هنری مارتین: شاهد و معترف
«زیرا هیچ درخت نیکو میوۀ بد به بار نمی‌آورد و نه درخت بد، میوۀ نیکو آورد. زیرا هر درخت از میوه‌اش شناخته می‌شود. از خار، انجیر نمی‌یابند و از بوتۀ تمشک انگور را نمی‌‌چینند.» (انجیل لوقا ۶ :۶-۴۴)
خداوند ما در دوران خدمت زمینی‌اش تعالیم زیادی را در قالب مثل به مردم بیان می‌داشت و این آیات یکی از آن موارد است. در نگاه اول آنچه که او بیان می‌کند، به نظر بدیهی می‌رسد؛ هیچ آدم عاقلی از بوتۀ خار انتظار چیدن انجیر را ندارد! اما باید به یاد داشت که او راجع به باغبانی و کشاورزی به مردم درس نمی‌داد، بلکه راجع به ملکوت خداوند.
واقعیت هر آئین و مذهبی را می‌توان به درستی در زندگی رهبران آن مشاهده کرد؛ در‌خت نیکو به خاطر ذات نیکویش بدون شک ثمرۀ نیکویی به بار می‌آورد. خداوند به ما می‌گوید، می‌خواهید بدانید که آیا مذهبی فرستادۀ خداوند است یا نه؟ پس به ثمرات آن بنگرید، به آنچه که پرورانده، به تأثیر آن در جامعه، به رهبرانش و خُلق و خوی آنها. ‌دین آسمانی بایستی باعث ایجاد ثمرات نیک شود اما اگر به جای آن ثمرات بدی به بار آورد، بدانید که آسمانی نبوده و یک فریب است.
یکی از شواهد دین راستین، تغییر بسیار مثبتی است که در پیروانش ایجاد می‌کند. نمونۀ آن مبشرین و میسیونرهای مسیحی هستند که با از خودگذشتگی و زندگی قدیسانه شان، مهرتأئیدی بر ادعای خویش می‌زنند. آن‌ها خانه، خانواده، دوستان، آشنایان و آسایش دنیوی را برای خدمت و نیکی رسانیدن به دیگران ترک کرده و به سرزمینی دیگر و به میان مردمی با زبان بیگانه نقل مکان کردند.
‹هنری مارتین› مبشر و مترجم کتاب مقدس، یکی از این ستارگان درخشان است که کتاب مقدس را به زبان فارسی ترجمه نمود. وی ابتدا به هندوستان می‌رود تا مژدۀ نجات بخش انجیل را به آن‌ها که در تاریکی خرافات و بت پرستی بودند، برساند. در آنجا به یاری دیگران دست به ترجمه کلام به زبان هندی و همچنین تأسیس مدرسه‌ای می‌زند. قبل از آمدنش به ایران و زمانی که هنوز در هند بوده، دو نفر مترجم -منشی- به او در کارش یاری می رسانند. ‹سبت› نام مترجمی است که مسلط به زبان عربی و فارسی بوده که به وی در ترجمۀ کتاب مقدس به زبان فارسی کمک می‌کند. در زندگینامۀ ‹هنری مارتین› شرح مختصری راجع به او نوشته شده است که از نظر تاریخی و همچنین اجتماعی اهمیت دارد. در مورد او چنین می‌خوانیم:
«او ادعا می‌کرد که از یکی از قبایل مسلمان، یعنی قبیلۀ قریش است. پدر و مادرش گله‌دار بوده و تعداد زیادی گوسفند و شتر داشتند. ‹سبت› مدتی را در خدمت ارتش پارسیان گذرانده و بعدأ به مقام دستیار منشی شاه کابل می‌رسد. در آنجا با ‹عبدالله› آشنا شده و دوستی نزدیکی برقرار می‌سازد زیرا او نیز مثل خودش از قبیلۀ قریش بوده است. عبدالله شاعر شیرین زبانی بوده و روزی نامه‌ای را که به عربی برای شاه نوشته شده بوده، به صورت منظوم ترجمه می‌کند. به عنوان پاداش این کارش، طبق رسم آن دوره دهانش را از مروارید پُر می‌کنند. سبت متوجه می‌شود که دوستش افسرده و غمگین است و حدس می‌زند که باید گرفتار عشق و عاشقی شده باشد. حالت افسردگی او در نهایت منجر به اخراجش از خدمت شاه شده و به عربستان بر می‌گردد.
