بن آراستن و نوشتن چیست؟
پرسش از مجید: بن به کاررفته درواژه‌های آراستن، آرایش، ویرایش، ویراستن و نوشتن چیست و به چه چم؟
—
پاسخ: ریشه‌ی واژگان آراستن، آرایش، ویرایش و ویراستن در زبان اوستایی و پارسی‌ باستان «راد» به معنای مرتب‌کردن است. ساخت این واژگان این چنین بوده‌است:
aray = (ماده‌ساز کنون) a+ (ریشه) rad + (پیشوند کارواژه‌ای) a
pati+ rad+ a = payray= piray
wi+ rad+ a = wiray
نوشتن: ni+ pis+ ta
a, pati, wi , ni در واژگان بالا پیشوند کارواژه‌ای هستند. همچنین ta در واژه‌ی نوشتن از کارواژه، زاب می‌سازد. به آن در انگلیسی participle می‌گویند. pis در نوشتن ریشه‌ی ضعیف pais به معنای آراستن است.
برای آگاهی بیشتر به کتاب بررسی ریشه‌شناختی فعل‌های زبان پهلوی از یدلله منصوری و ماده‌های فعل‌های فارسی دری از محسن ابوالقاسمی بنگرید.
پرسش: آیا پسوند «جات» در سبزیجات و میوه‌جات پارسی است؟
—
پاسخ: «تازیان برخی از واژگان پارسی پایان‌یافته به «ه» بیانِ حرکت را عربی‌ کرده و سپس به «ات» جمع بسته‌اند و ایرانیان این‌گونه جمع‌های معرب را از آنان گرفته‌اند و واژگان دیگر، از فارسی و عربی و دیگر را نیز به همان روش به کار برده‌اند؛ از این شمارند: انبجات، کارخانجات، دستجات، نوشتجات و میوجات و … . اما بهتر آن است که بگوییم: نوشته‌ها، دسته‌ها، کارخانه‌ها، میوه‌ها و… .
مردم عادی به قرینه‌ی واژگان بالا، شماری از واژگانی را هم که به «ه» پایان نیافته‌اند ولی با واکه‌ی «و» یا «ی» یا «ا» به پایان می‌رسند با «جات» جمع بسته‌اند. مانند مرباجات، دواجات، ترشیجات، داروجات، که به جای آ‌‌نها باید گفت: داروها، ترشی‌ها، مرباها و… ».
برگرفته از: فرشیدورد، خسرو؛ (۱۳۸۶)؛ فرهنگ پیشوندها و پسوندها؛ نشر زوار؛ رویه‌ی ۳۰۰؛ با ویرایش.