title: Aanbeveling van de Raad van 9 juli 2019 over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Slovenië en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Slovenië

text:
               5.9.2019

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 301/143

      AANBEVELING VAN DE RAAD
      van 9 juli 2019
      over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Slovenië en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Slovenië
      (2019/C 301/24)
      DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
      Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
      Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
      Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
      Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
      Gezien de conclusies van de Europese Raad,
      Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
      Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
      Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
      Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
      Overwegende hetgeen volgt:

                  (1)

                  Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarin wordt terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie werd geproclameerd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad (2) ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Slovenië niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zullen worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 21 maart 2019 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 9 april 2019 heeft de Raad de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone (3) (“aanbeveling voor 2019 voor de eurozone”) aangenomen, die vijf aanbevelingen voor de eurozone (“de aanbevelingen voor de eurozone”) bevat.

                  (2)

                  Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie zou Slovenië ervoor moeten zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor 2019 voor de eurozone, die wordt weergegeven in de aanbevelingen 1 tot en met 3 hieronder. Met name kan aan de eerste aanbeveling voor de eurozone wat betreft een veerkrachtige product- en dienstenmarkt worden tegemoetgekomen door de restrictieve regelgeving te verminderen, en kan aan de tweede aanbeveling voor de eurozone wat betreft het bevorderen van investeringen worden tegemoetgekomen door het economisch investeringsbeleid toe te spitsen op de gespecificeerde gebieden.

                  (3)

                  Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Slovenië gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Slovenië bij het opvolgen van de op 13 juli 2018 door de Raad aangenomen landspecifieke aanbevelingen (4) heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in de jaren voordien werden aangenomen, en de vooruitgang die Slovenië in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

                  (4)

                  Slovenië heeft zijn nationaal hervormingsprogramma 2019 ingediend op 15 april 2019 en zijn stabiliteitsprogramma 2019 op 26 april 2019. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

                  (5)

                  De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad (5) kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma’s opnieuw te bezien en wijzigingen daarop voorstellen indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance, nader aangegeven hoe zij van die bepaling zal gebruikmaken.

                  (6)

                  Slovenië valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is aan de schuldregel onderworpen. In haar stabiliteitsprogramma 2019 voorziet de regering dat het nominale overschot in 2019 zal toenemen tot 0,9 % van het bruto binnenlands product (bbp) en in 2022 1,2 % van het bbp zal bedragen. Op basis van het herberekende structurele saldo wordt aangenomen dat de middellangetermijndoelstelling voor de begroting — die is gewijzigd van een structureel overschot van 0,25 % van het bbp in 2019 tot een structureel tekort van 0,25 % van het bbp vanaf 2020 — uiterlijk in 2021 wordt gerealiseerd (6). Volgens het stabiliteitsprogramma 2019 zal de overheidsschuldquote naar verwachting blijven dalen tot 65,4 % van het bbp in 2019 en tot 54,7 % van het bbp in 2022. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is gunstig.

                  (7)

                  Op 13 juli 2018 heeft de Raad Slovenië aanbevolen ervoor te zorgen dat het nominale groeipercentage van de netto primaire overheidsuitgaven (7) in 2019 niet hoger ligt dan 3,1 %, hetgeen neerkomt op een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,65 % van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie bestaat het risico van een aanzienlijke afwijking van het aanbevolen aanpassingstraject in de richting van de budgettaire middellangetermijndoelstelling in 2019.

                  (8)

                  In 2020 zou Slovenië zijn begrotingsdoelstelling op middellange termijn moeten halen. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie spoort dit met een maximale nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven van 4,0 %, hetgeen overeenstemt met een structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp. Afgaande op de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal Slovenië bij ongewijzigd beleid in 2020 dicht bij zijn budgettaire middellangetermijndoelstelling zitten. De huidige beoordeling wijst derhalve op een risico van enige afwijking in 2020. De verwachte nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven wijst momenteel op het risico dat in 2020 enigszins van het vereiste wordt afgeweken, maar ook op het risico dat over 2019 en 2020 samen aanzienlijk van het vereiste wordt afgeweken. Indien het structurele saldo volgens de prognoses niet langer in de buurt van de budgettaire middellangetermijndoelstelling ligt, moet bij toekomstige beoordelingen in een algehele beoordeling rekening worden gehouden met een mogelijke afwijking van het vereiste. De verwachting is dat Slovenië in 2019 en 2020 aan de schuldregel zal voldoen. Al met al is de Raad van oordeel dat in 2019 de nodige maatregelen zouden moeten worden genomen en dat Slovenië klaar moet staan om vanaf 2020 verdere maatregelen te treffen om aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact te voldoen.

                  (9)

                  De stelsels voor gezondheidszorg en langdurige zorg in Slovenië zullen door de vergrijzing steeds meer onder druk komen te staan. De financiering van de gezondheidszorg is niet berekend op de verwachte stijging van de kosten ten gevolge van de vergrijzing. Tot nog toe heeft Slovenië geen alomvattende maatregelen genomen voor een gezondheidszorg die kwaliteitsvol, toegankelijk en op lange termijn budgettair houdbaar is. Momenteel wordt een ontwerp van wet op de langdurige zorg opgesteld als onderdeel van de Sloveense strategie voor actief ouder worden. Naar verwachting zullen overheidsopdrachten in de gezondheidszorg kostenefficiënter worden dankzij een betere coördinatie, maar verder blijft het onduidelijk hoe de beoogde maatregelen zullen bijdragen tot een betere kosteneffectiviteit, toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg. De toekomstige druk op de zorgstelsels zou kunnen worden verlicht door te investeren in structuren en apparatuur voor gezondheidszorg en langdurige zorg.

                  (10)

                  Aangezien de bevolking in Slovenië sneller vergrijst dan in de meeste andere lidstaten, staat het pensioenstelsel voor steeds urgentere uitdagingen op het gebied van langetermijnhoudbaarheid en toereikendheid. Volgens het document “Uitgangspunten voor de modernisering van het pensioenstelsel en de arbeidsongeschiktheidsverzekering in de Republiek Slovenië”, dat in 2017 door de sociaal-economische raad is aangenomen, zouden de sociale partners en de vorige regering uiterlijk in 2020 een hervorming goedkeuren. Daarnaast voorziet het nationale hervormingsprogramma 2019-2020 in de mogelijkheid het pensioenstelsel te herzien met het oog op de houdbaarheid ervan op middellange en lange termijn en voldoende hoge pensioenen. In het programma wordt ook gemikt op een langere beroepsloopbaan en meer mogelijkheden om het potentieel van oudere werknemers te benutten, maar wordt niet aangegeven hoe en wanneer die doelen concreet moeten worden gehaald. De houdbaarheid van het stelsel kan worden verbeterd door de wettelijke pensioenleeftijd aan te passen aan de gestegen levensverwachting en door een latere pensionering te bevorderen. Het blijft moeilijk om voor toereikende pensioenen te zorgen: sommige pensioengerechtigden leven op of onder de armoedegrens. Bijna 70 % van alle zelfstandigen in Slovenië kiest ervoor het minimumbedrag aan sociale premies te betalen, waardoor deze groep later slechts recht heeft op een minimumpensioen. De toereikendheid van de pensioenen kan verder worden verbeterd door de dekking van de aanvullende pensioenregelingen te stimuleren, door veranderende loopbaantrajecten aan te pakken en door het risico op armoede onder ouderen te verminderen.

                  (11)

                  In 2019 bleef de werkgelegenheid bleef stijgen en nam de werkloosheid verder af. De langdurige werkloosheid blijft echter boven het niveau van vóór de crisis en langdurig werklozen vertegenwoordigen nog steeds bijna de helft van alle werklozen. Vooral laaggeschoolde en oudere werknemers worden met aanhoudende problemen geconfronteerd, aangezien hun activiteits- en arbeidsparticipatiepercentages nog steeds tot de laagste in de Unie behoren. Hun participatie in het volwassenenonderwijs ligt erg laag. Uit een evaluatie van beleidsmaatregelen die mensen moeten aanmoedigen om een baan te zoeken of een opleiding te volgen, blijkt dat de meeste bestaande programma’s goed presteren. De uitgaven op dit gebied blijven echter beperkt en er nemen maar weinig laaggeschoolde en oudere werklozen aan de programma’s deel. Daarom is het bijzonder belangrijk dat wordt geïnvesteerd in efficiënte maatregelen die de inzetbaarheid van laaggeschoolde en oudere werknemers vergroten, onder meer op het gebied van digitale vaardigheden. Een hogere arbeidsparticipatie van oudere werknemers zal ook de druk op het pensioenstelsel helpen verlichten. Hoewel de arbeidsmarkthervorming van 2013 bepaalde kwetsbare groepen duidelijk heeft geholpen bij het vinden van een baan, blijft tijdelijk werk een probleem. Het percentage personen dat risico op armoede of sociale uitsluiting loopt, is afgenomen, maar blijft voor de ouderen boven het Uniegemiddelde.

