title: Aanbeveling van de Raad van 20 juli 2020 over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Griekenland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Griekenland 2020/C 282/08

text:
               26.8.2020

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 282/46

      AANBEVELING VAN DE RAAD
      van 20 juli 2020
      over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Griekenland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Griekenland
      (2020/C 282/08)
      DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
      Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
      Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
      Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (2), en met name artikel 6, lid 1,
      Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
      Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
      Gezien de conclusies van de Europese Raad,
      Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
      Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
      Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
      Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
      Overwegende hetgeen volgt:

                  (1)

                  Op 17 december 2019 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse strategie voor duurzame groei en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2020 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is terdege rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. Op 17 december 2019 heeft de Commissie op basis van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Griekenland heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen.

                  (2)

                  Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Griekenland gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Griekenland bij de uitvoering van de op 9 juli 2019 door de Raad aangenomen landspecifieke aanbevelingen (3) (“de landspecifieke aanbevelingen 2019”) heeft gemaakt, en de vooruitgang die Griekenland bij het nastreven van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag besteedde ook aandacht aan de in het kader van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten eveneens op 26 februari 2020 zijn bekendgemaakt. Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Griekenland buitensporige macro-economische onevenwichtigheden ondervindt. Met name houden de geconstateerde onevenwichtigheden verband met de hoge overheidsschuld, het hoge aandeel niet-renderende leningen op balansen van banken en de externe sector, tegen een achtergrond van een nog steeds laag groeipotentieel en hoge werkloosheid.

                  (3)

                  Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID‐19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, samenlevingen en economieën. Zij zet de nationale zorgstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen, alsmede voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

                  (4)

                  Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

                  (5)

                  Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact. De algemene ontsnappingsclausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en in artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad (4) is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling van 20 maart 2020 was de Commissie van mening dat, gelet op de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID‐19-pandemie, aan de voorwaarden om de algemene ontsnappingsclausule te activeren voldaan is en heeft zij de Raad verzocht deze conclusie te bekrachtigen. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. Zij waren het erover eens dat de ernstige economische neergang een resoluut, ambitieus en gecoördineerd antwoord vergt. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. Deze clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

                  (6)

                  Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de COVID‐19-pandemie te beperken en te beheersen, de veerkracht van de nationale zorgstelsels te versterken, de sociaal-economische gevolgen van de pandemie te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens, alsmede om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruikmaken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op die gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor het bewerkstelligen van een terugkeer naar de normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, en waarbij lessen uit de crisis worden getrokken.

                  (7)

                  De COVID‐19-crisis toont aan hoe flexibel de interne markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de interne markt belemmeren, evenwel worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de zorgsector. Verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen zijn enkele van de cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

                  (8)

                  De Uniewetgever heeft de relevante wetgeving reeds door middel van Verordeningen (EU) 2020/460 (5) en (EU) 2020/558 (6) van het Europees Parlement en de Raad gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen gebruik te maken van alle niet-benutte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen, zodat zij de uitzonderlijke effecten van de COVID‐19-pandemie kunnen aanpakken. Die wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten, kunnen lidstaten in het boekjaar 2020‐2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Griekenland wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van die mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst worden getroffen.

                  (9)

                  Als gevolg van de uiteenlopende specialisatiepatronen zullen de sociaal-economische gevolgen van de COVID‐19-pandemie waarschijnlijk ongelijk verdeeld zijn over de Griekse regio’s, met name in regio’s die sterk afhankelijk zijn van het toerisme en, meer algemeen, van direct contact met consumenten. Een aanzienlijk risico hierbij is dat de regionale en territoriale verschillen binnen Griekenland groter worden, waardoor alleen maar de trend wordt versterkt van een groeiende ongelijkheid tussen de hoofdstad en met name de eilanden en berggebieden, die ten tijde van de financiële crisis al verder was toegenomen. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk stilvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

                  (10)

                  Op 30 april 2020 heeft Griekenland zijn nationale hervormingsprogramma 2020 en zijn stabiliteitsprogramma 2020 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

                  (11)

                  Griekenland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en onder de schuldregel.

                  (12)

                  In haar stabiliteitsprogramma 2020 voorziet de regering dat het overheidssaldo zal verslechteren van een overschot van 1,5 % van het bruto binnenlands product (bbp) in 2019 tot een tekort van 4,7 % van het bbp in 2020. Verwacht wordt dat het tekort zal dalen tot 0,2 % van het bbp in 2021. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 zal de overheidsschuldquote na een daling tot 176,6 % van het bbp in 2019 in 2020 naar verwachting stijgen tot 188,8 %, met weer een daling tot 176,8 % in 2021. Er is een aantal onderliggende risico’s voor de begrotingsprognoses, met name de aanhangige geschillen en openbaredienstverplichtingen. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid vanwege de COVID‐19-pandemie.

                  (13)

                  Als reactie op de COVID‐19-pandemie en als onderdeel van een gecoördineerde Unieaanpak heeft Griekenland tijdige begrotingsmaatregelen vastgesteld om de capaciteit van het zorgstelsel te vergroten, de pandemie in te dammen en bijstand te verlenen aan personen en sectoren die bijzonder getroffen zijn. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 belopen die begrotingsmaatregelen 5,4 % van het bbp. Die maatregelen omvatten onder meer tijdelijke economische steun voor loontrekkers, zelfstandigen, individuele bedrijven en bepaalde vrije beroepen die door de pandemie worden getroffen; de betaling van terugbetaalbare voorschotten aan ondernemingen die hun omzet zien dalen; de betaling van sociale premies voor werknemers van wie de arbeidsovereenkomst is opgeschort; uitstel van betaling met minstens drie maanden voor belastingen en sociale premies (met inbegrip van regelingen voor de betaling in tranches van belastingen) voor alle ondernemingen, zelfstandigen en loontrekkers die door de COVID‐19-pandemie worden getroffen; een rentesubsidie voor leningen aan kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), en hogere uitgaven voor de gezondheidszorg. Daarnaast heeft Griekenland maatregelen aangekondigd die, ook al hebben zij geen rechtstreekse gevolgen voor de begroting, toch zullen bijdragen tot het verlenen van liquiditeitssteun aan ondernemingen. Het betreft onder meer zekerheden in contanten ten behoeve van bankkredieten, uitgekeerd via de Hellenic Development Bank. In de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie worden alle maatregelen voor belastinguitstel echter ook als liquiditeitsmaatregelen beschouwd zonder enig negatief effect op de begroting 2020. Over het algemeen zijn de door Griekenland genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren uit de mededeling van de Commissie van 13 maart 2020. De volledige uitvoering van de noodmaatregelen en van ondersteunende begrotingsmaatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

                  (14)

                  Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het overheidstekort van Griekenland geraamd op 6,4 % van het bbp in 2020 en 2,1 % van het bbp in 2021. De overheidsschuldquote zal naar verwachting uitkomen op 196,4 % van het bbp in 2020 en 182,6 % in 2021.

                  (15)

                  Op 20 mei 2020 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag een verslag opgesteld omdat Griekenland zich in 2019 niet aan de schuldregel heeft gehouden, en gelet op de geplande overschrijding van de tekortdrempel van 3 % van het bbp in 2020. In het algemeen blijkt uit de analyse van de Commissie dat het schuldcriterium in de zin van het Verdrag en van Verordening (EG) nr. 1467/97 in acht is genomen, terwijl het tekortcriterium niet is nageleefd.

                  (16)

                  Wat de COVID‐19-pandemie betreft, lijken de snelle respons van Griekenland en de handhaving van restricties een efficiënte aanpak te zijn, gemeten aan het vrij lage aantal bevestigde infecties tot dusver. De economische impact van de COVID‐19-crisis zal naar verwachting zwaar zijn, omdat Griekenland, vergeleken met andere lidstaten, sterk afhankelijk is van zijn toerisme- en vervoerssectoren. In de toerismesector zou Griekenland een groot deel van zijn inkomsten kunnen verliezen ten opzichte van 2019. Toerisme heeft het grootste aandeel in de dienstenuitvoer van de Griekse economie en is goed voor 45 % van de dienstenuitvoer. Voorts wordt verwacht dat ook de scheepvaartsector, die goed is voor 40 % van de dienstenuitvoer, zal worden getroffen door een daling van de vraag nu de wereldhandel vertraagt als gevolg van de pandemie. Door de lockdownmaatregelen, lagere beschikbare inkomens en stijgende werkloosheid is de verwachting dat de binnenlandse vraag sterk zal krimpen.

