شرطی سازی کلاسیک :‌ نظریه پاولف، روانشناس و فیزیولوژیست روسی
شرطی سازی کلاسیک (classical conditioning)، یادگیری از طریق تداعی محرکی خنثی با محرکی معنادار و توانایی فراخوانی پاسخ مشابه است. یک روز بهاری را در نظر بگیرید. مادری به همراه کودکش برای قدم زدن بیرون رفته است. کودک دستش را دراز می‌کند تا گلی را بچیند، اما زنبوری روی گل نشسته است و کودک را نیش می‌زند. 
روز بعد، مادر چند شاخه از همان گل را در گلدان می‌گذارد و آنها را برای بوییدن سمت کودک دراز می‌کند. کودک به محض دیدن گل، شروع به گریه کردن می‌کند. ترس کودک با دیدن گل، فرایند یادگیری از طریق شرطی سازی کلاسیک را نشان می دهد. به عبارت دیگر، محرک خنثی یعنی گل، با محرکی معنادار یعنی نیش زنبور همراه می‌شود و گل این ظرفیت را پیدا می‌کند تا پاسخ مشابه، یعنی ترس را فرا بخواند. 
مطالعات پاولف پیرامون شرطی سازی کلاسیک
پاولف با شرطی سازی کلاسیک، روی ذهن، شخصیت و رفتار تاثیر گذاشت. پاولف در اوایل دهه ی ۱۹۰۰ به فرایند هضم غذا در بدن علاقمند شد. او در آزمایشاتش پودر گوشت در دهان سگ می ریخت و این کار او باعث ترشح بزاق در دهان سگ می‌شد. پاولف متوجه شد، حتی وقتی از غذا هم خبری نیست، بزاق سگ ترشح می شود. 
بنابراین، محرک فقط غذا نیست که منجر به این پاسخ می‌شود. مثلا سگ حتی وقتی فقط ظرف غذا را هم می‌بیند، بزاقش ترشح می‌شود. دیدن فردی که برایش غذا می آورد، حتی صدای بسته شدن در هنگام آورده شدن غذا نیز برای او غذا را تداعی می کند؛ در نتیجه بزاقش ترشح می شود. پاولوف متوجه شد که تداعی این صحنه ها و صداها با غذا، باعث نوعی یادگیری می‌شود که آن را شرطی سازی کلاسیک نامید. 
ادامه ی مطالعات پاولف در مورد شرطی سازی کلاسیک
پاولف تصمیم گرفت بررسی کند که چرا سگ در برابر صحنه های تداعی کننده‌ ی غذا و صداهایی که قبل از غذا می شنود، بزاقش ترشح می شود.  او متوجه شد که سگ یک سری رفتارهای آموخته شده و آموخته نشده دارد. بخش آموخته نشده در شرطی سازی کلاسیک اشاره به برخی محرک‌ها دارد که به صورت خودکار، ذاتی یا فطری پاسخ تولید می کنند. به آنها بازتاب نیز گفته می شود. 
مثالی از بازتاب
به عنوان مثال، ترشح بزاق سگ در پاسخ به غذا نوعی بازتاب است. استفراغ کردن به دنبال خوردن غذای فاسد و یا لرزیدن در پاسخ به سرما نیز نوعی بازتاب محسوب می شود. به این بازتاب‌ها که بدون نیاز به یادگیری قبلی پاسخ تولید می کند، محرک غیر شرطی نیز می‌گویند. در مثال سگ، ترشح بزاق در پاسخ به غذا، محرک غیر شرطی محسوب می شود. پاسخ غیر شرطی نیز پاسخ آموخته نشده‌ای است که در برابر محرک غیر شرطی داده می شود. در مورد مثال اول، گریه کودک در برابر نیش زنبور، ربطی به یادگیری قبلی نداشت و پاسخی اتوماتیک و خودکار محسوب می شد. 
محرک شرطی و پاسخ شرطی در شرطی سازی کلاسیک
در شرطی سازی کلاسیک، محرک شرطی محرکی است که قبلا خنثی بوده است و به خودی خود، در فرد پاسخی ایجاد نمی کند. اما بعد از همراه شدن با محرک غیر شرطی، می تواند پاسخ شرطی را فراخوانی کند. پاسخ شرطی نیز پاسخی آموخته شده است که بعد از همراه شدن محرک شرطی و غیر شرطی با یکدیگر، در فرد پاسخ ایجاد می‌کند. 
