طلا در تفسير أم الكتاب
تفسير أم الكتاب         43    بدن‏  
و خود بدن مركّب از چند عنصر است مانند اكسيژن و هيدرژن و كربن و سوفر و كلر و فر يعنى آهن و ار يعنى طلا و آزت و فلوتر و فسفور- (ما بقى عناصر بدن لغت ايرانى ندارد) و غير اينها و با همه اينها آنچه در بدن انسانى مجهول مانده بيشتر از آنهائيست كه معلوم شده- و از آنچه كه در اينموضوع نوشته شد ظاهر ميشود كه شناختن اقسام حكمتهاى خداى عزّ و جلّ در خلقت انسان از پنج ميليون مسئله زيادتر است و پس از همه آنچه ذكر شد اگر اضافه شود آثار حكمتهاى خداى عليم قدير حكيم در آفرينش علويات و سفليات و آفتاب و ماه و ستاره‏ها و نيّرات از سيّارات و ثوابت و اختصاص دادن هر يك از آنها بمقدار مخصوص و رنگ مخصوص و حركت مخصوص و نزديك بودن و دور بودن مخصوص هر يك از آنها بيكديگر و حكمتهاى خلقت امّهات و مولّدات از جماد و نبات و حيوان و اقسام و احوال و طبايع و خواصّ آنها نيز بر آنها منضم شود من حيث المجموع بيش از ده هزار جلد كتاب خواهد شد كه همه اينها براى منفعت بردن انسان آفريده شده چنانچه خداى تعالى فرموده وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ و آيات ديگر از اين قبيل در كمال وضوح و روشنى ثابت و محقق است كه لفظ و مفاد (الحمد للّه) در بر دارد همه علوم و صنايع را كه مورد احتياج بشر است در امر معاش و معاد  
تفسير أم الكتاب         46    در پيرامون جمله رب العالمين‏  
و امّا قوله تعالى ربّ العالمين پوشيده نماند كه كلمه ربّ اضافه شده بكلمه العالمين و اضافه شيئى بشى ديگر شناختن آن ممتنع و محال است مگر بعد از شناختن مضاف و مضاف اليه و از جمله محالات است تحصيل علم به اين كه خدا ربّ العالمين است مگر بعد از معرفت ربّ و عالمين و از جمله واضحاتست كه عالمين عبارت است از همه ما سوى اللّه و همه نزد قدماء بر سه قسم است متحيرات و مفارقات و صفات امّا متخيرات يا بسائطند يا مركّبات امّا بسائط عبارتند از افلاك و كواكب و امّهات در نزد حكماء قديم و امّا در نزد حكماء جديد غير اينها است چنانچه بعد از اين ذكر ميشود- و امّا مركبات عبارتند از جمادات و نباتات و حيوانات و ليكن در نزد قدماء دليلى قائم نشده است بر اينكه حسّى نيست مگر اين قسمتهاى سه‏گانه و در نزد حكماء جديد خلاف آن ثابتست چنانچه عنقريب خواهد آمد و فلاسفه قديم كه مدّعى بودند كه عالم منحصر است بيكعالم امّا در استكشافات جديد بوسيله آلات مخترعه بر خلاف ادعاى ايشان ثابت شده بعالمهاى متعدّده ديگر كه هر كدام از آنها مانند عالم ما آفتابها و ماهها و كواكب و سيارات و چيزهاى ديگر دارند و قرءان كه كلام خداى عليم حكيم است و ايجاد كننده عالمها ربّ العالمين فرموده تا معلوم كند كه غير از عالم ما عالمهاى ديگرى هست از اينجهت بلفظ جمع فرموده كه اكنون بعضى از آنها منكشف شده و بواسطه علوم جديده معلوم شده بنحويكه بشرح آنها نامتناهى است بلكه قطع نظر از آنها اگر همه دانشمندان فضلا از عوامشان بخواهند احاطه كنند و واقف شوند بعجائب معادن متولّده در ارحام كوهها از فلزات و سنگهاى جوهرى صاف و شفاف و انواع كبريتها و زرنيخها و نمكها و عجائب عالم نباتات متنوعه با آنچه در آن است از شكوفها و گلها و ميوه‏ها و درختها و رنگها و بوهاى متكثره متنوّعه و اقسام حيوانات از بهائم و حشرات و طيور و ساير پرندگان و عجائب درياها و مخلوقات دريائى و هو الى و غير اينها و ساير مستكشفات جديده در يك نوع از آنها تا چه رسد بهمه انواع آنها عمرش بپايان ميرسد و بجائى نميرسد چنانچه خداى تعالى فرموده وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ يعنى اگر آنچه از درخت در روى زمين است قلم‏ها شود و همه درياها مداد شود و پس از آنها هفت درياى ديگر هم مداد شود نوشتن كلمات خدا تمام نخواهد شد و در جاى ديگر آيه ديگرى فرموده خطاب بخاتم الانبياء صلى اللّه عليه و آله كه قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً يعنى بگو اگر همه درياها مداد شود براى نوشتن كلمات پروردگار من هر آينه همه آن مدادها تمام ميشود پيش از آنكه آن كلمات تمام شود هر چند مانند آن درياهاى مداد مددى بياوريم الحاصل اين بيان موافق حكمت قديمه بود كه باختصار ذكر شد و امّا موافق حكمت جديده بطور اجمال اين است كه گفته‏اند آنچه كه در عالمها است همه را جسد ميگويند و همه جسدها يا مفرد است يا مركب مفرد آنستكه تجزيه آن ممكن نباشد مانند طلا و آهن و سرب و قلع و مس و غيره و مركب آنست كه بحكم خلقت الهيّه از اجزاء متنوعه مركب شده و جسدى حاصل شده باشد مانند آب و نمك و هوا و روغن و پيه و غير اينها كه در اينعالم هست كه همه مركّب و قابل تجزيه و اجزاء هر يك معلوم شده چون اقتضاء اطاله كلام بيش از اين در اينمقام نيست لذا باختصار اكتفا شد پس بطور اجمال گفته ميشود آنچه در عالمين هست مركّب است از صد و بيست و دو مادّه مفرده كه آنها را صد و بيست و دو عنصر گويند بر خلاف گفته قدماء كه ميگفتند عالم مركّب است از چهار عنصر و آن غلط و بر خلاف حسّ است و آنچه معلوم شده همه آنها در تحت قول خداى تعالى ربّ العالمين‏اند حتّى صنايع و مخترعات جديده هم بحكم خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ پس لفظ (ربّ) دلالت دارد بآنچه كه بندگان محتاجند در معاد و لفظ (العالمين) بآنچه كه محتاجند در امر معاش بشرط اضافه و بايد دانست كه هر قدر علوم‏  
تفسير أم الكتاب         284    قسمت سوم .....  ص : 283  
بدانكه نغمتها و نيكيها بعبارت ديگر منقسم ميشود بچيزى كه لذّت بخش باشد براى خود شخص- يا لذّت‏بخش باشد براى غير خودش- يا لذت بخش باشد براى خود و غير خود هر دو قسمت اوّل مانند لذت بردن از نظر كردن بوجه خدا و سعادت لقاء رحمت او فى الجمله و سعادت عالم آخرت كه هميشه باقى است و منقضى شدنى نيست و بالاترى از آن نيست كه انسان براى رسيدن بآن در طلب باشد كه بخواهد لذّت از آنها ببرد و امّا قسمت دوم مانند طلا و نقره كه ذاتا هيچ فائده‏اى ندارد مگر براى امور ديگر و امّا قسمت سوّم مانند صحّت و سلامتى بدن و حال كه بسبب آن شخص بتواند فكر كند و ياد بياورد كسانيرا كه بلقاء رحمت خدا رسيده‏اند- و بتواند برسد بلذّتهاى دنيا و برود بطلب آنها و قصد لذت بردن از آنها داشته باشد زيرا كه انسان هر چند مستغنى باشد از رفتنى كه سالم بودن مرد براى آن اراده شده باشد كه بر سلامتى او بيفزايد زيرا كه اين امريست وجودى و بدون ضرر و مطلوب است زيرا كه آن خير محض است ذاتا و نعمت است تحقيقا و چيزيكه مؤثر باشد براى ذات شخص و براى غير او آن هم نيز نعمتى است و ليكن مرتبه آن پست‏تر است از اوّل زيرا كه مؤثر براى امر ديگر خالى از نقص نيست بعلت اينكه آنچيزى كه اصلا در آن نقصى نيست اگر اراده شود براى چيز ديگرى هر چند براى وجهى باشد اين امر خيرى است از اراده كننده براى آنچيز اگر چه خالى از هر نقصى نباشد آن نيز نعمت است و امّا آنچيزى كه مؤثر براى خود نباشد مانند طلا و نقره مگر براى غير نسبت بخودشان نعمت نيستند بلكه وسيله‏اند براى غير آن هم در حق بعضى بلا و آفتند و براى بعضى نغمتند
تفسير خسروي    ج‏1    115    تفسير معانى .....  ص : 113  
