فوبیا: توصیف ترسی مرضی و مختل کننده فعالیت‌های روزمره
هر انسانی به طور طبیعی در زندگیش ترس را تجربه می‌کند. تجربه ترس، همیشه بد نیست. چرا که به ما کمک می‌کند تا از خطرات واقعی موجود در محیط، از خودمان محافظت کنیم. مثلاً ترس از مار باعث می‌شود به آن نزدیک نشویم. در نتیجه از گزیده شدن توسط مار محفوظ می‌مانیم. اما زمانی که ترس ما افراطی شود و به حد نامعقولی برسد، می‌تواند شخصیت ما را به سمت حالتی از روان‌رنجوری بکشاند و در بخشی از زندگی روزمره‌مان مشکلاتی را ایجاد کند. در این حالت، ترس ما تبدیل به فوبیا شده است و نیاز به توجه بالینی دارد.
فوبیا چیست؟
فوبیا ترسی شدید، پایدار و غیر واقع‌بینانه از شی‌ء، شخص، حیوان، فعالیت یا موقعیتی خاص است. بنابراین شخص سعی می‌کند که از محرکی که از آن می‌ترسد، اجتناب کند و با آن مواجه نشود. در صورتی که فرد به اجبار، با آن محرک ترس‌آور روبرو شود، اضطراب و پریشانی زیادی را تجربه می‌کند.
انواع فوبیا
سه نوع عمده از فوبیا وجود دارد که فوبی‌های مختلف در آن‌ سه دسته قرار می‌گیرند:
1. فوبیای اختصاصی یا فوبیای ساده
این نوع فوبیا، رایج‌ترین نوع است. در فوبیای اختصاصی، فرد از حیوان خاصی مثل سگ، گربه، عنکبوت و مار، مواردپزشکی مثل خون، آمپول، دندانپزشک و پزشک، محیط طبیعی مثل مکان‌های تاریک، طوفان، آب و ارتفاع، یا موقعیت‌هایی مثل پرواز، سوار شدن بر قطار و مکان‌های بسته می‌ترسد. این نوع فوبیا معمولاً ریشه ژنتیکی دارد و در خانواده‌ی نزدیک فرد هم دیده می‌شود.
!فوبیا
2. فوبیای اجتماعی یا اضطراب اجتماعی
در این نوع فوبیا فرد از این می‌ترسد که در موقعیت‌های اجتماعی حاضر شود که امکان مسخره شدن، خجالت زده شدن یا مورد قضاوت قرار گرفتن او وجود دارد. این فرد معمولاً در حضور افراد غریبه دچار اضطراب می‌شود. این ترس ممکن است محدود به عملکرد فرد در موقعیت‌هایی شود که مجبور است سخنرانی کند یا موضوعی را در حضور جمع ارائه دهد. مثل خواننده‌ای که از اجرای آهنگ در کنسرتش دچار اضطراب شدیدی می‌شود. یا ممکن است فرد از موقعیت‎‌های بیشتری مثل خوردن یا نوشیدن در جمع یا دستشویی رفتن در مکان عمومی بترسد. افرادی که در کودکیشان خجالتی و گوشه گیر بوده‌اند، غمگین بوده‌اند یا تجارب اجتماعی منفی داشته‌‌اند، با احتمال بیشتری به فوبیای اجتماعی مبتلا می‌شوند.  
3. آگورا فوبیا یا فوبی مکان‌های باز
در این نوع فوبیا، ترس فرد از این است که در مکانی باز قرار بگیرد و اگر نیاز به فرار از آن مکان داشته باشد، فرار کردن برایش سخت باشد یا کسی نباشد که به او کمک کند. معمولاً چنین فردی از اینکه در مکانی شلوغ یا بیرون از منزل قرار بگیرد می‌ترسد. موقعیت‌هایی که فرد از آن می‌ترسد، می‌تواند شامل پارکینگ‌های بی سقف، بازار، پل، ایستادن در صف یا جمعیت، استفاده از وسایل نقلیه عمومی و مکان‌های بسته مثل فروشگاه و سینما باشد. در بسیاری از موارد ممکن است همراه با این فوبیا، نشانه‌های پانیک نیز وجود داشته باشد. یعنی علاوه بر ترس شدید از چنین موقعیت‌هایی، فرد علائمی مثل ضربان قلب، تنگی نفس، بی حسی، لرزش و تعریق را نشان می‌دهد.
