               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 20.5.2020
            COM(2020) 505 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Duitsland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Duitsland

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Duitsland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Duitsland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 17 december 2019 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse strategie voor duurzame groei en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2020 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is terdege rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. Op 17 december 2019 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Duitsland heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen.

               (2)Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Duitsland
                  3
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Duitsland bij de tenuitvoerlegging van de op 9 juli 2019 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen
                  4
                heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Duitsland in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag besteedde ook aandacht aan de op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 26 februari 2020 zijn bekendgemaakt. Op basis van haar analyse is de Commissie tot de conclusie gekomen dat Duitsland macro-economische onevenwichtigheden ondervindt. Met name het hoge overschot op de lopende rekening weerspiegelt getemperde investeringen in vergelijking met de besparingen en heeft grensoverschrijdende relevantie.

               (3)Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID-19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, bedrijven en economieën. Zij zet de nationale gezondheidsstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen en voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Europese Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling
                  5
                aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

               (4)Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

               (5)Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact
                  6
               . De clausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling heeft de Commissie de Raad haar standpunt meegedeeld dat, gezien de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-uitbraak, de huidige omstandigheden de activering van de clausule toelaten. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. De clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

               (6)Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de pandemie te beperken en te beheersen, om de veerkracht van de nationale gezondheidsstelsels te versterken, om de sociaal-economische gevolgen te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens en om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruik maken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op deze gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor een terugkeer naar een normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, net als de lessen die uit de crisis worden getrokken.

               (7)De COVID-19-crisis toont aan hoe flexibel de eengemaakte markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de eengemaakte markt belemmeren, worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de gezondheidssector, met inbegrip van met name verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen. Dat zijn cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

               (8)De Uniewetgever heeft de relevante wetgeving reeds gewijzigd
                  7
                om de lidstaten in staat te stellen gebruik te maken van alle niet-benutte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen om de uitzonderlijke effecten van de COVID-19-pandemie aan te pakken. Deze wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten kunnen lidstaten in het boekjaar 2020-2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Duitsland wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van deze mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst door de problemen worden getroffen.

               (9)De sociaal-economische gevolgen van de pandemie zullen waarschijnlijk ongelijk verdeeld zijn over sectoren en regio’s als gevolg van verschillende specialisatiepatronen. Dit brengt een risico van toenemende ongelijkheid in Duitsland mee. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk uiteenvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

               (10)Op 20 april 2020 heeft Duitsland zijn nationale hervormingsprogramma ingediend en op 30 april 2020 zijn stabiliteitsprogramma. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (11)Duitsland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is onderworpen aan de schuldregel.

               (12)In zijn stabiliteitsprogramma 2020 voorziet de regering dat het overheidssaldo zal verslechteren van een overschot van 1,4 % van het bbp in 2019 tot een tekort van 7¼ % van het bbp in 2020. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 zal de overheidsschuldquote na een daling tot 59,8 % van het bbp in 2019 in 2020 naar verwachting toenemen tot 75¼ %. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid als gevolg van de COVID-19-pandemie.

               (13)Als reactie op de COVID-19-pandemie en als onderdeel van een gecoördineerde Unie-aanpak heeft Duitsland begrotingsmaatregelen vastgesteld om de capaciteit van het gezondheidsstelsel te vergroten, de pandemie in te dammen en bijstand te verlenen aan personen en sectoren die bijzonder getroffen zijn. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 belopen deze begrotingsmaatregelen in 2020 7,2 % van het bbp. De maatregelen omvatten liquiditeitssteun voor bedrijven, gerichte bijstand voor kleine bedrijven en zelfstandigen in de vorm van subsidies en leningen, alsook gemakkelijkere toegang tot regelingen voor werktijdverkorting om ontslagen te voorkomen. Daarnaast heeft Duitsland maatregelen aangekondigd die, ook al hebben zij geen rechtstreekse gevolgen voor de begroting, toch zullen bijdragen tot ondersteuning van de liquiditeit van ondernemingen, en die in het stabiliteitsprogramma 2020 worden geraamd op 24,9 % van het bbp. Die maatregelen bestaan uit leninggaranties die voornamelijk worden verstrekt door de ontwikkelingsbank KfW, die eigendom is van de staat, en door het nieuwe economisch stabilisatiefonds dat is opgericht in reactie op de COVID-19-pandemie. In tegenstelling tot in het stabiliteitsprogramma 2020 worden in de ramingen van de Commissie belastinguitstel en de budgettaire compensatie voor afnemende belastingontvangsten als gevolg van de economische neergang niet als discretionaire maatregelen met gevolgen voor de begroting beschouwd. Over het algemeen zijn de door Duitsland genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren uit de mededeling van de Commissie over een gecoördineerde economische respons op de uitbraak van COVID-19. De volledige uitvoering van deze maatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

               (14)Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het overheidssaldo van Duitsland geraamd op -7,0 % van het bbp in 2020 en
                  -1,5 % in 2021. De overheidsschuldquote zal naar verwachting uitkomen op 75,6 % van het bbp in 2020 en 71,8 % in 2021.

               (15)Op 20 mei 2020 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag een verslag opgesteld wegens de geplande overschrijding door Duitsland van de tekortdrempel van 3 % van het bbp in 2020. Al met al blijkt uit de analyse dat het tekortcriterium in de zin van het Verdrag en van Verordening (EG) nr. 1467/1997 niet is vervuld.

               (16)De eerste besmetting in Duitsland werd op 27 januari 2020 geregistreerd, en in maart 2020 begon het aantal gevallen van COVID-19 exponentieel toe te nemen. De Duitse autoriteiten hebben toen afzonderingsmaatregelen genomen om de verspreiding van het virus te beperken, zoals sluiting van alle niet-essentiële winkels, restaurants, culturele en amusementsinstellingen, sportfaciliteiten, scholen en universiteiten. Alle openbare bijeenkomsten van meer dan twee personen werden verboden en men werd verzocht alle sociale contacten tot een minimum te beperken. De maakindustrie is niet aan afzonderingsmaatregelen onderworpen. Belangrijke fabrieken waren echter een aantal weken gesloten als gevolg van de verstoorde buitenlandse handel en de wegvallende vraag. De economische vooruitzichten zijn sterk verslechterd: de voorjaarsprognoses van de Commissie wijzen op een afname van het bbp met 6,5 % in 2020. Hoewel de regelingen voor werktijdverkorting (Kurzarbeit) bedrijven helpen om hun werknemers in dienst te houden, lijkt een stijging van de werkloosheid onvermijdelijk. Volgens de prognoses zal de werkloosheid stijgen tot 4 % in 2020 en zich herstellen tot 3,5 % in 2021.