                  (12)

                  Steeds meer economische sectoren vertonen tekenen die wijzen op een tekort aan arbeidskrachten. Dit lijkt deels te verklaren door een mismatch tussen de vaardigheden die jongeren aangeleerd krijgen en de vaardigheden waarnaar werkgevers op zoek zijn. In combinatie met zwak functionerende ecosystemen voor innovatie vormen deze tekorten op de arbeidsmarkt een hinderpaal voor de industriële transformatie op de prioritaire gebieden van de strategie voor slimme specialisatie, zoals omschreven in overleg met de belanghebbenden. Om in de behoeften van de economie te voorzien, is het van cruciaal belang dat de toekomstige beroepsbevolking digitale vaardigheden verwerft.

                  (13)

                  Er zijn al enkele maatregelen genomen of gepland om de financieringsmogelijkheden voor bedrijven in Slovenië te verbeteren en te voorzien in alternatieven voor bankkredieten. Sloveense bedrijven zijn voor hun financieringsbehoeften echter nog steeds sterk afhankelijk van bankkredieten en kasstromen. De toegang tot aandelenkapitaal op de particuliere markt blijft beperkt. Het aanbod aan durfkapitaal stijgt, zij het vanaf een zeer laag niveau. De al geringe marktkapitalisatie van de effectenbeurs in Ljubljana neemt nog verder af. De instroom van aandelen- en risicokapitaal in het land wordt belemmerd door de kleine en onderontwikkelde kapitaalmarkt, in combinatie met ongunstige randvoorwaarden, zoals een lage financiële geletterdheid bij kleinere bedrijven. De moeilijke toegang tot aandelenkapitaal zet een rem op de groei van innovatieve ondernemingen, maar ook van gevestigde bedrijven, die baat zouden kunnen hebben bij een andere manier van financiering.

                  (14)

                  De Sloveense ondernemingen worden gehinderd door de nog steeds hoge administratieve lasten en regeldruk. Die worden gezien als een belangrijk probleem voor het zakendoen in Slovenië. Deze lasten hebben bijvoorbeeld betrekking op vergunningen, rapportageverplichtingen, belastingprocedures en de vaak langdurige gerechtelijke procedures voor handelszaken. Moeilijkheden bij de vervolging van economische en financiële criminaliteit tasten eveneens het ondernemingsklimaat aan. Slovenië heeft instrumenten ontwikkeld om de administratieve lasten te beperken, zoals het SPOT-portaal (“Slovenska poslovna točka”) en het “enig document”, waarmee verschillende van de geconstateerde lasten worden aangepakt. Veel van de lastenverlichtende maatregelen zijn echter nog hangende, en de maatregelen die al zijn uitgevoerd, hadden niet de verwachte impact. Slovenië heeft ook een aantal hervormingen doorgevoerd met het oog op de liberalisering van restrictieve beroepsvereisten. Toch is nog geen gevolg gegeven aan sommige delen van de aanbevelingen van de Commissie uit 2017, vooral wat betreft advocaten en onroerendgoedmakelaars.

                  (15)

                  Hoewel enige vooruitgang is geboekt, kent Slovenië tekortkomingen op het gebied van concurrentie en transparantie bij overheidsopdrachten, zoals met name blijkt uit het hoge aandeel van contracten dat via een onderhandelingsprocedure wordt gesloten (zonder oproep tot het indienen van voorstellen). Er zijn nog steeds geen sterke waarborgen tegen corruptie en collusie tussen inschrijvers, met name bij aanbestedingen door lokale overheden en door overheidsbedrijven. In het onafhankelijk toezicht op overheidsopdrachten zijn onvoldoende wettelijke waarborgen tegen externe druk of inmenging ingebouwd, met name wat betreft disciplinaire procedures en het voorstel voor de aanstelling van de leden van de nationale toetsingscommissie. Ondanks de invoering van een actieplan voor de professionalisering van degenen die betrokken zijn bij aanbestedingen, is die professionalisering nog gering. Hoewel volgens ramingen van de autoriteiten economische criminaliteit en corruptie in de voorbije jaren aanzienlijke schade hebben veroorzaakt, zijn sommige hervormingen op het vlak van corruptiebestrijding nog steeds hangende.

                  (16)

                  Ondanks de gedeeltelijke privatisering van 75 % min één aandeel van de grootste bank van Slovenië, Nova Ljubljanska Banka, is er nog veel staatsinmenging in de economie, ook in de financiële sector. De uitvoering van de eerder gepubliceerde privatiseringsplannen verloopt traag. Door verder werk te maken van de privatiseringen zou de levensvatbaarheid van ondernemingen op de lange termijn verhogen en zouden de risico’s voor de overheidsfinanciën afnemen, net als het risico op verstoring van de mededinging en van de toewijzing van middelen. De verdere verkoop van aandelen in beursgenoteerde ondernemingen zou tevens de ontwikkeling van de Sloveense kapitaalmarkt ten goede komen.

                  (17)

                  Het ecosysteem voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie behoeft verbetering om ten volle te kunnen functioneren, en de steunmaatregelen missen vaak samenhang. De oprichting en de opschaling van innovatieve ondernemingen worden gehinderd door de beperkte steun voor bedrijfskundig onderwijs en technologieoverdracht en, meer in het algemeen, door een zwakke samenwerking tussen wetenschap en bedrijfsleven. De meeste kleine en middelgrote ondernemingen in Slovenië hebben een geringe innovatiecapaciteit. Het aandeel van innovatieve bedrijven in Slovenië neemt dan ook af en ligt onder het EU-gemiddelde. De productiviteitsgroei in Slovenië heeft te lijden onder de trage digitale transformatie. Prestatieverschillen op het gebied van innovatie tussen de oostelijke en westelijke regio’s van Slovenië belemmeren samenwerking en netwerkvorming. Slovenië boekt niet langer vooruitgang in de richting van de streefcijfers 2020 voor uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling, terwijl meer investeringen in onderzoek, ontwikkeling en innovatie het groeipotentieel van het land zouden versterken. Slovenië trekt op alle niveaus van postsecundair onderwijs maar een klein deel van de internationale studenten aan, vooral op doctoraatsniveau, en de internationale mobiliteit van onderzoekers blijft beperkt, net als de mobiliteit tussen de academische wereld en het bedrijfsleven.

                  (18)

                  Slovenië heeft in het ontwerp van zijn nationaal energie- en klimaatplan doelstellingen voor de periode tot 2030 vastgesteld op het gebied van energie-infrastructuur, energie-efficiëntie en hernieuwbare energie. Al die doelstellingen vereisen adequate investeringen. De economie van Slovenië is met name koolstofintensiever dan het Uniegemiddelde en het aandeel van hernieuwbare energie in de totale energieproductie stagneert. De ontwikkeling van andere hernieuwbare energiebronnen dan hout en waterkracht verloopt bijzonder langzaam. Het aandeel van de industriële sector, de dienstensector en de woningsector in het totale eindverbruik van energie ligt hoger dan het Uniegemiddelde. Bovendien is de bestaande opslagcapaciteit voor energie onderontwikkeld en niet afgestemd op de behoeften van een niet-geïntegreerde lokale productie van hernieuwbare energiebronnen.

                  (19)

                  Vervoer is de grootste bron van CO2-emissies geworden, met een aandeel in de totale emissies dat hoger ligt dan het Uniegemiddelde voor deze sector. De grote afhankelijkheid van het wegvervoer in Slovenië zorgt voor een hoge energie- en koolstofintensiteit en voor andere problemen, zoals luchtvervuiling en verkeersongevallen. Om die negatieve gevolgen in te perken kan worden gekeken naar de spoorweginfrastructuur en koolstofarme energie en duurzaam vervoer in het algemeen, waar nog veel ruimte voor verbetering bestaat. Om te komen tot een duurzamer ontwikkelingsmodel voor natuurlijke hulpbronnen moet ook nog een belangrijke investeringskloof worden gedicht. De economie van Slovenië is afhankelijk van de natuurlijke omgeving, die erop achteruit gaat. Een sterke afhankelijkheid van ingevoerde grondstoffen en lage recyclingpercentages belemmeren de overgang naar een circulaire economie. De toestand van het stedelijk afvalwatersysteem, met inbegrip van de infrastructuur voor inzameling en verwerking, is niet volledig in overeenstemming met de Unievoorschriften. Aanzienlijke delen van de Sloveense economie zijn kwetsbaar voor natuurrampen, met name overstromingen.

                  (20)

                  De programmering van de Uniemiddelen voor de periode 2021-2027 zou kunnen bijdragen tot het aanpakken van een aantal van de in de aanbevelingen geconstateerde leemten, met name op de gebieden die worden behandeld in bijlage D bij het landverslag 2019. Dat zou Slovenië in staat stellen om ten aanzien van de betreffende sectoren optimaal van die middelen gebruik te maken, rekening houdend met regionale verschillen. Een versterking van de administratieve capaciteit van het land om deze middelen te beheren, is een belangrijke factor voor het welslagen van deze investering.

                  (21)

                  In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Slovenië verricht; deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Slovenië zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Slovenië, maar is zij ook nagegaan in hoeverre de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen. Dit weerspiegelt de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

                  (22)

                  In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht en zijn advies (8) daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

            BEVEELT AAN dat Slovenië in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

         1.