71- موسى عليه السّلام گفت: خداوند مى‏فرمايد كه ماده گاو مطلوب بايد گاوى باشد كه براى شيار كردن زمين و آب كشيدن براى زراعت رام نباشد و از تمام اين كارها معاف و از تمام عيوب مبرّى و سالم باشد و رنگ پوست او قطعه‏اى با قطعه- ديگر مخالف نباشد. (بنى اسرائيل چون اين صفات بشنيدند) گفتند: اكنون گفتار حقّ را براى ما آوردى (دانستيم كه اين ماده گاو از آن كيست، و از آن فلان يتيم صغير است، و رفتند كه آنرا بخرند و قرار شد كه پوست آنرا تمام پر از طلا كرده بصاحب گاو بدهند، و نزد موسى عليه السّلام برگشته او را از قضيّه با خبر كردند، موسى عليه السّلام فرمود: چاره‏اى جز خريدن و كشتن آن نداريد آنها هم ناچار شده آنرا بهمين شرط خريدند) و آنرا سر بريدند و حال آنكه نزديك بود نكنند و منصرف شوند (يعنى بواسطه گرانى بهاى آن ذبح نكنند).  
تفسير خسروي    ج‏1    368    بيان 1 .....  ص : 368  
- ربا مبادله جنس بجنس است (از طلا و نقره و گندم و جو و خرما و نمك و غيره) با شرط دريافت اضافه كه يك درهم يا يك من گندم وام بدهد بشرط آنكه دو درهم يا دو من گندم پس بستاند. اينكه خداوند بيع را حلال فرموده است براى آنستكه چه بسا در آينده قيمتش افزايش يابد و آنچه بابت قيمت اضافه ميشود در مقابل شى‏ء است كه از آن در خوراك يا پوشاك و غيره منتفع ميشوند و حرمت ربا براى آنستكه معاوضه‏اى در آن نيست و زياده هم در مقابل چيزى نيست بلكه مدّت دين كه سر آمد و مديون دين خود را پرداخت اخذ زياده ظلم است و حلال دانستن آنهم كفر است و گناه.  
تفسير خسروي    ج‏1    374    بيان .....  ص : 374  
- در تفسير الواضح گويد: «ربا» بر دو نوع است: يكى آنكه در پرداخت دين تأخير شود و بر دين افزوده شود چنانكه در جاهليت معمول بوده است كه چون مدت دين سر مى‏آمده است مديون دين خود را ادا ميكرده است يا پرداخت را بعقب مى‏انداخته و بر آن مى‏افزوده است. ديگر رباى فضل كه در موقع گرفتن وام با بدهكار شرط مى‏شده است كه مبلغى بدون عوض در موقع اداى دين بر آن بيفزايد، مثلا زيد از عمرو يكصد درهم قرض كند باين شرط كه در سر سال يكصد و بيست درهم پس بدهد و همين حكم است در انواع حبوبات و معامله جنس بجنس از گندم و جو و ذرت و برنج و نمك و غيره چنانكه أبى سعيد الخدرى از رسولخدا صلّى اللّه عليه و آله روايت كرده است «الذهب بالذهب و الفضة بالفضّة و البّر بالبرّ و الشعير بالشعير و التمر بالتمر و الملح بالملح مثلا بمثل يدا بيد فمن زاد و استزاد فقد أربى، الاخذ و المعطى فيه سواء» طلا بطلا و نقره بنقره و گندم بگندم و جو بجو و خرما بخرما و نمك بنمك مثل بمثل و دست بدست بايد وام داده و گرفته شود و هر كس بر آن بيفزايد يا بخواهد كه زياده كند ربا كرده است و دهنده ربا و گيرنده در آن مساوى‏اند.  
تفسير خسروي    ج‏1    375    بيان .....  ص : 374  
خداوند پول طلا و نقره و يا آنچه قائم مقام آنها باشد مانند اوراق بانكى براى تقويم و ارزش جنس قرار داده است و آنها را براى سد كردن راه حاجت و نيازمندى مردم نيافريده است كه بسبب رباخوارى آنها در دستهاى جماعتى از مردم جمع‏آورى و حبس شود و زيان ملّت و جامعه فراهم آيد. و در همين حكم است انواع حبوبات كه اساس خوراكهاى مردم است و در بالا ذكر شده و معاملات بربا پيوند بين مردم را قطع مى‏كند و موجد كينه و حسد مى‏گردد و توليد بغض و دشمنى در نفوس خلق مى‏نمايد و خلايق مانند گرگهاى گرسنه هريك منتهز فرصت ميشوند كه بجان هم بيفتند و آنچه در دست ديگرى است بربايند و بلاشك اين عمل موجب هلاك امّت خواهد بود.  
