طلا در تفسير آسان 2
تفسير آسان    ج‏8    261    لغت، معنى، تركيب: .....  ص : 261  
كلمه زبد بفتح (زاء و باء) آن كفى كه بر روى آب بوجود مى‏آيد كلمه رابِياً: كفى كه بر فراز آب است. كلمه حِلْيَةٍ: آن زر و زيورى كه از طلا و نقره مى‏سازند. كلمه مَتاعٍ در اينجا: آن وسائل و لوازم زندگى كه از آهن و مس و امثال آنها درست ميكنند. كلمه جُفاءً: باطل. كلمه مهاد بكسر ميم فراش و جايگاه- كلمه زَبَدٌ: مبتداى مؤخر و كلمه مِثْلَهُ صفت آن. و خبر آن محذوف است. كلمه ابْتِغاءَ حِلْيَةٍ: مفعول لاجله است براى كلمه يُوقِدُونَ كلمه جُفاءً: حال است براى ضمير كلمه فَيَذْهَبُ. كلمه لِلَّذِينَ اسْتَجابُوا: خبر مقدم و كلمه الْحُسْنى‏ مبتداى مؤخر. كلمه الَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا: مبتداء و جمله لَوْ أَنَّ لَهُمْ: خبر آن. كلمه ما فِي الْأَرْضِ: اسم ان. و آن مصدرى كه تصور ميشود:  
تفسير آسان    ج‏8    262    آيه 17 أنزل من السماء ماء - إلى آخره: .....  ص : 261  
اما آن مثالى كه خداى عليم براى حق و باطل مى‏زند: مقارنه بين فلزات معدنى از قبيل طلا و نقره است كه در ميان آتش آب ميشوند، و از آنها زيور آلات مى‏سازند، يا از قبيل: آهن و سرب و مس كه از آنها ظرف و آلت‏هاى ديگرى درست مى‏كنند. و بين آن كفى كه بر فراز آب اشياء معدنى فوق الذكر قرار ميگيرد. و اين كف همانند آن كفى كه بر فراز آب قرار مى- گيرد فورا نابود خواهد شد. پس بنابر اين: حق همانند هر نوع فلز معدنى است كه براى بشر مفيد باشد. و باطل همانند آن كفى ميباشد كه برفراز اشياء معدنى است كه بوسيله آتش آب ميشوند. و همين است معنى جمله ذيل كه ميفرمايد (وَ مِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ) و ...  
تفسير آسان    ج‏9    42    آيا خدا هم خزانه دارد؟: .....  ص : 41  
به مناسبت جمله (عِنْدَنا خَزائِنُهُ) مى‏گوئيم: آيا خدا هم خزانه دارد، و اگر دارد كجايند و چگونه‏اند؟ آرى خدا خزانه دارد، ولى نه مثل خزانه خزانه داران كه ارزاق و قوت لا يموت و طلا و نقره و انواع ثروت و موجودى بى‏نوايان را به يغما مى‏برند و احتكار مى‏نمايند، و سر انجام:  
تفسير آسان    ج‏9    148    آيه 21 أموات غير أحياء - الى آخره: .....  ص : 148  
مثلا نظير نطفه و تخم پرندگان كه ميت بالفعل و زنده بالقوه‏اند. چرا كه اين استعداد و قابليت را دارند كه بعدا زنده گردند. اما آن بت‏هائى كه مشركان از جماد و فلزات، نظير: سنگ و چوب و طلا و نقره و ... بدست خويشتن مى- ساختند و مى‏پرداختند زنده كه نبودند بجاى خود، بلكه ميت بودند. آنهم نه مثل ميتى كه قابليت و استعداد پذيرش حيات و روح را داشته باشد. در صورتى كه خود مشركان اقلا اين قابليت و استعداد را داشتند كه روح در بدنشان دميده شود. با توجه به مطالب فوق، معلوم ميشود: كلمه (غير احياء) به اين منظور بكار رفته كه بت‏هاى بت پرستان حتى نظير اموات معمولى هم نيستند كه لا اقل بتوانند استعداد پذيرش روح و حيات را داشته باشند، و از عبادت پرستندگان خود آگاه كردند.  