                  (17)

                  Toen Griekenland met de COVID‐19-uitbraak werd geconfronteerd, heeft het zijn nationale pandemieplan geactiveerd en heeft het snel een reeks ongekende maatregelen uitgerold, zoals een strikte quarantaine en sociale onthouding met name voor mensen van wie vermoed werd dat zij contact hadden gehad met dragers van het virus. De autoriteiten hebben een breed scala maatregelen genomen om de economische en sociale impact te beperken — ten belope van 10,5 % van het bbp in 2020. De maatregelen omvatten 5 % van het bbp aan begrotingsmaatregelen met een netto-effect op de begroting van 3,7 % van het bbp en nog eens 1,9 % van het bbp aan tijdelijk belastinguitstel en zekerheden in de vorm van contanten voor commerciële banken, die tot 3,6 % van het bbp aan extra nieuwe leningen zouden kunnen verstrekken. De publieke gezondheidszorg heeft een eenmalige injectie van 273 miljoen EUR gekregen, die bijvoorbeeld zal dienen voor het aanwerven van 2 000 extra medewerkers in de gezondheidszorg, de aanschaf van zorguitrusting en ‐voorraden, en versterkte screening.

                  (18)

                  Om de COVID‐19-pandemie te blijven bestrijden, moet de capaciteit, toegankelijkheid en veerkracht van de gezondheidszorg worden versterkt. Directe betalingen voor particuliere gezondheidsdiensten en informele betalingen (die nauw samenhangen met ondoelmatig ziekenhuisbeheer) zijn nog steeds groot. Dit leidt tot ongelijkheid. Toegang is nog steeds een pijnpunt en zelfgerapporteerde onvervulde zorgnoden behoren tot de hoogste in de Unie, met sterke verschillen naargelang van de inkomensgroepen en arbeidssituatie. Eigen bijdragen zijn onvoldoende inkomensafhankelijk om kwetsbare groepen te beschermen. Deze situatie wordt nog verergerd door het overaanbod aan — en dus overconsumptie van — vaak buitensporig dure geneesmiddelen. Om deze situatie aan te pakken, voert Griekenland een ambitieuze hervorming van de eerstelijnszorg door, om op korte termijn toegang te bieden tot essentiële kwalitatieve diensten, en met voor de langere termijn voor de hele bevolking een omvattend systeem dat gebaseerd is op poortwachten. Volgens de eerste indicaties zal dit van cruciaal belang zijn om burgers te beschermen en de verspreiding van het virus in te dijken, zodat de volledige capaciteit van het stelsel kan worden gebruikt om patiënten te behandelen volgens hun noden. Een houdbare oplossing voor zorguitgaven moet nog worden gevonden, omdat de budgettaire houdbaarheid vooral wordt verzekerd door een terugvorderingssysteem dat steeds meer onder druk komt te staan door onvoldoende structurele maatregelen. Ondanks een aantal recente bemoedigende maatregelen, blijft de centrale inkoop nog steeds zwak. In 2018 lagen de overheidsuitgaven voor de zorg onder het Uniegemiddelde, zelfs als de teruggevorderde bedragen worden meegerekend, en waren goed voor in totaal zo'n 1 % van het bbp. Meer doelmatigheid in combinatie met aanvullende financiële middelen is nodig om het zorgstelsel doeltreffender, toegankelijker en in zijn geheel veerkrachtiger te maken.

                  (19)

                  Maatregelen zijn nodig om de impact van de COVID‐19-crisis voor werknemers en bedrijven te beperken. Volgens de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie zal de werkloosheid oplopen tot 19,9 % in 2020 en dalen tot 16,8 % in 2021. Griekenland heeft al een tijdelijke regeling ingevoerd om de arbeidskosten te verlichten voor bedrijven waarvan de activiteiten werden stilgelegd of zwaar werden getroffen, terwijl arbeidsovereenkomsten worden beschermd en de getroffen werknemers inkomenssteun krijgen. De invoering van een omvattende regeling voor werktijdverkorting zou echter een duurzamere en flexibelere oplossing zijn, en de autoriteiten hebben stappen in die richting gezet, via de vaststelling van de regeling ter ondersteuning van de werkgelegenheid SYN‐ERGASIA, die van 15 juni tot en met 15 oktober 2020 zal worden toegepast. Met dit soort regeling zouden bedrijven een vermindering van de arbeidstijden gemoduleerd kunnen toepassen, afhankelijk van de mate waarin er voor hun activiteiten restricties gelden, terwijl de bedrijfstakken toch actief blijven, en wordt voorkomen dat tijdelijke ontslagen structureel worden. Ook de uitbreiding van soepelere arbeidsregelingen (zoals telewerken) die tot dusver in Griekenland minder gebruikt werden dan in andere lidstaten, kan helpen om economische activiteit en banen veilig te stellen in tijden van lockdown en sociale onthouding.

                  (20)

                  Door de COVID‐19-crisis dreigen, ook nu weer, de sociale situatie van grote delen van de bevolking te verergeren en de inkomensongelijkheid te vergroten. Vóór de uitbraak van de pandemie was het aandeel van de Griekse bevolking met een risico op armoede of sociale uitsluiting nog steeds een van de hoogste in de Unie, waarbij kinderen en mensen in werkende leeftijd een groter risico liepen dan ouderen. Ook armoede onder werkenden, toegang tot betaalbare huisvesting en energiearmoede zijn opvallende punten van zorg. Om de impact van de crisis te dempen, zal het van cruciaal belang zijn dat alle getroffen werknemers en zelfstandigen — ook wie lacunes heeft in de toegang tot sociale bescherming — een afdoende vervangend inkomen krijgen. Ook zal het belangrijk zijn om de meest kwetsbaren — met inbegrip van inactieven en zwartwerkers — te steunen door de sociale vangnetten te versterken. Nu waarschijnlijk meer mensen een beroep zullen doen op die elementaire vangnetten, zal het erop aankomen de minimuminkomenssteun toereikender te maken. Brede toegang tot sociale diensten is noodzakelijk voor de meest benadeelde en kwetsbare groepen, zoals mensen met een handicap, vluchtelingen en asielzoekers. Bovendien zijn diensten voor langdurige zorg onvoldoende ontwikkeld. Griekenland moet ook verder steun bieden voor toegang tot betaalbare huisvesting, vooral voor huishoudens met een risico op armoede, door bijvoorbeeld een regeling in te voeren om kwetsbare huiseigenaren met een hypotheek te helpen.

                  (21)

                  De COVID‐19-crisis heeft de positieve ontwikkelingen die de afgelopen jaren op de arbeidsmarkt te zien waren, doen stilvallen en de werkloosheid dreigt opnieuw toe te nemen. Om een robuust herstel van de werkgelegenheid in de periode na de crisis te ondersteunen, moet Griekenland hervormingen afronden om het beleid om mensen aan het werk te krijgen, doeltreffender te maken, met name via opleidingsprogramma’s. Daarbij zal het van essentieel belang zijn om de capaciteit van de publieke arbeidsbemiddelingsdienst te versterken om bij de begeleiding van werkzoekenden maatwerk te kunnen blijven bieden. Griekenland moet bijzondere aandacht besteden aan jongeren en vrouwen, die sterker worden getroffen door het gebrek aan arbeidskansen. Ook is er ruimte om het sociaal overleg te verbeteren, door een actieve en betekenisvolle rol van sociale partners in de beleidsvorming te ondersteunen, onder meer wat betreft de vormgeving en de implementatie van maatregelen om de impact van de COVID‐19-crisis te bestrijden. De regering moet haar inspanningen toespitsen op het verbeteren van basisvaardigheden voor allen, met inbegrip van digitale vaardigheden. Het zal van cruciaal belang zijn om een oplossing te bieden voor zwakke onderwijsuitkomsten, om beroepsonderwijs en ‐opleiding te moderniseren en om volwasseneneducatie uit te breiden. Om de vaardighedenmismatches te verminderen en het herstel van de arbeidsmarkt te bespoedigen, is het van vitaal belang om in onderwijs en opleiding de kwaliteit en de relevantie voor de arbeidsmarkt te vergroten.

