كوك كردن ساز
کوک کردن ساز
صوت یکی از زیر مجموعه های امواج مکانیکی است که کاربرد های گسترده ای در زندگی بشر دارد و یکی از کاربردهای زیبا و دلنشین آن تولید موسیقی است. همانطور که می دانید الفبای موسیقی،نت ها هستند و از کنار هم قرار گرفتن نت ها قطعات موسیقی ساخته می شوند.
اما اگر از دید علم فیزیک نت را تعریف کنیم،در واقع نت؛صوتی است که از ارتعاش های منظم تشکیل شده است و اثر خوشایندی بر گوش انسان دارد و هر نت فرکانس مخصوص به خود را دارد.
کوک بودن یک ساز به معنای هماهنگی ساز با فرکانس های تعریف شده بر اساس الگوهای خاص مربوط به همان ساز است.
کوک بودن ساز مساله ای است که برای همه نوازندگان با هر سطحی از توانایی در نواختن مهم است،چرا که در صورت کوک نبودن ساز صدای مطلوب و مورد نظر تولید نخواهد شد و به مرور زمان گوش نوازنده حساسیت خود را به تشخیص نت صحیح از دست می دهد.
گرچه الگوی کوک سازهای مختلف با هم متفاوت است،اما همه آنها با چند روش یکسان که انتخاب آن به خود نوازنده بستگی دارد،کوک می شوند.
روش های کوک کردن
استفاده از دیاپازون
استفاده از دیاپازون به منظور کوک کردن سازها،روشی بسیار قدیمی است.
وقتی یک دیاپازون مرتعش می شود امواج مکانیکی حاصل از ارتعاش خود را به فضای اطراف خود منتقل می کند و می تواند با ارتعاشی که در هوا ایجاد می کند باعث تولید صدا شود .از همین خاصیت انتقال ارتعاش دیاپازون برای کوک کردن ساز ها استفاده ميشود.
استفاده از پیانو
از آنجایی که پیانو محدوده وسیعی از صدا ها را پوشش می دهد می توان ساز ها را بر اساس هماهنگ کردن صدای نت ساز مورد نظر با صدای همان نت روی پیانو کوک کرد.
استفاده از تیونر
تیونر ها وسایل الکترونیکی هستند که در چند سال اخیر مورد استفاده قرار گرفته اند.برای کوک هر ساز تیونر را با ساز مورد نظر هماهنگ می کنید و با نواختن نت ها تیونر فرکانس صدای تولید شده و میزان دوری و نزدیکی آن به فرکانس اصلی را نشان می دهد.
کوک کردن ساز های زهی
ساز های زهی در انتهای دسته خود دارای گوشی هستند که پیچاندن گوشی ها باعث کشیدگی بیشتر یا کمتر سیم ها می شود که این مساله باعث تغییر در فرکانس نت ها می شود و می توان به وسیله تنظیم این گوشی ها که در واقع مثل پیچ عمل می کنند سازها را کوک کرد.
سازهایی مثل گیتار،ویولون،تار ،سه تار و ......را به این روش کوک می کنیم.
کوک پیانو
پیانو های الکتریک نیازی به کوک کردن ندارند،چرا که روی فرکانس مورد نظر تنظیم هستند و این تنظیمات به هم نمی ریزد.اما پیانو های آکوستیک نیاز به کوک شدن دارند و به دلیل ساختار خاص این پیانو کوک کردن آن کار دشواری است و بهتر است به افراد متخصص واگذار شود.
کوک سنتور
کوک سنتور نیز مقداری پیچیده تر از ساز های دیگر است.
اولین نکته ای که در مورد کوک سنتور باید مورد توجه قرار بگیرد،این است که هر چهار سیم سنتور با هم روی یک صدا کوک می شوند و بر اساس اینکه نوازنده قصد نواختن در کدام دستگاه موسیقی ایرانی را دارد،ساز را کوک می کند.
کوک بودن ساز به نوازنده انگیزه بیشتری برای نواختن می دهد و رعایت این مساله بسیار مهم است.
اصول نگهداری از پیانو
در بین همه سازها پیانو بیشترین قابلیت آكمپانيمان و همراهی با سایر ساز ها را دارد و در عین حال یکی از پیچیده ترین سازها است.
همه سازها برای حفظ کیفیت خود نیاز به رعایت یکسری اصول نگهداری دارند که منجر به کیفیت پایدار تولید صدای ساز و افزایش طول مدت نگهداری آن می شود.
همیشه باید این نکته را مد نظر داشت که فراهم کردن شرایط ایده آل برای ساز منجر به تولید صدای بهتر می شود.در صورتی که دما و رطوبت در گستره ی مناسب خود باشند،پیانو بهترین صدا و کیفیت خود را خواهد داشت.
رطوبت ایده آل برای پیانو ۵۰ تا ۶۰ درصد است.
از آنجایی که اجزای مختلف این ساز از جنس های مختلفی مثل ؛چوب،فلز،نمد،کتان و... ساخته شده اند،پیانو ساز بسیار حساسی است و باید در نگهداری از آن بسیار دقت کرد.
