Avis juridique important

|

52002DC0191

Aanbeveling van de Commissie betreffende de globale richtsnoeren 2002 voor het economische beleid van de lidstaten en de Gemeenschap opgesteld overeenkomstig artikel 99, lid 2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap  /* COM/2002/0191 def. */

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE betreffende de globale richtsnoeren 2002 voor het economische beleid van de lidstaten en de Gemeenschap opgesteld overeenkomstig artikel 99, lid 2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese GemeenschapINHOUDSOPGAVEI. algemene richtsnoeren voor het economische beleid1. Inleiding2. Voornaamste prioriteiten en beleidsvereisten2.1 Economisch herstel zet door2.2 Voornaamste uitdagingen voor de toekomst3. Beleidsaanbevelingen3.1 Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid3.2 Verbeteren van de kwaliteit en de houdbaarheid van de openbare financiën3.3 Activeren van de arbeidsmarkten3.4 De structurele hervorming van de productmarkten nieuw leven inblazen3.5 Bevorderen van de efficiency en de integratie van de EU-markt voor  financiële diensten3.6 Aanmoedigen van ondernemerschap3.7 Bevorderen van de kenniseconomie3.8 Meer aandacht besteden aan milieuzorgII. Richtsnoeren voor het economisch beleid per land1. België2. Denemarken3. Duitsland4. Griekenland5. Spanje6. Frankrijk7. Ierland8. Italië9. Luxemburg10. Nederland11. Oostenrijk12. Portugal13. Finland14. Zweden15. Verenigd KoninkrijkI. Algemene richtsnoeren voor het economische beleid1. InleidingDe EU volgt een welomlijnde economische beleidsstrategie die is afgestemd, enerzijds, op het voeren van een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid waarmee op korte termijn adequaat op veranderende economische omstandigheden kan worden ingespeeld en, anderzijds, op het bevorderen van het vermogen om op lange termijn een duurzame, werkgelegenheidsscheppende en niet-inflatoire groei te bewerkstelligen. In de globale richtsnoeren 2002 voor het economische beleid (GREB) is deze strategie bijgestuurd en geactualiseerd in het licht van de politieke oriëntaties van de Europese Raad van Barcelona (15-16 maart 2002) en rekening houdend met de uitstippeling van de strategie inzake duurzame ontwikkeling. De richtsnoeren zijn opgesteld tegen de achtergrond van het onderzoek naar de tenuitvoerlegging van de GREB 2001 en de beoordeling van de economische situatie en vooruitzichten in de economische voorjaarsprognoses 2002 van de Commissie.In afdeling 2 wordt de economische achtergrond van deze richtsnoeren besproken en wordt tevens een overzicht gegeven van de voornaamste uitdagingen voor het economische beleid. Vervolgens wordt in afdeling 3 een beschrijving gegeven van de algemene beleidsaanbevelingen die gelden voor alle lidstaten en de Gemeenschap. Binnen de globale strategie verschillen de beleidsprioriteiten enigszins van lidstaat tot lidstaat ten gevolge van verschillen in economische ontwikkelingen, vooruitzichten, structuren en instellingen. Met inachtneming hiervan worden in deel II de landenspecifieke richtsnoeren voor het economische beleid uiteengezet.Gezien de oproep van de Europese Raad van Barcelona om de desbetreffende processen te stroomlijnen en meer aandacht te schenken aan de uitvoeringsmaatregelen dan aan de jaarlijkse opstelling van richtsnoeren, is het niet uitgesloten dat de vormgeving en de frequentie van de GREB vanaf 2003 veranderingen ondergaan. Tegen deze achtergrond is in de GREB 2002 geopteerd voor continuïteit ten opzichte van de GREB 2001.2. Voornaamste prioriteiten en beleidsvereisten2.1 Economisch herstel zet doorDe sterke en onverwachte verzwakking van de economische activiteit in 2001 heeft aan het licht gebracht dat de EU-economie nog altijd weerbaarheid mist. Het macro-economische beleid is op de proef gesteld en de werkgelegenheidsgroei is vertraagd.Thans ziet het er evenwel steeds meer naar uit dat de economie uit het dal begint te klimmen. Sommige voorlopende indicatoren duiden op een stabilisatie van de economische toestand. Het herstel wordt geschraagd door de snelle en doortastende reactie van het economische beleid, gezonde onderliggende economische ontwikkelingen en een vertrouwensherstel in combinatie met het uitdoven van het negatieve effect van een aantal economische schokken. De probleemloze invoering van de euro in 1999 en het in omloop brengen van de eurobiljetten en -muntstukken in 2002 zorgden voor een welkome noot van stabiliteit en vertrouwen. Ondanks aanhoudende neerwaartse risico's en onzekerheid wordt aangenomen dat de EU-economie op de rand van het herstel staat. Verwacht wordt immers dat deze zal aantrekken en in de tweede helft van 2002 en tot in 2003 - d.w.z. op het moment dat de in deze richtsnoeren vervatte aanbevelingen ten uitvoer dienen te worden gelegd - een expansie te zien zal geven die dicht in de buurt of boven het potentiële groeitempo ligt.Aangezien de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt de economische situatie met enige vertraging weerspiegelen, is het vrij onwaarschijnlijk dat de tendens van de werkgelegenheid en de werkloosheid vóór 2003 merkbaar zal verbeteren. Verwacht wordt dat de inflatoire druk op middellange termijn beperkt zal blijven en dat de HICP-inflatie zich in de loop van 2002 zal stabiliseren op minder dan 2%.>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>//  >REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>2.2 Voornaamste uitdagingen voor de toekomstDe voornaamste uitdaging van het economische beleid in de Europese Unie bestaat erin het welzijn van de huidige en toekomstige EU-burgers te verbeteren. Daartoe is het van belang dat het beleid wordt afgestemd op de verwezenlijking van een evenwichtige en duurzame expansie van de economische bedrijvigheid. De Europese Raad van Lissabon heeft deze hoofduitdaging omgezet in de overkoepelende doelstelling om tegen 2010 van Europa de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld te maken die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang. Deze doelstellingen kunnen alleen worden verwezenlijkt door het leveren van evenwichtige inspanningen op zowel het economische als het sociale front.Dankzij de gezonde onderliggende ontwikkelingen en het ontbreken van grote economische onevenwichtigheden bevindt de economie zich thans in een gunstige uitgangspositie. De tot dusver bij het doorvoeren van structurele hervormingen gemaakte vorderingen hebben de voorspoedige economische ontwikkeling en de sterke werkgelegenheidsschepping van de afgelopen jaren in de hand gewerkt. Thans komt het erop aan voort te bouwen op datgene wat reeds is bereikt en de grondslag voor de toekomstige groei verder te verstevigen. Ten gevolge van de op handen zijnde uitbreiding is het des te dringender dat de EU voldoende dynamisch en flexibel is om een economische voorbeeldfunctie te vervullen en om de met de uitbreiding gepaard gaande uitdagingen probleemloos het hoofd te kunnen bieden.Ondanks de reeds geboekte vooruitgang blijft het potentiële groeitempo bescheiden, waardoor de economie zich niet volledig kan herstellen voordat capaciteitsbeperkingen in opwaartse druk op de prijzen resulteren. Daarbij komt nog dat het potentiële groeicijfer op langere termijn - wanneer het arbeidsaanbod zal verkrappen naarmate het effect van de vergrijzing ten volle voelbaar wordt - wellicht een neerwaartse tendens zal gaan vertonen indien geen maatregelen worden genomen om de productiviteit naar een hoger peil te tillen en de arbeidsparticipatie en de werkgelegenheid te bevorderen.Er moet meer vaart worden gezet achter de economische hervormingen om een uitstekende economische prestatie te kunnen leveren en tegemoet te kunnen komen aan de uitdagingen van de agenda van Lissabon, zodat wederom aan de voorwaarden voor volledige werkgelegenheid is voldaan. De inspanningen dienen op de volgende vier terreinen te worden toegespitst: i) instandhouding en verdere versteviging van het macro-economische kader; ii) bevordering van meer en betere banen, verhoging van de arbeidsparticipatie en aanpakken van de hardnekkige werkloosheid; iii) verbetering van de voorwaarden voor een hoge productiviteitsgroei; en iv) bevordering van een duurzame ontwikkeling in het belang van de huidige en toekomstige generaties.i. - Instandhouding en verdere versteviging van het macro-economische kaderDe instandhouding en de verdere versteviging van het macro-economische kader maken het mogelijk in alle economische omstandigheden een adequaat beleid te voeren, waardoor een omgeving tot stand wordt gebracht waarin macro-economische stabiliteit gewaarborgd is, de conjunctuurcycli worden afgevlakt en de interne dynamiek en weerbaarheid worden versterkt door een cultuur van ondernemerschap en innovatie. Een dergelijke omgeving is bevorderlijk voor de groei op middellange termijn en voor een hogere welvaart omdat de economie dan optimaal kan profiteren van de bij het doorvoeren van economische hervormingen gemaakte vorderingen.De recente verzwakking van de economie heeft het macro-economische beleid op de proef gesteld en de discussie over de passende beleidsreactie opnieuw doen oplaaien. Dit toont aan hoe belangrijk het is om over een duidelijk beleidskader te beschikken en om zo snel mogelijk de in de context van het stabiliteits- en groeipact (SGP) afgesproken middellangetermijnbegrotingsdoelstellingen te verwezenlijken.Verduidelijking van het macro-economische beleidskaderDoor het handhaven van prijsstabiliteit speelt het monetaire beleid een belangrijke rol bij de stabilisering van de productiestijging rond haar trendmatige cijfer en bij de totstandbrenging van een klimaat dat bevorderlijk is voor de aanbodzijde en de potentiële groei van de economie. Het vastberaden nastreven van prijsstabiliteit heeft bijgedragen tot het ontstaan van een cultuur van stabiliteit, het verminderen van de onzekerheid en het in de hand werken van loonmatiging, waardoor de noodzakelijke basis is gelegd voor een investeringsvriendelijk klimaat. Dit is vooral te zien aan de zeer stabiele inflatieverwachtingen van minder dan 2%.Een gezond begrotingsbeleid vormt de tweede pijler van het macro-economische kader. Gezien de talrijke nadelen verbonden aan actieve begrotingspolitiek om de productie te stabiliseren, dient als norm voor het budgettaire gedrag te gelden dat ernaar moet worden gestreefd de automatische stabilisatoren ongehinderd hun werk te laten doen, waardoor een procyclisch beleid wordt vermeden. Begrotingssituaties die op middellange termijn in evenwicht zijn of een overschot vertonen, bieden niet alleen ruimte voor een ongehinderde en symmetrische werking van de automatische stabilisatoren, maar ook voor een gestage daling van de overheidsschuld en de rentebetalingen, waardoor beter het hoofd kan worden geboden aan budgettaire uitdagingen, zoals onder meer die welke voortvloeien uit de vergrijzing van de bevolking. Deze fundamentele beleidsopvatting is verankerd in het SGP, waardoor het monetaire beleid er makkelijker in zal slagen om de prijsstabiliteit te handhaven en er meer ruimte is om dit beleid aan de omstandigheden aan te passen.Ten gevolge van de toenemende onderlinge afhankelijkheid van de economieën van de eurozone is het nodig de methoden en procedures voor de coördinatie van het macro-economische beleid regelmatig aan een hernieuwd onderzoek te onderwerpen en deze coördinatie nog te versterken. De vaststelling van algemene beginselen die als leidraad voor de economische beleidsbeslissingen en de marktverwachtingen fungeren, zou de geloofwaardigheid en de transparantie van het economische beleidskader van de eurozone ten goede komen.Voltooiing van de overgang op gezonde openbare financiënDe voordelen van de EMU en van de in het kader van het SGP getroffen regelingen voor de coördinatie van het begrotingsbeleid zullen maar optimaal kunnen worden benut na de afronding van de overgangsfase naar begrotingssituaties die op middellange termijn vrijwel in evenwicht zijn of een overschot vertonen. Tot die tijd zal bij ongunstige economische omstandigheden een afruil blijven bestaan tussen, enerzijds, begrotingsconsolidatie teneinde te voorkomen dat de referentiewaarde van 3% wordt overschreden of teneinde de vereiste begrotingssituaties op middellange termijn te realiseren en, anderzijds, stabilisatie van de productieschommelingen door middel van de onbelemmerde werking van de automatische stabilisatoren. Meer inspanningen zijn daarom nodig om de overgang naar begrotingssituaties die nagenoeg in evenwicht zijn of een overschot vertonen in alle lidstaten, zo spoedig mogelijk en uiterlijk in 2004 te bewerkstelligen. Het begrotingsbeleid dient niet alleen