مدتها بعد، وقتی که سبت به فرمان شاه به ‹بخارا› رفته بوده تا مأموریتی را به انجام رساند، دوست قدیمی‌اش عبدالله را می‌بیند که اکنون ریش خود را کاملأ تراشیده و سرحال است. بعد از معارفه و خوش و بش از دوستش می‌شنود که او مسیحی شده است. ‹سبت› که مسلمان معتقدی بوده، تلاش می‌کند تا عبدالله را راضی کند که به دین پدرانش برگردد، اما سخنانش هیچ تأثیری بر وی نمی‌گذارد. پس موضوع را به شاه گزارش می‌دهد و عبدالله دستگیر می‌شود، سپس او را به رهبران دین -ملّاها- می‌سپارند و ایشان در ابتدا به او اصرار می‌ورزند که ایمانش به مسیح را کنار گذاشته و بپذیرد که آن «تسلی دهنده» که در انجیل یوحنا ۱۵ :۲۶ وعده داده شده، ‹محمد› است و نه روح القدس. اما پاسخ عبدالله آن‌ها را عصبانی می‌کند، بویژه زمانی که این آیه را برزبان می‌آورد: «اما از پیامبران دروغین دوری کنید که به لباس میش‌ها نزد شما می‌آیند ولی در باطن گرگان درنده می‌باشند» (انجیل متی ۷ :۱۵)
بعد از چهار روز حبس، عبدالله را به میان جمعیتی آورده و به او می‌گویند که اگر توبه نکند به کام مرگ سپرده شده و در صورت انکار مسیح، عفو ملوکانه شامل حالش خواهد شد. وقتی که این تقاضا را رّد می‌کند، چنان سیلی محکمی به صورتش می‌زنند که از دهانی که یکبار با مروارید پر شده بود، خون سرازیر می‌شود.
چون دعوت به انکار مسیح و بازگشت به آغوش اسلام را رد می‌کند، با یک ضربۀ شمشیر بازوی چپش را قطع می‌کنند. وقتی که همچنان بر ایمانش به مسیح اصرار ورزیده و منکر او نمی‌شود، بازوی راستش نیز قطع می‌شود. در این لحظه است که عبدالله به سبت نگاهی می‌اندازد، گویی با چشمانش از او می‌پرسد، ‹چرا به من خیانت کردی؟ چرا این کار را کردی؟› عبدالله ایمان خود را به مسیح، نجات دهندۀ خود انکار نمی‌کند و با قطع گردنش به رنج او خاتمه می‌دهند تا به ملکوت خداوند بشتابد.
«عاشق بی‌گناه را بهر ثواب می‌کُشی بر سر گور کشتگان بانگ نماز می‌کنی »
این واقعه باعث می‌شود که سبت احساس گناه کرده و به مطالعه و جستجوی کتاب مقدس بپردازد تا دلیل ایمان شجاعانۀ دوستش را کشف کند. وی کتاب مقدس را بدست آورده و پس از مطالعۀ طولانی به این نتیجه می‌رسد که عیسی همان مسیحای وعده داده شدۀ تمامی پیامبران است. حال که باور داشت تحول روحانی در او رخ داده، راه خود را به ‹مدرس› (مکانی در هند) پیدا کرده و ‹دکتر کر› (میسیونر مسیحی) را ملاقات می‌کند. وی درابتدا درخواست سبت را برای غسل تعمید ردّ می‌کند. اما بعد از گفتگو و مباحثۀ طولانی، او را تعمید می‌دهند. وقتی که خبر مسیحی شدن او به خانواده‌اش می‌رسد، یکی از برادرانش راهی می‌شود تا او را به قتل برساند، اما در کارش موفق نمی‌شود. بعد از اتفاقات گوناگون، ‹سبت› سرانجام به ‹سرامپور› می‌آید، جایی که او (هنری مارتین) را در ترجمۀ عهد جدید به زبان فارسی و عربی یاری می‌کند.»
