واکنش وارونه: شرح این مکانیزم دفاعی به همراه مثال
واکنش وارونه مکانیزمی است که در آن فرد احساسات، عواطف و تمایلاتی در سطح هشیار نشان می‌دهد که دقیقا عکس تکانه‌های ناهشیار تهدید کننده او است. این فرایند که می‌تواند گاهی گیج‌کننده باشد، احساسات و تمایلاتی در شخصیت فرد هستند، که ما آنان را از نظر اجتماعی، یا گاهی قانونی غیرقابل پذیرش می‌دانیم. در این زمان، تلاش می‌کنیم تا خودمان و سایرین را متقاعد کنیم که مخالف آن در ما درست است و در حال رخ دادن است. واکنش وارونه یک مکانیسم دفاعی است که اغلب نیز به صورت مبالغه‌آمیزی به نظر می‌آید. 
برای مثال، تصور کنید یک همسایه مزاحم دارید. او مدام به هر بهانه‌ای در خانه شما را می‌زند تا به خانه شما ورود پیدا کند. بعد از چند بار مهمان‌داری عذاب‌دهنده، دفعه‌ی بعد که در خانه شما را می‌زند، باز هم به او تعارف می‌کنید که وارد شود. اما این بار، با صدایی بلندتر از همیشه و بسیار تعارف‌گونه، می‌گویید "نمی‌فرمایید تو؟".
واکنش وارونه در روانکاوی
در نظریه‌ی روانکاوی، واکنش وارونه مکانیزم دفاعی محسوب می‌شود که در آن تکانه‌های تهدید‌کننده ناهشیار، انکار می‌شوند و با تکانه‌های هشیار مخالف جایگزین می‌شوند و مانند سایر مکانیزم‌های دفاعی محصول ایگو است. برای مثال، برای پوشاندن یک تعصب ناهشیار، فرد ممکن است شروع به موعظه‌ای در مورد تحمل کردن یکدیگر کند. 
تصور کنید مادری که احساس طرد شدگی دارد. او احساسش را انکار می‌کند؛ در مقابل، به صورت مبالغه‌آمیزی به مشغول کردن خودش با فرزندش می‌پردازد. بنابراین، رابطه‌ی نمادین بین آرزوی ناهشیار و رفتار بیرونی فرد وجود دارد که نشان می‌دهد ما آن‌چه که فکر می‌کنیم باید باشیم (آرزوی ناهشیار)، را نشان می‌دهیم (رفتار بیرونی) تا بتوانیم با محیط سازگار شویم. در این مثال، مادر آن‌چه را به صورت ناهشیار آرزو دارد در رابطه به دست بیاورد و ندارد، خودش در رابطه‌ی با فرزندش ایجاد می‌کند. 
نحوه‌ی ایجاد واکنش وارونه
ما نسبت به همه‌ی پدیده‌ها، دو بخش را در نظر می‌گیریم. یک بخش احساسی (affect) و بخش دیگر، تجسم ذهنی یا خاطره‌ای است که نسبت به آن پدیده در ذهن ما تشکیل شده است. در واکنش وارونه، بخش اول یعنی حسی که نسبت به پدیده مورد نظر داریم، غیرقابل قبول است. بنابراین، سعی می‌کنیم آن را انکار کنیم. 
پس از این‌که آن را انکار کردیم،‌ در موقعیت‌های مشابه، تلاش می‌کنیم نه تنها آن حس را وارونه کنیم؛ بلکه حتی عکس آن را در رفتارمان نشان دهیم. باید خاطر نشان کنم برای این که مطمئن شویم این حس مورد پذیرش قرار گرفته، آن را مبالغه‌آمیز نشان می‌دهیم؛ بدین شکل، واکنش وارونه ایجاد می‌شود. 
مثالی دیگر
تصور کنید از بودن در کنار خانواده‌تان خسته شده‌اید. اعضای خانواده شما را محدود می‌کنند. از شما انتظارات بیش از حد و توانتان دارند. احساسی که شما نسبت به این انتظارات و متعاقبأ اعضای خانواده دارید، انزجار است. شما از اعضای خانواده‌ی خود عصبانی هستید و دوست دارید از آن‌ها دور باشید. اما این احساس، مخالف آموزه‌هایی است خدمت به خانواده را امری لازم دانسته است. در این‌جا، واکنش وارونه به شما کمک می‌کند تا با محیط سازش پیدا کنید. 
راهکار مقابله‌ای شما این می‌تواند باشد که بیش از حد خود را درگیر مسائل خانواده کنید. شما می‌بینید که وقتتان برای انجام امور اعضای خانواده تلف می‌شود، ولی ادامه می‌دهید. خود را این‌گونه توجیه می‌کنید که وظیفه‌تان این است که به عزیزانتان رسیدگی کنید. این در حالی سالم است که خود نیز حس خوبی داشته باشید. اما، وقتی می‌بینید حس خوبی ندارید و بیش از حد خود را درگیر امور کرده‌اید، اینجاست که شما از مکانیزم دفاعی واکنش وارونه استفاده می‌کنید. 
