Gücün Aynası Yahut Taklidi: Prusya Kralı Büyük Friedrich’in Osmanlı İmparatorluğu’na Gönderdiği Mektuplarda Vurguladığı Nüfuz Alanları
Hüseyin Ercan
Erken Modern Çağ uluslararası diplomasisinin pratiklerinden biri, sarayların ka- lem dairesi tarafından üretilen ve bir başka saraya gönderilen nâmelerde hükümranlık gücünün Tanrı’nın lütfuyla kullanıldığına (kutsal hak) işaret etmek sahip ve/veya sahiplik iddiasında olunan mülkleri tadat etmektir. Çok sayıda dilde mâkes bulan bu pratik, dayanılan kutsiyetin hükümran arazinin farklı olduğu gerek Hıris- tiyan gerekse Müslüman devletlerce XV. yüzyıldan itibaren yaygın şekilde kulla- nılmaya başlanmış XIX. yüzyıla kadar sürmüştür. XVIII. yüzyılın ikinci yarısında yoğunluk kazanmış olan Osmanlı-Prusya diplomatik ilişkilerinin göstergesi dö- nemin belgelerinin yukarıdaki pratiği ne ölçüde yansıttığı, makalenin araştırma konusunu oluşturur. Bunun için Prusya Devleti’ni Avrupa’nın büyük güçlerinden biri hâline getiren Büyük Friedrich 1758-1762 yılları arasında Bâbıâlî’ye gönderilmiş söz konusu tarihî seyrinin devamı olarak hâmil Latince beş nâme incelenmektedir. Ayrıca edilen mülkler, coğrafya sahasında neşredilmiş çağdaş Alman kaynaklarından hareketle yüz ölçümü nüfus bakımından ele alınarak Osmanlı Devleti’ne ait verilerle mukayese edilmektedir.
Osmanlı araştırmaları