در نگهداری از پیانو رعایت اصولی که در ادامه به تفصیل بیان می شوند ضروری است.
پیانوی خود را حتی الامکان از پنجره دور نگه دارید.
سعی کنید پیانوی خود را کنار پنجره قرار ندهید.قسمت اعظمی از پیانو از چوب ساخته شده است و نباید در معرض تابش مستقیم نور خورشید،رطوبت و تغییرات ناگهانی دما باشد.
اگر بنا به شرایط مجبور به قرار دادن پیانو خود نزدیک پنجره هستید سعی کنید برای پنجره از یک پرده ضخیم استفاده کنید.
پیانو را نزدیک وسایل گرمایشی قرار ندهید.
پیانو خود را از منابع حرارتی مثل شوفاژ و یا بخاری دور نگه دارید.گرما باعث آسیب زدن به قسمت هایی از پیانو می شود که در تولید صدا موثر هستند،بنابرین کیفیت صدای ساز شما را تحت تاثیر قرار می دهند.
پیانو را از تغییرات ناگهانی دما دور نگه دارید.
وقتی یک اتاق سرد ناگهان گرم می شود،رطوبت موجود در هوا روی سیم ها و سایر قسمت های فلزی پیانو تجمع می کند و باعث زنگ زدگی این قسمت ها می شود. در همین شرایط بخش های نمدی نیز رطوبت را جذب می کنند و این مساله باعث تولید صدای نا واضح می شود.
رطوبت نامناسب چگونه روی پیانو تاثیر منفی می گذارد؟
نمد،کتان،چرم و بخش های چوبی پیانو بخش های خیلی حساس پیانو هستند که نسبت به سایر اجزا تاثیر پذیری بیشتری از رطوبت و تغییرات آن دارند.
رطوبت خیلی زیاد باعث تولید صدای تصنعی و غیر واضح پیانو می شود.که این صدای تصنعی و گنگ علامتی از زنگ زدن قسمت های داخلی پیانو است که باید هر چه سریعتر نسبت به تعمیر ساز خود اقدام کنید.
چگونه پیانو را در برابر رطوبت زیاد محافظت کنیم؟
محافظت پیانو در برابر رطوبت مساله است که باید همه افراد به آن توجه داشته باشند اما حساسیت این مساله در افرادی که در مناطق زیر زندگی می کنند بیشتر است
-نواحی با آب و هوای مرطوب و شرجی
-مناطقی که ارتفاع پایین تری از سطح دریا دارند،یا شهرهایی که در دل یک دره بنا شده اند و رطوبت هوا در این نواحی ساکن است و جا به جایی آن به سختی صورت می گیرد.
-زیر زمین و اماکن تاریک و نمور که جا به جایی هوا در آنها به ندرت و به صورت نا کامل صورت می گیرد.
در روزهای ابری و بارانی همه پنجره های اتاقی که پیانو در آن قرار دارد را ببندید و از بسته بودن در پوش کلاویه ها نیز اطمینان حاصل کنید.
تهویه کافی را برای اتاق نگهداری پیانو فراهم کنید.
پیانو به تهویه نیاز دارد و بهترین محل برای استقرار پیانو، مرکز اتاق است. در صورتی که این امکان برای شما وجود ندارد،پیانو را به یکی از دیوارهایی تکیه دهید که مرز بین دو اتاق است و تا جایی که امکان دارد آن را به دیواری که با فضای بیرون تماس دارد تکیه ندهید، چرا که تبادل دمایی که بین دیوار و محیط خارج صورت می گیرد تاثیرات منفی خود را روی صدا و کیفیت پیانو بر جا می گذارد.
از خشکی بیش از حد هوا نیز جلوگیری کنید.
استفاده ار بعصی کولرهای با سیستم جاذب رطوبت یا بعضی از وسایل گرمایشی موجب کاهش رطوبت هوا و خشکی آن می شود.
در صورتی که هوا بیش از اندازه خشک باشد بخش های چوبی و نمدی پیانو، خشک و جمع می شوند.
در حالت های شدید تر اتصالات صفحه کلید و قسمت های زیرین آن که به هم چسبیده اند از هم جدا می شوند که این مساله باعث اختلال در کارکرد پیانو می شود.
برای جلوگیری از این مساله بهتر است از دستگاه های رطوبت ساز یا گیاهان با برگ های پهن در اتاق پیانو استفاده کنید.
هیچ وسیله ای را روی پیانو خود قرار ندهید.
قرار دادن یک شی سنگین برروی پیانو موجب ایجاد صدای زنگی در آن می شود.
تنها وسایلی که اجازه دارید روی پیانو خود قرار دهید،برگه های نت ها و مترونوم است.
پیانو خود را در محلی قرار دهید که صدای آن به خوبی شنیده شود.
پیانو باید در اتاقی قرار داده شود که صدای آن به خوبی پخش شود.
اتاقی که در آن همه صدا ها با هم در یک نقطه جمع شده و از آن نقطه منتشر می شود، گزینه مناسبی برای نگهداری پیانو است.
در این شرایط صدای ساز شما طنین و پژواک دل پذیری دارد و همه صدا ها به خوبی شنیده می شوند.