چیستی «آوا»، «واج» و «تکواژ»
پرسش از هرمزان پو: دیگرسانی میان morpheme با phoneme در چیست؟
—
پاسخ:phoneme را «واج» و phone را «آوا» می‌گویند.
آوا صوتی است که همراه بیرون آمدن هوا از شش‌ها (و گاهی هتا بر اثر درون‌شد هوا) و برخورد آن با برخی از بخش‌های حنجره و دهان و زبان و لب‌ها و بینی -که در فن‌واژه به آن‌ها «اندام‌های گویایی» می‌گویند- رخ می‌دهد.
اگر این آواها دگرگونیِ معنایی ایجاد کنند، آن وقت به آن‌ها «واج» می‌گویند. برای نمونه «غ» و «ق» در فارسی آوا هستند، نه واج؛ چون دگرگونی معنایی ایجاد نمی‌کنند؛ ولی در عربی واج هستند. «ب» و «پ» واج هستند؛ چراکه در ساخت‌های «پَر» و «بَر» تمایز معنایی ایجاد می‌کنند.
«تکواژ» (morpheme) یکانی واژگانی است که به بخش‌های دستوری یا معنایی کوچکتری بخش نشود. برای نمونه: «دانش» دو تکواژ دارد: دان+ ش و «کتاب» یک تکواژ.
برای آگاهی بیشتر به کتاب‌های زبان‌شناسی بنگرید.
پارسی‌انجمن: subjective را صناعی ذهنی، آریان‌پور درونی، تقی‌زاده آن را انفسی، بزرگمهر آن را دیریاخته، دریاختگی و درون‌بودی، فروغی آن را درون‌ذاتی، سیاسی آن را شخصی، مجتبوی آن را اعتباری، منصور آن را فاعلی، رضی آن را درون‌گرا یا بازیابی درونی، پرهام آن را درون‌بینی، آشوری آن را سوژه، مصاحب آن را درون‌خودی، شیرانی آن را امر درون ذاتی و درون‌نگر برگردان کرده‌اند. subjective را ادیب‌سلطانی «درون‌آختی» و حیدری ملایری «درآختی» برگردانده‌اند:
darâxt “thing drawn in, under” from dar- + âxt. the prefix dar-, from preposition dar “in, into, within; on, upon, above; of, about, concerning;” from mid.pers. andar “in, into, within,” → inter-.
the second component âxt, contraction of âxté, p.p. of âxtan, variants âhixtan, âhiz- “to draw (a sword),” âhanjidan “to draw up, pull, extract,” mid.pers. âhixtan, âhanjitan “to draw out, pull up, extract,” av. θanj- “to draw, pull, drive;” proto-iranian θanj-.