تمام شد
«و بعد چون عیسی دید که همه چیز به انجام رسیده است تا کتاب تمام شود گفت تشنه‌ام. و در آنجا ظرفی پر از سرکه گذارده بود. پس اسفنجی را از سرکه پر ساخته و بر زوفا گذارده نزدیک دهان او بردند. چون عیسی سرکه را گرفت٬‌ گفت  و سر خود را پایین آورده جان بداد.» (انجیل یوحنا ۱۹: ۳۰-۲۸)
خداوند عیسی مسیح وقتی که او را بر صلیب کرده بودند هفت کلام را بر زبان آورد که هر یک از آن‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است؛ سخنانی پر از فیض٬ راستی و محبت. این‌ها سخنان یک یهودی شکست‌خورده و ضعیف نیست که ناتوان از به اجراگذاردن وعده‌هایش به دست سربازان رومی اسیر شده و به مرگ محکوم شده باشد. بلکه این خدای متعال است که صحبت می‌کند٬‌ او که بزرگ‌تر از موسی٬ ابراهیم و تمامی پیامبران است. هم او که گفت؛ اگر به موسی ایمان داشتید به من هم ایمان می‌آوردید٬ زیرا موسی درباره من نوشته است. هم او که در طلوع آفرینش گفت: «و آسمانها و زمین و همه لشکر آن‌ها .» (سفر پیدایش۲: ۱) اکنون اعلام می‌دارد که نقشه رستگاری بشریت به کمال رسیده است. هرآنچه که تدبیر خدای تثلیث در ازّلیت و پیش از خلقت جهان بر آن قرار گرفته بود تا برای رستگاری آدمی به انجام رسد٬ مسیح آن را به کمال رسانید. وی به این دنیا نیامد تا پیامی از طرف خداوند برای آدمی بیاورد٬ بلکه تا ماموریتی را که پدرش به او سپرده بود به پایان رساند.
«»؛ خداوند اعلامیه‌ای عمومی صادر کرده و با صدای بلند اعلام می‌دارد که کارش به پایان رسیده است. این کلام در کتاب مقدس ثبت و حفظ گردیده تا به همه مردم مژده داده شود. «»؛ فریاد پیروزی است و نه ناله شکست٬‌ مسیح با سری برافراشته به دیدار و مقابله با مرگ رفت؛ چون برّه‌ای برای قربانی و نه چون یک شهید و با قربانی خود بر مرگ غلبه کرد. ما پیام نیکی برای دنیا داریم؛ رستگاری به طور کامل و تضمین شده در اختیار همگان قرار دارد. ترک و فارس و اروپایی و سیاه پوست٬ همه می‌توانند از راه ایمان به خداوند عیسی مسیح و کار ه‌‌اش بر روی صلیب رستگار شوند. مسیحیت از راه ایمان و اعتماد است و نه از روی تلاش و شایستگی و انجام اعمال نیک. خداوند یک بازاری و دلال معامله‌گر نیست که در برابر پاداش اعمال و زحمات ما٬ بهشت را به ما اجرت دهد. خیر! او خدایی بی‌نیاز است و بدون بهانه و از راه ایمان٬‌ رستگاری را به ما هدیه می‌کند.
در آن روز خدای پدر نیز مهُر تاییدی بر گفته پسریگانه‌زادش زد تا ثابت کند که همه چیز «.» در انجیل آمده است که پس از گفتن این سخن٬ پرده معبد از بالا تا به پایین دوپاره شد؛ آخرین نشانه جدایی بین آدمی و خدا از میان برداشته شد. اکنون بر روی درّه جدایی بین آدمی گناهکار و خداوند قدوس پلی زده شده است. ما می‌توانیم مستقیماً به حضور وی برسیم٬ زیرا مانع جداکننده از میان برداشته شده است. پرده‌ٔ معبد که حدود یک وجب ضخامت داشت و قدس را از قدس‌الاقداس جدا کرده و هیچ‌کس اجازه ورود بدان قسمت را نداشت٬ از میان دوپاره شد؛ مسیح از طریق فدیه‌اش راه ورود به حضور خداوند قدوس را گشود.