in het teken te staan van het bieden van de nodige ruimte voor de ongehinderde werking van de automatische stabilisatoren, maar moet er tevens op gericht zijn de kwaliteit en de houdbaarheid van de openbare financiën te verbeteren. De beperkte tijd die nog rest voordat de gevolgen van de vergrijzing nadrukkelijker voelbaar worden, moet worden aangewend om de openbare financiën gezond te maken.ii. - Bevordering van meer en betere banen, verhoging van de arbeidsparticipatie en aanpakken van de hardnekkige werkloosheidWanneer de werkgelegenheidsgroei in de EU vanuit een middellangetermijnperspectief wordt bezien, is er sprake van een sterke prestatie. Naast het gunstige macro-economische klimaat, is de krachtige banengroei na 1997 maar ook toe te schrijven aan de hervormingen van de arbeidsmarkten waartoe de lidstaten onder meer in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie en de globale richtsnoeren voor het economische beleid zijn overgegaan. Deze hervormingen omvatten onder meer maatregelen om de loonkosten te verlagen en/of het aanpassingsvermogen van de beroepsbevolking te verhogen, een volgehouden loonmatiging, een grotere flexibiliteit van de reële lonen en verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen en de belastingen. De arbeidsmarkten zijn ook flexibeler geworden, zoals blijkt uit de grote bijdrage van de ontwikkeling van de deeltijdarbeid en de tijdelijke arbeid aan de totale werkgelegenheidsschepping.Ondanks deze indrukwekkende prestatie in de tweede helft van de jaren negentig wordt het menselijk potentieel in de Europese Unie evenwel nog steeds onderbenut en blijven er structurele problemen bestaan. De werkloosheid - en in het bijzonder de langdurige werkloosheid - is in een aantal lidstaten nog steeds hoog. Er moet absoluut worden voorkomen dat de in 2002 verwachte conjunctuurgebonden toename van de werkloosheid een structureel karakter gaat aannemen. De werkloosheid is veelal geconcentreerd in de meer achtergebleven regio's en bij de kwetsbaardere groepen werknemers. Dit neemt echter niet weg dat in sommige lidstaten hoge werkloosheid hand in hand gaat met een groot aantal onvervulde vacatures en dat de arbeidsmarktvoorwaarden vaak aanzienlijk uiteenlopen van regio tot regio, hetgeen wijst op een discrepantie tussen de vraag naar en het aanbod van arbeidskrachten. Deze discrepantie is ten dele te wijten aan belemmeringen voor de geografische en beroepsmobiliteit, alsook aan een gebrek aan differentiatie in de loonontwikkeling.Bovendien is de arbeidsparticipatie, vooral van oudere werknemers en vrouwen, onbevredigend en zijn er ernstige inspanningen vereist om de werkgelegenheidsgraden op te trekken tot de in Lissabon en Stockholm vastgestelde streefcijfers en om zich op de gevolgen van de vergrijzing voor te bereiden. Teneinde de doelstellingen van Lissabon te halen, moeten er in de EU tussen 2002 en 2010 ongeveer 15 miljoen arbeidsplaatsen bijkomen. Om de gevolgen van de vergrijzing te ondervangen, heeft de Europese Raad van Barcelona erop aangedrongen de effectieve gemiddelde pensioenleeftijd in de EU tegen 2010 met ongeveer 5 jaar te verhogen.Het is bijgevolg noodzakelijk dat het beleid tot terugdringing van de werkloosheid en de veelomvattende strategie tot verhoging van participatiegraden krachtdadig worden voortgezet, zoals dat door de Europese Raad van Barcelona is bepleit. Dit houdt onder meer in dat actie wordt ondernomen om de prikkels te versterken voor mensen om te gaan werken en hen in staat te stellen de arbeidsmarkt te betreden (door bijvoorbeeld de opvangvoorzieningen voor kinderen en andere afhankelijke personen uit te breiden, een flexibele werkorganisatie te bevorderen, onder meer via deeltijdregelingen, en onderwijs en opleiding te stimuleren), betere informatie over vacatures te verstrekken, de terugkeer van langdurig werklozen op de arbeidsmarkt door middel van actieve arbeidsmarktmaatregelen te begeleiden en de voorwaarden te verbeteren waaronder ondernemingen op lonende wijze meer arbeidskrachten in dienst kunnen nemen. In dit verband kan de bevordering van de vorming van menselijk kapitaal om tot een hoger opleidingsniveau te komen, dat over de gehele loopbaan van de werknemer aanpasbaar is en bovendien tot een betere kwaliteit van het werk bijdraagt, als katalysator fungeren.iii. - Verbetering van de voorwaarden voor een hoge productiviteitsgroeiOp lange termijn is de ontwikkeling van de levensstandaard in ruime mate afhankelijk van de productiviteitsgroei. Naarmate het aandeel van de beroepsbevolking ten gevolge van de vergrijzing verder afneemt, zal het handhaven van een hoge levensstandaard op langere termijn steeds sterker gaan afhangen van productiviteitsstijgingen. De groei van de arbeidsproductiviteit in de Unie is vrij beperkt en is in de tweede helft van de jaren negentig zelfs met gemiddeld ½ %-punt teruggelopen ten opzichte van de eerste helft van dat decennium. Deze daling was vooral toe te schrijven aan een werkgelegenheidsintensievere groei als gevolg van de doorgevoerde structurele hervormingen. Op het hoogtepunt van de conjunctuurcyclus in 2000 had de productiviteitsstijging met 1,5% opnieuw het gemiddelde niveau van het begin van de jaren negentig bereikt. Een dergelijk percentage is echter nog niet toereikend voor het realiseren van de duurzame BBP-groei van 3% die noodzakelijk wordt geacht om de agenda van Lissabon te verwezenlijken.Hoewel productiviteitsontwikkelingen de resultante vormen van tal van verschillende factoren, hangen zij toch grotendeels af van de investeringen, die de structuur en omvang van de kapitaalvoorraad bepalen en de penetratie van nieuwe technologieën in de economie mogelijk maken. Een hogere investeringsgroei doet het beschikbare kapitaal per werknemer en dus - ceteris paribus - de arbeidsproductiviteit toenemen. Er is zowel behoefte aan als ruimte voor een verbetering van het investeringsklimaat. De bewerkstelligde macro-economische stabiliteit verschaft immers een solide basis om het investeringsklimaat te verbeteren. Ook een hoge mate van innovatie in een context van een krachtige investeringsgroei doet de kwaliteit van de kapitaalvoorraad toenemen. Zowel investeringen als innovatie zullen ongetwijfeld gebaat zijn bij een concurrerender en ondernemersvriendelijker klimaat, dat in de hand wordt gewerkt door structurele hervormingen op de product-, kapitaal- en arbeidsmarkten die in een betere marktwerking resulteren en zodoende aanleiding geven tot de overheveling van middelen van toepassingen met een lage productiviteit naar toepassingen met een hogere productiviteit. Even belangrijk zijn een adequaat regelgevingskader, efficiënte overheidsdiensten, een bevredigende netwerkinfrastructuur en hogere investeringen in onderzoek, onderwijs en opleiding om het opleidingsniveau en het aanpassingsvermogen van de beroepsbevolking te verhogen.Hoewel tot dusver reeds bemoedigende vooruitgang is geboekt, zijn grote segmenten van de Europese productmarkten nog steeds onvoldoende geïntegreerd om de Unie aantrekkelijk te maken voor het doen van investeringen. Er zijn dan ook verdere hervormingen nodig om de energie- en communicatienetwerken in Europa te integreren. Teneinde de grensoverschrijdende dienstverlening, vooral in de distributiesector, te vergemakkelijken en de mobiliteit van zowel geschoolde als ongeschoolde arbeidskrachten te bevorderen, is een sterkere coördinatie van het nationale en het communautaire beleid vereist. Ten gevolge van de totstandbrenging van de EMU zijn op de markten voor financiële diensten en de kapitaalmarkten reeds tal van nieuwe mogelijkheden ontstaan om de efficiëntie te vergroten. Dit neemt echter niet weg dat er nog een lange agenda moet worden afgewerkt die in diverse onderdelen van deze richtsnoeren wordt geschetst.>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>iv. - Bevordering van een duurzame ontwikkeling in het belang van de huidige en toekomstige generatiesHet in rekening brengen van de noden van de huidige en toekomstige generaties, waaronder een duurzaam milieu en sociale en regionale samenhang, zal bewerkstelligen dat beleidsmaatregelen ter bevordering van de welvaart ook ten volle aan het welzijn van de burgers bijdragen. Hoewel het economische beleid een wezenlijke bijdrage kan leveren tot de realisatie van deze doelstelling, zijn daartoe veelal belangrijke beleidsmaatregelen op meerdere terreinen vereist, die tenderen uit te stijgen boven louter economische overwegingen. Dit neemt evenwel niet weg dat de economische beleidsmakers hun beleid kunnen optimaliseren door ook met sociale en milieubeperkingen en -overwegingen rekening te houden.Zo kan het economische beleid een wezenlijke bijdrage leveren aan de bevordering van de milieuzorg door ervoor te zorgen dat de externe effecten van de economische activiteiten op het milieu ten volle in de prijzen tot uiting komen. Het economische beleid kan tevens in belangrijke mate bijdragen tot een adequate voorbereiding op de uitdagingen die de vergrijzende samenlevingen met zich meebrengen, met name wat de arbeidsparticipatie en de financiële gevolgen daarvan betreft. Het doel is te komen tot een positieve wisselwerking tussen het economische en het sociale beleid teneinde een duurzaam arbeidsleven te ondersteunen en tegelijkertijd optimaal gebruik te maken van het beschikbare menselijke potentieel.Ten slotte kan het economische beleid langs verschillende wegen de sociale en economische samenhang in de hand werken. Een goede economische prestatie ondersteunt de schepping van banen, en banen bieden de beste bescherming tegen armoede en sociale uitsluiting. In dit verband zou het eveneens van belang zijn te komen tot een moderne en actieve welvaartsstaat die werken aanmoedigt. Een gedegen macro-economisch kader alsmede efficiënte product-, kapitaal- en arbeidsmarkten zijn belangrijke factoren voor zowel nationale als regionale inhaalbewegingen. Op sommige beleidsterreinen kan het economische beleid worden verbetert door beter rekening the houden met specifieke regionale omstandigheden. Het bevorderen van de aanpassing van de regionale arbeidsmarkten door ertoe bij te dragen dat het loonvormingsproces de verschillen in de plaatselijke omstandigheden beter weerspiegelt en door de belemmeringen voor de geografische arbeidsmobiliteit te reduceren, is een belangrijke doelstelling die verder dient teworden nagestreefd. Daarnaast moet ook verdere aandacht worden besteed aan de verhoging van de effectiviteit van overheidsuitgaven met regionale gevolgen door de overheidsstelsels voor de toewijzing en aanwending van de beschikbare middelen te verbeteren.3. Beleidsaanbevelingen3.1 Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleidHet macro-economische beleid vervult een hoofdrol bij het op peil houden van de groei en de werkgelegenheid en bij het behoud van prijsstabiliteit. Op korte termijn moet het erop gericht zijn een evenwichtige economische expansie gaande te houden en het aanwezige groeipotentieel volledig te realiseren. Op middellange termijn moet het bijdragen tot de totstandbrenging van de randvoorwaarden die bevorderlijk zijn voor voldoende besparingen en investeringen om de economie op een houdbaar, hoger, niet-inflatoir groei- en werkgelegenheidspad te brengen.Naar verwachting zal de expansie in de eurozone, na een sterke vertraging van de bedrijvigheid in 2001, wederom aantrekken en in de tweede helft van het jaar dicht in de buurt of boven het potentiële groeitempo komen te liggen, terwijl de inflatie vermoedelijk zal afnemen. Een adequate en spanningsvrije macro-economische beleidsaanpak bestaat uit de hierna beschreven elementen.Hoofddoel van het ene monetaire beleid is de prijsstabiliteit in de eurozone te handhaven. Onverminderd deze hoofddoelstelling dient het ter ondersteuning van het algemene economische beleid in de Gemeenschap.Zoals in het kader van het stabiliteits- en groeipact is afgesproken, dienen de lidstaten een gezonde begrotingssituatie te bewerkstelligen en te handhaven. Voor een duurzame gezondmaking van de openbare financiën dienen alle lidstaten erop toe te zien dat hun conjunctuurgezuiverde begrotingssituaties de komende jaren in evenwicht komen of blijven dan wel een overschot vertonen. Om gezonde begrotingssituaties te handhaven, moeten de lidstaten hun belastinghervormingen adequaat financieren en, waar zulks mogelijk en passend is, met bezuinigingen op de overheidsuitgaven compenseren. Gezonde en houdbare openbare financiën dragen bij tot lage rentetarieven en tot het toestromen van particuliere investeringen. Dit creëert manoeuvreerruimte voor conjuncturele stabilisatie, om onverwachte budgettaire ontwikkelingen op te vangen en de overheidsschuld sneller te doen afnemen teneinde zich voor te bereiden op de budgettaire gevolgen van de vergrijzing. Ten slotte wordt ook het begrotingskader van de EMU er geloofwaardiger door, hetgeen een versterking van het vertrouwen van de investeerders in de hand werkt.Als algemeen principe is het belangrijk dat bij het begrotingsbeleid een procyclische koers wordt vermeden omdat een dergelijke koers in overdreven schommelingen in de bedrijvigheid kan resulteren, tot onhoudbare structurele saldi kan leiden en het streven naar prijsstabiliteit van het ene monetaire beleid kan doorkruisen. Voor het begrotingsbeleid dient derhalve als norm te gelden dat ernaar moet worden gestreefd de automatische stabilisatoren symmetrisch over de gehele conjunctuurcyclus hun werk te laten doen zonder dat de limiet van 3% van het BBP van het buitensporig overheidstekort wordt overschreden. Tijdens perioden van hoogconjunctuur moeten de lidstaten de automatische stabilisatoren ten volle kunnen laten werken, hetgeen betere begrotingssaldi impliceert.