               (17)Om de economische gevolgen te verzachten, heeft de Duitse regering snel gereageerd en vergaande maatregelen genomen. Er zal tot 50 miljard EUR aan onmiddellijke bijstand (rechtstreekse subsidies) worden aangeboden aan kleine bedrijven, zelfstandigen en freelancers. Via het onlangs opgerichte economisch stabilisatiefonds en de publieke ontwikkelingsbank KfW heeft de regering, met een toewijzing van ten minste 822 miljard EUR aan overheidsgaranties (24 % van het bbp), het volume van en de toegang tot leningen uitgebreid voor bedrijven van verschillende grootte, waarbij tot 80-90 % (in sommige bijzondere gevallen tot 100 %) van het kredietrisico van de leningverstrekkende bank wordt gedekt. Het economisch stabilisatiefonds kan ook grote ondernemingen steunen door op tijdelijke basis extra aandelenkapitaal te verstrekken. Om de liquiditeit van bedrijven te verhogen, zijn aanpassingen inzake belastinguitstel, vooruitbetalingen en boeten goedgekeurd. De insolventieregels zijn aangepast om technische insolventieprocedures te vermijden. De deelstaten (Länder) vullen de federale maatregelen aan met hun eigen steunprogramma’s. Bij het opzetten en uitvoeren van deze maatregelen moet rekening worden gehouden met de veerkracht van de banksector. De COVID-19-crisis zal de al lage winstgevendheid van de Duitse banksector waarschijnlijk verder onder druk zetten. Het lijkt dus aangewezen voor de Duitse banken om de kosten verder te drukken om de winstgevendheid te verbeteren en middelen vrij te maken voor investeringen in informatietechnologie en de creatie van organisch kapitaal. Verdere consolidatie zou in dit verband ook helpen.

               (18)Na een sterk begin van het jaar is de arbeidsmarkt verslechterd als gevolg van de COVID-19-pandemie en de daarmee verband houdende lockdownmaatregelen. Om de werkgelegenheid te ondersteunen en de sociale gevolgen van de crisis te verzachten, heeft de regering aanzienlijke steun verstrekt via de regeling voor werktijdverkorting (Kurzarbeit). Zij heeft de toegangsvoorwaarden versoepeld, de regeling uitgebreid tot uitzendkrachten en de uitkeringen verhoogd. Dit draagt bij tot behoud van banen en bescherming van de inkomens van huishoudens. Werkgevers worden financieel ontlast doordat ze geen socialezekerheidsbijdragen hoeven te betalen voor de verloren werktijd. De versoepelde toegang tot minimuminkomenssteun (op basis van boek II van het Duitse Sociaal Wetboek (Sozialgesetzbuch/SGB)) vangt inkomensverliezen op. Gezinnen met een laag inkomen krijgen steun via gemakkelijkere toegang tot kindertoelagen en het minimuminkomen. Voorts worden huurders die met inkomensverlies te maken hebben, tijdelijk beschermd tegen uithuiszetting. Hoewel Duitsland goed gepresteerde op het sociaal scorebord ter ondersteuning van de Europese pijler van sociale rechten, kunnen lacunes in de dekking van het stelsel, als zij niet worden opgevuld, in de context van de huidige crisis leiden tot minder inkomen voor kwetsbare groepen.

               (19)Bij het aanpakken van de gevolgen voor de gezondheid profiteerde Duitsland van zijn universele gezondheidsstelsel, dat toegang biedt tot hoogwaardige zorg, en slaagde het erin zijn test- en intensivecarecapaciteit snel te vergroten. De huidige COVID-19-crisis toont echter aan dat de veerkracht van het gezondheidsstelsel voortdurend moet worden versterkt. De beschikbaarheid van verplegend personeel en de aantrekkelijkheid van het beroep van verpleegkundige blijven een probleem. Ondanks een betrekkelijk groot aantal verpleegkundigen per hoofd van de bevolking hebben ziekenhuizen steeds vaker moeite vacatures voor verpleegkundigen in te vullen. De coördinatie tussen zorgverleners in eerste lijn en in ziekenhuizen en tussen gezondheidszorg en sociale zorg kan ook worden verbeterd en ondersteund door digitale hulpmiddelen. De e-gezondheidsinfrastructuur wordt versneld ingevoerd, maar het gebruik van online gezondheids- en zorgdiensten, elektronische voorschriften en de uitwisseling van medische gegevens blijft ruim onder het EU-gemiddelde. Een nieuwe wet die in maart 2020 is aangenomen, helpt de economische gevolgen van COVID-19 voor met name ziekenhuizen en artsen in een privépraktijk te verzachten. Desondanks moet de langetermijnfinanciering van gezondheidszorginstellingen worden gewaarborgd om de zorg op alle gebieden te handhaven, want het uitstel van niet-essentiële operaties en behandelingen leidde tot minder inkomsten voor instellingen in de gezondheidssector, en de beschikbare middelen worden gebruikt voor de aankoop van prioritaire tests en uitrusting. Met zijn sterke onderzoeksbasis heeft Duitsland het vermogen om in reactie op de COVID-19-crisis specifieke onderzoeks- en innovatiemaatregelen te nemen, zoals de ontwikkeling van vaccins en behandelingen en de ontwikkeling van een onderzoeksnetwerk om de onderzoeksactiviteiten van de Duitse universitaire geneeskunde te bundelen en te versterken en steun te verlenen aan de coalitie voor innovatie en paraatheid voor epidemieën.

