نظریه لکان در حوزه روانکاوی و ورود مفاهیم فلسفی به آن
ژاک لکان یکی از شخصیت‌های برجسته در روانکاوی است. گاهی او را "فروید فرانسوی" می‌نامند. اهمیت یافته‌های فروید درباره ناهشیار را می‌توان در نظریه لکان دید. درتئوری وی، اهمیت مفاهیم فروید در مورد شخصیت، نه تنها در بخش تئوری بلکه در حوزه تجزیه و تحلیل و همچنین در ارتباط با دیگر رشته‌ها نیز مورد تأکید است. بویژه برای آنهایی که به بعد فلسفی افکار فروید علاقه‌مند هستند. چه در داخل فرانسه و چه در خارج از آن، تأثیر لکان در زمینه زیبایی‌شناسی، نقد ادبی و فیلم نیز بسیار مهم بوده است. 
یکی از ابعاد مهم نظریه لکان، که شاید دلیل شهرت وی شد، تأکید وی بر زبان بود. او در تلاش بود تا برای فرمول بندی روانکاوی، به زبان تکیه کند. این کار او انتقادات زیادی را برانگیخت. از دهه 1950، بر خلاف دیگر نظریه پردازان شخصیت، لکان سعی کرد تا ناهشیار را نوعی زبان بداند. "زبانی برا سخن گفتن با دیگران" 
پروژه نظری لکان
هدف نظریه لکان، حداقل از سال 1953، تلاش برای اصلاح مجدد آنچه او آن را "حوزه فروید" نامید، بود. او چهار آرمان را برای نظریه‌ی فروید قائل بود که در بدنه‌ی اصلی سمینارها، گفتارها و نوشته‌هایش به کار می‌برد. این چهار مورد را نمی‌توان از هم جدا در نظر گرفت و کاملا به یکدیگر مرتبطند: نظریه درمان روانکاوی به عنوان فرایندی درمان‌بخش، ایجاد یک دید کلی که شناخت و تشخیص ذهنی و شهودی بیماری‌های روانی را فرمول بندی کند و شرحی از تحول فرد در حین متمدن شدن در اجتماع را فراهم آورد.
لکان در این پروژه، دانش جدیدی از آخرین تحولات علوم انسانی را عرضه کرد. این دانش به ویژه در زبان شناسی ساختاری بسیار مؤثر بود. با این حال همانطور که ژاک دریدا اشاره کرد، کار لکان در تعامل با فسفه مدرن است (بویژه کانت، هگل و سارتر) و با کارها و نظریات دیگر نظریه پردازان روانکاوی قابل مقایسه نیست. 
سه گانه‌های نظریه لکان
نظریه سه گانه‌های لکان امر واقعی، خیالی و نمادین، چارچوبی برای بسیاری از مفاهیم و مراحل مختلف سفرهای فکری لکان فراهم می‌کند. شرح لکان از این سه گانه‌ها و همچنین ارتباط آنها با یکدیگر در طی سال ها مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفته اند. بسیاری از مفاهیم لکان در ارتباط با این سه گانه ها تعریف شده ‌اند. لکان به ارتباط این سه گانه‌ها تأکید بسیار دارد به طوری که اگر یکی از این مفاهیم نباشد، دیگری وجود نخواهد داشت. 
علاوه براین برخی اندیشمندان نیز سیر تکاملی نظریه لکان را در این سه مرحله می‌دانند. اوایل لکان، امر خیالی (دهه 1930 تا 1940)، اواسط لکان امر نمادین ( دهه 1950) و اواخر لکان، امر واقعی (دهه 1960 تا 1970). این سه در حوزه روابط بین درمانگر و مراجع، دو ذهن یا دو تفکر مطرح می‌شود. 
!سه گانه‌های نظریه لکان
امر خیالی (the imaginary)
نظریه لکان تمایل دارد که امر خیالی را به هشیاری و خودآگاهی مرتبط کند. این مؤلفه بیشترین ارتباط را با  تجربه واقعی زندگی روزمره انسان‌ها دارد. در نظریه لکان، امر خیالی اشاره به تصویر‌سازی ما از دیگران دارد یعنی در تعاملات اجتماعی آنها را چه طور تجسم می‌کنیم. همچنین تصویرسازی از خودمان را نیز شامل می‌شود، اینکه تصور ما از خودمان چگونه است و دوست داریم چه کسی باشیم و یا تجسم دیگران ازما چیست. این مفهوم در تئوری لکان، اشاره به ایده‌های اصلی روانکاوی مانند، انتقال، ایگو و فانتزی دارد. 
