query: Rais wa kwanza wa nchi ya Uganda alikuwa nani?

pos:
Historia ya Uganda
Rais wa kwanza alikuwa Kabaka Sir Edward Mutesa II na waziri mkuu Milton Obote.

neg:
Ring'wani
Kepteni, Faustine Maro Ruge ni mwanajeshi mstaafu wa JWTZ akiwa amewahi kuwa kamanda mwandamizi na mkuu wa vikosi mbalimbali nchini Tanzania. Tanzania ikiwa moja ya nchi za mstari wa mbele Ruge alipata fursa ya kushiriki kikamilifu katika harakati za ukombozi wa bara la Afrika akihusika katika kufundisha wapigania uhuru hasa wa FRELIMO na ZANU PF na hata kushiriki na kuongoza harakati za siri za kijeshi na mapambano katika mataifa mbalimbali yakiwamo Msumbiji, Angola, Afrika Kusini, Komoro, Shelisheli, Namibia, Zimbabwe na Uganda aliposhiriki kwa nguvu katika harakati za kumwondoa madarakani aliyekuwa dikteta wa nchi hiyo Idd Amin Dada, ambapo pia alibaki katika kazi maalumu ya kuilinda nchi hiyo hadi mwaka 1982. Ruge ametunukiwa medani mbalimbali za utumishi uliotukuka ikiwamo nishani ya vita (Medal for Victory in Uganda), Nishani ya Kagera, Nishani ya Zimbabwe, Nishani ya Ujasiri na nyingine kadhaa, Ruge ni mmoja kati ya askari wawili wa kwanza wakati wa vita vya Kagera walioshuhudia na kuthibitisha kuwa daraja la Kagera llimevunjwa na askari wa Idd Amin, Ruge ndiye kamanda aliyeongoza zoezi la kufungua vyumba vya mateso vya dikteta Idd Amin na kuachilia huru wafungwa wengi wa kisiasa mara baada ya kuiokomboa Uganda na baadaye Ruge alipewa kazi maalum ya kulinda kituo cha kurushia matangazo cha Radio Uganda (Radio Uganda Transmitting Station). Baade Ruge alirudishwa Ikulu ya Entebbe kwa kazi ya kulinda Ikulu ya nchi hiyo na kuhakikisha usalama wa marais Godfrey Lukongwa , Yusuf Kironde na Paul , baadae yeye na wenzake walisimamia uchaguzi wa kwanza nchini Uganda baada ya kumwondoa madarakani Dikteta Idd Amin, uchaguzi huo ambao ulifanyika mwaka 1980 ulikuwa na ushindani mkali kati ya Bwana Paul na Sir. Milton , uchaguzi huo uligubikwa na utata ulioepelekea machafuko baada ya Sir. Milton Apollo Obote aliyekuwa Rafiki mkubwa wa Nyerere kutangazwa mshindi, machafuko hayo yalisababisha vifo vingi vya askari wa Tanzania hali iliyopelekea Ruge kupewa kazi maalum ya kutuliza na kukomesha maasi hayo katika jiji la Kampala na Entebbe.

neg:
Idi Amin
Mnamo Oktoba 1978 Amin alianzisha vita dhidi ya Tanzania kwa kuvamia sehemu za mkoa wa Kagera. Rais Julius Nyerere wa Tanzania aliamua kumwondoa Amin kabisa na jeshi la Tanzania likatwaa Kampala tarehe 11 Aprili 1979.

neg:
Uganda
Mto mkubwa ni Nile inayopita nchi yote kati ya Ziwa Viktoria hadi Ziwa Albert na kuendelea hadi mpaka wa Sudani ikiitwa mwanzoni Nile ya Viktoria na baadaye Nile ya Albert.

neg:
Uganda
Kusini liliingiliwa hasa na wakulima Wabantu. Kaskazini iliona kufika kwa Waniloti kwa mfano Waluo na baadaye Karimojong.

neg:
Uganda
Jina Uganda lina asili yake katika ufalme wa Buganda ulioko kusini mwa nchi pamoja na mji mkuu, Kampala.

neg:
Kingolwira
Mwaka 1971 Kingolwira ilikuwa mahali pa kambi ya wanajeshi kutoka Uganda waliowahi kukimbia utawala wa Idi Amin. Walikusanywa huko na rais aliyepinduliwa Milton Obote ambaye alifanya mipango ya kurudi Uganda tena kwa kibali cha Julius Nyerere. Kundi la askari 294 liliondoka tena kwenye Agosti 1971 wakielekea Tabora wakashiriki mwaka 1972 katika jaribio lililoshindikana la Obote kumwondoa Amin madarakani.

neg:
Daniel Arap Moi
Rais Moi, kazuiwa na katiba kwa Uchaguzi wa 2002. Wengi kwa faraja za Moi walisema katiba itekelezwe ili achaguliwe mara ya tatu, lakini Moi mwenyewe kawapinga na Kutawa, na kumchagua Uhuru Kenyatta kama mwenye kiti kwa chama cha KANU, mwana wa Rais wa kwanza. Raila Amollo Odinga kwa bidii, alikampainia Mwai Kibaki,a mbapo alishinda urais kwa muungano wa NARC na Kukiriwa 29 Desemba 2002.

neg:
Historia ya Burundi
Mwaka [[1966]] mwami alipinduliwa na mwanasiasa [[Michel Micombero]] aliyejitangaza kuwa rais na nchi kuwa [[jamhuri]]. Kuanzia hapo wanasiasa na watumishi wakubwa walio Wahutu walifukuzwa, kukamatwa au kuuawa.

neg:
Moses Wetangula
Wetangula alichaguliwa kwenye Bunge katika uchaguzi wa Desemba 2007. Rais Mwai Kibaki alimchagua Wetangula kuwa Waziri wa Mambo ya Nje mnamo tarehe 8 Januari 2008, pindi kulipokuwa na migogoro kuhusu matokeo ya uchaguzi wa rais. Mwezi wa Januari, baada ya nchi ya Uingereza kulalamika kuhusu uchaguzi wa rais, Wetangula alimwita na kumlalamikia Kamishna wa Uingereza , Adam Wood, na alisema kwamba "uchaguzi wetu hauhitaji muhuri wa mamlaka kutoka House of Commons ". Baada ya serikali ya mseto kukubaliwa kati ya Kibaki na Raila Odinga, wote ambao walidai ushindi katika uchaguzi wa rais, Wetangula bado alihifadhi cheo chake katika Serikali ya Mseto, iliyotangazwa tarehe 13 Aprili 2008.

neg:
Ukristo barani Afrika
Hata hivyo viongozi wengine wamisionari walilenga mapema kuwaandaa wenyeji kuwa viongozi baadaye, kama vile wamisionari Waanglikana na Wakatoliki kule Uganda.

neg:
Janani Luwum
Luwum alikuwa askofu mkuu wakati wa utawala wa kidikteta wa Idi Amin aliyetwaa urais wa Uganda tangu mwaka 1971.

neg:
Modibo Keïta
Modibo Keïta (4 Juni 1915 - Mei 16, 1977) alikuwa Rais wa kwanza wa Mali (1960-1968) na Waziri Mkuu wa Shirikisho la Mali. Aliongoza kwa kutumia itikadi ya Ujamaa wa Afrika.

neg:
Yosefu Mukasa Balikuddembe
Yosefu Mukasa Balikuddembe († Nakivubo, 15 Novemba 1885), ni mfiadini wa kwanza kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

neg:
Historia ya Uganda
Uchaguzi wa mwaka 1980 ulimrudisha madarakani Milton Obote aliyeanzisha upya udikteta na kuua watu ovyo. Wapinzani wake wakiongozwa na Museveni walirudi porini wakashika silaha. Katika vita vya wenyewe kwa wenyewe kundi la Museveni likashinda na kutwaa serikali tangu mwaka 1986.

neg:
Historia ya Uganda
Katika karne za kwanza BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi. Kutoka kaskazini walifika Waniloti kwa mfano Waluo na baadaye Karimojong.

neg:
Historia ya Malawi
Katika Unyasa daktari Hastings Kamuzu Banda alijitokeza kuwa mwanasiasa aliyependelewa na wananchi wengi, akawa waziri mkuu wakati wa Unyasa kupata madaraka ya kujitawala katika mambo ya ndani na baadaye rais wa kwanza wa taifa.

neg:
Uganda
Uganda inamiliki sehemu ya ziwa la Viktoria Nyanza ikipakana huko na Kenya na Tanzania.
Uganda ni nchi mwanachama wa Jumuiya ya Afrika ya Mashariki na wa miundo mingine mbalimbali ya kimataifa.

neg:
Ukristo barani Afrika
Vijana wengi walivutwa na mahubiri ya Kikristo pamoja na elimu mpya. Kwa namna hiyo Kanisa la Uganda lilianza na vijana. Mwaka 1882 Waanglikana walianza kubatiza.

neg:
Wagikuyu
Mwaka 1961, Jomo Kenyatta aliachiliwa huru na kuwa rais wa kwanza wa Jamhuri ya Kenya mwaka 1964. Tangu mwaka huo, Wakikuyu wametoa marais watatu wa Kenya, ikiwemo Emilio Stanley Mwai Kibaki na Uhuru Muigai Kenyatta.

neg:
Ethiopia
Serikali ya Majimbo ya Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia ilichukua mamlaka mnamo Agosti 1995. Rais wa kwanza Negasso Gidada. EPRDF ikaongoza serikali na Waziri Mkuu Meles Zenawi ambaye aliunga mkono majimbo ya kikabila, na kuwapa madaraka viongozi wa kikabila. Ethiopia sasa ina majimbo 9 ambayo yana serikali ya madaraka ya shirika, na hata majimbo haya yanakubaliwa kutoza ushuru na kutumia akiba ya ushuru. Hata hivyo, uhuru wa habari na kisiasa bado umefinywa.

neg:
Uganda
Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini.

neg:
Raila Odinga
Hata ODM iliona mafarakano katika maandalizi ya kumteua mgombea wa urais. Kalonzo Musyoka pamoja na wafuasi wake katika Ukambani walijiondoa Agosti 2007 wakaanzisha ODM-Kenya. Katika mkutano mkuu wa ODM Raila alipata kura nyingi kuwa mgombea wa urais. Wapinzani wake Musalia Mudavadi na William Ruto wakaamua kushikama naye wakabaki katika ODM. Mabaki ya KANU chini ya Uhuru Kenyatta wakajiondoa katika upinzani wakahamia upande wa rais Kibaki.

neg:
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Chama cha Patrice Lumumba kilishinda kwa kura nyingi naye akawa kiongozi wa kwanza wa nchi huru kama waziri mkuu.

neg:
Reli ya Uganda
Mwaka 1899 reli ilifika eneo la Nairobi ya leo. Whitehouse aliamua kujenga hapa kambi kubwa kwa sababu mahali palikuwa na maji, tena takriban katikati ya Mombasa na Kampala, halafu kabla ya njia kupanda juu kwa milima inayoongozana na Bonde la Ufa. Kambi hii ilidumu ikawa mji wa Nairobi.

neg:
Burundi
Tangu mwaka 1995 Umoja wa Afrika na Umoja wa Mataifa zilijitahidi kujenga mapatano kati ya vikundi. Marais na wanasiasa walioshiriki katika jitihada hizo walikuwa pamoja na Julius Nyerere, Boutros Boutros-Ghali, Nelson Mandela, Thabo Mbeki na rais wa Marekani Bill Clinton.

neg:
Umaru Yar'Adua
Tar. 29 Mei 2007 akaapishwa kuwa rais mpya wa Nigeria. Hii ni mara ya kwanza katika historia ya nchi ya kuwa maraisi wawili waliochaguliwa wamefuatana bila kungilia kwa jeshi.

neg:
Ahmed Sékou Touré
Alichaguliwa kama Rais wa kwanza wa Guinea akatumikia kuanzia mwaka 1958 hadi kifo chake 1984. Touré alikuwa miongoni mwa wazalendo wa awali wa Guinea waliojishughulisha katika harakati za kupigania uhuru wa nchi kutoka mikononi mwa Wafaransa.