تفسير آسان    ج‏10    91    سبب نزول: .....  ص : 91  
ابن عباس مى‏گويد: سبب نزول آيه 59 كه ميفرمايد: (وَ ما مَنَعَنا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآياتِ إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ) الى آخره اين بود كه كفار مكه از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله خواستند تا كوه صفا را براى آنان طلا و زمين مكه را وسيع نمايد تا ايشان مشغول كشاورزى و زراعت شوند. بعد از اين جريان بود كه جبرئيل از طرف خداى وحى آورد كه يا محمّد (ص) اگر تو بخواهى و صلاح بدانى ما خواسته‏هاى اينان را برآورده مى‏كنيم. ولى اگر ايمان نياورند ما فورا ايشان را نظير امم سابق نابود خواهيم كرد. و چنانچه صلاح بدانى ما به آنان مهلت خواهيم داد. پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله مهلت دادن ايشانرا انتخاب نمود (تا شايد توبه كنند، و يا اين كه حجت بر آنان تمام شود) كشف- فتوحات- غرائب.  
تفسير آسان    ج‏10    143    نماز شب و اهميت آن: .....  ص : 142  
و هر كس نصف يك شب را نماز بخواند اگر زمين هفتاد هزار مرتبه پر از طلا شود معادل جزائى كه به وى داده مى‏شود نخواهد بود. و اين عمل او نزد خدا افضل و برتر است از اينكه هفتاد غلام زر خريد را از نسل حضرت اسماعيل آزاد نمايد.  
تفسير آسان    ج‏10    170    لغت، معنى، تركيب: .....  ص : 170  
كلمه ينبوع: چشمه آب. كلمه كِسَفاً به كسر كاف كه جمع كسفه است تكه‏اى از چيزى. كلمه قَبِيلًا: مقابل و رو برو. كلمه زُخْرُفٍ: طلا يا زينت.  
تفسير آسان    ج‏10    176    پنجم: و ششم آيه 93 أو يكون لك بيت من زخرف - الى آخره: .....  ص : 176  
ما، در صورتى به پيامبر بودن تو ايمان مى‏آوريم كه داراى خانه‏اى پر از طلا باشى. آرى يك چنين سخنى هم از آنان بعيد نبود. زيرا اينطور مى‏پنداشتند كه هر مقام والا و بالا حتى مقام نبوت بايد به ثروتمندان اختصاص داشته باشد.  
تفسير آسان    ج‏10    285    آيه 31 أولئك لهم جنات عدن - إلى آخره: .....  ص : 284  
1- پيامبران- 2- صديقان و راستگويان 3- شهيدان. خداى سبحان به (عدن) ميفرمايد: خوشا به حال كسى كه داخل تو شود. افرادى كه داخل جنات عدن مى‏شوند داراى چهار نعمت و امتياز خواهند بود. 1- (تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهارُ) آب نهرها از زير مسكن آنان در جريان خواهند بود 2- (يُحَلَّوْنَ فِيها مِنْ أَساوِرَ مِنْ ذَهَبٍ) آنان در بهشت عدن بوسيله دستبرنجن‏هائى از طلا آراسته خواهند شد.  
تفسير آسان    ج‏10    287    لباسهاى زينتى در جهان ديگر: .....  ص : 286  
اين سؤال ممكن است براى بسيارى پيدا شود كه خداوند در قرآن از زرق و برق دنيا نكوهش كرده، ولى وعده اينگونه چيزها را به مؤمنان در آن جهان مى‏دهد. زينت آلات طلا، پارچه‏هاى ابريشمين، نازك، ȶخيم، اريكه‏ها و تخت‏هاى زيبا و مانند آن. در پاسخ اين سؤال قبلا توجه به اين نكته را لازم مى‏دانيم كه ما هرگز مانند توجيه گرانى كه همه اين الفاظ را كنايه از مفاهيم معنوى مى‏دانند اينگونه آيات را تفسير نمى‏كنيم. چرا كه از خود قرآن آموخته‏ايم كه: معاد هم جنبه (روحانى) دارد، هم (جسمانى) و به اين ترتيب لذات آن جهان بايد در هر دو بخش باشد كه البته بدون شك لذات روحانيش قابل مقايسه با لذات جسمانى نيست.  
