نظریه ثرندایک: تئوری یادگیری و مفاهیم اصلی نظریه وی
ادوراد ثرندایک را می‌توان بهترین روانشناس آموزشی نه تنها در آمریکا بلکه در کل دنیا، دانست. نظریه ثرندایک علاوه بر حوزه روانشناسی یادگیری و ژنتیک، روانشناسی اجتماعی را نیز شامل می‌شود. نظریه یادگیری ثرندایک عنوان می‌کند که در سیستم عصبی بین محرک و پاسخ، ارتباط بوجود می‌آید. او این ارتباط شکل گرفته را با نماد s-r یعنی محرک-پاسخ نشان داده است. نظریه وی، معرف غالب اصلی محرک-پاسخ (s-r) در رویکرد رفتاری است.
او یادگیری را نتیجه ارتباط شکل گرفته میان محرک و پاسخ می‌داند و آن را پیوندگرایی می‌نامد. الگوی تئوری محرک-پاسخ، یادگیری آزمون و خطاست که در آن پاسخ‌هایی که در قبال پاداش داده می‌شوند در الگوی رفتاری غالب خواهند شد. نقطه برجسته پیوندگرایی نیزمانند دیگر رویکرد‌های رفتاری در این است که، این نظریه نیز نشان می‌دهد که یادگیری را می‌توان بدون در نظر گرفتن فرایند‌های درونی شخصیت فرد، کاملا توضیح داد. پیوندگرایی، تئوری یادگیریست که هم در مورد حیوانات و هم انسان صدق می‌کند. 
سه قانون اولیه در نظریه ثرندایک
نظریه ثرندایک قوانین یادگیری را بر اساس تئوری پیوندگرایی، مطرح کرد. او این سه قانون را برای اولین بار در حوزه روانشناسی حیوانات و در کتاب "یادگیری حیوانات" که در 1898 به چاپ رسید، عنوان کرد.
قانون اثر
طبق این قانون، پاسخی که متعاقب آن تقویت صورت می‌گیرد و کامیابی و رضایت را به دنبال دارد، منجر به محکم شدن رابطه بین محرک و پاسخ شده و تکرار این پاسخ را به دنبال دارد. در حالی که عدم کامیابی و تجربه درد و تنبیه در پاسخ به محرک، باعث تضعیف پیوند محرک-پاسخ شده و رفتار، دیگر اتفاق نمی‌افتد یا به اصطلاح خاموش می‌شود.
در واقع این قانون می‌گوید اگر پاسخی باعث خشنودی فرد شود، یادگرفته شده و تکرار می‌شود. اما اگر باعث اذیت و تنبیه او شود، پاسخ حذف خواهد شد. بنابراین نیرومندی پاسخ مهم‌ترین عامل در قانون اثر ثرندایک است. نظریه ثرندایک عنوان می‌کند قانون اثر، آموزش باید خوشایند باشد؛ علاقه و سلیقه آموزنده را در نظر بگیرد. در نتیجه باعث رضایت دانش آموزان شده و انگیزه یادگیری را افزایش می‌دهد.
قانون آمادگی
نام دیگر این قانون، تمایل به عمل است؛ به این معنا که یادگیری زمانی اتفاق می‌افتد که تمایل به عمل وجود داشته باشد. به عبارت دیگر، وقتی تمایل به عمل فعال است، انجام عمل باعث خشنودی و انجام ندادن عمل باعث آزردگی و رنجش می‌شود. می‌توان این قانون را در نظریه ثرندایک آمادگی جهت انجام کاری دانست. اگر فردی برای یادگیری آماده نباشد، یادگیری رخ نمی‌دهد.
قانون تمرین
این قانون عنوان می‌کند که، تمرین موجب کمک به افزایش کارآمدی و دوام یادگیری می‌شود. طبق نظریه محرک-پاسخ، ارتباط بین این دو با آزمون و تمرین، قوی شده و اگر تمرین نباشد، این ارتباط ضعیف می‌شود و از بین خواهد رفت. 
در نظریه ثرندایک این قانون را می‌توان قانون استفاده و عدم استفاده نیز نامید؛ که در آن پیوند شکل گرفته بین محرک و پاسخ در کورتکس مغز، قوی یا ضعیف می‌شود. مثال‌های فراوانی را می‌توان برای این قانون بیان کرد مثلا، یادگیری یک شعر، تایپ کردن، نواختن موسیقی و... که برای دوام یادگیری نیاز به تمرین‌های مدوام دارند. 