neg:
Chedieli Yohane Mgonja
1967 -- 68 Waziri wa Nchi Ofisi ya Raisi ( Mambo ya Nje ). Waziri wa kwanza kujiunga na mafunzo ya JKT. Baadaye kuendelea na mafunzo ya mgambo. Waziri aliyetoa tamko la serikali ya Tanzania kuitambua Jamhuri ya watu wa Biafra.

neg:
Kenneth Kaunda
Kenneth David Kaunda, anafahamika zaidi kama KK (amezaliwa tar. 28 Aprili 1924) alikuwa Rais wa wa kwanza kwa nchi ya Zambia. Alitumikia taifa hilo kuanzia mnamo mwaka wa 1964 hadi 1991.

neg:
Historia ya Uganda
Museveni alichaguliwa rais katika kura bila vyama vya upinzani za 1996 na 2001.

neg:
Yoweri Kaguta Museveni
Hata hivyo uongozi wake umetiwa dosari na mambo kadhaa ikiwa ni pamoja na ushiriki wake katika vita vya wenyewe kwa wenyewe katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Rwanda. Mambo mengine ni pamoja na ukiukwaji wa haki za kisiasa unaofanywa na serikali yake dhidi ya wapinzani kama vile Kizza Besigye na kitendo cha kubadili katiba ya nchi hiyo ili aweze kugombea urais mwaka 2006.

neg:
Kenya African National Union
2001 Moi alipatana ushirikiano na Raila Odinga wa NDP aliyejiunga na serikali ya Moi kwanza kama waziri. Baadaye NDP ilijiunga na KANU na jina la chama cha pamoja likawa KANU Mpya (New KANU). Odinga akawa Katibu Mkuu.
Mwaka 2002 Moi alipanga kukabidhi uongozi wa taifa mkononi mwa Uhuru Kenyatta aliye mtoto wa mzee Jomo Kenyatta kwa njia ya uchaguzi wa rais. Hii ilileta farakano ndani ya KANU. Kundi la Raila Odinga pamoja na wanaKANU wa miaki mingi waliondoka kwa sababu hawakuridhika na Kenyatta kuwa mgombea wa urais.

neg:
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Chama cha Patrice Lumumba kilishinda kwa kura nyingi naye akawa kiongozi wa kwanza wa nchi huru kama waziri mkuu.

neg:
Historia ya Uganda
Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini.

neg:
Historia ya Uganda
Mnamo 1890 Mjerumani Karl Peters alifaulu kupata mkataba wa ushirikiano na Kabaka lakini serikali za Ujerumani na Uingereza zilipatana katika mkataba wa Helgoland-Zanzibar nchi iwe eneo la athari ya Uingereza. Mwakilishi Mwingereza Frederick Lugard aliingilia kijeshi kati ya mapigano ya vikundi ndani ya Buganda na kuhakikisha utawala wa Kabaka Mwanga aliyehesabiwa kuwa upande wa Waanglikana, hivyo karibu na Uingereza.

neg:
Modibo Keïta
Baada ya kuanguka kwa shirikisho, US-RDA ilitangaza uhuru kamili wa Jamhuri ya Sudan kama Jamhuri ya Mali. Keita akawa rais wake wa kwanza, na baada ya muda mfupi alitangaza US-RDA kuwa chama pekee halali cha siasa.
Katika ngazi ya kisiasa, Modibo Keïta aliwafunga haraka wapinzani kama Fily Dabo Sissoko. Uchaguzi wa kwanza baada ya uhuru mwaka 1964, Keita alichaguliwa tena kuwa rais na bunge. Kuanzia 1967, alisimamisha katiba kwa kuunda [Kamati ya Taifa ya Ulinzi wa Mapinduzi]] (CNDR).

neg:
Burundi
Mwaka 1966 mwami alipinduliwa na mwanasiasa Michel Micombero aliyejitangaza kuwa rais na nchi kuwa jamhuri. Kuanzia hapo wanasiasa na watumishi wakubwa walio Wahutu walifukuzwa, kukamatwa au kuuawa.
Burundi ilundwa kama ufalme ulioongozwa na Watutsi waliotawala Wahutu. Lakini kabla ya ukoloni mipaka kati ya makundi hayo haikuwa imara mno; Wahutu matajiri katika utumishi wa mwami waliweza kupanda ngazi na kuwa Watutsi na pia Watutsi maskini waliweza kushuka ngazi na kuhesabiwa kati ya Wahutu, hasa baada ya kuoa au kuolewa na mtu wa upande mwingine. Uhusiano wa makundi hayo ulifanana zaidi na ule wa matabaka si wa makabila tofauti, pia kwa sababu lugha ilikuwa moja kwa wote.

neg:
Masinde Muliro
Mwaka wa 1948, Muliro alijiunga na chama cha Kenya African Union (KAU), chama kilichoanzishwa kutetea maslahi ya Waafrika nchini Kenya ambayo wakati huo ilikuwa chini ya ukoloni.
Alipoacha kufunza mwaka wa 1957, aligombea kiti cha ubunge cha eneo bunge la Nyanza Kaskazini ambacho wakati huo kilikuwa kinashikiliwa na W.W.W. Awori (kakake mkongwe wa makamu wa rais wa zamani wa Kenya, Moody Awori). Muliro alishinda uchaguzi.
Miongoni mwa wabunge wenzake walikuwa Daniel Arap Moi ambaye aliyekuwa anawakilisha Bonde la Ufa, Tom Mboya ambaye aliyekuwa anawakilisha eneo la Nairobi, Bernard Mate ambaye aliyekuwa anawakilisha Mkoa wa Kati, Ronald Ngala ambaye aliyekuwa anawakilisha Mkoa wa Pwani, James Nzau Muimi ambaye aliyekuwa anawakilisha Mkoa wa Mashariki, Lawrence Oguda ambaye aliyekuwa anawakilisha Nyanza Kusini na Oginga Odinga ambaye aliyekuwa anawakilisha Nyanza ya Kati. Mwaka wa 1958 Muliro alianzisha chama cha Kenya National Party huku akiungwa mkono na wanachama 9 wa Legco(Legislative Council). Kisha alikibomia chama hicho na kujiunga na chama cha Kenya African Democratic Union (KADU). Hatimaye aliteuliwa kama Waziri wa Biashara kabla tu ya Kenya kupata uhuru mwaka wa 1963.
Muliro alihudumu katika nyadhifa mbalimbali katika serikali za baadaye, lakini mara kwa mara alikuwa katika upande mbaya wa Rais Jomo Kenyatta. Baada ya kifo chake Kenyatta, Muliro alirejea Bungeni baada ya kushinda ombi mahakamani. Alihudumu kama mbunge wa eneo bunge la Kitale Mashariki hadi mwaka wa 1988, wakati eneo bunge hili liligawanywa. Alishinda kiti kipya cha ubunge cha eneo bunge la Cherangany mwaka wa 1988, lakini alishikilia nyadhifa hiyo kwa muda wa miaka miwili tu. Katika uchaguzi wa wabunge wa mwaka wa 1990, kiti hicho cha Cherangany kilishindwa na Kipruto Arap Kirwa.

neg:
Historia ya Burundi
Kipindi kilichofuata kilikuwa cha [[Vita ya wenyewe kwa wenyewe]] katika sehemu mbalimbali za nchi.
[[Picha:BujumburaAirport.jpg|300px|thumbnail|Uwanja wa Ndege, Bujumbura]]
Tangu mwaka [[1995]] [[Umoja wa Afrika]] na [[Umoja wa Mataifa]] zilijitahidi kujenga mapatano kati ya vikundi. Marais na [[wanasiasa]] walioshiriki katika [[jitihada]] hizo walikuwa pamoja na [[Julius Nyerere]], [[Boutros Boutros-Ghali]], [[Nelson Mandela]], [[Thabo Mbeki]] na rais wa [[Marekani]] [[Bill Clinton]].

neg:
Gertrude Mongella
Gertrude Ibengwe Mongella alikuwa Rais wa kwanza wa Bunge la Umoja wa Afrika. Pia alikuwa mbunge wa jimbo la Ukerewe katika bunge la taifa nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

neg:
Joseph Kabila
Katika uchaguzi wa kitaifa wa tarehe 30 Julai 2006 alipata kura nyingi kuliko wagombea wote kuwa rais lakini hakufikia nusu ya kura zote. Katika uchaguzi wa pili kati yake na Jean-Pierre Bemba alishinda akathibitishwa kuwa rais tarehe 17 Novemba 2006. Joseph Kabila ni rais wa kwanza wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo aliyechaguliwa na wananchi wote katika uchaguzi huru.

neg:
Joseph Kony
Tarehe 6 Oktoba 2005 Mahaka ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC) ilitoa vibali vya kukamtwa kwa wanamugambo watano wa kundi la Lord's Resistance Amy kwa uhalifu dhidi ya haki za binadamu kufuatia kufunguliwa mashitaka. Siku iliyofuata waziri wa ulinzi wa Uganda Amama Mbabazi alidokeza kuwa Joseph Kony, naibu wake Vincent Otti na makamanda wa Raska Lukwiya, Okot Odiambo na Dominic Ongwen walikuwa miongoni mwa wale ambao vibali vyao vya kukamtwa vilitolewa. Kwa mujibu wa msemaji wa jeshi, jeshi la Uganda lilimua Lukwiya tarehe 12 Agosti 2006.

neg:
Usoshalisti
Upande wa Afrika, mojawapo ni "Ujamaa" ambao ulipendekezwa na Julius Kambarage Nyerere (1922-1999), rais wa kwanza wa Tanzania, na ulipitishwa katika Tamko la Arusha.

neg:
Yoweri Kaguta Museveni
Alichagua Pico Taro (mwanamuziki wa Kijapani) kama balozi wa utalii wa Uganda mnamo Oktoba 6, 2017.

neg:
Reli ya Uganda
Mkataba huu ulifanya shughuli za Afrika ya Mashariki kuwa rasmi chini ya serikali ya Uingereza. Kutokana na azimio hili Uingereza iliamua 1894 kuitangaza Uganda kuwa chini ya ulinzi wake na pia kujenga reli kama njia ya kuhakikisha utawala wake na kuweka msingi wa uzalishaji mali huko Uganda kwa ajili ya soko la dunia.

neg:
Uganda
Serikali ya Obote ilipinduliwa na mkuu wa jeshi Idi Amini mwaka 1971. Utawala wake ulikuwa kipindi cha udikteta ulioharibu uchumi wa nchi na misingi ya dola. Takriban watu 300,000 waliuawa chini ya Amin ama wapinzani wa siasa yake ama watu wa makabila yaliyotazamwa kuwa maadui wa serikali. Raia wenye asili ya Asia walifukuzwa katika nchi na mali yao yote kutwaliwa na serikali.

neg:
Omar Bongo
El Hadj Omar Bongo Ondimba (30 Desemba 1935 – 8 Juni 2009) alikuwa Rais wa nchi ya Gabon tangu mwaka wa 1967. Baadhi ya marais barani Afrika, Bongo ameshika urais kwa muda mrefu kabisa. Alimfuata Leon M'ba akiwa na umri wa miaka 31 tu, na wakati ule alikuwa rais kijana kabisa duniani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Albert-Bernard Bongo.
Kiongozi huyo mwanzoni alitambulika kama Albert Benard Bongo kabla ya baadae kusilimu na kuitwa Omari Bongo. baada ya kumaliza masomo yake ya awali na sekondari mjini Brazzaville, Bongo alianza kazi katika shirika la umma lililokuwa likishughulika na masuala ya posta na simu lakini baadae aliingia kwenye mafunzo ya kijeshi na taratibu ukawa mwanzo wa kujikita kwenye siasa.

neg:
Historia ya Kenya
Wakati wa kifo ya Kenyatta (22 Agosti 1978), Makamu wa Rais Daniel Arap Moi, akawa rais wa mpito. Tarehe 14 Oktoba, Moi akawa rais rasmi baada ya kuchaguliwa kama mkuu wa KANU na mteule wake pekee.