               (20)Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te bevorderen. De publieke en private investeringen bleven in 2019 robuust stijgen, maar bleven achter bij de investeringsbehoeften. Op gemeentelijk niveau, waar de investeringsachterstand met 4 % van het bbp hoog blijft en nog steeds wordt afgeremd door capaciteits- en planningsproblemen, liggen de overheidsinvesteringen onder het vervangingsniveau. Reeds geplande investeringen in groene technologieën en energie kunnen worden vervroegd, bijvoorbeeld projecten voor de renovatie van gebouwen en hernieuwbare energie. Ondanks recente initiatieven blijft het een uitdaging om de decarbonisatiedoelstellingen voor de korte en middellange termijn en de klimaatneutraliteitsdoelstellingen voor 2050 te halen. Dit geldt ook voor milieu- en energie-efficiëntiedoelstellingen, aangezien prijsprikkels, vooral met de lage olieprijzen als gevolg van de huidige COVID-19-crisis, klimaat- en milieuvriendelijk gedrag ontmoedigen. Voor Duitslands transitie naar een klimaatneutrale economie zijn gedurende een lange periode aanzienlijke private en publieke investeringen in onder meer hernieuwbare energie, elektriciteitsinfrastructuur, energie-efficiëntie, circulaire economie en duurzaam vervoer nodig. Voorts had de Duitse federale rekenkamer kritiek op de kosteneffectiviteit van maatregelen in verband met de transitie naar groene energie. Er zijn meer inspanningen en aanhoudende investeringen in energienetwerken nodig om de vruchten te kunnen plukken van een volledig geïntegreerd duurzaam energiesysteem, met consistente prijssignalen. Schone mobiliteit kan worden bevorderd met passende regelgevingsmaatregelen en meer en snellere investeringen in duurzame vervoersinfrastructuur en schone mobiliteitsoplossingen. Extra investeringen in onderzoek en ontwikkeling (O&O) zijn essentieel om het herstel in de richting van een duurzamere en meer concurrerende economie te bevorderen. De uitgaven voor onderwijs en onderzoek bedroegen in 2018 9,1 % van het bbp, dus onder de nationale doelstelling van 10 %. De particuliere O&O-investeringen zijn steeds meer geconcentreerd in grote bedrijven. Het woningaanbod bleef ondanks beleidsmaatregelen ruim onder de doelstelling van jaarlijks 375 000 nieuwe appartementen in de periode 2017-2021. Beleidsmaatregelen die investeringen in nieuwe woningen stimuleren, zouden deze onevenwichtigheid aanpakken en de betaalbaarheid van woningen verbeteren. De programmering van het fonds voor een rechtvaardige transitie voor de periode 2021-2027 zou Duitsland kunnen helpen bij een aantal uitdagingen van de transitie naar een klimaatneutrale economie, met name op de gebieden die in bijlage D bij het landverslag worden vermeld. Zo zou Duitsland optimaal gebruik kunnen maken van dat fonds.

               (21)Een moderne digitale infrastructuur en digitale diensten zijn van cruciaal belang wanneer de mobiliteit beperkt is. Investeringen in digitale infrastructuur en openbare diensten kunnen het economisch herstel ondersteunen en de nog steeds aanzienlijke achterstand van Duitsland op andere landen qua dekking van netwerken met zeer hoge capaciteit helpen verkleinen. Die dekking bedroeg in Duitsland in 2019 32,7 %, vergeleken met een EU-gemiddelde van 44 %, terwijl de dekking van glasvezel naar de locatie 10,5 % was, ver onder het EU-gemiddelde van 33,5 %. De COVID-19-crisis toonde het belang van verbonden digitale diensten aan. Connectiviteitsachterstanden kunnen een belangrijke factor zijn die investeringen in digitalisering in de weg staat, met name voor kleine en middelgrote bedrijven, die digitale technologieën slechts langzaam invoeren. Duitsland presteert op het gebied van digitale overheidsdiensten nog steeds ondermaats in vergelijking met andere lidstaten, hoewel dergelijke diensten voor bedrijven wel verbeterd zijn. Er vindt echter zeer weinig online-interactie plaats tussen de overheid en de bevolking. De tenuitvoerlegging van de Onlinetoegangswet vordert langzaam, en het zal een uitdaging zijn om de doelstelling van het digitaliseren van alle 575 diensten tegen eind 2022 te verwezenlijken. De wet moet door alle betrokken overheidsinstanties (federale, van de deelstaten en lokale) ten uitvoer worden gelegd om grotere verbeteringen inzake digitale overheidsdiensten te bewerkstelligen.

               (22)Het is belangrijk om bij de uitvoering van de steunmaatregelen en daarbuiten de regeldruk en de administratieve lasten laag te houden. Door de administratieve lasten voor toegang tot steunmaatregelen tot een minimum te beperken, moet ervoor worden gezorgd dat kleinere bedrijven van intermediairs dezelfde steun krijgen als grotere. De verlichting van de administratieve lasten in meer algemene zin, dus buiten de steunmaatregelen, bijvoorbeeld door flexibiliteit toe te passen voor niet-essentiële bureaucratische procedures, kan het mkb verder ontlasten.

               (23)Al voor het ontstaan van de COVID-19-crisis veranderde de arbeidsmarkt door de technologische vooruitgang van karakter, waardoor meer financiering voor onderwijs en opleiding nodig was, inclusief omscholing en bijscholing en verbetering van digitale vaardigheden. De COVID-19-crisis heeft deze behoefte nog urgenter gemaakt, met name in het geval van werknemers in sectoren waar social distancing nog langere tijd nodig zal zijn, of van werknemers die werkloos dreigen te worden. De plotselinge verschuiving naar een meer gedigitaliseerde samenleving en thuisonderwijs kan een bijzondere uitdaging vormen voor kwetsbare scholieren en studenten die thuis geen toegang hebben tot digitale oplossingen en ondersteuning. Dit geldt ook voor studenten met een handicap. Er moet speciaal op worden toegezien dat alle scholieren en studenten de in het curriculum opgenomen sleutelcompetenties verwerven en niet hun verdere leven lang nadeel blijven ondervinden van de maanden van verstoring als gevolg van COVID-19. De al bestaande ongelijkheden op het gebied van basisvaardigheden in verband met sociaal-economische en migratie-achtergrond dreigen nog groter te worden. De crisis heeft aangetoond dat het belangrijk is het onderwijsstelsel verder te ontwikkelen om een slim en inclusief herstel te bevorderen en op koers te blijven voor de groene en digitale transitie.

               (24)Terwijl de huidige aanbevelingen gericht zijn op het aanpakken van de sociaal-economische gevolgen van de pandemie en het bevorderen van het economisch herstel, hadden de landspecifieke aanbevelingen 2019 die de Raad op 9 juli 2019 heeft aangenomen, ook betrekking op hervormingen die essentieel zijn om uitdagingen op middellange tot lange termijn aan te pakken. Deze aanbevelingen zijn nog steeds relevant en zullen gedurende de jaarlijkse cyclus van het Europees semester gemonitord blijven worden. Dat geldt ook voor aanbevelingen betreffende investeringsgerelateerd economisch beleid. Met die aanbevelingen moet rekening worden gehouden bij de strategische programmering van de financiering van het cohesiebeleid na 2020, ook wat betreft de maatregelen ter verzachting van de huidige crisis en de exitstrategieën.