                  (22)

                  Duurzame liquiditeitssteun (zoals werkkapitaal) bieden aan getroffen bedrijven — vooral kmo’s en micro-ondernemingen — via met name leningen en garanties is voor de regering van bij haar eerste respons op de COVID‐19-uitbraak terecht een prioriteit geweest. In het kader van de tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun heeft Griekenland drie regelingen ingevoerd om de kapitaalliquiditeit van bedrijven te vergroten: i) een regeling betreffende terugbetaalbare voorschotten; ii) een regeling betreffende zekerheden in de vorm van contanten ter dekking van bankkredieten, en iii) een regeling met rentesubsidie voor bestaande kredieten. Belangrijk hierbij is dat de banksector — daarin gesteund door de overheid — zijn rol als intermediair speelt om de noodzakelijke kredietstroom gaande te houden, op basis van passende beoordelingen van kredietrisico’s en prudente kredietnormen, terwijl toch nauwkeurig iedere verslechtering van de kwaliteit van activa wordt gerapporteerd. De capaciteit van banken ondersteunen om met houdbare oplossingen voor schuldherstructurering te komen voor levensvatbare kredietnemers die door de crisis worden getroffen, zal van cruciaal belang zijn om de kwaliteit van activa veilig te stellen en tegelijk het economische herstel te stimuleren.

                  (23)

                  Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te bevorderen, onder meer door relevante hervormingen. Het verhogen van groeibevorderende investeringen in prioritaire sectoren zal een cruciale rol spelen bij het schragen van de groei op langere termijn en het terugdringen van regionale verschillen. In 2019 bleven de overheidsinvesteringen met meer dan 1 % van het bbp achter bij de planning, in lijn met vergelijkbare zwakkere prestaties de jaren voordien. De autoriteiten zijn begonnen met het aanpakken van de aanhoudende onderbesteding via een “nationaal ontwikkelingsprogramma” om de regels te versterken voor ontwikkeling, beheer, financiering en uitvoering van gesteunde projecten, en een actieplan om prognoses en monitoring van overheidsinvesteringen te verbeteren. Gezien de belangrijke rol die voor overheidsinvesteringen is weggelegd bij het aanzwengelen van het economische herstel na de COVID‐19-crisis, is het van cruciaal belang dat resterende administratieve obstakels worden weggewerkt en dat er een pijplijn met nieuwe projecten wordt opgezet. Het opzetten van een specifieke Project Preparation Facility (PPF) zou overheidsinvesteringen verder kunnen verbeteren en versnellen. Een efficiëntere uitvoering van overheidsinvesteringen zou de groei dankzij het multiplicatoreffect verder moeten stimuleren. Griekenland zou ook baat hebben bij efficiëntere en duurzamere overheidsopdrachten als integrerend onderdeel van zijn inspanningen om overheidsbestedingen te verbeteren en te rationaliseren, maar ook als garantie voor een concurrerend ondernemersklimaat. Hiervoor zouden geconstateerde tekortkomingen, zoals het hardnekkige verschijnsel van ongerechtvaardigd buitensporig kleine aanbestedingen, moeten worden aangepakt via de nodige wetgevings- en bestuurlijke maatregelen.

                  (24)

                  Om de Griekse economie opnieuw aan te zwengelen, zal ook een aantal langdurige zwakke punten moeten worden aangepakt en zullen potentiële nieuwe kansen moeten worden aangeboord. Sectoren met aanzienlijke investeringsbehoeften zijn onder meer het vervoer en de logistiek (waar steun met name nodig is voor het spoorvervoer, de verkeersveiligheid en de modernisering van intermodale hubs), maar ook het beheer van vast afval en huishoudelijk afvalwater (waar ecologische duurzame investeringen nodig zijn). De transformatie van Griekenland naar een klimaatneutrale economie zal ook aanzienlijke private en publieke investeringen over een langere periode vergen. Geplande investeringen, in bijvoorbeeld kleinschalige projecten op het gebied van energie-efficiëntie, renovatie van gebouwen en projecten rond duurzame energie, kunnen naar voren worden gehaald om zo bij te dragen aan het economisch herstel na COVID‐19. Voorbereidende werkzaamheden voor herstelmaatregelen op middellange termijn kunnen baat vinden bij investeringen die gepland staan in het kader van nationale energie- en klimaatplannen van lidstaten, lijsten met projecten van gemeenschappelijk belang, en plannen voor de ontwikkeling van infrastructuur. Wat daarmee samenhangende investeringen betreft, kan het onder meer gaan om grensoverschrijdende interconnectie voor de in- en uitvoer van stroom tussen aangrenzende lidstaten, om zo de duurzame levering van stroom aan mensen en bedrijven in Griekenland te garanderen, en maatregelen om te zorgen voor een rechtvaardige transitie in de regio’s die het zwaarst worden geraakt door de ambitieuze plannen van Griekenland om af te stappen van een stroomproductie op basis van bruinkool. De programmering voor de periode 2021‐2027 van het Fonds voor een rechtvaardige transitie, dat het voorwerp uitmaakt van een Commissievoorstel, zou Griekenland kunnen helpen bij een aantal uitdagingen van de transitie naar een klimaatneutrale economie, met name in de gebieden die in bijlage D bij het landverslag 2020 worden vermeld. Zo zou Griekenland optimaal gebruik kunnen maken van dat fonds.

                  (25)

                  Niettegenstaande enige vooruitgang die de afgelopen jaren is geboekt, moet Griekenland vaart zetten achter zijn inspanningen om zijn digitale prestaties te verbeteren, onder meer door het ontwikkelen van digitale tools en diensten bij overheidsdiensten, in de rechtspraak en bij bedrijven. De nu ontstane dynamiek op gang houden en de vooruitgang veiligstellen die sinds de COVID‐19-uitbraak is geboekt met het lanceren van een aantal digitale diensten, zal met name voor de overheidsdiensten en de herstelfase relevant zijn. Wanneer het versnelde gebruik van digitale technologieën in alle economische sectoren (met inbegrip van de overheidsdiensten) en de interoperabiliteit van diverse IT-systemen (met name de database voor markttoezicht) strategisch wordt aangepakt, kan zulks helpen om de productiviteitskloof te dichten met lidstaten die de euro als munt hebben en de regeldruk te verlichten. Ook het verbeteren van de beschikbaarheid van netwerken met zeer hoge capaciteit en het gebruik van zeer snel internet is een prioriteit. Wat digitale vaardigheden betreft, blijft Griekenland achter bij het Uniegemiddelde: in 2019 bleek slechts 51 % van de mensen tussen 16 en 74 jaar ten minste over digitale basisvaardigheden te beschikken (tegenover een Uniegemiddelde van 58 %). Door de digitale vaardigheden te verbeteren, kan iedereen in Griekenland gelijke toegang krijgen tot e‐diensten, helpt dit bedrijven om doeltreffend gebruik te maken van telewerken en e‐tools, en kunnen alle lerenden (op school, aan de universiteit of in de volwasseneducatie) ten volle deelnemen aan afstandsleren. Bijzondere aandacht moet daarbij gaan naar mensen met een achtergrond van kansarmoede, zoals vluchtelingen en asielzoekers, en mensen in afgelegen en landelijke gebieden.