تفسير آسان    ج‏10    294    آيه 34 و كان له ثمر فقال لصاحبه و هو يحاوره أنا أكثر منك مالا و أعز نفرا. .....  ص : 293  
يعنى (ثمر) انواع مالى است كه استفاده شود، هر منفعتى ميباشد كه از چيز ديگرى بدست آيد، طلا و نقره و ... اضافه بر آنچه كه از معناى لغوى (ثمر) فهميديم ذيل آيه مورد بحث كه از نظرمان گذشت بهترين گواه بر اين است. زيرا از قول آن كافر به رفيق خود مى‏گويد اموال و قدرت من از تو بيشتر است. و اين بيانگر آن ميباشد كه مقصود از كلمه (ثمر) اموال و قدرت است- مؤلف- معجم.  
تفسير آسان    ج‏10    380    منظور از آن گنج چه بود!؟: .....  ص : 380  
حضرت على بن أبي طالب عليه السّلام راجع به جمله (وَ كانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُما) كه در همين آيه ترجمه و تفسير شد ميفرمايد: آن گنج عبارت بود از يك لوح طلا كه در آن نوشته بود: لا اله الا اللّه محمّد رسول اللّه. تعجب مى‏كنم از  
تفسير آسان    ج‏10    389    آن گنج چه بود!؟: .....  ص : 389  
در ميان مفسران گفتگو است- نمونه- صادق آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‏فرمايد: منظور از اين گنج: طلا و نقره نبوده است. بلكه لوحى بود كه حاوى چهار جمله بود، بدين شرح:  
تفسير آسان    ج‏11    70    آيه 7 يا زكريا إنا نبشرك بغلام اسمه يحيى - إلى آخره: .....  ص : 68  
و لذا در شرح حال حضرت حسنين عليهما السّلام مى‏خوانيم: هنگامى كه هر يك از آنان متولد شدند فاطمه زهراء و على بن أبي طالب بدون اجازه پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نام ايشان را تعيين نكردند، و رسول خدا هم بدون اجازه خداوند سبحان نامى براى آنان تعيين ننمود. در هر صورت: قابل توجه و لازم به تذكر است: فقط پنج نفر بودند كه احدى قبل از ايشان به نام مباركشان نامگذارى نشده بود، بدين شرح: 1- حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم 2- حضرت علي بن- أبي طالب 3- حضرت امام حسن 4- حضرت امام حسين 5- حضرت يحيى عليهم السّلام. و اين نكته نيز دانستنى است كه امام حسين از دو جهت ديگر هم به حضرت يحيى شباهت داشت. يكى اينكه: آن دو بزرگوار شش ماهه بدنيا آمدند. و ديگر اينكه سر بريده ايشان در ميان طشت طلا نهاده شد- مؤلف.  
تفسير آسان    ج‏11    222    سبب نزول: .....  ص : 221  
خباب گفت: آن زمان كه دين من و تو يكى بود و من به جهت اينكه با تو در يك دين بودم مدارا مى‏كردم گذشت. ولى چون اكنون تو كافرى و من مسلمانم لذا تا طلب خود را وصول نكنم نخواهم رفت. عاص گفت: مگر نه چنين است كه شما مسلمانها مى‏گوئيد: بهشت داراى طلا و نقره است؟  
تفسير آسان    ج‏11    236    دومين افرادى كه وارد بهشت مى‏شوند: .....  ص : 236  
علي بن ابراهيم در تفسير خود از پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل مى‏كند كه به حضرت على بن ابى طالب عليه السّلام فرمود: فرشتگان با ناقه‏هاى بهشتى به استقبال افراد باتقوا مى‏آيند. ناقه‏هائى كه جهاز آنها از طلا و به وسيله در و ياقوت‏ها مكلل، و: جل آنها از استبرق و سندس مى‏باشد. مهارشان از چوب ارغوان، و: زمامشان از زبرجد است. آن ناقه‏ها پرواز مى‏كنند و افراد با تقوا را به صحراى محشر وارد مى‏كنند. با هر يك از مردان باتقوا هزار فرشته خواهد بود كه طرف راست و چپ و جلو آنان خواهند بود، كه ايشان را به سرعت مى‏برند تا بر در بزرگ بهشت وارد ميشوند. درختى بر در بهشت مى‏باشد كه هر برگ آن صد هزار نفر را در زير خود جاى مى- دهد. چشمه‏اى طرف راست آن درخت است كه مطهره يعنى پاك كننده مى‏باشد. هنگامى كه يك شربت از آب آن چشمه به ايشان داده ميشود خداى توانا قلب ايشان را از حسودى پاك مى‏نمايد. و موهاى (زائد) بشره آنان فرو ميريزد! و همين است معنى قول خداى سبحان كه در سوره: هل اتى، در قسمتى از آيه 21 مى‏فرمايد:  
تفسير آسان    ج‏12    55    آيه 89 أ فلا يرون ألا يرجع إليهم قولا - إلى آخره: .....  ص : 53  
حتما خدا هر كسى را آزمايش مى‏كند: در اينجا به مناسبت جمله (فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ) كه در ترجمه و تفسير شد به نگارش اين موضوع مى‏پردازيم كه خداوند عليم قطعا هر كسى را امتحان و آزمايش مى‏نمايد. كلمه و ماده (فتنه) در اصل به معنى گذاشتن طلا در آتش مى‏باشد، تا خوب و بد آن معلوم شود. و لذا جمله فتنت الذهب في النار.  