کسانی که در اطراف صلیب بودند و شنیدند که؛ «» این سخن برایشان معنی خاصی را تداعی می‌کرد. زیرا این جمله در زبان یونانی و در زمان حیات خداوند ما در میان آن‌ها بسیار رایج بوده و در موارد متعددی به کار گرفته می‌شد. به عنوان مثال وقتی که کسی کاری را به عهده گرفته بود٬ به پایان می‌رسانید می‌گفت: . و یا وقتی که دونده‌ای در مسابقه دو به آخر خط می‌رسید می‌گفت: . زمانی که برّه‌ای را برای قربانی کردن نزد کاهن معبد می‌بردند٬‌ او بایستی به دقت آن را می‌آزمود تا مبادا لکه و خالی بر بدنش باشد و حیوان را برای قربانی شدن نامناسب گرداند٬ پس از اینکه کار معاینه برّه به آخر می‌رسید کاهن می‌گفت: . همچنین در معملات تجاری و یا نوشته‌های قانونی نیز این واژه به کار گرفته می‌شد. لذا می‌بینیم که کسانی که ناظر آن صحنه بودند٬ شنیدن این سخن ممکن بود چه افکاری را به ذهنشان تداعی کند.
علاوه بر آن٬ تکرار می‌کنیم که همچون دیگر جملاتی که خداوند ما بر روی صلیب ادا کرد٬ این سخن دارای معنایی غنی است. در زمان خدمت زمینی‌اش٬‌ حتی دشمنان مسیح نیز اعتراف کردند که هیچ‌کس مثل این مرد سخن نگفته است! اکنون در لحظه مرگش کلماتی بر زبان مسیح جاری می‌شود که گویای دریایی از معناست. حال سعی می‌کنیم تا جنبه‌هایی مختلف مفهوم و معنای این سخن را ارزیابی کرده و ببینیم خداوند با گفتن «» چه حقایقی را روشن می‌سازد.
تمامی رنجهای فیزیکی و عذاب روحانی مسیح به پایان رسید.
آنچه که مسیح بر روی صلیب تحمل کرد٬ تنها درد ناشی از فرو رفتن میخها به دست و پا و رنج ناشی از ضربه‌های تازیانه سربازان رومی نبود. این دردهای بدنی در قیاس با رنج عظیمی که او در روح خود دید٬ کاملاً ناچیز است. زیرا بر روی صلیب٬‌ خدای پدر مجازات ابدی گناهکاران را بر مسیح قرار داده و او را در عوض ایشان عذاب داد. رنجی را که او کشید٬‌ عذابی ازلی بود که هریک از ایماندارانش بایستی در جهنم آن را تحمل می‌کردند. هیچ فیلم سینمایی قادر به نمایش گذاردن این عذاب درونی نیست. اما اکنون دیگر عذاب به پایان رسیده است؛ صدای تمسخر تماشاگران٬ مضحکه رهبران دینی و بی‌احترامی سربازان رومی . مسیح دیگر رنج نخواهد دید.
نقشه رستگاری آدمی به کمال رسید.
در روی صلیب مسیح بدهی ما را به طور کامل پرداخت کرد. زیرا خدای قدوس باید گناه را مجازات کند و نمی‌تواند آن را نادیده انگارد. (در دیگر ادیان زمینی٬ خدا می‌تواند هر کاری که دلش خواست انجام دهد؛ گناه را نادیده بگیرد٬ گناه را صواب بخواند٬ گناه را تشویق کند و یا پاداش دهد. اما خدایی که کتاب مقدس به ما معرفی می‌کند از گناه بی‌زار است٬‌ او قدوس است یعنی جدای از گناه) «» یعنی بهای رهایی ما به طور کامل پرداخت شده و خشم عادلانه و قدوس خداوند علیه گناه و گناهکاران فروکش کرده است؛ هرکس که به مسیح ایمان آورد تا به ابد در امان خواهد بود.
صلح با خداوند امکان‌پذیر است.
آدمی که بواسطه گناه از خداوند دور شده و از بهشت برین رانده شده بود٬‌ از طریق فدیه مسیح به آشتی با خداوند در می‌آید. دیگر بین ایماندار مسیحی و خدایش جدایی نیست؛ ما از راه ایمان به مسیح به خداوند نزدیک می‌شویم. بدون ایمان به او امکان ندارد کسی نزد خداوند تقرّب یافته و به حضورش برسد. زیرا گناه که بانی جدایی ما از خداوند قدوس است از میان برداشته نشده است. کسی که بدون نجات‌دهنده و در گناهانش از دنیا برود٬ هرچقدر هم که در طول حیاتش اعمال نیکی انجام داده باشد٬‌ هرگز به حضور خداوند نرسیده و تا به ابد از او -که سرچشمه همه نیکی هاست- جدا خواهد بود. به همین دلیل رستگاری و نجات برای پیروان دیگر ادیان وجود ندارد٬‌ هریک از ایشان – که نجات دهنده‌ای ندارد- باید مجازات ابدی گناهانش را خودش تحمل کند.
