نظریه سالیوان: اهمیت روابط میان‌فردی در رشد شخصیت سالم
نظریه شخصیت  هری استک سالیوان با فاصله گرفتن از مفاهیم فرویدی و با تأکید بر اهمیت روابط میان فردی شکل گرفت. تحقیقات سالیوان در این حوزه منجر به شکل‌گیری رشته‌ای در روانشناسی به نام، روانکاوی میان‌فردی شد. به عقیده سالیوان روشی که افراد با یکدیگر تعامل می‌کنند، می‌تواند در ایجاد شخصیتی بهنجار مؤثر واقع شود؛ برعکس، اختلال‌های روانی نیز ممکن است ریشه در تعامل‌های بین‌فردی ناسالم داشته باشد.
سالیوان بسیار سعی داشت که از برچسب اختلال روانی زدن به بیماران خودداری کند و آن را "مشکلات زندگی" در نظر بگیرد. این واژه در میان افرادی که در جنبش ضد روانپزشکی بودند، برای اختلالات بکار برده می‌شد. در نظریه سالیوان یک "سیستم خود" (self system) نیز وجود دارد که شبیه مفاهیم هشیار، نیمه‌هشیار و نا‌هشیار فروید است. این سیستم خود (self) شامل: خود فعال (active self)، خود هشیار (conscious self)، خود غیر عادی (accentric self) که مرکز هویت و شخصیت فرد است و در آخر خود خوابیده (dormant self) یا حالتی از خواب، می‌شود. 
مفاهیم مهم نظریه سالیوان
بر خلاف فروید که معتقد بود اضطراب در نتیجه تعارض‌های میان نهاد، خود و فراخود است، سالیوان اضطراب را تنها حاصل تعامل‌های اجتماعی می‌داند. او تکنیک‌هایی را معرفی می‌کند که عملکردی شبیه مکانیزم‌های دفاعی دارد، افراد از این روش‌ها استفاده می‌کنند تا اضطراب خود را کم کنند؛ بی‌توجهی انتخابی یکی از این مکانیزم‌ها است. نظریه سالیوان نه تنها بر روابط میان فردی که بر بازنمایی‌های شناختی افراد نیز تأکید دارد. 
طبق نظریه سالوان، مادر اضطراب مراقبت از فرزندش را به روش‌های مختلف نسبت به فرزندش نشان می‌دهد. کودک نیز احساس اضطراب کرده و هیچ راهی برای رو به رو شدن با آن ندارد، تا اینکه کم کم بی‌توجهی انتخابی را یاد می‌گیرد. با این روش، او هر گونه احساس اضطراب یا هر تعاملی که برای او احساس خوشایندی ندارد را نادیده و رد می‌کند. به عنوان یک بزرگسال، ما نیز از این روش در شرایط استرس‌زا استفاده می‌کنیم تا روی مسائل دیگر متمرکز شویم و موضوع مشکل را رها کنیم.
شخصیت بخشی
سالیوان معتقد است در طول تعامل‌های اجتماعی و توجه یا بی‌توجهی انتخابی، ما شخصیت بخشی به خود و دیگران را یاد می‌گیریم. با این که استفاده از مکانیزم‌های دفاعی می‌توانند اغلب در کاهش اضطراب مؤثر باشند، اما ممکن است منجر به تحریف واقعیت شوند. شخصیت بخشی، به نوعی تصور ذهنی است که برای فهم بهتر خود و جهان اطراف به ما کمک می‌کند. نظریه سالیوان نشان می‌دهد که ما به سه روش اساسی خود را می‌بینیم و این سه روش موارد زیر هستند:
من بد (bad me):
این بخش نشان‌دهنده بخش‌هایی از خود (self) است که منفی بوده و از دیگران و یا حتی از خود فرد مخفی می‌شود. اضطرابی که ما احساس می‌کنیم اغلب ناشی از شناخت بخش بد وجودمان است مثلا تجربه اضطراب با یادآوری لحظه‌های شرم‌آور یا احساس گناه به خاطر عملکردهای بد گذشته. در نظریه سالیوان این احساس ناشی از تجربیات تنبیه شدن، مورد تایید قرار نگرفتن و در معرض اضطراب بودن کودک است. اضطراب حاصل تا حدی شدید است که کودک یاد بگیرد که «بد» است.