تفسير آسان    ج‏12    55    آيه 89 أ فلا يرون ألا يرجع إليهم قولا - إلى آخره: .....  ص : 53  
يعنى طلا را در آتش امتحان نمودم در موردى بكار مى‏رود كه طلا را در ميان آتش بگذارى تا خالص و ناخالص بودن آن معلوم و مشخص گردد.  
تفسير آسان    ج‏12    55    آيه 89 أ فلا يرون ألا يرجع إليهم قولا - إلى آخره: .....  ص : 53  
آرى چون خالص و ناخالص بودن طلا براى زرگر مجهول است لذا آنرا در آتش امتحان مى‏اندازد، تا خلوص و عدم خلوص طلا برايش معلوم شود.  
تفسير آسان    ج‏12    360    عمل خيرى كه كافر انجام مى‏دهد: .....  ص : 360  
يكم: آيه 91 سوره: آل عمران كه مى‏فرمايد (إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا ...) يعنى قطعا آن افرادى كه كافر شدند و در حال كفر از دنيا رفتند اگر زمين را پر از طلا كنند و آنرا (براى نجات از عذاب خدا) فديه دهند هرگز از آنها قبول نخواهد شد (قبول كه نمى‏شود به جاى خود) بلكه عذاب دردناكى دچارشان خواهد شد، و هيچ ياورى نخواهند داشت.  
تفسير آسان    ج‏13    89    ترجمه: .....  ص : 89  
23- خداوند بطور حتم آن افرادى را كه ايمان آورده‏اند (يا بياورند) و عمل صالح انجام داده‏اند (يا بدهند) داخل آن باغهاى بهشتى مى‏كند كه نهرها از زير آنها در جريانند (و) به وسيله دست برنجنهائى از طلا و مرواريد زينت داده مى‏شوند. و لباسشان در آن بهشتها از ابريشم است‏  
تفسير آسان    ج‏13    92    آيه 23 إن الله يدخل الذين آمنوا و عملوا الصالحات جنات تجري من تحتها الأنهار - إلى آخره: .....  ص : 90  
مقدس اسلام، بر مردان حرام كرده كه خود را در دنيا به وسيله طلا زينت و تحليه نمايند. ولى اين عمل را در عالم آخرت براى آنان مباح فرموده است.  
تفسير آسان    ج‏13    92    آيه 23 إن الله يدخل الذين آمنوا و عملوا الصالحات جنات تجري من تحتها الأنهار - إلى آخره: .....  ص : 90  
گواه بر اين معنى: كلمه (يحلون) يعنى زينت داده مى‏شوند- مى‏باشد كه جمع مذكر است. يعنى براى مردان بكار رفته است. و نيز از اين كلمه كه مضارع مجهول باب تفعيل و متعدى مى‏باشد معلوم مى‏شود. خود بهشتيان اين عمل را انجام نمى‏دهند. بلكه به امر خداوند مهربان است كه آنان به وسيله طلا و مرواريد زينت خواهند شد.  
تفسير آسان    ج‏13    92    آيه 23 إن الله يدخل الذين آمنوا و عملوا الصالحات جنات تجري من تحتها الأنهار - إلى آخره: .....  ص : 90  
نعمت سوم اينكه: ميفرمايد وَ لِباسُهُمْ فِيها حَرِيرٌ يعنى لباس بهشتيان از حرير خالص و مخصوص است. همانگونه كه در ذيل نعمت دوم گفته شد- اسلام بر مردان مسلمان و پيروان خود حرام كرده كه در دنيا لباس حرير بپوشند. ولى در عالم آخرت- چنانكه صريح آيه مورد بحث است- لباس مردان از ابريشم خالص خواهد بود. و چون پوشيدن اين نوع لباس در دنيا بر مردان حرام است لذا ضمير (هم) را در كلمه (لِباسُهُمْ) به كار برده كه براى مردان به كار مى‏رود. و اما زنان: چون در دنيا مجازند خود را بوسيله طلا و لباس حرير تزيين نمايند پس در عالم آخرت به طريق اولى مجاز خواهند بود- مؤلف.  
