kenya na Kutunukiwa Shahada ya Kwanza ya Theologia (BD) mwaka 2006. Mwaka 2007 alijiunga na Catholic University of Eastern Africa na kutunukiwa shahada ya Uzamili katika Theologia (Master's in Theology) mwaka 2010. Mwaka huohuo 2010, aliendelea na masomo ya shahada ya uzamivu (doctorate) hapohapo Catholic University.

neg:
Atanasi wa Aleksandria
Mwaka 1568 Papa Pius V alimuongezea sifa ya mwalimu wa Kanisa.

neg:
Kanisa la Moravian
Kifo cha Hus kilisababisha uasi dhidi ya Kanisa Katoliki katika Bohemia na Moravia. Wafuasi wa Hus walichukua silaha wakijihami dhidi ya askari wa maaskofu na watawala wa milki. Kipindi cha vita vya wenyewe kwa wenyewe kilifuata kati ya Wakatoliki, wafuasi wakali na wafuasi wa wastani wa marehemu Hus. Mwishowe makaisari wa milki waliokuwa Wakatoliki walipaswa kuvumilia aina mpya ya Ukristo katika nchi hizo mbili zilizoendelea kumkubali kaisari kama bwana mkuu.

neg:
Sirili wa Aleksandria
Pia alitetea kwa nguvu msimamo wa teolojia ya Shule ya Aleksandria dhidi ya ile ya Antiokia na haki ya Kanisa la Aleksandria kuwa la pili duniani (baada ya Kanisa la Roma) na la kwanza Mashariki kote dhidi ya Kanisa la Konstantinopoli lililopendelewa na Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli (381). Hata hivyo mwaka 417 au 418 alikubali kurudhisha ushirika nalo ulilovunjika mwaka 406, Yohane Krisostomo alipofukuzwa moja kwa moja.

neg:
Pierre Borie
Akiwa gerezani, alipata taarifa ya kuwa ameteuliwa kuwa askofu tangu tarehe 30 Januari 1836.

neg:
Askofu
Neno episkopos linaonekana kama cheo katika maandishi ya mwisho wa karne I na mwanzo wa karne II kama vile waraka wa kwanza wa Klementi ambapo askofu aonekana kuwa kiongozi mkuu wa kanisa la mji fulani.

neg:
Nikolai wa Japani
Nikolai wa Japani (jina la awali Ivan Dimitrovich Kasatkin, kwa Kirusi Иван Дмитриевич Касаткин; 13 Agosti 1836 – 16 Februari 1912) alikuwa mmonaki, shemasi, padri na hatimaye (1880) askofu wa Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi.

neg:
Historia ya Montenegro
Mwaka 1851 askofu na vladika Danilo II aliamua kuoa akajiuzulu cheo chake cha Kikanisa na kuendelea kutawala kama mtemi wa Montenegro.

neg:
Kanisa la Moravian Tanzania
Kazi nyingine ya pamoja ni kutolewa kwa "Kiongozi Kalenda" ambayo ni chaguo la maneno ya Biblia kwa kila siku.

neg:
Sava wa Serbia
Sava wa Serbia (kwa Kiserbokroatia: Свети Сава / "Sveti Sava"; jina la awali: Растко Немањић/Rastko Nemanjić; 1174 – 14 Januari 1236), alikuwa mwana wa ukoo wa kitemi nchini Serbia ambaye alijifanya mmonaki katika Mlima Athos, akawa askofu mkuu wa kwanza wa Kanisa la Kiorthodoksi la Serbia (1219), mtunzi wa sheria za Serbia ("Zakonopravilo"), na mwanadiplomasia.

neg:
Kanisa la Moravian
Kati ya misingi ya umoja ulikuwa utaratibu wa kutovuta waumini kutoka makanisa mengine kujiunga nao hata kama wahubiri wa Herrnhut walizunguka kote kwa nia ya kuamsha imani hai katika Kristo kati ya wafuasi wa makanisa au madhehebu yote ya Kikristo. Kwa hiyo Kanisa la Moravian katika sehemu zake asilia (yaani Ulaya ya Kati) linajua shirika zake za Moravian pamoja na shirika za marafiki wanaoendelea kuwa Wakristo wa kanisa la Kilutheri au Kireformed. Mwaka 1927 ndugu wa Herrnhut walikuwa na uamsho kati yao, wakaanza kuhubiri furaha katika Bwana kote Ulaya, lakini hawakupenda kuwavuta Wakristo wa madhehebu mengine kujiunga nao. Kwa namna hiyo Kanisa la Ndugu (walianza kuitwa sasa Wamoravia kwani wakimbizi walioanzisha Herrnhut walitoka Moravia) limebaki kwa makusudi kanisa dogo kule Ulaya.