رسوم و آئین عبادتی شریعت موسی به پایان رسید.
تمامی سیستم عبادتی موسی که خداوند به قوم اسرائیل داده بود؛ معبد٬ مراسم قربانی و کاهن‌اعظم همه اشاره به کار مسیح داشته و از طریق آن‌ها قوم برای آمدن مسیح آماده می‌شدند. اما اکنون دیگر سایه‌ها از میان برداشته شده‌اند زیرا واقعیت به عرصه وجود آمده است. دیگر نیازی به حفظ رسوم و آئین عبادتی موسی نیست. تنها یک کاهن اعظم وجود دارد که از طریق او با خداوند در ارتباط هستیم. (رساله عبرانیان۴: ۳۶-۳۴) کاهن اعظم در عهد قدیم٬‌ تنها می‌توانست یک بار در سال و آن هم در زمان خاصی وارد قدس‌الاقداس شود اما مسیح برای همیشه در قدس‌الاقداس است و به طور مداوم برای ایماندارانش شفاعت می‌کند؛ رستگاری و حفاظت روحانی تک تک ایمانداران به مسیح تضمین شده است.
مکاشفه خداوند به اتمام رسیده است.
عبارت «تا کتاب تمام شود»بارها و بارها در عهد جدید دیده می‌شود؛ حتی در فصل۱۹ انجیل یوحنا چندین بار تکرار شده است. این عبارت اشاره به نبوت‌هایی می‌کند که در کتاب‌های عهد قدیم راجع به مسیحا شده بود. خداوند پیش از آمدن مسیح جزئیات آمدن وی٬ مکان تولد٬ خانواده٬ کلماتش بر روی صلیب٬ به خاکسپاری و رستاخیز و بسیاری جزئیات دیگر را پیشگویی و نبوت کرده بود. تعداد این نبوتها بیش از صدها نمونه است که تمامی آن‌ها بدون استثناء در مسیح به حقیقت می‌‌پیوندند. اکنون برکات وعده داده شده به ابراهیم٬ به ایمانداران به مسیح می‌رسد. مکاشفه خداوند به اتمام رسیده و بعد از رسولانی که این وقایع را برای کلیسا می‌نویسند٬ رسول دیگری فرستاده نخواهد شد. (مکاشفه یوحنا۲۲: ۱۸)
گناه قدرتش را از دست داده است.
جریمه گناه به کمال پرداخت شده و لذا دیگر قدرت محکوم ساختن ما را ندارد و زمانی که مسیح دوباره به زمین بازگردد٬‌ حضور آن به کلی از میان برداشته می‌شود. کسی که به مسیح ایمان می‌آورد٬‌ خلقتی تازه است و دیگر گناه در دلش فرمانروایی نمی‌کند. درحالیکه فرد بدون ایمان٬ تحت تسلط و اقتدار گناه است و هرکاری را که بدان وسوسه شود انجام می‌دهد. اما رساله اول یوحنا به ما نشان می‌دهد که مسیح با مرگ خود ما را از اسارت به گناه نجات داد. ایمانداران به مسیح آزادترین افراد روی زمین هستند؛ نه در قید گناه هستند و نه در قید شریعت. یک بار و برای همیشه٬‌ بهای رهایی ما پرداخت شده است.
حکومت شیطان شکست خورد.
نور قوی‌تر است از تاریکی. مسیح بر روی صلیب شیطان را شکست داد؛ او دیگر نمی‌تواند مانع شما گردد تا به مسیح ایمان آورید. فیض خداوند غیرقابل مقاومت است و تمام کسانی که برگزیده شده و فراخوانده شده‌اند٬ ایمان آورده و نجات خواهند یافت. هیچ دین٬‌ هیچ آئین و هیچ حکومتی نمی‌تواند مانع پیشرقت کار مسیح شده و یا آن را نابود کند. به علاوه شیطان دیگر نمی‌تواند به اراده خود فردی را تسخیر کند٬‌ چنانکه قبل از مصلوب شدن مسیح این کار را می‌کرد. زیرا مسیح او را شکست داد. جادو٬‌ جنبل٬ چشم زخم ٬نفرین و لعنت آدمی هیچ تأثیری بر ایماندار مسیحی ندارد.
شریعت به کمال رسید.