برگرفته شده از:
for the love of india (pp 167-8), jim cromarty, evangelical press : 2005
«چه زیباست پاهای آن کسانی که مژده نیک را بشارت می دهند» (رومیان ۱۰: ۱۵)
خداوند بیهوده در کلامش پاهای کسانی را که مژده نجات بخش انجیل را به اقصای نقاط زمین می‌برند ، زیبا نمی‌خواند . زیرا مبشرین واقعی کلام نه چشمی به کسب مال و ثروت ، جاه و جلال ، قدرت و منصب و هر آنچه که زمینی است دارند و نه هوای در برکشیدن حوریان برهنه آسمانی هوش از سرشان ربوده است. مبشرین کتاب مقدس که به ایران آمدند ، نه شمشیری از رو بسته و نه دشنه‌ای در زیر جامه نهان داشتند و نه آمده بودند تا چون اعراب، آسیابی را به خون بگردانند. آن‌ها تنها سلاحشان کلام خداوند بود که از هر شمشیر دودمه‌ای برنده‌تر است و تنها انگیزه‌شان اطاعت از دستور خداوند بود که گفته است : «پس بروید و همه قومها را شاگرد سازید.» ( انجیل متی ۲۸: ۱۹ )
تاریخ مسیحیت سرشار از زندگینامه چنین افرادی است که خانه ، خانواده ، دوستان و آسایش زندگی روزمره را فدای عشق به عیسی مسیح و همنوعان خود ساختند. آن‌ها هر سختی و آسیبی را به جان خریدند ، زمانی که آزار و اذیت شدند ، برای دشمنانشان برکت طلبیدند و زمانی که دشنام شنیدند آن را با دشنام پاسخ نگفتند .آنها شاهدین و دلایلی بودند زنده در صحت و درستی پیامشان. ‹‹ دکتر جاستین پرکینز ›› یکی از این ستارگان درخشان است که در سال ۱۸۳۳ میلادی پای به این کرانه گذاشت.
سفر به ایران
دکتر پرکینز در سال ۱۸۰۵ میلادی در ماساچوست آمریکا در خانواده‌ای مسیحی بدنیا آمد و در ۱۸ سالگی شخصأ به مسیح ایمان آورد. پس از ورود به کالج و پایان دوره الهیات مسیحی و همچنین مدتی تدریس در کالج ، در سال ۱۸۳۳ ازدواج کرد. زمان کوتاهی پس از ازدواجشان، آن‌ها به سوی ایران حرکت می‌کنند. در آن زمان سفر دریایی بسیار پرخطر بوده و چندین ماه سپری می‌شود تا به مرز دریایی ترکیه برسند. از آنجا از راه زمینی و به همراه کاروانی تا ارض روم پیش می‌آیند. مابقی مسیر راه را در گرمای سوزان و سوار بر الاغ در کوره راههای سنگلاخی و پر فراز و نشیب ارارات می‌رانند تا سرانجام به تبریز برسند. چند روز بعد از ورود به تبریز ، خانم پرکینز وضع حمل می‌کند. اما بدلیل نبود پزشک و سختی‌های طول راه ، به حالت اغما فرو می‌رود تا حدی که اطرافیان از زنده ماندنش قطع امید می‌کنند. هر چند که او از این خطز جان سالم به در می‌برد ، اما فرزند دلبندشان یک سال و سه ماه بعد در آنجا چشم از جهان فرو می‌بندد .
نستوریان ایرانی
درست ۲۰ سال پس از ورود یکی از میسیونرها و مترجم کتاب مقدس به نام ” هنری مارتین “ به ارومیه، مسیونر دیگری به همراه همسرش در سال ۱۸۳۵ میلادی از تبریز به ارومیه می‌رود تا کار بشارت را در میان ” نستوریان “ شروع کنند .
این انتخاب به دو دلیل بود: اول اینکه در آن دوره ( سلطنت محمد شاه ) بشارت مسلمین و دعوت آن‌ها به بخشودگی گناهان از راه ایمان به عیسی مسیح ، مجازات مرگ را در پی داشت و کاری غیر ممکن بود. دوم اینکه ، هر چند نستوریان نام مسیحی را یدک می‌کشیدند ، اما بدلیل بیسوادی عوام و عدم دسترسی به کتاب مقدس ، به گفته کلام : ‹‹ کلیسایی مرده ›› بودند و حیات روحانی درشان نبود.