                  (26)

                  Griekenland valt onder verscherpt toezicht overeenkomstig Verordening (EU) nr. 472/2013 van het Europees Parlement en de Raad (7), nadat het in 2018 met succes het programma voor financiële bijstand in het kader van het Europees stabiliteitsmechanisme heeft voltooid. Bij de activering van verscherpt toezicht voor Griekenland op grond van de Uitvoeringsbesluiten (EU) 2018/1192 (8) en (EU) 2019/338 (9) van de Commissie is rekening gehouden met het feit dat Griekenland op middellange termijn maatregelen moet blijven nemen om de potentiële oorzaken van macro-economische onevenwichtigheden aan te pakken, en tegelijkertijd structurele hervormingen moet implementeren om robuuste en duurzame economische groei te ondersteunen. Griekenland heeft in de Eurogroep op 22 juni 2018 toegezegd alle belangrijke hervormingen die in het kader van het programma werden vastgesteld, voort te zetten totdat deze volledig zijn voltooid. Ook heeft Griekenland toegezegd specifieke acties te zullen ondernemen op het gebied van budgettair en budgettair-structureel beleid, sociale voorzieningen, financiële stabiliteit, arbeids- en productmarkten, privatisering, het functioneren van de rechtspraak, overheidsdiensten en corruptiebestrijding. Deze structurele hervormingen winnen aan belang voor de inspanningen van Griekenland om zijn economie opnieuw op te starten. Wanneer deze hervormingen met succes worden doorgevoerd en afgerond, kan dit helpen om de groei van Griekenland op middellange tot lange termijn te schragen. Griekenland is onderworpen aan een driemaandelijkse voortgangsrapportage over de uitvoering van zijn toezeggingen in het kader van het verscherpt toezicht, waarbij een positief halfjaarverslag de weg kan vrijmaken voor schuldverlichtingsmaatregelen ter waarde van 0,7 % van het bbp per jaar. De Eurogroep heeft ingestemd met de vrijgave van de eerste twee tranches van beleidsafhankelijke schuldmaatregelen: in april 2019 voor 970 miljoen EUR en in december 2019 voor 767 miljoen EUR. Het zesde verslag over het verscherpt toezicht waarin een beoordeling wordt gemaakt over de voortgang van Griekenland met de uitvoering van zijn toezeggingen, is op 20 mei 2020 bekendgemaakt.

                  (27)

                  Terwijl de in deze aanbeveling opgenomen landspecifieke aanbevelingen (“de landspecifieke aanbevelingen 2020”) gericht zijn op het aanpakken van de sociaal-economische gevolgen van de COVID‐19-pandemie en het vergemakkelijken van het economisch herstel, hadden de landspecifieke aanbevelingen 2019 ook betrekking op hervormingen die essentieel zijn om uitdagingen op middellange tot lange termijn aan te pakken. De landspecifieke aanbevelingen 2019 zijn nog steeds relevant en zullen gedurende het Europees Semester van volgend jaar gemonitord blijven worden. Dat geldt ook voor de landspecifieke aanbevelingen 2019 betreffende investeringsgerelateerd economisch beleid. Met alle landspecifieke aanbevelingen 2019 moet rekening worden gehouden bij de strategische programmering van de financiering van het cohesiebeleid na 2020, ook wat betreft de maatregelen ter verzachting van de huidige crisis en de exitstrategieën.

                  (28)

                  Met name is het in de huidige omstandigheden van cruciaal belang de focus te houden op de reorganisatie van banken om de financiële stabiliteit veilig te stellen en in de banksector capaciteit vrij te maken om de financiering van het economische herstel mogelijk te maken. De banksector heeft, dankzij de afschaffing van de kapitaalcontroles in september 2019, aan veerkracht gewonnen, maar risico’s en uitdagingen uit het verleden blijven groot. Daarbij gaat het om een nog steeds groot volume niet-renderende leningen, een kapitaalpositie die wel aan de kapitaaleisen voldoet maar geconfronteerd wordt met een toegenomen vraag naar kapitaal op middellange termijn, en een geringe winstgevendheid die afhankelijk is van kredietgroei. Daardoor zijn Griekse banken sterk blootgesteld aan het risico van stijgende fundingkosten en een nieuwe verslechtering van de kwaliteit van activa als gevolg van de COVID‐19-pandemie. Het stimuleren van de secundaire markt voor niet-renderende leningen die op gang is gekomen, in combinatie met nieuwe kredietverlening en op lange termijn levensvatbare herstructureringen van krediet in overeenstemming met prudente kredietnormen, kan een sleutelrol spelen bij het behalen van de dubbele doelstelling om de impact van de COVID‐19-uitbraak op de kwaliteit van activa te beperken en tegelijk de niet-renderende leningen uit het verleden weg te werken. De uitvoering van een hervorming van het rechtskader waardoor de uitwinning van zekerheden zonder beperkingen bij kredietnemers in wanbetaling mogelijk wordt, kan een essentiële stap in die richting zijn.

                  (29)

                  Het Europees Semester biedt het kader voor de voortdurende coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de Unie, dat kan bijdragen tot een duurzame economie. De lidstaten hebben in hun nationale hervormingsprogramma’s voor 2020 de stand van zaken opgemaakt over de voortgang die werd gemaakt met de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelen (SDG’s)van de Verenigde Naties. Door de landspecifieke aanbevelingen 2020 volledig uit te voeren, zal Griekenland bijdragen aan de vooruitgang in de richting van de SDG’s en aan de gemeenschappelijke inspanning om in de Unie te komen tot concurrerende duurzaamheid.

                  (30)

                  Nauwe coördinatie tussen de economieën van de economische en monetaire unie is essentieel voor een snel herstel van de economische impact van de COVID‐19-pandemie. Als lidstaat die de euro als munt heeft, en rekening houdend met de politieke richtsnoeren van de Eurogroep, moet Griekenland ervoor zorgen dat zijn beleid in overeenstemming blijft met de eurozoneaanbevelingen van 2020 en wordt afgestemd op het beleid van de andere lidstaten die de euro als munt hebben.

                  (31)

                  In de context van het Europees Semester 2020 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Griekenland verricht en in het landverslag 2020 gepubliceerd. Voorts heeft de Commissie het stabiliteitsprogramma 2020 en het nationale hervormingsprogramma 2020 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in 2019 tot Griekenland zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Griekenland, maar heeft zij ook getoetst of de Unieregels en ‐richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak het algeheel economisch bestuur van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

                  (32)

                  In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht, en zijn advies daarover (10) is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

                  (33)

                  In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2020 en het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht. In de landspecifieke aanbevelingen 2020 wordt rekening gehouden met de noodzaak om de COVID‐19-pandemie aan te pakken en het economisch herstel te vergemakkelijken als noodzakelijke eerste stap om een aanpassing van de onevenwichtigheden mogelijk te maken. De landspecifieke aanbevelingen 2020 die rechtstreeks betrekking hebben op de aanpak van de macro-economische onevenwichtigheden die de Commissie in het kader van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 heeft vastgesteld, zijn weergegeven in aanbevelingen 1 tot en met 4,

            BEVEELT AAN dat Griekenland in 2020 en 2021 de volgende actie onderneemt:

                  1.

                  Overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact alle nodige maatregelen nemen om de COVID‐19-pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, waarbij de investeringen worden verhoogd. De veerkracht van het zorgstelsel versterken en zorgen voor adequate en gelijke toegang tot de gezondheidszorg.

                  2.

                  De effecten op de werkgelegenheid en de sociale effecten van de COVID‐19-crisis beperken, onder meer door maatregelen te nemen zoals regelingen voor werktijdverkorting en te zorgen voor effectieve activeringssteun.

                  3.

                  Snel maatregelen uitrollen om de economie liquiditeit, een blijvende kredietstroom en andere vormen van financiering te verschaffen, waarbij de klemtoon met name ligt op kmo’s die het zwaarst door de crisis worden getroffen. Mature publieke investeringsprojecten vervroegen en private investeringen aanmoedigen om het economisch herstel te bevorderen. De investeringen toespitsen op de groene en digitale transitie, met name op veilig en duurzaam vervoer en logistiek, het schoon en efficiënt opwekken en gebruiken van energie, milieu-infrastructuur, digitale infrastructuur met een zeer grote capaciteit en digitale vaardigheden. De doelmatigheid en digitalisering van de overheidsdiensten verbeteren en de digitale transformatie van bedrijven bevorderen.

                  4.

                  De hervormingen in overeenstemming met de post-programmatoezeggingen die zijn gedaan op de vergadering van de Eurogroep van 22 juni 2018, voortzetten en voltooien om een duurzaam economisch herstel opnieuw op te starten, wanneer de vanwege de COVID‐19-uitbraak opgelegde beperkingen stapsgewijs worden versoepeld.

         Gedaan te Brussel, 20 juli 2020.

               Voor de Raad

               De voorzitter

            J. KLOECKNER

         (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

         (2)  PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

         (3)  PB C 301 van 5.9.2019, blz. 42.