خداوند از هر یک از ما اطاعت کامل از شریعت را طلب می‌کند. شرط پذیرفته شدن در نظر خداوند٬‌ حفظ تک تک احکام شریعت موسی در تمام لحظات زندگی ماست. آنچه که هریک از ما بایستی برای پذیرفته شدن در نظر خداوند انجام دهیم و قادر به انجامش نیستیم٬‌ مسیح به جای ما آن را به کمال رسانید. «» یعنی خداوند ما را در مسیح می‌نگرد٬‌ گویی تمام احکام را حفظ کرده و شایسته دریافت برکات حضورش هستیم.
مرگ شکست خورد.
ترس از مرگ و دنیای ناشناخته بعد از مرگ٬‌ آدمی را وامی‌دارد تا دست به اعمال عجیب و غریبی بزند تا شاید رسیدن به مکانی بهتر را تضمین نماید. یکی از ستونهای دین جاهلی ترسانیدن مردم از مرگ است؛ وحشت از نکیر و منکر٬‌ فشار قبر و عذاب غاشیه آن‌ها را وامی‌دارد تا دعا و روزه و شب زنده‌داری کنند و حتی برای عزرائیل نماز بخوانند تا مرگشان را راحت سازد. اما ایماندار مسیحی ترسی از مرگ ندارد؛ مرگ همچون دربانی است که او را به ابدیت و حضور خداوند راهنمایی می‌کند. «ای مرگ نیش تو کجا است و ای گور پیروزی تو کجا؟ نیش مرگ گناه است و قوت گناه٬ شریعت. اما شکر خدا راست که ما را بواسطه خداوند ما عیسی مسیح پیروزی می دهد.» (رساله اول قرنطیان۱۵: ۵۷-۵۶)
مسیحیت تلاش برای پذیرفته شدن نزد خداوند نیست٬‌ انجام اعمال بی‌پایان مذهبی و تردید از مقبول بودن آن‌ها وجود ندارد. همه کارها به انجام رسیده و ما فقط از راه ایمان است که پذیرفته شده و وارد خانواده الهی می‌شویم. پیامی که ما به دنیا می‌دهیم این است که مکاشفه خداوند به پایان رسیده٬‌ نجات‌دهنده گناهکاران به دنیا آمده و با مرگش بر روی صلیب راه رسیدن به خداوند و رستگاری را باز کرده است. کسی که به مسیح ایمان بیاورد تا به ابد در امان خواهد بود زیرا مسیح او را حفظ خواهد کرد. نیازی به قربانی حیوانات٬ دعا٬ روزه‌داری٬ عزاداری و اعمال مذهبی نیست. هیچ کاری برای رستگاری ما باقی نمانده است تا انجام دهیم. خداوند پسریگانه‌زادش را برای نجات گناهکاران به دنیا بخشیده و او کارش را به پایان رسانیده است. فقط باید توبه کرده و به کار ه مسیح ایمان بیاوریم تا تمامی برکات وعده داده شده در کتاب مقدس به رایگان به ما تعلق گیرد. سؤال این است که؛ با این همه برکات آیا هنوز هم بدون ایمان باقی می‌مانید؟
فشرده پیام بشارتی شبان ابراهیم آقامحمد (یکی از واعظین مسلمان زاده ای که در کلیسای متروپولیتان تابرناکل لندن٬ انجیل را بشارت و تعلیم می‌دهد) - ترجمه دکتر زرین قلوب
«از ساعت ششم تا نُهم تاریکی تمام آن سرزمین را فرا گرفت. نزدیک ساعت نُهم٬‌ عیسی با صدای بلند فریاد برآورد؛ ایلویی٬ ایلویی٬ لمّا سبقتنی؟ یعنی٬ خدای من٬‌ خدای من٬‌ چرا مرا واگذاشتی؟» (انجیل متی۲۷: ۴۶-۴۵)
بر صلیب شدن مسیح ساعت نُه صبح و از زمانی آغاز شد که روشنایی روز آن صحنه را غرق در نور کرده بود. تا دم ظهر روشنایی بود تا اینکه ظلمات ناگهان نزول کرد و تا ساعت سه بعدازظهر به درازا کشید. سیاهی تمام منطقه یهودیه و احتمالأ کمی فراتر را در برگرفت. این واقعه را با فرایند‌های طبیعی نمی‌توان توجیح نمود؛ این تاریکی٬ به دلیل خسوف یا کسوف نبود زیرا مصلوب شدن مسیح در زمان عید پسخ رخ داد که همیشه مطابق با بدر کامل برگزار می‌شد. همچنین ناشی از توفان شن٬ بادسوزان و گرد وغبار شدیدی که جلوی آفتاب را بگیرد٬ نیز نبود. زیرا اگر چنین می‌بود مطمئنأ در یکی از اناجیل به آن اشاره می‌شد.-از طرفی باد و توفان شن هیچوقت باعث تاریکی مطلق نمی‌شود.-
فروکش کردن روشنایی خورشید‌٬‌ چیزی به جز اراده خداوند نبود و نویسندگان مسیحی اذعان داشته‌اند که این حادثه٬‌ معجزه‌ای بود به دست عیسی مسیح -علی رغم ضعف و ناتوانی ظاهری‌اش-. افول چشمگیر روشنایی بی‌درنگ وحشتی را در دل جمعیت پدید آورد٬‌ چونکه یهودیان راجع به «روز داوری» به خوبی تعلیم دیده بودند؛ روزی که در آن خورشید به تاریکی می‌گراید.