آزمون و خطا در نظریه ثرندایک
ثرندایک معتقد است یادگیری، با آزمون خطا اتفاق می‌افتد. برخی افراد آن را "یادگیری با انتخاب واریانس موفق" می‌نامند؛ زمانی که راه حل مشخصی برای فرد یادگیرنده وجود ندارد، او شروع به آزمون و خطا می‌کند. ابتدا راهی را انتخاب می‌کند اگر کمک کننده بود آن را انتخاب و اگر مؤثر نبود آن را رد می‌کند؛ این کار را تا زمانی که به راه حلی موفق دست پیدا نکند ادامه می‌دهد. 
باید خاطر‌نشان کرد که تمام فعالیت‌های آزمون و خطا تصادفی نیستند بلکه اغلب پاسخ‌ها سیستماتیک و مربوط هستند. در نظریه ثرندایک تعدادی آزمایش برای تئوری آزمون و خطا انجام شد که در ادامه به یکی از معروف‌ترین آزمایش‌های ثرندایک اشاره می‌کنیم. 
آزمایش جعبه پازل
جعبه پازل یکی از آزمایشات کلاسیک ثرندایک است. در این آزمایش، گربه را داخل جعبه قرار داد و یک ماهی را به عنوان مشوق جایی بیرون از قفس گذاشت. جعبه به گونه‌ای طراحی شده بود که گربه می‌توانست با فشار دادن یک اهرم، به غذا دست یابد. ثرندایک مشاهده کرد که گربه با آزمون و خطاهای فراوان مانند بالا و پایین پریدن و یا چنگ انداختن به در و دیوار سعی در دست یابی به ماهی را دارد. در نهایت به طور اتفاقی اهرم را فشار داد، در قفس باز شد و به ماهی رسید. 
روز بعد که گربه را داخل جعبه قرار دادند، این بار زمان کمتری طول کشید تا گربه توانست اهرم را فشار دهد و بیرون بیاید. این زمان با قرار دادن‌های مکرر گربه در قفس به تدریج کمتر و کمتر شد؛ تا این که به محض قرار دادن گربه در قفس، اهرم را فشار میداد و بیرون می‌آمد. 
کاربرد آموزشی نظریه ثرندایک
تئوری آزمون خطا و سه قانون ثرندایک کاربردهای آموزشی نیز دارند. قانون آمادگی، بر ایجاد انگیزه تأکید دارد. قانون تمرین ما را متقاعد می‌کند که "تمرین فرد را کامل می‌کند" و قانون اثر، نقش پاداش و تنبیه در یادگیری کودکان را نشان می‌دهد. در واقع انگیزش و یادگیری مفاهیمی جدا از هم نیستند؛ انگیزه عاملی است که فردا را وادار به عمل می‌کند. بنابراین موفقیت یک معلم در گرو انرژی که صرف ایجاد انگیزه در شاگردانش می‌کند، است. با ایجاد انگیزه فرایند یادگیری آسان‌تر و جذاب‌تر خواهد شد. 
> معلمان، شما باید در صرف انرژی در کلاس، با دانش آموزتان رقابت کنید. اگر شما بدوید او راه می‌رود؛ اگر شما راه بروید او می‌ایستد؛ اگر شما بایستید او دراز می‌کشد؛ اگر شما دراز بکشید او می‌خوابد و اگر شما بخوابید او می‌میرد. 
> 
> 
ثرندایک باور داشت که فعالیت های مربوط به آموزش و پرورش را باید به طور علمی مطالعه کرد. بین دانش فرایند یادگیری و فعالیت های آموزشی باید یک رابطه نزدیک وجود داشته باشد. او انتظار داشت که هرچه اطلاعات بیشتری درباره ماهیت یادگیری به دست می‌آید، به همان نسبت فعالیت های آموزشی هم باید بهبود یابد. 
منابع برای مطالعه بیشتر
(connectionism (edward thorndike
edward thorndike: the law of effect
thorndike’s trial and error theory
در نظریه اریک برن ، شخصیت فرد به صورت سه حالت جدا­گانه‌ی خود (ego) سازمان یافته است. این سازمان یافتگی شخصیت به سه صورت والد، بالغ،‌ کودک در نظر گرفته می‌شود. سه بعد والد،‌ بالغ و کودک براساس مفهومی نظری دیده نمی شوند، بلکه مدام در واقعیت قابل مشاهده هستند.