شدت اختلال ناشی از فوبیا
بعضی از انواع فوبیا خیلی خاص و محدود هستند. مثلاً ممکن است فرد فقط از عنکبوت، که به آن آراکنوفوبیا گفته می‌شود، یا فقط از گربه، که به آن آیلورافوبیا گفته می‌شود، بترسد. وقتی فوبیا تا این اندازه محدود باشد، فرد سعی می‌کند با آن روبرو نشود. در نتیجه در سایر جنبه‌های زندگیش، اختلالی ایجاد نمی‌شود. اما همیشه ترس فرد تا این اندازه، اختصاصی نیست.
گاهی فوبیا در زمینه‌های وسیع‌تری وجود دارد و باعث مشکلات بیشتری در زندگی فرد می‌شود. مثلاً در ترس از ارتفاع، که به آن آکروفوبیا گفته می‌شود، فرد ممکن است از موقعیت‌هایی مثل رد شدن از یک پل در حین رانندگی، نگاه کردن به بیرون از طبقه بالای یک ساختمان یا بودن در آسانسور شیشه‌ای، دچار اضطراب شدیدی شود.
فوبیا در سنین مختلف
فوبیای خاص در کودکان ‌می‌تواند مشکلات کوتاه مدتی را ایجاد کند و معمولاً طی چند ماه از بین می‌رود. اما وقتی که فوبیا در بزرگسالان ایجاد می‌شود، در 80% موارد مزمن و طولانی مدت می‌شود. در چنین شرایطی، ترس غیر منطقی فرد نیاز به درمان دارد و معمولاً بدون درمان از بین نمی‌رود.
زمان مراجعه به متخصص و دریافت درمان
اگر ترس شما خیلی شدید و غیر منطقی است، منجر به از بین رفتن آرامشتان شده، باعث اختلالاتی در زندگی روزمره و روابط شما شده است و یا مانع از آن می‌شود که در منزل، مدرسه، محل کار یا سایر موقعیت‌ها عملکرد نرمالی داشته باشید، زمان آن است که به متخصص مراجعه نمایید. درمان‌های مختلفی برای فوبیا وجود دارد. یکی از رایج‌ترین درمان‌ها در این زمینه، مواجهه فرد به صورت تدریجی یا ناگهانی با محرک یا موقعیتی است که فرد از آن می‌ترسد. این نوع درمان‌ها تحت عنوان حساسیت زدایی منظم یا غرقه سازی شناخته می‌شوند.
بعضی اصطلاحات رایج در مورد انواع فوبیا
آکروفوبیا (acrophobia): ترس از ارتفاع
آگورا فوبیا (agoraphobia):ترس از مکان‌های باز
آیلورو فوبیا  (ailurophobia): ترس از گربه
آندروفوبیا  (androphobia) ترس از مردها
آنتروپو فوبیا (anthropophobia): ترس از معاشرت با مردم
آراکنو فوبیا (arachnophobia): ترس از عنکبوت
بسوفوبیا  (bathophobia): ترس از مکان‌های عمیق
کلاسترو فوبیا (claustrophobia): ترس از مکان‌های بسته
سینوفوبیا (cynophobia): ترس از سگ
انتومو فوبیا (entomophobia): ترس از حشرات
اروتو فوبیا (ereuthophobia): ترس از سرخ شدن
گاموفوبیا (gamophobia): ترس از ازدواج
گفیروفوبیا (gephyrophobia): ترس از رد شدن از پل
گین فوبیا (gynephobia): ترس از زنان
هیپنوفوبیا (hypnophobia): ترس از خواب
ایکتیوفوبیا (ichthyophobia): ترس از ماهی
میسوفوبیا (mysophobia): ترس از کثیفی
نیکتوفوبیا (nyctophobia): ترس از شب یا تاریکی
اوفیدیوفوبیا (ophidiophobia): ترس از مار
پاتوفوبیا (pathophobia): ترس از بیماری
پدیوفوبیا (pediophobia): ترس از کودکان یا عروسک‌ها
فوبوفوبیا (phobophobia): ترس از فوبیا
سایکروفوبیا  (psychrophobia): ترس از سرما
توکوفوبیا  (tocophobia): ترس از تولد بچه
تئوفوبیا (theophobia): ترس از خدا
زوفوبیا (zoophobia): ترس از حیوانات
منبع برای مطالعه بیشتر
phobia, causes, symptoms and treatment
اضطراب، واژه‌ای آشنا برای همه ما انسان‌هاست. برای هر یک از ما پیش آمده که در موقعیت‌های مختلفی از زندگیمان دچار اضطراب شده باشیم. اما از کجا بدانیم که این اضطراب، احساسی طبیعی است یا تبدیل به اختلال اضطراب فراگیر شده و نیاز به مراجعه به متخصص سلامت روان دارد. اگر ذهن شما درگیر پاسخ به این سؤال است، متن حاضر را مطالعه نمایید.