واکنش وارونه در رابطه عاطفی
تصور کنید محبوبتان فردی است که پاسخگوی نیازهای رابطه عاطفی شما نیست. این باعث می‌شود شما حس کنید در رابطه دوست داشته نمی‌شوید. از نظر دلبستگی، رابطه شما مورد تهدید قرار می‌گیرد. ممکن است نسبت به محبوبتان حس عصبانیت و یا حتی تنفر تجربه کنید، اما این حس را غیرقابل پذیرش می‌دانید. بنابراین، سعی می‌کنید این‌گونه با این مسئله سازش کنید که بیش از حد به او محبت کنید. رفتارتان به نحوی باشد که به او نشان دهید بسیار راضی هستید و می‌خواهید او را خوشحال کنید.
از دید نظریه‌پردازان دلبستگی نیز، فرد در رابطه عاطفی یا عاشقانه، آن‌چه را که آرزوی داشتنش را دارد به محبوبش ارائه می‌دهد؛ باشد که همان را بازپس گیرد. به این صورت، واکنش وارونه، مصالحه‌ای بین شما و احساسات غیرقابل قبولتان است، که باعث آشتی بین این دو می‌شود. 
هر بار که به سمت او می‌روید، به صورت ناهشیار به این امید هستید که آرزوی ناهشیارتان برآورده خواهد شد و او بالاخره این بار نیازهای شما را متوجه خواهد شد و به آن پاسخ خواهد داد. اگر این رفتار تکرار شود و هر بار با این امید به سمت محبوبتان بروید، ممکن است علاوه بر واکنش وارونه، مکانیزم دفاعی دیگری مانند تکرار اجبار نیز در کار باشد. 
چه کسانی از واکنش وارونه استفاده می‌کنند؟
افرادی که از واکنش وارونه استفاده می‌کنند، گرایش دارند که مسائل و پدیده‌ها را به صورت دو سر طیف مخالف ببینند، به نحوی که مفاهیم و افکار در دو انتهای طیف باشند. برای مثال، بیشتر از این‌که درک کنند که درجات مختلفی از خوبی و بدی وجود دارد، آنان فقط مسائل را به خوب و بد تقسیم می‌کنند، بدون این‌که بین این دو، طیفی وجود داشته باشد. این دیدگاه منجر می‌شود که فرد منعطف نبوده، رفتارش طبیعی نباشد و بیشتر کارتونی و یا مصنوعی به نظر بیاید. 
منبع برای مطالعه بیشتر
تعریف کلمه واکنش وارونه
توضیحات بیشتر در مورد این مکانیزم دفاعی
ارزشیابی بالینی و عینی شخصیت ، نامی است که در نسخه فارسی به این آزمون شخصیت داده شده است. همان‌­طور که از اسمش پیداست، آزمون swap (سواپ) در صدد ارزیابی عینی افراد است و در کنار ویژگی‌های مختلف، عناصر بالینی و آسیب‌­زای شخصیتی را هم گردآوری می­‌کند. مثلا وقتی فرد در مواجهه با احساساتی مانند خشم، به جای این­که به صورت جرئت­‌مندانه آن را ابراز کند، از خودش عصبانی شود و در خودش فرو رود؛ یا این­‌که به صورتی تکانشی با اطرافیان برخورد کند به طوری که متناسب با موقعیت نباشد.
در این هنگام، می‌­توان گفت فرد توانایی مدیریت هیجاناتش را ندارد. این عدم مدیریت را می‌توان در بسیاری از رگه­‌های اختلال شخصیت  دید. اما در آزمون سواپ به یاری روش منحصر بفرد جمع­‌آوری اطلاعات و تفسیر آن، ما را قادر خواهد ساخت که شخصیت هر فرد را به طور ویژه ارزیابی کنیم.
بهترین آزمون برای شخصیت چیست؟
بهترین آزمونی که به نظر می‌رسد توانایی سنجش شخصیت فرد را دارد کدام است؟ تا به حال آزمون­‌های  معروف مختلفی ساخته شده‌اند که هر کدام از دیدگاه نظری متفاوتی داشته و جنبه­‌های مختلفی از شخصیت آزمودنی را می‌سنجیده‌­اند. اما آیا آزمونی وجود دارد که بتواند به نوعی شخصیت فرد را اسکن کند و اطلاعات بیشتری از جنبه‌های مختلف وجود یک فرد به ما بدهد؟ تست swap یکی از همین آزمون‌های پرطرفدار برای سنجش شخصیت است.
!آزمون swapآزمون سواپ: ارزشیابی بالینی و عینی شخصیت
آزمونگر آزمون swap چه کسی است؟
آزمون سواپ، آزمون شخصیتی است که الزاما باید توسط یک آزمونگر متخصص برگزار شود. این آزمونگر، در حوزه روان‌­پویشی و همچنین آزمون شخصیت آموزش دیده است. بنابراین می‌­تواند با جمع­‌آوری اطلاعات از طریق مصاحبه، مشاهده و همچنین قضاوت بالینی که در حین جلسه ارزیابی دارد، به نتایجی برسد که به شناخت فرد آزمودنی کمک بیشتری کند. 