            In 2020 de middellangetermijndoelstelling voor de begroting halen. Hervormingen op het gebied van gezondheidszorg en langdurige zorg vaststellen en uitvoeren met het oog op kwaliteit, toegankelijkheid en budgettaire houdbaarheid op lange termijn. De houdbaarheid en de toereikendheid van het pensioenstelsel op lange termijn garanderen, onder meer door de wettelijke pensioenleeftijd aan te passen en vroegtijdige pensioneringen en andere vormen van vervroegde uittreding uit de arbeidsmarkt te beperken. De inzetbaarheid van laaggeschoolde en oudere werknemers vergroten door het verbeteren van de arbeidsmarktrelevantie van onderwijs en opleiding, een leven lang leren en activering, onder meer aan de hand van een betere digitale geletterdheid.

         2.

            De ontwikkeling van aandelenmarkten ondersteunen. Het ondernemingsklimaat verbeteren door de restrictieve regelgeving en de administratieve lasten te verminderen. De mededinging, de professionalisering en het onafhankelijk toezicht bij overheidsopdrachten verbeteren. Privatiseringen uitvoeren volgens de bestaande plannen.

         3.

            Economisch investeringsbeleid toespitsen op onderzoek en innovatie, de lagekoolstof- en energietransitie, duurzaam vervoer — met name spoorvervoer — en milieu-infrastructuur, rekening houdend met regionale verschillen.

         Gedaan te Brussel, 9 juli 2019.

               Voor de Raad

               De voorzitter

            M. LINTILÄ

         (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

         (2)  Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25).

         (3)  PB C 136 van 12.4.2019, blz. 1.

         (4)  PB C 320 van 10.9.2018, blz. 103.

         (5)  Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

         (6)  Conjunctuurgezuiverd begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, herberekend door de Commissie volgens de gezamenlijk overeengekomen methode.

         (7)  De netto primaire overheidsuitgaven bestaan uit de totale overheidsuitgaven exclusief rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma’s van de Unie die volledig met inkomsten uit Uniefondsen worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden afgevlakt over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als de uitgavenzijde worden uitgevlakt.

         (8)  Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.


title: Aanbeveling van de Raad van 9 juli 2019 over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Slowakije en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Slowakije

text:
               5.9.2019

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 301/148

      AANBEVELING VAN DE RAAD
      van 9 juli 2019
      over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Slowakije en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Slowakije
      (2019/C 301/25)
      DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
      Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
      Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
      Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
      Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
      Gezien de conclusies van de Europese Raad,
      Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
      Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
      Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
      Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
      Overwegende hetgeen volgt:

                  (1)

                  Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarin wordt terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie werd geproclameerd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad (2) ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Slowakije niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zullen worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 21 maart 2019 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 9 april 2019 heeft de Raad de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone (3) (“aanbeveling voor 2019 voor de eurozone”) aangenomen, die vijf aanbevelingen voor de eurozone (“de aanbevelingen voor de eurozone”) bevat.

                  (2)

                  Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie dient Slowakije ervoor te zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor 2019 voor de eurozone, die wordt weergegeven in de aanbevelingen 2 tot en met 4 hieronder. Meer bepaald zullen maatregelen ter bestrijding van corruptie en ter verbetering van het justitiële stelsel helpen om gevolg te geven aan de eerste aanbeveling voor de eurozone wat betreft de kwaliteit van de instellingen. Maatregelen om het investeringsgerelateerd economisch beleid te richten op de gespecificeerd gebieden zullen helpen om gevolg te geven aan de tweede aanbeveling voor de eurozone inzake het ondersteunen van investeringen. Maatregelen om vaardigheden te verbeteren, zullen helpen om gevolg te geven aan de derde aanbeveling voor de eurozone wat betreft het functioneren van de arbeidsmarkt.

                  (3)

                  Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Slowakije gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Slowakije bij het opvolgen van de op 13 juli 2018 door de Raad aangenomen landspecifieke aanbevelingen (4) heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Slowakije in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

                  (4)

                  Op 25 april 2019 heeft Slowakije zijn nationale hervormingsprogramma 2019 en zijn stabiliteitsprogramma 2019 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

                  (5)

                  De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad (5) kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma’s opnieuw te bezien en wijzigingen daarop voorstellen indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance nader aangegeven hoe zij van die bepaling gebruik zal maken.

                  (6)

                  Slowakije valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In haar stabiliteitsprogramma 2019 voorziet de regering dat het nominale saldo zal verbeteren, van een tekort van 0,7 % van het bruto binnenlands product (bbp) in 2018 naar een begrotingsevenwicht in 2019, en vervolgens onveranderd zal blijven tot 2022. Op basis van het herberekende structurele saldo (6) zal de begrotingsdoelstelling op middellange termijn — gewijzigd van een structureel tekort van 0,5 % van het bbp in 2019 in een structureel tekort van 1 % van het bbp met ingang van 2020 — volgens de planning in 2020 worden bereikt. Volgens het stabiliteitsprogramma 2019 zal de overheidsschuldquote naar verwachting geleidelijk dalen van 47,5 % in 2019 tot 44,4 % in 2022. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel. Tegelijkertijd zijn de maatregelen die nodig zijn om vanaf 2019 de geplande tekortdoelstellingen te ondersteunen, niet volledig gespecificeerd. De begroting omvat een niet-gespecificeerde uitgavencategorie, begrotingsreserves genoemd, ter waarde van in totaal 0,7 % van het bbp, waardoor de uitvoering van de begroting minder voorspelbaar wordt.

                  (7)

                  Op 13 juli 2018 heeft de Raad Slowakije aanbevolen ervoor te zorgen dat het nominale groeipercentage van de netto primaire overheidsuitgaven (7) in 2019 niet hoger ligt dan 4,1 %, hetgeen neerkomt op een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp. Gezien de najaarsprognoses 2018 van de Commissie, die ervan uitgingen dat de middellangetermijndoelstelling in 2019 dichter zou worden benaderd, en in overeenstemming met de regels voor het deblokkeren van de vereiste aanpassing, zou de nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven niet meer mogen bedragen dan 4,6 %, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,3 % in 2019. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie bestaat het risico dat aanzienlijk zal worden afgeweken van de aanbevolen begrotingsaanpassing in 2018 en 2019 samen genomen.

                  (8)

                  In 2020 zou Slowakije zijn begrotingsdoelstelling op middellange termijn moeten halen. Uitgaande van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie spoort dit, bij ongewijzigd beleid, met een nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven van maximaal 4,6 %, wat overeenstemt met een structurele aanpassing van 0,3 % van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie voor de situatie bij ongewijzigd beleid bestaat er een risico op een significante afwijking van die vereiste in 2019 en 2020 samen genomen. De verwachting is dat Slowakije in 2019 en 2020 aan de schuldregel zal voldoen. Over het geheel genomen is de Raad van oordeel dat vanaf 2019 de nodige maatregelen moeten worden genomen om te voldoen aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact.

                  (9)

                  De overheidsfinanciën van Slowakije lopen op lange termijn een gemiddeld budgettair houdbaarheidsrisico. Volgens het verslag van de Commissie inzake de houdbaarheid van de begroting 2018 zou een gecumuleerde verbetering van 2,5 procentpunten van het bbp in het structurele primaire saldo nodig zijn om de schuldquote op lange termijn te stabiliseren, in verhouding tot het scenario bij ongewijzigd beleid. Dit heeft te maken met de verwachte stijging van de uitgaven voor pensioenen en gezondheidszorg, die de kosten van de vergrijzing opdrijven (gezamenlijke bijdrage van 1,8 procentpunten van het bbp). Aangezien de geboortecijfers laag zijn en de levensverwachting in Slowakije naar verwachting verder zal stijgen, zal de afhankelijkheidsratio van ouderen — waarbij ouderen worden vergeleken met de beroepsbevolking (het aandeel van de bevolking dat werkt of een opleiding volgt) — tegen 2060 naar verwachting bijna verdrievoudigen. Voorts zal het aandeel inactieve personen boven de 65 jaar ten opzichte van de werkenden volgens de prognoses stijgen van slechts 30 % in 2016 tot meer dan 70 % in 2060 (economische afhankelijkheidsratio van ouderen). De invoering van automatische aanpassingen van de pensioengerechtigde leeftijd aan de levensverwachting had de houdbaarheid van het pensioenstelsel op lange termijn geleidelijk verbeterd. Deze aanpassingen werden beschouwd als een belangrijk instrument om de intergenerationele billijkheid en de duurzaamheid op lange termijn te waarborgen. De bezorgdheid over de vraag of de pensioenstelsels op lange termijn houdbaar zijn voor de begroting, is toegenomen sinds het parlement op 28 maart 2019 een grondwetswijziging heeft goedgekeurd waarbij maxima voor de pensioengerechtigde leeftijd worden vastgesteld (64 jaar voor mannen en vrouwen zonder kinderen, met voor vrouwen een verlaging met een half jaar voor elk van de eerste drie kinderen), hetgeen betekent dat de automatische aanpassingen van de pensioengerechtigde leeftijd aan de levensverwachting niet meer zullen gelden zodra de maxima zijn bereikt. Volgens de Slowaakse begrotingsraad zal de invoering van deze maximumleeftijd een extra uitgavenstijging van 1,6 % van het bbp met zich brengen (van 8,6 % in 2016 tot 11,4 % in 2070), ten opzichte van de stijging tot 9,8 % die in het verslag van 2018 over de vergrijzing werd voorspeld. Hierdoor zullen de houdbaarheidsrisico’s aanzienlijk toenemen. Vooralsnog zijn er geen compenserende maatregelen voorgesteld en is niet berekend wat de gevolgen hiervan zijn voor het inkomen van ouderen en de armoede onder ouderen.