>RUIMTE VOOR DE TABEL>Volgens de meest recente actualiseringen 2001/2002 van de stabiliteitsprogramma's zal de begrotingssituatie in de eurozone als geheel, na een geringe verslechtering in 2001, geleidelijk verbeteren tot in 2004 een evenwicht wordt bereikt; dit is een jaar later dan in de GREB van vorig jaar werd verwacht vanwege de groeivertraging.In het algemeen moeten de lidstaten van de eurozone:i. hun begrotingsbeleid zodanig oriënteren en uitvoeren dat begrotingssituaties worden bewerkstelligd of gehandhaafd die over de gehele conjunctuurcyclus bezien nagenoeg in evenwicht zijn of een overschot vertonen; indien nog geen begrotingssituaties zijn bereikt die vrijwel in evenwicht zijn of een overschot vertonen, bij de tenuitvoerlegging van hun begrotingen voor 2002 en de opstelling van de begrotingen voor 2003 de nodige maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat deze middellangetermijndoelstellingen uiterlijk in 2004 worden verwezenlijkt;ii. erop toezien dat belastinghervormingen adequaat worden gefinancierd teneinde zich te houden aan de verbintenis om gezonde openbare financiën na te streven; een procyclisch begrotingsbeleid vermijden om bij te dragen tot een passende macro-economische beleidsmix op het niveau van de lidstaten en de eurozone; de automatische stabilisatoren ongehinderd hun werk laten doen terwijl het herstel doorzet; hun begrotingen nauwgezetuitvoeren om te voorkomen dat de doelstellingen van de stabiliteitsprogramma's niet worden gehaald; eniii. de openbare financiën verder saneren om de solvabiliteit ervan op lange termijn te waarborgen door gebruik te maken van de beperkte tijd die nog rest voordat de gevolgen van de demografische veranderingen voelbaar worden.Wat betreft de lidstaten die geen deel uitmaken van de eurozone, staat het monetaire beleid in Denemarken in het teken van het stabiel houden van de wisselkoers ten opzichte van de euro in het kader van het WKM2, dat als instrument voor het bereiken van prijsstabiliteit wordt beschouwd. In Zweden en het Verenigd Koninkrijk is het monetaire beleid gericht op prijsstabiliteit via inflatiedoelstellingen. Het welslagen van dit beleid zal bijdragen tot het creëren van de voorwaarden voor wisselkoersstabiliteit.Ook de niet tot de eurozone behorende lidstaten moeten gezonde begrotingssituaties handhaven overeenkomstig het stabiliteits- en groeipact. In het algemeen moeten zij:i. hun begrotingsbeleid zodanig oriënteren en uitvoeren dat begrotingssituaties worden bewerkstelligd of gehandhaafd die over de gehele conjunctuurcyclus bezien nagenoeg in evenwicht zijn of een overschot vertonen;ii. erop toezien dat belastinghervormingen adequaat worden gefinancierd teneinde zich te houden aan de verbintenis om gezonde openbare financiën na te streven; een procyclisch begrotingsbeleid vermijden om bij te dragen tot een passende macro-economische beleidsmix op nationaal niveau; de automatische stabilisatoren ongehinderd hun werk laten doen terwijl het herstel doorzet; hun begrotingen nauwgezet uitvoeren om te voorkomen dat de doelstellingen van de convergentieprogramma's niet worden gehaald; eniii. de openbare financiën verder saneren om de solvabiliteit ervan op lange termijn te waarborgen door gebruik te maken van de beperkte tijd die nog rest voordat de gevolgen van de demografische veranderingen voelbaar worden.De loonontwikkelingen in de lidstaten dienen de uiteenlopende economische en werkgelegenheidssituaties te weerspiegelen. De regeringen dienen de juiste randvoorwaarden voor loononderhandelingen door de sociale partners te bevorderen. Om de loonontwikkelingen te doen bijdragen tot een werkgelegenheidsvriendelijke beleidsmix, dienen de sociale partners zich verantwoordelijk te blijven opstellen en in elke lidstaat loonakkoorden te sluiten die stroken met de in de globale richtsnoeren voor het economische beleid vervatte beginselen. Het is nodig dat:i. de nominale loonstijgingen verenigbaar zijn met prijsstabiliteit;ii. de reële lonen niet sneller stijgen dan de arbeidsproductiviteit, gelet op de noodzaak om capaciteitsverruimende en werkscheppende investeringen voorzover nodig renderend te maken en vervolgens te houden; eniii. nationale arbeidsinstellingen en systemen voor collectieve onderhandeling, onder eerbiediging van de autonomie van de sociale partners, rekening houden met het verband tussen loonontwikkelingen en arbeidsmarktomstandigheden, waardoor een ontwikkeling van de lonen in overeenstemming met het productiviteitsverloop en de opleidingsverschillenmogelijk wordt, om op deze manier het concurrentievermogen van de EU op peil te houden en de werkgelegenheid voor alle beroepen en geografische gebieden te bevorderen.3.2 Verbeteren van de kwaliteit en de houdbaarheid van de openbare financiënOpdat de openbare financiën een zo groot mogelijke bijdrage kunnen leveren tot de groei en de werkgelegenheid en de verwezenlijking van de in Lissabon en Stockholm overeengekomen doelstellingen, moeten alle lidstaten gezonde begrotingssituaties bereiken en handhaven. Dit is vooral van belang in landen die nog geen begrotingssituaties hebben bewerkstelligd die "vrijwel in evenwicht zijn of een overschot vertonen", zoals door het stabiliteits- en groeipact wordt voorgeschreven. Een goed evenwicht en een adequate opeenvolging moeten worden gevonden tussen de vermindering van de overheidsschuld, de verlaging van de belastingen en de voortzetting van de financiering van overheidsinvesteringen op belangrijke terreinen. Landen met een hoge overheidsschuld en/of die de middellangetermijnbegrotingsdoelstelling van het pact nog niet hebben verwezenlijkt, moeten voorrang geven aan begrotingsconsolidatie: dit zal ervoor zorgen dat er voldoende ruimte is voor de werking van de automatische stabilisatoren in geval van een conjunctuurverzwakking en tevens deze landen helpen de extra budgettaire kosten op te vangen die de vergrijzing met zich meebrengt. De beoordeling van de houdbaarheid van de openbare financiën op basis van de geactualiseerde stabiliteits- en convergentieprogramma's bevestigt dat het gevaar niet denkbeeldig is dat tal van lidstaten in de toekomst met op de vergrijzing terug te voeren begrotingsonevenwichtigheden worden geconfronteerd.Hiertoe moeten de lidstaten:i. ernaar streven de belasting- en uitkeringsstelsels werkgelegenheidsvriendelijker te maken, onder meer door, waar passend, een verlaging van de totale belastingdruk en doelgerichte hervormingen van het belasting- en uitkeringenstelsel, vooral met betrekking tot laagbetaalde arbeid, binnen het kader van voortgezette begrotingsconsolidatie, en door de belastingstelsels efficiënter te maken (zie ook afdeling 3.3);ii. de kwaliteit van de overheidsuitgaven bevorderen door deze bij te sturen in de richting van de accumulatie van fysiek en menselijk kapitaal en van onderzoek en ontwikkeling, zodat een aanzienlijke jaarlijkse stijging van de investeringen per hoofd van de bevolking verzekerd is;iii. de doeltreffendheid van de overheidsuitgaven verhogen door institutionele en structurele hervormingen; met name moeten mechanismen voor uitgavenbeheersing, waaronder begrotingsprocedures, worden ingevoerd of versterkt;iv. de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn verbeteren door de veelomvattende drieledige strategie te volgen die door de Europese Raad van Stockholm is overeengekomen. Deze bestaat in een passende combinatie van maatregelen die gericht zijn op een snelle afbouw van de overheidsschuld, een verhoging van de werkgelegenheidsgraad (vooral van vrouwen en oudere werknemers) en een hervorming van de pensioen- en gezondheidszorgstelsels om deze een deugdelijke financiële basis te geven. Ook de openbare pensioenreservefondsen kunnen de houdbaarheid van de openbare financiën in de hand werken, mits zij met regelmatige en aanzienlijke bijdragen worden gestijfd. Hun vermogen versterken om de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn in te schatten en de resulterende analyses in het kader van het budgettaire planningsproces op middellange termijn in aanmerking nemen. Dit zal bijdragen tot de intensivering van het onderzoek in de context van het multilaterale toezicht, zoals door de Europese Raad van Barcelona is gevraagd;v. het pensioenbeleid bijsturen in de richting van de algemene gemeenschappelijke doelstellingen die tijdens de bijeenkomsten van de Europese Raad te Göteborg en Laken zijn afgesproken teneinde de adequaatheid van de pensioenen te waarborgen, deze betaalbaar te houden en aan de veranderende maatschappelijke behoeften tegemoet te komen; een veelomvattende strategie uitstippelen die het evenwicht bewaart tussen deze algemene doelstellingen en de uitdagingen waarmee de afzonderlijke landen worden geconfronteerd; met name maatregelen nemen die erop gericht zijn de werkelijke pensioenleeftijd te verhogen (door de toegang tot vervroegde-uittredingsregelingen te beperken, door ongegronde financiële prikkels in de belasting- en pensioenstelsels weg te werken die oudere werknemers ertoe aanzetten vervroegd te stoppen met werken, en door flexibeler formules voor pensionering toe te staan), de pensioenstelsels beter op de demografische risico's en de hogere levensverwachting af te stemmen, een grotere transparantie van de pensioenstelsels op het gebied van bijdragen en uitkeringen te bewerkstelligen en meer actuariële billijkheid en kapitaaldekking na te streven teneinde een beter evenwicht te bereiken tussen de verschillende pijlers van de pensioenstelsels in de lidstaten waar een dergelijk evenwicht nog niet is gerealiseerd; envi. blijven streven naar belastingcoördinatie teneinde schadelijke belastingconcurrentie te voorkomen en de in de Raad bereikte overeenkomst van november 2000 betreffende het belastingpakket effectief ten uitvoer te leggen teneinde de uiterste termijn van december 2002 voor het bereiken van een consensus te respecteren.3.3 Activeren van de arbeidsmarktenOndanks het negatieve effect van de conjunctuurverzwakking is de situatie op de arbeidsmarkt in 2001 verder verbeterd, al konden de zeer positieve ontwikkelingen van het voorgaande jaar niet worden geëvenaard. De gemiddelde werkloosheidsgraad bedroeg 7,6% en kwam daarmee 0,5%-punt lager uit dan het gemiddelde voor 2000 (zie grafiek betreffende de werkloosheidsgraad). In 2001 werd verdere vooruitgang geboekt in de richting van de verwezenlijking van de door de Europese Raden van Lissabon en Stockholm vastgestelde werkgelegenheidsdoelstellingen, al was deze progressie minder uitgesproken dan het jaar voordien. De totale werkgelegenheidsgraad bedraagt thans 64%, de werkgelegenheidsgraad van vrouwen 55% en die van oudere werknemers (leeftijdsgroep 55-64) 38% (zie grafieken betreffende de totale werkgelegenheidsgraad alsmede die van vrouwelijke en oudere werknemers).De vorderingen die, mede in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie, tijdens de afgelopen jaren bij het doorvoeren van structurele hervormingen op de arbeidsmarkten zijn gemaakt, kwamen tot uiting in een werkgelegenheidsintensievere groei. Als gevolg van volgehouden loonmatiging is de werkgelegenheid fors gestegen en de werkloosheid teruggelopen zonder dat dit in een opflakkering van de inflatie resulteerde; een groter beroep op tijdelijke en deeltijdse arbeidsovereenkomsten heeft bijgedragen tot flexibeler arbeidsmarkten die de sociale insluiting bevorderen; de op de onderkant van het loongebouw gerichte belastingverlagingen hebben het lonender gemaakt om een baan te aanvaarden; en de lidstaten beginnen over te stappen van passieve op actieve arbeidsmarktmaatregelen. Helaas lijkt het erop dat het tempo van de arbeidsmarkthervormingen in 2001 is vertraagd.