نحوه ارزیابی آزمون سواپ چگونه است؟
در آزمون سواپ، برای جمع­‌آوری اطلاعات از یک فرد حداقل دو ساعت و نیم مصاحبه گرفته می‌­شود. در حین مصاحبه، اطلاعات مختلفی از جنبه­‌های متفاوت وجودی فرد پرسیده می­‌شود. نکته قابل توجه در این آزمون این است که آزمودنی داستان زندگی خود را روایت می­‌کند. به عبارتی، متخصص می‌­تواند در این آزمون شخصیت، فرد را به گونه­‌ای یکپارچه و منسجم دریابد. از طرفی، اگر آزمودنی نتواند روایت مناسبی برای زندگی خود ارائه کند، اطلاعات مفیدی از نحوه ارائه او به دست می­‌آید که برای تفسیر حائز اهمیت است. 
آزمون سواپ چطور تفسیر می­شود؟
متخصص در این آزمون شخصیت، از 200 کارت کمک می­‌گیرد. هر کدام از این کارت­‌ها بیان‌گر ویژگی­‌های مختلف رفتاری، هیجانی، شناختی و بالینی هستند. متخصص حرفه‌­ای، پس از مصاحبه، این کارت‌ها را طبق قضاوت بالینی خود دسته­‌بندی می‌کند. روی این کارت­‌ها شماره‌‌هایی است که به کمک آن و امتیازاتی که متخصص به هر کارت داده است، داده‌‌ها وارد نرم‌افزار تحلیل آزمون می‌شود؛ این نرم‌افزار با تحلیل آماری داده‌ها، نمودارهایی را ترسیم می‌کند. در کنار نمودارها، به تناسب رگه‌هایی از شخصیت آزمودنی که در آزمون تشخیص داده شده، ممکن است توضیحات مختصری نیز در خروجی این نرم‌افزار وجود داشته باشد.
تفسیر و قضاوت نمودارها و توضیحات بر عهده متخصص بالینی است. گزارش نتایج و تفاسیر این آزمون طی یک جلسه جداگانه به اطلاع آزمودنی می‌رسد. از آن‌جایی‌که در این آزمون قضاوت بالینی متخصص روانشناس دخیل است، نتایج آزمون swap، باید با استفاده از گزارشی مبسوط از چرخه‌های رفتاری آزمودنی، راهبردهای مقابله‌ای او در برابر وقایع زندگی و همچنین رگه‌های شخصیتی که در روابط و زندگی شخصی او دخالت دارند به او ارائه شود. 
موارد استفاده آزمون سواپ چه چیزهایی هستند؟
از آن‌جایی‌که آزمون swap ارزشیابی دقیقی از فرد و حوزه‌های مختلف وجودی او به دست می‌دهد، در حوزه‌های گوناگونی می‌توان از این آزمون استفاده کرد. 
کاربرد شخصی و بالینی
کاربرد شخصی: آزمون swap برای افرادی که تمایل دارند از رگه‌های شخصیتی خود مطلع شوند مفید خواهد بود و در نهایت به آنها کمک می‌کند به علل رفتارها، چرخه‌های مکرر رفتاری در روابط و همچنین از علل موفقیت و عدم موفقیت در کارهایی که در شخصیت و نحوه برخورد آنها با مسائل نهفته است آگاه شوند.
کاربرد بالینی: گاهی روان‌درمان‌گران برای اطمینان بیشتر از رگه‌های شخصیتی مراجع خود، جهت جمع‌آوری اطلاعات بیشتر از نحوه برخورد مراجع با مسائل، آزمون swap را برای مراجع خود تجویز می‌کنند.
کاربردهای غیربالینی
کاربرد در مشاوره پیش از ازدواج: آزمون سواپ برای مشاوره پیش از ازدواج می‌­تواند مؤثر باشد. به نوعی که رگه‌­های شخصیتی طرفین مشخص می­‌شود و در نهایت آزمون‌گر یا متخصص می‌­تواند با تفسیر آن‌ها رهنمودهای مؤثری جهت انتخاب شایسته شریک زندگی ارائه کند. به همین منوال، توضیحاتی در جهت داشتن رابطه سالم‌تر را رائه می‌دهد.
کاربرد در مشاوره شغلی: از آن­‌جایی که swap رگه­‌های شخصیتی را تعیین می­‌کند، می‌توان از این آزمون جهت فهم مسؤلیت­‌پذیری افراد یا تطابق تمایلات و استعدادهای آنها با توانایی‌هایشان در کاری که برای آن اقدام کرده‌اند، استفاده کرد. همچنین، کارفرماها می‌توانند از قضاوت بالینی که متخصصین روانشناس در آزمون سواپ دارند، برای مراحل استخدامی سازمان یا شرکت خود استفاده کنند.
منبع برای اطلاعات بیشتر درباره:
سایت ارزیابی سواپ