تفسير خسروي    ج‏1    414    تفسير الفاظ - .....  ص : 413  
«الشهوات» جمع شهوت. و آن خواهش نفس است براى جلب لذّت و دفع ألم «الْقَناطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ» قناطير جمع قنطار است و آن بمعنى مال بسيار و دارائى زياد است. و قناطير مقنطره يعنى مال زيادى كه گرد آمده باشد يا چنانكه گفته‏اند عبارت از يكصد هزار دينار يا پوست گاوى پر از طلا يا هفتاد هزار مثقال طلا است. و مقنطره از قنطار مشتق گشته و براى تأكيد چنين گفته‏اند چنانكه گويند «الوف مؤلّفة» «بدر مبدّرة». «الذهب و الفضة» ذهب زر و فضّه سيم يا بعبارت ديگر طلا و نقره. و ذهب را ذهب گفته‏اند چون يذهب و لا يبقى: ميرود و نمى‏ماند، و فضّه گفته‏اند لأنّها ينفضّ يعنى پراكنده ميشود و از دست ميرود. «الخيل» جمعى است كه مفرد ندارد يعنى ايلخى و مفرد آن فرس است يعنى اسب «المسوّمة» اى المعلمة يعنى نشانه دار. و آن از مادّه سومة است كه بمعنى نشانه است مانند رنگ و داغى كه به اسب ميزنند يا بمعنى چرا كننده باشد از سامت السآئمة اى رعت يعنى چرا كرد، «انعام» جمع نعم كه شتر و گاو و گوسفند باشد «الحرث» يعنى تخم افكندن در زمين و آباد و آماده كردن آن براى كشت و محروث را هم حرث گويند و در اينجا مقصود زرع و محصول و زمين زراعتى است «متاع» يعنى بهره و تمتّع «مآب» از مادّه: آب يئوب أوبا اى رجع، يعنى فرجام و برگشتگاه، حسن المآب يعنى عاقبت نيك و برگشتگاه نيكو).  
تفسير خسروي    ج‏1    415    بيان: .....  ص : 414  
حبّ مال زياد نيز در انسان غريزه‏ايست و رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: «لو كان لابن آدم واديان من ذهب لتمن ان يكون لهما ثالث و لا يملأ جوف ابن آدم الا التراب» اگر آدميزاد را دو وادى از طلا باشد آرزو مى‏كند كه سيمين آنرا هم دارا شود و درون آدميزاد را چيزى پر نمى‏كند مگر خاك). دارائى وقتى مذموم است كه صاحب آنرا بطغيان و سركشى و تكبر بكشاند و از دادن حقوق خدا و خلق مضايقه كند و از رعايت مستمندان بخل ورزد و چون حقوق واجبه خود را بدهد و قيام بواجبات دينى و ملّى خود كند دارائى بهترين وسيله اتّصال و تقرّب بخداوند متعال خواهد بود.  
تفسير خسروي    ج‏2    24    تفسير معانى .....  ص : 23  
- 75: و پاره‏اى از مردمان أهل كتاب هستند كه اگر او را امين قرار دهى و مقدار زيادى طلا باو بامانت بسپارى بتو برمى‏گرداند و پاره‏اى ديگر از آنها كسانى ميباشند كه اگر او را امين بگيرى و يك دينار نزد او بگذارى بتو پس نخواهد داد مگر اينكه بر سر او بايستى و بعنف از او مطالبه كنى و امانت خود را بازستانى، اين خيانت در امانت براى اينستكه آنها گويند و اين عقيده دارند (كه توراة فقط آنها را بخيانت نكردن ببرادران اسرائيلى خود امر كرده است) و براى خيانت و ظلم و تعدى با اميّين يعنى غير أهل كتاب پرسش و عذاب و عقابى نيست (و اگر مال غير أهل كتاب را بخورند مؤاخذه‏اى از آنها نميشود) و آنان بر خدا دروغ مى‏بندند (و افتراء ميزنند زيرا حكم خدا چنين نيست و تمام شعوب و امم در نزد او متساوى و برابراند و مزيتى كسيرا در نزد خدا جز بتقوى نيست) و آنها ميدانند كه دروغ مى‏گويند و بخدا افتراء مى‏بندند (و اين تسويل شيطانى را زعماء و احبار آنها كه توراة را تحريف و تبديل كرده‏اند در دماغ آنها ايجاد كرده‏اند و در توراة أصلى منزل از جانب حق چنين امر و نهيى نيست).  