                  (10)

                  Ondanks enige vooruitgang in de strijd tegen belastingontduiking blijft de naleving van de belastingwetgeving een uitdaging en was de btw-kloof in 2016 meer dan twee keer zo groot als het Uniegemiddelde. Van de in het kader van het derde actieplan geplande maatregelen worden weliswaar positieve resultaten verwacht, maar sommige van die maatregelen zijn nog niet uitgevoerd. De invoering van elektronische belastingaangiften, bijvoorbeeld, zal de administratieve lasten voor de belastingplichtigen waarschijnlijk verminderen, maar de algehele effect verliest aan kracht als niet alle geplande maatregelen ten uitvoer worden gelegd. Tegelijkertijd kan een gestructureerd kader van beleidsmaatregelen helpen om een frequente wijziging van de belastingwetgeving te ontmoedigen en een vereenvoudiging ervan te bevorderen. Ten slotte wordt het inkomstenpotentieel van milieu- en onroerendgoedbelastingen onderbenut in vergelijking met andere lidstaten.

                  (11)

                  De arbeidsmarkt blijft zich positief ontwikkelen, met name door een toename van de werkgelegenheid en historisch lage werkloosheidsniveaus. Er is goede vooruitgang geboekt bij de uitvoering van het actieplan voor langdurig werklozen, dat bijgedragen heeft tot een vermindering van het aantal langdurig werklozen met een derde over een periode van twee jaar. Niettemin ligt het percentage langdurig werklozen nog steeds boven het Uniegemiddelde, met name wat laaggeschoolden, jongeren en Roma betreft. De werkloosheidscijfers dalen, maar tegelijkertijd vormen de gemelde tekorten aan geschoolde arbeidskrachten een belangrijk probleem. Er zijn nog steeds zeer duidelijke regionale verschillen merkbaar op de arbeidsmarkt: de hogere werkloosheid is vooral geconcentreerd in drie regio’s in het oosten van Slowakije terwijl er met name in het westen een tekort aan arbeidskrachten is. Verdere capaciteitsopbouw voor werkgevers en vakbonden is nodig om een actievere betrokkenheid van deze partijen te bevorderen.

                  (12)

                  Het bereik en de doeltreffendheid van het beleid ter verbetering van de inzetbaarheid zijn beperkt. De opleidings- en omscholingsprogramma’s zijn verbeterd, maar ze zijn nog steeds ontoereikend en richten zich niet volledig op langdurig werklozen en kansarme groepen. Het onderwijs, dat op alle niveaus te weinig middelen krijgt, draagt onvoldoende bij tot de sociaal-economische ontwikkeling van Slowakije. De lage kwaliteit van de onderwijsresultaten, de participatie van Roma in inclusief regulier onderwijs vanaf jonge leeftijd en de doeltreffende integratie van sociaal-economisch achtergestelde leerlingen in het onderwijs- en opleidingsstelsel zijn (gezien het stijgende percentage jonge schoolverlaters) nijpende problemen. De onderwijsresultaten en het niveau van de basisvaardigheden blijven naar internationale normen zwak en worden in hoge mate beïnvloed door de sociaal-economische achtergrond van de leerlingen. Slowakije moet ervoor zorgen dat zijn bevolking beschikt over vaardigheden die beter zijn toegesneden op een economie en een samenleving in verandering. Ondanks de progressieve salarisstijgingen in de periode tot 2020 blijft het beroep van leerkracht onaantrekkelijk en is er een toenemend tekort aan leerkrachten. Bovendien vertoont de initiële opleiding beperkingen op het gebied van kwaliteit en relevantie. Ook de mogelijkheden voor professionele ontwikkeling voor leerkrachten zijn beperkt. De huidige maatregelen ter bevordering van kansengelijkheid en inclusief onderwijs hebben de verwachtingen nog niet ingelost en wat de desegregatie van Roma-leerlingen betreft, is er is geen echte vooruitgang geconstateerd. De regering heeft het “nationaal hervormingsplan voor onderwijs en opvoeding” (2018-27) en het eerste actieplan (2018-19) (samen met een geraamde begroting) vastgesteld, evenals nieuwe wetgeving inzake kwaliteitsborging in het hoger onderwijs. Het is van cruciaal belang dat deze maatregelen doeltreffend worden uitgevoerd en gemonitord om na te gaan of ze de verwachte resultaten opleveren.

                  (13)

                  De lage arbeidsparticipatie van vrouwen heeft te maken met het feit dat mannen zelden langdurig ouderschapsverlof opnemen en wordt nog versterkt door de beperkte toegang tot en de beperkte beschikbaarheid van betaalbare kinderopvang en voorzieningen voor langdurige zorg. Met name voor kinderen jonger dan drie jaar is het algemene percentage inschrijvingen voor kinderopvang uiterst laag. De regering heeft een nieuw besluit over de verplichte deelname van kinderen vanaf vijf jaar aan vroegschoolse educatie en opvang vastgesteld, dat in 2020 van kracht wordt. Er is echter behoefte aan verdere investeringen en aan maatregelen om het gebruik van kinderopvang en voorschoolse voorzieningen te stimuleren.

                  (14)

                  Ten opzichte van het Uniegemiddelde ligt het percentage personen voor wie armoede of sociale uitsluiting dreigt, over het hele land genomen weliswaar lager, maar in een aantal districten in Zuid- en Oost-Slowakije ligt het aanzienlijk hoger. Een groot knelpunt is de toegang tot hoogwaardig en inclusief onderwijs. Op dit gebied komen de regionale verschillen tot uiting in bijzonder uitgesproken percentages vroegtijdige schoolverlaters. Een ander knelpunt is de toegang van kansarme groepen, met name Roma, mensen met een handicap en mensen die dakloos zijn of uitgesloten zijn van huisvesting, tot gezondheidszorg, langdurige zorg, sociale huisvesting en andere essentiële diensten. Een geïntegreerde aanpak is essentieel om de sociale inclusie van deze groepen te bevorderen.

                  (15)

                  De hervormingen om de kosteneffectiviteit van de gezondheidszorg te verbeteren, krijgen steeds meer vaart, hoewel de mate van uitvoering tussen de verschillende zorgsectoren verschilt. De beleidsmaatregelen die in het kader van de evaluatie van de uitgaven voor gezondheidszorg werden uitgevoerd, hebben een aantal positieve resultaten opgeleverd, vooral na een reeks kostenbeheersingsmaatregelen op het gebied van farmaceutische producten en medische hulpmiddelen. Dit neemt niet weg dat zowel de efficiëntie als de prijs-kwaliteitverhouding van de zorg nog kan worden verbeterd door een strategische herschikking van de middelen over de verschillende zorgsectoren. Voor de zorgverlening wordt nog steeds buitensporig vaak een beroep gedaan op de ziekenhuizen, die, ondanks regelmatige schuldverlichting, schulden blijven opbouwen en moeite hebben om de nodige investeringen in het verbeteren van de efficiëntie en de kwaliteit van de zorg te financieren. De versterking van de eerstelijnszorg is van essentieel belang om overbodig gebruik van ziekenhuisdiensten terug te dringen, maar het geringe aantal huisartsen en het beperkte aanbod aan diensten in de eerstelijnszorg bemoeilijken de verbetering van de efficiëntie van het zorgstelsel. De regering heeft maatregelen genomen om het tekort aan arbeidskrachten in de zorg aan te pakken. Deze inspanningen moeten worden ingepast in een langeretermijnstrategie die gericht is op het geleidelijk decentraliseren van diensten voor acute zorg en het versterken van de eerstelijnszorg en van preventiediensten.

                  (16)

                  De fragmentatie van het onderzoekssysteem ondermijnt de doeltreffendheid van de openbare investeringen in onderzoek en ontwikkeling (O&O) ter verbetering van de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek en ontmoedigt particuliere financiering. Het onderzoeks- en innovatiebeleid kampt met een gebrek aan coördinatie tussen ministeries en andere actoren, waardoor belangrijke hervormingen vertraging oplopen of mislukken. Het suboptimale transformatieproces van de Slowaakse academie voor wetenschappen heeft aanleiding gegeven tot bezorgdheid over de continuïteit van de werking van deze instantie, waardoor het hele proces uiteindelijk spaak is gelopen. Het ontbreken of mislukken van gerichte maatregelen, in combinatie met een beperkte betrokkenheid van onderzoeksinstellingen en een beperkte onderzoekscapaciteit, zijn een voor een factoren die de particuliere uitgaven voor O&O op een laag peil houden. Over het geheel genomen behoren de inspanningen van het bedrijfsleven op het gebied van O&O tot de laagste in de Unie en zijn deze vooral gericht op de — door multinationals gedomineerde — medium- en hightechindustrie. Maatregelen ter bevordering van de overdracht van kennis, ter versterking van de innovatiecapaciteit in de industriesector en ter verbetering van de samenwerking tussen het bedrijfsleven en de academische wereld vorderen maar langzaam.