neg:
Ucheki
Mapema zaidi nchi ilikuwa ufalme wa Moravia kuu katika karne ya 7.

neg:
Norbert Wendelin Mtega
Aliwekwa wakfu na Papa Yohane Paulo II mwaka wa 1986 kama askofu wa Jimbo Katoliki la Iringa.

neg:
Kanisa la Moravian Jimbo la Jamaika
Jimbo la Jamaika limegawiwa kwa mikoa 4 na kila mmoja husimamiwa na mchungaji mkuu wa mkoa (superintendent). Kila mkuu wa mkoa huketi pia kwenye kamati kuu ya jimbo yenye wajumbe 7 pamoja na walei 2 na mwenyekiti wa jimbo. Kwa jumla kuna wachungaji 38; 33 huhudumia Jamaika, 3 Kuba na 2 Cayman.

neg:
Bohemia
Pamoja na Moravia eneo la Bohemia ni sehemu muhimu ya Ucheki ambayo ni nchi iliyoanzishwa mwaka 1993 baada ya Slovakia kutoka katika Chekoslovakia. Bohemia imepakana na Poland upande wa kaskazini, Ujerumani upande wa kaskazini na magharibi, Austria upande wa Kusini na mkoa wa Moravia upande wa mashariki.

neg:
Fransisko wa Sales
Juhudi zake na mafanikio aliyopata kwa ubora wa mahubiri yake vilifanya ateuliwe kuwa [[askofu mwandamizi]] wa Geneva mwaka [[1599]], akiwa na umri wa miaka 32 tu.

neg:
Historia ya Kanisa
Wafuasi wake katika mikoa ya Bohemia na Moravia (leo Ucheki) wakasikitika mno. Wengine wakachukua silaha wakataka kutenga nchi yao kutoka uongozi wa Kanisa.

neg:
Moravian Theological College
Motheco au Moravian Theological College ilikuwa Chuo cha Theolojia cha Kanisa la Moravian Tanzania katika mji wa Mbeya (Tanzania). Kilianzishwa mwaka 1969 huko Chunya na kuhamia Mbeya mwaka 1978. Kilifundisha wachungaji wa Kanisa la Moravian Tanzania pia la Kilutheri hadi kiwango cha cheti na diploma.

neg:
Amedeus Msarikie
Aliwekwa wakfu na Kardinali Jozef Tomko mwaka wa 1986. Tangu mwaka huo alikuwa askofu wa Jimbo la Moshi hadi 2007, alipostaafu.

neg:
Moravia
Wakati wa kupasuliwa kwa Austria-Hungaria mwaka 1918 Moravia ilikuwa sehemu la nchi ya Chekoslovakia na tangu 1993 ya Ucheki.

neg:
Alinikisa Cheyo
Alizaliwa katika kitongoji cha Ndawa kijiji cha Mwembe kilicho katika Wilaya ya Mbozi mkoa wa Mbeya. Alizaliwa katika familia yenye watoto 9 yeye akiwa mtoto wa 6. Baba yake Felick Cheyo na Mama yake Ndimbumi Sinyanga ni wakulima na ni wakristo wa Kanisa la Moravian.

neg:
Juda Thadaeus Ruwa'ichi
Mwaka 1981 alipadrishwa akahudumu katika shirika la Ndugu Wadogo Wakapuchini (Wafransisko) katika nyadhifa mbalimbali na katika nchi mbalimbali, hadi alipoteuliwa na Papa Yohane Paulo II kuwa askofu wa Mbulu mwaka 1999.

neg:
Teofilo Kisanji
1962 alichaguliwa kuwa mchungaji kiongozi kwa cheo cha "superintendent" akiwa Mwafrika wa kwanza katika kanisa lake. 1965 akateuliwa kuwa askofu Mwafrika wa kwanza katika kanisa la Moravian Tanzania akasimamia jimbo la Tanzania Magharibi (Tabora). Alikuwa askofu wa Moravian Mwafrika wa pekee nchini Tanzania hadi 1979.

neg:
Eliewaha Mshana
Kabla kuwa askofu Mshana alikuwa mwalimu wa theolojia na mkuu wa Chuo cha Theolojia Makumira ya KKKT hadi 1972.

neg:
Fransisko wa Sales
Alitangazwa na [[Papa Alexander VII]] kuwa [[mwenye heri]] tarehe [[8 Januari]] [[1662]], na [[mtakatifu]] tarehe [[19 Aprili]] [[1665]]. Halafu [[Papa Leo XIII]] mwaka [[1887]] alimtangaza kuwa [[mwalimu wa Kanisa]].