         (4)  Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad van 7 juli 1997 over de bespoediging en verduidelijking van de tenuitvoerlegging van de procedure bij buitensporige tekorten (PB L 209 van 2.8.1997, blz. 6).

         (5)  Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID‐19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (PB L 99 van 31.3.2020, blz. 5).

         (6)  Verordening (EU) 2020/558 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013 en (EU) nr. 1303/2013 wat betreft specifieke maatregelen met het oog op uitzonderlijke flexibiliteit bij het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen naar aanleiding van de uitbraak van COVID‐19 (PB L 130 van 24.4.2020, blz. 1).

         (7)  Verordening (EU) nr. 472/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2013 betreffende de versterking van het economische en budgettaire toezicht op lidstaten in de eurozone die ernstige moeilijkheden ondervinden of dreigen te ondervinden ten aanzien van hun financiële stabiliteit (PB L 140 van 27.5.2013, blz. 1).

         (8)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1192 van de Commissie van 11 juli 2018 betreffende de activering van verscherpt toezicht voor Griekenland (PB L 211 van 22.8.2018, blz. 1).

         (9)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2019/338 van de Commissie van 20 februari 2019 betreffende de activering van verscherpt toezicht voor Griekenland (PB L 60 van 28.2.2019, blz. 17).

         (10)  In het kader van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.


title: Aanbeveling van de Raad van 20 juli 2020 over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Spanje en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Spanje 2020/C 282/09

text:
               26.8.2020

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 282/54

      AANBEVELING VAN DE RAAD
      van 20 juli 2020
      over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Spanje en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Spanje
      (2020/C 282/09)
      DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
      Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
      Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
      Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (2), en met name artikel 6, lid 1,
      Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
      Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
      Gezien de conclusies van de Europese Raad,
      Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
      Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
      Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
      Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
      Overwegende hetgeen volgt:

                  (1)

                  Op 17 december 2019 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse strategie voor duurzame groei en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2020 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is terdege rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. Op 17 december 2019 heeft de Commissie op basis van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Spanje heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen.

                  (2)

                  Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Spanje gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Spanje bij de uitvoering van de op 9 juli 2019 door de Raad aangenomen landspecifieke aanbevelingen (3) (“de landspecifieke aanbevelingen 2019”) heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in eerdere jaren werden aangenomen, en de vooruitgang die Spanje bij het nastreven van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag besteedde ook aandacht aan de in het kader van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten eveneens op 26 februari 2020 zijn bekendgemaakt. Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Spanje macro-economische onevenwichtigheden ondervindt. Hoge externe en interne schulden, zowel van de overheid als in de particuliere sector, bleven kwetsbaarheden vormen tegen een achtergrond van nog steeds hoge werkloosheid, en hadden grensoverschrijdende relevantie.

                  (3)

                  Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID-19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, samenlevingen en economieën. Zij zet de nationale zorgstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen, alsmede voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

                  (4)

                  Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

                  (5)

                  Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact. De algemene ontsnappingsclausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en in artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad (4) is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling van 20 maart 2020 was de Commissie van mening dat, gelet op de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-pandemie, aan de voorwaarden om de algemene ontsnappingsclausule te activeren voldaan is en heeft zij de Raad verzocht deze conclusie te bekrachtigen. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. Zij waren het erover eens dat de ernstige economische neergang een resoluut, ambitieus en gecoördineerd antwoord vergt. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. Deze clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

                  (6)

                  Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de COVID-19-pandemie te beperken en te beheersen, de veerkracht van de nationale zorgstelsels te versterken, de sociaal-economische gevolgen van de pandemie te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens, alsmede om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruikmaken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op die gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor het bewerkstelligen van een terugkeer naar de normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, en waarbij lessen uit de crisis worden getrokken.

                  (7)

                  De COVID-19-crisis toont aan hoe flexibel de interne markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de interne markt belemmeren, evenwel worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de zorgsector. Verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen zijn enkele van de cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

                  (8)

                  De Uniewetgever heeft de relevante wetgeving reeds door middel van Verordeningen (EU) 2020/460 (5) en (EU) 2020/558 (6) van het Europees Parlement en de Raad gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen gebruik te maken van alle niet-benutte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen, zodat zij de uitzonderlijke effecten van de COVID-19-pandemie kunnen aanpakken. Die wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten, kunnen lidstaten in het boekjaar 2020-2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Spanje wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van die mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst worden getroffen.

                  (9)

                  Als gevolg van de uiteenlopende specialisatiepatronen zullen de sociaal-economische gevolgen van de COVID-19-pandemie waarschijnlijk ongelijk verdeeld zijn over de Spaanse regio’s. Dat geldt bijvoorbeeld voor de regio’s die het sterkst afhankelijk zijn van het toerisme, zoals de regio’s aan de Middellandse Zeekust, Andalusië, de Balearen en de Canarische eilanden, waar meer dan een vierde van de banen met die sector verbonden is. Dit houdt een groot gevaar in dat de regionale verschillen binnen Spanje groter worden. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk stilvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

                  (10)

                  Op 1 mei 2020 heeft Spanje zijn nationale hervormingsprogramma 2020 en zijn stabiliteitsprogramma 2020 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

                  (11)

                  Spanje valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is aan de overgangsregel voor de schuld onderworpen.

                  (12)

                  Op 13 juli 2018 heeft de Raad Spanje aanbevolen ervoor te zorgen dat het nominale groeipercentage van de netto primaire overheidsuitgaven (7) in 2019 niet hoger ligt dan 0,6 %, wat neerkomt op een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,65 % van het bruto binnenlands product (bbp). De algehele beoordeling van de Commissie bevestigt een significante afwijking van het aanbevolen aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn in 2019. Dit is een relevante factor in het verslag van de Commissie dat overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag is opgesteld en waarin wordt beoordeeld of Spanje in 2019 aan het schuldcriterium heeft voldaan.

                  (13)

                  In haar stabiliteitsprogramma 2020 voorziet de regering dat het overheidssaldo zal verslechteren van een tekort van 2,8 % van het bbp in 2019 tot een tekort van 10,3 % van het bbp in 2020. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 zal de overheidsschuldquote na een daling tot 95,5 % van het bbp in 2019 in 2020 naar verwachting stijgen tot 115,5 %. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid vanwege de COVID-19-pandemie.

                  (14)

                  Als reactie op de COVID-19-pandemie en als onderdeel van een gecoördineerde Unieaanpak heeft Spanje tijdige begrotingsmaatregelen vastgesteld om de capaciteit van het zorgstelsel te vergroten, de pandemie in te dammen en bijstand te verlenen aan personen en sectoren die bijzonder getroffen zijn. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 bedroegen die begrotingsmaatregelen 3,2 % van het bbp. De kwantificering van de tekortverhogende maatregelen valt grotendeels samen met de ramingen van de Commissie, wanneer rekening wordt gehouden met de verschillende behandeling van de kosten van automatische stabilisatoren. De maatregelen omvatten onder meer het versterken van de gezondheidszorgdiensten, het verstrekken van inkomenssteun aan werknemers die in regelingen voor werktijdverkorting terechtkomen, gerichte vrijstellingen van socialezekerheidsbijdragen en een bijzondere uitkering bij stillegging van de activiteiten voor zelfstandigen wier activiteit is opgeschort of wier inkomsten aanzienlijk zijn gedaald. Daarnaast heeft Spanje maatregelen aangekondigd die, ook al hebben zij geen rechtstreekse gevolgen voor de begroting, toch zullen bijdragen tot het verlenen van liquiditeitssteun aan ondernemingen, en die in het stabiliteitsprogramma 2020 op 9,2 % van het bbp worden geraamd. Die maatregelen omvatten met name garanties voor leningen (8,8 % van het bbp). Over het algemeen zijn de door Spanje genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren uit de mededeling van de Commissie van 13 maart 2020. De volledige uitvoering van de noodmaatregelen en van ondersteunende begrotingsmaatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

                  (15)

                  Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het overheidssaldo van Spanje geraamd op -10,1 % van het bbp in 2020 en -6,7 % in 2021. De overheidsschuldquote zal naar verwachting uitkomen op 115,6 % van het bbp in 2020 en 113,7 % van het bbp in 2021.