neg:
Kabaka
Tarehe 24 Julai 1993 Ronald Muwenda Mutebi II aliruhusiwa kurudi Uganda kutoka Uingereza alikokuwa amemfuata baba yake akapokea rasmi taji la Kabaka mjini Kampala.

neg:
Ronald Muwenda Mutebi II
Mwaka 1986 alirudi Uganda. Baada ya kuelewana na serikali ya rais Yoweri Museveni alitawazwa 1993 kama kabaka wa 36 wa Buganda.

neg:
Historia ya Kenya
Mwaka mmoja baadaye, Kenyatta akawa rais wa kwanza wa Kenya juu ya uanzishwaji wa jamhuri.

neg:
Historia ya Kenya
Katiba haikumruhusu Rais Moi kukimbilia urais kwa muda mwingine. Moi aliamua kumpa Uhuru Kenyatta fursa ya kugombea urais katika uchaguzi wa Desemba 2002, kwa kumfanya awe mrithi wake. Muungano wa Rainbow wa vyama vya upinzani ulikishinda chama tawala cha KANU, na kiongozi wake, aliyewahi kuwa makamu wa rais Moi, Mwai Kibaki, akachaguliwa kama rais.

neg:
Michael Wamalwa Kijana
Katika pilikapilika za uchaguzi wa kwanza wa vyama vingi katika Kenya huru wa mwaka wa 1992, Wamalwa alijitambulisha na FORD-Kenya, chama ambacho kilijiondoa kwenye muungano wa upinzani wa FORD. Alichaguliwa kuwa mbunge wa eneo bunge la Saboti na vilevile Makamu Mwenyekiti kwanza wa chama chake. Mnamo Januari 1994, akawa mwenyekiti wa FORD-Kenya kufuatia kifo cha Oginga Odinga. Aligombea uchaguzi wa Kenya wa mwaka wa 1997 kama kiongozi wa upinzani lakini hakufanya vyema na alikuja wa nne katika idadi ya kura za kitaifa.

neg:
Historia ya Ghana
Huku akishinda uchaguzi wa mwaka 2000, John Kufuor wa chama pinzani cha New Patriotic aliapishwa kama Rais mnamo Januari 2001, na kumshinda tena Mills mwaka wa 2004; hivyo kuhudumia kama Rais kwa mihula miwili.

neg:
Kabaka
Serikali ya kwanza ya Milton Obote ilifuta falme zote nne za Uganda na kumlazimisha Kabaka Mutesa II kuondoka Uganda akipata kimbilio lake Uingereza.

neg:
Mkimbizi
Katika miaka ya 1970 Uganda na mataifa mengine ya Afrika Mashariki yalitekeleza sera za ubaguzi wa rangi zilizolenga wakazi wa Kiasia katika kanda hiyo. Uganda chini ya uongozi wa Idi Amin ilikuwa maarufu sana katika sera zake dhidi ya Waasia, ambazo hatimaye zilisababisha kufukuzwa na utakaso wa kikabila wa idadi chache ya watu wa Uganda waliokuwa Waasia. Idadi kubwa ya Waasia 80,000 wa Uganda walikuwa Wahindi waliokuwa wamezaliwa nchini humo. Uhindi ilikuwa imekataa kuwakubali. Idadi kubwa ya Wahindi waliofukuzwa hatimaye walipata makazi Uingereza, Kanada na Marekani.

neg:
Ronald Muwenda Mutebi II
Alipokuwa mtoto alikimbia 1966 kwenda Uingereza kwa sababu waziri mkuu Milton Obote alimpindua rais wa Uganda aliyekuwa baba yake Kabaka Mutesa II. Ronald alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Cambridge (Uingereza).

neg:
Historia ya Uganda
Wakati wa uhuru Waganda walishindwa kupata hali ya ufalme kuwa sehemu ya nchi inayojitawala lakini Kabaka Sir Edward Mutesa II alikuwa Rais wa Taifa pamoja na waziri mkuu Milton Obote.

neg:
Burundi
Mwaka 1993 uongozi wa Kitutsi ulikubali tena uchaguzi huru ambako Mhutu Melchior Ndadaye alichaguliwa kuwa rais. Alipouawa na wanajeshi Watutsi malaki ya Watutsi waliuawa na Wahutu wakali.

neg:
Wafiadini wa Uganda
Kati yao wanajulikana na kuheshimiwa duniani kote kwa namna ya pekee Wakatoliki 22 waliokuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

neg:
Ghana
Kwame Nkrumah, Waziri Mkuu wa kwanza na baadaye Rais wa nchi ya sasa ya Ghana, hakuwa tu kiongozi wa Kiafrika wa kupigana dhidi ya ukoloni ila alikuwa pia mtu aliyekuwa na ndoto ya muungano wa Afrika ambayo haingejipata katika ukoloni mamboleo. Alikuwa kiongozi wa serikali ya kwanza Afrika kukuza Muungano wa Waafrika (Pan-Africanism), wazo ambalo alilipata wakati wa masomo yake katika Chuo Kikuu Cha Lincoln lililoko Pennsylvania (Marekani), wakati ambapo Marcus Garvey alikuwa anapata umaarufu kwa harakati zake za “Back to Africa Movement." Aliunganisha ndoto za Macus Garvey na zile za mwanachuo mashuhuri Mmarekani Mweusi W.E.B. Du Bois ili kuandaa Ghana kisasa.

neg:
Haki za binadamu nchini Uganda
Mwezi Aprili 2005, wabunge wawili wa upinzani walikamatwa kwa mashtaka ya kisiasa.  Ronald Reagan Okumu na Michael Nyeko Ocula wametoka kutoka Forum for Democratic Change ,harakati iliyoaminika kuwa tisho kuu kwa uteuzi wa Rais Yoweri Museveni mwaka 2006.

neg:
Yahya Jammeh
Yahya Abdul-Aziz Jemus Junkung Jammeh (* 25 Mei 1965) alikuwa rais wa nchi ya Gambia hadi tarehe 19 Januari 2017. Alichukua madaraka mwaka 1994 alipokuwa luteni wa jeshi mwenye umri wa miaka 29 na kupindua serikali ya mtangulizi wake Dawda Jawara.
Baada ya kutawala kama mwenyekiti wa kamati ya kijeshi aliunda chama cha "Alliance for Patriotic Reorientation and Construction" akachaguliwa mara ya kwanza kuwa rais mwaka 1996. Aligombea tena miaka 2001, 2006 na 2011. Alishinda kila mara lakini chaguzi zote zilikosolewa kuwa si halali.

neg:
Orodha ya Marais wa Uganda
Hii ni orodha ya Marais wa Uganda:

neg:
Ukristo barani Afrika
Afrika Mashariki walikuwa hasa wamisionari katika Uganda waliofanya mapema maandalizi ya kuwa na mapadri na wachungaji Waafrika. Huko Askofu Mwanglikana Tucker aliwahi kubariki makasisi wa kwanza mwaka 1893, akifuatwa na Wakatoliki mwaka 1913. Wakatoliki walisonga mbele walipomweka wakfu askofu Kiwanuka mwaka 1939.

neg:
Historia ya Burundi
Mwaka moja kabla ya uhuru kulikuwa na uchaguzi wa kwanza chini ya usimamizi ya [[UM]] na chama mshindi kilikuwa UPRONA kilichoongozwa na mwanamfalme Mtutsi [[Louis Rwagasore]] aliyemwoa [[mwanamke]] wa Kihutu na chama kiliunganisha pande zote mbili. Lakini miezi michache baadaye Rwagasore aliuawa na chama chake kilitengana kufuatana na ukabila.

neg:
Historia ya Rwanda
Mtoto wake Mwami Kigeri V aliwekwa kwenye kiti chake. Tendo hili lilisababisha ghasia na vurugu nchini kwa sababu Wahutu walidai kuwa na neno katika mabadiliko ya serikali. Mwezi wa Novemba 1959 Mwami Kigeri V. alilazimishwa kuondoka nchini akikimbilia Uganda. Watutsi wenye siasa kali walijaribu kumwua kiongozi wa Mouvement Democratique Republicain (MDR) chama kikubwa cha Wahutu. Wahutu walijibu kwa kuwashambulia na kuua Watutsi. Wabelgiji walitumia wanajeshi wao kupoza hali nchini. Katika uchaguzi wa kwanza wa halmashauri ya tarafa na miji kabla ya uhuru ndicho chama cha Parmehutu kilichopata kura nyingi. Viongozi wa Parmehutu walitangaza serikali mpya mwaka 1961. Uchaguzi wa Bunge ulileta kura ya 77% kwa ajili ya chama cha Parmehutu kilichomchagua kiongozi wake Grégoire Kayibanda kuwa Rais.

neg:
Emeka Ojukwu
Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu (* 4 Novemba 1933 Zungeru (Nigeria) ni mwanasiasa wa Nigeria aliyekuwa mwanajeshi na rais wa jamhuri ya Biafra iliyojitenga na Nigeria 1967 - 1970.

neg:
Bernard Muwanga
Alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Uganda mwaka 2015.

neg:
Historia ya Rwanda
Mnamo Oktoba 1990 Watutsi waliokaa Uganda walianzisha chama cha RPF (Rwanda Patriotic Front) wakiwa na wafuasi wahutu wachache wakavamia Rwanda kwa silaha. Kiongozi wao alikuwa Paul Kagame aliyeondoka Rwanda akiwa mtoto wa miaka minne. Alikuwa amejiunga na jeshi la Yoweri Museveni na kupanda ngazi katika jeshi la Uganda hadi kuwa mkuu wa huduma ya usalama ya kijeshi ya Uganda. Walitaka kulazimisha serikali ibadilishe hali ya Watutsi kuwa raia bila haki. Lakini uvamizi huu ulisababisha kuongezeka kwa ukali dhidi ya Watutsi ndani ya Rwanda na siasa kali kwa upande wa viongozi Wahutu. Kikundi cha kihutu cha Interahamwe na kupewa silaha. Maelfu ya Watutsi Warwanda waliuawa.

neg:
Kenya
Hadi mwaka wa 1920, eneo linaloitwa Kenya lilijulikana kama Himaya ya Uingereza ya Afrika Mashariki. Mwaka huo, koloni la Kenya liliundwa na kupatiwa jina linalotokana na Mlima KenyaWaingereza walilitamka jina hilo kama ingawa matamshi ya wenyeji na yaliyokusudiwa katika maendelezo asili, "Kenia" yalikuwa ˈkɛnja. Enzi ya Jomo Kenyatta kuwa rais wa Kenya miaka ya 1960-1969, matamshi ya Kiingereza, yaani yalikubalika na kutumiwa sana kwa sababu jina lake lilidumisha matamshi asilia ya wenyeji. Kumbe saa ya uhuru, mwaka 1963, Jomo Kenyatta alichaguliwa kama rais wa kwanza. Awali alikuwa alishika jina hili kutafakari ahadi yake ya kuikomboa nchi yake na matamshi yake ya jina lake ulisababisha katika matamshi ya Kenya katika Kiingereza kubadilisha nyuma ya makadirio ya awali uliotokea matamshi,

neg:
Idi Amin
Idi Amin Dada (/ˈiːdi ɑːˈmiːn/;  1923–1928 – 16 Agosti 2003) alikuwa mwanasiasa na afisa wa jeshi ambaye alipata kuwa Rais wa Uganda kuanzia mwaka 1971 hadi 1979. Alitawala kidikteta ilhali uchumi wa nchi uliporomoka na makosa mengi ya jinai dhidi ya haki za kibinadamu yalitendwa.

neg:
Burundi
Tangu mwaka 1946 Shirikisho la Mataifa lilikwisha na Ubelgiji ilipokea wito wa kutawala Ruanda-Urundi na Umoja wa Mataifa.
Mwaka moja kabla ya uhuru kulikuwa na uchaguzi wa kwanza chini ya usimamizi ya UM na chama mshindi kilikuwa UPRONA kilichoongozwa na mwanamfalme Mtutsi Louis Rwagasore aliyemwoa mwanamke wa Kihutu na chama kiliunganisha pande zote mbili. Lakini miezi michache baadaye Rwagasore aliuawa na chama chake kilitengana kufuatana na ukabila.