در مثال سگ، پاولف قبل از آوردن غذا، زنگی را به صدا در می آورد.  به مرور سگ یاد گرفت که هر وقت صدای زنگ می آید، بعد از آن غذا در انتظارش است. در نتیجه با شنیدن صدای زنگ بزاقش ترشح می شد.  تا قبل از این، زنگ معنایی برای سگ نداشت و فقط او را از جا می پراند. در این مثال، زنگ محرک شرطی و آموخته شده محسوب می شود، چون به تنهایی در سگ، ترشح بزاق ایجاد نمی کند و با مجاورت آن با غذا به مرور پاسخی شرطی ایجاد می شود. اگر مدتی، بعد از صدای زنگ، غذایی به سگ داده نشود، خاموشی اتفاق می‌افتد، یعنی دیگر سگ با شنیدن صدای زنگ، بزاق ترشح نمی کند.    
تعمیم و تمییز در نظریه پاولف
تعمیم در شرطی سازی کلاسیک به این معناست که محرک جدیدی که شبیه محرک شرطی اصلی است، بتواند پاسخی شبیه پاسخ شرطی ایجاد کند. تعمیم از این جهت حائز اهمیت است که اجازه می دهد یادگیری به محرکهای خاص منتقل شود. در مثال سگ، پاولف متوجه شد که صداهای دیگری مثل سوت هم می تواند منجر به ترشح بزاق شود. در زندگی نیز، تعمیم می تواند کمک کننده باشد. 
مثلا وقتی ما ماشینمان را عوض می کنیم و در جاده ای متفاوت رانندگی می کنیم، نیاز به یاد گرفتن رانندگی از اول نیست. البته تعمیم، مشکل هم ایجاد می کند. مثلا گربه ای که مینو ماهی را به ماهی گوشت خوار تعمیم می دهد، دچار مشکل می شود. بنابراین، تمییز محرک نیز اهمیت دارد. تمییز در شرطی سازی کلاسیک ، یعنی ارگانیسم یاد بگیرد به برخی محرکها پاسخ دهد و به برخی بی اعتنا باشد. پاولف برای ایجاد تمییز، فقط بعد از صدای زنگ به سگ غذا می داد تا سگ یاد بگیرد بین صدای زنگ و صداهای دیگر تمایز قائل شود.
شرطی سازی کلاسیک در انسان‌ها
بعد از مطالعات پاولف، محققان انسان‌ها را نسبت به صدای زنگ، نور، فوت کردن یا تماس دست شرطی کردند. شرطی سازی کلاسیک کمک زیادی به بقا می کند. مثلا باعث می شود دستمان را قبل از سوختن عقب بکشیم؛ در این مثال، کودک با خوردن دستش به بخاری داغ، آن را عقب می‌کشد. با چند بار خوردن دستش به بخاری، یاد می‌گیرد که بخاری داغ است و نباید به آن دست زد. در محیط زندگی نمونه هایی از شرطی سازی کلاسیک را مشاهده می کنیم.
کودک با تداعی شدن مطب دندانپزشکی همراه با درد پر کردن دندان، ترس از مطب را فراگیری می کند. کودک این ترس را به تمام مطبهای دندانپزشکی، بزرگسالان سفید پوش و حتی صدا و بوی داخل مطب تعمیم می دهد. کودک، مطب پزشکی که مادرش به آنجا مراجعه می‌کند را از سایر مطب‌ها تمییز می دهد و می داند آنجا کاری با او ندارند. کودک بعد از چند نوبت که به مطب دندانپزشکی برود و دردی را تجربه نکند، ترسش خاموش می شود. تا اینکه بار دیگر تجربه ی دردناکی را در این محیط تجربه کند.   
پژوهش‌های شرطی‌سازی بعد از پاولف
واتسون بر اساس شرطی سازی کلاسیک پاولف، شرطی سازی ترس را مورد توجه قرار داد. او توانست در آزمایش‌های انجام داده، ترس را در کودکی که اصلا از حیوانات پشمالو نمی‌ترسید، شرطی کند. بعد‌ها، کودک این ترس را به تمام چیزهای خزدارمثل کت خزدار، تعمیم داد.