                  (16)

                  Op 20 mei 2020 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag een verslag opgesteld omdat Spanje zich in 2019 niet aan de schuldregel heeft gehouden, en wegens de verwachte overschrijding door Spanje van de tekortdrempel van 3 % van het bbp in 2020. In het algemeen blijkt uit de analyse van de Commissie dat de tekort- en schuldcriteria in de zin van het Verdrag en van Verordening (EG) nr. 1467/97 niet zijn nageleefd.

                  (17)

                  Maatregelen om de verspreiding van het COVID-19-virus te stoppen, hebben aanzienlijke gevolgen voor de economie en kunnen dit jaar resulteren in een verlies van 9,4 % van het bbp. De impact op de werkgelegenheid is in dit stadium moeilijk te berekenen maar zal ook aanzienlijk zijn. Sinds het begin van de COVID-19-crisis hebben bijna 700 000 mensen hun baan verloren (periode februari — mei 2020). Het effect op de werkgelegenheid wordt momenteel getemperd door het feit dat bijna 3,5 miljoen werknemers ingeschreven zijn in regelingen voor werktijdverkorting (expediente de regulación temporal de empleo — ERTE), waardoor tot nu toe onmiddellijk banenverlies is voorkomen. De gevolgen van de COVID-19-pandemie in Spanje zullen worden verergerd door het hoge aandeel werknemers in kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), het belang van sectoren die bijzonder zwaar worden getroffen en waarschijnlijk trager zullen herstellen, waaronder toerisme en detailhandel, en het hoge percentage tijdelijke contracten bij deze werknemers (26,3 % in 2019). Al deze factoren kunnen leiden tot een groot verlies aan banen en kunnen de schok versterken. Volgens de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie zou het werkloosheidscijfer (dat in februari 2020 13,6 % bedroeg) stijgen tot 18,9 % in 2020 en herstellen tot 17 % in 2021.

                  (18)

                  De Spaanse autoriteiten hebben ernaar gestreefd de effecten van de COVID-19-pandemie en van de inperkingsperiode te beperken door een aantal pakketten maatregelen die in totaal 145 miljard EUR bedragen. Bij hun inspanningen om COVID-19 aan te pakken, hebben de autoriteiten hun uitgaven voor zorgdiensten en sociale diensten verhoogd. Zij hebben ook het gebruik van ERTE’s gefaciliteerd om mensen aan het werk te houden en de inkomsten van huishoudens te ondersteunen. Werknemers die onder een ERTE vallen, ontvangen een uitkering ten belope van 70 % van hun bijdragebasis voor de sociale zekerheid, met een minimum- en een maximumgrens van respectievelijk 502 EUR en 1 402 EUR. De arbeidsverhouding blijft intact tijdens de duur van de ERTE’s en de mogelijkheid om wegens overmacht die verband houdt met COVID-19 een beroep te doen op dit rechtsinstrument, is onlangs verlengd tot en met 30 juni 2020. Ondernemingen die een ERTE invoeren, zijn vrijgesteld van betaling van een aanzienlijk deel van de socialezekerheidsbijdragen voor de onder de regeling vallende werknemers, op voorwaarde dat zij hun baan behouden gedurende ten minste zes maanden na de hervatting van de activiteiten. Deze maatregelen gaan hand in hand met specifieke steun voor kmo’s en zelfstandigen, die de ruggengraat van de Spaanse economie vormen (uitstel van belastingbetalingen, verminderingen van socialezekerheidsbijdragen en staatsgaranties), en moeten hen helpen het faillissement te vermijden en hun activiteiten snel te hervatten zodra de COVID-19-crisis voorbij is. Er zijn ook maatregelen genomen om de inkomenssteun tijdelijk toe te kennen aan zelfstandigen, atypische en kwetsbare werknemers die onder normale omstandigheden geen toegang zouden hebben tot sociale bescherming.

                  (19)

                  Ondanks het relatief lage investeringsniveau heeft het Spaanse zorgstelsel goede gezondheidsresultaten behaald. De COVID-19-pandemie heeft het systeem onder ongekende druk gezet en de kwetsbaarheid ervan voor schokken aan het licht gebracht. Er moet onmiddellijk gewerkt worden aan de versterking van de capaciteiten op het gebied van zorgwerkers, kritieke medische producten en infrastructuur om levens te redden en de sanitaire toestand te herstellen tijdens de pandemie. Personen met een handicap en ouderen in woonzorgcentra zijn bijzonder blootgesteld geweest tijdens de COVID-19-crisis. Er moet voor worden gezorgd dat zij toegang blijven krijgen tot medische en sociale zorg, onder meer met spoeddiensten en intensive care. Nadien moeten in het bijzonder inspanningen worden geleverd om de veerkracht van het zorgstelsel te verbeteren zodat het zo snel mogelijk opnieuw optimaal kan werken en beter het hoofd bieden aan nieuwe schokken. De COVID-19-pandemie heeft bestaande structurele problemen aan het licht gebracht; een aantal daarvan zijn het gevolg van het tekort aan investeringen in fysieke infrastructuur en lacunes in aanwervingen en arbeidsomstandigheden van zorgwerkers. Er bestaan regionale verschillen op het gebied van uitgaven, fysieke middelen en personeel en de coördinatie tussen de verschillende overheidsniveaus is niet altijd doeltreffend. Op de middellange termijn zou de gezondheidszorg beter kunnen inspelen op de uitdagingen in verband met de vergrijzing, de toenemende chronische aandoeningen en handicaps. In dit verband moeten de eerstelijnszorg en de ontwikkeling van e-gezondheid een centrale rol spelen. Op de middellange termijn moet ervoor worden gezorgd dat de te verwachten daling van middelen ten gevolge van de economische neergang geen weerslag heeft op de zorgdekking van de bevolking en niet resulteert in ongelijke toegang.

                  (20)

                  Ondanks jaren van sterke banencreatie werd op de Spaanse arbeidsmarkt vóór de COVID-19-pandemie nog steeds een hoge werkloosheid en een verregaande segmentering van de arbeidsmarkt opgetekend. Voorlopige gegevens wijzen op een zeer sterke stijging van de werkloosheid in Spanje als gevolg van de COVID-19-crisis, hetgeen zal wegen op de reeds beperkte ondersteuningscapaciteit van de diensten voor arbeidsvoorziening ten aanzien van werknemers en werkgevers, alsook op de sociale diensten. Op de middellange termijn moet de weg naar herstel geëffend worden met werkgelegenheidsmaatregelen, in overleg met de sociale partners, zoals een geleidelijke uitfasering van de regelingen voor werktijdverkorting, een herziening van het stelsel van stimulansen voor aanwerving, om te komen tot duurzamere vormen van werkgelegenheid, in het bijzonder voor jonge werknemers, alsmede door flexibiliteit in de arbeidsvoorwaarden. Door het aandeel studenten in wetenschappen en digitale technologieën te verhogen, beroepsonderwijs en -opleiding aantrekkelijker te maken en te voorzien in flexibele bij- en herscholingsmogelijkheden, kan tegemoet worden gekomen aan de groeiende vraag naar technische vaardigheden voor de groene en digitale transitie die zich bij het herstel zal aandienen. Meer in het algemeen kunnen betere onderwijs- en loopbaanbegeleiding en passende steunverlening aan kansarme studenten en achterblijvende regio’s bijdragen tot betere onderwijsresultaten. Of de maatregelen die kunnen worden genomen om deze doelstellingen te verwezenlijken, succes opleveren, zal in sterke mate afhangen van de vraag of de nodige tijd wordt genomen om een brede en langdurige maatschappelijke en politieke consensus tot stand te brengen rond de hervormingen.

                  (21)

                  Door de effecten die de COVID-19-pandemie op de arbeidsmarkt heeft teweeggebracht, is de dringende behoefte gegroeid om het inkomen van de door de COVID-19-crisis getroffen huishoudens te ondersteunen. In dat streven is het uiterst belangrijk het gebruik van werktijdverkortingsregelingen te vergemakkelijken. Tijdelijke werknemers met zeer kortlopende contracten, die het overgrote deel van de nieuwe werklozen uitmaken en die in vele gevallen jong zijn, komen vaak echter niet aanmerking voor de gewone bescherming tegen werkloosheid. Voor de ondersteuning van een duurzaam herstel en voor de sociale cohesie is het noodzakelijk dat alle werknemers, ook tijdelijke werknemers en zelfstandigen, toegang krijgen tot passende sociale bescherming en tot een actief arbeidsmarktbeleid, bovenop de noodmaatregelen die de regering al genomen heeft.