تفسير آسان    ج‏13    129    آيه 30 ذلك و من يعظم حرمات الله فهو خير له عند ربه - إلى آخره: .....  ص : 126  
چه از سنگ، يا از چوب، يا چيز ديگرى باشد. و (صنم) را از اين جهت (وثن) گفتند كه نظير (وثن) در يك مكان، منصوب و ثابت است. كلبى در صفحه- 53- كتاب (اصنام) مى‏گويد: اگر بت از چوب، يا طلا، يا نقره و به صورت انسان باشد آنرا (صنم) نامند. و اگر از سنگ باشد آنرا (وثن) گويند- مؤلف- ق.  
تفسير آسان    ج‏14    159    سبب نزول: .....  ص : 157  
او قبل از اينكه غسل جنابت را به جاى آورد شمشير خود را بر گرفت كه متوجه جنگ شود. زوجه‏اش در آن بين فرستاد تا چهار نفر از زنان انصار را آوردند، و آن زن مؤمنه آن چهار زن را گواه گرفت كه حنظله با وى عروسى كرده است. و ايشان بعد از آنكه اقرار حنظله را شنيدند به زوجه وى گفتند: منظور تو از اين شهود چه بود!؟ وى در پاسخ گفت: من امشب در عالم خواب ديدم كه گويا: آسمان شكافته شد، و حنظله داخل آن گرديد، و آسمان به هم پيوست! چون تعبير خوابم اين است كه حنظله فردا شهيد خواهد شد لذا شما را گواه گرفتم كه اگر من باردار شدم بدانيد كه از او است! هنگامى كه حنظله وارد ميدان جنگ شد أبو سفيان را ديد كه بر اسبى سوار و مشغول جولان زدن است! حنظله پس از اينكه بر ابو سفيان حمله نمود اسبش را پى كرد، و ابو سفيان، پس از اينكه نقش زمين شد فرياد زد: اى گروه قريش! من ابو سفيانم و حنظله در نظر دارد: مرا به قتل برساند! ابو سفيان گريخت و حنظله وى را تعقيب كرد. در همين حال بود كه مردى از مشركان نيزه‏اى به حنظله نواخت، و حنظله ضربتى به او زد، و وى را كشت. بعدا حنظله در ميان: حمزه و عمرو بن جموح و عبد اللّه بن حزام و گروهى از انصار بر زمين افتاد و شهيد شد. در اين هنگام بود كه پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: من فرشتگان را ديدم كه حنظله را در ميان آسمان و زمين با آب مزن و كاسه‏هاى طلا غسل مى‏دادند. و او را به:  
تفسير آسان    ج‏14    180    سبب نزول: .....  ص : 178  
مشركان گفتند: يا محمّد (ص) اگر آنچه را كه ما به تو عرضه كرديم نمى‏پذيرى پس از خودت، يا از پروردگارت بخواه كه فرشته‏اى بفرستد تا تو را در باره آنچه مى‏گوئى تصديق نمايد، و ما را از تو باز گرداند. از خداى خود بخواه باغ‏ها و قصرهائى از طلا و نقره براى تو قرار دهد، و تو را از آنچه كه در طلب آن هستى بى‏نياز كند. چرا كه تو در بازارها برمى‏خيزى و نظير ماها طلب معيشت مى‏كنى آنچه ما گفتيم انجام بده، تا ما فضيلت و منزلت تو را كه گمان مى‏كنى نزد پروردگارت بنگريم. اگر گمان مى‏كنى پيامبرى پس آنچه ما گفتيم انجام بده. پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: آنچه شما گفتيد من نمى‏پذيرم. من آن كسى نيستم كه اين مطالب را از پروردگارم بخواهم. و براى يك چنين هدفى به سوى شما مبعوث نشده‏ام. بلكه خدا مرا فرستاده كه بشير و نذير يعنى بيم دهنده باشم. پس از اين جريان بود كه خداى سبحان اين آيه را نازل كرد (وَ قالُوا ما لِهذَا الرَّسُولِ) فتح.  