تفسير خسروي    ج‏2    170    تفسير الفاظ .....  ص : 170  
تفسير خسروي    ج‏2    170    تفسير الفاظ .....  ص : 170  
«وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ» العضل تنگ گرفتن و منع از تزويج و أصل آن امتناع و اشكال است و الدّاء العضال يعنى بيمارى سخت كه قابل علاج نباشد «فاحشة» مصدر است مثل عافيه و عاقبه و بمعنى فعل شنيع و قبيح و كردار زشت است «عاشِرُوهُنَّ» مصدر آن معاشرت است از ماده عشرت يعنى با آنها معاشرت و مصاحبت كنيد «كَرِهْتُمُوهُنَّ» كره و كره بفتح كاف و ضمّ آن هر دو بمعنى بد آمدن و زشت داشتن است مثل ضعف و ضعف «بِالْمَعْرُوفِ» يعنى آنچه را شرع و عرف و طبع انكار نكند و بد نداند «زَوْجٍ» بمعنى زوجه يعنى زن ميباشد و بهر دو معنى استعمال ميگردد «قِنْطاراً» مأخوذ از قنطره يعنى مال بسيار و بقولى يك پوست گاو پر از طلا كه ديه آدمى باشد «بُهْتاناً» بهتان دروغى كه دروغ بسته را مبهوت ميكند بهته يبهته بهتا و بهتانا يعنى باو نسبت دروغ داد «أَفْضى‏» الافضآء إلى الشى‏ء الوصول إليه بالملامسة و هو ما يكون بين الزوجين يعنى تا حد لمس بچيزى رسيدن «مِيثاقاً غَلِيظاً» پيمان محكم كه حقّ صحبت و ممازجت باشد.  
تفسير خسروي    ج‏2    269    بيان .....  ص : 268  
ثانيا- راجع بديه واجبه و امور مربوطه بقتل عمد و خطا در كتب فقهاء أحكام كثيره‏اى ذكر شده است و خلاصه آنچه مستفاد ميشود اگر عاقله قاتل از صاحبان شتر باشند ديه عبارت از يكصد شتر است بدون خلاف و اگر بنا شود طلا بدهد يكهزار دينار و اگر نقره بدهد ده هزار درهم است و ديه خطا بايد در ظرف سه سال تأديه گردد و هر چند ظاهر آيه نشان ميدهد كه ديه بر خود قاتل است ولى بنا باجماع و علم بسنّت رسول صلّى اللّه عليه و آله بايد ديه را عاقله قاتل بدهند و عاقله عبارت از برادران و برادر زادگان و عموها و پسر عموهاى پدر است و بقول شافعى موالى هم جزو عاقله‏اند و و أبو حنيفه گويد پدر و پسر هم داخل عاقله هستند و ابن مسعود از رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله روايت كرده است كه مرد بگناه پسرش و پسر بگناه پدرش مأخوذ نيست و امّا الزام ديه بر عاقله مبنى بر مؤاخذه برى‏ء نسبت به سقيم يعنى بى‏تقصير نسبت بمقصر نيست زيرا ديه عقوبت محسوب نميشود بلكه حكمى شرعى و تابع مصلحت است و بنا بقولى بر سبيل معاونت و بمقتضاى مساوات ميباشد.  
تفسير خسروي    ج‏3    138    نزول: .....  ص : 138  
قريش گفتند (يا محمّد صلّى اللّه عليه و آله) موسى و عيسى معجزاتى داشته‏اند تو هم معجزه‏اى بنما تا تصديقت كنيم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود چه چيز مايليد كه بياورم گفتند: (كوه صفا را براى ما طلا ساز و بعض مردگان ما را زنده كن كه از آنها سؤال كنيم كه آيا تو بر حقّى يا بر باطل و ملائكه را هم بما نشان ده كه به اين مطلب گواهى دهند).  