                  (22)

                  Verwacht kan worden dat de COVID-19-crisis zal leiden tot een hogere graad van armoede of sociale uitsluiting in Spanje, vooral bij gezinnen met kinderen. In 2019 was Spanje de lidstaat met de laagste gemiddelde gezinsbijslagen per kind. Gezinnen met lage of middelhoge inkomens hebben geen recht op de specifieke kinderbijslagen van het land en belastingverminderingen zijn voor hen van beperkt nut. De uitgaven voor sociale bescherming blijven in sterke mate afgestemd op oudere mensen en de pensioenuitgaven zouden op de middellange tot lange termijn aanzienlijk stijgen indien de aangekondigde afwijkingen van de pensioenhervorming van 2013 permanent worden gemaakt en er geen adequate compenserende maatregelen worden genomen. De moeilijke economische en sociale context als gevolg van de COVID-19-pandemie pleit integendeel voor intergenerationele solidariteit met de jongere generaties. De werkloosheidsbijstand voor langdurig werklozen en werknemers die niet in aanmerking komen voor op bijdragebetaling gebaseerde regelingen, is momenteel versnipperd over verschillende regelingen, wat leidt tot een lage dekking. De bestaande regionale regelingen met betrekking tot minimuminkomens bereiken slechts 20 % van de potentiële begunstigden in een land waar grote regionale verschillen bestaan op het gebied van dekking, duur, toegangsvoorwaarden en toereikendheid. In de huidige noodsituatie is recent een permanente nationale regeling voor inkomensgarantie aangenomen, die nog moet worden bekrachtigd door het parlement, waarmee naar schatting meer dan twee miljoen begunstigden worden bereikt, en die zal worden aangevuld met de bestaande regionale minimuminkomensregelingen. In dit stadium is het onmogelijk de effecten daarvan op de armoedebestrijding en de houdbaarheid op de korte en middellange termijn te beoordelen.

                  (23)

                  Een andere verzwarende factor voor de COVID-19-pandemie in Spanje is de grote groep kmo’s die een groot aandeel van de werkgelegenheid vertegenwoordigen. Om vermijdbare faillissementen te voorkomen, is een aantal spoedmaatregelen aangenomen waarmee via leningen en garanties liquiditeitssteun wordt verstrekt aan ondernemingen, en dan voornamelijk aan kmo’s en aan sectoren, zoals het toerisme (dat in 2019 in Spanje goed was voor 12 % van het bbp), die harder en langer door de COVID-19-crisis zullen worden getroffen. Om effect te hebben, dienen deze maatregelen door financiële intermediairs efficiënt en snel ten uitvoer te worden gelegd. Uitstel van betaling toestaan voor belastingen kan helpen om de cashflow van kmo’s te verbeteren, net als snellere contractuele betalingen door de overheid. Bij het ontwerpen en uitvoeren van deze maatregelen moet rekening worden gehouden met de veerkracht van de banksector. Met het oog op de doeltreffendheid van deze maatregelen moeten inspanningen worden geleverd om de administratieve lasten te verminderen en efficiënte digitale overheidsdiensten aan te bieden. Voor het welslagen van het herstel moet steun worden verleend aan bedrijven in de sectoren die het zwaarst getroffen zijn door de COVID-19-crisis; daarbij moet het concurrentievermogen van de exportbedrijven beschermd en de internationalisering bevorderd worden teneinde de veerkracht van de bedrijven te versterken.

                  (24)

                  Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te bevorderen, onder meer door relevante hervormingen. Spanjes vooruitzichten op herstel zullen afhangen van zijn capaciteit om de productiviteit te verhogen en innovatie te bevorderen, onder meer via de digitale en groene transitie. Spanjes innovatieprestaties liggen in alle regio’s beneden het Uniegemiddelde. Spanje presteert ondermaats wat betreft het vermogen van bedrijven om te innoveren, in materiële en immateriële activa te investeren en optimaal gebruik te maken van de vaardigheden van de bevolking, en dit zou hun concurrentievermogen in een op kennis gebaseerde economie kunnen belemmeren. De COVID-19-crisis heeft duidelijk gemaakt hoe belangrijk digitalisering is om de toegang tot overheidsdiensten en onderwijs en opleiding te handhaven alsook om banen en economische activiteiten te beschermen. Vóór de inperkingsperiode had slechts de helft van de scholen in Spanje toereikende digitale leerplatforms, met grote regionale verschillen. De plotse verschuiving naar digitaal leren was ook een bijzonder probleem voor kwetsbare studenten die thuis geen toegang hadden tot digitale infrastructuur. Spanje moet ervoor zorgen dat alle studenten toegang tot digitaal leren krijgen, ook in plattelandsgebieden en in kwetsbare huishoudens. Door de digitalisering van ondernemingen te ondersteunen zou het concurrentievermogen van Spaanse ondernemingen in mondiale waardeketens ook worden bevorderd en hun capaciteit om te exporteren vergroot, met name in het geval van kmo’s en micro-ondernemingen. Door digitale middelen, waaronder geavanceerde digitale technologieën, te benutten en de digitale kloof tussen stedelijke en plattelandsgebieden te dichten, zou de innovatiecapaciteit van de Spaanse economie verbeteren. Daarnaast kunnen een sterkere governance op alle niveaus op het gebied van onderzoek en innovatie, een hogere kwaliteit van het onderzoek door middel van systematische evaluaties en meer stimulansen voor onderzoeksorganisaties om met de particuliere sector samen te werken, leiden tot een doeltreffender beleid inzake onderzoek en innovatie en de verspreiding van innovatie versnellen met het oog op het herstel.

                  (25)

                  De overgang van Spanje naar een klimaatneutrale economie zal gedurende een langere periode aanzienlijke investeringen vergen in onder meer hernieuwbare energie, duurzame energie-infrastructuur, energie-efficiëntie en duurzaam vervoer. Er moet prioriteit worden gegeven aan investeringen ter ondersteuning van de groene transitie tijdens het herstel, in overeenstemming met Spanjes nationaal energie- en klimaatplan. Om te komen tot een groter aandeel voor duurzame energiebronnen moet een geïntegreerd energiesysteem worden bevorderd. Door het energieverbruik in particuliere en publieke gebouwen te verminderen via grootschalige renovatie en door slimme netwerken en opslagcapaciteit voor hernieuwbare elektriciteit te ontwikkelen, wordt het beheer van de energievraag beter gestuurd, hetgeen zal leiden tot creatie van banen tijdens het herstel. Extra investeringen in energie-infrastructuur, met inbegrip van elektriciteitsinterconnecties met de rest van de Unie, kunnen bijdragen tot een sterkere integratie van de interne energiemarkt van de Unie. De focus moet hierbij komen te liggen op meer concurrentie en het faciliteren van de uitrol van hernieuwbare energie. Om duurzaam en efficiënt vervoer te bevorderen, zijn ook extra inspanningen nodig, onder meer de versterking van het openbaar vervoer en de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen, met name voor elektrische voertuigen. Er moet ook worden geïnvesteerd om meer gebruik van goederenvervoer per spoor mogelijk te maken, onder meer met grensoverschrijdende verbindingen met Frankrijk en Portugal en verbindingen met havens en logistieke centra. Bepaalde gebieden in Spanje behoren voorts tot de meest kwetsbare van Europa wat klimaatverandering betreft. De watervoorraden staan onder druk en de infrastructuur voor water- en afvalbeheer is ongelijk verdeeld over het land. Groene investeringen, onder meer in bosbescherming, kunnen helpen de negatieve gevolgen van de klimaatverandering, zoals hittegolven, droogtes, overstromingen en bosbranden, op te vangen, de luchtkwaliteit alsmede het water- en afvalbeheer te verbeteren en het potentieel van de circulaire economie te ontwikkelen. De programmering voor de periode 2021-2027 van het Fonds voor een rechtvaardige transitie, dat het voorwerp uitmaakt van een Commissievoorstel, zou Spanje kunnen helpen bij een aantal uitdagingen van de transitie naar een klimaatneutrale economie, met name in de gebieden die in bijlage D bij het landverslag 2020 worden vermeld. Zo zou Spanje optimaal gebruik kunnen maken van dat fonds.

