790eko Baskoien zapalkuntza: Hurbilpen Historiko Zirkunstantziala
Iñaki López de Luzuriaga
Akitaniako gerrak (760-768) Baskoniaren atarian jarri zituen Karlomagno eta frankoen frontea: Garonaren ertzean. Gerra amaieran, agintari frankoek bake-hitzarmen batzuk egin zituzten Garonaz hegoaldeko euskaldunekin, tartean zela Lupo I.a dukea. Hitzarmen horiek, baina, laster erakutsi zuten oinarri ahulak zituztela. 778ko Karlomagnoren Pirinioetako porrotaren lorratzean, Vita Hludovici da agiri bakarra Adalaricen inguruko 789-790. urteko gertaeren baskoien zapalkuntzaren berri aipatzen, ‘indarkeriaz abileziaz’ egindakoa. Gilen Gelonekoa lehengusua agertzen oinperatze horren egile; urte horretatik aurrera, mugetara heldu horrek karolingiarren politika oldarkor eraginkorrago bati ekin zion Tolosa-Garona erdigune hartuta Pirinioetan barrena, mendi lerro horretaraino baskoiak hamarkadetan obedientziara behartu zituena. 790eko iturri bakarra, xehetasunetan motza zuhurra da, karolingiar garaikideak bezala, literatura latinoko brevitas ari atxikia. Ikerketa honetan, kroniken azterketa labur batek, Gilenen narrazioak une horretako gerra praktikek, bereziki garai bereko saxoien gerretan, hurbilpen argigarri bat ematen digute gertaeraz ondorio zuzenez. The War of Aquitaine brought Charlemagne and the Frankish frontline over to gates Vasconia at Garonne River. They concluded war-ending treaties with Basques inhabiting south river, namely duke Lupus II. However, those showed shaky foundations. Following Charlemagne’s defeat Pyrenees in 778, is only source providing a summary narration briefly referring some events featuring Adeleric 789-790, ensuing suppression achieved by ‘force cunning’. cousin William Gellone conducted crackdown, newcomer setting about since 790 shift policies towards more aggressive effective Carolingian penetration based Toulouse Pyrenees, so bringing heel up mountain range for decades. accounting short cautious on details, like its contemporary chronicles, clinging signature early mediaeval Latin literature. This research attempts shed light circumstances their direct consequences scrutinizing related narrations William, as well war practices followed during period contexts, especially Saxon wars.