>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>Er blijven echter nog belangrijke uitdagingen bestaan die met behulp van verdere hervormingen moeten worden aangepakt. In overeenstemming met de bespreking in afdeling 2.2., onder ii, omvatten deze uitdagingen onder meer:- het bevorderen van meer en betere banen;- het verder verhogen van de participatiegraden, met name van vrouwen en oudere werknemers, om de werkgelegenheidsdoelstellingen van Lissabon en Stockholm te halen en zich op de gevolgen van de vergrijzing voor te bereiden;- het terugdringen van de hoge werkloosheid;- het reduceren van de discrepantie tussen de vraag naar en het aanbod van arbeid op het niveau van de regio's en de beroepsgroepen.Deze uitdagingen moeten ook worden gezien in samenhang met andere, direct voor de arbeidsmarkt relevante uitdagingen, zoals loonvorming en onderwijs en opleiding, die in respectievelijk afdeling 3.1 en 3.7 aan de orde komen. Op 18 februari 2002 heeft de Raad gedetailleerde richtsnoeren aangenomen voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten voor 2002, die in overeenstemming zijn met de prioriteiten van de globale richtsnoeren 2001 voor het economische beleid, alsmede met de daarin vervatte specifieke aanbevelingen per lidstaat. Bij het nastreven van arbeidsmarkthervormingen dienen de lidstaten de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid en de tot hen gerichte aanbevelingen energiek uit te voeren.De lidstaten dienen met name de volgende maatregelen te nemen:i. aanpassen van de belasting- en uitkeringsstelsels om werken lonend te maken en het zoeken naar een baan te stimuleren. Verlagen van de hoge marginale effectieve belastingtarieven, met name voor lage inkomens, en wegwerken van werkloosheidsvallen. Verminderen van de aantrekkelijkheid van uitkeringsstelsels door onder meer de voorwaarden voor het ontvangen of behouden van uitkeringen, de duur, de vervangingsratio, alsook de beschikbaarheid van arbeidsgebonden uitkeringen en het gebruik van belastingvoordelen aan te pakken, zodat deze stelsels werkgelegenheidsvriendelijker worden. Toetsen van de administratieve stelsels en de zorgvuldigheid van het beheer. Beperking van de stimulering van vervroegde pensionering. Intensiveren van de inspanningen om oudere werknemers meer kansen te bieden om op de arbeidsmarkt te blijven teneinde de werkelijke pensioenleeftijd in de EU tegen 2010 met circa vijf jaar op te trekken en op deze manier de arbeidsparticipatie van oudere werknemers te verhogen;ii. versterken van de actieve arbeidsmarktmaatregelen door de efficiency ervan te verhogen, zowel wat het gebruik van middelen als de doelmatigheid ervan bij het verhogen van de reguliere werkgelegenheid betreft. Dit houdt onder meer in dat de maatregelen nadrukkelijker moeten worden toegespitst op degenen die het meeste risico op langdurige werkloosheid lopen, dat meer het accent moet worden gelegd op de maatregelen die het succesrijkst zijn gebleken en dat de maatregelen beter op de behoeften van de arbeidsmarkt moeten worden afgestemd;iii. opheffen van belemmeringen voor mobiliteit binnen en tussen de lidstaten. In overeenstemming met het Actieplan voor vaardigheden en mobiliteit de erkenning van kwalificaties bevorderen, de overdraagbaarheid van socialezekerheids- en pensioenrechten vergemakkelijken, de informatie en de transparantie in verband met openstaande betrekkingen verbeteren en ervoor zorgen dat noch de belasting- en uitkeringsstelsels, noch de huisvestingsmarkten de mobiliteit in de weg staan;iv. vergemakkelijken van de verandering van werkkring door, in samenspraak met de sociale partners, levenslang leren aan te moedigen en op deze manier ook bij te dragen tot een betere kwaliteit van het werk en een hogere productiviteit;v. bevorderen, in samenspraak met de sociale partners, van een meer flexibele werkorganisatie en evalueren van de regelgeving betreffende arbeidsovereenkomsten en de daarmee samenhangende kosten, teneinde meer arbeidsplaatsen te scheppen en voor een passend evenwicht te zorgen tussen flexibiliteit en werkzekerheid. Erop toezien dat verminderingen van de totale arbeidstijd niet leiden tot stijgingen van de loonkosten per eenheid en dat toekomstige behoeften aan aanbod van arbeid volledig in aanmerking worden genomen; envi. uit de weg ruimen van de bestaande hindernissen voor de deelneming van vrouwen aan de arbeidsmarkt. Bieden van meer opvangvoorzieningen voor kinderen en andere afhankelijke personen, teneinde onder meer de op de Europese Raad van Barcelona overeengekomen doelstellingen voor kinderopvang te realiseren (namelijk tegen 2010 voorzien in kinderopvang voor ten minste 90% van de kinderen tussen 3 jaar en de leerplichtige leeftijd en voor ten minste 33% van de kinderen onder 3 jaar). Aanpakken van de onderliggende factoren die leiden tot loonverschillen tussen mannen en vrouwen.3.4 De structurele hervorming van de productmarkten nieuw leven inblazenBij de tenuitvoerlegging van het economische hervormingsprogramma in het kader van de strategie van Lissabon is niet overal evenveel vooruitgang geboekt. Er zijn goede vorderingen gemaakt bij de omzetting van de internemarktrichtlijnen in nationaal recht, bij de openstelling van de overheidsopdrachten, bij de versterking van de bevoegdheden van de mededingingsautoriteiten en bij de vermindering van de overheidssteun. De liberalisering van de telecommunicatie- en elektriciteitsmarkten begint aanleiding te geven tot prijsverlagingen. Ook worden positieve gevolgen verwacht van de grotere toegankelijkheid van spoorwegnetten voor goederenvervoer. De vooruitzichten voor verdere prijsdalingen zullen vermoedelijk echter ongunstig worden beïnvloed door materiële knelpunten, inadequate regelgevingsstructuren, een trage openstelling van de markten en de grote marktaandelen van de gevestigde exploitanten die in deze sectoren actief zijn. Dit alles maakt duidelijk dat vooral op terreinen waar te langzaam vooruitgang is geboekt, verdere hervormingen van de product(goederen en diensten)markten vereist zijn om een volledig geïntegreerde en efficiënt functionerende interne markt tot stand te brengen. Ondanks de voortschrijdende integratie van de EU-goederenmarkten blijven verschillen in normen en regelgeving grensoverschrijdende activiteiten in de weg staan. Daar komt nog bij dat de totstandbrenging van een interne markt voor diensten slechts langzaam vordert. In het licht van het bovenstaande moeten de lidstaten:i. de interne markt volledig implementeren:- hun inspanningen intensiveren om het omzettingspercentage van de internemarktrichtlijnen op te trekken tot 98,5%, ervoor zorgen dat tegen de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in 2003 de richtlijnen waarvan de tenuitvoerlegging meer dan twee jaar over tijd is, volledig in nationaal recht zijn omgezet, en toezien op de correcte toepassing van de internemarktwetgeving;- meer werk maken van de opheffing van de technische handelsbelemmeringen door vaart te zetten achter de vaststelling van nieuwe productnormen en ervoor te zorgen dat de nationale overheidsdiensten het beginsel van wederzijdse erkenning beter toepassen;- een effectief functionerende interne markt voor diensten tot stand brengen door de belemmeringen voor het grensoverschrijdende handelsverkeer en de markttoegang op te heffen; en- de markten voor overheidsopdrachten verder openstellen en transparanter maken, onder meer door deze tegen 2003 op het Internet te brengen en door in 2002 zo spoedig mogelijk het pakket wetgevende maatregelen inzake overheidsopdrachten aan te nemen.>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>ii. een effectieve concurrentie verzekeren en daardoor de consumenten reële voordelen bezorgen:- de effectieve onafhankelijkheid en een afdoende capaciteit en doeltreffendheid van de mededingings- en regelgevingsautoriteiten garanderen, alsook de samenhang in de toepassing van de concurrentievoorschriften door de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten verbeteren; en- het totale niveau van de overheidssteun in verhouding tot het BBP verder verlagen en de steun ombuigen naar horizontale doelstellingen van algemeen belang en toespitsen op geconstateerde markttekortkomingen. De transparantie van het beleid inzake overheidssteun verhogen en de doelmatigheid van dit beleid beoordelen.iii. de netwerkindustrieën sneller hervormen en tegelijkertijd de verplichtingen op het gebied van de verlening van diensten van algemeen belang naleven:- de markttoegang bevorderen en de keuzemogelijkheden van de consument op de geliberaliseerde markten vergroten, met name door de onverkorte tenuitvoerlegging tegen juli 2003 van het nieuwe regelgevingspakket op het gebied van communicatie;- er in de elektriciteits- en gassector voor zorgen dat alle niet-huishoudelijke gebruikers (wat neerkomt op ten minste 60% van de totale markt) vanaf 2004 vrij hun leverancier kunnen kiezen en een regelgevende functie invoeren. Tegen 2005 moeten de verbindingen tussen de elektriciteitsnetwerken van de lidstaten goed zijn voor ten minste 10% van hun geïnstalleerde opwekkingscapaciteit;- toezien op een efficiënt gebruik van de bestaande infrastructuur en waar nodig de bouw van nieuwe infrastructuur stimuleren door tegen eind 2002 beslissingen te nemen over de herziening van de richtsnoeren en begeleidende financiële bepalingen inzake Trans-Europese energie- en vervoersnetwerken; en-- in de vervoerssector tegen eind 2002 beslissingen nemen over de voorstellen inzake de toewijzing van landings- en startrechten op luchthavens, havendiensten en openbare-dienstverleningscontracten; tegen 2004 een gemeenschappelijk luchtruim tot stand brengen; tegen 15 maart 2003 het Trans-Europees spoorwegnet voor goederenvervoer openstellen voor concurrentie en verder werk maken van het tweede pakket maatregelen voor het spoor.3.5 Bevorderen van de efficiency en de integratie van de EU-markt voor financiële dienstenFinanciële integratie draagt bij tot sterkere economische prestaties dankzij een betere middelenallocatie, scherpere concurrentie en een vermindering van de kwetsbaarheid van de EU-economie voor externe schokken. De invoering van de euro heeft de financiële integratie weliswaar in de hand gewerkt, maar dat neemt niet weg dat het financiële stelsel van de EU sterk versnipperd blijft. De ontplooiing van grensoverschrijdende financiële activiteiten wordt aan banden gelegd door tal van belemmeringen die voortvloeien uit het bestaan van diverse nationale financiële stelsels met uiteenlopende kenmerken. Bovenbedoelde versnippering wordt treffend geïllustreerd door de huidige clearing- en afwikkelingsstructuren in de EU: deze structuren functioneren vrij efficiënt op nationaal niveau, maar zeer inefficiënt op grensoverschrijdend niveau.Het belangrijkste instrument voor de totstandbrenging van een geïntegreerd financieel stelsel in de EU is het Actieplan voor financiële diensten (APFD). In het APFD wordt een hele reeks maatregelen voorgesteld om het regelgevingskader voor de interne markt voor financiële diensten te voltooien en ervoor te zorgen dat het is berekend op voortdurend aan verandering onderhevig zijnde markten. Hoewel de tenuitvoerlegging van het APFD reeds goed is opgeschoten, moeten de inspanningen om het actieplan vóór de door de Europese Raad van Lissabon vastgestelde uiterste termijn van 2005 uit te voeren, onverdroten worden voortgezet.Het Actieplan voor risicokapitaal (APRK) vormt de blauwdruk voor de totstandbrenging van een geïntegreerde en efficiënte markt voor durfkapitaal ten behoeve van jonge en innovatieve ondernemingen. Het APRK bevat een aantal maatregelen (waarvan er vele ook in het APFD zijn opgenomen) met betrekking tot de onderhandse kapitaalverstrekking (durfkapitaal en buy-outs) die bevorderlijk zijn voor de marktintegratie, uitvoering geven aan structurele hervormingen op terreinen zoals regulering, belastingheffing en faillissementswetgeving, en tevens een ondernemerscultuur in de hand werken. De Europese Raad van Lissabon heeft de uiterste termijn voor de uitvoering van het APRK vastgesteld op 2003.Integratie zal de financiële stabiliteit binnen de EU ten goede komen op voorwaarde dat er adequate institutionele regelingen voor het bedrijfseconomisch toezicht bestaan. In reactie op de consolidatiebeweging die momenteel binnen en tussen de onderscheiden financiële sectoren aan de gang is, hebben tal van lidstaten hun toezichtregelingen hervormd of zijn zij bezig dit te doen. De gekozen regelingen lopen uiteen van lidstaat tot lidstaat, waardoor naar verwachting een grotere behoefte zal ontstaan aan welomlijnde