               (25)Het Europees semester biedt het kader voor de voortdurende coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de Unie, dat kan bijdragen tot een duurzame economie. De lidstaten hebben in hun nationale hervormingsprogramma’s 2020 de stand van zaken opgemaakt over de voortgang bij de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties (SDG’s). Door onderstaande aanbevelingen volledig uit te voeren zal Duitsland bijdragen aan de vooruitgang in de richting van de duurzameontwikkelingsdoelen en aan de gemeenschappelijke inspanning om in de Unie te komen tot concurrerende duurzaamheid.

               (26)Nauwe coördinatie tussen de economieën van de economische en monetaire unie is essentieel voor een snel herstel van de economische impact van COVID-19. Als lidstaat die de euro als munt heeft, en rekening houdend met de recente ontwikkelingen en besprekingen in de Eurogroep, moet Duitsland ervoor zorgen dat zijn beleid in overeenstemming blijft met de aanbevelingen van de eurozone en wordt afgestemd op het beleid van de andere lidstaten van de eurozone.

               (27)In de context van het Europees Semester 2020 heeft de Commissie een brede analyse van het economisch beleid van Duitsland verricht. Die analyse is gepubliceerd in het landverslag 2020. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2020 als het nationale hervormingsprogramma 2020 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Duitsland zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in Duitsland, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (28)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht en zijn advies daarover
                  8
                is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (29)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2020 en het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht. In de huidige aanbevelingen wordt rekening gehouden met de noodzaak om de pandemie aan te pakken en het economisch herstel te vergemakkelijken als eerste noodzakelijke stap om een aanpassing van de onevenwichtigheden mogelijk te maken. Aanbevelingen die rechtstreeks betrekking hebben op de aanpak van de macro-economische onevenwichtigheden die de Commissie in het kader van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 heeft vastgesteld, worden weergegeven in aanbeveling 2,

               BEVEELT AAN dat Duitsland in 2020 en 2021 de volgende actie onderneemt:

               1.Overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule alle nodige maatregelen nemen om de pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, daarbij de investeringen verhogend. Voldoende middelen vrijmaken en de veerkracht van het gezondheidszorgstelsel versterken, onder meer door gebruik te maken van e-gezondheidsdiensten.

               2.Mature publieke investeringsprojecten vervroegen en private investeringen aanmoedigen om het economisch herstel te bevorderen. Investeringen toespitsen op de groene en digitale transitie, met name op het gebied van duurzaam vervoer, schone, efficiënte en geïntegreerde energiesystemen, digitale infrastructuur en vaardigheden, huisvesting en onderzoek en innovatie. Digitale overheidsdiensten op alle niveaus verbeteren en de digitalisering in het midden- en kleinbedrijf bevorderen. De regeldruk en administratieve lasten voor bedrijven verminderen.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        SWD(2020) 504 final.

                     (4)

                        PB L 301 van 5.9.2019, blz. 117.

                     (5)

                        SWD(2020) 112 final.

                     (6)

                        SWD(2020) 123 final.

                     (7)

                        Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID-19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (PB L 99 van 31.3.2020, blz. 5) en Verordening (EU) 2020/558 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013 en (EU) nr. 1303/2013 wat betreft specifieke maatregelen met het oog op uitzonderlijke flexibiliteit bij het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen naar aanleiding van de uitbraak van Covid‐19 (P L 130 van 24.4.2020, blz. 1).

                     (8)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 20.5.2020
            COM(2020) 509 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Spanje en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Spanje

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Spanje en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Spanje

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 17 december 2019 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2020 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is terdege rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. Op 17 december 2019 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Spanje heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen.

               (2)Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Spanje
                  3
                gepubliceerd. Daarin is de vooruitgang beoordeeld die Spanje bij de tenuitvoerlegging van de op 9 juli 2019 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen
                  4
                heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Spanje in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 26 februari 2020 zijn bekendgemaakt. Op basis van haar analyse concludeerde de Commissie dat Spanje macro-economische onevenwichtigheden ondervindt. Hoge externe en interne schulden, zowel van de overheid als in de particuliere sector, bleven kwetsbaarheden vormen tegen een achtergrond van nog steeds hoge werkloosheid, en hadden grensoverschrijdende relevantie.

               (3)Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID-19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, bedrijven en economieën. Zij zet de nationale gezondheidsstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen en voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Europese Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling
                  5
                aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

               (4)Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

               (5)Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact
                  6
               . De clausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling heeft de Commissie de Raad haar standpunt meegedeeld dat, gezien de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-uitbraak, de huidige omstandigheden de activering van de clausule toelaten. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. De clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

               (6)Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de pandemie te beperken en te beheersen, om de veerkracht van de nationale gezondheidsstelsels te versterken, om de sociaal-economische gevolgen te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens en om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruik maken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op deze gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor een terugkeer naar een normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, net als de lessen die uit de crisis worden getrokken.

               (7)De COVID-19-crisis toont aan hoe flexibel de eengemaakte markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de eengemaakte markt belemmeren, worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de gezondheidssector, met inbegrip van met name verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen. Dat zijn cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

               (8)De wetgever van de Unie heeft de desbetreffende wetgevingskaders
                  7
                reeds gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen alle ongebruikte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen te benutten, zodat zij de uitzonderlijke gevolgen van de COVID-19-pandemie kunnen aanpakken. Deze wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten kunnen lidstaten in het boekjaar 2020-2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Spanje wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van deze mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst door de problemen zijn getroffen.

               (9)De sociaal-economische gevolgen van de pandemie zullen als gevolg van verschillende specialisatiepatronen waarschijnlijk ongelijk verdeeld zijn over de Spaanse regio’s. Dat geldt bijvoorbeeld voor de regio’s die het sterkst afhankelijk zijn van het toerisme, zoals de regio’s aan de Middellandse-Zeekust, Andalusië, de Balearen en de Canarische eilanden, waar meer dan een vierde van de banen met die sector verbonden is. Dit houdt een groot gevaar in dat de regionale verschillen binnen Spanje groter worden. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk uiteenvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

               (10)Op 1 mei 2020 heeft Spanje zijn nationale hervormingsprogramma 2020 en zijn stabiliteitsprogramma 2020 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (11)Spanje valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is aan de overgangsregel voor de schuld onderworpen.