اضطراب چیست؟
طبیعی است که هر انسانی گهگاهی احساس اضطراب کند. اضطراب پاسخی طبیعی به موقعیت‌های استرس‌زای زندگی است و به فرد کمک می‌کند تا مسئولیت‌های خود را به انجام برساند و در برابر خطر، از خودش محافظت کند. بر اساس نظریه‌ی روانکاوی، که برای اولین بار توسط زیگموند فروید مطرح شد، اضطراب به ما علامتی می‌دهد مبنی بر اینکه مسأله‌ای در ناهشیار ما وجود دارد که نیاز به توجه دارد. بنابراین چراغ راهنما و زنگ خطری برای ما محسوب می‌شود و کمک می‌کند تا برای حل مشکل زیربنایی خود، اقدام کنیم. اما گاهی این اضطراب، شدید می‌شود و آنقدر ما را بی‌قرار می‌کند که نمی‌توانیم کارهای عادی روزانه‌مان را انجام دهیم. در این وضعیت، احتمالاً ما درگیر اختلال اضطراب فراگیر (generalize anxiety disorder) شده‌ایم.
علائم اختلال اضطراب فراگیر
اختلال اضطراب فراگیر می‌تواند همه‌ی افراد، اعم از کودکان و بزرگسالان را درگیر کند. در این حالت، علائمی در فرد ظاهر می‌شود که شامل موارد زیر است:
فرد نگرانی زیادی در مورد تعدادی از مسائل زندگی دارد. مثلاً دائماً نگران آینده تحصیلی، شغلی، سلامتی خود یا نزدیکان و مواردی از این قبیل است، در حالی که شدت اضطرابش با موقعیت، متناسب نیست.
دائماً به بدترین اتفاقات فکر می‌کند و در ذهنش به دنبال این است که اگر چنین اتفاقی رخ بدهد، باید چه کار کند و چه راه حلی را به کار ببرد.
حتی زمانی که موقعیت‌ها و اتفاقات پیش‌آمده، تهدید کننده نیستند، او آن‌ها را تهدید کننده استنباط می‌کند.
فردی که اضطراب فراگیر دارد، نمی‌تواند ابهام‌ در شرایط و اتفاقات را تحمل کند. بنابراین دائماً در حال بررسی شواهدی است تا ابهام خود را کم کند و در مورد بی خطر بودن موقعیت، مطمئن شود.
معمولاً در تصمیم‌گیری‌های خود، تردید دارد. زیرا می‌ترسد تصمیمی بگیرد که پیامدهای بدی را به دنبال داشته باشد.
هر چه تلاش می‌کند نمی‌تواند اضطرابش را کنترل کند و از شر آن خلاص شود.
مدام احساس بی‌قراری می‌کند و نمی‌تواند احساس آرامش را تجربه کند.
تمرکز کردن برای او دشوار است و گاهی بیان می‌کند که "انگار ذهنم خالی است".
ممکن است خواب و اشتهایش به هم بریزد و مثل گذشته نباشد.
احساس خستگی می‌کند یا در ماهیچه‌هایش احساس تنش یا درد دارد.
دچار لرزش، عرق کردن، تهوع یا اسهال می‌شود.
عصبانی و تحریک پذیر می‌شود و زود از کوره در می‌رود.
!اضطراب فراگیر
ذکر یک نکته
باید توجه کنیم که فرد مبتلا به اضطراب فراگیر، همه‌ی علائم ذکر شده را ندارد. اما این موارد، علائمی هستند که احتمال وجود آن‌ها در چنین افرادی وجود دارد. همچنین موضوع نگرانی فرد، ممکن است در طول زمان یا با افزایش سن، تغییر کند. مثلاً ممکن است در یک زمان نگران امنیت خودش باشد و در زمان دیگر، نگران سلامتی عزیزانش.