تفسير آسان    ج‏14    206    خوب‏ترين و بدترين جا و مكان!: .....  ص : 206  
محل و اقامتگاه خود را چگونه يافتى؟ او خواهد گفت: بدترين اقامتگاه و جايگاهى كه بندگان تو در آنند. بعدا فرياد مى‏زند: اى پروردگار من! مبادا مرا به سوى آن مكان بازگردانى! خداى سبحان به او مى‏فرمايد: اگر تو را از آن خارج نمايم براى من چه خواهى كرد؟ او خواهد گفت: هر چه كه بخواهى براى تو انجام مى‏دهم. خدا مى‏فرمايد: زمين را پر از طلا كنى و به من بدهى. وى مى‏گويد: اگر بتوانم تقديم مى‏كنم. خدا مى‏فرمايد:  
تفسير آسان    ج‏15    60    آيه 35 و إني مرسلة إليهم بهدية فناظرة بم يرجع - المرسلون .....  ص : 60  
دريابد كه آيا حضرت سليمان عليه السلام پادشاه است، يا پيامبر؟ اگر هديه را قبول كند پادشاه است، و الا پيامبر مى‏باشد. و اما هديه‏ها عبارت بودند از شمش‏هاى طلا و نقره. گواه بر اين معنى: مضمون آيه 36 است كه خواهد آمد. و آن اينكه از قول حضرت سليمان مى‏فرمايد (... قالَ أَ تُمِدُّونَنِ بِمالٍ ...) يعنى آيا مى‏خواهيد مرا به وسيله مال، امداد نمائيد ... اضواء.  
تفسير آسان    ج‏15    208    آيه 76 إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم - إلى آخره: .....  ص : 208  
هنگامى كه فرعونيان بدريا غرق شدند قارون آن همه طلا و اموال را تصاحب نمود- متشابهات.  
تفسير آسان    ج‏15    210    آيه 76 إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم - إلى آخره: .....  ص : 208  
بعضى از مفسران، كلمه (مفاتح) را جمع كلمه (مفتح) بر وزن (مكتب) دانسته‏اند كه به معنى جاى اشياء نفيس است. و طبق اين تصور، معنى كلمه (مفاتح) همان صندوق و صندوقچه‏هائى است كه در بالا از نظرمان گذشت. و برخى ديگر، كلمه (مفاتح) را جمع كلمه (مفتح) بر وزن (منبر) بكسر ميم مى‏دانند كه به معنى (كليد) است. و بنابر اين تصور، كلمه (مفاتح) به معنى كليدها مى‏باشد. و شايد بتوان گفت: قول دوم با ظاهر آيه مناسبت بيشترى داشته باشد. زيرا چندان مهم و تعجب- آور نيست كه شخصى مثلا داراى چند صد كيلو طلا باشد. بلكه مهم و شگفت‏آور اين است كه حمل و نقل كليدهاى او براى يك گروه، ثقيل و سنگين باشد. و اين بيانگر كثرت اموال و ثروت قارون است كه قرآن در صدد بيان آن مى‏باشد. اضافه بر آنكه معلوم نيست عرض و طول، و وزن كليدهاى آن زمان چقدر و چگونه بوده است. چه بسا وزن هر كليدى از آنها چند برابر كليدهاى فعلى اين زمان بوده است. به هر حال در اين آيات مورد بحث، پنج موعظه مهم و خواندنى و شنيدنى به قارون داده شده كه ذيلا از نظرمان مى‏گذرد.  
تفسير آسان    ج‏15    229    آيه 2 أ حسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا و هم لا - يفتنون .....  ص : 229  
(1) كلمه (يُفْتَنُونَ) از ماده (فتنه) در اصل به معنى گذاشتن طلا در آتش براى شناخته شدن ميزان خلوص آن است. سپس به هر گونه آزمايش ظاهرى و معنوى اطلاق شده است- نمونه.  