neg:
Kanisa la Moravian
Baadaye yakaenea katika nchi nyingi kwa juhudi kubwa za kimisionari; leo hii ni kanisa dogo kimataifa, lakini nchini Tanzania ni la tatu kwa ukubwa kati ya makanisa ya Kiprotestanti baada ya Walutheri na Waanglikana. Idadi kubwa ya Wakristo Wamoravian huishi Tanzania.

neg:
Grasyano wa Tours
Baada ya kifo cha Grasyano, dhuluma dhidi ya Wakristo zilianza tena, hivyo jimbo lilibaki bila askofu kwa muda wa miaka 36, waamini walitawanywa kiasi cha kupoteza uhusiano na kazi ya mwanzilishi. Gregori wa Tours aliandika kwamba askofu wa pili aliitwa Lidorius na kudumu miaka 33, mpaka alipofika Martino wa Tours mwaka 371.

neg:
William Pascal Kikoti
Aliwekwa wakfu na Kardinali Polycarp Pengo mwaka 2001. Tangu mwaka huo hadi kifo chake alikuwa askofu wa Jimbo la Mpanda.

neg:
Fortunatus Lukanima
Aliwekwa wakfu na Kardinali Laurean Rugambwa mwaka 1989. Tangu mwaka huo alikuwa askofu wa Jimbo la Arusha hadi 1998, alipojiuzulu.

neg:
Ukristo nchini Tanzania
Hatua muhimu sana ilikuwa mkutano mkuu wa Kanisa Katoliki duniani ulioitwa Mtaguso wa Pili wa Vatikano miaka 1962-1965. Hapo maaskofu wote chini ya uongozi wa Papa (kwanza Papa Yohane XXIII, halafu Papa Paulo VI) walitamka kwamba Wakristo wote ni ndugu na kwamba kujenga umoja wa Kanisa ni wajibu wa kila mmojawao.

neg:
Nikolaus von Zinzendorf
Katika eneo hili alianza kupokea wakimbizi kutoka Moravia waliokuwa wafuasi wa Umoja wa Ndugu wa kale, mwelekeo wa Kiprotestanti wa Bohemia na Moravia uliopigwa marufuku tangu mwisho wa vita ya miaka 30. Aliwapa wakimbizi hao ardhi walipojenga kijiji kipya cha Herrnhut; hapa waliunda "Umoja wa Ndugu ulioanzishwa upya" unaojulikana kama Kanisa la Moravian au pia Ndugu wa Herrnhut.

neg:
Aloysius Balina
Aliwekwa wakfu na Papa Yohane Paulo II mwaka 1984.

neg:
Kanisa la Moravian
Wakimbizi wengine waliopaswa kuondoka kwao kwa sababu za dini walifika pia.
Mnamo Agosti 1727 wakazi wa Herrnhut walifanya mapatano kati yao kuhusu maisha ya Kikristo. Huu ulikuwa mwanzo wa "Umoja wa Ndugu ulioanzishwa upya". Zinzendorf hakutaka kuanzisha kanisa jipya; alilenga zaidi umoja wa kiroho unaokubali Wakristo wa madhehebu mbalimbali. Hivyo Herrnhut kulikuwa na vitengo vitatu ndani ya umoja: Wamoravia, Walutheri na Wareformed.

neg:
Achile Kiwanuka
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Kanisa la Moravian
Amani iliyomaliza vita ya miaka 30 iliamua ya kwamba madhehebu matatu pekee yatakubaliwa katika Dola Takatifu la Kiroma, yaani Wakatoliki, Walutheri na Wareformed. Umoja wa Ndugu haukutajwa, hivyo kanisa hili lilipigwa marufuku.
Sehemu kubwa ya maeneo walipoishi waumini wake iliwekwa chini ya watawala Wakatoliki waliofunga makanisa yao na kuwalazimisha watu wote kuhudhuria misa katoliki pekee.

neg:
Stefano Nemanja
Mwaka 1196 aling'atuka akahamia katika Mlima Athos, awe mmonaki mwenye jina la Simeoni, karibu na mwanae Sava, askofu mkuu wa kwanza wa Kanisa la Kiorthodoksi la Serbia.

neg:
Kanisa la Moravian Tanzania
Kazi ya Wamoravian ilianza Tanzania mnamo mwaka 1891 wamisionari wa kwanza kutoka Ujerumani walipofika Rungwe katika eneo la Wanyakyusa. Kutoka Unyakyusa kazi ilipanuka kwa kuunda vituo huko Utengule (Mbeya)]] (kwa Wasafwa) na Mbozi (kwa Wanyiha).