تفسير خسروي    ج‏3    140    تفسير الفاظ - .....  ص : 139  
«وَ حَشَرْنا»: و جمعنا يعنى گرد آورديم «قُبُلًا» جمع قبيل بمعنى كفيل يا جمع قبيل بمعنى قبيله و جماعات مانند رغيف و رغف و بقولى قبلا اى مواجهة و مقابلة يعنى رو برو و قبلا بكسر قاف هم قرائت شده است يعنى عيانا و مواجهة «شَياطِينَ» ابن عباس گفته است هر سركش متمرّدى از جنّ و انس را شيطان گويند «يُوحِي» ايحآء- اعلام باخفاء و با سرعت مانند ايماء و مراد در اينجا وسوسه شياطين انسى و جنّى است «زُخْرُفَ» بمعنى زينت است و طلا را هم زخرف نامند و زخرف الشى‏ء زيّنه «غُرُوراً» مكر و فريب «فَذَرْهُمْ» اى فدعهم يعنى واگذار آنها را، از اين فعل جز مضارع و امر استعمال نميشود. «وَ لِتَصْغى‏» اى و لتميل- صغى اليه اى مال- صغى يصغى و صغا يصغو و يصغى صغاء و صغيا اى مال يعنى ميل كرد باو و أصغى إليه- اى- استمع يعنى گوش داد «وَ لِيَقْتَرِفُوا» اى و ليكتسبوا- اقترف المال اكتسبه- اقترف الذنب اجترحه يعنى مرتكب گناه شد.  
تفسير خسروي    ج‏3    322    تفسير الفاظ - .....  ص : 322  
«حُلِيِّهِمْ» جمع حُلى آنچه براى حليه يعنى زيور آلات از طلا و نقره بكار رود «عجل» گوساله «خُوارٌ» صداى گاو خار يخور خوارا «سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ» از كنايات است يعنى بسختى پشيمان شدند.  
تفسير خسروي    ج‏3    464    بيان - .....  ص : 463  
و نيز از او منقول است كه خداى تعالى در اين آيه دو وعده بمن داده است. يكى آنكه از آنچه از من فدا گرفته‏اند بهتر بمن بدهد و داد زيرا از من بيست أوقيه طلا فديه گرفتند و حالا بيست غلام دارم كه هر يك براى من با بيست هزار دينار تجارت ميكنند و بمن سقايت زمزم را عطا كرد كه از همه أموال عرب نزد من عزيزتر است و اميدوارم وعده ديگر را هم كه مغفرت است وفا فرمايد.  
تفسير خسروي    ج‏4    96    تفسير معانى - .....  ص : 95  
قسم بكسيكه جانم بدست اوست اگر بخواهم كوه‏ها طلا و نقره شده با من حركت كنند حركت ميكنند) پس از آن باز بخدمت حضرت آمده عرض كرد: (قسم بكسيكه ترا بحق برانگيخته است اگر دعا كنى و مالى روزى من شود حقّ هر ذيحقّى را خواهم داد) حضرت دعا كرد و خداوند هم مستجاب فرمود و از طريق گوسفندى كه بدست آورد صاحب مال فراوان شد و مدينه براى او تنگ شد و از آنجا دورى گزيد و در اثر اين تموّل از جماعت و جمعه بتدريج باز ماند رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مأمور جمع‏آورى صدقات را نزد او فرستاد و او بخل ورزيد و نداد و گفت زكاة برادر جزيه است رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله دوبار فرمود (واى بر ثعلبه) و اين آيات نازل گشت و چون بثعلبه رسيد با صدقات بسوى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله برگشت و حضرت فرمود (خداوند مرا منع فرموده است از اينكه از تو بپذيرم) و تا روح مباركش برفيع أعلى ملحق گشت از او قبول نفرمود.  
تفسير خسروي    ج‏4    125    بيان - .....  ص : 125  
ثانيا- ظاهر آيه و تفسير اكثر مفسّرين بر اين دلالت دارد كه أخذ صدقه اختصاص بتائبين فقط ندارد بلكه امر است به اين كه از تمام ثروتمندان و مالكين نصاب زكاة، بايد حقوق واجبه زكاة گرفته شود: (و آن از نقره چون به دويست درهم برسد و طلا چون به بيست مثقال برسد و شتر چون به پنج و گاو چون به سى و گوسفند چون بچهل و غلّات و ميوه‏ها چون به پنج وسق (يعنى شصت صاع يا سيصد و بيست رطل حجازى) بالغ شوند.  