procedures voor grensoverschrijdende samenwerking tussen de verschillende nationale toezichthouders.Teneinde de financiële integratie te bespoedigen, zal het noodzakelijk zijn:i. de inspanningen van alle relevante partijen - de Raad, het Europees Parlement, de Commissie en de lidstaten - op te voeren om ervoor te zorgen dat het APFD uiterlijk tegen 2005 volledig ten uitvoer is gelegd en de effectenregelgeving tegen 2003; hiertoe moeten, zoals door de Europese Raad van Barcelona is onderstreept, de Raad en het Europees Parlement in 2002 zo spoedig mogelijk hun goedkeuring hechten aan de richtlijnvoorstellen betreffende financiële zekerheden, marktmisbruik, verzekeringstussenpersonen, de verkoop op afstand van financiële diensten, financiële conglomeraten, prospectussen en pensioenfondsen, alsook aan de verordening betreffende de toepassing van internationale standaarden voor jaarrekeningen; de lidstaten moeten zo snel mogelijk overgaan tot de tenuitvoerlegging van reeds door de Raad aangenomen wetgeving (bv. de verordening ter voorkoming van de aanrekening van buitensporige kosten voor grensoverschrijdende betalingen in de kleinhandel);ii. de inspanningen te intensiveren om het APRK tegen 2003 uit te voeren, vooral waar het erom gaat bij de regulering van institutionele beleggingen het beginsel van de "goede huisvader" toe te passen veeleer dan beperkingen naar gelang van het type activa op te leggen, de faillissementsprocedures te hervormen om een beter evenwicht tussen ondernemersactiviteit en beleggersbescherming tot stand te brengen, en een fiscaal kader te ontwikkelen dat bevorderlijker is voor investeringen en ondernemerschap; eniii. ervoor te zorgen dat er op nationaal en communautair niveau afdoende regelingen worden getroffen om tot een efficiënte grens- en sectoroverschrijdende samenwerking, coördinatie en informatie-uitwisseling tussen de diverse toezichthoudende autoriteiten te komen.3.6 Aanmoedigen van ondernemerschapEr is behoefte aan meer bedrijfsinvesteringen om de productiviteit te vergroten en de potentiële groei van de Europese economie naar een hoger peil te tillen. De totstandbrenging van een concurrerend ondernemingsklimaat dat door een adequate openbare infrastructuur en een modern en efficiënt overheidsapparaat wordt geschraagd, is een cruciale factor voor de stimulering van de oprichting en uitbreiding van ondernemingen. Alle lidstaten zijn zich daarvan bewust, zoals wordt geïllustreerd door de veelheid van maatregelen die zij hebben genomen om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven te verlichten, de oprichting van ondernemingen aan te moedigen en de toegang van het MKB tot financiering te vergemakkelijken. Ook het op de Europese Raad van Feira (juni 2000) onderschreven Europees Handvest voor kleine ondernemingen zal naar verwachting bijdragen tot de ondersteuning van kleine bedrijven. Desondanks blijven er grote verschillen bestaan tussen het bedrijfsklimaat in de onderscheiden lidstaten, vooral wat de belastingheffing betreft. Dit biedt nog ruime mogelijkheden om lering te trekken uit voorbeelden van optimale werkwijzen. De lidstaten moeten:i. een ondernemersvriendelijk klimaat tot stand brengen:- het vennootschapsbelastingstelsel en het regelgevingskader verbeteren en vereenvoudigen. De administratieve en juridische belemmeringen voor het ondernemerschap tot het strikte minimum beperken, met name door de tijd en kosten te reduceren die gewoonlijk nodig zijn om een nieuwe onderneming op te richten;- de overheidsdiensten efficiënter maken, onder meer door een verhoogd gebruik van openbare aanbestedingen en benchmarking, een grotere betrokkenheid van de particuliere sector, een scherpere concurrentie tussen leveranciers van universele diensten en het on line beschikbaar stellen van overheidsdiensten; en- de belemmeringen voor de ontplooiing van grensoverschrijdende economische activiteiten aanpakken die onder meer voortvloeien uit verschillen tussen de lidstaten op het gebied van standaarden voor jaarrekeningen, regels voor goed ondernemingsbestuur, belastingregelingen voor ondernemingen en BTW.ii. uitvoering geven aan de in het kader van het Europees Handvest voor kleine ondernemingen aangegane verbintenissen.iii. het nemen van risico's aanmoedigen door de toegang tot financiering te vergemakkelijken, vooral voor starters in het MKB. Van bijzonder belang voor het MKB is de toegang tot kapitaal in combinatie met managementvaardigheden (zie ook afdeling 3.5).3.7 Bevorderen van de kenniseconomieOndanks recente vorderingen loopt de Europese Unie nog steeds achter op de Verenigde Staten op het gebied van de ontwikkeling en verspreiding van nieuwe technologieën. Bovendien bestaan er grote verschillen tussen de lidstaten, zowel wat de O&O-uitgaven als percentage van het BBP als wat het aantal octrooiaanvragen per hoofd van de bevolking betreft. Verhoogde investeringen in menselijk kapitaal, O&O en ICT zijn nodig, vooral door de particuliere sector, om het Europese concurrentievermogen te versterken. In dit opzicht betekent het recentelijk goedgekeurde Galileo-project voor satellietnavigatie van de Unie een belangrijke stap voorwaarts. Bedrijven en burgers moeten ertoe worden aangespoord de kansen te grijpen die de kenniseconomie te bieden heeft. Onderwijs- en opleidingsstelsels moeten beter inspelen op de behoeften van de typische achtergestelde groepen op de arbeidsmarkt. Hiertoe is vereist dat de lidstaten:i. O&O en innovatie stimuleren:- de algemene uitgaven voor O&O verhogen zodat deze tegen 2010 3% van het BBP benaderen. Twee derden van deze investeringen moeten afkomstig zijn uit de particuliere sector. Dit houdt in dat ondernemingen sterker moeten worden gestimuleerd om in O&O te investeren door middel van een geïntegreerde strategie die ten doel heeft de concurrentie op de productmarkten te vergroten, risicokapitaal toegankelijker te maken, de intellectuele eigendomsrechten beter te beschermen (met inbegrip van de invoering van een betaalbaar gemeenschapsoctrooi) en tegelijkertijd voor een snellere verspreiding van nieuwe technologieën te zorgen, alsook door middel van fiscale en andere financiële prikkels;- de banden tussen de universitaire wereld en het bedrijfsleven verstevigen met het oog op kennisoverdracht en een betere commercialisering van O&O-resultaten. Duidelijke en samenhangende prioriteiten voor openbaar onderzoek vaststellen; en- de samenwerking op het gebied van onderzoek en innovatie in Europa bevorderen.ii. de toegang tot en het gebruik van ICT bevorderen:- de effectieve mededinging in lokale telecommunicatienetwerken (het aansluitnet) stimuleren om de ontwikkeling van het Europese breedbandnetwerk te versnellen; en- het internetgebruik in alle lagen van de samenleving (d.w.z. huishoudens, scholen, ondernemingen en overheidsdiensten) aanmoedigen en, meer in het bijzonder, het aantal PC's met internetaansluiting op één PC per vijftien leerlingen brengen.>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>iii. meer inspanningen leveren op het gebied van onderwijs en opleiding:- zowel op particulier als op openbaar niveau, zodat meer goed opgeleide onderzoekers en meer hooggekwalificeerd ICT-personeel beschikbaar komen, het algemene opleidingsniveau van de bevolking erop vooruitgaat en alle burgers de basisvaardigheden beheersen;- het vermogen van onderwijs- en opleidingsstelsels verbeteren om adequaat op veranderende vaardigheidsvereisten in te spelen en met name tegemoet te komen aan de behoeften van de typische achtergestelde groepen op de arbeidsmarkt, zoals vrouwen, oudere werknemers en vroegtijdige schoolverlaters; en- instrumenten invoeren om de transparantie van diploma's en kwalificaties te waarborgen.3.8 Meer aandacht besteden aan milieuzorgDe bescherming van ecologische rijkdommen - zoals schone lucht, zuiver water en een gezonde bodem -, de instandhouding van de biodiversiteit en de vermindering van de bedreigingen uit milieuoogpunt voor de volksgezondheid vereisen een actief milieubeleid dat bijdraagt tot een verantwoord gebruik van de schaarse natuurlijke hulpbronnen en een ontwikkeling die in economisch, ecologisch en maatschappelijk opzicht op termijn houdbaar is. Ook op internationaal niveau aangegane verbintenissen - met name op het gebied van klimaatverandering - vergen beleidsmaatregelen.De Europese Raad van Stockholm heeft verzocht de bevordering van duurzame ontwikkeling in de globale richtsnoeren voor het economische beleid te integreren. Zoals voorts door de Europese Raad van Göteborg is benadrukt, is duurzame ontwikkeling een concept dat verder gaat dan een louter economische evaluatie: duurzame ontwikkeling is gericht op verbeteringen in de kwaliteit van het leven door middel van coherente beleidsacties die gebaseerd zijn op een overkoepelende evaluatie van de economische, sociale en milieudimensie. Hierbij wordt uitgegaan van een langetermijnvisie, waarbij het welzijn van de huidige en toekomstige generaties voor ogen wordtgehouden. Voor de onderscheiden beleidsterreinen zijn concrete prioritaire maatregelen vastgesteld. Deze afdeling handelt over de integratie van milieuaspecten in het economische beleid, met name het gebruik marktconforme instrumenten als middel om duurzame ontwikkeling te bevorderen.Het overheidsoptreden loopt vaak vertraging op door verontrusting over de mogelijke kortetermijneffecten van het milieubeleid op economische groei, werkgelegenheid en het concurrentievermogen van afzonderlijke ondernemingen, sectoren en lidstaten. In dit verband dienen de lidstaten, met inachtneming van het volledige scala aan beleidsinstrumenten ter verwezenlijking van ecologische, economische en sociale doelstellingen, bij het nastreven van milieudoelstellingen meer gebruik te maken van economische instrumenten zonder andere beleidsdoelstellingen in het gedrang te brengen. Deze instrumenten bieden de industrie flexibiliteit om vervuiling op een kosteneffectieve wijze tegen te gaan en tegelijkertijd technologische innovatie aan te moedigen. Bovendien vormen zij dikwijls het meest doeltreffende middel om de vervuiling terug te dringen doordat zij leiden tot de internalisering van externe kosten in de prijzen. Zij zijn derhalve een manier om het beginsel dat de vervuiler betaalt, consequenter en kosteneffectiever te implementeren. In dit verband zijn betere informatieverstrekking aan de burgers en de betrokken ondernemingen, alsmede een adequate evaluatie van de instrumenten belangrijk. Ook investeringen in nieuwe, milieuvriendelijke technologie kunnen een voorname bron van vooruitgang vormen.De lidstaten moeten duidelijke doelstellingen en tijdschema's - zoals die welke in dit verband door de Europese Raad van Göteborg zijn vastgesteld - voor hun beleid opstellen en consequent toepassen, zodat bedrijven en consumenten zich soepel kunnen aanpassen. Elk jaar moeten de inspanningen worden voortgezet om de geleidelijk ontkoppeling van economische groei en het gebruik van hulpbronnen, en met name de loskoppeling van de toename van het vervoer en de BBP-groei, te bewerkstelligen. Gecoördineerde en geleidelijke maar gestadige en geloofwaardige veranderingen in het niveau en de structuur van de belastingtarieven totdat de externe kosten volledig in de prijzen zijn verrekend, zouden de structurele aanpassingsproblemen tot een minimum beperken en de aanpassing en uitwerking van innoverende oplossingen door ondernemingen bevorderen. Bij deze aanpak zou ook minder behoefte bestaan aan vrijstellingen voor de zwaarst getroffen ondernemingen of sectoren. Dergelijke vrijstellingen verminderen veelal de milieueffectiviteit van de maatregel, vervormen de belastingstructuren en zijn later moeilijk terug te draaien. De vaststelling van een kader voor het gebruik van economische instrumenten op communautair niveau zou ertoe kunnen bijdragen dergelijke vervormingen te voorkomen en de interne markt te ondersteunen.Derhalve is het noodzakelijk dat:i. de lidstaten werk maken van een beleid dat gebaseerd is op economische instrumenten zoals belastingen, door de gebruiker en de vervuiler te betalen heffingen, verzekerings/aansprakelijkheidsregelingen en verhandelbare emissierechten. Het voeren van een dergelijk beleid is vooral nodig in de vervoersector met zijn verschillende transportwijzen omdat in deze sector nog steeds geen passend, coherent en geïntegreerd stelsel van door de gebruiker te betalen heffingen en belastingen voorhanden is dat voor een adequate internalisering van externe factoren en een goede afspiegeling van het gebruik van hulpmiddelen zorgt;ii. teneinde op kosteneffectieve wijze aan de eisen van het protocol van Kyoto te voldoen, de lidstaten voorbereidselen treffen voor de