تفسير آسان    ج‏15    247    آيه 17 إنما تعبدون من دون الله أوثانا - إلى آخره: .....  ص : 247  
(1) كلمه (أوثان) جمع كلمه (وثن)
تفسير أم الكتاب         43    بدن‏  
و خود بدن مركّب از چند عنصر است مانند اكسيژن و هيدرژن و كربن و سوفر و كلر و فر يعنى آهن و ار يعنى طلا و آزت و فلوتر و فسفور- (ما بقى عناصر بدن لغت ايرانى ندارد) و غير اينها و با همه اينها آنچه در بدن انسانى مجهول مانده بيشتر از آنهائيست كه معلوم شده- و از آنچه كه در اينموضوع نوشته شد ظاهر ميشود كه شناختن اقسام حكمتهاى خداى عزّ و جلّ در خلقت انسان از پنج ميليون مسئله زيادتر است و پس از همه آنچه ذكر شد اگر اضافه شود آثار حكمتهاى خداى عليم قدير حكيم در آفرينش علويات و سفليات و آفتاب و ماه و ستاره‏ها و نيّرات از سيّارات و ثوابت و اختصاص دادن هر يك از آنها بمقدار مخصوص و رنگ مخصوص و حركت مخصوص و نزديك بودن و دور بودن مخصوص هر يك از آنها بيكديگر و حكمتهاى خلقت امّهات و مولّدات از جماد و نبات و حيوان و اقسام و احوال و طبايع و خواصّ آنها نيز بر آنها منضم شود من حيث المجموع بيش از ده هزار جلد كتاب خواهد شد كه همه اينها براى منفعت بردن انسان آفريده شده چنانچه خداى تعالى فرموده وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ و آيات ديگر از اين قبيل در كمال وضوح و روشنى ثابت و محقق است كه لفظ و مفاد (الحمد للّه) در بر دارد همه علوم و صنايع را كه مورد احتياج بشر است در امر معاش و معاد  
تفسير أم الكتاب         46    در پيرامون جمله رب العالمين‏  
و امّا قوله تعالى ربّ العالمين پوشيده نماند كه كلمه ربّ اضافه شده بكلمه العالمين و اضافه شيئى بشى ديگر شناختن آن ممتنع و محال است مگر بعد از شناختن مضاف و مضاف اليه و از جمله محالات است تحصيل علم به اين كه خدا ربّ العالمين است مگر بعد از معرفت ربّ و عالمين و از جمله واضحاتست كه عالمين عبارت است از همه ما سوى اللّه و همه نزد قدماء بر سه قسم است متحيرات و مفارقات و صفات امّا متخيرات يا بسائطند يا مركّبات امّا بسائط عبارتند از افلاك و كواكب و امّهات در نزد حكماء قديم و امّا در نزد حكماء جديد غير اينها است چنانچه بعد از اين ذكر ميشود- و امّا مركبات عبارتند از جمادات و نباتات و حيوانات و ليكن در نزد قدماء دليلى قائم نشده است بر اينكه حسّى نيست مگر اين قسمتهاى سه‏گانه و در نزد حكماء جديد خلاف آن ثابتست چنانچه عنقريب خواهد آمد و فلاسفه قديم كه مدّعى بودند كه عالم منحصر است بيكعالم امّا در استكشافات جديد بوسيله آلات مخترعه بر خلاف ادعاى ايشان ثابت شده بعالمهاى متعدّده ديگر كه هر كدام از آنها مانند عالم ما آفتابها و ماهها و كواكب و سيارات و چيزهاى ديگر دارند و قرءان كه كلام خداى عليم حكيم است و ايجاد كننده عالمها ربّ العالمين فرموده تا معلوم كند كه غير از عالم ما عالمهاى ديگرى هست از اينجهت بلفظ جمع فرموده كه اكنون بعضى از آنها منكشف شده و بواسطه علوم جديده معلوم شده بنحويكه بشرح آنها نامتناهى است بلكه قطع نظر از آنها اگر همه دانشمندان فضلا از عوامشان بخواهند احاطه كنند و واقف شوند بعجائب معادن متولّده در ارحام كوهها از فلزات و سنگهاى جوهرى صاف و شفاف و انواع كبريتها و زرنيخها و نمكها و عجائب عالم نباتات متنوعه با آنچه در آن است از شكوفها و گلها و ميوه‏ها و درختها و رنگها و بوهاى متكثره متنوّعه و اقسام حيوانات از بهائم و حشرات و طيور و ساير پرندگان و عجائب درياها و مخلوقات دريائى و هو الى و غير اينها و ساير مستكشفات جديده در يك نوع از آنها تا چه رسد