این حادثه بسیار به جا بود؛ زیرا که جهان خلقت که بدست خداوند آفریده شده بود -وقتی که او بزرگترین کارش را بر روی صلیب به انجام می‌رسانید- مجبور شد تا سر تسلیم فرود آورد. خورشید به نشانه احترام توقف نمود و همه کارهای انسانی به سکون واداشته شدند. هراس و هیبت بر مردم غالب آمد و تمام ناسزاگویی‌ها به خاموشی کشیده شد.
این تاریکی چه معنایی در بر دارد؟ چرا به وقوع پیوست و گویای چه نکاتی است؟ خداوند در این سه ساعت تاریکی چه چیزی را به زبان ایما و اشاره القاء می‌کند؟...در این مختصر به ملاحظات هشت‌گانه‌ای می‌پردازیم که با تعمق از دل این تاریکی بیرون کشیده شده‌اند:
۱- مخفی ماندن راه رستگاری بر اذهان ناباور
جدای از صلیب٬‌ عمده‌ترین مشخصه جلجتا مشایخ قوم یهود و ناظرین واقعه هستند که ناسزاگویان و طعنه زنان فریاد برداشته‌اند که: «بگذار تا خود را نجات دهد»-«اگر پسرخدایی از صلیب فرود بیا!»-«دیگران را نجات داد اما خود را نمی‌تواند نجات دهد»-«او به خدا توکل دارد٬‌ پس اگر خدا دوستش می‌دارد اکنون او را نجات دهد.»
تاریکی که صحنه را فروبلعید٬‌ همه تمسخرکنندگان را نیز به سکوت واداشت. چگونه می‌توانستند به مسخره‌گی هیاهو کنند٬‌ وقتی که نمی‌توانستند ببینند چه چیزی در حال رخ دادن است؟...شاید مسیح از صلیب پایین می‌آمد٬‌ شاد پدر او را چون الیجا به آسمان می‌برد٬ کسی چه می‌داند!‌...جمعیت حاضر در بهت و هراس سکوت اختیار کردند: پاره‌ای از روی هول و هراس٬ پاره‌ای با یادآوری پیشگویی‌های مربوط به روز داوری و عده‌ای هم به علت اینکه نمی‌دیدند چه اتفاقی در حال روی دادن است. نه نور ماه بود و نه شعاع خورشید (بدیهی است که کسی در روز روشن با خود چراغ حمل نکرده بود.) جمعیت یاوه گو که به مدت سه ساعت نعره کشیده بود٬‌ اینک چیزی نمی‌دید و این نمونه نمادینی است از اینکه چگونه خداوند ذهن تمام بدگویان و طعنه زنان را کور می‌کند تا پی به رستگاری نهفته در فدیه مسیح نبرند. تنها زمانی که رحمت خداوند چشمان کور ما را می‌گشاید تا به سویش بازگردیم٬ فرا می‌گیریم که به صلیب به دیده تحقیر نگاه نکنیم.
جمعیتی که مسیح را در حال ضجرکشیدن نظاره می‌کردند٬‌ چون نسبت به گفته‌های پیامبران پیشین و نبوت های آن‌ها درباره مسیح بی‌اعتنا بودند٬‌ قادر به دیدن چیزی نبودند. (تا زمانی که در روز پنتاکُست روح‌القدس فرود آمد و دلهای بسیاری را منور ساخت) افراد بی‌ایمان هرگز قادر به رویت عمق ناپیدای کفاره‌ای که مسیح برای گناهان پرداخت و درک رنجهای او نیستند. هرگز فدیه مسیح را درست درک نخواهیم کرد مگر در ابتدا غرور و ناباوری از میان برداشته شود. بی‌شک این حقیقت٬‌ جزئی از پیام آن ساعات تاریکی است.
