در تصادفاتی که به سر ضربه می خورد، چه آسیبی روی مغز و اعصاب میگذارند، عوارض و روش های درمان آن چیست؟
ضربه های مغزی یک طیف وسیعی دارند. از ضربه ی مغزی خفیف تا نوع خیلی شدید آن. در مواردی که این ضربه های مغزی خفیف هست، بیمار معمولاً هوشیاری خود را از دست نمی دهد یا خیلی گذرا این اتفاق می افتد و بعد از 24 ساعت تا 48 ساعت علائم بیمار برطرف می شود و معمولاً عارضه ی خاصی به جا نمی گذارد. گاهاً ممکن است به مدت 3 هفته تا 3 ماه علائمی مثل اختلال حافظه، سرگیجه، کاهش اشتها، عدم تمرکز یا سر درد و اینها داشته باشند ولی به مرور زمان اینها برطرف می شود.  در مواردی که ضربه ی مغزی شدیدتر هست و اصطلاحاً بیمار را به کما می برد، اینها قطعاً نواقص عصبی جدی تری به جا خواهد گذاشت که بسته به نوع ضایعه ای که ایجاد شده، می تواند از یک اختلال حافظه، اختلال تکلم، اختلال بینایی ساده تا فلج اندام ها، اختلال کامل شناختی، اختلال در تمرکز، اختلال در قدرت محاسبه، همه ی اینها را شامل شود. گاهاً حتی بیمارانی که آسیب های جدی تری دارند در وضعیت وجیتیتیو یا وضعیت نباتی باقی می مانند.  وضعیت نباتی وضعیتی است که بیمار در واقع زنده است ولی عملکرد مغزی به هیچ عنوان ندارد. هیچ ارتباطی با محیط اطرافش نمی تواند برقرار کند. اصطلاحاً مثل یک گیاه می ماند. یعنی نیاز به آب دارد، نیاز به غذا دارد، نیاز به نور دارد ولی ارتباطی با محیط اطراف ندارد و هیچ واکنشی نسبت به محیط اطراف نشان نمی دهد. به این اصطلاحاً وضعیت وجیتیتیو می گویند. درمان اینها هم بسته به شدت ضایعه متفاوت خواهد بود. در مواردی که آسیب مغزی خفیف هست یک درمان طبی کوتاه مدت، یک بستری کوتاه مدت 24 تا 48 ساعته، کفایت می کند و از همین درمان ها معمولی مسکن و مسکن های معمولی می شود استفاده کرد.  ولی در مواردی که ضربه های مغزی شدید هست قطعاً بیمار نیاز به بستری شدن در آی سی یو دارد. گاهاً روزها و هفته ها بیمار در کما می ماند. زمان زیادی طول می کشد تا هوشیاری او به تدریج افزایش پیدا کند و بتواند ارتباط برقرار کند یا کارهای شخصی خود را بتواند به تنهایی انجام بدهد آن هم در موارد متوسط. در موارد خیلی شدید که دیگر اصلاً بیمار قادر به انجام این کارها نخواهد بود. و در موارد شدید آسیب های مغزی هم که قطعاً بستری طولانی مدتی این بیماران در آی سی یو نیاز دارند و مراقبت های آی سی یو ای خیلی دقیق و منظم و مرتبی نیاز دارند که در واقع حیات آنها را ما بتوانیم سیو کنیم، آنها را از مرگ نجات بدهیم ولی اینها عوارض مغزی زیادی به جا می گذارند. عرض کردم از یک اختلال حافظه بگیریم تا وضعیت وجیتیتوی که دیگر بیمار اصلاً ارتباطی با دنیای بیرون ندارد.