neg:
Zambia
Tarehe 24 Oktoba 1964, Zambia ikawa huru na waziri mkuu Kenneth Kaunda akawa rais wa kwanza.

neg:
Uganda
Uganda ni nchi ya Afrika ya Mashariki. Imepakana na Kenya upande wa mashariki, Sudan Kusini upande wa kaskazini, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo upande wa magharibi, Rwanda na Tanzania upande wa kusini.

neg:
Kampeni za Kivita katika Afrika ya Mashariki (Vita ya Kwanza ya Dunia)
Kinyume chake Lettow Vorbeck aliwategemea hasa askari Waafrika waliokuwa na mahitaji madogo waliojua nchi na kuzoea magonjwa ya mazingira. Waingereza walitumia askari Waafrika hasa kwa kulinda reli ya Uganda kwa sababu mwanzoni walikosa imani katika uwezo wao.

neg:
Nnamdi Azikiwe
Benjamin Nnamdi Azikiwe (16 Novemba 1904 –11 Mei 1996), kwa kawaida hujulikana kama Nnamdi Azikiwe, au, kinyumbani na maarufu, huitwa "Zik". Alikuwa muanzilishi wa utaifa wa Nigeria na pia alikuwa rais wa kwanza wa Nigeria ya leo. Alishirikiria nafasi kama mwanajamhuri wa kwanza wa Nigeria.

neg:
Ronald Muwenda Mutebi II
Ronald Muwenda Mutebi II. (* 13 Aprili 1955) ni mfalme au Kabaka wa Buganda nchini Uganda.

neg:
Historia ya Zambia
Tarehe 24 Oktoba 1964, Zambia ikawa huru na waziri mkuu Kenneth Kaunda akawa rais wa kwanza.

neg:
Pasteur Bizimungu
Julai mwaka 1994, majeshi ya RPF yalinyakua hatamu za uongozi na kuunda serikali ya umoja wa taifa. Kiongozi wa RPF, Paul Kagame, alichaguliwa kuwa makamu wa Rais, naye Bizimungu akawa Rais ili wahutu wengi wawakilishwe serikalini.
Hata hivyo, katika urais wake Bizimungu, wengi waliamini kuwa mamlaka halisi yalikuwa naye Kagame. Baada ya muda usio mrefu, Bizimungu alijipata akizozana naye Kagame kwa kile Bizimungu aliita ukandamizaji wa upinzani bila haki. Aliyekuwa Spika wa Bunge Joseph Seberanzi alienda mafichoni aliposhtakiwa kwa kosa la uhaini (treason) na Mechi mwaka wa 2000, afisa wa utawala Assiel Kabeara alipigwa risasi kichwani na watu watatu waliosemekana kuwa wamevalia nguo za kijeshi. Wapinzani wake Bizimungu walimsingizia kuwa alikuwa mfisadi huku wakisema aliwalinda mawaziri wafisadi kutoka kufukuzwa kazini na bunge (censure), na kuwa alikataa kuwalipa fidia wakaazi wa jumba lake waliofukuzwa na kuhepa ushuru kwa kusajili lori zake mbili katika Jmahuri la Kidemokrasia la Congo[3]. Bizimungu alijiuzulu mwezi wa Machi 2000 baada ya kuzozana tena naye Kagame, mara hii juu ya Baraza mpya la mawaziri. Kagame alimrithi kama rais.[4]

neg:
Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania
Vita kubwa inayojulikana zaidi ilikuwa Vita ya Uganda na Tanzania kwenye miaka ya 1978–1979. Ilianza wakati wa utawala wa dikteta Idi Amin na uvamizi wa jeshi la Uganda katika Mkoa wa Kagera wa Tanzania tarehe 25 Oktoba 1978. Katika muda wa wiki chache Tanzania ilipanusha idadi ya jeshi hadi kufikia 100,000 kwa kuingiza askari wa polisi, wa huduma ya magereza, kutoka Jeshi la Kujenga Taifa na wanamigambo, likisaidiwa na vikundi vya wapinzani wa Idi Amin. Katika Novemba jeshi la Tanzania lilianza kushambulia Wauganda. Hadi mwanzo wa Disemba 1978 Mkoa wa Kagera ulikuwa tena mkononi mwa Tanzania. Tarehe 21 Januari 1979 askari wa Tanzania walivuka mpaka wa Uganda, na tarehe 11 Aprili 1979 walivamia Kampala. Idi Amin alikimbia Libya na JWTZ ilibaki Uganda kwa muda hadi serikali mpya ya Uganda iliimarika.

neg:
Uganda
Rais wa kwanza alikuwa Kabaka Sir Edward Mutesa II na waziri mkuu Milton Obote.

neg:
Frederick Lugard
Lugard alikuwa mtawala wa jeshi katika Uganda kutoka Disemba 26, mwaka 1890 hadi Mei mwaka 1892. Wakati huo, alizuru Safu ya Ruwenzori hadi Ziwa Edward, akichora ramani ya maeneo hayo. Pia, alisafiri hadi Ziwa Albert akarudi na maelfu ya Wasudani ambao walikuwa wameachwa na Emin Pasha na Henry Morton Stanley wakati wa ziara yao.

neg:
Haki za binadamu nchini Uganda
Mnamo Oktoba 2009, mswada ulifikishwa katika Bunge la Uganda unaoitwa "Anti-Homosexuality Bill 2009" unaotoa wito kwa adhabu kali zaidi kwa mashoga, hadi na pamoja na adhabu ya kifo. Sheria hii pia inahitaji kwamba raia yeyote ambaye anamshuku mtu mwingine kuwa shoga, anahitajika amripoti kwa polisi, la sivyo yeye pia anaweza kupokea faini au kufungwa gerezani. Mapendekezo ya mswada huo unaendelea hata kuwakataza makabaila kutoka kukodisha nyumba kwa mashoga wanaojulikana, na kupiga marufuku majadiliano ya umma kuhusu ushoga.Muswada huo, kisha kurekebishwa, umepitishwa na rais tarehe 24 Februari 2014. Basi, nchi mbalimbali na Benki ya Dunia zimeamua kusitisha misaada na mikopo yao kwa Uganda.

neg:
Entebbe
"Entebbe", katika lugha ya Kiganda inamaanisha "kiti " na pengine hi kwa sababu palikuwa mahali ambapo alikaa chifu wa Bagandakuhakimu kesi za kisheria. Ilikuja kuwa eneo la utawala wa kikoloni na kituo cha kibiashara ya Uingereza kwanza mnamo mwaka wa 1893 wakati Sir Gerald Portal, komishona wa kikoloni, aliitumia kama kambi. Port Bell kisha ikawa bandari ya Kampala. Ingawa hakuna meli inayotua nanga huko sasa, bado kuna  jetty ambayo ilikuwa ikitumiwa na feri za Ziwa Victoria. Labda Entebbe inafahamika Ulaya kama eneo kuliko na Entebbe International Airport, uwanja wa ndege mkuu wa kimataifa wa Uganda, ambao ulianzishwa mwaka 1947. Uwanja wa ndege wa Entebbe ulikuwa mahali ambapo oparesheni moja ya kusisimua wakati kitengo cha wanajeshi wa jeshi la Israel waliwaokoa mateka zaidi ya 100 kufuatia utekaji nyara na kundi la Wapalestina na magaidi wa Kijerumani. Ilikuwa pia kutoka uwanja wa ndege huu Malkia Elizabeth II aliondoka kutoka Afrika kurejea Uingereza mwaka Malkia.Maeneo mengine ya umuhimu yapo kando kando mwa mji huu na ni kama:

neg:
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Lakini mielekeo ya nchi zote tatu zilitofautiana mno: Kenya iliendelea kwa njia ya upebari lakini Tanzania ilijaribu kujenga Ujamaa (usoshalisti) kuanzia mwaka 1967. Uganda uliingia katika kipindi cha udikteta kali ya Idi Amini aliyeharibu uhusiano na majirani alipoanza kudai sehemu za maeneo yao.

neg:
Historia ya Uganda
Wamisionari Wakatoliki kutoka Ufaransa na Waanglikana kutoka Uingereza walishindana na Waislamu kwenye ikulu ya Kabaka Mutesa I wa Buganda (1856–1884) kati yao na dhidi ya wafuasi wa dini za jadi. Mashindano hayo yalisababisha kutokea kwa vyama mbalimbali vilivyoleta nchi katika hali ya vurugu.

neg:
Umaru Yar'Adua
Yar'Adua ni Muislamu aliyezaliwa katika familia ya Wafulbe katika Nigeria ya Kaskazini. Babake Musa Yar'Adua alikuwa waziri katika serikali ya kwanza ya nchi baada ya uhuru. Kakaye jenerali Shehu Musa Yar'Adua alikuwa makamu wa rais chini ya Olusegun Obasanjo kati ya 1976 hadi 1979 akafungwa jela chini ya udikteta wa Sani Abacha.

neg:
Uganda
Mwaka 2005 ulikuwa na uchaguzi wa vyama vingi wa kwanza. Museveni alipata kibali cha bunge kwa badiliko la katiba lililomruhusu kugombea urais tena mwaka 2006 akachaguliwa mara ya tatu.Wakazi wa Uganda wameongezeka kutoka 9,500,000 (1969) hadi 34,634,650 (2014), hivyo wengi wao ni vijana kuliko nchi zote duniani. Umri wa wastani ni miaka 15 tu.

neg:
Uganda
Eneo la Uganda limeona uhamiaji wa vikundi vingi waliowazidi wenyeji asili (walioishi huko tangu miaka 50,000 kama si 100,000 KK).

neg:
Reli ya Uganda
Mwezi wa Mei 1896 ujenzi ulianzishwa Mombasa chini ya uongozi wa mhandisi George Whitehouse. Alikuwa na bajeti ya BP 3,250,000. Kazi ilionekana ngumu sana kwa sababu ya maeneo magumu kama vile jangwa, kinamasi, milima, Bonde la Ufa na mtelemko wake, kwa ujumla zaidi ya 1000 km.

neg:
Janani Luwum
Janani Jakaliya Luwum (* 1922; + 16 Februari 1977) alikuwa askofu mkuu wa Kanisa Anglikana la Uganda kati ya miaka 1974 na 1977. Alihesabiwa kuwa kati ya viongozi muhimu wa Kanisa la kikristo katika Afrika. Mwaka 1977 aliuawa ama na Idi Amin mwenyewe au kwa amri yake.

neg:
Kabaka
Kati ya 1967 hadi 1993 cheo cha Kabaka hakikuwepo kisheria nchini Uganda lakini Waganda wengine walisikitikia. Serikali ya Yoweri Museveni ilirudisha falme za kale kama enzi za kiutamaduni.

neg:
Moody Awori
Awori ni makamu wa rais wa tisa tangu uhuru wa Kenya mwaka 1963. Wengine kabla yake walikuwa Jaramogi Oginga Odinga, Joseph Murumbi, aliyekuwa Rais Daniel arap Moi, sasa Rais Mwai Kibaki, Prof Josephat Karanja, Prof George Saitoti, na Musalia Mudavadi.

neg:
Buganda
Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini. Kwa muda wa miaka 30 ufalme wa Buganda ulifutwa kisheria. Kabaka Edward Mutesa II alikufa ng'ambo Uingereza.

neg:
Wiper Democratic Movement
Makundi hayo mawili yalifanya uchaguzi wa kumchagua mgombea wao wa urais siku kadhaa mfululizo katika jumba la michezo la Kasarani mjini Nairobi. Tarehe 31 Agosti 2007, Kalonzo Musyoka alimshinda Julia Ojiambo kwa tiketi ya ODM-Kenya. Tarehe 1 Septemba, Raila Odinga alichaguliwa mgombea urais wa ODM. Raila na Kalonzo walikabiliana na rais Kibaki katika uchaguzi mkuu. Kalonzo aliibuka wa tatu, lakini mnamo Januari 2008, akawa makamu wa rais wa Kenya chini ya Kibaki, ambaye ushindi wake ulikataliwa na Raila Odinga na ODM.