اسکینر نیز نوع دیگری از شرطی سازی را مطرح کرد که به آن شرطی سازی کنشگر یا عامل می‌گویند. در نظریه اسکینر، ارگانیسم با دریافت تقویت، پاسخش را به محرک حفظ می‌کند و با تنبیه، پاسخش به محرک کمرنگ شده و در نهایت خاموش می‌شود. 
منبع برای مطالعه بیشتر
پاولف و شرطی سازی کلاسیک
ادوراد ثرندایک را می‌توان بهترین روانشناس آموزشی نه تنها در آمریکا بلکه در کل دنیا، دانست. نظریه ثرندایک علاوه بر حوزه روانشناسی یادگیری و ژنتیک، روانشناسی اجتماعی را نیز شامل می‌شود. نظریه یادگیری ثرندایک عنوان می‌کند که در سیستم عصبی بین محرک و پاسخ، ارتباط بوجود می‌آید. او این ارتباط شکل گرفته را با نماد s-r یعنی محرک-پاسخ نشان داده است. نظریه وی، معرف غالب اصلی محرک-پاسخ (s-r) در رویکرد رفتاری است.
او یادگیری را نتیجه ارتباط شکل گرفته میان محرک و پاسخ می‌داند و آن را پیوندگرایی می‌نامد. الگوی تئوری محرک-پاسخ، یادگیری آزمون و خطاست که در آن پاسخ‌هایی که در قبال پاداش داده می‌شوند در الگوی رفتاری غالب خواهند شد. نقطه برجسته پیوندگرایی نیزمانند دیگر رویکرد‌های رفتاری در این است که، این نظریه نیز نشان می‌دهد که یادگیری را می‌توان بدون در نظر گرفتن فرایند‌های درونی شخصیت فرد، کاملا توضیح داد. پیوندگرایی، تئوری یادگیریست که هم در مورد حیوانات و هم انسان صدق می‌کند. 
سه قانون اولیه در نظریه ثرندایک
نظریه ثرندایک قوانین یادگیری را بر اساس تئوری پیوندگرایی، مطرح کرد. او این سه قانون را برای اولین بار در حوزه روانشناسی حیوانات و در کتاب "یادگیری حیوانات" که در 1898 به چاپ رسید، عنوان کرد.
قانون اثر
طبق این قانون، پاسخی که متعاقب آن تقویت صورت می‌گیرد و کامیابی و رضایت را به دنبال دارد، منجر به محکم شدن رابطه بین محرک و پاسخ شده و تکرار این پاسخ را به دنبال دارد. در حالی که عدم کامیابی و تجربه درد و تنبیه در پاسخ به محرک، باعث تضعیف پیوند محرک-پاسخ شده و رفتار، دیگر اتفاق نمی‌افتد یا به اصطلاح خاموش می‌شود.
در واقع این قانون می‌گوید اگر پاسخی باعث خشنودی فرد شود، یادگرفته شده و تکرار می‌شود. اما اگر باعث اذیت و تنبیه او شود، پاسخ حذف خواهد شد. بنابراین نیرومندی پاسخ مهم‌ترین عامل در قانون اثر ثرندایک است. نظریه ثرندایک عنوان می‌کند قانون اثر، آموزش باید خوشایند باشد؛ علاقه و سلیقه آموزنده را در نظر بگیرد. در نتیجه باعث رضایت دانش آموزان شده و انگیزه یادگیری را افزایش می‌دهد.
قانون آمادگی
نام دیگر این قانون، تمایل به عمل است؛ به این معنا که یادگیری زمانی اتفاق می‌افتد که تمایل به عمل وجود داشته باشد. به عبارت دیگر، وقتی تمایل به عمل فعال است، انجام عمل باعث خشنودی و انجام ندادن عمل باعث آزردگی و رنجش می‌شود. می‌توان این قانون را در نظریه ثرندایک آمادگی جهت انجام کاری دانست. اگر فردی برای یادگیری آماده نباشد، یادگیری رخ نمی‌دهد.
قانون تمرین
این قانون عنوان می‌کند که، تمرین موجب کمک به افزایش کارآمدی و دوام یادگیری می‌شود. طبق نظریه محرک-پاسخ، ارتباط بین این دو با آزمون و تمرین، قوی شده و اگر تمرین نباشد، این ارتباط ضعیف می‌شود و از بین خواهد رفت. 