> مدام دلشوره دارم. وقتی بچه هام از خونه بیرون میرن یا ازم دورن همش نگرانم که نکنه براشون اتفاقی بیفته. اگه اتفاقی براشون بیفته من باید چکار کنم. یا یه وقتایی می‌گم نکنه همسرم ورشکست شه. اگه اینطوری بشه بیچاره می‌شیم. هرچی هم سعی می‌کنم نگران نباشم، نمی‌تونم. یه وقتایی شبا از بی قراری خوابم نمی‌بره. نمی‌دونم چکار کنم.
> 
> 
اضطراب فراگیر در کودکان و نوجوانان
علائم اضطراب فراگیر در کودکان و نوجوانان نیز مشابه بزرگسالان است. اما آن‌ها ممکن است دل مشغولی‌های دیگری نیز داشته باشند. مثلاً نگران این باشند که در مدرسه یا مسابقاتی که شرکت می‌کنند، عملکرد بدی داشته باشند؛ نگران سلامتی والدین و اعضای خانواده‌شان هستند؛ یا در مورد جنگ، زلزله و سایر بلایای طبیعی اضطراب دارند.  
اگر کودک یا نوجوان، اضطراب شدیدی داشته باشد ممکن است:
کمال‌گرا شود و برای انجام تکالیفش، زمان زیادی را صرف کند و یا چند بار کارهایش را از اول انجام دهد تا جایی که مطمئن شود آن‌ها را کامل انجام داده است.
اعتماد به نفس کمی داشته باشد و تلاش کند تا دیگران تأییدش نمایند.
مکرراً دچار دل درد یا سایر مشکلات جسمی شود.
از مدرسه رفتن و سایر فعالیت‌های اجتماعی، کناره گیری کند.
تأثیر اضطراب فراگیر بر زندگی روزمره و شرایط جسمی
اضطراب فراگیر می‌تواند روند زندگی شما را مختل کند. به دلیل اینکه تمرکز شما کاهش می‌یابد، احتمالاً در انجام سریع و صحیح مسئولیت‌های شخصی، تحصیلی یا شغلی شما اختلال ایجاد می‌شود. می‌تواند منجر به مشکلات گوارشی، سندرم روده تحریک پذیر یا زخم معده شود. احتمال ایجاد سردردهای مزمن را در شما افزایش می‌دهد. می‌تواند منجر به بروز مشکلاتی در خواب به خصوص بی‌خوابی شود و یا زمینه‌ای برای مشکلات قلبی عروقی ایجاد نماید.
عوامل زمینه ساز
شخصیت: افرادی که در کودکی‌شان، ویژگی‌های شخصیتی مانند خجالتی بودن و اجتناب از موقعیت‌ها و افراد جدید دارند و با عواطف منفی شناخته می‌شوند، بیش از سایر افراد در بزرگسالی، مستعد اضطراب فراگیر هستند.
ژنتیک: افرادی که در نزدیکان درجه اولشان، افراد مضطرب وجود دارد، با احتمال بیشتری به این اختلال، مبتلا می‌شوند.
تجربیات استرس‌زا: افرادی که اضطراب فراگیر دارند، احتمالاً تجربه‌ی رویدادهای منفی، آسیب‌زا و یا تغییرات زیادی را در زندگی‌شان داشته‌اند. چنین تجاربی ممکن است در کودکی‌شان یا اخیراً اتفاق افتاده باشد. تجربه‌ی بیماری‌های جسمی یا روانشناختی دیگر نیز می‌تواند ریسک ابتلا به این اختلال را افزایش دهد.
زمان مراجعه به متخصص
اگر احساس می‌کنید که اضطراب شما بیش از حد طبیعی است و در زندگی روزمره، شغل، تحصیل یا روابطتان اختلال ایجاد کرده و یا موجب مشکلاتی در خوردن، خوابیدن یا مشکلات جسمی در شما شده، زمان آن است که به متخصص سلامت روان، مراجعه نمایید. برای کمک به حل این مشکل و مشکلات دیگری، که احتمالاً همزمان با آن وجود دارد، از درمان‌های مختلفی از جمله درمان شناختی رفتاری و درمان‌های دارویی استفاده می‌شود.
منبع برای مطالعه بیشتر
what is generalized anxiety disorder