neg:
Buganda
Mwaka 1986 serikali mpya ya Yoweri Museveni ilimkaribisha Ronald Muwenda Mutebi, mtoto wa Kabaka marehemu, arudi Kampala. Baada ya Bunge la Uganda kurudisha falme za kihistoria ndani ya Uganda za Banyoro, Ankole na Toro pamoja na Buganda, Mutebi alifanywa Kabaka mpya mwaka 1993.

neg:
Jomo Kenyatta
Jomo Kenyatta (1893-1978) alikuwa rais wa kwanza wa Kenya.


query: Kenya ina jamii ya watu ngapi?

pos:
Kenya
Idadi ya watu imeongezeka sana katika miaka ya karibuni na kufikia milioni 49.

neg:
Wasuba (Kenya)
Jamii ya Wakunta wanaaminika kuwa kabila la mwisho lililohamia nchini Kenya. Wakunta waliingia Kenya kama wahamiaji waliokuwa wakitoroka vita vikubwa vilivyozuka katika Ufalme wa Buganda. Fasihi simulizi hueleza kwamba mnamo miaka ya 1760, Kabaka Junju, mfalme wa 26 katika Ufalme wa Buganda aliuawa katika vita kuu. Mfalme huyu alifishwa na ndugu yake, "Semaakookiro", kwa usaidizi wa maakida wawili kutoka kabila la Wakunta, "Witewe" na "Kiboye". Hawa watu wawili walikuwa vigogo wa ukoo wa Wakula. Kulikuwa na ushindani mkali katika utawala wa Buganda, baina ya Mfalme Njunju na huyu ndugu yake, jambo lililomfanya Junju kumtuma nje ya utawala.

neg:
Orodha ya makabila ya Kenya
Ni orodha ya makabila ya watu ambao wamekuwa wanaishi tangu zamani katika eneo ambalo sasa linaitwa Kenya, pamoja na makabila yaliyogawiwa na mipaka baina ya Kenya na nchi za jirani.

neg:
Wasuba (Kenya)
Kabila la Wairienyi wanakadiriwa kuwa watu 80,000 hivi, na wanajulikana katika eneo la ziwa kwa wasichana warembo. Kabila hili la Wairienyi wamegawanyika katika makabila madogo manne, nayo ni Wakaksingri, Waregi (Uregi), Wangoe (Ungoe) na Wagassi.

neg:
Wasuba (Kenya)
Kumezwa kwa kabila la Wasuba na Wajaluo kulitokana na kuoana kwani tokea ujio wa Wajaluo, watu hawa ni majirani. Isitoshe, kabila la Wajaluo wa Kenya na Tanzania si Waniloti halisi, bali ni mchanganyiko wa Wabantu na Waniloti. Wao ni mkusanyiko wa Wajaluo waliotawanyika kutoka kwa makundi mbalimbali ya Waluo ndiyo maana hawana jina maalum la kujitabulisha kama vile makabila ya Wajaluo wa Uganda na Sudan. Mkusanyiko huu ulichanganya damu na Wabantu kutokana na uhamiaji na ufugaji. Walitangamana na Wabantu kuanzia Bunyoro, Uganda Magharibi , hadi Magharibi mwa Kenya.

neg:
Kenya
Leo hii, utamaduni wa Wamaasai unajulikana sana kwa kuangaziwa vilivyo na utalii, hata hivyo Wamaasai ni asilimia ndogo ya idadi ya Wakenya kwa jumla. Wamaasai wanatambulika kwa kujipamba sehemu ya juu ya mwili na kwa vito.

neg:
Kinyore
Kinyore (au Olunyole) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wanyore, kabila moja la Waluyia. Ni lugha tofauti na Kinyole nchini Uganda. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinyore imehesabiwa kuwa watu 311,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyore iko katika kundi la E30.

neg:
Kiduruma
Kiduruma (pia Chiduruma) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Waduruma. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiduruma imehesabiwa kuwa watu 397,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiduruma iko katika kundi la E70.

neg:
Kisamburu
Kisamburu ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Wasamburu. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kisamburu imehesabiwa kuwa watu 237,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisamburu iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Kimarkweeta
Kimarkweeta (pia Kiendo au Kimarakwet) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Wamarkweeta, kabila moja la Wakalenjin. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kimarkweeta imehesabiwa kuwa watu 180,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimarkweeta iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Historia ya Kenya
Chama kidogo cha Kenya African Democratic Union (KADU), kilichowakilisha muungano wa makabila madogo ambayo yaliogopa utawala wa makabila makubwa, kilijitoa na kujivunja mwaka wa 1964 na wanachama wake wakajiunga na KANU.

neg:
Orodha ya makabila ya Kenya
Asilimia inaonyesha mgao wao ukifananishwa na idadi yote ya Wakenya:Makabila mengine yasiyo ya Kenya lakini yamekaa nchini kwa miaka mingi ni:

neg:
Kikuria
Kikuria ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Kenya inayozungumzwa na Wakuria. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kikuria nchini Tanzania imehesabiwa kuwa watu 430,000. Pia kuna wasemaji 260,000 nchini Kenya. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikuria iko katika kundi la E40.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:

neg:
Wabembe
Katika mwaka wa 1991 idadi ya Wabembe ilikuwa 252.000 (Kongo, Jamhuri ya Kidemokrasia). Ila kwa sasa idadi ya Wabembe haijulikani kikamilifu, kufuatana na kusambaratika kwa kabila hiyo kwenye sehemu zote duniani.

neg:
Historia ya Kenya
Historia ya Kenya kama nchi inayokaliwa na binadamu, inaenea miaka laki kama si milioni kadhaa. Kumbe historia yake kama nchi huru ni fupi.

neg:
Kidahalo
Kidahalo ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kenya inayozungumzwa na Wadahalo. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kidahalo imehesabiwa kuwa watu 400 tu. Hata hivyo, kuna Wadahalo 3000 lakini wengi hutumia Kiswahili badala ya lugha yao ya Kidahalo, maana yake Kidahalo kiko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidahalo iko katika kundi la Kikushi.

neg:
Meru, Kenya
Meru imeunda baraza la manispaa lenye wakazi 240,900.

neg:
Gabon
Umma hasa kwa ujumla yasemekana ni kama watu milioni 1.5 lakini mambo haya yamebaki bila kuwaziwa.

neg:
Uchumi wa Kenya
Miaka kumi na tano ya Uhuru wa Kenya, kama ilivyokua miaka iliyopelekea uhuru, ilitawaliwa na sifa zilizomhusu Jomo Kenyatta miongoni mwa watu. Utawala wa Kenyatta uliofikia kikoma mnamo Agosti 1978, wakati kitabu hiki hakijakamilika, unaelezewa kwa ufasaha na. Kinaelezea mchango aliokuwanao Rais huyo katika muelekeo wa Kibepari (capitalist) na kijamaa (socialist) unaodhihirika katika mikakati ya kiuchumi nchini Kenya hivi sasa.
Ushawishi wa ari ya “kinyakuzi” enzi za Kenyatta ulikuwa na athari zake. Jomo Kenyatta, muasisi wa Taifa la Kenya atakumbukwa daima kwa mchango wake katika kupatikana kwa uhuru nchini mwake. Hata hivyo, inasemekana kuwa uhuru wa Kenya ulikuja na matatizo chungu mzima: Ukabila, Rushwa, na Choyo. Nafasi za kiutawala zilipatikana kwa wachache waliokuwa na madhumuni ya kukusanya Utajiri mkubwa kadiri iwezekanavyo. Hata hivyo, mtizamo huu wa jinsi hali ilivyokuwa, unakingana na jinsi hali halisi ilivyokuwa. Je? Hakukuwa na ukabila kabla ya uhuru? Kiukweli, Jomo Kenyata hakuwa muanzilishi, bali mdhibiti mkuu wa hali ya kikabila nchini humo. Ulikuwepo na bado upo japo kuwa unadhihirika katika ngazi fulani fulani. Miezi ya mwanzo ya utawala wa Rais Daniel Arap Moi, ilitawaliwa na bidii za dhati za kutaka kuondoa makosa yote yaliyojidhihirisha katika utawala uliotangulia na kwa bahati mbaya, ulikuwa ni wakati mbaya na mgumu kiuchumi nchini Kenya. Hata hivyo, mawazo ya kuwa matatizo yote yangeweza kuisha kufumba na kufumbua, yalikosa msingi pamoja na uzuri wa matokeo yaliyokusudiwa na kwamba ukabila na rushwa ambavyo hupatikana ulimwenguni kote, vingeweza kupotea. Ni rahisi sana kulaumu nyakati zilizopita kuwa ni sababu ya matatizo ya sasa na ni rahisi pia kufikiri kuwa mambo mazuri yanaweza kupatikana kwa haraka. Kukubali matatizo yaliyouandama uongozi wa Kenyatta, sio kukataa mazuri yalo ambatana nao. Hatua kubwa zilipigwa kimaendeleo ya jamii ya watu wa Kenya miaka kumi na tano baada ya uhuru, bila kuzingatia baadhi ya maandiko yanayoweza kuwa yameandikwa nchini Kenya na kitabu hiki, kinalenga kutoa ukweli na uhalisia wa mambo.

neg:
Kinandi
Kinandi ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Wanandi, kabila moja la Wakalenjin. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinandi imehesabiwa kuwa watu 949,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinandi iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Kirendille
Kirendille ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kenya inayozungumzwa na Warendille. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kirendille imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kirendille iko katika kundi la Kikushi.

neg:
Ngong, Kenya
Idadi ya jumla ya wakazi wa Ngong ni 107,188 (sensa ya mwaka 2009), na mwinuko wa Ngong ni mita 1961 katika urefu, lakini urefu wa milima ni kama mita 2460 juu ya usawa wa bahari.

neg:
Kigiryama
Kigiryama ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wagiryama. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kigiryama imehesabiwa kuwa watu 944,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kigiryama iko katika kundi la E70.

neg:
Wasomali
Idadi ya Wasomali walioko nchini Kenya ni karibu milioni tatu (3,000,000) kufuatana na takwimu zilizotolewa na Kenya National Bureau of Statistics, Census Bureau.

neg:
Kenya
Katika milenia ya kwanza, wazungumzaji wa lugha za Kinilo-Sahara na lugha za Kibantu waliingia katika eneo hili, na sasa Waniloti ni 30% ya Wakenya wote. Pwani ya Kenya imekuwa makao ya jamii ya wahunzi na jamii ya wakulima wadogo wadogo, wawindaji na wavuvi ambao walikuwa mhimili wa uchumi kwa kushirika katika kulimo, uvuvi, utengenezaji chuma, na kufanya biashara na nchi za kigeni.

neg:
Jomo Kenyatta
Chama kidogo cha Kenya African Democratic Union (KADU), kilichowakilisha muungano wa makabila madogo ambayo yaliogopa utawala wa makabila makubwa, kilijitoa na kujivunja mwaka wa 1964 na wanachama wake wakajiunga na KANU.

neg:
Kenya
Mwanzoni mwa karne ya 20, wakulima Waingereza na Wazungu wengine walituama katika nyanda za juu katika eneo la kati walikoondokea kuwa matajiri kwa kulima kahawa na chai. Kufikia mwaka 1930, takribani walowezi 30,000 waliishi katika maeneo hayo na walikuwa na ushawishi mkubwa wa kisiasa kwa sababu ya uwezo wao wa kiuchumi.

neg:
Kericho
Chanzo cha maji cha msitu mau ambacho ni kikubwa kuliko zote nchini Kenya kinapatikana mjini Kericho. Mji huu ni makao makuu ya sekta kubwa ya kilimo cha chai nchini Kenya. Makampuni makubwa ya chai kwa mfano Unilever Kenya' James Finlay na Williamson tea zinapatikana hapa. Chai inayokuzwa hapa huwa inasafirishwa na kuuzwa nchi za Uropa hasa Uingereza. Idadi ya watu wote kwenye kaunti hii ni 752,396 (sensa 2009).

neg:
Wasuba
Mwaka 1987 idadi ya Wasuba wa Tanzania ilikadiriwa kuwa 30,000 . Lakini wengi zaidi huishi nchini Kenya, idadi yao ni 129,000.