حالت کودک
براساس نظریه اریک برن ، وقتی شخصیت افراد در بعد کودک سازمان می‌یابد و فرد در این بعد قرار دارد؛ مانند زمان کودکیش فکر، درک و احساس می‌کند. فرد به جای اینکه منطقی و عقلانی واکنش نشان دهد، تکانشی برخورد می‌کند. قشقرق به راه می‌اندازد. خیالپردازی می‌کند. وظایف خود را عمل نمی‌کند. مانند یک کودک زیر بار مسئولیت نمی‌رود. تمامی این‌ها در بعد کودک فرد، مشاهده می‌شود.
از طرف دیگر،‌ سازمان کودک فقط شامل ویژگی‌های منفی نمی‌باشد؛ بلکه خلاقیت، شوخ‌طبعی، شادی، منبع انگیزه و تحرک را نیز در بر دارد. این بخش، تنها بخش شخصیت است که واقعا از زندگی لذت می‌برد. 
سه نوع کودک
براساس نظریه اریک برن ، حالت کودک ایگو، از دوران کودکی فرد دست نخورده باقی مانده است. کودک می‌تواند به سه صورت مشاهده شود:‌ 
کودک طبیعی که هیجانی‌ترین، نیرومندترین و خود‌انگیخته ترین جلوه‌ی کودک است.
کودک سازش یافته که کودک مطیع‌تری است؛ از درخواست‌های والد نشات گرفته و خواسته‌های والد را سازگارانه عملی می‌کند.
پروفسور کوچولو که کودک کنجکاو و شهودی است؛ مثل یک بزرگسال منحصر به فرد و خاص عمل می کند.
حالت والد
براساس نظریه اریک برن ، حالت والد ایگو نیز از دوران کودکی فرد دست نخورده باقی مانده است. قسمت عمده‌ی شکل گیری والد، براساس مشاهده‌هایی که کودک، مثلا از والدین خود در حافظه ثبت می‌کند بوجود می‌آید؛ تا اینکه بزرگتر می‌شود و در معرض منابع قدرت جدید قرار می‌گیرد و قسمت والد خود را تغییر می دهد. یا اینکه بعدها خودش پدر یا مادر می‌شود و حالت والد ایگوی فرد، تحت تاثیر این تغییر (والد شدن) قرار می‌گیرد.
از جلوه‌های والد می توان به باید و نبایدهای مرسوم، دست به کمر زدن و امر و نهی کردن اشاره کرد.  بخش والد ایگو مدام قانون تدوین می کند و محدود کننده است. از طرف دیگر، بخش مهر‌ورز و تسلی بخش شخصیت نیز می باشد. علاوه براین نماینده ی سنت‌ها وارزش‌ها‌ی درون فرد نیز است. اگر اطلاعات کافی در بخش بالغ شخصیت وجود نداشته باشد، والد برای تصمیم گیری وارد عمل می‌شود. وقتی نیاز به کنترل فرزندان، کنترل حالت کودک ایگو و همچنین تکانه‌های ناخوشایند والدین است، نقش والد ایگو برجسته می‌شود.  
دو نوع والد:‌ والد مهر‌ورز در برابر والد مستبد
ایگو در حالت والد مهرورز صادقانه محبت می کند و تمایل به حفاظت از دیگران دارد. توجهش به دیگران است و دوست دارد کاری برای بقیه انجام دهد؛ در عین حال مقتدرانه رفتار می کند. 
از سوی دیگر،  ایگو در حالت والد مستبد، در دیگران ترس، نگرانی و نفرت ایجاد می کند. به دیگران القا می کند که خوب نیستند و باید مدام برای بهتر شدن تلاش کنند. در موقعیتهای مختلف، مستبدانه امر و نهی می کند. شدیدا نیازمند کنترل دیگران است و به دلیل این نیاز شدید، محترمانه حکم‌رانی نمی‌کند؛ در نتیجه دیگران او را جادوگر یا غول می‌نامند. 
حالت بالغ :‌بخش بی احساس شخصیت
براساس نظریه اریک برن ، حالت بالغ مثل یک کامپیوتر عمل کرده و اطلاعات را برای تصمیم گیری و استدلال، پردازش می کند. این بخش از شخصیت به مرور رشد می‌کند و براساس عقل و منطق جلو می‌رود و معیاری برای سنجش واقعیت محسوب می‌شود. واقعیت سنجی مروبط به این قسمت است؛ چون براساس احساسات واکنش نشان نمی دهد.
بخش بالغ، نه تنها محیط، بلکه خواسته های کودک و والد را نیز تعدیل و واقع بینانه ارزیابی می‌کند. در زمان پیش‌بینی دقیق، فکر و تصمیم در مورد مسایل مهم زندگی، تصمیم در مورد شغل و یا سرمایه گذاری در کاری، بالغ وارد عمل می‌شود.