۲- نمایش جلال کبریایی مسیح
به مدت سه ساعت خداوند در ملا‌ء‌عام شکنجه دید؛ زمانی کافی برای گواهی تاریخ بر این حقیقت که او به واقع وارد کالبدی انسانی شده و رنج کشید. بعد در نیمه راه داوری خداوند٬‌ پرده‌ای بر روی صحنه کشیده می‌شود (شاید توسط خود مسیح) تا شهادتی باشد بر مقام کبریایی او. تاریکی چیزی از میزان رنج او نکاسته بلکه بیانگر ذات خدایی اوست. جلال مسیح چنان بسیط و شمول است که اجازه نمی‌داد بیش از آنچه ضروری است٬‌ بر او خیره شوند. به عبارتی٬ حقارت ظاهری او در تاریکی مخفی شد تا نشانه‌ای باشد بر جلال اعظم ناپیدایش.
۳- پنهان ماندن رنج ازلی و بی‌کران مسیح
همچنان که آن ساعات سپری می‌شد٬ رنج و حزن روحی و جسمی خداوند ما در زیر بار عذاب ابدی گناهان می‌بایستی اثری بسیار شنیع بر سیمایش گذارده باشد؛ اما کراهت آن از دید عموم مردم پوشیده خواهد ماند. هرچند که این ظلمات علت مهمتری نیز دارد؛ جلوه خارجی هرگز قادر به برملاساختن طبیعت حقیقی رنجهای درونی مسیح نیست٬‌ زیرا هیچ چشم فانی را یارای مشاهده درد جانکاه و نهفته روحی او نیست.
اگر می‌شد به گذشته بازگشت تا او را در جلجتا و بر بالای صلیب ببینیم٬‌ نمی‌توانستیم بگوئیم؛ می‌دانم چه رنجی می‌کشی! ظاهر او نشانگر میزان رنجش نمی‌بود. اگر به پریشانی و مجازات ازلی میلیونها ایماندار بیندیشیم که به شکل غیرقابل تصوری در زمانی به مدت شش ساعت متراکم و فشرده گشته و اگر تأثیر گناه و مجازات بر جانی قدوس و بی‌گناه را در نظر داشته باشیم٬ سه ساعت تاریکی در جلجتا به ما می‌آموزد که رنج و مکافاتی بیش از آنچه ما را یارای دیدن و تصور آن را داشته باشیم٬ در جلجتا تحمل شد. در حقیقت ژرفای چنین رنج بی‌منتهایی فرای اندیشه و ذهن محدود آدمی است. آن یگانه پسر خدا٬ عاری از گناه و به سان یک گناهکار رنج کشید. آن درستکار و دادرس همه مخلوقات عالم٬ ضربات تازیانه عدالت را به خود کشید. آن طبیب جانها بیش از هرکس و هر آنچه عالمیان در مجموع بتوانند٬ رنج برد. آفریننده به مرگ دچار شد. جلجتا حقیقتأ واقعه‌ای است فرای ارزیابی و گمانه‌زنی دیدگان تماشاگر.
۴- اشاره‌ای به واماندگی مسیح
آن سیاهی همچنین مبین گوشه‌ای از رنج روحی و منحصر به فرد خداوند عیسی مسیح است که در لحظات جدایی از پدر آن را تجربه نمود. همین تجربه دهشتناک بود که او را به فریاد واداشت: «خدای من٬‌ خدای من٬ چرا مرا واگذاشتی؟»
تراکم تاریکی نمودی است به تنهایی او و جدایی. این جداماندگی شکلی از یأس٬ حزن درهم‌شکننده٬ خلائی بی‌امید و لعنتی ابدی به خود گرفت. آیا قادر به درک میزان رنجی هستیم که مسیح به خاطر ما متحمل آن شد؟ عذابی که می‌‌بایست تا به ابد آن را به جان می‌کشیدیم...او حتی بیش از آن را به جان خرید؛ چرا که به جای میلیونها نفر عذاب دید.
مسیح در ذات خدایی‌اش هرگز از پدر جداشدنی نیست اما در کالبد انسانی‌اش بایستی تمام آن مکافات را به خاطر ما تجربه کند و طعم تلخ جدایی از خدا را بکشد؛ زمانی که در امید٬‌ آسمان و خوشبختی به رویش قفل شده و در تاریکی دوزخ تنها گذاشته شد. تمام گناهان و علاقه ما به آن گناهان از جمله غرور٬ بی‌ایمانی٬ ردّ تعمدی رحمت و بخشایش بی‌شائبه خداوند٬ سزاوار خشم و اظهار تنفر خداوند است و مسیح بایستی نه تنها درد و رنج آن را تجربه کند٬‌ بلکه پی‌آمد انزجار خداوند را نیز. تاریکی سخن از این نومیدی و دوری از خداوند است.