بله، حتماً. همانطور که در همه ی رشته های پزشکی، در همه ی تخصص ها مطرح می شود، اصلاح روش زندگی می تواند در پیشگیری از بروز خیلی از این وقایع که شما به آن اشاره کردید جلوگیری کند. مثلاً برای اصلاح رفتار فیزیکی در بیماری های ستون فقرات خیلی کمک می کند برای جلوگیری از آسیب های ستون فقرات. به وجود آمدن دیسک و یا کمردرد و اینطور چیزها. یا در واقع کاهش وزن و اصلاح فشار خون، تحت کنترل درآوردن دیابت، اینها عواملی هستند که پیشگیری می کند از بروز سکته های مغزی یا خونریزی های مغزی که قطعاً پیشگیری آنها خیلی راحت تر و بهتر از درمان آنها هست.  توصیه ای که ما برای بیماران می کنیم در واقع رعایت کردن و اصلاح لایف استایل و سبک زندگی آنها است. مثلاً برای جلوگیری از آسیب های مغزی در تصادفات ما می گوییم موتورسوارها کلاه ایمنی بگذارند، راننده ها مراعات کنند، کمربند ببندند. خب اینها خیلی جلوگیری می کند از بروز آسیب های مغزی و ستون فقرات. یا در خونریزی های مغزی توصیه می کنیم بیماران فشار خون خودشان را کنترل بکنند، وزنشان را کم بکنند. اینها مواردی هستند که تحت کنترل انسان هست و انسان می تواند در آن مداخله ای را انجام بدهد.  ولی برخی از عوامل هستند که دیگر تحت کنترل انسان نیست و انسان نمی تواند طوری در آن مداخله بکند. مثل ژنتیک، سوابق خانوادگی، بیماری های ارثی، اینها چیزهایی هستند که بیمار هیچ نقشی در آنها ندارد و نمی تواند آنها را کنترل کند. آنها دیگر از حیطه ی کنترل انسان خارج است ولی مواردی را که می شود در آن مداخله انجام داد بهتر است که رعایت بکنند تا از بروز آسیب های مغزی حالا چه به علت فشار خون یا چه به علت تصادفات و حوادث جلوگیری شود. نکته ی دومی که به رعایت آن خیلی توصیه می کنم مخصوصاً برای مردم عزیز ما و بیندگان محترم این است که علائم عصبی را خیلی ساده نگیرند.  بعضی از علائم عصبی خیلی بارز هستند و حتی افراد عادی و مردم عادی هم از آن اطلاع دارند. مثلاً وقتی کسی یک طرف بدنش فلج می شود حتی اطرافیان و اعضای خانواده و خود او هم می فهمد که ممکن است که دچار سکته ی مغزی شده باشد. یا وقتی یک نفر تکلمش را از دست بدهد خودش هم متوجه می شود که ممکن دچار سکته ی مغزی شده باشد و به پزشک مراجعه می کند. ولی برخی از علایم یک ساپتل و خیلی ملایم هستند و مردم یا بیماران خیلی اوقات اینها را نادیده می گیرند و فکر می کنند که حالا یک چیز موقتی است، ممکن است به مروز زمان خودش خوب بشود یا توجه نمی کنند یا دست به درمان های غیرعلمی و غیر پزشکی می زنند یا خوددرمانی انجام می دهند و خب اینها هم به علت تأخیری که در مراجعه به وجود می آید می-تواند درمانش را سخت تر بکند. توصیه ی من این است که اگر کسی احساس کرد که یک قسمتی از بدن او یا سیستم عصبی او عملکرد طبیعی ندارد، مثلاً یک تاری دید خیلی مختصری دارد ولی گاهی اوقات نادیده می گیرد یا یک کاهش شنوایی دارد یا وزوز گوش دارد یا مثلاً احساس می کند که دست او یا یک پای او کمی کرخت است اهمیت نمی دهد، توصیه می کنم که حتماً به پزشک مراجعه کنند چون اینطور علائم فقط با معاینه ی دقیق پزشک مخصوصاً پزشکی که متخصص جراحی مغز و اعصاب باشد می تواند ما را هدایت کند و برساند به تشخیص آن بیماری ای که دارند. ولی خب ممکن است که یک فرد عادی متوجه نباشد که این علامتی که دارد اصلاً یک علامت عصبی است.  مثلاً من داشته ام بیمارانی که مشکل ادراری داشته اند. می گوید یک ماه است که حس می کنم راحت نمی توانم ادرار کنم. اصلاً به این فکر نکرده که ممکن است یک مشکل عصبی داشته باشد. بعد زمانی مراجعه می کند که کاملاً مشکل او شدید می شود. آن موقع ما بررسی می کنیم می بینیم بله، مثلاً یک تومور نخاعی دارد و یک آسیب نخاعی دارد. این اگر از روزهای اول مراجعه بکند، زودتر مراجعه بکند هم تشخیص او زودتر خواهد بود و هم درمان او راحت تر خواهد بود چون در سیستم عصبی زمان خیلی مهم است. مخصوصاً در مغز و نخاع زمان خیلی مهم است. زمان را اگر ما از دست بدهیم، گلدن تایم را اگر از دست بدهیم، دیگر درمان هم آن نتیجه ی مطلوب و دلخواه را نخواهد داشت.  برخی از بیماری های مغز و اعصاب و نخاع هستند که اگر در ساعات اولیه درمان آنها انجام بشود، نتایج خیلی خوبی خواهند داشت. یعنی بیمار را می تواند از یک عمر فلج شدن نجات بدهد. مثلاً بیماری که سکته ی مغزی کرده است اگر در 8 ساعت اول به دست ما برسد قطعاً درمان هایی که انجام می شود باعث می شود از یک عمر فلج یک نیمه ی بدنش راحت بشود. ولی اگر بعد از 8 ساعت برسد دیگر این درمان نتیجه ی مطلوبی نخواهد داشت. یا در ضایعات نخاعی همینطور است. اگر بیمار در مراحل اولیه مراجعه کند قبل از اینکه فلج او پیشرفته شود درمان خیلی نتیجه بخش تر خواهد شد ولی وقتی که فلج پیشرفت کرد و شدید شد آن موقع دیگر درمان هم خیلی مؤثر نخواهد بود. بنابراین بهترین توصیه این است که رعایت اصول بهداشتی و لایف استایل هست، در نحوه ی زندگی هست و دوم اینکه مراجعه ی زودرس به پزشک در صورت بروز علائم حتی خفیف.