neg:
Ludoviko askofu
Alitangazwa na Papa Yohane XXII kuwa mtakatifu tarehe 7 Aprili 1317.

neg:
Kanisa la Moravian Tanzania
Jimbo la Kusini Magharibi lilitengwa na lile la Kusini mwaka 1976.

neg:
Agnes wa Praha
Agnes aliheshimiwa sana mara baada ya kufa: tarehe 28 Novemba 1874 Papa Pius IX alithibitisha heshima hiyo na jina alilopewa la mwenye heri. Tarehe 12 Novemba 1989 Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu.MTAKATIFU KLARA WA ASIZI – Maandishi yake – tafsiri ya Ndugu Wafransisko Wakapuchini – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 1994 – ISBN 9976-63-414-5

neg:
Joseph Bilczewski
Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 26 Juni 2001 halafu Papa Benedikto XVI alimtangaza mtakatifu tarehe 23 Oktoba 2005.

neg:
Polycarp Pengo
Baada ya masomo ya ngazi mbalimbali, alipewa upadrisho mwaka 1971 na askofu Charles Msakila wa Jimbo Katoliki la Sumbawanga, akasoma teolojia ya maadili huko Roma, Italia, akijitwalia digrii ya udaktari mwaka 1977.

neg:
Nikolaus von Zinzendorf
Mwaka 1731 Zinzendorf alitembelewa na nduguye mkabaila mmoja kutoka Denmark aliyefika pamoja na mtumishi wake Mwafrika kutoka Visiwa vya Karibi aliyewahi kuwa mtumwa. Masimulizi ya huyu Mwafrika yalihamasisha ndugu wa Herrnhut kutuma wahubiri kwenda Karibi na hii ilikuwa chanzo cha uenezaji wa kimataifa wa kanisa la Moravian.

neg:
Petro Kanisio
Mwaka 1556 alianzisha shule ya bweni huko Praha, leo mji mkuu wa Ucheki.

neg:
Kanisa la Moravian Tanzania
Kanisa la Moravian Tanzania (kifupisho: KMT) ni muungano wa majimbo ya Kanisa la Moravian nchini Tanzania. Makao makuu yapo Mbeya mjini. Idadi ya Wakristo wake imekadiriwa kuwa 738,000.

neg:
Kanisa la Moravian Jimbo la Jamaika
Kanisa la Moravia lilianzishwa mwaka 1754 na wamisionari Zacharias Caries, Thomas Shallcross na Gottlieb Haberecht waliofika kutoka Uingereza. Walikaribishwa na familia mbili za walowezi Waingereza waliolima mashamba makubwa kwa kazi ya watumwa wakiwa kati ya mabwana wachache wa watumwa waliojali hali ya kiroho ya watumwa wao.

neg:
Kiongozi Kalenda
Aliyeanzisha kalenda ni Nikolaus Ludwig von Zinzendorf aliyewapa ndugu wa ushirika wa kwanza wa Moravian neno la Biblia kama mwongozo kwa siku ya 3 Mei. Tangu siku ile ndugu moja alizunguka kila asubuhi katika nyumba zote 32 za kijiji cha Herrnhut akiwaambia wenzake neno lililowahi kuteuliwa kwa siku ile. Mwaka 1732 maneno ya Biblia yalitolewa mara ya kwanza kwa siku zote za mwaka na kuchapishwa kama orodha katika kitabu.

neg:
Mwalimu wa Kanisa
Mwaka 1568 walitangazwa mababu wa Kanisa wanne muhimu zaidi upande wa Ukristo wa Mashariki: Atanasi wa Aleksandria, Basili Mkuu, Gregori wa Nazienzi na Yohane Krisostomo, pamoja na Thoma wa Akwino, mwalimu bora wa Karne za Kati upande wa Ukristo wa Magharibi.

neg:
Adalbert wa Prague
Adalbert wa Prague (kwa Kicheki Vojtěch, kwa Kipolandi Wojciech, kwa Kijerumani Adalbert) alizaliwa Libice takriban mwaka 956 – akauawa tarehe 23 Aprili, 997) akiwa askofu mmisionari katika mji wa Prague (Ucheki).

neg:
Kanisa la Moravian
Kanisa la Moravian (kwa Kiingereza: Moravian Church; pia: Umoja wa Ndugu kutoka jina la kihistoria la Kilatini "Unitas Fratrum", au ndugu wa Herrnhut) ni madhehebu ya Ukristo wa Kiprotestanti yaliyoanzishwa mwaka 1722 katika Ujerumani na wakimbizi kutoka Moravia.