تفسير خسروي    ج‏4    231    توجيه: .....  ص : 231  
ابن عباس (رض) در تفسير (فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ) گويد فرعون را زرهى از طلا بر بدن بود كه بآن شناخته ميشد و معناى آيه اين است كه:  
تفسير خسروي    ج‏4    265    بيان نزول .....  ص : 264  
- از ابن عبّاس (رضى) مروى است كه رؤساى مكّه از قريش نزد رسولخدا صلّى اللّه عليه و آله آمدند و عرض كردند يا محمّد صلّى اللّه عليه و آله اگر تو فرستاده خدا هستى كوه‏هاى مكّه را براى ما طلا گردان يا فرشتگانى از آسمان بياور كه شهادت بنبوّت تو دهند و لذا اين آيه فَلَعَلَّكَ ... الخ نازل گرديد.  
تفسير خسروي    ج‏4    389    تفسير معانى: .....  ص : 386  
39- اى دو رفيق زندان من آيا خدايان و پروردگاران پراكنده و متفرّقى كه (شما از طلا و نقره و چوب و سنگ و آهن: بزرگ و كوچك و وسط براى خود ساخته‏ايد و سود و زيانى بر آنها مترتّب نيست براى پرستش) بهتر هستند يا خداى يكتاى با قدرت و غلبه‏اى كه قاهر و غالب بر همه موجودات است (و مقهور و مغلوب كسى نميشود و هر نفع و ضرر و خير و شرّى بسته باراده و قدرت و نيروى اوست).  
تفسير خسروي    ج‏5    27    تفسير الفاظ: .....  ص : 27  
«أَوْدِيَةٌ» جمع وادى و آن موضعى است كه آب بسيارى در آن سيلان و جريان يابد و تشكيل رودى دهد و بخود آب جارى در آن هم وادى گويند «زَبَداً» زبد كفى است كه در موقع سيلابها بر روى آب پيدا ميشود و بآن غثاء و رغوه گويند «رابِياً» يعنى جوشش‏كنان و زياد شونده- ربا يربو ربا- اى زاد و غلا «و ممّا توقدون عليه فى النّار زبد مثله» يعنى و از آنچه كه شما مانند طلا و آهن و جميع معادن بر آن در آتش مى‏افكنيد و ميسوزيد كفى هست مانند كف روى آب- «جُفاءً» آنچه را كه سيلاب رود مى‏افكند و ميرود و از گياهان خشگ و غيره بجا مى‏گذارد و چيزهائى مورد اعتناء نميباشند بآن مثل ميزنند و آنرا جفاء مى‏گويند «الْحُسْنى‏» مؤنث الأحسن يعنى المثوبة الحسنى كه ثواب نيكوتر باشد «الْمِهادُ» گاهواره جمع آن مهد و مهد و أمهده.  
تفسير خسروي    ج‏5    28    تفسير معانى: .....  ص : 27  
17- خداى تعالى آبى از آسمان (يعنى بارانى از ابر) فرو فرستاد و نهرهائى از آن هر يك باندازه ظرفيت خود سيلان يافت و جارى گرديد (هر نهرى باندازه خويش از آن باران برداشت نهر كوچك بقدر كوچكى خود و نهر بزرگ بقدر بزرگى خود يا باندازه‏اى كه خداى تعالى مقرّر و مقدّر فرموده است تا محل انتفاع و سود خلق واقع شود) و پس از جريان سيل در نهرها آن آب كفى بر بالاى خود و بر روى آب با خود برداشت- و نيز از آنچه شما در آتش مى‏گدازيد و بر آن آتش مى‏افروزيد (و فلزات طلا و نقره و آهن و غيره را در آتش آب مى‏كنيد) مانند همان آب سيل كفى (از فضولات و چيزهاى زائد مخلوط با آنمعدن) بر روى آن فلز آب شده مشاهده مى‏كنيد و فلزّات آب شده را براى حلىّ و زينت (و براى نصب جواهر) بكار ميبريد يا براى متاع و انتفاع از ظروف و ادوات زندگى و جنگ و سكّه تهيه مى‏نمائيد (در موقع گداختن در بوته آن كف بر روى فلز آب شده مى‏ايستد). خداى تعالى مثل حق و باطل را هم اينچنين ميزند كه امّا آن كف بهدر ميرود و پوچ و باطل ميشود (بطوريكه انتفاعى از آن حاصل نميگردد) و امّا آنچه بمردم سود ميدهد (يعنى اصل آب و خالص فلزّ) در روى زمين باقى مى‏ماند (يعنى مثل مؤمن و اعتقاد او مانند مثل آن آب صافى است كه گياهان زمين از آن سودمند و زندگانى هر چيز بسته بآن است و مانند مثل طلا و نقره و ساير فلزّات خالص است كه محل انتفاع خلايق است و مثل كفر و كافر مانند آن كفى است كه بر روى آب سيل است بهدر ميرود و پوچ ميشود و مانند آن فضولات فلزات است كه كسى از آن بهره‏مند نميشود و دور ريخته ميشود- اينست مثلهائى كه خدا (در امر دين مردم) ميزند.  