invoering van de handel in emissierechten op EU-niveau en er daarbij onder meer op toezien dat zij over deugdelijke procedures voor de bewaking, rapportage en verificatie van emissies beschikken. De lidstaten die reeds regelingen voor de handel in broeikasgasemissierechten hebben getroffen of die de invoering van dergelijke regelingen overwegen, moeten er zorg voor dragen dat hun regelingen verenigbaar zijn met de communautaire regeling die momenteel bij de Raad in behandeling is. De lidstaten dienen een aanvang te maken met de opstelling van nationale toewijzingsplannen en duidelijke regels vast te stellen voor de toewijzing van emissierechten, zowel aan afzonderlijke entiteiten als aan de regeling voor de handel in emissierechten als geheel. Meer in het algemeen moeten de lidstaten voorkomen dat hun binnenlandse beleid en hun maatregelen op het gebied van klimaatverandering de totstandbrenging van een EU-brede regeling voor de handel in emissierechten belemmeren, en tevens andere maatregelen en beleidsvormen uitwerken waarmee in het bijzonder een efficiëntere beheersing van de vraag naar energie en vervoer wordt beoogd;iii. de lidstaten de openbaarmaking van milieu-informatie in de jaarrekeningen van ondernemingen aanmoedigen overeenkomstig de aanbeveling van de Commissie van 30 mei 2001;iv. de lidstaten wetgeving voorbereiden die bepaalt dat ondernemingen die milieugevoelige activiteiten verrichten, financiële zekerheden moeten stellen voor de eventueel door hen veroorzaakte potentiële schade;v. de lidstaten sectorale subsidies, belastingvrijstellingen en andere maatregelen die een negatief milieueffect hebben, afbouwen;vi. de lidstaten tegen december 2002 overeenstemming bereiken over een adequaat kader voor de belastingheffing op energie op Europees niveau; envii. de lidstaten maatregelen blijven nemen die gericht zijn op het energiegebruik, met inbegrip van vervoer, opdat de Europese Unie vóór 2010 aanzienlijke vooruitgang boekt op het gebied van energie-efficiëntie, zoals door de Europese Raad van Barcelona is gevraagd.II. Richtsnoeren voor het economisch beleid per land1. BelgiëIn België vertraagde de bedrijvigheid in 2001 sterk met een reële BBP-groei van 1%, na een uitzonderlijk jaar 2000 waarin de economie 4% groeide; de vertraging van de wereldhandel en de daaruit voortvloeiende verslechtering van het vertrouwen van het bedrijfsleven waren de voornaamste oorzaken van deze ontwikkeling. Momenteel wordt verwacht dat de bedrijvigheid zich in de eerste kwartalen van 2002 geleidelijk en in de tweede helft van het jaar meer uitgesproken zal herstellen met een opnieuw dynamischer ontwikkeling van het uitvoer- en het invoervolume; verwacht wordt echter dat de reële BBP-groei gemiddeld niet het resultaat van het voorgaande jaar zal overtreffen. In 2003 zal de economie vermoedelijk met iets minder dan 3% groeien ten gevolge van de levendigere internationale handel en de grotere binnenlandse vraag. De inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, zal naar verwachting verminderen van 2,5% in 2001 tot duidelijk onder de 2% in 2002 en zal in 2003 onder controle blijven. Volgens de prognoses zal de werkgelegenheid in 2003 toenemen, maar wel in een lager tempo dan in het recente verleden; de werkloosheid zal naar verwachting in 2002 enigszins toenemen, maar in 2003 weer gaan dalen. De loonontwikkelingen zullen vermoedelijk gematigd blijven in de context van de tegen eind 2002 te sluiten nieuwe kaderovereenkomst voor de lonen voor de periode 2003-2004.De weliswaar dalende verhouding van de overheidsschuld tot het BBP is in België nog zeer hoog en vereist een verdere budgettaire aanpassing, vooral met het oog op het veiligstellen van de houdbaarheid van de openbare financiën tegen de achtergrond van de vergrijzing. De hervorming van de pensioenen moet ook worden voortgezet, vooral met betrekking tot vervroegde-uittredingsregelingen, het aanvullend pensioen en de wederinschakeling van gepensioneerden in het arbeidsproces, teneinde het hoofd te bieden aan deze uitdaging. Andere vraagstukken die de aandacht verdienen, zijn de lage werkgelegenheidsgraad, de grote regionale verschillen in werkloosheid, het gebrek aan concurrentie in specifieke dienstensectoren, de administratieve lasten voor het bedrijfsleven en het gebrek aan efficiency in de overheidsadministratie.BegrotingspolitiekOndanks de sterke vertraging van de bedrijvigheid in 2001 waren de rekeningen van de totale overheid in evenwicht (of vertoonden zij een overschot van 0,2% van het BBP inclusief de opbrengsten uit UMTS-vergunningen); de handhaving van het begrotingsevenwicht werd vooral bewerkstelligd door een hoog primair overschot van 6,6% van het BBP, dat werd bereikt door besnoeiingen op de primaire uitgaven en hoge belastingontvangsten; specifieke factoren, zoals de verkoop van onroerende goederen, droegen voor ongeveer 0,3% van het BBP tot dit resultaat bij. In het geactualiseerde stabiliteitsprogramma 2001 wordt begrotingsevenwicht in 2002 en een overschot van 0,5% van het BBP in 2003 in het vooruitzicht gesteld. De handhaving van hoge primaire overschotten in de orde van grootte van 6% van het BBP per jaar blijft een essentieel element van de begrotingsaanpassingsstrategie, gezien de nog zeer hoge overheidsschuld en met het oog op de uitdagingen op lange termijn ten gevolge van de vergrijzing. Een beperking van de reële uitgavenstijging van Entiteit I (federale overheid en sociale zekerheid) tot 1,5% per jaar wordt een geschikte methode geacht om deze doelstelling te bereiken. De daling van de schuldquote was in 2001 bescheiden, een ontwikkeling die hoofdzakelijk was toe te schrijven aan de lage nominale BBP-groei en aan ad hoc-factoren; volgens de prognoses zal de schuldquote dalen tot iets onder de 100% van het BBP tegen eind 2003. Gezien het bovenstaande en omdat België deel uitmaakt van de eurozone, dient de begrotingspolitiek erop gericht te zijn:i. het begrotingssaldo in 2002 niet te laten verslechteren in vergelijking met 2001, met name door de lopende uitgaven van de overheid in de hand te houden;ii. in 2003 de begrotingsconsolidatie te hervatten en een begrotingsoverschot van 0,5% van het BBP te bereiken door de reële groei van de uitgaven van Entiteit I binnen de grens van 1,5% te houden en door streng toezicht te houden op de begroting van alle onderdelen van de overheid;iii. een veelomvattende strategie vast te stellen om zich voor te bereiden op de budgettaire implicaties van de vergrijzing; deze strategie moet erop gericht zijn de overheidsschuld verder te verminderen, het pensioenstelsel te hervormen, met name aandacht te besteden aan de lage gemiddelde effectieve pensioenleeftijd en de jaarlijks aan het Zilverfonds toe te wijzen begrotingsmiddelen te kwantificeren.ArbeidsmarktDe Belgische arbeidsmarkt had in 2001 te lijden van de zwakkere groei. De snelle daling van de werkloosheid in de afgelopen twee jaar kwam geleidelijk tot stilstand en in 2002 wordt een geringe toename verwacht. Hoewel de totale werkgelegenheidsgraad in de tweede helft van de jaren negentig gestadig is gestegen van 56,3% in 1996 tot ongeveer 61% eind 2000, ligt het resultaat nog onder het EU-gemiddelde, vooral wegens de relatief lagere werkgelegenheidsgraad van jongeren (29% voor de leeftijdsklasse 15-24), oudere mensen (slechts 24% voor de leeftijdsklasse 55-64) en vrouwen (51,5%). In het kader van het streven naar een "actieve verzorgingsstaat" werd de geleidelijke accentverlegging van passieve beleidsmaatregelen naar preventieve en meer actieve maatregelen in 2001 voortgezet. Ondanks de maatregelen die reeds ten uitvoer zijn gelegd, is de uitkeringsafhankelijkheid voor sommige segmenten van de arbeidsmarkt nog relatief hoog en zouden er nog andere maatregelen kunnen worden genomen om de overblijvende werkloosheidsvallen weg te nemen en het nog altijd grote aantal uitkeringsgerechtigden zonder werk in de beroepsbevolking, vooral oudere mensen, te activeren. De regionale verschillen blijven aanzienlijk. De werkgelegenheidsgraad in Vlaanderen (ongeveer 64% in 2000) was nog 8-9 procentpunten hoger dan in Wallonië en het Brusselse Gewest. Dit weerspiegelt onvoldoende arbeidsmobiliteit en ontoereikende loonflexibiliteit. Taalbarrières, hoge huisvestingskosten (ten gevolge van de nog steeds bestaande hoge registratierechten), steeds ergere verkeersopstoppingen en een inadequaat openbaar vervoersnetwerk zijn de voornaamste belemmeringen voor mobiliteit. In het licht van het voorgaande dient België, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. de recente hervormingen van de belastings- en uitkeringsstelsels consolideren om de uitkeringsafhankelijkheid te verminderen en werken lonend te maken, vooral door opheffing van de resterende belemmeringen voor oudere mensen om te blijven werken of opnieuw tot de arbeidsmarkt toe te treden;ii. maatregelen nemen om de arbeidsmobiliteit te verhogen en de sociale partners aan te moedigen de loonvormingsmechanismen te laten functioneren, zodat de productiviteit en de plaatselijke arbeidsmarktvoorwaarden beter in aanmerking worden genomen, met behoud van de loonmatiging;iii. een goed evenwicht tussen flexibiliteit en werkzekerheid bevorderen, en op de voet volgen op welke wijze het arbeidsaanbod wordt beïnvloed door de recente initiatieven ter verhoging van de arbeidstijdflexibiliteit, met name het nieuwe tijdskredietstelsel;iv. grotere inspanningen doen om de werkgelegenheidsgraad voor vrouwen te verhogen door de belemmeringen voor hun toetreding of herintrede tot de arbeidsmarkt op te heffen.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDe openheid van de Belgische economie stimuleert concurrentie op de goederenmarkten, hetgeen leidt tot hoge arbeidsproductiviteit en consumentenprijsniveaus rond het EU-gemiddelde. Op het gebied van de omzetting van de internemarktrichtlijnen werd de doelstelling voor maart 2002, 98,5%, gehaald. Ondanks een gebrek aan effectieve concurrentie op het aansluitnet vordert het liberaliseringsproces in de telecommunicatiesector goed en verspreidt de breedbandtoegang zich snel dankzij de lage toegangskosten. De banden tussen plaatselijke overheden en privé-partners zijn echter nog niet transparant genoeg en de liberalisering is minder ver gevorderd in sommige dienstensectoren zoals energie. Met name het uitstel van de instelling van de onafhankelijke transmissiesysteembeheerder voor elektriciteit en het gebrek aan officiële goedkeuring van de transmissietarieven hebben de toegang tot de markt belemmerd. Daardoor blijft de concurrentie in deze sectoren beperkt, hetgeen leidt tot hoge prijzen. Gemiddeld liggen de O&O- en ICT-uitgaven rond de EU-normen, maar zij blijven geconcentreerd in enkele sectoren en bedrijven. Belangrijke hervormingen om de bureaucratie te verminderen en de efficiëntie van de openbare dienstverlening te verhogen, zijn op stapel gezet en beginnen resultaten op te leveren. De administratieve lasten en de staatssteun voor de spoorwegen blijven echter hoog. Gezien het bovenstaande moeten de voornaamste prioriteiten voor België zijn:i. de concurrentie in de elektriciteits- en de gassector verhogen door de officiële aanwijziging van een onafhankelijke transportsysteembeheerder zonder belangrijke betrokkenheid van gevestigde bedrijven (eigendomsontvlechting), en door maatregelen te nemen ter aanmoediging van nieuwe leveranciers door eerlijke toegang tot de netwerken te verzekeren;ii. maatregelen nemen ter vermindering van de concurrentieverstoringen in de dienstensectoren op plaatselijk en provinciaal niveau die worden veroorzaakt door de aanwezigheid van overheids- en semi-overheidsondernemingen;iii. verdere maatregelen nemen om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven, inclusief de tijd en de kosten die nodig zijn voor het registreren van een nieuwe onderneming, te verlichten en e-bestuur te ontwikkelen.2. DenemarkenIn 2001 liep de groei terug tot 0,9% ten gevolge van hoofdzakelijk een duidelijke vertraging van de ontwikkeling van de investeringen en een verminderde toename van de buitenlandse vraag. De productiegroei zal naar raming toenemen tot ongeveer 1 3/4% dit jaar en rond 2 1/2% in 2003 onder invloed van vooral de binnenlandse vraag. In 2002 moet de groei worden gedragen door het gezinsverbruik, dat naar verwachting gelijke tred zal houden met de stijging van de reële nettolonen, en de investeringen, die zich zouden moeten herstellen wegens gunstiger vooruitzichten. Aangenomen wordt dat de Deense uitvoer met de buitenlandse vraag mee zal groeien en bij een op de finale vraag afgestemde invoerontwikkeling zal de bijdrage van de netto-uitvoer tot de groei dit jaar naar verwachting opnieuw