شخصیت سازگار در نظریه اریک برن
این سه بخش ایگو، وقتی در موقعیت مناسب قرار بگیرند، سازگارانه و انطباقی هستند. بنابراین هیچ بخش آن مضر نمی‌باشد اگر در جای خودش قرار داشته باشد. شخصیت سازگار، شخصیتی است که بر اساس ضروریات موضع موجود، از یک حالت خود به حالت دیگر جا به جا می‌شود. استوار‌سازی از علامت های شخصیت سالم است؛ به این معناست که فرد به راحتی بتواند از یک حالت ایگو به حالت دیگر جا به جا شود و به صورت سختگیرانه روی یک حالت تثبیت نشود. 
در هر لحظه فقط یک حالت ایگو می‌تواند فعال باشد و شخصیت فرد را کنترل کند؛ به آن حالت مجری می گویند. آن حالت ایگو برای فعال کردن عضلات درگیر در رفتار، انرژی روانی لازم را دارا می باشد. 
سایق‌های روانی براساس نظریه اریک برن
براساس نظریه اریک برن،‌ شخصیت سالم به نوازش برای تحریک نیازمند است. اگرچه تماس بدنی مستقیم تسلی بخش ترین نوع نوازش است، اما بزرگسالان با پذیرش از سوی دیگران نیز به نوازش دست پیدا می‌کنند. بنابراین افراد عطش پذیرش و تایید دارند و با نوازش مثبت مثل لبخند و تشویق برآورده می شود و با نوازش منفی مثل اخم و انتقاد، حداقل عطش انسان به پذیرش برآورده می شود. 
عطش نظم دهی که یکی دیگر از سایقهای روانی است، انگیزه ی فرد برای تصمیم گیری در مورد چگونگی گذراندن وقت سالانه است و افراد دوست دارند آن را جالب و مهیج تنظیم کنند تا از خستگی و ملال، فرار کنند. جالب ترین حالت وقت گذرانی مبادله ی نوازش با دیگران است که به آن تبادل نیز می گویند. افراد موجوداتی اجتماعی هستند و عطش نوازش و برانگیختگی در آنان،‌ آنها را به سمت تبادل سوق می دهد. 
انواع تبادل در نظریه اریک برن
امن ترین نوع رفتار متقابل، تبادل آداب است که در مبادلات رسمی شاهد آن هستیم. فعالیت کاری نوع دیگری از تعامل اجتماعی امن است. سرگرمی نیز در اوقات فراغت می تواند دامنه‌ی روابط متقابل را گسترده کند. پر‌مخاطره ترین و مهیج ترین نوع ارتباط متقابل، بازی‌هایی است که افراد اجرا می کنند.
بازی، یک رشته تبادلات نهفته است که پیامدهای روانی همچون احساس گناه، خشم و یا افسردگی دارد. افراد وقتی وارد بازی می شوند،‌ مستقیما پیام خود را منتقل نمی کنند و در پشت پیام به ظاهر مستقیمشان، منظوری نهفته است؛ در نتیجه در فرد احساسات مختلفی ایجاد می‌کند.
مواضع زندگی در نظریه اریک برن
بازی‌ها می توانند موضعی را که فرد در زندگی برای خودش انتخاب می کند، را تایید نماید. موضع زندگی عبارت است از اعتقاد راسخ به اینکه من کیستم و دیگران چه کسانی هستند. چهار موضع زندگی عبارت است از:‌
سناریوی من خوبم تو خوبی
سناریوی من خوبم- تو خوب نیستی
سناریوی من خوب نیستم- تو خوب نیستی
سناریوی من خوب نیستم- تو خوبی
موضع اول و همگانی کودکان، خوب بودن است مگر اینکه در فرایند تربیت و آموزش متقاعد شوند که خوب نیستند. پذیرفتن موضع و سناریوی زندگی در سن ۶-۷ سالگی به صورت خوب بودن یا خوب نبودن، عامل مهمی در تعیین سناریوی ادامه ی زندگی کودک است. ممنوعیت‌ها، توصیه‌ها و تشویق والدین نیز در سناریوی زندگی نقش دارند. 
> کودکان به صورت پرنس و پرنسس به دنیا می آیند، تا اینکه والدینشان آنها را به صورت قورباغه در می آورند. 
> 
>  اشتاینر (۱۹۷۴)
منبع برای مطالعه بیشتر
بازی‌هایی که افراد اجرا می‌کنند.