در نظریه لکان امر خیالی مفهومی کلیدی در مورد شکل گیری ایگو بویژه در مرحله آینه‌ای است. وقتی لکان در تلاش بود تا بر وابستگی امر خیالی به امر نمادین تأکید کند. این وابستگی به این معناست که پدیده‌های ادراک حسی (تصاویر و تجربیات بدن فرد، عواطف به عنوان هیجانات هشیارو.... ) با ساختار و پویایی های زبانی- اجتماعی شکل می‌گیرد. در امر خیالی در مرحله آینه‌ای، سوژه خود را با تصویری خارج از خود می‌شناسد، بنابراین ایگو همان سوژه نیست بلکه ابژه و معادل "دیگری" است. دلیل اینکه سوژه خودش را غیر از انچه واقعا هست می‌بیند، کلام و زبان والدین است که در مرحله آینه‌ای لکان به آن می‌پردازیم. 
در امر خیالی است که دو مولفه‌ی دیگر یعنی امر نمادین و امر واقعی، ممکن است با یکدیگر اشباه گرفته می‌شوند؛ آنچه واقعیست نمادین در نظر گرفته می‌شود برای مثال در برخی از علائم وسواس‌های نوروتیک یا پرانوئید-روانپریشی، برخی اتفاقات تصادفی بی معنا در سطح جهان مادی اتفاق می‌افتد که گویا برای فرد معنا دار و با اهمیت هستند و باید تفسیر شوند. گاهی نیز آنچه نمادین است واقعی در نظر گرفته می‌شود به عنوان نمونه در علائم اختلال تبدیلی  تعارض های ذهنی ناهشیار که در زبان رمزگذاری شده‌اند به صورت درد و رنج جسمی خود را نشان می‌دهند.   
امر نمادین (the symbolic) در نظریه لکان
این مولفه بر اساس منابع ساختارگرایی شکل گرفت. امر نمادین، با آداب و رسوم، قوانین، هنجارها، قواعد و سنت‌ها و دیگر موارد فرهنگی و اجتماعی اشاره دارد. می‌توان گفت این مؤلفه به روش‌های مختلف با زبان آمیخته است. همانطور که گفته شد زبان نقش مهمی در روانکاوی لکان دارد و عنصر مهم نظم نمادین به حساب می‌آید.
از نظر لکان "نظم نمادین (sybolic order)" هسته ناهشیار را تشکیل می‌دهد. این مفهوم این گونه تعریف می‌شود؛ نظم نمادین، دنیای اجتماعی ارتباطات زبانی، روابط بین‌فردی و پذیرش قوانین است. ساختاری جهانیست که کل عملکرد و وجود انسان را در بر می‌گیرد که شامل گفتار و بویژه نشانگرهای کلامی می‌شود. نشانگرهای کلامی عنصر آوایی حروف هستند البته نه صدای واقعی بلکه منظور تصور دهنی فرد از آن آوا است. در نظریه لکان به این نشانگرهای کلامی دال گفته می‌شود.
مفهوم دیگری که در اینجا باید به آن بپردازیم زنجیره دلالت است. دال یا همان تصور آکوستیک، معنا و مفهومی دارد که به آن بعد معنایی، مدلول می‌گویند. به عقیده لکان، در زبان دال و مدلول ما را به دال و مدلول دیگری ارجاع می‌دهد و آن نیز به بعدی و این زنجیره ادامه می‌یابد که به آن زنجیره دلالت می‌گویند. مثلا اگر بخواهیم معنای یک کلمه را توضیح دهیم تنها از طریق کلمات دیگر امکان‌پذیر است.
