Ḳuṭbeddīn  eş-Şīrāzī kaç yılında ölmüştür?
1311
7./13. Yüzyıl
Naṣīreddīn  aṭ-Ṭūsī’den  çok  kısa  bir  süre  sonra  Müʾeyyededdīn  el-ʿUrḍī  (670/1272’den  önce)  ve  muhtemelen  onun  ardından  Ḳuṭbeddīn  eş-Şīrāzī  (Ölüm:  1311)  birbirlerine  büyük  ölçüde  benzeyen  iki  yeni  model  geliştirdiler.  Böylelikle  oldukça  ilginç  bir  Merkür  modeli  ortaya  çıkmış  bulunuyordu.
Kutbeddin Şirazî
Kutbeddin Şirazi 7 Şubat 1311 yılında Tebriz'de öldü. Zeyneddin ibn el-verdi (... -1349) filozofun ölümünden etkilenerek bir mersiye yazmıştır. Bu mersiyede şaşkınlıkla denir ki, bilim değirmenlerinin oku (Kutup) kırıldığı halde nasıl dönebilir. Kutbeddin Şirazî
Tam adı 'Kutbeddin Mahmud İbn Mes'ud İbn Muslih eş-Şirazî' olan alim, hicri 634 (1236) yılında güzümüzde İran sınırları içinde bulunan Şiraz şehrinde dünyaya gelmiştir. İlk eğitiminin ardından Anadolu'ya geçerek Sivas ve Malatya kadılıkların­da bulunmuştur. Ardından Şam'a gitmiş sonra ise Tebriz'e yerleşmiş ve hicri 710 (1310) yılında Tebriz'de, vefat etmiştir. Kutbeddin Şirazî
Kutbeddin Şirazi'nin yaratıcılığında "Göğü bilmekte idrakin son haddi" ("Nihayet el-idrak fi dirayet el-eflâk") kitabı önemli yer tutmaktadır. Kosmosrafyaya dair bu eser İsfahan hakimi Bahaddin Muhammed Cüveyni'ye ithaf edilmiş ve tamamen 1281 (hicri 680) yılında tamamlanmıştır. Bu kitabın çok sayıda yazma nüshaları Bağdat, Kahire, Musul, İstanbul, Tahran, Berlin, Leyden, Londra, Manchester, Paris, Oxford, Floransa, Taşkent ve başka kentlerin kütüphanelerinde saklanır. Kutbeddin Şirazi'nin "Şah katkısı" ("et-Tuhfa eş-şahiyye") eseri vezir Şah Muhammed'in şerefine kaleme alınmış, 1285 yılında tamamlanmıştır. Bu eser "Göğü bilmekte idrakin son haddi" kitabının geniş açıklamasıdır. "Şah katkısı" eseri Bağdat, Meşhed, Berlin, Petersburg, Londra, Oxford, Priston, Floransa, Rampur, Roma, İstanbul ve başka kentlerin kütüphanelerinde mevcuttur. El Cezeri
Artukluların Diyarbakır’da hüküm sürdüğü yıllarda yaşayan Ebu’l-İz İsmail (Ebû’l İz İbni İsmail İbni Rezzaz El Cezerî ) ya da daha çok bilinen adıyla El-Cezeri 1136- 1205/6 yılları arasında yaşadığı tahmin edilmektedir. 1136'da Diyarbakır'da doğan El Cezeri Diyarbakır, Artuklu Sarayı’nda 32 yıl (1174-1206 arası) baş mühendislik görevi yapmış bir bilim adamı, matematikçi, sanatçı ve minyatür ustasıdır. El-Cezeri, bundan 800 yıl önce keskin zekâsı ile elektrik kullanmadan su ve mekanik parçalarla çalışan makineler yapmış ve bunları uygulanır hale getirmiş bir bilim insanıdır. 6./12. Yüzyıl
Bu  dönem  matematiğinde,  İslam  dünyasının  doğusunda  daha  önce  bahsi  geçen  Şerefeddīn  eṭ-Ṭūsī  (ö.  606/1209’den  sonra)  önemi  çok  belirgin  bir  rol  oynamıştır.  el-Muʿādelāt isimli  kitabıyla  üçüncü  dereceden  denklemlerin  sistematik  bir  tarzda  ele  alınması  sürecinde  çok  önemli  bir  yer  elde  etmiştir.  O,  ʿÖmer  el-Ḫayyām’ın  yolunu  takip  ederek  aradan  geçmiş  yüzyıl  boyunca  İslam  dünyasında  matematiğin  ulaştığı  ilerlemeler  hakkında  fikir  veriyor.  Bu  ilerlemeler  kendilerini  özellikle  numerik  ve  geometrik  gelenekler  bağlamında  ve  bütüncül  bir  numerik  işlemler  dizisinin  formüle  edilmesinde  ve  temellendirilmesinde  kendini  gösterir. İslamda bilim ve teknik