در نظریه ثرندایک این قانون را می‌توان قانون استفاده و عدم استفاده نیز نامید؛ که در آن پیوند شکل گرفته بین محرک و پاسخ در کورتکس مغز، قوی یا ضعیف می‌شود. مثال‌های فراوانی را می‌توان برای این قانون بیان کرد مثلا، یادگیری یک شعر، تایپ کردن، نواختن موسیقی و... که برای دوام یادگیری نیاز به تمرین‌های مدوام دارند. 
آزمون و خطا در نظریه ثرندایک
ثرندایک معتقد است یادگیری، با آزمون خطا اتفاق می‌افتد. برخی افراد آن را "یادگیری با انتخاب واریانس موفق" می‌نامند؛ زمانی که راه حل مشخصی برای فرد یادگیرنده وجود ندارد، او شروع به آزمون و خطا می‌کند. ابتدا راهی را انتخاب می‌کند اگر کمک کننده بود آن را انتخاب و اگر مؤثر نبود آن را رد می‌کند؛ این کار را تا زمانی که به راه حلی موفق دست پیدا نکند ادامه می‌دهد. 
باید خاطر‌نشان کرد که تمام فعالیت‌های آزمون و خطا تصادفی نیستند بلکه اغلب پاسخ‌ها سیستماتیک و مربوط هستند. در نظریه ثرندایک تعدادی آزمایش برای تئوری آزمون و خطا انجام شد که در ادامه به یکی از معروف‌ترین آزمایش‌های ثرندایک اشاره می‌کنیم. 
آزمایش جعبه پازل
جعبه پازل یکی از آزمایشات کلاسیک ثرندایک است. در این آزمایش، گربه را داخل جعبه قرار داد و یک ماهی را به عنوان مشوق جایی بیرون از قفس گذاشت. جعبه به گونه‌ای طراحی شده بود که گربه می‌توانست با فشار دادن یک اهرم، به غذا دست یابد. ثرندایک مشاهده کرد که گربه با آزمون و خطاهای فراوان مانند بالا و پایین پریدن و یا چنگ انداختن به در و دیوار سعی در دست یابی به ماهی را دارد. در نهایت به طور اتفاقی اهرم را فشار داد، در قفس باز شد و به ماهی رسید. 
روز بعد که گربه را داخل جعبه قرار دادند، این بار زمان کمتری طول کشید تا گربه توانست اهرم را فشار دهد و بیرون بیاید. این زمان با قرار دادن‌های مکرر گربه در قفس به تدریج کمتر و کمتر شد؛ تا این که به محض قرار دادن گربه در قفس، اهرم را فشار میداد و بیرون می‌آمد. 
کاربرد آموزشی نظریه ثرندایک
تئوری آزمون خطا و سه قانون ثرندایک کاربردهای آموزشی نیز دارند. قانون آمادگی، بر ایجاد انگیزه تأکید دارد. قانون تمرین ما را متقاعد می‌کند که "تمرین فرد را کامل می‌کند" و قانون اثر، نقش پاداش و تنبیه در یادگیری کودکان را نشان می‌دهد. در واقع انگیزش و یادگیری مفاهیمی جدا از هم نیستند؛ انگیزه عاملی است که فردا را وادار به عمل می‌کند. بنابراین موفقیت یک معلم در گرو انرژی که صرف ایجاد انگیزه در شاگردانش می‌کند، است. با ایجاد انگیزه فرایند یادگیری آسان‌تر و جذاب‌تر خواهد شد. 
> معلمان، شما باید در صرف انرژی در کلاس، با دانش آموزتان رقابت کنید. اگر شما بدوید او راه می‌رود؛ اگر شما راه بروید او می‌ایستد؛ اگر شما بایستید او دراز می‌کشد؛ اگر شما دراز بکشید او می‌خوابد و اگر شما بخوابید او می‌میرد. 
> 
> 
ثرندایک باور داشت که فعالیت های مربوط به آموزش و پرورش را باید به طور علمی مطالعه کرد. بین دانش فرایند یادگیری و فعالیت های آموزشی باید یک رابطه نزدیک وجود داشته باشد. او انتظار داشت که هرچه اطلاعات بیشتری درباره ماهیت یادگیری به دست می‌آید، به همان نسبت فعالیت های آموزشی هم باید بهبود یابد. 
منابع برای مطالعه بیشتر
(connectionism (edward thorndike
edward thorndike: the law of effect
thorndike’s trial and error theory