من خوب (good me):
شامل هر آنچه راجع به خودمان دوست داریم، می‌شود. معرف آن بخش از وجودمان است که همیشه به دیگران نشان می‌دهیم و اغلب روی ان متمرکزیم چون هیچ احساس اضطرابی به همراه ندارد. تجربه دوران کودکی که شامل مراقبت، عشق، برآورده شدن نیازهای کودک و محیطی کم اضطراب، باشد؛ احساس من خوب را برای کودک ایجاد خواهد کرد.
من هیچ (not me):
این بخش در نظریه سالیوان نشان از همه چیزهایی دارد، که به حدی ایجاد اضطراب می‌کنند که حتی نمی‌توان آنها را بخشی از خود (self) دانست. این حجم از اضطراب باعث اجتناب همیشگی فرد از این بخش می‌شود. بخش "من هیچ" را با فرستادن به عمق ناهشیار، خارج از آگاهی فرد قرار می‌گیرد. سالیوان معتقد است حضور این اضطراب، افراد را از روبط میان فردی عاجز می‌کند و نشانه آشکاری برای واکنش های اسکیزوفرنی می باشد.
دوره‌های سنی در نظریه سالیوان
دیگر شباهت سالیوان به فروید، در تأکید بر اهمیت تجارب کودکی بر شخصیت بزرگسالی است؛ و مادر نقش بسیار مهمی در این فرایند دارد. سالیوان نیز مراحلی برای رشد شرح می‌دهد، او معتقد است ما این مراحل را به ترتیب پشت سر می‌گذاریم اما زمان ماندن در هر کدام از مراحل توسط محیط اجتماعی ما تعیین خواهد شد. بیشتر تمرکز نظریه سالیوان حول محور تعارض‌های بزرگسالی می‌چرخد. این مراحل به شرح زیر است:
1. نوزادی (تولد تا یک سالگی): ارضای نیازهای نوزاد
2. کودکی (1 تا 6 سالگی): توانایی صحبت و برقراری ارتباط مهم ترین نکات این دوره هستند.
3. نوجوانی ( 6 تا 9 سالگی): مهم‌ترین نیاز نوجوان داشتن همبازی، کسب مهارت‌های اجتماعی و اجتماعی شدن سالم است.
4. پیش نوجوانی (9 تا 12 سالگی): توانایی شکل‌دهی روابط دوستانه صمیمی، مفریست که به رشد عزت نفس او کمک می‌کند.
5. اوایل نوجوانی (13 تا 17 سالگی):  در دوستی علاوه بر صمیمیت، روابط جنسی نیز اهمیت می‌یابد. روابط رمانتیک نیزشروع به شکل‌گیری می‌کند. حس ارزشمندی خود (self) نوجوان، تا حد زیادی بسته به جذابیت او در روابط جنسی است.
6. اواخر نوجوانی (18 تا 20): نوجوان با کنترل‌گری والدین و تمایل به کسب هویتی مستقل، کشمکش دارد. او هم بر روابط رمانتیک و هم دوستی‌های صمیمی و اجتماعی متمرکز است.
7. بزرگسالی: در نظریه سالیوان مهم‌ترین درگیری‌های این سن افراد، تشکیل خانواده، داشتن شغل و کسب درآمد است. فرایند اجتماعی شدن نیز از اهمیت فراوانی برخوردار است.
منابعی برای مطالعه بیشتر
harry stack sullivan
goodtherapy
دونالد وینیکات یکی از روانکاوان و روانپزشکان برجسته‌ی زمان خود بود. امروزه هسته مرکزی نظریه وینیکات را تمرکز به روابط اولیه مادر-کودک می‌دانند. ملانی کلاین یکی از روانکاوان هم دوره او بود که می‌توان گفت وینیکات بسیار تحت تأثیر نظریه کلاین قرار گرفته است. کارهای وینیکات را می‌توان به سه دوره تقسیم کرد که هر کدام مفاهیم اصلی تئوری وی را شکل داده اند.