11./17. yüzyılı büsbütün dikkate almayarak bu periyodun olağanüstü bir filozofuna haksızlık edeceğim duygusunun baskısını kendimde duymamış olsaydım, denizcilik bilimi alanının bu genel panoramasıyla, Arap-İslam kültür çevresinin benim bildiğim en önemli başarıları hakkındaki toplu bakışımı sonlandırır ve bu başarıların Avrupa’daki etkileri sorununa geçerdim. Bu filozof, Molla şadra olarak tanınan şadreddin Muhammed b. İbrahim Şirazi (980 civarı-1050/1572-1640)’dir. Bu filozofun felsefe tarihindeki önemli konumu 1912 yılından itibaren Max Horten’in çabasıyla gün ışığına çıkmıştır. Max Horten, Molla şadra’yı insanlık fikir tarihinin büyük meçhullerinden birisi olarak nitelemektedir. Öğretmenlik konumunun küçük ve fakir ilişkileri içerisinde o, kendi dünya görüşünü kurmaya zaman ve güç bulmuştur. Molla şadra, Şihabeddin es-Sühreverdi’nin ışık öğretisini temel alarak varlığın gelişim aşamaları öğretisini ortaya koymuştur. Bu öğretide varlık kavramı ışık tasavvurunun yerine geçmiştir. Bu yer değişikliği ile Molla şadra kendi döneminde geçerli bulunan felsefeyi tamamen değiştirebilecek bir görüş noktası kazanmıştır. Çok büyük bir özgüvenle, dönemindeki hakim felsefeye karşı çıkmış ve kendi sisteminde, tüm Yunan felsefesini mistisizmle birleştirmiştir. Aristoteles ve İbn Sina onun görüşüne göre en büyük filozoflardır. Onların arkasından Platon ve es-Sühreverdi (ö.587/1191)’yi izler. Fahreddin er-Razi (606/1209) ise Aristoteles felsefesinin en büyük eleştirmenidir. Bununla birlikte Molla şadra’nın düşünce dünyası adı geçen üstadların öğretilerinin yalnızca kuru bir iktibası değildir; bilakis o, bilinçli bir şekilde İbn Sina öğretisini geliştirmeyi üstlenmiştir.  Fahreddin er-Râzî
Fahreddin er-Râzî (6 Şubat 1149 - 29 Mart 1210), İslâm âlimi, fizikçi ve müfessir. 6./12. Yüzyıl
Son  olarak  6./12.  yüzyıl  matematiğinin  birinci  sınıf  bir  matematikçisine,  Aḥmed  b.  Muḥammed  İbn  es-Serī  b.  eṣ-Ṣalāḥ’a  (ö.  548/1153)  işaret  etmek  gerekir.  İbn  eṣ-Ṣalāḥ,  Yunan  ve  önceki  dönem  Arap  otoritelerinin  ulaştıkları  sonuçları  yeniden  gözden  geçirmeye  ve  eleştirmeye  adadığı  bir  dizi  eser  kaleme  almıştır.  Böyle  bir  eleştiriye  gerçekten  ehil  olduğunu,  kendi  Arap  öncülerinin  Yunanlara  yönelttikleri  eleştirileri  yeniden  gözden  geçirmede  ve  kısmen  çürütmede  tarihsel  olarak  adil  olmayı  ön  plana  aldığını,  Matthias  Schramm’ın onun  bir  kitabı  hakkındaki  araştırmasından  öğrenmekteyiz. Fizik  ve  teknoloji  alanının  bu  dallarının  6./12.  yüzyılda  Arap-İslam  kültür  dünyasında  ulaştığı  yüksek  seviyeyi  gösteren  en  azından  iki  kitap  tanıyoruz.  Bu  eserler  ʿAbdurraḥmān  el-Ḫāzinī’nin  (515/1121  yılında  yazdığı)  Mīzān  el-Ḥikme  ile,  Ebū  el-ʿİzz  İsmāʿīl  İbn  er-Rezzāz  el-Cezerī’nin  (yaklaşık  600/1203  yılında  kaleme  aldığı)  el-Cāmiʿ  beyn  el-ʿİlm  ve-el-ʿAmel  en-Nāfiʿ  fī  Ṣınāʿat  el-Ḥiyel  isimli  eserleridir. Kutbeddin Şirazî
Kutbeddin Şirazi'nin yaratıcılığında özel yer tutan felsefeye dair "dîbâc en iyi taç incisi" ("dürre et-tac li ğürret ed-dîbâc") tez teorik ve pratik felsefenin tüm kısımlarını kapsar. Kitap Batı Gilanın hakimi Filşah bin Rüstemşah oğlu emir dîbâc ithaf edilmiştir. Filozofun Farsça kaleme aldığı bu eser yaklaşık 1293-1305 yılları arasında yazılmıştır. Kutbeddin Şirazî
Kutbeddin Şirazî (d.1236, Şiraz - ö.1310, Tebriz), İranlı din ve astronomi bilgini.