               (12)Op 13 juli 2018 heeft de Raad Spanje aanbevolen ervoor te zorgen dat het nominale groeipercentage van de netto primaire overheidsuitgaven in 2019 niet meer dan 0,6 % bedraagt, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,65 % van het bbp. In de algehele beoordeling van de Commissie wordt een aanzienlijke afwijking van het aanbevolen aanpassingstraject in de richting van de budgettaire middellangetermijndoelstelling in 2019 bevestigd. Dit is een relevante factor in het verslag dat de Commissie overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag heeft opgesteld en waarin wordt beoordeeld of Spanje in 2019 aan het schuldcriterium heeft voldaan.

               (13)In haar stabiliteitsprogramma 2020 rekent de regering ermee dat het overheidssaldo zal verslechteren van een tekort van 2,8 % van het bbp in 2019 tot een tekort van 10,3 % van het bbp in 2020. Na een daling tot 95,5 % van het bbp in 2019 zal de overheidsschuldquote volgens het stabiliteitsprogramma 2020 naar verwachting toenemen tot 115,5 % van het bbp in 2020. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid als gevolg van de COVID-19-pandemie.

               (14)Als respons op de COVID-19-pandemie en onderdeel van een gecoördineerde aanpak van de Unie heeft Spanje begrotingsmaatregelen aangenomen om de capaciteit van zijn gezondheidsstelsel te verhogen, de pandemie in de dammen en ondersteuning te bieden aan personen en sectoren die bijzonder zwaar getroffen zijn. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 bedroegen deze begrotingsmaatregelen 3,2 % van het bbp. De kwantificering van de tekortverhogende maatregelen valt grotendeels samen met de ramingen van de Commissie, wanneer rekening wordt gehouden met de verschillende behandeling van de kosten van automatische stabilisatoren. De maatregelen omvatten het versterken van de gezondheidszorg en het verlenen van inkomenssteun aan werknemers die in regelingen voor arbeidstijdverkorting terechtkomen. Daarnaast heeft Spanje maatregelen aangekondigd die geen rechtstreekse gevolgen voor de begroting hebben maar toch zullen bijdragen tot liquiditeitssteun voor ondernemingen, en die in het stabiliteitsprogramma van 2020 op 9,2 % van het bbp worden geraamd. Die maatregelen omvatten met name leninggaranties (8,8 % van het bbp). Over het geheel genomen zijn de door Spanje genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren die gegeven zijn in de mededeling van de Commissie over een gecoördineerde economische respons op de uitbraak van COVID-19. De volledige uitvoering van deze maatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

               (15)Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het overheidssaldo van Spanje geraamd op -10,1 % van het bbp in 2020 en -6,7 % in 2021. De overheidsschuldratio zal volgens de prognoses 115,6 % van het bbp in 2020 bereiken, en 113,7 % in 2021.

               (16)Op 20 mei 2020 heeft de Commissie een verslag overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag uitgebracht omdat Spanje in 2019 niet voldoet aan de schuldregel en voornemens is in 2020 de tekortdrempel van 3 % van het bbp niet na te komen. Al bij al lijkt de analyse erop te wijzen dat de tekort- en schuldcriteria zoals omschreven in het Verdrag en in Verordening (EG) nr. 1467/1997 niet vervuld zijn.

               (17)Maatregelen om de verspreiding van het virus te stoppen hebben aanzienlijke gevolgen voor de economie en kunnen dit jaar resulteren in een verlies van 9,4 % van het bbp. De impact op de werkgelegenheid is in dit stadium moeilijk te berekenen maar zal ook aanzienlijk zijn. Sinds het begin van de crisis zijn ongeveer één miljoen mensen hun baan kwijtgeraakt. Het effect op de werkgelegenheid wordt momenteel getemperd door het feit dat bijna 3,5 miljoen werknemers ingeschreven zijn in regelingen voor werktijdverkorting (Expediente de Regulación Temporal de Empleo - ERTE), waardoor tot nu toe onmiddellijk banenverlies is voorkomen. De gevolgen van de pandemie in Spanje zullen worden verergerd door het hoge aandeel werknemers in kleine en middelgrote ondernemingen, het belang van sectoren die bijzonder zwaar worden getroffen en waarschijnlijk trager zullen herstellen, waaronder toerisme en detailhandel, en het hoge percentage tijdelijke contracten bij deze werknemers (26,3 % in 2019). Al deze factoren kunnen leiden tot een groot verlies aan banen en kunnen de schok versterken. Volgens de prognose van de Commissie zou het werkloosheidscijfer (dat in februari 2020 13,6 % bedroeg) stijgen tot 18,9 % in 2020 en herstellen tot 17 % in 2021.

               (18)De Spaanse autoriteiten hebben ernaar gestreefd de impact van de pandemie en van de inperkingsperiode te verzachten door een aantal pakketten van maatregelen die in totaal 145 miljard EUR bedragen. In hun inspanningen om de ziekte aan te pakken hebben de autoriteiten hun uitgaven voor gezondheidszorg en sociale diensten verhoogd. Zij hebben ook het gebruik van ERTE’s gefaciliteerd om mensen aan het werk te houden en de inkomsten van huishoudens te ondersteunen. Werknemers die onder een ERTE vallen, ontvangen een uitkering ten belope van 70 % van hun bijdrage voor de sociale zekerheid, met een minimum- en een maximumgrens van respectievelijk 502 EUR en 1 402 EUR. De arbeidsverhouding blijft intact tijdens de duur van de ERTE’s, die onlangs zijn verlengd tot en met 30 juni 2020. Ondernemingen die een ERTE invoeren, zijn vrijgesteld van betaling van een aanzienlijk deel van de socialezekerheidsbijdragen voor de onder de regeling vallende werknemers, op voorwaarde dat zij hun baan behouden gedurende ten minste zes maanden na de hervatting van de activiteiten. Deze maatregelen gaan hand in hand met specifieke steun voor kleine en middelgrote ondernemingen en zelfstandigen, die de ruggengraat van de Spaanse economie vormen (uitstel van belastingbetalingen, verminderingen van socialezekerheidsbijdragen en staatsgaranties), en moeten hen helpen het faillissement te vermijden en hun activiteiten snel te hervatten zodra de crisis voorbij is. Er zijn ook maatregelen genomen om de inkomenssteun tijdelijk toe te kennen aan atypische werknemers die geen toegang hebben tot de sociale zekerheid.