” نستوریان “ که تاریخ پاگیریشان به سال ۴۲۸ میلادی برمی‌گردد در آن زمان تعدادشان به حدود ۱۴۰ هزار نفر می‌رسید که در ترکیه و شمال ایران پراکنده بودند. آن‌ها اگرچه در گذشته و قبل از حمله اعراب حتی مبشرینی را به دیگر کشورها از جمله چین فرستاده بودند ، در دوره تاریخی که مدّ نظر ماست ، در شرایط اجتماعی بسیار اسف‌باری قرار داشتند. زیرا هرچند آگاهی درستی از مسیحیت نداشتند اما به خاطر نام مسیح ، مورد انزجار جامعه اسلامی بوده و با عنوانهایی چون : سگ ، کافِر و نجس مورد خطاب قرار می‌گرفتند. همان کسانی را که هموطنانشان سگ هم حساب نمی‌کردند٬ این خادم مسیحی همچون برادارن خود دوست داشته و زندگی‌اش را به پای آنها گذاشت.
فراگیری زبان
دکتر پرکینز قبل از شروع به کار بشارت بایستی زبان را فرا می‌گرفت .دو نفر از رهبران نستوریها به نامهای ” ماریوحنان “ و ” کشیش ابراهیم“ به او کمک می‌کنند تا زبانهای فارسی و سریانی را فرا گیرد. ( زیرا کتاب مقدس مورد استفاده نستوریها به زبان سریانی نوشته شده بود )
از آنجا که تعداد بسیار کمی از مردم سواد داشتند ، دکتر اولین مدرسه را در ارومیه تأ سیس می‌کند تا به آن‌ها خواندن و نوشتن بیاموزد. اما مشکلی که وجود داشت این بود که هیچ مطلب مکتوبی به زبان نستوری وجود نداشت! لذا وی با تلاشی بی‌وقفه و پشتکاری مداوم به تدریج زبان گفتاری را به کلام نوشتاری تبدیل می‌کند تا بتواند از آن در کلاسها استفاده کنند .وی در سال ۱۸۳۶ انجیل را نیز به زبان نستوری ترجمه می کند.
در سال ۱۸۴۰ یکی از همکارانش ماشین چاپی را به ایران می آورد و به کمک آن کتاب‌ها و کتابچه‌های زیادی را برای استفاده و تعلیم نستوریان به چاپ می‌رسانند. او دو بار در هفته موعظه می‌کرد ، دو ساعت در روز به شاگردانش زبان انگلیسی می آموخت و ۸ ساعت در روز را صرف کار ترجمه می‌نمود . حاصل این تلاشها بیش از ۳۴ جلد کتاب تفسیری و الهیات به زبان سریانی است .( کتاب‌های وی که امروزه در کتابخانه‌های معتبر آمریکا محفوظ اند ،از منابع پر ارزش زبان سریانی به شمار می‌روند).
خدمت و خطرات
وی ۳۶ سال از عمرش را وقف ترجمه و بشارت کلام و خدمت به خداوند و ایرانیان کرد و در این مدت با انواع و اقسام سختی‌ها و مشکلات دست و پنچه نرم نمود .در سال اول ورودش دسته‌ای از لوطی‌های مست در راهی به آن‌ها حمله کرده و دکتر را به قصد مرگ با دشنه می‌زنند اما خداوند جانش را حفظ می‌کند .( لوطی‌ها در آن زمان یاغیان و جانیان خطرناکی بودند که به دهات حمله کرده و مایملک مردم را به تاراج می بردند. وی در خاطراتش از دو نفر از از این الواط یاد می‌کند که حکومت وقت پس از دستگیری ، گردنشان را زده ، پیکرهایشان را دو پاره کرده و – برای عبرت دیگران – بر دروازه شهر آویخته بود!)