negatief zijn. In 2003 zal de binnenlandse vraag waarschijnlijk verder aantrekken terwijl de netto-uitvoer naar verwachting een vrij neutrale bijdrage tot de groei zal leveren. Volgens de prognoses blijft de inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, na een stijging met 2,3% in 2001 ook dit jaar ongeveer op dit niveau, doordat de stijgingen van de prijzen van kleding de effecten van de iets lagere olieprijzen en de door de nieuwe regering ingevoerde "belastingbevriezing" compenseren, waarna voor 2003 een geringe inflatievermindering in het vooruitzicht wordt gesteld. De arbeidsmarkt zal krap blijven. De werkgelegenheid zal naar verwachting dit jaar marginaal en in 2003 met bijna 1/2% toenemen. Ondanks de vertraging van de economie is de geregistreerde werkloosheid op een zeer laag peil gebleven en voor 2003, als de groei weer op gang komt, wordt een geringe daling van de werkloosheid verwacht.De Deense economie, die momenteel draait op een peil dat dicht bij haar potentieel ligt, moet haar productiepotentieel verhogen door de volgende belangrijke vraagstukken aan te pakken: de belemmeringen die het arbeidsaanbod in de weg staan, moeten worden verminderd, waardoor ook de aanhoudende hoge loonstijgingen beter onder controle zouden komen. In een aantal belangrijke sectoren van het bedrijfsleven blijft de concurrentie onvoldoende en gezien de omvang van de overheidssector moet de efficiency in deze sector verder worden verhoogd. Voorts blijft het essentieel het overheidsverbruik effectief in te dammen en dit is zelfs nog dringender na de invoering van de "belastingbevriezing", zodat de financiën van de totale overheid ook op middellange termijn hoge overschotten kunnen blijven vertonen.BegrotingspolitiekIn 2001 bedroeg het overschot van de totale overheid 2,8% van het BBP, exclusief de UMTS-opbrengsten van 0,2 procentpunt. Naar verwachting zal het begrotingsoverschot dit jaar verminderen tot 2,1% van het BBP en vervolgens in 2003 stijgen tot 2,4% van het BBP. De vermindering van het overschot in 2002 is hoofdzakelijk toe te schrijven aan het feit dat een voorgestelde wijziging van de Speciale Pensioenspaarregeling in de ramingen voor deze jaren is meegenomen, waardoor het overschot met ongeveer 1/2 procentpunt van het BBP daalt [1]. In het laatste geactualiseerde Deense convergentieprogramma werd de strategie van een langzaam dalende verhouding van enerzijds de primaire uitgaven tot het BBP en anderzijds de belastingen tot het BBP gehandhaafd. Zoals in het verleden dikwijls het geval was, overschreed de reële stijging van het overheidsverbruik in 2001 het door de vorige regering vastgestelde streefcijfer. Een nieuw element is dat de in november 2001 aangetreden nieuwe regering zich ertoe heeft verbonden geen enkel tarief van een directe of indirecte belasting te verhogen. Daarnaast is er een plafond vastgesteld voor de belasting op de nominale waarde van het vermogen. Er is geen einddatum voor deze "belastingbevriezing" vastgesteld. De langetermijnprognoses in het geactualiseerde programma wijzen erop dat de financiën van de totale overheid tot het jaar 2010 jaarlijkse overschotten van 1 1/2 - 2 1/2% van het BBP moeten vertonen om de financiële gevolgen van de vergrijzing te kunnen dragen. Derhalve dient de begrotingspolitiek erop gericht te zijn:[1]  De nieuwe regering heeft voorgesteld de Speciale Pensioenspaarregeling (SP) met ingang van 2001 van een herverdelende belastingregeling te veranderen in een verplichte individuele pensioenregeling. Het voorstel heeft de vereiste meerderheid in het Parlement. Door deze wijziging zal het overschot van de totale overheid vanaf 2002 ongeveer 1/2 procentpunt van het BBP lager zijn omdat na de wijziging deze besparingen in de nationale rekeningen zullen worden beschouwd als particuliere in plaats van overheidsbesparingen. Dit is in overeenstemming met de op 28 februari 2002 meegedeelde cijfers betreffende het tekort en de schuld.i. ervoor te zorgen dat de doelstelling van de regering om de reële groei van het overheidsverbruik te beperken tot gemiddeld 1% per jaar, wordt bereikt, hetgeen impliceert dat de stijging in 2003 bij voorkeur niet de door de autoriteiten gemaakte prognose van 0,7% mag overschrijden teneinde de in de begroting voor 2002 opgenomen stijging van 1,3% te compenseren;ii. de tenuitvoerlegging van de belastingbevriezing op alle overheidsniveaus veilig te stellen, eventueel door bindende toezeggingen van de provincies en gemeenten in de overeenkomsten betreffende de begroting voor 2003.ArbeidsmarktOp het gebied van de werkgelegenheid presteert Denemarken het best van alle EU-landen met in 2001 een werkgelegenheidsgraad van 76% over het geheel genomen, 72% voor vrouwen en 56% voor oudere werknemers. De werkloosheid bleef in 2001 iets dalen tot 4,3% en de situatie op de arbeidsmarkt bleef krap. In 2001 werden geen nieuwe hervormingen ingevoerd. Door de eerdere hervormingen blijven de instromen in de vroegtijdige-uittredingsregeling en de arbeidsongeschiktheidsregeling echter afnemen en in 2002 moeten de marginale belastingtarieven worden verlaagd overeenkomstig het pakket-Whitsun van 1999. De nieuwe regering heeft onlangs een bevriezing van de belastingen aangekondigd. Ondanks de eerdere hervormingen was er een duidelijke trend in de richting van werktijdverkorting en is de uittreding uit de arbeidsmarkt relatief hoog. Van de beroepsbevolking is 21% opgenomen in uitkeringsstelsels (inclusief werkloosheidsuitkeringen) en actieve arbeidsmarktprogramma's, hetgeen deels bijdraagt tot de aanhoudende arbeidskrapte. Een verdere expansie van het arbeidsaanbod, die noodzakelijk is in het licht van de vergrijzing, zou kunnen worden gestimuleerd door hervormingen van de belastingen en de uitkeringen teneinde de onderliggende belasting/uitkeringsstructuur werkgelegenheidsvriendelijker te maken. In het licht van het voorgaande dient Denemarken, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. werken lonend maken door de hervormingen van de overdrachtsstelsels voort te zetten en de belastingdruk op arbeid, vooral op lage en middelhoge lonen, verder te verlichten.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDe Deense economie is minder open (gemeten naar de verhouding van de totale handel tot het BBP) dan die van de meeste andere kleine lidstaten en heeft een relatief hoog prijspeil, hetgeen deels is toe te schrijven aan een gebrek aan concurrentie in een aantal sectoren. De staatssteun ad hoc en per sector is laag en de score bij de omzetting van de internemarktrichtlijnen is uitstekend. Er is voortgang gemaakt met de liberalisering van de telecommunicatie- en elektriciteitsmarkten en met de openstelling van de overheidsopdrachten. Er is minder succes geboekt met de openstelling van de gasmarkten voor de concurrentie. De ICT-penetratie is hoog en de O&O-uitgaven liggen boven het EU-gemiddelde. Op het gebied van O&O presteert Denemarken echter minder goed dan de andere Noordse lidstaten, deels ten gevolge van de lagere uitgaven van het bedrijfsleven voor O&O en een lagere score op het gebied van commercialisering van O&O-resultaten. Volgens een OESO-onderzoek combineert Denemarken daarnaast hoge uitgaven voor openbaar onderwijs met relatieve lage onderwijsresultaten. Derhalve dient Denemarken prioriteit te geven aan het volgende:i. intensiever streven naar openstelling voor de concurrentie van de sectoren waar de concurrentie onvoldoende is gebleken;ii. de concurrentie op het gebied van openbare dienstverlening op plaatselijk niveau via verhoogde deelneming van de particuliere sector bevorderen en de concurrentie tussen exploitanten van openbare diensten eveneens bevorderen;iii. de volledige openstelling van de elektriciteits- en gasmarkten voltooien en zorgen voor eerlijke toegang tot het netwerk.3. DuitslandIn 2001 groeide het Duitse BBP met 0,6%. De terugval in de groei van het gezinsverbruik onder invloed van de stijging van de brandstoffenprijzen en de werkloosheid die in de loop van het jaar begon toe te nemen, werd beperkt door de in januari van dat jaar ten uitvoer gelegde verlagingen van de inkomstenbelasting. Daarentegen daalden de investeringen sterk in een klimaat van lage groeiverwachtingen. Voorts werd de economische ontwikkeling afgeremd door de belangrijke vermindering van de voorraden. Als gevolg daarvan bleef de binnenlandse vraag in 2001 flauw. De groei moest het derhalve hoofdzakelijk hebben van de netto-uitvoer, voornamelijk doordat de invoervolumes stagneerden. Voor 2002 wijzen de belangrijkste indicatoren op een herstel halverwege het jaar. De drijvende kracht daarachter zal vermoedelijk worden gevormd door de aantrekkende investeringen zijn, terwijl het verbruik ten gevolge van de stijgende werkloosheid waarschijnlijk weinig levendig blijft. Ondanks het verwachte sterke herstel zal de jaarlijkse gemiddelde groei van het BBP in 2002 onder de 1% blijven ten gevolge van de sterke negatieve statistische doorwerking aan het begin van het jaar. Door de hogere dan verwachte olie- en voedselprijzen bedroeg de gemiddelde stijging van de consumptieprijzen in 2001 2,4%. Door de verwachte ommekeer in deze prijseffecten zou de druk op de prijzen minder moeten worden en de inflatie, gemeten met het indexcijfer van de consumptieprijzen, onder de 2% moeten blijven, een van de laagste niveaus in de eurozone. De werkgelegenheid begon in 2001 te dalen en zal ondanks de verwachte toename van de bedrijvigheid in 2002 gemiddeld lager zijn. Dientengevolge zal de werkloosheid in 2002 naar verwachting gemiddeld hoger zijn dan in 2001.Ten gevolge van de economische teruggang nam het overheidstekort in Duitsland in 2001 toe tot 2,7% van het BBP. Een belangrijke uitdaging bestaat er derhalve in de consolidatie van de openbare financiën te bespoedigen en te zorgen voor een strikte tenuitvoerlegging van het stabiliteitsprogramma, vooral om het overheidstekort in 2002 onder de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 3% van het BBP te houden. Hoewel de huidige conjuncturele teruggang als zodanig voornamelijk door externe factoren wordt veroorzaakt, wordt het groeipotentieel van de Duitse economie belemmerd door de uitgestelde effecten van de hereniging, waaronder de crisis in de bouw, en door de trage voortgang van de structurele hervorming, met name op de arbeidsmarkt. De hoogste prioriteit dient derhalve te worden gegeven aan hervormingen die erop gericht zijn de aanhoudend hoge werkloosheid en de regionale ongelijkheden in de werkloosheid te verminderen en de actieve arbeidsmarktmaatregelen doeltreffender te maken. Dit dient te worden ondersteund door beleidsmaatregelen ter verhoging van de werkgelegenheidsgraad, met name door de uitkeringsstelsels te hervormen om werken lonend te maken en door de belemmeringen voor deelneming aan het arbeidsproces voor vooral vrouwen aan te pakken. Verbeteringen van het algemene ondernemingsklimaat, met name door verdere product-, kapitaal- en arbeidsmarkthervormingen, dienen ook bij te dragen tot de versterking van het economische groeipotentieel van Duitsland.BegrotingspolitiekVolgens de meest recente raming van het Bureau voor de Statistiek van de Bondsrepubliek liep het tekort van de totale overheid in 2001 op tot 2,7% van het BBP. Deze achteruitgang in vergelijking met het resultaat voor 2000 (- 1,3% van het BBP exclusief UMTS-opbrengsten) en de prognoses van het geactualiseerde Duitse stabiliteitsprogramma van oktober 2000 (een geraamd tekort van 1,5% van het BBP in 2001) is hoofdzakelijk toe te schrijven aan de sterkere vertraging van de groei dan verwacht en aan een aantal statistische herzieningen. In de gezondheidszorgsector en in een aantal deelstaten werden echter uitgavenoverschrijdingen geregistreerd. In het lopende jaar wijzen de lage BBP-groei en de stijging van sommige uitkeringen erop dat het tekort ondanks de verhoging van sommige belastingen niet zal verminderen in vergelijking met verleden jaar.In de vergadering van de Raad Ecofin van 12 februari 2002 verbond de Duitse regering zich ertoe de referentiewaarde van 3% van het BBP voor het tekort van de totale overheid in 2002 na te leven en bevestigde zij haar belofte om in 2004 de begroting vrijwel in evenwicht te hebben. Dit werd opnieuw bevestigd door de overeenkomst die tussen de Bond en de deelstaten werd gesloten in de bijzondere bijeenkomst van de Raad voor Financiële Planning (Finanzplanungsrat) op 21 maart 2002. Gezien hetbovenstaande en omdat Duitsland deel uitmaakt van de eurozone, dient de begrotingspolitiek erop gericht te zijn:i. ervoor te zorgen dat de referentiewaarde van 3% van het BBP voor het tekort van de totale overheid niet wordt overschreden. Elk potentieel