                  (17)

                  Om de productiviteit van Slowakije te verhogen en het convergentieproces gaande te houden, zijn ook aanhoudende investeringen vereist in de digitale en de vervoersinfrastructuur en in energie-efficiëntie. De dekking met vaste basisbreedband en 4G en het gebruik van ultrasnelle breedband moeten worden verbeterd. Investeringen in energie-efficiëntie — met name in de bouwsector — en in milieutechnologie kunnen een bron van groene groei zijn en zullen bijdragen tot het behoud van schaarse milieurijkdommen. Om minder ontwikkelde regio’s in staat te stellen hun achterstand in te halen en meer op kennis gebaseerd, concurrerend en productiever te worden, zijn er daarnaast meer strategische investeringen nodig om de lacunes in de infrastructuur op te vullen en de vervoersnetwerken te verbeteren. Slowakije loopt achter met de voltooiing van zowel het kernwegennet als het kernspoornet in het kader van het trans-Europees vervoersnetwerk, bijv. in de Rijn-Donaucorridor. Zwakke punten in het vervoersnetwerk kunnen worden aangepakt door de interconnectiviteit, multimodaliteit en interoperabiliteit van het bestaande netwerk voor openbaar en stadsvervoer te verbeteren en door duurzame vervoerswijzen te stimuleren.

                  (18)

                  Zware administratieve en regelgevingslasten kunnen een negatieve invloed hebben op investeringen en innovatie, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen. Ondanks inspanningen van de overheid wordt de administratieve last onvoldoende verlicht en gaat het Slowaakse ondernemingsklimaat er volgens internationale vergelijkingen op achteruit. De kwaliteit van de wetgeving en het gebrek aan voorspelbaarheid zijn punten van zorg voor het bedrijfsleven. Slowakije dient zijn strategie voor betere regelgeving (RIA2020) volledig uit te rollen en het centrum voor betere regelgeving en het analysevermogen binnen het overheidsbestuur te versterken om deze uitdagingen aan te pakken. De sector voor professionele dienstverlening in Slowakije is nog steeds strikt geregeld. De regelgeving voor advocaten, octrooigemachtigden, burgerlijk ingenieurs, architecten, accountants, toeristengidsen en vastgoedmakelaars is strikter dan het gewogen Uniegemiddelde.

                  (19)

                  De overheid is bezig met een grondige hervorming van de methoden voor het plaatsen van overheidsopdrachten. Hiertoe wordt het rechtskader herzien om de procedures te vereenvoudigen en de transactiekosten te verlagen. De nieuwe nadruk op professionalisering is lovenswaardig, maar de algemene voordelen ervan worden maar langzaam zichtbaar. Gezien het wantrouwen ten aanzien van de overheid moeten overheidsafnemers zich extra inspannen om het vertrouwen van het bedrijfsleven, de media en het grote publiek terug te winnen. Dit bemoeilijkt de invoering van hoognodige nieuwe methoden. Met het oog op een betere prijs-kwaliteitverhouding en een meer strategische benutting van overheidsopdrachten moeten meer inspanningen worden geleverd om het gebruik van kwaliteitscriteria te versterken.

                  (20)

                  De Slowaakse overheid heeft nog steeds te kampen met inefficiënties en knelpunten die met name het gevolg zijn van inefficiënte samenwerking tussen overheidsdiensten. Het gebrek aan capaciteit en strategische planning en de administratieve inefficiënties vormen een belemmering voor de vlotte uitvoering van de ESI-fondsen. Als gevolg hiervan verloor Slowakije 120 miljoen EUR aan financiering uit de periode 2014-2020 en staat de toekenning van de financiële middelen aan de eindbegunstigden nog steeds op een laag peil. Bovendien heeft de suboptimale voorbereiding van door de ESI-fondsen gefinancierde projecten geleid tot vertraging bij de investeringen en tot krappe termijnen voor de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten, waardoor het risico op onregelmatigheden is toegenomen.

                  (21)

                  Corruptie blijft een uitdaging en de vastberadenheid om corruptiezaken op hoog niveau te vervolgen is slechts beperkt. Pogingen om op te treden tegen corruptie, worden bemoeilijkt door zwakke punten van organisatorische en procedurele aard bij politie en justitie, en door de gebrekkige bescherming voor klokkenluiders. Ook de verbetering van de doeltreffendheid van het rechtsstelsel, onder meer wat de onafhankelijkheid ervan betreft, blijft een uitdaging. Ondanks enkele verbeteringen op het gebied van efficiëntie en kwaliteit is er nog steeds reden tot bezorgdheid over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. De vertraging in de procedure voor de benoeming van rechters bij het grondwettelijk hof kan van invloed zijn op het functioneren van het rechtsstelsel.

                  (22)

                  De programmering van de Uniemiddelen voor de periode 2021-2027 zou kunnen bijdragen tot het aanpakken van een aantal van de in de aanbevelingen geconstateerde tekortkomingen, met name op de gebieden die worden behandeld in bijlage D bij het landverslag 2019. Hierdoor zou Slowakije in staat zijn deze middelen zo goed mogelijk te gebruiken met betrekking tot de aangewezen sectoren, rekening houdend met de gewestelijke verschillen. Versterking van de bestuurlijke capaciteit van Slowakije voor het beheer van deze fondsen is een belangrijke voorwaarde voor het welslagen van deze investering.

                  (23)

                  In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Slowakije verricht; deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Slowakije zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Slowakije, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

                  (24)

                  In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht en zijn advies (8) daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

            BEVEELT AAN dat Slowakije in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

         1.

            In 2020 de middellangetermijndoelstelling voor de begroting halen. De houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn waarborgen, met name in het zorg- en het pensioenstelsel.

         2.

            De kwaliteit en inclusiviteit van het onderwijs op alle niveaus verbeteren en vaardigheden stimuleren in lijn met de behoeften op de arbeidsmarkt. De toegang tot betaalbare en hoogwaardige kinderopvang en langdurige zorg verbeteren. De integratie van kansarme groepen, in het bijzonder de Roma, bevorderen.

         3.

            Het economisch beleid inzake investeringen richten op gezondheidszorg, onderzoek en innovatie, vervoer (met name de duurzaamheid ervan), digitale infrastructuur, energie-efficiëntie, concurrentievermogen van kleine en middelgrote ondernemingen en sociale huisvesting, rekening houdend met regionale verschillen. Bij procedures voor overheidsopdrachten meer gebruikmaken van criteria inzake kwaliteit en levenscycluskosten.

         4.

            De doeltreffendheid van het rechtsstelsel verder verbeteren, met bijzondere aandacht voor de versterking van de onafhankelijkheid van het rechtsstelsel, onder meer met betrekking tot de benoeming van rechters. Meer inspanningen leveren om corruptie op te sporen en te vervolgen, met name in het kader van grootschalige corruptiezaken.

         Gedaan te Brussel, 9 juli 2019.

               Voor de Raad

               De voorzitter

            M. LINTILÄ

         (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

         (2)  Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25).

         (3)  PB C 136 van 12.4.2019, blz. 1.

         (4)  PB C 320 van 10.9.2018, blz. 107.

         (5)  Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

         (6)  Conjunctuurgezuiverd begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, herberekend door de Commissie volgens de gezamenlijk overeengekomen methode.

         (7)  De netto primaire overheidsuitgaven bestaan uit de totale overheidsuitgaven exclusief rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma’s van de Unie die volledig met inkomsten uit Uniefondsen worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als de uitgavenzijde worden uitgevlakt.

         (8)  Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.


title: Aanbeveling van de Raad van 9 juli 2019 over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Finland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Finland

text:
               5.9.2019

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 301/154

      AANBEVELING VAN DE RAAD
      van 9 juli 2019
      over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Finland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Finland
      (2019/C 301/26)
      DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
      Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
      Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
      Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
      Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
      Gezien de conclusies van de Europese Raad,
      Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
      Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
      Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
      Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
      Overwegende hetgeen volgt:

                  (1)

                  Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarin wordt terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie werd geproclameerd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad (2) ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Finland niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zullen worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 21 maart 2019 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 9 april 2019 heeft de Raad de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone (3) (“aanbeveling voor 2019 voor de eurozone”) aangenomen, die vijf aanbevelingen voor de eurozone (“de aanbevelingen voor de eurozone”) bevat.