علاوه بر آن بیماریهایی چون طاعون ، مالاریا و تراخم در آن نواحی بسیار شایع بود. دکتر در اوایل ورودش دچار تب مالاریا می‌شود . بدلیل نبود هیچ درمان پزشکی تب بالا می‌گیرد و در نتیجه آن تا ۳ روز به حال هذیان فرو می‌رود و امیدی به زنده ماندنش نمی رفته است . اما به لطف خداوند بهبود می‌یابد. هر چند بنا به خاطراتش، تا ۳ سال بعد از آن ، هر سال و در همان موسم این تب شدید بازمی‌گشته و برای مدتی او را از پا می‌انداخته است .
دیگر مبشرین و خانواده‌هایشان نیز از این امراض در امان نبودند: یکی از زنان میسیونرها بینایی خود را به خاطر تراخم کاملأ از دست می دهد. علاوه بر دکتر ، سه تا دیگر از خانواده‌های مبشرین نیز به علت شرائط نامناسب فرزندان خردسالشان را در ایران از دست می‌دهند .
اما هیچیک از این مصیبت ها ذره‌ای از عشق وی به خداوند عیسی مسیح و خدمتش به جامعه ایرانی نکاست. او در تمام دوره اقامتش در ایران تنها دو بار به وطن خود بازگشت. بار اول ، پس از ۸ سال اقامت و به دلیل ضعف و بیماری همسرش او را تا به سرزمین مادری همراهی کرد. بار دوم در سال ۱۸۵۸. و در نهایت وقتی که بدی آب و هوا ، کار و تلاش مداوم شمع وجودش را رو به خاموشی می‌برد ، برای آخرین بار در سال ۱۸۶۹ به وطن خویش بازگشت و تنها ۶ ماه پس از رسیدن به خانه و خانواده‌اش ، چشم از این جهان فرو بست .
خداوند بر تلاش مبشر کلامش مهر تأیید زده و از راه بشارت و موعظه‌های او تعداد زیادی از ایرانیان ، خداوند را شناخته و از راه ایمان به عیسی مسیح نجات پیدا کردند. آن‌ها که زمانی در تاریکی خرافات و گمراهی گام برمی‌داشتند ، آن‌ها که بدون امید و بدون خداوند بودند ، چشم باطنشان به قدرت خداوند باز شده و نور جلال خداوند را مشاهده کرده و ایمان آوردند. آن‌ها زندگی گناهبار گذشته را ترک کرده و در نور گام بر می‌داشتند. دکتر پرکینز سرگذشت کوتاه ۲۰ نفر از این نوایمانداران و نحوه نجاتشان را در کتابچه کوچکی به چاپ رسانیده است.
پاره‌ای از خاطرات
این میسیونر آمریکایی که در خانواده و جامعه‌ای مسیحی رشد کرده بود ، چیزی که بیش از همه در معاشرتش با ایرانیان او را به شگفت وا داشته بود ، رایج بودن دروغ در میان همه افراد جامعه ایرانی بود. او در خاطراتش می‌نویسد: ” پارسیان هر چند بسیار مردمی هوشمند و زیرک هستند اما دروغ چنان ریشه‌ای در گفتارشان دوانیده که تبدیل به یک عادت شده است. اگر از یک پارسی سؤال کنی که نظرت راجع به دروغ چیست؟ فوری می‌گوید: دروغ‌گو دشمن خداست! بعد اگر بپرسی ، پس چرااینقدر دروغ می‌گویی ؟ خواهد گفت : چون کار زندگی بدون آن پیش نمی‌رود!“
وی در جای دیگری از خاطراتش چنین می‌نویسد : ” هر سیستم مذهبی دروغینی به روشنی خود را در رفتار و سکنات مبلغینش نشان می‌دهد .احتمالأ هیچ‌کس در دنیا شبیه فریسیان عهد جدید نیست مگر همین ملّاهای پارسی! و از آنجا که دروغگویی از خصوصیات شنیع همه پارسی‌هاست ٬ آن‌ها وقتی که می‌خواهند بگویند کسی دروغگوی قهاری است، این مثل را به کار می‌برند:«فلانی مثل یک ملاّ دروغ می‌گوید»“
ترجمه دکتر زرین قلوب