                  (26)

                  De fragmentering en de belemmeringen in de regelgeving in Spanje maken het bedrijven moeilijk om te profiteren van schaalvoordelen en hebben een negatieve invloed op de productiviteit. De wet inzake de eenheid van de markt, die reeds door rechtbanken en mededingingsautoriteiten wordt gehandhaafd, moet actiever worden gebruikt om te komen tot betere regelgeving en meer concurrentie tijdens het herstel. In dit verband moeten de strenge eigendoms- en marktbeperkingen die tijdens de COVID-19-pandemie gezorgd hebben voor de levering van strategische goederen en diensten, worden opgeheven zodra de noodsituatie afloopt. Meer in het algemeen kan een krachtigere en volgehouden coördinatie tussen de verschillende bestuursniveaus ervoor zorgen dat de maatregelen ter bevordering van het herstel beter doel treffen. Voorts moet er ook voor worden gezorgd dat de beheersstructuur die reeds door de wetten tot uitvoering van de aanbestedingsrichtlijnen van 2014 is opgezet, zo snel mogelijk op kruissnelheid komt om een efficiënt gebruik van de overheidsinvesteringen ter ondersteuning van het herstel te garanderen. De voorbereiding van de brede nationale strategie voor overheidsopdrachten moeten worden geïntensiveerd in nauwe samenwerking met de vertegenwoordigers van alle (centrale, regionale en lokale) bestuursniveaus via het Samenwerkingscomité.

                  (27)

                  Terwijl de in deze aanbeveling opgenomen landspecifieke aanbevelingen (“de landspecifieke aanbevelingen 2020”) gericht zijn op het aanpakken van de sociaal-economische gevolgen van de COVID-19-pandemie en het vergemakkelijken van het economisch herstel, hadden de landspecifieke aanbevelingen 2019 ook betrekking op hervormingen die essentieel zijn om uitdagingen op middellange tot lange termijn aan te pakken. De landspecifieke aanbevelingen 2019 zijn nog steeds relevant en zullen gedurende het Europees Semester van volgend jaar gemonitord blijven worden. Dat geldt ook voor de landspecifieke aanbevelingen 2019 betreffende investeringsgerelateerd economisch beleid. Met alle landspecifieke aanbevelingen 2019 moet rekening worden gehouden bij de strategische programmering van de financiering van het cohesiebeleid na 2020, ook wat betreft de maatregelen ter verzachting van de huidige crisis en de exitstrategieën.

                  (28)

                  De tijdige afwikkeling van insolventieprocedures zal ook een sleutelrol spelen om ondernemingen van liquiditeit te voorzien en de middelen opnieuw doeltreffend toe te wijzen, alsook om ondernemerschap en de stabiliteit van de financiële sector te bevorderen. Het is van essentieel belang dat de capaciteit van het rechtsstelsel om insolventieprocedures efficiënt af te handelen, gewaarborgd blijft. Dit is bijzonder belangrijk omdat de huidige opschorting van de gerechtelijke activiteiten en de verwachte toename van de geschillen ten gevolge van de door de COVID-19-pandemie veroorzaakte recessie ertoe kunnen leiden dat de reeds bestaande problemen met de steeds langer aanslepende procedures en de toenemende achterstand in zaken nog scherper zullen worden.

                  (29)

                  Het Europees Semester biedt het kader voor de voortdurende coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de Unie, dat kan bijdragen tot een duurzame economie. De lidstaten hebben in hun nationale hervormingsprogramma’s voor 2020 de stand van zaken opgemaakt over de voortgang die werd gemaakt met de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de Verenigde Naties. Door de landspecifieke aanbevelingen 2020 volledig uit te voeren, zal Spanje bijdragen aan de vooruitgang in de richting van de SDG’s en aan de gemeenschappelijke inspanning om in de Unie te komen tot concurrerende duurzaamheid.

                  (30)

                  Nauwe coördinatie tussen de economieën van de economische en monetaire unie is essentieel voor een snel herstel van de economische impact van de COVID-19-pandemie. Als lidstaat die de euro als munt heeft, en rekening houdend met de politieke richtsnoeren van de Eurogroep, moet Spanje ervoor zorgen dat zijn beleid in overeenstemming blijft met de eurozoneaanbevelingen van 2020 en wordt afgestemd op het beleid van de andere lidstaten die de euro als munt hebben.

                  (31)

                  In de context van het Europees Semester 2020 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Spanje verricht en in het landverslag 2020 gepubliceerd. Voorts heeft de Commissie het stabiliteitsprogramma 2020 en het nationale hervormingsprogramma 2020 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in eerdere jaren tot Spanje zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Spanje, maar heeft zij ook getoetst of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak het algeheel economisch bestuur van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

                  (32)

                  In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht, en zijn advies daarover (8) is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

                  (33)

                  In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2020 en het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht. In de landspecifieke aanbevelingen 2020 wordt rekening gehouden met de noodzaak om de COVID-19-pandemie aan te pakken en het herstel te vergemakkelijken als noodzakelijke eerste stap om een aanpassing van de onevenwichtigheden mogelijk te maken. De landspecifieke aanbevelingen 2020 die rechtstreeks betrekking hebben op de aanpak van de macro-economische onevenwichtigheden die de Commissie in het kader van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 heeft vastgesteld, zijn weergegeven in aanbeveling 1, 2 en 4,

            BEVEELT AAN dat Spanje in 2020 en 2021 de volgende actie onderneemt:

                  1.

                  Overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact alle nodige maatregelen nemen om de COVID-19-pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, waarbij de investeringen worden verhoogd. De veerkracht en de capaciteit van het zorgstelsel versterken met betrekking tot zorgwerkers, kritieke medische producten en infrastructuur.

                  2.

                  De werkgelegenheid ondersteunen door middel van regelingen voor het behoud van banen, doeltreffende stimulansen voor aanwerving van werknemers en ontwikkeling van vaardigheden. De bescherming tegen werkloosheid versterken, met name voor atypische werknemers. De dekking en de toereikendheid van regelingen inzake minimuminkomen en gezinssteun alsook de toegang tot digitaal leren verbeteren.

                  3.

                  De maatregelen voor verschaffing van liquiditeit aan kmo’s en zelfstandigen op doeltreffende wijze ten uitvoer leggen, onder meer door late betalingen te vermijden. Mature publieke investeringsprojecten vervroegen en private investeringen aanmoedigen om het economisch herstel te bevorderen. De investeringen toespitsen op de groene en digitale transitie, met name op het bevorderen van onderzoek en innovatie, het schoon en efficiënt opwekken en gebruiken van energie, energie-infrastructuur, water- en afvalbeheer en duurzaam vervoer.

                  4.

                  De coördinatie tussen de verschillende overheidsniveaus verbeteren en het kader voor overheidsopdrachten versterken om het herstel op een efficiënte manier te ondersteunen.

         Gedaan te Brussel, 20 juli 2020.

               Voor de Raad

               De voorzitter

            J. KLOECKNER

         (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

         (2)  PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

         (3)  PB C 301 van 5.9.2019, blz. 48.

         (4)  Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad van 7 juli 1997 over de bespoediging en verduidelijking van de tenuitvoerlegging van de procedure bij buitensporige tekorten (PB L 209 van 2.8.1997, blz. 6).

         (5)  Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID-19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (PB L 99 van 31.3.2020, blz. 5).

         (6)  Verordening (EU) 2020/558 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013 en (EU) nr. 1303/2013 wat betreft specifieke maatregelen met het oog op uitzonderlijke flexibiliteit bij het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen naar aanleiding van de uitbraak van Covid‐19 (PB L 130 van 24.4.2020, blz. 1).

         (7)  De netto primaire overheidsuitgaven bestaan uit de totale overheidsuitgaven exclusief rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma’s van de Unie die volledig met inkomsten uit Uniefondsen worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als de uitgavenzijde worden uitgevlakt.

         (8)  In het kader van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.