neg:
Kenya
Maeneo ya uwakilishi bungeni yamegawanywa kwa sababu ya upigaji kura. Kuna maeneobunge 210 nchini Kenya.

neg:
Mungiki
Mnamo Novemba 2007, kundi la haki za binadama kiitwacho Oscar Foundation Free Legal Aid Clinic-Kenya kiliripoti kwamba katika miaka mitano hadi Agosti 2007, polisi wa kenya walikuwa wamewaua watu 8,000 katika opareshini dhidi ya kundi la Mungiki, na zaidi ya watu 4,000 bado hawajulikani walipo. Madai haya yalikuwa msingi wa mahojiano, ripoti za polisi, na ilisambazwa sana kote nchini kenya na kwa njia ya kukata rufaa kutoka kwa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu Wakati huo huo,Tume ya Taifa ya haki za Binadamu kenya iliwahusisa polisi kwa utekelezaji wa mauaji ya wanachama 500 wa Mungiki kwa kipindi cha miezi mitano. Polisi walielezea taarifa hizi kama uwongo. Tarehe 5 Machi 2009, Mkurugenzi wa vuguvugu la oscar,Oscar Kamau Kingara na Mratibu wa Programu john paul oulo walipigwa risasi na kuuawa wakielekia kwa mkutano katika afisi za Tume ya Taifa ya Kenya ya Haki za Binadamu mjini Nairobi[11] [12] [13]. Mapema siku hiyo, msemaji wa serikali, Alfred Mutua, alidai hadharani na kukemea vuguvugu hilo kwa kukusanyanyia fegda kundi la mungiki.

neg:
Utamaduni wa Kiafrika
Afrika ina makabila mengi ambayo hayawezi kuhesabika, na vikundi vya kikabila na vya kijamii. Baadhi ya vikundi hivi vinaashiria wakazi wengi ambao ni mamilioni ya watu. Vingine ni vikundi vidogo vya watu elfu kadhaa. Baadhi ya nchi zina zaidi ya makabila 20 tofauti, na ni tofauti sana katika imani.

neg:
Mariakani
Wakati wa sensa ya mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 89,321.
Enzi za ukoloni, maeneo ya kiutawala ambayo yanafanya Mariakani leo yaligawanywa kati ya Waduruma, Wagiriama, na Wakamba. Wakoloni Waingereza waliona ni busara zaidi ya kusimamia kubwa makundi ya kikabila tofauti. Upande wa Kilifi kulikuwa Chifu wa Wagiriama na Wakamba ili kuwezesha utunzaji wa maslahi ya makabila haya mawili. Wakati upande Kwale, haswa kata ya Mwavumbo, kulikuwa na machifu wengine wawili wa kuwakilisha Waduruma na Wakamba. Chifu wa mwisho alikuwa marehemu Johnson Mwero Mwaiga kutoka Matumbi na aliyekuwa chifu mkuu Nzana wa Mumo kutoka Gwasheni. Kutoka miaka ya 1960 na hasa baada Kenya kujinyakulia uhuru.

neg:
Kimeru (Kenya)
Kimeru (au Kimîîru) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wameru. Isichanganywe na lugha ya Kimeru nchini Tanzania. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kimeru imehesabiwa kuwa watu 1,658,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimeru iko katika kundi la E50.

neg:
Kimarama
Kimarama (au Olumarama) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wamarama, kabila moja la Waluyia. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kimarama imehesabiwa kuwa watu 152,427. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimarama iko katika kundi la E30.

neg:
Waluhya
Waluhya (Abaluhya) ni kabila kubwa la pili katika Kenya wakikalia hasa Mkoa wa Magharibi. Wako pia Uganda na Tanzania.

neg:
Jeshi la Ardhi la Kenya
Mwezi Agosti 1895, serikali ya Uingereza ilikubali kuanzishwa kwa kikosi kilichojumuisha Wapunjabi 300, Waswahili 300, Wasudani 100 na wanajeshi 200 kutoka makabila mbalimbali katika kanda. Kikosi hicho kiliitwa East African Rifles na kilikuwa kimetengenezwa kutoka kikosi cha awali, IBEA katika Mombasa (Fort Jesus).

neg:
Wasuba (Kenya)
Kwa hakika jina 'Suba' nchini Kenya hutumika kurejelea makundi matatu tofauti ya watu wanaoishi kusini magharibi mwa Kenya katika eneo la Nyanza Kusini, nayo ni Suba (Abasuba), Irienyi (Abirienyi) na Kunta (Abakunta).

neg:
Wasuba (Kenya)
Miaka minne baadaye, serikali ilibuni wilaya katika eneo la Wairienyi na Wakunta na kuiita Suba. Hii pia ilileta pingamizi kali kwa wale ambao waliona kuwa serikali inatumia neno hili Suba kisiasa. Katika sensa ya mwaka 2009, Jumla ya watu 139,000 kotaka makabila ya "Wairienyi" na "Wakunta", pamoja na vikundi vingine vya Wajaluo kama vile "Kasgunga", walihesabiwa kama kabila la Suba.

neg:
Bunge la 10 la Kenya
Bunge la 10 la Jamhuri ya Kenya lilifunguliwa 15 Januari 2008, likiwa na kundi la Orange Democratic Movement likiongozwa na Raila Odinga, likiwa na wajumbe wengi zaidi. Raila alikuwa mgombea urais katika uchaguzi wa 2007, ambao ulisababisha utata wa ushindi kwa Mwai Kibaki wa PNU. Mwanachama wa ODM, Kenneth Marende alichaguliwa kama spika wa bunge la 10, akamshinda mwanachama wa PNU Francis ole Kaparo 105-101 katika raundi ya tatu ya kura.

neg:
Utalii nchini Kenya
Mwaka wa 1995, kulikuwa na vitanda 34,211 vya hoteli na kiwango cha kujaza vitanda hivi kilikuwa asilimia 44. Wageni 1,036,628 waliwasili nchini Kenya mwaka wa 2000 risiti za utalii kwa ujumla zilikuwa dola milioni 257. Mwaka huo, serikali ya Marekani ilikadiria wastani wa gharama ya kuishi mjini Nairobi kuwa dola 202 kwa siku, ikilinganishwa na dola 94 hadi dola 144 kwa siku mjini Mombasa, kutegemea na wakati wa mwaka.

neg:
Malaba, Kenya
Mwaka 1999 ulikuwa na wakazi 7,302.

neg:
Daniel Arap Moi
Mwaka wa 1960, Moi na Ronald Ngala waliunda chama cha Kadu ambayo kwa Kiswahili ni Muungano wa Demokrasia ya Waafrika wa Kenya kilichoshindana na KANU iliyoongozwa na mzee Jomo Kenyatta. Lengo la KADU, lilikuwa kuhifadhi maslahi ya makabila madogo kama Wakalenjin kwa utamalaki wa kabila kubwa kama waLuo na waKĩkũyũ, makabila ambayo yalikuwa na wingi kwa Muungano wa taifa wa Waafrika wa Kenya Kenyatta mwenyewe akiwa Mkĩkũyũ).

neg:
Nakuru
Nakuru ni mji wa Kenya ambao ni makao makuu ya kaunti ya Nakuru. Ukiwa na wakazi 307,990 (sensa ya 2009) ni mji mkubwa wa nne nchini Kenya baada ya Nairobi, Mombasa na Kisumu.

neg:
Kiembu
Kiembu ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Waembu. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiembu imehesabiwa kuwa watu 429,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiembu iko katika kundi la E50.

neg:
Waborana
Bobana Oromo ambao pia huitwa Boran ni jamii ipatikanayo Kusini mwa Ethiopia, Oromai na Kaskazini mwa Kenya ambao wanajulikana kuwa wafugaji.
Wao ni kundi dogo la Waoromo.
Wanawakilisha nusu ya makundi mawili ya Waoromo asili, nusu nyingine ikiwa Barentu. Takribani watu milioni 7 wanajitambulisha na jamii ya Borana.

neg:
Pangani (mto)
Beseni la Pangani ni eneo la km 43,650. Karibu yote imo Tanzania isipokuwa kuna km 3,914 huko Kenya katika mazingira ya Taveta. Jumla ya wakazi katika beseni la Pangani ni milioni 3.7.

neg:
Wakisii
Wakisi wanajulikana kama mojawapo ya jamii zinazojishughulisha zaidi kenya, waliobarikiwa na mashamba makubwa ya chai, kahawa na mashamba ya ndizi. Hata hivyo, wilaya ya Kisii ina msongamano mkubwa sana wa watu. Ni moja ya maeneo yaliyo na watu wengi sana nchini Kenya (baada ya miji ya Nairobi na Mombasa), na yenye watu wengi zaidi katika maeneo ya mashambani. Pia ina moja ya idadi kubwa zaidi ya uzalishaji nchini kenya(kama inavyothibitishwa na mfululizo wa demographia na utafiti). Idadi ya uzalizashi katika jamii ya makisii ni mojawapo ya za juu zaidi ulimwenguni, (angalia "Kenya Conundrum: A Regional Analysis of Population Growth and Primary Education (Paperback) by Juha I. Uitto [Mwandishi]). " Mambo haya yamefanya wakisii kuwa miongoni mwa jamii zilizoenea zaidi kijiografia katika Afrika Mashariki. Idadi kubwa ya wakisii pia imeenda ugenini kutafuta masomo ma maisha mazuri zaidi.
Wakisii ni baadhi ya Wakenya wengi zaidi kuwakilishwa katika vyuo vikuu vya kigeni (kawaida India na Marekani).
Majina kama Mogeni, Bogonko, Osebe, Bosire, Moseti, Onkoba, Onchiri, Isaboke, Kiberi, mogaka na wengine ni majina ya familia ya kawaida tu kama Smith na Johnson katika tamaduni za Anglo-Saxon. Majina ya kike kama Moraa, Nyanchama, Nyaboke, Kemunto, Kwamboka, Kerebi na mengine pia ya kawaida yaliyopewa wasichana.

neg:
Mikoa ya Kenya
Katiba ya Kenya ya mwaka 2010 ilifuta ngazi ya mikoa. Tangu mwaka 2013 wilaya za Kenya ni ngazi ya kwanza ya mgawanyo wa kiutawala. Kuna wilaya 47 nchini Kenya ambazo ni maeneo ya kujichagulia bunge na serikali ya kieneo.

neg:
Peace Corps
"To promote world peace and friendship through a Peace Corps, which shall make available to interested countries and areas men and women of the United States qualified for service abroad and willing to serve, under conditions of hardship if necessary, to help the peoples of such countries and areas in meeting their needs for trained manpower."
Tangu mwaka 1961, karibu Wamarekani 200.000 walijiunga na Peace Corps, kuwahudumia katika nchi 139. Sasa hivi mavoluntia elfu 7 wanajitolea duniani. Kwenye EAC, Shirika la Peace Corps linafanya kazi Kenya, Tanzania, Rwanda, na Uganda. Kuna mavoluntia zaidi ya 500 kwa jumla. Wanafanya kazi (na wanaishi kama wafrika wenyeji) kila siku karibu na kila sehemu ya EAC iliotajwa, hata kwenye vijijini vidogo porini kwa muda ya mkataba ya miaka miwili. Kwa 2009 ndani ya Tanzania, Mavoluntia wanafanya kazi mikoa 15.

neg:
Nairobi
Kulingana na sensa ya mwaka 2009, Nairobi ina wakaaji 3,138,295 katika eneo la km2 696 (sq mi 269).

neg:
Mbale, Kenya
Mbale una jumla ya wakaazi 600,000 wa kutoka kabila tofauti tofauti na ni pamoja na Wakikuyu, Wakisii, Wajaluo na makabila mengine ya Waluhya ambayo wakaazi wenyeji wa mji huu,Wamaragoli, ni baadhi yao. Mji wa bale hoteli kuu 5 na baa kuu 4 ambazo huwahudumia watu kutoka maeneo ya Kisumu, Kakamega na mazingira yake..
Mji wa Mbale pia ni makao makuu ya Wilaya ya Vihiga inajivunia kwa kuwa na makao makuu ya kisasa zaidi kwa wafanyikazi wake wa serikali na polisi wa utawala ambayo yaamejengwa kwa muundo wa majumba yakukodisha ya kisasa. Mji wa Mbale una benki 3 kuu na benki ya Mashirika moja, benki ya Barclays , benki ya Equity na benko ya Kenya Commercial Bank(KCB) na benki ya Mashrika ikiwa Kakamega Teachers Sacco Society ambayo bado haijazinduliwa rasmi lakini inafanya kazi kwa sasa. Mji wa Mbale una zaidi ya wafanyi biashara mia moja na aina za biashara kwa mfano, maduka, ushonaji,usambazaji wa mikate, maduka ya shughuli za tovuti, mahoteli n.k.