بهمه انواع آنها عمرش بپايان ميرسد و بجائى نميرسد چنانچه خداى تعالى فرموده وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ يعنى اگر آنچه از درخت در روى زمين است قلم‏ها شود و همه درياها مداد شود و پس از آنها هفت درياى ديگر هم مداد شود نوشتن كلمات خدا تمام نخواهد شد و در جاى ديگر آيه ديگرى فرموده خطاب بخاتم الانبياء صلى اللّه عليه و آله كه قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً يعنى بگو اگر همه درياها مداد شود براى نوشتن كلمات پروردگار من هر آينه همه آن مدادها تمام ميشود پيش از آنكه آن كلمات تمام شود هر چند مانند آن درياهاى مداد مددى بياوريم الحاصل اين بيان موافق حكمت قديمه بود كه باختصار ذكر شد و امّا موافق حكمت جديده بطور اجمال اين است كه گفته‏اند آنچه كه در عالمها است همه را جسد ميگويند و همه جسدها يا مفرد است يا مركب مفرد آنستكه تجزيه آن ممكن نباشد مانند طلا و آهن و سرب و قلع و مس و غيره و مركب آنست كه بحكم خلقت الهيّه از اجزاء متنوعه مركب شده و جسدى حاصل شده باشد مانند آب و نمك و هوا و روغن و پيه و غير اينها كه در اينعالم هست كه همه مركّب و قابل تجزيه و اجزاء هر يك معلوم شده چون اقتضاء اطاله كلام بيش از اين در اينمقام نيست لذا باختصار اكتفا شد پس بطور اجمال گفته ميشود آنچه در عالمين هست مركّب است از صد و بيست و دو مادّه مفرده كه آنها را صد و بيست و دو عنصر گويند بر خلاف گفته قدماء كه ميگفتند عالم مركّب است از چهار عنصر و آن غلط و بر خلاف حسّ است و آنچه معلوم شده همه آنها در تحت قول خداى تعالى ربّ العالمين‏اند حتّى صنايع و مخترعات جديده هم بحكم خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ پس لفظ (ربّ) دلالت دارد بآنچه كه بندگان محتاجند در معاد و لفظ (العالمين) بآنچه كه محتاجند در امر معاش بشرط اضافه و بايد دانست كه هر قدر علوم‏  
تفسير أم الكتاب         284    قسمت سوم .....  ص : 283  
بدانكه نغمتها و نيكيها بعبارت ديگر منقسم ميشود بچيزى كه لذّت بخش باشد براى خود شخص- يا لذّت‏بخش باشد براى غير خودش- يا لذت بخش باشد براى خود و غير خود هر دو قسمت اوّل مانند لذت بردن از نظر كردن بوجه خدا و سعادت لقاء رحمت او فى الجمله و سعادت عالم آخرت كه هميشه باقى است و منقضى شدنى نيست و بالاترى از آن نيست كه انسان براى رسيدن بآن در طلب باشد كه بخواهد لذّت از آنها ببرد و امّا قسمت دوم مانند طلا و نقره كه ذاتا هيچ فائده‏اى ندارد مگر براى امور ديگر و امّا قسمت سوّم مانند صحّت و سلامتى بدن و حال كه بسبب آن شخص بتواند فكر كند و ياد بياورد كسانيرا كه بلقاء رحمت خدا رسيده‏اند- و بتواند برسد بلذّتهاى دنيا و برود بطلب آنها و قصد لذت بردن از آنها داشته باشد زيرا كه انسان هر چند مستغنى باشد از رفتنى كه سالم بودن مرد براى آن اراده شده باشد كه بر سلامتى او بيفزايد زيرا كه اين امريست وجودى و بدون ضرر و مطلوب است زيرا كه آن خير محض است ذاتا و نعمت است تحقيقا و چيزيكه مؤثر باشد براى ذات شخص و براى غير او آن هم نيز نعمتى است و ليكن مرتبه آن پست‏تر است از اوّل زيرا كه مؤثر براى امر ديگر خالى از نقص نيست بعلت اينكه آنچيزى كه اصلا در آن نقصى نيست اگر اراده شود براى چيز ديگرى هر چند براى وجهى باشد اين امر خيرى است از اراده كننده براى آنچيز اگر چه خالى از هر نقصى نباشد آن نيز نعمت است و امّا آنچيزى كه مؤثر براى خود نباشد مانند طلا و نقره مگر براى غير نسبت بخودشان نعمت نيستند بلكه وسيله‏اند براى غير آن هم در حق بعضى بلا و آفتند و براى بعضى نغمتند