               (19)Ondanks het relatief lage investeringsniveau heeft het Spaanse zorgstelsel goede sanitaire resultaten opgeleverd. De uitbraak van de COVID-19-pandemie heeft het systeem onder ongekende druk gezet en de kwetsbaarheid ervan voor schokken aan het licht gebracht. Er moet onmiddellijk gewerkt worden aan de versterking van de capaciteiten op het gebied van medisch personeel, kritieke medische producten en infrastructuur om levens te redden en de sanitaire toestand te herstellen tijdens de pandemie. Personen met een handicap en ouderen in woonzorgcentra zijn bijzonder blootgesteld geweest tijdens de crisis. Er moet voor worden gezorgd dat zij toegang blijven krijgen tot medische en sociale zorg, onder meer met spoeddiensten en intensive care. Nadien moeten in het bijzonder inspanningen worden geleverd om de veerkracht van het zorgstelsel te verbeteren zodat het zo snel mogelijk opnieuw optimaal kan werken en beter het hoofd bieden aan nieuwe schokken. De pandemie heeft het bestaan van structurele problemen aan het licht gebracht: een aantal daarvan zijn het gevolg van het tekort aan investeringen in fysieke infrastructuur en lacunes in aanwervingen en arbeidsomstandigheden van het gezondheidspersoneel. Er bestaan regionale verschillen op het gebied van uitgaven, fysieke middelen en personeel en de coördinatie tussen de verschillende overheidsniveaus is niet altijd doeltreffend. Op de middellange termijn zou de gezondheidszorg beter kunnen inspelen op de uitdagingen in verband met de vergrijzing, de toenemende chronische aandoeningen en handicaps. In dit verband moeten de eerstelijnszorg en de ontwikkeling van e-gezondheid een rol spelen. Op de middellange termijn moet ervoor worden gezorgd dat de te verwachten daling van middelen ten gevolge van de economische neergang geen weerslag heeft op de zorgdekking van de bevolking en niet resulteert in ongelijke toegang.

               (20)Ondanks jaren van sterke banencreatie werd op de Spaanse arbeidsmarkt vóór de uitbraak van COVID-19 nog steeds een hoge werkloosheid en een verregaande segmentering van de arbeidsmarkt opgetekend. Voorlopige gegevens wijzen op een zeer sterke stijging van de werkloosheid in Spanje als gevolg van de crisis, hetgeen zal wegen op de reeds beperkte ondersteuningscapaciteit van de arbeidsvoorziening ten aanzien van werknemers en werkgevers, alsook op de sociale diensten. Op de middellange termijn moet de weg naar herstel gestut worden met werkgelegenheidsmaatregelen, in overleg met de sociale partners, zoals een geleidelijke uitfasering van de regelingen voor werktijdverkorting, een herziening van het stelsel van stimulansen voor aanwerving, om te komen tot duurzamere vormen van werkgelegenheid, met name voor jonge werknemers, alsmede door flexibiliteit in de arbeidsvoorwaarden. Door het aandeel studenten in wetenschappen en digitale technologieën te verhogen, beroepsonderwijs en -opleiding aantrekkelijker te maken en te voorzien in flexibele bij- en herscholingsmogelijkheden, kan tegemoet worden gekomen aan de groeiende vraag naar technische vaardigheden voor de groene en digitale transitie die zich bij het herstel zal aandienen. Meer in het algemeen kunnen betere onderwijs- en loopbaanbegeleiding en passende steunverlening aan kansarme studenten en achterblijvende regio’s bijdragen tot betere onderwijsresultaten. Of de maatregelen die kunnen worden genomen om deze doelstellingen te verwezenlijken, succes opleveren, zal in sterke mate afhangen van de vraag of de nodige tijd wordt genomen om een brede en langdurige maatschappelijke en politieke consensus tot stand te brengen rond de hervormingen.

               (21)Door de effecten die de pandemie op de arbeidsmarkt heeft teweeggebracht, is de dringende behoefte gegroeid om het inkomen van de door de crisis getroffen huishoudens te ondersteunen. In dat streven is het uiterst belangrijk het gebruik van werktijdverkortingsregelingen te vergemakkelijken. Tijdelijke werknemers met zeer korte contracten, die het overgrote deel van de bijna één miljoen nieuwe werklozen uitmaken en die in vele gevallen jong zijn, komen vaak echter niet aanmerking voor de gewone bescherming tegen werkloosheid. Voor de ondersteuning van een duurzaam herstel en voor de sociale cohesie is het noodzakelijk dat alle werknemers, ook tijdelijke werknemers en zelfstandigen, van bij het begin toegang krijgen tot passende sociale bescherming en tot een actief arbeidsmarktbeleid.

               (22)Verwacht kan worden dat de crisis zal leiden tot een hogere graad van armoede of sociale uitsluiting in Spanje, vooral bij gezinnen met kinderen. In 2019 was Spanje de lidstaat met de laagste gemiddelde gezinsbijslagen per kind. Gezinnen met lage of middelhoge inkomens hebben geen recht op de specifieke kinderbijslagen van het land en belastingverminderingen zijn voor hen van beperkt nut. De uitgaven voor sociale bescherming blijven in sterke mate afgestemd op oudere mensen en de pensioenuitgaven zouden op de middellange tot lange termijn aanzienlijk stijgen indien de aangekondigde afwijkingen van de pensioenhervorming van 2013 permanent worden gemaakt en er geen adequate compenserende maatregelen worden genomen. De moeilijke economische en sociale context als gevolg van de pandemie pleit integendeel voor intergenerationele solidariteit ten gunste van de jongere generaties. De werkloosheidsbijstand voor langdurig werklozen en werknemers die niet in aanmerking komen voor op bijdragebetaling gebaseerde regelingen, is momenteel versnipperd over verschillende regelingen, wat leidt tot een lage dekking. De bestaande regionale regelingen met betrekking tot minimuminkomens bereiken slechts 20 % van de potentiële begunstigden in een land waar grote regionale verschillen bestaan op het gebied van dekking, duur, toegangsvoorwaarden en toereikendheid. In de huidige noodsituatie zal volgens de verwachtingen binnenkort een permanente nationale regeling voor inkomensgarantie worden ingevoerd waarmee drie miljoen begunstigden zouden worden bereikt en de bestaande regionale minimuminkomensregelingen worden aangevuld. In dit stadium is het onmogelijk de effecten daarvan op de armoedebestrijding en de houdbaarheid op de korte en middellange termijn te beoordelen.