                  (2)

                  Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie zou Finland ervoor moeten zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor 2019 voor de eurozone, zoals in de onderstaande aanbevelingen 3 en 4 is weergegeven. Met name het economische investeringsbeleid richten op de gespecificeerde gebieden kan helpen om uitvoering te geven aan de tweede aanbeveling voor de eurozone met betrekking tot het ondersteunen van investeringen. Maatregelen om de schuldenlast van de huishoudens te beteugelen kunnen dan weer helpen om uitvoering te geven aan de vierde aanbeveling voor de eurozone met betrekking tot de vermindering van de particuliere schuldenlast.

                  (3)

                  Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Finland gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Finland bij het opvolgen van de op 13 juli 2018 door de Raad aangenomen landspecifieke aanbevelingen (4) heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden aangenomen, en de vooruitgang die Finland bij het nastreven van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

                  (4)

                  Op 4 april 2019 heeft Finland zijn nationale hervormingsprogramma 2019 en zijn stabiliteitsprogramma 2019 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

                  (5)

                  De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (“ESI-fondsen”) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad (5) kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma’s te herzien en wijzigingen daarop voor te stellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance, nader aangegeven hoe zij van die bepaling gebruik zal maken.

                  (6)

                  Finland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In het stabiliteitsprogramma 2019, dat de vorige regering vlak vóór de algemene verkiezingen in april heeft ingediend en waarin wordt uitgegaan van ongewijzigd beleid, verwacht de regering in 2019 een nominaal saldo van – 0,3 % van het bruto binnenlands product (bbp), tegenover – 0,7 % van het bbp in 2018. De regering verwacht een verdere verbetering van het saldo in 2020 tot 0 % en vervolgens weer een verslechtering met een nominaal saldo van – 0,1 % in 2021 en – 0,3 % in 2022. Op basis van het herberekende structurele saldo (6) zal de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, vastgesteld op een structureel tekort van 0,5 % van het bbp, bij ongewijzigd beleid naar verwachting tijdens de gehele programmaperiode worden overtroffen, rekening houdend met de marges in 2019 die verband houden met de uitvoering van de structurele hervormingen waarvoor een tijdelijke afwijking is verleend. De overheidsschuldquote bereikte in 2015 een hoogtepunt van 63,4 % en is dan teruggelopen tot 58,9 % in 2018. Volgens het stabiliteitsprogramma 2019 zal de schuldquote verder dalen en in 2021 uitkomen op 57,4 % van het bbp. De schuldquote zal naar verwachting in 2022 opnieuw aangroeien tot 57,7 % van het bbp. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, lijkt al bij al plausibel. De grootste risico’s voor de begrotingsprognoses houden verband met de mogelijk hoger dan verwachte kosten van de vergrijzing en de hogere inflatie.

                  (7)

                  Op 13 juli 2018 heeft de Raad Finland aanbevolen de begrotingsdoelstelling op middellange termijn in 2019 te halen, rekening houdend met de marges die verband houden met de uitvoering van de structurele hervormingen waarvoor een tijdelijke afwijking is verleend. Dit is in overeenstemming met een maximale nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven (7) van 2,9 % in 2019, wat overeenkomt met een toegestane verslechtering van het structurele saldo met 0,2 % van het bbp. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal Finland in 2019 zijn begrotingsdoelstelling op middellange termijn halen, rekening houdend met de toegestane marge in verband met de clausule inzake structurele hervormingen.

                  (8)

                  Aangezien de verwachte outputgap van Finland 0,8 % van het bbp bedraagt, zou het nominale stijgingspercentage van de netto primaire overheidsuitgaven in 2020 niet hoger mogen uitkomen dan 1,9 % om te stroken met de structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp die uit de gezamenlijk overeengekomen aanpassingsmatrix van vereisten in het kader van het stabiliteits- en groeipact resulteert. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie op basis van ongewijzigd beleid bestaat het risico dat Finland hier in 2020 enigszins van afwijkt. Al met al is de Raad van oordeel dat Finland in 2019 naar verwachting aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen en klaar moet zijn om verdere maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact in 2020 worden nageleefd.

                  (9)

                  Als gevolg van de vergrijzing en de krimpende beroepsbevolking zullen de uitgaven voor pensioenen, gezondheidszorg en in het bijzonder sociale zorg (langdurige zorg) de komende decennia naar verwachting toenemen. Volgens het verslag inzake de houdbaarheid van de begroting 2018 zou er door de verwachte stijging van de kosten door de vergrijzing een fiscale consolidatie van 2 % van het bbp nodig zijn om de schuldquote op lange termijn te stabiliseren. De voorbereidingen voor een hervorming van de regionale overheids-, gezondheids- en sociale diensten, bedoeld om deze uitdagingen aan te pakken en voor gelijke toegang en kortere wachttijden te zorgen, zijn stopgezet nadat de regering op 8 maart 2019 is afgetreden. Het aandeel zelfverklaarde onvervulde medische behoeften ligt in Finland nog steeds boven het Uniegemiddelde. Vooral mensen die niet tot de beroepsbevolking behoren, vinden door de lange wachtlijsten moeilijk de nodige medische zorg.

                  (10)

                  Door de afname van de bevolking in de werkende leeftijd en het toenemende aantal vacatures, ontstaat er krapte op de Finse arbeidsmarkt. Tegelijk liggen de activiteits- en werkgelegenheidsgraad in Finland lager dan in andere Noordse landen en was er in 2018 nog steeds een structurele werkloosheid van 7 %. Dit komt deels door inactiviteits- en werkloosheidsvallen die nog steeds een betere inzet van de beroepsbevolking verhinderen. Een van de obstakels waardoor mensen niet opnieuw aan het werk gaan, is het complexe uitkeringsstelsel met een combinatie van verschillende soorten toelagen. Voordelen worden in snel tempo gekort naarmate het inkomen toeneemt, waardoor het risico ontstaat dat het wellicht onvoldoende opbrengt om weer aan de slag te gaan. Onzekerheid over de omvang van de uitkeringen en de tijd die het kost om deze uitkeringen opnieuw toe te kennen, maakt kortstondig werk of deeltijdwerk minder aantrekkelijk. Het experiment met het basisinkomen, waarvan de eerste resultaten in februari 2019 zijn bekendgemaakt, biedt informatie om het socialezekerheidsstelsel zo te herzien dat uitkeringen en inkomsten doeltreffender worden gecombineerd.

                  (11)

                  Investeringen in actieve insluiting, met name gericht op groepen die het verst van de arbeidsmarkt staan, zijn noodzakelijk om de participatiegraad te verhogen nu de activiteits- en werkgelegenheidsgraad weer het niveau van voor de crisis nadert. Uitgebreide hervormingen om de arbeidsmarktparticipatie te bevorderen, zouden sommige groepen op de arbeidsmarkt betere kansen bieden. Het gaat om mensen met een migratieachtergrond, vrouwen in de vruchtbare leeftijd, laaggeschoolde mannen, mensen met verminderde arbeidscapaciteit en personen met een beperking. Sommige diensten voor werklozen en inactieven zijn verspreid over afzonderlijke overheidsdiensten en aanbieders. Om deze groepen op de arbeidsmarkt te helpen en te houden, zijn op maat gesneden en geïntegreerde diensten en beleidsmaatregelen voor activering en re-integratie nodig. Het feit dat vrouwen vaak lange tijd zorgtaken vervullen, draagt bij aan de arbeidsparticipatiekloof en de loonkloof tussen mannen en vrouwen. De regering heeft een proces op gang gebracht om het verlof om gezinsredenen te hervormen, maar heeft dat niet voltooid.

                  (12)

                  In tijden van demografische en technologische veranderingen is het cruciaal dat het arbeidsaanbod wordt gewaarborgd om duurzame en inclusieve groei in Finland te bevorderen. Investeringen in vaardigheden, in het bijzonder vaardigheden die van belang zijn voor de arbeidsmarkt, kunnen helpen de uitdagingen als gevolg van de structurele verandering in de economie het hoofd te bieden. Gezien de technologische veranderingen moet de beroepsbevolking permanent worden opgeleid en bijgeschoold door middel van flexibele leermethoden, onder meer door de nadruk te leggen op volwassenenonderwijs en -opleiding. Dit zou de beroepsmobiliteit moeten vergroten, de discrepantie tussen gevraagde en aangeboden vaardigheden moeten verminderen en moeten helpen om aan de toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt tegemoet te komen.

                  (13)

                  Finland dreigt het voor 2020 gestelde streefcijfer van 50 % voor de recycling van stedelijk afval niet te halen. Het stedelijke afval wordt steeds meer verbrand (60 % in 2017 tegenover 55 % in 2016).

                  (14)

                  Hoewel de overheidsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling zich nu stabiliseren, kende Finland sinds 2009 van alle lidstaten de scherpste daling in particuliere investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Ondanks een verbetering van de macro-economische situatie in de afgelopen jaren heeft het niveau van de particuliere investeringen in onderzoek en ontwikkeling zich nog niet hersteld. Intensievere investeringen in onderzoek en ontwikkeling zijn cruciaal om structurele veranderingen teweeg te brengen ten gunste van kennisintensieve sectoren van de economie en ter versterking van het groeipotentieel op lange termijn. Bovendien blijft de samenwerking tussen instellingen voor hoger onderwijs en het bedrijfsleven een van de grootste knelpunten bij de bevordering van innovatie en het op de markt brengen ervan.