در نظم نمادین زبان، تنها وسیله‌ای ارتباطی نیست بلکه اجازه ورود سوژه به زنجیره دلالت را می‌دهد. با نظم نمادین انسان به تدریج تصویر کاملی از خود بدست آورده و هویت کسب می‌کند. گرچه امر نمادین برای اولین بار سوژه را با زبان آشنا می‌کند اما، هویت او را نیز محدود می‌کند زیرا زبان نمی‌تواند بازنمود کاملی از سوژه فراهم کند و سوژه در زنجیره دلالت گرفتار می‌شود. در این مؤلفه لکان نیز، سوژه نمی‌تواند خود واقعیش را تجربه کند چون هر شکلی از بیان در امر نمادین، "دیگری" محسوب می‌شود.
امر واقعی (the real)
امر واقعی یا واقع، از مفاهیمی است که در نظریه لکان در طول زمان به شکل‌های مختلف تعریف شد و تآکید لکان بر این مفهوم در دوره‌های مختلف متفاوت بود. این مفهوم مترادف واقعیت بیرونی و تجربی نیست. این مقوله زمانیست که تازه وارد دنیای زبان می‌شویم. این حالت فقط در مورد نوزاد تازه متولد شده صدق می‌کند، حالتی که در آن چیزی به جز نیاز وجود ندارد. نوزاد بدون مجزا کردن خود از دنیا یا دیگران، تنها به دنبال ارضای نیاز خود است. برای همین لکان این حالت طبیعی را زمان سیری یا کمال می‌داند.
منابع برای مطالع بیشتر
(jacques lacan (1901—1981
jacques lacan
اگر بخواهیم زمان دقیق سربرآوردن روانشناسی شخصیت رابگوییم، دهه 1930 میلادی است. ولی ریشه‌های تاریخچه شخصیت به زمان‌های قبل‌تری برمی‌گردد. از فیسلوفان یونان باستان گرفته، تا متفکران آلمانی، از بررسی مایعات بدن، تا مشاهده‌ی رابطه‌ی نیازها و انگیزه‌ها با شخصیت، سیری است که تاریخچه شخصیت در خود دیده است.
پیشینیان تاریخچه شخصیت
تاریخچه روانشناسی شخصیت به یونان باستان برمی‌گردد. در واقع، فیلسوفان از قرن 4 قبل از میلاد می کوشیدند دقیقاً آن‌چه را که رفتار ما را به وجود می‌آورد، تعریف کنند. پزشکان یونان باستان، مانند بقراط و گالن‌، بر این عقیده بوده‌اند که فیزیولوژی می تواند بر شخصیت تأثیر بگذارد. در سال 370 پیش از میلاد، بقراط عقیده داشت که از ترکیب دو محور ضربدری شکل، اخلاط چهارگانه صفرا، سودا، خون و بلغم پدید می‌آیند. گرچه بسیاری از کارهایی که از این نظریه ناشی می شود، طبیعتاً دارویی بود، اما همچنین فرض بر این بود که شخصیت بیمار می‌تواند تحت تأثیر عدم تعادل مایعات بدنی باشد. 
بقراط عقیده داشت که تفاوت بین شخصیت افراد، براساس توازن و تفاوت این اخلاط در بدن انسان است. آن‌ها معتقد بودند که مایعات موجود در بدن با خصوصیات شخصیتی مانند مالیخولیا در ارتباط هستند. در حالی که ممکن است مفهوم چنین ادعایی نادرست باشد؛ این عقیده مبنی بر اینکه فیزیولوژی می تواند با تغییرات در شخصیت فرد مرتبط باشد، امروزه به عنوان یک واقعیت پذیرفته شده است. 
دیگر پیشینیان، با دیدگاه‌های متفاوت
از دیگر یونانیان باستان،‌ افلاطون فیلسوفی بود که در راه روانشناسی قدم برمی‌داشت. او بیان داشت که شخصیت فرد از کودکی شروع می‌شود، چیزی که امروزه برای ما بدیهی است. این طرز تفکر طبقه‌بندی کردن شخصیت، باعث نفوذ تفکر کهن در حوزه شخصیت شد. افلاطون چهار گروه را پیشنهاد کرد (هنری ، معقول ، شهودی ، استدلال) و چهار عامل فرضیه ارسطو (نمادین یعنی هنری ، پیستیک یعنی عقل سلیم ، نوئتیکی یعنی شهود و منطق دانیونیک یعنی منطقی) در نحوه‌ی اجتماعی‌شدن یک فرد نقش دارند. ارسطو نیز از نخستین افرادی بود که ارتباط بین جنبه‌های جسمی بدن و رفتار را به تاریخچه شخصیت اضافه کرد. 