۵ - فراخوانی به دیدار گناهانمان بر روی صلیب
آن ساعات ظلمانی یاریمان می‌دهد تا به جنبه دیگری از جلجتا پی ببریم؛ زیرا مسیح نه به خاطر خود که به خاطر قوم خود رنج کشید. «ما» در آنجا هستیم زیرا که او به واسطه گناهان ما رنج دید و نه از آن خود. همه‌ شرارت‌ها و اعمال پلید٬ گفتار و خیالات گناه‌آلود ما بر او نهاده شد و منجی قدوس و بی‌گناه مجازات گردید. اگر در آنجا می‌بودیم و سیمای دردمندش را می‌نگریستیم٬‌ شاید حس همدردی ما چنان برانگیخته می‌شد که از درک معنی عظیم رنج او وامی‌ماندیم. اما آن تاریکی٬ دید ظاهر‌بین را در بن‌بست قرار داده و ذهن را به پرس و جو و کنکاش فرامی‌خواند. گاه لازم است که نگاه کنیم٬ نه به نجات‌دهنده بر روی صلیب٬ بلکه به گناه‌های خود؛ «او کسی را که گناه را نشناخت٬ در راه ما گناه ساخت»
۶- اشاره به جدیّت حمله فوج تاریکی و پاسدارانش
وقتی که سران کاهنان و فرمانده نگهبانان معبد و بزرگان قوم برای دستگیری خداوند آمدند٬ وی به ایشان گفت؛ «اما این ساعت شماست و قدرت تاریکی» (انجیل لوقا۲۲: ۵۳) قدرت تاریکی٬‌ اشاره به حمله شدید شیطان و سپاهیانش به خداوند مصلوب ما دارد و سه ساعت تاریکی٬‌ این فعالیت مهیب را برملا می‌سازد. اگر چه مسیح به معنای واقعی شیطان و هنگش را با تحمل مجازات گناهانی که ایمانداران را از خدا جدا می‌ساخت٬ شکست داده و آن‌ها را نجات بخشیده و نقشه شیطان را نقش بر آب کرد. اما این حقیقت را که خصومت و دشمنی واقعی شیطان در آن ساعات تاریکی به اوج و نهایت خود رسید٬ نباید نادیده گرفت؛ سرشار از جنون٬‌ غضب و نفرت٬ سپاهیان ظلمت مسیح را به محاصره گرفته و با جدّ و جهد دیوانه وار -هرچند ناامیدانه- تلاش کردند تا او را به گناه وادارند. هرچه که از نفرت و غضب در چنته داشتند‌٬ بر سر او خالی کردند چون می‌دانستند که ساعت آن‌ها فرارسیده است؛ خشم کور ناامیدانه کینه جوست. «اسپرجن» -یکی از واعظین معروف کلیسای انگلیس در دوره ملکه ویکتوریا- جلجتا را با این کلمات ترسیم می‌کند: «زوزه مخوف دوزخ اوج گرفته و به غوغا و نعره می‌رسد. سیاه چال بی‌انتها سپاه خود را به بیرون می‌افکند؛ مخوف به سان شیر درنده٬ گرسنه همچون گرگ و سیاه به تیرگی شب٬ بی‌شمار سپاه سیاهی به مسیح خداوند هجوم می‌آورند».
کیست که بتواند از میزان خوف و وحشتی که مسیح در آن زمان قدرت تاریکی تجربه کرد٬ گمانه بزند؟...اما در نهایت او ثابت کرد که بر همه غالب آمده و «اسارت را به اسیری برد»‌ و «ریاستها و قدرتها را خلع سلاح کرده٬ در نظر همگان رسوا ساخت و بوسیله صلیب بر آن‌ها پیروز شد» (افسسیان۴: ۸ – کولسیان۲: ۱۵) نجات‌دهنده ما جزای تمامی گناهان را به کمال دریافت کرد و عواقب آن را در جدایی از پدر تجربه نمود و لاجرعه زهر خصومت قدرت تاریکی را تا به قطره آخر چشید.