                  (15)

                  Omdat de bevolking verspreid leeft, kunnen vervoersknelpunten mensen ervan weerhouden te verhuizen voor een nieuwe baan. Strategische investeringen in de vervoersinfrastructuur zouden de arbeidsmobiliteit ten goede komen en zo de werking van de arbeidsmarkten versterken. Aangezien in Finland transportkosten in vergelijking met de andere lidstaten een relatief groot effect hebben op de uiteindelijke prijs van producten, zouden onderlinge verbindingen op het gebied van infrastructuur de toegang tot buitenlandse markten kunnen verbeteren.

                  (16)

                  Strategische investeringen in het koolstofvrij maken van energie-intensieve industrieën en de vervoerssector zouden bijdragen tot de verwezenlijking van economische doelstellingen en klimaatdoelstellingen voor de lange termijn. Finland is koploper op het gebied van innovatie in schone energie en particuliere uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling op dit gebied. Om zijn doelstellingen op het gebied van koolstofneutraliteit te verwezenlijken, zou Finland er baat bij hebben om, zoals toegezegd, tegen 2021 verder te investeren in sommige van zijn programma’s voor schone energie. Afgezien van de ambitieuze doelstellingen van Finland om het aandeel van biobrandstoffen te verhogen, is elektrificatie een kostenefficiënte optie voor het koolstofvrij maken van de vervoerssector, aangezien er veel vooruitgang is geboekt met het koolstofarmer maken van de elektriciteitsopwekking.

                  (17)

                  Door de lage rentevoeten en de verbeterde economische vooruitzichten is het totale leningvolume toegenomen, met name door kredietverlening via woningcorporaties (die een welbepaalde vorm van woningbezit bieden). Tegelijk neemt het aantal consumentenkredieten snel toe en worden steeds meer van deze leningen verstrekt door buitenlandse banken, andere financiële instellingen dan kredietinstellingen, en bedrijven die kleine leningen verstrekken, alsmede in de vorm van peer-to-peerleningen. De schuldenlast van de huishoudens is daardoor nog steeds historisch hoog (67 % van het bbp in 2017). De rente over de schuld is voornamelijk variabel, hetgeen een risico inhoudt als de rentevoeten op middellange termijn stijgen. De financiële toezichthoudende autoriteit van Finland heeft een aantal maatregelen vastgesteld om de stijging van de schuldenlast van de huishoudens onder controle te houden. Met name vanwege de aanhoudend lage rentevoeten en het nog steeds relatief sterke consumentenvertrouwen wordt op korte termijn echter geen actieve schuldafbouw verwacht.

                  (18)

                  In dit stadium beschikt Finland niet over een alomvattend kredietregister (met zowel positieve als negatieve informatie over debiteuren) dat de grote banken bestrijkt. Bij gebrek hieraan hebben banken geen duidelijk overzicht van de totale schuldenlast van huishoudens. In het afgelopen jaar zijn voorbereidende werkzaamheden voor de oprichting van een dergelijk register verricht.

                  (19)

                  De programmering van de Uniemiddelen voor de periode 2021-2027 zou kunnen bijdragen tot het aanpakken van een aantal van de in de aanbevelingen geconstateerde leemten, met name op de gebieden die worden behandeld in bijlage D bij het landverslag 2019. Hierdoor zou Finland deze middelen optimaal kunnen gebruiken voor de geïdentificeerde sectoren, rekening houdend met regionale verschillen.

                  (20)

                  In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Finland verricht. Deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Finland zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Finland, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

                  (21)

                  In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht en zijn advies (8) daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

            BEVEELT AAN dat Finland in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

         1.

            Ervoor zorgen dat het nominale groeipercentage van de netto primaire overheidsuitgaven in 2020 niet boven de 1,9 % uitkomt, wat neerkomt op een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp. De kosteneffectiviteit van en de gelijke toegang tot sociale voorzieningen en gezondheidszorg verbeteren.

         2.

            Zorgen voor sterkere prikkels om aan het werk te gaan, en zorgen voor betere vaardigheden en actieve inclusie, met name door middel van goed geïntegreerde diensten voor werklozen en inactieven.

         3.

            Het economisch investeringsbeleid toespitsen op onderzoek en innovatie, de omschakeling naar een koolstofarme economie, de energietransitie en duurzaam vervoer, rekening houdend met regionale diversiteit.

         4.

            De schuldenlast van de huishoudens sterker monitoren en een kredietregistersysteem opzetten.

         Gedaan te Brussel, 9 juli 2019.

               Voor de Raad

               De voorzitter

            M. LINTILÄ

         (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

         (2)  Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25).

         (3)  PB C 136 van 12.4.2019, blz. 1.

         (4)  PB C 320 van 10.9.2018, blz. 112.

         (5)  Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

         (6)  Conjunctuurgezuiverd begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, herberekend door de Commissie volgens de gezamenlijk overeengekomen methode.

         (7)  De netto primaire overheidsuitgaven bestaan uit de totale overheidsuitgaven exclusief rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma’s van de Unie die volledig met inkomsten uit Uniefondsen worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als de uitgavenzijde worden uitgevlakt.

         (8)  Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.


title: Aanbeveling van de Raad van 9 juli 2019 over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Zweden en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2019 van Zweden

text:
               5.9.2019

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 301/159

      AANBEVELING VAN DE RAAD
      van 9 juli 2019
      over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Zweden en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2019 van Zweden
      (2019/C 301/27)
      DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
      Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
      Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 9, lid 2,
      Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (2), en met name artikel 6, lid 1,
      Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
      Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
      Gezien de conclusies van de Europese Raad,
      Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
      Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
      Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
      Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
      Overwegende hetgeen volgt:

                  (1)

                  Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarin wordt terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie werd geproclameerd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Zweden heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

                  (2)

                  Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Zweden gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Zweden bij het opvolgen van de op 13 juli 2018 door de Raad aangenomen landspecifieke aanbeveling (3) heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Zweden in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 27 februari 2019 zijn bekendgemaakt. Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Zweden met macro-economische onevenwichtigheden wordt geconfronteerd. Met name de overgewaardeerde huizenprijzen, in combinatie met een verdere aangroei van de schulden van huishoudens, dragen een risico van een wanordelijke correctie in zich. De hoge schulden van huishoudens blijven groeien in verhouding tot het bbp. In de tweede jaarhelft van 2017 heeft een correctie van de huizenprijzen plaatsgevonden en sindsdien zijn de prijzen geleidelijk gestabiliseerd. Niettemin wijzen de waarderingsindicatoren erop dat de huizenprijzen hoog blijven ten opzichte van de economische fundamentals. De banken lijken weliswaar over voldoende eigen vermogen te beschikken, maar een wanordelijke correctie kan — gelet op de grote blootstelling aan hypotheekschulden van huishoudens — ook negatieve gevolgen hebben voor de financiële sector. Gezien de onderlinge systemische verwevenheid van de financiële wereld kunnen zich in dat geval ook schadelijke overloopeffecten naar buurlanden voordoen. Er blijven structurele knelpunten in het woningaanbod bestaan en de output van de bouwsector is verzwakt. Hoewel er de afgelopen jaren maatregelen op macroprudentieel gebied zijn genomen om de stijging van de hypotheekschulden tegen te gaan, lijken de effecten daarvan tot dusver beperkt. Er blijven cruciale tekortkomingen in het beleid, met name inzake de fiscale prikkels voor eigenwoningbezit en het functioneren van de aanbodmarkt voor woningen en van de huurmarkt.

                  (3)

                  Zweden heeft op 26 april 2019 zijn nationale hervormingsprogramma 2019 en op 29 april 2019 zijn convergentieprogramma 2019 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

                  (4)

                  De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma’s opnieuw te bezien en wijzigingen daarop voorstellen indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance nader aangegeven hoe zij van die bepaling gebruik zal maken.