neg:
Kericho
Kericho ni mji wa Kenya ya kusini magharibi na makao makuu ya kaunti ya Kericho katika Bonde la Ufa la Afrika Mashariki wenye wakazi 42,029 ambao pamoja na vitongoji wa nje hufikia 104,282 kwa eneo kubwa la mji.

neg:
Kidigo
Kidigo (pia huitwa Chidigo) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Kenya inayozungumzwa na Wadigo. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kidigo nchini Kenya imehesabiwa kuwa watu 217,000. Pia kuna wasemaji 88,000 nchini Tanzania (1987). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kidigo iko katika kundi la E70.

neg:
Kiokiek
Kiokiek (pia Kiogiek) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Waokiek. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiokiek nchini Kenya imehesabiwa kuwa watu 79,000. Inasemekana kuna wasemaji wengine nchini Tanzania. Kwa vyovyote makundi mbalimbali ya Waokiek hawaongeani moja na wengine, na wengi wamebadili lugha kutumia lugha ya majirani yao kila mahali iwe Kimaasai, Kikuyu au Kiswahili. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiokiek iko katika kundi la Kinilotiki.

neg:
Waluhya
Katika Kenya kuna koo 18, Uganda koo 4 na Tanzania ukoo mmoja wa Kiluhya. Koo kubwa zaidi ni Wabukusu, Wamaragoli, Wawanga, Wanyore, Waidakho, Wakisa, Waisukha, Watiriki, Wakabras, Wagisu na Wasaamia.

neg:
Jimbo Kuu la Mombasa
Mwaka 2004 lilikuwa na waamini 235.700 kati ya wakazi 1.804.652.

neg:
International School of Kenya
International School of Kenya ni shule ya kimataifa inayofunza wanafunzi kuanzia darasa la chekechea hadi darasa la 12. Shule hii iko nje ya jiji la Nairobi, Kenya. Ilianzishwa mwaka wa 1976 iliyojengwa katika uwanja wa hekta 25. Wanafunzi wanaweza kusomea mfumo wa elimu wa diploma ya Amerika ya Kaskazini au diploma ya International Baccalaureate. Shule hii inatambulika na MSA, na ni shule kubwa zaidi ya kimataifa mjini Nairobi. Shule hii pia ni mwanachama wa Chama cha Association of International Schools in Africa (AISA).

neg:
Kipokomo
Kipokomo (kwa kilugha pia Kipfokomo) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wapokomo. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kipokomo imehesabiwa kuwa watu 95,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipokomo iko katika kundi la E70.

neg:
Kiturkana
Kiturkana ni lugha ya Kinilo-Sahara inayozungumzwa na Waturkana nchini Kenya. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiturkana ilihesabiwa kuwa watu 989,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha wa ndani zaidi, Kiturkana kiko katika kundi la lugha za Kiniloti.

neg:
Wakisii
Mji wa Kisii - unaojulikana kama Bosongo kwa wakazi wake - uko katika Mkoa wa Nyanza, kusini magharibi mwa Kenya na ni nyumbani kwa watu wa asili ya Gusii. Jina Bosongo liliaminiwa kutokana na jina Abasongo (kwa maana ya Wazungu) ambao waliishi katika mji wakati wa ukoloni.
Kulingana na sensa ya mwaka 1979, Wilaya ya Kisii ilikuwa na wakazi 588.000.

neg:
Historia ya Kenya
Licha ya Waingereza kuwa na matumaini ya kuwapa wapinzani Waafrika mamlaka "ya wastani" zaidi, ilikuwa Kenya African National Union (KANU) ya Jomo Kenyatta, mwanachama wa kabila la Kikuyu na mfungwa wa zamani, ambayo iliunda serikali muda mfupi kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963.

neg:
Wilaya, tarafa na kata za Kenya
[[Picha:Map showing Counties underthe new kenyan constitution..gif|thumb|545x545px|Ramani inayoonyesha Kaunti za Kenya]]
Uzinduzi wa [[katiba mpya ya Kenya ya 2010]] ambayo ilianza kutumika rasmi 2013 ulibatilisha mfumo wa mikoa na wilaya nchini [[Kenya]] na mfumo mpya wa kaunti/kata ukafumbuliwa. Katiba hii ya 2010 imegawa Kenya katika kaunti 47.

neg:
Mlima Kenya
Makabila makuu wanaoishi kuzunguka Mlima Kenya ni Wakikuyu, Wameru, Waembu na Wamaasai. Hao wote huona mlima huo kama kipengele muhimu cha tamaduni zao.

neg:
Eneo Bunge la Embakasi
Eneo Bunge la Embakasi ni eneo bunge la uchaguzi nchini Kenya. Ni moja kati ya maeneo bunge nane katika Mkoa wa Nairobi. Linajumuisha vitongojo vya mashariki na kusini mashariki vya Nairobi. Ikiwa na wapiga kura waliosajiliwa takribani 164,227, ndilo eneo bunge lenye wapiga kura wengi sana nchini Kenya. Lina mipaka sawia na Taarafa ya Embakasi. Eneo lote la eneo bunge hili liko katika eneo la Baraza la Jiji la Nairobi. Lina ukubwa wa eneo wa kilomita mraba 208.

neg:
Luanda, Kenya
Wakati wa sensa ya mwaka 2009, mji ulikuwa na wakazi 49,346.

neg:
Afrika ya Mashariki
Tanzania, Kenya na Uganda zina ukubwa wa eneo la maili za mraba; Tanzania 360,000 ikifuatiwa na Kenya 224,960 na Uganda 93,980 upande wa mashariki nchi hizi zimepakana na bahari ya Hindi na upande wa kaskazini mashariki zimepakana na Somalia, upande wa kaskazini zimepakana na Ethiopia na Sudan Kusini upande wa magharibi ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na jamuhuri ya Rwanda na Burundi, kusini ni Zambia, Malawi na Msumbiji.

neg:
Abakuria
Mnamo mwaka 2005, idadi ya Abakuria ilikadiriwa kuwa 690,000, ikiwa ni 430,000 wanaoishi nchini Tanzania na 260,000 nchini Kenya. Lugha yao ni Kikuria.

neg:
Mlima Kenya
Mfumo wa ekolojia wa Mlima Kenya una aina tofauti za mimea na wanyama. Mteremko hufunikwa na aina tofauti ya misitu. Spishi asilia ni kama vile mianzi, tai na pimbi. Kwa sababu hii, eneo la km 715 linalozunguka mlima ni hifadhi ya taifa na liliorodheshwa na UNESCO kama urithi wa dunia mwaka 1997. Hifadhi hupokea wageni zaidi ya 15,000 kwa mwaka.

neg:
Kenya
Asilimia 60 ya idadi ya Waislamu huishi katika Mkoa wa Pwani, wakiwa asilimia 50 ya jumla ya wakazi wa pale. Wengi wa wanaoishi sehemu ya magharibi mkoani Pwani ni Wakristo. Eneo la kaskazini la Mkoa wa Mashariki ni makazi ya asilimia 10 ya jumla ya Waislamu nchini; hii ndiyo dini ya wakazi wengi wa hapa, na mbali na idadi ndogo ya Wasomali wanaoishi Nairobi, idadi kubwa ya Wakenya wengine ni Wakristo.

neg:
Wasuba (Kenya)
Changamoto inayokumba kabila hilo la Suba ni kwamba mara nyingi hutumiwa kama kifaa cha siasa. Na pia kutokana na siasa ya ukabila nchini Kenya, wanasiasa kutoka kabila hilo, hasa Wakunta hufanya juhudi kuleta Wasuba/Wagirango na vikundi vingine wa Waluo chini ya hilo kabila lao la Suba. Wengi wao kwa sasa huvuruga hata historia ili kuhusisha Wairienyi na Wakunta na jamii ya Wasuba pamoja na vikundi wa Wajaluo kama Kasgunga.

neg:
Uwanja wa Kimataifa wa Michezo wa Moi
Uwanja wa Kimataifa wa Michezo wa Moi ni uwanja wa shughuli mbalimbali ulioko Kasarani, maeneo ya nje ya Nairobi, Kenya. Uwanja huu una kiwango cha kukimu takribani watu 60,000. Uligharamiwa na Serikali ya Uchina mwaka wa 1987 kwa ajili ya All-Africa Game iliyofanyika mjini Nairobi. Unatumika kwa sasa haswa kwa mechi za kandanda, Timu ya Kitaifa ya Kenya huchezea mechi zake nyingi za nyumbani hapa. Kando na uga wa kandanda, kuna pia ukumbi wa kukimu watu 5,000 wa Gymnasium na ukumbi wa kuogelea kama sehemu ya Uwanja wa Kimataifa wa Michezo wa Moi.

neg:
Kikalenjin
Kikalenjin ni lugha za Kinilo-Sahara zinazozungumzwa na Wakalenjin nchini Kenya. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kikalenjin ilihesabiwa kuwa zaidi ya watu milioni 5. Kufuatana na uainishaji wa lugha wa ndani zaidi, Kikalenjin kiko katika kundi la Kiniloti.

neg:
Afrika
Ilhali mwaka 1950 walikuwepo Waafrika milioni 229 pekee, idadi iliongezeka kuwa milioni 630 mwaka 1990 na milioni 1200 mnamo 2014.
Hivyo asilimia ya watoto na vijana ni kubwa. Kuna nchi kadhaa ambako zaidi ya nusu ya wananchi wako chini ya umri wa miaka 25. Wakazi wa Afrika ni vijana kuliko wale wa mabara mengine yote; mwaka 2012 umri wa wastani ulikuwa miaka 19.7, wakati kidunia ulikuwa 30.4.

neg:
Kabila
Kwa mfano, katika nchi ya Tanzania kuna makabila zaidi ya 120, kama vile kabila la Wachaga, la Waluguru n.k. Nchini Kenya kuna Wakikuyu, Waribe n.k.

neg:
Kenya
Makundi ya makabila ni kama ifuatavyo: Wakikuyu 22%, Waluyia 14%, Wajaluo 13%, Wakalenjin 12%, Wakamba 11%, Wakisii 6%, Wameru 6%, makabila mengine ya Kiafrika 15%, wasio Waafrika (Wahindi, Waingereza na Waarabu) 1%
Kila kundi au kabila lina lugha yake na Kiswahili hutumika kama chombo cha kuwasiliana miongoni mwa makabila tofauti.

neg:
Kaunti ya Busia
Wilaya ya Busia ni makao ya kabila la Waluhya nchini Kenya ambao wanapatikana hasa katika sehemu za Magharibi mwa Kenya. Wilaya hii ilikuwa na wakazi 370,608 (1999, sensa).

neg:
Ukumbi wa Mikutano wa Kimataifa wa Kenyatta
Ukumbi wa Mikutano wa Kimataifa wa Kenyatta au Kenyatta International Conference Centre (KICC) ni jengo la ghorofa 30 iliko mjini Nairobi, Kenya.
Iko katikta eneo la kati la biashara la Nairobi. Ni ukumbi kwa mikutano, maonyesho na matukio maalumu ndani ya umbali wa kutembea wa hoteli kadhaa za nyota tano. Imekuwa mwenyeji wa mikutano mingi ya kimataifa na semina.
Kuna vyumba kadhaa vya mikutano vilivyo na vifaa vizuri na kile kikubwa kabisa kiko na uwezo wa zaidi ya wajumbe 4,000. Iko na vifaa vya kutafsiria lugha sambamba ambavyo vina uwezo wa kutafsiria lugha saba, kituo cha biashara cha kisasa, benki, huduma za ziara na kusafiri, kiwanja kikubwa na pahali pa kuegezea magari salama.