تفسير خسروي    ج‏5    308    نزول .....  ص : 307  
حضرت فرمود براى اينها هم من مبعوث نشده‏ام- گفتند حال كه چنين نميكنى پس از پروردگارت بخواه كه فرشته‏اى بفرستد و ترا تصديق كند و براى تو باغات و گنجها و كاخهائى از طلا فراهم سازد، فرمود براى اينهم من مبعوث نشده‏ام من آمده‏ام كه آنچه را براى آن خدا مرا مبعوث كرده است بشما برسانم اگر پذيرفتيد فبها و الّا او بين من و شما حكم خواهد كرد.  
تفسير خسروي    ج‏5    310    تفسير معانى: .....  ص : 309  
93- يا خانه‏اى از طلا و نقش و نگار و مذهّب‏شده بر تو باشد- يا بآسمان بالا بروى و (اگر هم بالا رفتى) ما باور نميكنيم كه تو ارتقاء يافته‏اى مگر اينكه براى هر يك از ما كتابى (از جانب خدا شاهد صحّت نبوّت خود) نازل كنى كه ما آنرا بخوانيم- بگو (يا محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) منزّه است پروردگار من (كه بدلخواه بندگان خود عملى كند يا صفت اجسام باو دهند و رو برو شدن با او و نزول يا آوردن او را جايز بشمارند مضافا به اين كه) آيا من جز بشرى هستم كه برسالت آمده‏ام (و اينها كه شما ميگوئيد در طاقت بشر نيست و من چگونه مقدورم باشد كه اينكارها بنفسه توانم كرد چنانكه پيمبران قبل از من هم نكردند و ظهور آيات و معجزات بر حسب مصلحت خداست نه باقتراح و مطالبه مردم).  
تفسير خسروي    ج‏5    373    توضيح: .....  ص : 373  
أوّلا در موضوع گنج مزبور كه در زير ديوار چه بوده است مفسّرين را اقوالى است بعضى گفته‏اند دفينه‏اى از زر و سيم بوده است و بعضى گفتند لوحى بوده كه بر آن مواعظى نوشته است و جمع بين أقوال حديثى است كه أبو الدرداء از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله روايت كرده و از ابن عباس و حسن نيز روايت گرديده است و از حضرت أبى عبد اللّه امام صادق عليه السّلام نيز مروى است كه گنج مذكور لوحى بوده است از طلا و بر آن اين كلمات مرقوم و مكتوب بوده است:  
تفسير خسروي    ج‏6    72    تفسير معانى: .....  ص : 71  
23- همانا كسانى را كه ايمان آوردند (بخدا و اقرار بوحدانيّت او نمودند) داخل در بهشت‏هائى ميكند كه از زير (درختان و قصور آنها) نهرهاى آب جارى است و در آن آرايش و زينت كرده ميشوند بدستبندهائى از طلا و مرواريد و لباس آنان در بهشت ديبا و پرنيان است (بجبران حريرى كه در دنيا براى لباس مرد حرام است).  
تفسير خسروي    ج‏6    315    تفسير معانى: .....  ص : 315  
39- ديو سركش متمرّدى از جنّ (كه قبلا نسبت بسليمان متمرد بوده و بعد تسليم شده بود) بسليمان گفت من آن تخت را پيش از آنكه تو از جايت برخيزى (يعنى روز بنصف نرسيده باشد زيرا سليمان تا ظهر هر روز جلوس مينمود) براى تو ميآورم (يا آورنده آن هستم) و همانا من برآوردن آن در اين مدت نيرومند و توانا هستم و امين هم مى‏باشم (كه طلا و جواهر آن بى‏عيب به اين جا برسد).  
تفسير خسروي    ج‏7    397    تفسير معانى: .....  ص : 396  
35- و يا (تمام آنها را از سقفها و نردبان و در خانه‏ها و تختها همگى) از طلا مى‏نموديم.  
تفسير