               (23)Een andere verzwarende factor voor de pandemiecrisis in Spanje is de grote groep kleine en middelgrote ondernemingen die een groot aandeel van de werkgelegenheid vertegenwoordigen. Om vermijdbare faillissementen te voorkomen, is een aantal spoedmaatregelen aangenomen waarmee via leningen en garanties liquiditeitssteun wordt verstrekt aan ondernemingen, en dan voornamelijk aan kleine en middelgrote ondernemingen en aan sectoren, zoals het toerisme (dat in 2019 in Spanje goed was voor 12 % van het bbp), die harder en langer door de crisis zullen worden getroffen. Om effect te hebben, dienen deze maatregelen door financiële intermediairs efficiënt en snel ten uitvoer te worden gelegd. Ook het toestaan van uitgestelde betaling van belastingen en sociale bijdragen en het versnellen van contractuele betalingen van de overheid zullen de kasstroom van kmo’s op gang kunnen brengen. Bij het ontwerpen en uitvoeren van deze maatregelen moet rekening worden gehouden met de veerkracht van de banksector. Met het oog op de doeltreffendheid van deze maatregelen moeten inspanningen worden geleverd om de administratieve lasten te verminderen en efficiënte digitale overheidsdiensten aan te bieden. Voor het welslagen van het herstel moet steun worden verleend aan bedrijven in de zwaarst getroffen sectoren en moet het concurrentievermogen van de exportbedrijven worden gevrijwaard.

               (24)Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te bevorderen, onder meer door relevante hervormingen. Spanjes vooruitzichten op herstel zullen afhangen van zijn capaciteit om de productiviteit te verhogen en innovatie te bevorderen, onder meer via de digitale en groene transitie. Spanjes innovatieprestaties liggen in alle regio’s beneden het EU-gemiddelde. Spanje presteert ondermaats op het vermogen van bedrijven om te innoveren, in materiële en immateriële activa te investeren en optimaal gebruik te maken van de vaardigheden van de bevolking, en dit zou hun concurrentievermogen in een op kennis gebaseerde economie kunnen belemmeren. De crisis heeft duidelijk gemaakt hoe belangrijk digitalisering is om de toegang tot overheidsdiensten en onderwijs en opleiding te handhaven alsook om banen en economische activiteiten te vrijwaren. Vóór de periode van de afzonderingsmaatregelen had slechts de helft van de scholen in Spanje toereikende digitale leerplatforms, met grote regionale verschillen. De plotse verschuiving naar digitaal leren was ook een bijzonder probleem voor kwetsbare studenten die thuis geen toegang hadden tot digitale infrastructuur. Spanje moet ervoor zorgen dat alle studenten toegang tot digitaal leren krijgen, ook in plattelandsgebieden en in kwetsbare huishoudens. Door de digitalisering van ondernemingen te ondersteunen zou het concurrentievermogen van Spaanse ondernemingen in mondiale waardeketens ook worden bevorderd en hun capaciteit om te exporteren vergroot, met name in het geval van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen. Door digitale middelen, waaronder geavanceerde digitale technologieën, te benutten en de digitale kloof tussen stedelijke en plattelandsgebieden te dichten, zou de innovatiecapaciteit van de Spaanse economie verbeteren. Daarnaast kunnen een sterkere governance op alle niveaus op het gebied van onderzoek en innovatie, een hogere kwaliteit van het onderzoek door middel van systematische evaluaties en meer stimulansen voor onderzoeksorganisaties om met de particuliere sector samen te werken, leiden tot een doeltreffender beleid inzake onderzoek en innovatie en de verspreiding van innovatie versnellen met het oog op het herstel.

               (25)Om Spanje te transformeren tot een klimaatneutrale economie zullen gedurende een langere periode aanzienlijke investeringen nodig zijn in onder meer hernieuwbare energiebronnen, energie-infrastructuur, energie-efficiëntie en duurzaam vervoer. Er moet prioriteit worden gegeven aan investeringen ter ondersteuning van de groene transitie tijdens het herstel, in overeenstemming met Spanjes nationaal energie- en klimaatplan. Om te komen tot een groter aandeel voor duurzame energiebronnen moet een geïntegreerd energiesysteem worden bevorderd. Door het energieverbruik in particuliere en publieke gebouwen te verminderen via grootschalige renovatie en door slimme netwerken en opslagcapaciteit voor hernieuwbare elektriciteit te ontwikkelen wordt het beheer van de energievraag beter gestuurd, hetgeen zal leiden tot creatie van banen tijdens het herstel. Meer investeringen in energie-infrastructuur, onder meer in elektriciteitsinterconnecties met de rest van de Unie, zouden de integratie van de interne energiemarkt van de EU verder verbeteren en tegelijkertijd meer concurrentie scheppen en de toepassing van hernieuwbare energie bevorderen. Extra inspanningen zijn ook nodig om duurzaam vervoer te bevorderen, onder meer voor de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen, met name voor elektrische voertuigen. Er moet ook worden geïnvesteerd om meer gebruik van goederenvervoer per spoor mogelijk te maken, onder meer met grensoverschrijdende verbindingen met Frankrijk en Portugal en verbindingen met havens en logistieke centra. Bepaalde gebieden in Spanje behoren voorts tot de meest kwetsbare van Europa wat klimaatverandering betreft. De watervoorraden staan onder druk en de infrastructuur voor water- en afvalbeheer is ongelijk verdeeld over het land. Groene investeringen kunnen helpen de negatieve gevolgen van de klimaatverandering, zoals overstromingen en bosbranden, op te vangen, de luchtkwaliteit te verbeteren alsmede het water- en afvalbeheer te verbeteren en het potentieel van de circulaire economie te ontwikkelen. De programmering van het Fonds voor een rechtvaardige transitie voor de periode 2021-2027 kan voor Spanje een hulp zijn om een aantal problemen ten gevolge van de transitie naar een klimaatneutrale economie aan te pakken, met name in de onder bijlage D bij het landverslag vallende gebieden
                  8
               . Zo kan Spanje optimaal gebruik maken van dat fonds.

