خواص سنبل الطیب
سنبل الطیب گیاهی است علفی و چند ساله که ساقه آن بطور عمودی تا ارتفاع دو متر بالا می رود . این گیاه بصورت وحشی در جنگل های کم درخت ، در حاشیه جویبارها و گودال ها در بیشتر مناطق آسیا و ایران می روید .
سنبل الطیب دارای بویی مطبوع است و گربه بوی این گیاه را از فاصل دور تشخیص داده بطرف آن می رود و در اطراف آن به جست و خیز می پردازد و از بوی آن مست می شود.
گلهای سنبل الطیب برنگ سفید یا صورتی و بصورت خوشه ای می باشد
قسمت مورد استفاده این گیاه ریشه آن است و معمولا از ریشه گیاهی که بیش از سه سال عمر دارد استفاده می شود .
سنبل الطیب پس از خشک شدن برنگ قهوه ای در می آید . طعم آن تلخ ولی خوشبو و معطر است . عطر آن پس از خشک شدن بیشتر می شود .
ترکیبات شیمیایی:
ریشه سنبل الطیب حاوی ۱% اسانس است . این اسانس در ریشه تازه بیشتر است و بتدریج که ریشه خشک می شود مقدار اسانس آن کاهش یافته ولی بوی آن قوی تر می شود . اسانس تازه برنگ سبز مایل به زرد است ولی در اثر ماندن غلیظ میشود .
آثار دارویی ریشه تازه آن سه برابر خشک شده آن است . سنبل الطیب باید در حرارت کم خشک شود و در حرارت بالا تمام اثر دارویی آن از بین می رود .
خواص داروئی:
ریشه سنبل الطیب از نظرطب قدیم ایران گرم و خشک است خواص مهم آن به شرح زیر می باشد:
۱)اثر ضد تشنج دارد
۲)در رفع ناراحتی های عصبی و هیستری مفید است
۳)ضد اسپاسم و آرام بخش است
۴)تب بر است
۵)در معالجه صرع اثر مفید دارد
۶)بیخوابی را درمان می کند
۷)ضد کرم معده و روده است
۸)گاز معده را از بین می برد
۹)ضد هیجان است
۱۰)میگرن را برطرف می کند
۱۱)سردردهای ناشی از سیگار کشیدن و مصرف الکل را رفع می کند
۱۲)برای برطرف کردن دلهره و تشویش و نگرانی مفید است
۱۳)در درمان بیماری مالیخولیا اثر مفید دارد
۱۴)در برطرف کردن درد سیاتیک موثر است
۱۵)درد معده را برطرف می کند
۱۶) سکسکه مداوم را از بین می برد
۱۷)تقویت کننده نیروی جنسی است
۱۸)ترشح ادرار را زیاد می کند
۱۹)درد سینه را برطرف می کند
۲۰)استفراغ را برطرف می کند
۲۱)دهان را خوشبو می کند
۲۲)در معالجه مرض قند موثر است
۲۳)گرد سنبل الطیب را روی زخم هابپاشید التیام یابند .
طرز استفاده:
۱)گرد سنبل الطیب : 
ریشه سنبل الطیب را خرد کرده و در حرارت ۴۰ درجه خشک کنید . سپس آنرا آسیاب کنید و از الک ریز در کنید . گرد آن بعنوان ضد تشنج بکار می رود . مقدار مصرف آن ۵-۱۰ گرم در ورز است .
۲) مخلوط سنبل الطیب : 
۴ گرم گرد ریشه سنبل الطیب را با ۴ گرم رازیانه و ۴ گرم قند سائیده و مخلوط کنید این مخلوط را چهار قسمت کرده و در طول روز بفواصل مساوی بخورید .
۳)تنطور والریان : 
۱۰۰ گرم ریشه سنبل الطیب را خرد کرده و در نیم لیتر الکل طبی ۶۰ درجه بریزید و بگذارید بماند . هر روز چند بار انرا بهم بزنید و پس از ۱۵ روز آنرا صاف کرده و در شیشه دربست نگهداری کنید .مقدار مصرف آن ۱۰-۳۰ قطره می باشد.
مضرات :
چون سنبل الطیب برای کلیه مضر است باید آنرا با کتیرا خورد .
ریحان " کلمه ای عربی و به معنی " گل و سبزه " است که معادل این لغت در فارسی " اسپرغم " گفته می شود.
این گیاه بوته ای یک ساله ای است که معمولاً طول آن بین ۲۰ تا ۴۵ سانتیمتر است و دارای عطر و بوی مطلوبی است. رنگ ساقه ی بوته ی ریحان سبز تند است و دارای برگ های منظم و بیضی شکل است . گل های ریحان به رنگ سفید یا صورتی در ماه های مرداد یا شهریور به شکل خوشه در انتهای ساقه ی ریحان ظاهر می شوند و پس از چندی از همین گل ها تخم ریحان حاصل می گردد. دو نوع ریحان وجود که یک نوع آن برگ های سبز و نازکی دارد و نوع دیگر برگ های بنفش رنگ دارد. گیاه ریحان بومی هند است. این گیاه هیچ گونه ترشح زیان آوری ندارد و تمام بخش های آن مثل برگ ، گل و حتی ساقه آن بسیار معطر و خوشبو است. از این رو در تمام دنیا به عنوان یک طعم دهنده و عطر دهنده به غذا مورد استفاده قرار می گیرد.
در مصر ، زنان گل های ریحان را در استراحتگاه افراد مورد علاقه شان می ریزند ولی در مالزی این گیاه را در محل دفن مرده ها می کارند . در مولداوی رسمی وجود دارد که هنوز هم پا برجاست و آن این است که یک مرد زن مورد علاقه اش را با قبول دسته ای ریحان از او انتخاب می کند.