دوره اول: 1935-1944- محیط فردی مساعد
دوره دوم: 1945-1960- پدیده انتقال
دوره سوم: 1960-1971- استفاده از ابژه
باید خاطر نشان کرد که در مرکز این سه دوره در نظریه وینیکات، مفهوم خود (sense of self) از اهمیت به سزایی برخوردار است که به عقیده وینیکات تنها در رابطه مادر-کودک تسهیل شده شکل می گیرد. تمام مفاهیم دیگر در واقع پشتیبان این دیدگاه هستند.
به عقیده وینیکات مفهوم خود در انزوا شکل نمی‌گیرد، بلکه در روابط ما ابتدا با پدر و مادر و سپس با بقیه اعضای جامعه بوجود می‌آید. این شکل‌گیری تا بزرگسالی ادامه خواهد یافت و با رشد ما این حس خود نیز در روابط رشد پیدا می‌کند. اما قدم اولیه این روابط یعنی همان رابطه اولیه کودک-مادر بسیار مهم بوده وتعیین کننده چگونگی برداشت دیگر قدم‌ها است.
دوره اول: محیط فردی مساعد در نظریه وینیکات
منظور وینیکات از محیط فردی مساعد، محیطی محافظ و پاسخگوست (holding environment) که توسط مادر شکل گرفته است. او بر این باور است که امکان ندارد بتوان فرد را بدون در نظر گرفتن تأثیرروانی عمیق مادر دید. به دلیل وابستگی کودک به مادر، جدا کردن شکل گیری مفهوم خود کودک از انتقال هیجانی مادر امکان پذیر نیست. 
از منظر وینیکات در طول سالهای اولیه زندگی نوزاد، مادر و نوزاد یک واحد هستند. شما نمی‌توانید آنها را جدا در نظر بگیرید؛ دو انسانی که یک واحد روانی جدایی ناپذیر را شکل می‌دهند. در ماههای اولیه زندگی، مادرکل جهان نوزاد است و دراینجا وینیکات مفهوم "مادر به حد کافی خوب" را مطرح می‌کند. همان مادری که محیط محافظ را برای کودک فراهم کرده و خودانگیخته و صادقانه نیازهای کودک را برآورده می‌کند. به عنوان یک مادر نمی‌توان او را مادری کامل در نظر گرفت اما او نه کودک را نادیده می‌گیرد و نه از او حمایت افراطی می‌کند. در این شرایط خود حقیقی (true self) شکل می‌گیرد.
نظریه وینیکات از نوع دیگری از مادر صحبت می‌کند که بیش از اندازه محافظ است او قادر نیست به شکلی متناسب به نیاز‌های کودک پاسخ بدهد که باعث شکل‌گیری خود کاذب (false self) می‌شود.
خود حقیقی
نظریه وینیکات کودکان را خودانگیخته می‌داند یعنی آنها به عملکرد خود فکر نکرده و تنها برای آنچه نیاز دارند تقلا می‌کنند. ارضای نیازها و اطمینان بخشی به کودک در مواقع نیاز و به شکلی متناسب، مواردی ضروری برای ایجاد حس خود حقیقی در کودک است که مادر به اندازه کافی خوب این خود حقیقی را شکل می‌دهد. پاسخ به موقع مادر این باور را در کودک ایجاد می‌کند که اگر من گریه کنم فردی هست که مرا بشنود، بفهمد و در صدد کمک باشد. 
این باور، باعث استحکام اعتماد ما را به این که اغلب نیازها و تمایلات اساسی ما درست بوده و احساسات ما کنترل‌پذیر هستند، می‌شود. کودکی که با چنین حس اطمینان بخشی بزرگ می‌شود، در بزرگسالی برای نشان دادن خود واقعیش به دنیای بیرون به اندازه کافی اعتماد به نفس دارد.
خود کاذب
در شکل‌گیری خود کاذب مادری که به اندازه کافی خوب نیست دخیل است. او به شکل هشیار یا ناهشیار قادر به برآوردن نیازهای کودک نبوده و به رفتارهای خودانگیخته کودک به طور مناسب پاسخ نمی‌دهد؛ در عوض سعی دارد آرزوهای و تمایلات خود را به نوزاد تحمیل کند. وقتی تعامل بین مادر و کودک خراب می‌شود، آنچه وینیکات "تجربه پیوستگی وجودی" می‌نامد انتفاق می‌افتد. به عبارتی با برآورده نشدن نیازهای نوزاد، او متوجه می‌شود نیازهایش قابل قبول نیست. نوزاد ناهشیارانه مطیع شده و با این پیروی از محیط سعی می‌کند از تجربه احساس ناامیدی و بی‌کفایتی جلوگیری کند.
