"Feudalism and the Timar System and the Comparison of them"/Feodalizm Ve Timar Sistemi Ve Bu Iki Sistemin Karsilastirilmasi
Ömer Akkaya
1. GIRIS Toprak tarih boyunca bircok mucadeleye sebep olmustur. Bu mucadelelerin tek kaynagi topragin zapt edilmesi olmamis; mulkiyeti, islenmesi, guvenliginin saglanmasi, miras yoluyla tevarus etmesi, uzerinde yasayanlarin sosyalsiyasal statusu gibi cesitli meseleler surekli tartisilmistir. Farkli cografyalarda ve farkli tarihlerde, bu hususlarin uygulamalari cesitlilik gostermistir. Toplumlar arasi etkilesimler ortaya cikan benzer siyasal-kulturel-cografifaktorlerin neticesiyle toprak sistemleri, zaman zaman, alanlarda birbirlerine benzemislerdir. Ortacag Avrupa'sinda cikan, sadece bir duzeni degil, ayni zamanda askeri, idari kulturel duzen olan Feodalizmle; Osmanli Devleti'nin rejiminin temelini olusturan Timar sistemi de boyle takim benzerlikler icermektedirler. Ancak benzerlikler, temeldeki farklar gozden kacirildigi icin, bahsi gecen sistemlerle alakali kavram karmasalarina yol acmistir. Bircok yerde Feodal duzenin malikaneleri birer timar olarak adlandirilirken; hata feodal beylerle timarli sipahileri, reaya ile serfleri karistirmak suretiyle yapilmistir. yazida, iki sistemin az sayidaki benzerliklerini koymanin yaninda, bunlarin neden hangi yonleriyle birbirlerinden tamamen olduklarini anlatacagiz. Bunun icin oncelikle, nasil ciktiklarini, icinde gelisip ne ozellikler sergilediklerini sahnesinden silinip gittiklerini inceleyecegiz. tanim anlatim mevcuttur. bunlardan en ozlu genel olanlarindan biri, Fransiz tarihciye ait su tanimdir: toplumun temelinin oldugu; kucuk veya buyuk miktar topraga sahip her adamin, oldugu buyuklugu nispetinde idare yetkisinin bulundugu donemdi. (Marriott,1935:283). F.W. Maitland ise Ingiltere'nin Anayasal Tarihi adli eserinde feodalizmle sunlari soyler: Feodalizm neyi kastediyoruz? soruya verebilecegim iyi cevap sudur: Feodalizm, temel toplumsal bagin lord adamlari arasindaki -lorda yonuyle tebasini korumak savunmak, tebaya yonuyleyse koruma himayeye karsilik efendiye hizmet sunmak seklindeki- iliski durumdur. (Age, yer). Goruldugu uzere feodalizm, temeli uzerine kurulmus, yoneten yonetilen karsilikli sorumluklar zinciridir. 1.1. Feodalizm'in Dogusu Kavimler Gocu sarsilan akabinde ikiye bolunen Roma Imparatorlugu'nun bati kismi daha fazla dayanamadi 476 yilinda yikildi. Roma'nin yikilmasiyla parali askerlerden olusan duzenli ordular dagildi. Istilalarla tahrip olmus yollar iyice metruk hal aldi. Merkezi otoritenin yoklugu, anarsinin kol gezmesine acti. Yol uzerlerini tutmus satolarin sahipleri gelip tuccarlardan agir vergiler alir oldular. Paranin ayarini duzenleyen bunun kontrolunu yapan merkezi gucun yoklugu da sikintilar arasindaydi(Dicleli,1966: 75-83). Haliyle ticari faaliyetler yerlesim birimleri irtibat gittikce zayifladi sonunda neredeyse koptu. Ilerleyen yuzyillarda once Musluman fetihleri, sonra 9.yy Viking 10.yy Macar istilalari, Avrupa'nin icindeki istikrarsiz surecin devam etmesine oldu. Feodalizmin, iste butun bunlara karsi kendini korumaya yonelik gelistirdigi sistem ciktigi gorusu hakimdir (Guran, 1997: 29). bunlar dis kaynakli etkenlerdi eger olsaydi, Avrupa parcalara bolunmek yerine birlik olup, distaki tehdide birlikte mucadele etme yolunu pekala deneyebilirdi. Veya etkenlerin bertaraf edildigi donemlerde sekteye ugramasi beklenebilirdi. Nitekim Karolenj (Carolingian) Imparatorlugu'na zirve donemini yasatan Sarlman (Charlemagne) 8.yy Bati Orta kismini kontrolune alabilmeyi basarmis, istilacilari puskurtebilmisti. …