پزشکان قدیم به سختی اثر درمانی ریحان را قبول می کردند و بیشتر آنها عقیده داشتند که این گیاهی سمی و خطرناک است.
در ایران نیز افسانه ای در مورد ریحان وجود دارد، بدین شرح که :
« گویند اسپرغم پیش از انوشیروان نبود. روزی انوشیروان بارعام داده، و به دیوان قضاوت نشسته بود. ناگاه ماری بزرگ از زیر تخت درآمد. حاضران را از دیدن او ترس به هم رسید. قصد او کردند، شاه فرمود بگذارید شاید شکایتی داشته باشد. به دنبال او برفتند تا به کنار چاهی رسیدند. مار بر کنار چاه حلقه زد، آنگاه به درون رفت و برآمد، چون در آن چاه نگاه کردند، ماری دیدند مرده افتاده و عقربی نیش بر او بند کرده، نیزه ای از بالای چاه بر پشت عقرب فرو برودند و همچنان به نزدیک شاه آوردند و شاهنشاه را از حال مار و نیش عقرب آگاه ساختند. چون یک سال بگذشت، هم در آن روز شاه نشسته بود و به شکایات مردم رسیدگی می کرد. همان مار به نزدیک سریر آمد و از دهن خود قدری تخم سیاه بریخت و برفت. شاه فرمود آن تخم را کاشتند. از آن تخم اسپرغم بر آمد و انوشیروان که پیوسته زکام داشت از بوییدن و خوردن آن زکامش برطرف شد. شکی نیست که این داستان به این شکل صحت ندارد ولی بعید نیست که بذر را یکی از شاکیان که به حق خود رسیده بود، به عنوان هدیه آورده باشد.»
فواید و خواص درمانی ریحان:
این گیاه معطر و بادشکن است. اگر چه بیشتر به عنوان سبزی خوردن یا طعم دهنده به غذا، مورد استفاده قرار می گیرد ولی خواص درمانی خاصی هم دارد که از آن جمله :
۱- ریحان آرامش دهنده ی اعصاب است و برای درمان سردردهای عصبی بسیار مؤثر است. اگر ۲۰ تا ۵۰ گرم ساقه ی این کیاه که دارای برگ و گل است را در یک لیتر آب جوش بریزید و ۱۲ دقیقه دم کنید . سپس آن را صاف و شیرین نمایید و پس از هر غذا ۱ فنجان بنوشید که غم و اندوه و افسردگی را برطرف می کند.
۲- ریحان گیاهی نشاط آوراست. دم کرده ی ۵۰ گرم از این گیاه که شیرین شده باشد پس از هر غذا برای معالجه ی سردردهای یک طرفه ( میگرن ) و سردردهای عصبی مفید است . حتی استنشاق بوی ریحان له کرده سردردهای ناشی از سفر را برطرف می کند.
۳- دم کرده ی ۵۰ گرم ریحان که با عسل  شیرین شده باشد برای برطرف کردن گلودرد و آنژین مؤثر است. برای درمان آسم  نیز می توان جوشانده ی غلیظی از ریحان تهیه کرد و روزی چند مرتبه دهان را با آن شستشو داد. جوشانده ی سرد آن نیز تب بر است. پس در بیماری های تورمی گلو و سرما خوردگی  حتماً از ریحان استفاده کنید.
۴- دانه ی ریحان نیز به علت داشتن لعاب فراوان نرم کننده است و در رفع ورم کلیه  و ترشحات زنانگی مفید است.
۵-  نفخ رابرطرف می کند، پس چه خوب است افرادی که دستگاه گوارش حساس دارند و سریع نفخ می کنند با غذا ریحان مصرف کنند.
۶- در درمان اسهال هم مؤثر است . خوردن تخم بو داده ی ریحان برای درمان اسهال اثر شفا بخش دارد.
۷- جوشانده ی ریحان گرفتگی دستگاه گوارش را رفع می کند و ضد تهوع و استفراغ است.
۸- اسانس ریحان که بازیلیک نام دارد ، بسیار معطر و ضدعفونی کننده ی دستگاه گوارش است و بوی سیر  و پیاز  را از دهان می برد. به همین دلیل یک پای ثابت نان و کباب، ریحان تازه است.
۹- ریحان میکروب اسهال و وبا  را می کشد و بوی آن پشه و مگس را فراری می دهد . ریحان را در باغچه ی منزل خود بکارید تا به این ترتیب با حشرات مزاحم مبارزه کنید.
۱۰- به نظر می رسد که دانه ی ریحان برای رفع اثر زهر مارگزیدگی ، هم بصورت خوراکی و هم اگر به روی محل زخم گذاشته شود، مؤثر است. عقیده ای هم وجود دارد که ریحان می تواند زگیل  را درمان کند.
نظر بزرگان در مورد ریحان
در حدیث است که امام صادق ( ع ) فرمود: ریحان سبزی پیامبران است و بدانید که هشت خاصیت در آن وجود دارد:
۱- غذا را گوارا می کند.
۲- منفذها را باز می کند.
۳- دهان و باد گلو را خوشبو  می سازد.
۴- اشتها  را به غذا افزایش می دهد.
۵- مرض را از بین می برد.
۶- شخص را از بیماری جذام  ایمن می گرداند.
۷- وقتی ریحان در شکم آدمی قرار گیرد،همه ی امراض را ریشه کن می سازد.
در حدیث دیگر، امام کاظم ( ع ) فرمود : ریحان مرض سل  را از بین می برد.