               (26)De fragmentering en de belemmeringen in de regelgeving in Spanje maken het bedrijven moeilijk om te profiteren van schaalvoordelen en hebben een negatieve invloed op de productiviteit. De wet inzake de eenheid van de markt, die reeds door rechtbanken en mededingingsautoriteiten wordt gehandhaafd, moet actiever worden gebruikt om te komen tot betere regelgeving en meer concurrentie tijdens het herstel. In dit verband moeten de strenge eigendoms- en marktbeperkingen die tijdens de pandemiecrisis gezorgd hebben voor de levering van strategische goederen en diensten, worden opgeheven zodra de noodsituatie afloopt. Meer in het algemeen kan een krachtigere en volgehouden coördinatie tussen de verschillende bestuursniveaus ervoor zorgen dat de maatregelen ter bevordering van het herstel beter doel treffen. Voorts moet er ook voor worden gezorgd dat de beheersstructuur die reeds door de wetten tot uitvoering van de aanbestedingsrichtlijnen van 2014 is opgezet, zo snel mogelijk op kruissnelheid komt om een efficiënt gebruik van de overheidsinvesteringen ter ondersteuning van het herstel te garanderen. De voorbereiding van de brede nationale strategie voor overheidsopdrachten moeten worden geïntensiveerd in nauwe samenwerking met de vertegenwoordigers van alle (centrale, regionale en lokale) bestuursniveaus via het Samenwerkingscomité.

               (27)Terwijl de huidige aanbevelingen gericht zijn op het aanpakken van de sociaal-economische gevolgen van de pandemie en het bevorderen van het economisch herstel, hadden de landspecifieke aanbevelingen 2019 die de Raad op 9 juli 2019 heeft aangenomen, ook betrekking op hervormingen die essentieel zijn om uitdagingen op middellange tot lange termijn aan te pakken. Deze aanbevelingen zijn nog steeds relevant en zullen gedurende de jaarlijkse cyclus van het Europees semester gemonitord blijven worden. Dat geldt ook voor aanbevelingen betreffende investeringsgerelateerd economisch beleid. Met die aanbevelingen moet rekening worden gehouden bij de strategische programmering van de financiering van het cohesiebeleid na 2020, ook wat betreft de maatregelen ter verzachting van de huidige crisis en de exitstrategieën.

               (28)De tijdige afwikkeling van insolventieprocedures zal ook een sleutelrol spelen om ondernemingen van liquiditeit te voorzien en de middelen opnieuw doeltreffend toe te wijzen, alsook om ondernemerschap en de stabiliteit van de financiële sector te bevorderen. Het is van essentieel belang dat de capaciteit van het rechtsstelsel om insolventieprocedures efficiënt af te handelen, gewaarborgd blijft. Dit is bijzonder belangrijk omdat de huidige opschorting van de gerechtelijke activiteiten en de verwachte toename van de geschillen ten gevolge van de door de pandemie veroorzaakte recessie ertoe kunnen leiden dat de reeds bestaande problemen met de steeds langer aanslepende procedures en de toenemende achterstand in zaken nog scherper zullen worden.

               (29)Het Europees semester biedt het kader voor de voortdurende coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de Unie, dat kan bijdragen tot een duurzame economie. De lidstaten hebben in hun nationale hervormingsprogramma’s voor 2020 de balans opgemaakt van de vooruitgang die geboekt is met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) van de Verenigde Naties. Door te zorgen voor een volledige tenuitvoerlegging van de hieronder gegeven aanbevelingen zal Spanje meewerken aan de vooruitgang in de richting van de SDG’s en aan de gemeenschappelijke inspanningen om te komen tot een concurrerende duurzaamheid in de Unie.

               (30)Nauwe coördinatie tussen de economieën van de economische en monetaire unie is essentieel voor een snel herstel van de economische impact van COVID-19. Spanje moet, als lidstaat die de euro als munt heeft, en rekening houdend met de politieke richtsnoeren van de Eurogroep, ervoor zorgen dat zijn beleid consistent blijft met de aanbevelingen van de eurozone en gecoördineerd wordt met die van de andere lidstaten van de eurozone.

               (31)In de context van het Europees Semester 2020 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Spanje verricht; deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2020. Voorts heeft zij zowel het stabiliteitsprogramma 2020 als het nationale hervormingsprogramma 2020 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Spanje zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Spanje, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (32)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht en zijn advies
                  9
                daarover is met name in de onderstaande aanbeveling (1) weergegeven.

               (33)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2020 en het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht. In deze aanbevelingen wordt rekening gehouden met de noodzaak om de pandemie aan te pakken en het herstel te vergemakkelijken als eerste noodzakelijke stap om een aanpassing van de onevenwichtigheden mogelijk te maken. Aanbevelingen die rechtstreeks betrekking hebben op de macro-economische onevenwichtigheden welke de Commissie op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 heeft vastgesteld, zijn in de aanbevelingen (1), (2) en (4) weergegeven,

               BEVEELT AAN dat Spanje in 2020 en 2021 de volgende actie onderneemt:

               1.Overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule alle nodige maatregelen nemen om de pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, daarbij de investeringen verhogend. De veerkracht en de capaciteit van het gezondheidszorgstelsel versterken met betrekking tot zorgpersoneel, kritieke medische producten en infrastructuur.

               2.De werkgelegenheid ondersteunen door middel van regelingen voor het behoud van banen, doeltreffende stimulansen voor aanwerving van werknemers en ontwikkeling van vaardigheden. De bescherming tegen werkloosheid versterken, met name voor atypische werknemers. De dekking en de toereikendheid van regelingen inzake minimuminkomen en gezinssteun alsook de toegang tot digitaal leren verbeteren.

               3.De maatregelen voor verschaffing van liquiditeit aan kleine en middelgrote ondernemingen en zelfstandigen op doeltreffende wijze ten uitvoer leggen, onder meer door late betalingen te vermijden. Mature publieke investeringsprojecten vervroegen en private investeringen aanmoedigen om het economisch herstel te bevorderen. De investeringen toespitsen op de groene en digitale transitie, met name om onderzoek en ontwikkeling, schone en efficiënte opwekking en aanwending van energie, energie-infrastructuur, water- en afvalbeheer en duurzaam vervoer te bevorderen.

               4.De coördinatie tussen de verschillende overheidsniveaus verbeteren en het kader voor overheidsopdrachten versterken om het herstel op een efficiënte manier te ondersteunen.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        SWD(2020) 508 final.

                     (4)

                        PB C 301 van 5.9.2019, blz. 117.

                     (5)

                        COM(2020) 112 final.

                     (6)

                        COM(2020) 123 final.

                     (7)

                        Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID-19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (PB L 99 van 31.3.2020, blz. 5) en Verordening (EU) 2020/558 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013 en (EU) nr. 1303/2013 wat betreft specifieke maatregelen met het oog op uitzonderlijke flexibiliteit bij het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen naar aanleiding van de uitbraak van COVID‐19 (P L 130 van 24.4.2020, blz. 1).

                     (8)

                        SWD(2020) 508 final.

                     (9)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.