نگاه به رابطه رفتار و شخصیت در قرن 18
در اواسط تا اواخر قرن 18، فرانتس یوزف گال، متخصص اعصاب، "شبه علم" جدید بیماری‌شناسی را بنیان گذاشت. آموزه‌ای که همبستگی بین مناطق و عملکردهای خاص مغز را فرض می‌کند. او باور داشت که 27 منطقه در مغز وجود دارد که عملکرد انسان را کنترل می‌کند و افکار درونی، ریشه در شخصیت دارند. گال معتقد بود که اندازه‌گیری جمجمه می‌تواند چیزی درباره‌ی افکار و احساسات درونی افراد نشان دهد، فرضیه‌ای که راه را برای روانشناسی عصبی نوین هموار می‌کند. کار گال اولین حرکت در تاریخچه شخصیت بود که دور از توضیحات فلسفی رفتار و شخصیت، به شخصیتی که ریشه در آناتومی دارد می‌پرداخت.
قرن نوزدهم و اتفاقی شگرف دراین برهه
شواهد فیزیولوژیکی برای چنین ادعایی در اواسط قرن نوزدهم با پرونده نمادین و جذاب فینیاس گیج وارد شد. گیج کارگر ساخت راه آهن از نیوهمپشایر بود. در سال 1848، یک تصادف باعث شد که یک میله‌ی آهنی به طرف صورت، پشت چشم چپ و طول سر برود و از بالای جمجمه‌ی او بیرون رود. گیج به طرز معجزه‌آسایی بهبود پیدا کرد. گرچه ضعیف بود، اما توانست راه برود و صحبت کند. با این حال، آسیب مغزی ناشی از حادثه منجر به تغییرات بسیاری در شخصیت وی شد. 
اگرچه تاریخ، دامنه‌ی این تغییرات را تحریف کرده است؛ اما به طور کلی توافق می‌شود که رفتار فیناس گیج از اخلاقی و آرام بودن به سمت نامرتب، بی‌حوصله و ناسزاگفتن رفت. پرونده‌ی وی یکی از اولین مواردی است که برای ارتباط بین شخصیت و نواحی خاصی از مغز، شواهد جسمی ارائه می‌دهد. 
تاریخچه شخصیت در قرن بیستم
در اوایل قرن بیستم، روانشناسان به فهم این که چگونه شخصیت‌ها تحول می‌یابند و چرا بین افراد تفاوت است علاقمند شدند. بین 1923 و 1928، انجمن روان‌شناختی آمریکا مجمع‌های بی‌شماری حول موضوع شخصیت برگزار کرد. اولین جلد ازمجله "character and personality" در سال 1932 منتشر شد. این مجله در صدد بود اطلاعات انگلیسی و آمریکایی را درباره تفاوت‌های بین‌شخصی با ویژگی‌های شخصیتی که در نمونه‌های آلمانی مشاهده می‌شد ترکیب کند. اولین جلد به تفاوت   "personality" و "character" پرداخت. از نویسنده‌های مشهور در این مجله، می‌توان به آلفرد آدلر و کارل یونگ اشاره کرد. 
زیگموند فروید، اثرگذارترین فرد در تاریخچه شخصیت
زیگموند فروید در سال 1923 مفهوم اید یا عنصرنهاد،‌ ایگو یا عنصر خود و سوپرایگو یا فراخود را به تاریخچه شخصیت اضافه کرد. فروید اظهار داشت که روان انسان از این سه مؤلفه اصلی تشکیل شده است که تمام فکر، هشیار و ناهشیار و بنابراین رفتار را کنترل می‌کند. می‌توان نهاد را به عنوان محرک ذاتی رفتار در نظر گفت که شامل نیازها و خواسته های بدنی است و ما را به جستجوی این خواسته‌ها سوق می‌دهد. به عبارت دیگر، این "قسمت تاریک و غیرقابل دسترسی شخصیت ماست که "شامل چیزهایی است که به ارث رسیده‌اند، غرایزی که منشأ آن‌ها سازمان جسمانی است".