به عقیده وینیکات در این شرایط، کودک مادر خودش می‌شود؛ یعنی برای محافظت از خودش، تلاش می‌کند تا خود واقعیش را پنهان کند. او یاد می‌گیرد تنها آنچه مادر دوست دارد را نشان دهد، در واقع او تبدیل به کسی می‌شود که نیست. در این شرایط وفقه‌‌ای بنیادین در رشد خودانگیختگی کودک ایجاد می‌شود که ارمغان آن ایجاد خود کاذب است. 
تآثیرات خود کاذب در نظریه وینیکات
طبق دیدگاه وینیکات خود کاذب می‌تواند سطوح مختلفی داشته باشد برای مثال در یک سطح افرادی هستند که مؤدبانه وبه طور کامل از قوانین پیروی می‌کنند و سطحی دیگر افراد مبتلا به اسکیزوفرنی که به طور کامل از خود واقعی دست کشیده‌اند. از منظر این نظریه‌پرداز شخصیت، در بیشتر بیماری‌های روانی وجود خود کاذب مشهود است زیرا با این خود کاذب بیمار توان رویارویی با جهان غیر‌قابل اعتماد و و غیر‌قابل پیش‌بینی را دارد. افرادی که خود کاذب دارند مدام درتلاشند تا واقعیت را عقلانی سازی کنند، یعنی بدون استفاده از هیجان، احساس و خلاقیت واقعیت را به چیزی منطقی تبدیل کنند تا نرمال به نظر برسد. بهای این نقاب و نرمال به نظر رسیدن، عدم احساس شادی و ارزشمند بودن است حتی اگر بقیه او را فردی موفق و با ارزش بدانند. 
در نظریه وینیکات هر فردی خود کاذب و خود حقیقی را با سطوحی مختلف، همزمان دارند. مانند مکانیزم‌های دفاعی که در مواقع بحران و اضطراب وجود حس خود کاذب می‌تواند از خود حقیقی محافظت کند، اما همین دفاع می‌تواند پاتولوژیک شده و در شرایط استرس، وضعیت را بدتر کند. 
دوره دوم: پدیده انتقال
این مفهوم برای پویایی‌های بین‌روانی و درون‌روانی حرکت سوژه به سمت ظرفیت جدا کردن خود از غیر خود بکار می‌رود. به بیانی دیگر وینیکات معتقد است کودک از "ابژه‌ی انتقالی" استفاده می‌کند؛ روشی که توسط آن نوزاد روی نحوه جدا‌کردن و گسترش مفهوم خود کار می‌کند تا به استقلال برسد.
ابژه انتقالی اسباب بازی، پستانک، پتو یا هر وسیله‌ی دیگر که به بچه کمک می‌کند به آرامش و امنیت دست یابد. در واقع وسیله‌ایست که برای جدایی و استقلال کودک از مادر، به کمک کودک می‌آید و جایگزینی برای مادر می‌شود. ابژه انتقالی در دوران کودکی اتفاق می‌افتد که کودک به حس فردیت برسد اما این فرایند می‌تواند به کودکان بزرگتر و یا بزرگسالانی که با نوعی انتقال مواجه بوده و شرایطی مشابه دارند نیز کمک کند. این مرحله در زندگی کودک از اهمیت به سزایی دارد زیرا نشانه‌ی رشد فردی اوست.
دوره سوم: استفاده از ابژه
نظریه وینیکات نشان می‌دهد که ابژه قادر است ارتباطات غریزی شدید نوزاد را نگه دارد. به عقیده او کودک در جریان رشد از رابطه با ابژه ذهنی به توانایی برقراری رابطه با ابژه ادراک شده به شیوه عینی می‌رسد.
منابعی برای مطالعه بیشتر
donald woods winnicott
dr. d.w. winnicott: the true & false self
(donald winnicott (1896-1971
donald winnicott and his theory about the false self