۷- گواهی بر اینکه تنها مسیح عدالت خداوند را پاسخگوست
سه ساعت تاریکی٬ یکباره و قاطعانه با یک کلام مسیح خاتمه یافت. اگر یکی در آن میان شمع یا چراغی به همراه می‌داشت تا به دل تیرگی رخنه کند٬ چه می‌دید؟...آن نور ضعیف جز گوشه‌ای اندک را روشن نمی‌کرد و بلکه بیشتر تاکیدی بود بر سیاهی. تنها کلام مسیح است که سیاهی را به کناری می‌زند؛ چه در آن روز و چه امروزه. نور مُرده علم٬‌ هنر٬ روانشناسی٬ فلسفه و ادیان بشری قادر به حل معضل آدمی نیست. تنها انجیل گویای حقیقت بوده و تنها مسیح است که فدیه رستگاری را پرداخت تا خداوند عادل را که از گناهکاران در خشم است٬‌ به آشتی در بیاورد. یکی از دلایل آن تاریکی همین بود تا نشان دهد که فقط مسیح می‌تواند تاریکی را از بین برده و روشنایی ببخشد. به محض اینکه مسیح آیات مزمور ۲۲ را ادا کرد٬ نور به صحنه بازگشت.( هرچند خواری و فرومایگی ذات آدمی به حدی زیاد است که در اندک زمانی جمعیت به خود آمده و یاوه گویی را از سر گرفت.)
۸- نشانه‌ای بر ضرورت و تقدم ایمان
نیمی از رنج‌های مسیح در زیر لوای تاریکی مطلق صورت پذیرفت تا ضرورت ایمان قلبی را به ما تأکید کند. مسیح را نه به دیده تماشا بلکه با ایمان جستجو می‌کنیم. به حد ضرورت آنچه را که او برای نجات ما انجام داده٬ می‌بینیم و بعد تاریکی است که به ما یادآور می‌شود که رستگاری ما از راه خیره شدن بر صلیب یا با تصور ذهنی رنج‌های او بر صلیب میسر نیست. تماشای صلیب یا تأکید بیش از حد بر رنجهای جسمانی او کمکی به ما نمی‌کند. بلکه تنها با ایمان کامل به آنچه مسیح به انجام رسانید٬ نجات می‌یابیم. به واقعیت‌های جسمانی -چه در تخیلات و چه در فیلم‌های سینمایی- خیره نمی‌شویم٬‌ بلکه با دیده ایمان به غایی‌ترین و نهایی‌ترین فضیلت و دست آورد تاریخ -که همانا بازخرید جانهای ازلی ماست- می‌نگریم. ساعات تاریکی به نحوی به ما هشدار داده و ما را دعوت به ایمان می‌کند.
ساعات تاریکی می‌تواند اشاره‌گر به موارد عدیده دیگری هم باشد؛ می‌تواند دعوتی باشد به تفکر و اندیشه٬ تا با نگاهی به درون خود دعوت خدا را پاسخ گفته و به سوی او بازگشت کنیم. عده‌ای از مفسرین بر این باور هستند که این ساعات به نوعی حالت نبوت و پیشگویی پیامبرانه دارد؛ چه سخن از برخورد و رویکرد آدمی در طول تاریخ با این مقوله دارد؛ از یک سو ادیان زمینی که رستگاری را به بهای اعمال نیک وعده می‌دهد٬‌ لاجرم با چنین نجات‌دهنده‌ای در تضاد هستند و حتی واقعیت تاریخی مرگ او را نفی می‌کنند. از سوی دیگر الحاد می‌جنگد تا به هر نحو ممکن آن را پایمال کند.
در مملکت ما تمام درها محکم به روی روشنایی بسته شده؛ بشارت انجیل ممنوع است و مجازات سنگینی بدنبال دارد٬ مبشرین کلام در زندانهای مخفی اسیرشده‌اند٬ جلو نشر و پخش کلام خداوند به هر وسیله‌ای گرفته شده و در یک کلام٬ قدرت تاریکی قرنهای متوالی است که در آن سرزمین ابا و اجدادی ما حکمرانی می‌کند. آیا هیچ امیدی برای نجات از این سیاهی خرافات اعرابی وجود دارد؟ تنها و تنها مژده نجات‌بخش انجیل است که روشنایی را به دلهای سیاه و مُرده هر یک از ما که به او ایمان بیاوریم٬‌ باز خواهد آورد. قطعأ آن ساعتهای تاریکی جلجتا حاوی معنایی بس ژرفند٬ چون با عیسی٬ حتی در تاریکی هم برای جانها نور هست.
موعظه دکتر پیتر مسترز (برگردان به فارسی از موعظه)  واعظ و شبان کلیسای متروپولیتن لندن - ترجمه دکتر زرین قلوب