neg:
Kundi la AccessKenya
AccessKenya inaajiri zaidi ya watu 270 watu hasa katika makao makuu ya Nairobi na miji mingine mikubwa kama Mombasa,Kisumu, Nakuru na Eldoret.

neg:
Utalii nchini Kenya
Hifadhi ya taifa ya Nairobi ilikuwa mbuga ya kwanza nchini Kenya ilipoanzishwa mwaka wa 1946. Iko takriban kilomita 7 kusini mwa katikati ya Nairobi, mji mkuu wa Kenya, na ni ndogo ikilinganishwa na mbuga nyingine za wanyama barani Afrika. Majumba marefu jijini Nairobi yaweza kuonekana kutoka kwenye mbuga.

neg:
Waturkana
Waturkana ni watu wa jamii ya Waniloti wa Kenya, idadi yao ikiwa karibu 340,000. Ni wakazi wa Kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya, eneo kame na kavu linalopakana na Ziwa Turkana upande wa mashariki.

neg:
Senegal
Kuna wakazi milioni 13.5 na idadi kubwa ni wa chini ya umri wa miaka 20. Wameongezeka sana, mnamo mwaka 1985 idadi ilikuwa milioni 5 tu.

neg:
Dini nchini Kenya
Upande wa takwimu, kulingana na sensa ya mwaka 2009, asilimia 82.5 ya wakazi wa Kenya walikuwa Wakristo (asilimia 47.4 Waprotestanti, asilimia 23.3 Wakatoliki, asilimia 11.8 Wakristo wa madhehebu mengine mbalimbali), asilimia 11.1 ni Waislamu, asilimia 1.6 ni wafuasi wa dini za jadi, asilimia 1.7 ni wa makundi mengine ya dini, na asilimia 2.4 wanadai hawana uhusiano na dini yoyote ile.

neg:
Kenya
Mazingira ya Kenya yanatishiwa na ongezeko kubwa la idadi ya watu na athari zake.
Mabaki ya mamba mkubwa ajabu wa zamani za Mesozoic Era, ambayo ni miaka milioni 200 iliyopita, yaligunduliwa nchini Kenya katika chimbo zilizochimbwa na wataalamu kutoka Chuo Kikuu cha Utah na Makavazi ya Kitaifa nchini Kenya miezi ya Julai hadi Agosti 2004 katika bonde la Lokitaung, karibu na Ziwa Turkana.

neg:
Wasuba (Kenya)
Idadi ya Wakunta kwa sasa inakadiriwa kuwa 45,000. Watu hawa wamegawanyika katika koo kadhaa. Baadhi ya koo hizo ni: Wakula (Abakula), Wasoklo (Abasoklo), Wakinga (Abakinga), Wakakiimba (Abakakiimba), Waware (Abaware), Wakamasengre (Abakamasengre), Wakaswanga (Abakaswanga), Wanyama (Abanyama) na Wangose (Abangose).

neg:
Kenya
Inaaminika kuwa Wanandi walikuwa kabila la kwanza kuwekwa kwenye maeneo yaliyotengewa Waafrika ili kuwazuia kutatiza ujenzi wa reli. Wakati huo Wahindi wengi wenye ujuzi waliingia nchini ili kuchangia ujenzi. Wakati wa ujenzi wa reli kupitia Hifadhi ya Taifa ya Tsavo Magharibi, Wahindi wengi na wenyeji Waafrika walivamiwa na simba wawili waliojulikana kama “wala watu wa Tsavo”. Wahindi hao na vizazi vyao baadaye walibakia nchini Kenya na kuunda kitovu cha jamii za Wahindi zijulikanayo kama Ismaili Muslim na Sikh.

neg:
Keni Mengeni
Keni Mengeni ni kata ya Wilaya ya Rombo katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,719 walioishi humo.

neg:
Nairobi
Nairobi imewavutia wakazi wengi, wote wakiwa na hamu ya kujitafutia riziki yao. Ijapokuwa wapo wanaofanikiwa, wengi wao hujipata wameangulia patupu wakaachwa bila pesa au hali ya kujikimu. Jambo hili limepelekea kuwepo kwa wakazi wa maeneo yasiyotengwa wananchi, maarufu kama 'slums' kwa Kimombo. Eneo kubwa zaidi jijini Nairobi ni Kibera. Eneo hili lina ukubwa wa kilomita 2 kwa 2 na wakazi takribani milioni moja. Eneo hili halina mipango yoyote ya kuruhusu binadamu kuishi lakini umaskini umewavutia wengi kuishi kule.

neg:
Kilogooli
Kilogooli (au Lulogooli) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Walogooli. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kilogooli imehesabiwa kuwa watu 618,000. Pia kuna wasemaji 300 nchini Tanzania (2005) lakini hao wameanza kubadilisha lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilogooli iko katika kundi la E40.

neg:
Chuo Kikuu cha Kenyatta
Chuo Kikuu cha Kenyatta (kwa Kiingereza: Kenyatta University), kilichoko katika mji wa Nairobi, Kenya, ndicho chuo kikuu cha umma cha pili kwa ukubwa nchini Kenya (baada ya Chuo Kikuu cha Nairobi). Chuo Kikuu cha Kenyatta kimo katika eneo la Kahawa, umbali wa kilomita 20 (maili 12) kutoka mji wa Nairobi, katika barabara kuu ya kuelekea mji wa Thika.

neg:
Uwanja wa Nyayo
Uwanja wa kitaifa wa Nyayo ni uwanja wa azma tofauti tofauti mjini Nairobi, Kenya. Iko karibu na kituo cha mji. Uwanja huu unaweza kushikilia watu elfu thelathini na ulijengwa mwaka wa 1983. Hivi sasa hutumiwa zaidi kwa mechi ya kandanda. Klabu maarufu ya AFC Leopards huchezea mechi zao mengi za kinyumbani huko. Uwanja huu pia hutumika kwa Riadha na sherehe mbalimbali. Vifaa vingine katika uwanja wa nyayo ni pamoja na Gym na mita hamsini ya pahali pa kuogelea.
Kukamilika kwa uwanja wa nyayo ulipatia Kenya nafasi ya kuwekwa katika jamii ya Mataifa yalioalikwa
kushindania kuandaa michezo ya nne ya Pan African games mwaka wa 1987. Kenya ilinyakua nafasi hii na kuipa sifa kimataifa. Hivi uwanja wa kitaifa wa nyayo ulisababisha kujengwa kwa uwanja wa kimataifa wa Moi.
Uwanja wa nyayo ulibadilishwa jina na kuwa uwanja wa kitaifa wa coca cola, baada ya kampuni hii ya kimataifa kushinda haki za kuipa jina mwezi wa februari 2009. Mpango huo alikuwa wa thamani ya dola milioni 1.5,
na kampuni hii ya coca cola ingeweza kuipa jina, na kuirekebisha kwa miaka mitatu. Miezi mitatu tu baadaye, Coca Cola ilijiondoa kutoka kwenye mkataba, kwa sababu serikali ya Kenya ilitaka jina ya uwanja uwe uwanja wa kimataifa wa nyayo coca cola.
Makao makuu ya Shirikisho la Soka Kenya na Athletics Kenya, iko uwanja mkuu wa Nyayo.
Yafuatayo ni orodha kina ya miundombinu katika uwanja;
Miundo mikuu

neg:
Wachonyi
Wachonyi ni mojawapo ya makabila tisa ya pwani ya Kenya.

neg:
Kenya
Kenya ni nchi yenye makabila mengi tofautitofauti, hasa ya Kibantu (67%) na ya Kiniloti (). Wakenya wengi huzungumza lugha mbili, Kiingereza na Kiswahili, na asilimia kubwa pia huzungumza lugha mama ya kabila lao.

neg:
Kenya
Kenya ni nchi yenye tamaduni anuwai. Tamaduni zinazotambulika ni pamoja na Waswahili walio katika eneo la pwani, jamii za wafugaji katika eneo la kaskazini na jamii nyingine mbalimbali katika maeneo ya kati na magharibi.
Wajaluo wa Kenya ni wazawa wa jamii za wakulima na wafugaji walioishi magharibi mwa Kenya kabla ya ukoloni. Inafahamika kwamba asili ya Wajaluo na makabila mengine ya Waniloti ni kaskazini mwa Kenya, pengine maeneo ya Sudan Kusini ya sasa. Waniloti, kama wanavyoitwa, ni kikundi cha kianthropolojia kilichotoka maeneo ya kaskazini mashariki mwa Afrika. Pengine walihamia kusini kutokana na vita vilivyosababishwa na ukuaji wa Kush na Misri. Waniloti nchini Kenya ni Wajaluo, Waturkana, Wakalenjin na Wamasai. Hili linadhihirika kutokana na kuwepo kwa lahaja zinazofanana kati ya makabila fulani nchini Sudan Kusini leo. Makabila haya ni pamoja na Akoli na Lwo (si sawa na Luo) wanaoishi katika eneo la Darfur.

neg:
Kenya
Mabaki yaliyopatikana Afrika Mashariki yaonyesha kuwa miaka milioni 20 iliyopita viumbehai mfano wa sokwe waliishi eneo hili. Uchunguzi wa juzijuzi karibu na Ziwa Turkana waonyesha kuwa viumbe aina ya "Homo habilis" (walioishi miaka milioni 1.8 na 2.5 iliyopita) na "Homo erectus" (walioishi miaka milioni 1.8 na miaka 350,000 iliyopita) huenda ndio wazazi wa watu wa kisasa "homo sapiens" walioishi Kenya enzi za barafu kuu kuisha barani.

neg:
Wasuba (Kenya)
Licha ya hayo, Wasuba walimezwa na majirani yao na lugha yao ya Kisuba pamoja na mila zao kutokomea kabisa. Kwa sasa Wasuba-Girango wote huongea Dholuo. Idadi yao nchini Kenya inakadiriwa kuwa 200,000 na wao ndio wakazi wa wilaya ndogo za Suba Mashariki na Suba Magharibi katika Halmashauri ya Wilaya Migori.

neg:
Kimolo (Kenya)
Kimolo (au El Molo) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kenya inayozungumzwa na Wamolo. Isichanganywe na lugha ya Kimolo inayozungumzwa nchini Sudan. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kimolo imehesabiwa kuwa watu wanane tu; hata hivyo kuna Wamolo takriban 700 (2007) lakini wengi wameacha lugha yao na huongea Kisamburu au Kiturkana badala yake. Kwa hiyo, lugha ya Kimolo imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimolo iko katika kundi la Kikushi.

neg:
Wagikuyu
Wagikuyu (pia: Wakikuyu) ni kabila kubwa nchini Kenya lenye watu milioni 7.5 au asilimia 22 za Wakenya wote. Wenyewe hujiita Agĩkûyû. Neno Gikuyu linatokana na mti wa mkuyu (kwa Kik: "mũkũyũ)". Lakabu ya Wakikuyu ni "Nyũmba ya Mũmbi", tafsiri yake ikiwa ni: nyumba ya Muumba.

neg:
Kiilwana
Kiilwana (pia Kimalakote) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wailwana. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiilwana imehesabiwa kuwa watu 16,800. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiilwana iko katika kundi la E70.

neg:
Kundi la AccessKenya
Hivi sasa,iko na wauuzaji kila pahali katika taifa hili ili kuhakikisha wateja nchini kote wamepata bidhaa na huduma za kampuni hii.
Tangu Februari 2008,AccessKenya imepata kampuni 3000 kama wateja; wateja wa kibinafsi 1500 na biashara ndogondogo takriban 125 ambazo nyingi zipo katika miji mikubwa - Nairobi, Mombasa, Kisumu na Nakuru.

neg:
Jiji
Nchini Tanzania ni Dar es Salaam pamoja na Arusha, Dodoma, Mbeya, Mwanza na Tanga, inayoitwa "jiji"; nchini Kenya ni Nairobi pamoja na Mombasa na Kisumu. Kati ya miji hiyo ni Nairobi na Dar es Salaam pekee yenye wakazi zaidi ya milioni mbili.