ایگو را می توان به عنوان پلی بین نهاد و واقعیت در نظر داشت. ایگو برای دست‌یابی به آن‌چه که نهاد می‌خواهد، راه‌های واقع‌بینانه پیدا می‌کند و همچنین برای این خواسته‌ها، توجیه فراهم می‌کند. سرانجام، سوپرایگو مؤلفه‌ی سازمان‌یافته‌ی روان است و اغلب از آن برای چک‌کردن ایگو، از نظر اخلاقی یاد می‌شود. سوپرایگو مسؤول داشتن وجدان و تنظیم خواسته‌های نهاد و ایگو با، درست و نادرست تلقی کردن آن خواسته، است.
در 1937، گوردون آلپورت، روان‌شناس آمریکایی، کتابی تحت عنوان "شخصیت: یک تفسیر روان‌شناختی" منتشر کرد. آلپورت می‌خواست روانشناسی شخصیت را تعریف و نظام‌مند کند. کتاب او، مطالعه شخصیت را به گونه‌ای مطرح کرد که می‌توان آن را با علوم اجتماعی همراه دانست. امزوره نظریه آلپورت تحت عنوان نظریه صفات شخصیت، شناخته شده است. 
یونگ و ورود انوع، به تاریخچه شخصیت
کارل یونگ ، روانپزشک و دانشجوی فروید، در تاریخچه شخصیت به عنوان یک نئوفرویدی حساب می‌شود؛ نظریه انواع شخصیت را ایجاد کرد. یونگ در سال 1971، کتاب خود با عنوان "انواع روانشناختی" ادعا می‌کند که افراد در گروه‌های شخصیتی مختلفی قرار می‌گیرند - مثلاً درون‌گرایی / برون‌گرایی. بخشی از نظریه یونگ یعنی نوع‌شناسی شخصیت بعدأ توسط کاترین کوک بریگز و دخترش ایزابل بریگز مایرز مشهور شد که در نهایت مقیاس نوع شخصیت مایرز-بریگز را توسعه دادند، محبوبیت پیدا کرد. نظریه نوع‌شناسی، تا امروز یک مفهوم مشترک از شخصیت باقی مانده است.
گذر از سائق‌های درونی و توجه به نیازها و انگیزه‌ها در شخصیت
روند تحقیق راجع به معمای شخصیت از زاویه "سائق‌های درونی ما چیست" تا دهه 40 و 1950 ادامه یافت. بسیاری با سلسله مراتب نیازهای آبراهام مزلو آشنا هستند؛ اما نتوانسته‌اند تشخیص دهند که نظریه مزلو پیشنهاد داده همه‌ی انگیزه‌های انسان، از ضرورت تحقق این نیازها، طبق اصل خودشکوفایی نشئت می‌گیرد. اصل خودشکوفایی بر این است که انسان‌ها به بهترین چیزی که می‌توانند باشند کشیده می‌شوند. 
در اواخر دهه 1950 ، کارل راجرز ایده های مزلو را بنا نهاد و اظهار داشت که بله، همه ما در تلاش هستیم تا به بالاترین حد بالقوه‌ی خود دست یابیم. اما از آن‌جایی که شخصیت‌های متفاوتی داریم، این کار را متفاوت از یکدیگر انجام می‌دهیم. این نوع استدلال بیشتر شببیه به معمای مرغ و تخم‌مرغ می‌شود: 
انگیزه‌ها برای انجام کاری (مانند برآوردن نیازهای انسانی خود) در نهایت بر رفتار تأثیر می‌گذارند و از این طریق، بر شخصیت تأثیر می‌گذارند (همان‌طور که مزلو معتقد بود). اما، این شخصیت به طور همزمان بر نحوه عملکرد شما بر انگیزه‌ها تأثیر می‌گذارد (همان‌طور که در نظریه راجرز آمده است). درنهایت، پاسخ صحیحی در رابطه با نحوه‌ی گردش این دایره وجود ندارد. معمای حل نشده‌ی ارتباط شخصیت و رفتار در حوزه‌های روان‌شناختی مدرن پابرجاست و هم‌چنان برانگیختن تحقیق و بحث‌و‌گفتگو در بسیاری از زمینه‌های تحقیق ادامه می‌دهد.
منابع برای مطالع بیشتر
تاریخچه روانشناسی شخصیت
کتاب تاریخچه روانشناسی شخصیت از فرانک دومانت، دانشگاه کمبریج