                  (5)

                  Zweden valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In haar convergentieprogramma 2019 gaat de regering ervan uit dat in 2019 een overschot van 0,6 % van het bruto binnenlands product (bbp) zal worden gerealiseerd, hetgeen naar verwachting verder zal stijgen gedurende de looptijd van het programma. Op basis van het herberekende structurele saldo (5) zal de budgettaire middellangetermijndoelstelling — een structureel tekort van 1 % van het bbp — worden overtroffen gedurende de gehele programmaperiode. Volgens het convergentieprogramma 2019 zal de overheidsschuldquote naar verwachting dalen tot 34,5 % in 2019 en daarna blijven afnemen tot 28,2 % in 2022. Gezonde overheidsfinanciën en stabiele economische groei moeten de belangrijkste factoren zijn die de overheidsschuldquote doen dalen. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal het structurele saldo een overschot vertonen van 0,5 % van het bbp in 2019 en een overschot van 0,6 % van het bbp in 2020, wat boven de begrotingsdoelstelling op middellange termijn ligt. Al met al is de Raad van oordeel dat Zweden volgens de projecties in 2019 en 2020 aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

                  (6)

                  De schuldenlast van de huishoudens, die reeds hoog was, is blijven groeien. De schuldenlast van de huishoudens nam in 2018 met 5,5 % toe tot ongeveer 88 % van het bbp en 186 % van het beschikbare inkomen, en behoort tot de hoogste in de Unie. Dit was voornamelijk het gevolg van hogere hypotheekschulden, gekoppeld aan de hoge huizenprijzen en structurele verstoringen die met hypotheken gefinancierde aankopen van vastgoed bevoordelen. Zweden heeft de afgelopen jaren verschillende macroprudentiële maatregelen getroffen, waaronder een aangescherpte terugbetalingsregel voor hypotheken met een hoge schuld/inkomen-ratio, die sinds maart 2018 van kracht is, en een besluit om de contracyclische kapitaalbuffer voor banken te verhogen vanaf september 2019. De tot dusver genomen beleidsmaatregelen lijken evenwel slechts een beperkt effect te hebben gehad op de groei van de hypotheekverlening en er zijn geen beleidsinspanningen geleverd om de fiscale prikkels voor eigenwoningbezit en hypotheekschulden te hervormen.

                  (7)

                  Hoewel de huizenprijzen eind 2017 daalden en sindsdien over het algemeen stabiel zijn gebleven, was er daarvóór een lange periode van sterke prijsstijgingen, en de waarderingen liggen nog steeds ver boven de economische fundamentals. De belangrijkste problemen zijn genereuze fiscale prikkels voor eigenwoningbezit en hypotheekschuld, en zeer soepele kredietvoorwaarden in combinatie met betrekkelijk lage hypotheekaflossingspercentages. Ondanks een sterke toename van de nieuwbouw in de afgelopen vijf jaar is er nog steeds een tekort aan betaalbare woningen, met name rond grote steden. Het aanbod van nieuwe woningen voldeed niet aan de verwachte behoeften op korte termijn, geraamd op 90 000 nieuwe woningen per jaar in de periode 2018-2020. Dit tekort is het gevolg van structurele inefficiënties op de woningmarkt, onder andere door de beperkte concurrentie in de bouwsector als gevolg van markttoegangsbelemmeringen voor kleine en buitenlandse bedrijven en doordat grote projectontwikkelaars betere toegang hebben tot de landvoorraad. Het woningbestand wordt niet doeltreffend gebruikt. Op de huurmarkt leiden huurprijzen onder de marktprijzen tot lock-in- en “insider/outsider”-effecten. Op de markt voor eigen woningen verminderen de vermogenswinstbelastingen de mobiliteit van woningeigenaars. Door het woningtekort hebben mensen het moeilijker om van baan te veranderen en kan de intergenerationele ongelijkheid toenemen. De Zweedse overheid is nog steeds bezig met de geleidelijke uitvoering van het 22-puntenplan om meer woningen te bouwen en de efficiëntie van de woningsector verbeteren. Tot dusver zijn er geen concrete beleidsmaatregelen genomen om de strikte regelgeving voor de huurmarkt te versoepelen en de vermogensbelasting voor koopwoningen te herzien, hoewel de nieuwe regering in januari 2019 plannen heeft aangekondigd om hervormingen door te voeren op deze gebieden, al moeten er eerst voorbereidende onderzoekswerkzaamheden plaatsvinden.

                  (8)

                  In een aantal sectoren, zoals de bouwsector, het onderwijs en de sector informatie- en communicatietechnologie, is er een tekort aan arbeidskrachten ontstaan. Om investeringen in onderzoek en ontwikkeling, alsook digitalisering, te ondersteunen, is het essentieel om voor een aanbod van gespecialiseerd menselijk kapitaal te zorgen. Investeren in onderwijs en vaardigheden, met inbegrip van digitale vaardigheden, zal helpen om deze uitdagingen aan te pakken. Tot dusver zijn de onderwijsresultaten enigszins verbeterd, maar er is een grote en groeiende prestatiekloof tussen verschillende sociale groepen. Door demografische ontwikkelingen zal het aantal leerlingen stijgen, waardoor het huidige tekort aan leerkrachten zal verergeren. De situatie van migranten van buiten de Unie en hun nakomelingen en de effecten van onlangs goedgekeurde programma’s dienen nauwlettender te worden gemonitord, aangezien de integratie van in het buitenland geboren leerlingen in het onderwijs en de duurzame integratie van laaggeschoolden en migranten van buiten de Unie (met name vrouwen) op de arbeidsmarkt nog steeds een uitdaging zijn.

                  (9)

                  Door de investeringen in de vervoersinfrastructuur op peil te houden, kunnen de arbeidsmobiliteit, de regionale cohesie en de woningmarkt worden verbeterd en kunnen stimulansen worden gegeven aan de Zweedse productiviteitsgroei op lange termijn. De regering heeft aanzienlijke investeringen aangekondigd in de vervoersinfrastructuur in het kader van het nationale infrastructuurplan 2018-2029 om de verschillende vervoerswijzen te verbeteren (met name spoor- en wegvervoer). Het plan omvat grote investeringen in de ontwikkeling van het spoorwegsysteem, waarbij de omschakeling van goederenvervoer over de weg naar goederenvervoer over het spoor wordt bevorderd en aldus ook de uitstoot wordt verminderd. Om de positie van Zweden als leider op het gebied van innovatie veilig te stellen, is het van essentieel belang om een hoog niveau van investeringen in onderzoek en ontwikkeling, gunstige randvoorwaarden en een bredere innovatiebasis te handhaven. Het Zweedse innovatiemodel is van oudsher gebaseerd op een beperkt aantal grote technologiebedrijven die wereldwijd actief zijn. Het is van belang een klimaat te scheppen dat ook bevorderlijk is voor het innovatiepotentieel van startende, kleine en middelgrote ondernemingen. Daarnaast zou het Zweedse innovatievermogen verder kunnen worden versterkt door middel van nauwere samenwerking tussen de academische wereld en kleine en middelgrote ondernemingen.

                  (10)

                  Het voorkomen van witwaspraktijken is voor Zweden een prioriteit geworden door een actueel witwasschandaal waarbij een van de grootste financiële instellingen van het land betrokken is. De Zweedse en Estse financiële toezichthouders hebben samen met hun Letse en Litouwse collega’s een gezamenlijk onderzoek ingesteld. Hoewel het Zweedse kader voor de bestrijding van witwaspraktijken is versterkt in 2017, toen de witwaswet in werking is getreden, moeten er verdere inspanningen worden geleverd om eventuele resterende tekortkomingen van het kader op te sporen en te corrigeren. Er blijven uitdagingen bestaan en de toezichthouder moet nog bijkomende maatregelen vaststellen en richtsnoeren voor een versterkt toezicht op dit gebied verstrekken. Zodra deze maatregelen zijn vastgesteld, moet aandacht worden besteed aan de doeltreffende uitvoering ervan.

                  (11)

                  De programmering van de Uniemiddelen voor de periode 2021-2027 zou kunnen bijdragen tot het aanpakken van een aantal van de in de aanbevelingen geconstateerde tekortkomingen, met name op de gebieden die worden behandeld in bijlage D bij het landverslag 2019. Hierdoor zou Zweden deze middelen optimaal kunnen gebruiken voor de aangewezen sectoren, rekening houdend met regionale verschillen.

                  (12)

                  In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Zweden verricht; deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie het convergentieprogramma 2019 en het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Zweden zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Zweden, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

                  (13)

                  In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het convergentieprogramma 2019 onderzocht en is hij van oordeel dat Zweden naar verwachting aan het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

                  (14)

                  In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2019 en het convergentieprogramma 2019 onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

            BEVEELT AAN dat Zweden in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

         1.

            De risico’s in verband met de hoge schuldenlast van de huishoudens aanpakken, met name door de fiscale aftrekbaarheid van hypotheekrentebetalingen geleidelijk af te bouwen of door de terugkerende eigendomsbelastingen te verhogen. Investeringen in de woningbouw bevorderen daar waar de tekorten het meest urgent zijn, met name door structurele belemmeringen voor woningbouw weg te nemen. De efficiëntie van de woningmarkt verbeteren, onder meer door meer flexibiliteit bij het vaststellen van huurprijzen toe te staan en door de structuur van de vermogenswinstbelasting te herzien.

         2.

            Economisch investeringsbeleid toespitsen op onderwijs en vaardigheden, investeringen in duurzaam vervoer op peil houden om de verschillende vervoerswijzen te verbeteren, met name spoorwegen, alsook onderzoek en innovatie, rekening houdend met regionale verschillen.

         3.

            Voor doeltreffend toezicht op en handhaving van het kader voor de bestrijding van witwaspraktijken zorgen.

         Gedaan te Brussel, 9 juli 2019.

               Voor de Raad

               De voorzitter

            M. LINTILÄ

         (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

         (2)  PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

         (3)  PB C 320 van 10.9.2018, blz. 116.

         (4)  Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

         (5)  Conjunctuurgezuiverd begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, herberekend door de Commissie volgens de gezamenlijk overeengekomen methode.