groeidividend moet worden gebruikt om het tekort in 2002 te reduceren tot minder dan 2,5% van het BBP overeenkomstig de doelstelling in het laatste geactualiseerde stabiliteitsprogramma;ii. het tekort in 2003 zo ver te verminderen, dat de begroting in 2004 vrijwel in evenwicht kan komen. Hiertoe moet ervoor worden gezorgd dat de voor 2003 begrote uitgavenstijging op alle niveaus van de overheid en in de socialezekerheidsstelsels nihil blijft en dat elk potentieel groeidividend wordt gebruikt om het tekort te verminderen;iii. de vereiste hervorming van het gezondheidszorgstelsel ten uitvoer te leggen om de druk op de uitgaven te verlichten en bij te dragen tot de verbetering van de kwaliteit en de houdbaarheid van de openbare financiën;iv. nog tijdens de huidige zittingsperiode van het Parlement de overeengekomen wijzigingen in de Haushaltsgrundsätzegesetz aan te brengen en een effectieve controle mogelijk te maken op hetgeen overeengekomen werd in de bijzondere bijeenkomst van de Finanzplanungsrat van 21 maart 2002.ArbeidsmarktDe Duitse arbeidsmarkt had te lijden onder de economische teruggang in 2001, toen de werkgelegenheid niet verder toenam en de werkloosheid weer begon te stijgen. De totale werkgelegenheidsgraad ligt met 65% in 2000 boven het gemiddelde van de Europese Unie. De jeugdwerkloosheid is relatief laag. De werkloosheid, waarbij het voor de helft om langdurige werkloosheid gaat, blijft echter op het hoge peil van 7,9% iets boven het EU-gemiddelde. De regionale werkloosheidscijfers blijven sterk uiteenlopen. Ondanks een recente flexibilisering van de loononderhandelingen zijn de loondifferentiëring en de mobiliteit niet voldoende om adequaat bij te dragen tot een duidelijke vermindering van de regionale verschillen. Er zijn positieve stappen genomen door middel van nieuwe wetgeving om de actieve arbeidsmarktprogramma's (AAMP's) te rationaliseren, maar de doeltreffendheid van de grootschalige actieve programma's in regio's met een hoge werkloosheid moet verder worden verhoogd. Bovendien is de arbeidsmarktparticipatie van laaggeschoolde werknemers zeer laag en lopen zij 60% meer risico op werkloosheid dan de gemiddelde werknemer. Verdere stijgingen van de werkgelegenheidsgraad zullen kritisch afhangen van de vraag of de nog sterk negatieve prikkels en belemmeringen voor de arbeidsmarktparticipatie van laaggeschoolde werknemers, oudere werknemers en vrouwen kunnen worden verholpen. In het licht van het voorgaande dient Duitsland, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. intensiever trachten om werken lonend maken door de belastingen en uitkeringen te hervormen, vooral voor vrouwen en oudere werknemers. Het uitkeringsstelsel moet worden hervormd op de volgende punten: uitkeringsgerechtigdheid, voorwaarden, duur en vervangingspercentages alsmede de intrekking van de uitkering bij de aanvaarding van werk. De socialezekerheidsbijdragen moeten worden verlaagd, vooral voor de laagstbetaalden, waarbij wel tegelijkertijd de noodzaak van gezonde openbare financiën voor ogen moet worden gehouden;ii. de doelmatigheid van de AAMP's verbeteren, vooral daar waar zij op grote schaal worden gebruikt, en voorts de hulp bij het zoeken naar werk uitbreiden en doeltreffender maken. De AAMP's beter toespitsen op de groepen die het meeste risico op langdurige werkloosheid lopen, met inachtneming van de eisen van de arbeidsmarkt;iii. arbeidsbureaus en collectieve onderhandelingsstelsels bevorderen die, met behoud van de zelfstandigheid van de sociale partners, rekening houden met de relatie tussen loonontwikkelingen en arbeidsmarktvoorwaarden, en daarbij de lonen zich zodanig laten ontwikkelen dat de productiviteitsontwikkelingen en de verschillen in bekwaamheid in aanmerking worden genomen, teneinde de aanwezige bekwaamheden beter te benutten en de werkgelegenheid beter te spreiden over de verschillende regio's, met behoud van op stabiliteit en werkgelegenheid gerichte loonontwikkelingen;iv. maatregelen nemen om de arbeidsovereenkomsten en de werkorganisatie flexibeler te maken om een goed evenwicht te bereiken tussen flexibiliteit en werkzekerheid;v. de belemmeringen voor de deelneming van vrouwen aan het arbeidsproces opheffen, o.a. door de kinderopvang te verbeteren.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDe Duitse economie is relatief open voor een economie van grote omvang (gemeten naar de verhouding van de totale handel tot het BBP) en de consumptieprijsniveaus liggen dicht bij het EU-gemiddelde. De staatssteun daalt geleidelijk. De voor het opstarten van een besloten vennootschap vereiste tijd en kosten liggen rond het EU-gemiddelde en zijn slechts minimaal voor eenmansbedrijven. Duitsland heeft een sterke positie in de kenniseconomie, gemeten naar bedrijfsuitgaven voor O&O, octrooiaanvragen, en het percentage van de beroepsbevolking dat ten minste hoger middelbaar onderwijs heeft gevolgd. De voortgang op het gebied van de interne markt (omzetting van de internemarktrichtlijnen, openstelling van overheidsopdrachten) was beperkt. Het prijspeil voor elektriciteit (gezinnen) en gas blijft ruim boven het EU-gemiddelde en de vroegere regionale monopoliehouders blijven profiteren van het systeem van toegang voor derden via onderhandelingen. Tenslotte liggen de onderwijsresultaten van 15-jarigen en het percentage middelbare scholieren dat naar de universiteit gaat, onder het EU-gemiddelde. Twee derden van de betrokken leeftijdsgroep begint een beroepsopleidingsprogramma in het leerlingwezen. Derhalve dient Duitsland prioriteit te geven aan het volgende:i. zorgen voor effectieve concurrentie op de elektriciteits- en gasmarkten, hetgeen moet leiden tot een vermindering van de niveaus van en de regionale verschillen in de tarieven die worden aangerekend voor het gebruik van de energiedistributienetwerken; een regulerende instantie voor energie instellen om effectief toezicht uit te oefenen op de voorwaarden waaronder de tarieven tot stand komen;ii het lager en middelbaar onderwijs hervormen om de onderwijsresultaten van de leerlingen in het algemeen te verbeteren en vooral om te bereiken dat een hoger percentage schoolverlaters naar de universiteit gaat;iii. de omzetting van de internemarktwetgeving bespoedigen om het streefcijfer van 98,5% van de internemarktrichtlijnen te bereiken, en voor een hogere waarde aan overheidsopdrachten in het Publicatieblad bekendmaken.4. GriekenlandIn 2001 is de economische activiteit als gevolg van de verslechtering van de wereldeconomie enigermate vertraagd, maar werd door binnenlandse factoren ondersteund. Aanmerkelijk lagere rentevoeten, die volgden op de toetreding tot de eurozone vanaf 2001, en een toenemende instroom van financiële middelen uit de Europese structuurfondsen, gecombineerd met de voorbereiding van de Olympische spelen van 2004, zorgden ervoor dat de investeringen gehandhaafd bleven. Terzelfder tijd heeft een forse stijging van het consumentenkrediet en het herstel in het reële beschikbare inkomen de consumentenbestedingen gestimuleerd. Niettemin heeft de buitenlandse handel een negatief effect op de reële groei van het BBP gehad, wat zowel de sterke importcomponent van de binnenlandse vraag als de geringe verbetering van het concurrentievermogen weerspiegelde. Naar verwachting zal dit groeipatroon aanwezig blijven in 2002, terwijl een verbetering wordt voorspeld voor 2003 als gevolg van een opleving van de buitenlandse vraag. De situatie op de arbeidsmarkt vertoonde de afgelopen jaren een trage verbetering, waarbij de werkgelegenheid in de gehele economie ondanks een forse werkgelegenheidsschepping in de dienstensector en de bouwsector in betrekkelijk geringe mate toenam. De inflatiedruk begin 2001, die voortvloeide uit tweede-ronde-effecten van de stijging van de olieprijzen in 2000, begon in het tweede halfjaar van 2001 af te nemen. De onzekerheden blijven echter en houden verband met de resultaten van de nog lopende onderhandelingen over het loonakkoord in de particuliere sector.Ondanks de vooruitgang die in de afgelopen jaren is geboekt maken de uitdagingen op de middellange termijn een verdere verbetering van de werking van de Griekse economie noodzakelijk. Budgettaire onevenwichtigheden werden de laatste jaren verbeterd, maar de schuldquote van de overheid blijft op een zeer hoog niveau en vereist verdere solide budgettaire aanpassingen, vooral gelet op het ernstige risico dat in de toekomst budgettaire onevenwichtigheden kunnen ontstaan ten gevolge van de vergrijzing van de bevolking. De huidige groeifase van het reële BBP verschaft een gelegenheid om de structurele hervormingen te versnellen die zijn gericht op verhoging van het nog steeds lage productieniveau, verbetering van de efficiëntie van de arbeids- en de productmarkt alsook op het scheppen van een beter klimaat voor het bedrijfsleven. Daarnaast is het aanpakken van de hoge structurele werkloosheid en zorgen voor meer werkgelegenheid nog steeds een zeer belangrijke uitdaging.BegrotingspolitiekIn 2001 vertoonden de rekeningen van de totale overheid een tekort van 0,4% van het BBP en een evenwicht wanneer de niet in de begroting opgevoerde UMTS-inkomsten worden meegerekend. In de actualisering van 2001 van het stabiliteitsprogramma wordt het overheidsoverschot geraamd op 0,8% van het BBP in 2002 en 1% van het BBP in 2003; deze begrotingsprognoses zijn gebaseerd op de verwachting dat in die periode een hoge reële groei van het BBP van ongeveer 4% zal worden bereikt. De begrotingsstrategie bestaat er nog steeds in hoge primaire overschotten te bereiken die niettemin, naar wordt verwacht, gedurende deze periode zullen afnemen; de verbetering van de begrotingstekorten is in feite geheel het gevolg van een gestage daling van de rentebetalingen terwijl daarentegen weinig bezuinigingen op de lopende primaire uitgaven worden verwacht. De schuldquote van de overheid zal naar verwachting dalen van 99,6% van het BBP in 2001 tot 94,4% van het BBP in 2003, een vermindering die is beperkt door autonome factoren, met name omvangrijke financiële operaties. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat Griekenland een lid is van de eurozone, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:i. in de begroting 2002 en 2003 een koers aanhouden die niet aan de inflatoire druk bijdraagt, en waarbij ook rekening wordt gehouden met de resultaten van de komende nationale loonovereenkomst voor de particuliere sector in 2002;ii. voldoen aan de aanwijzing die al in de globale richtsnoeren van 2000 was vervat en waarin de toepassing van duidelijke en bindende normen voor de stijging van de lopende uitgaven in reële termen werd verlangd;iii. de schuldquote verlagen overeenkomstig de geplande vermindering van het overheidstekort en parallel met de stijging van het nominale BBP en vermindering van het gebruik van financiële operaties die het niveau van de overheidsschuld negatief beïnvloeden; eniv. de hervorming van de sociale-zekerheidsstelsels opvoeren en met name vanaf 2002 een begin maken met de hervorming van het pensioenenstelsel om ernstige onevenwichtigheden in de begroting te voorkomen die in de komende jaren door de vergrijzing van de bevolking zouden kunnen ontstaan.ArbeidsmarktDe economische opleving die zich de afgelopen jaren in Griekenland heeft voorgedaan ging gepaard met een toename van de werkgelegenheid (weliswaar met een percentage dat onder het gemiddelde van de eurozone ligt). Hoewel deze werkgelegenheidsschepping aanvankelijk werd overtroffen door een toename in het aanbod van arbeidskrachten, heeft de toename van het aantal arbeidsplaatsen in de afgelopen een à twee jaar een lichte daling van de werkloosheid ten gevolg gehad, met name in 2000. Desondanks wordt de Griekse arbeidsmarkt nog steeds gekenmerkt door een lage activiteitsgraad (55,7% in 2000) en een hoog niveau van structurele werkloosheid. Bovendien wordt de arbeidsmarkt gekenmerkt door een vergaande segmentatie die tot uiting komt in een hoge werkloosheid van vrouwen en jongeren, alsook een hoog niveau van langdurige werkloosheid. De arbeidsmarktmaatregelen in 2001 waren met name gericht op de tenuitvoerlegging van het pakket arbeidsmarkthervormingen van december 2000 en de lopende hervorming van de openbare arbeidsbureaus en van het onderwijs- en het beroepsopleidingsstelsel. Ondanks de recente maatregelen vertoont de arbeidsmarkt nog steeds een aantal problemen, zoals de ingewikkelde regelgeving en onvoldoende loondifferentiatie, alsook verstoringen van de stimulansen om in de formele sector te gaan werken die hun oorsprong vinden in de pensioenrechten en het belastingsstelsel. Deze belastingen omvatten onder meer een sterke mate van progressiviteit van de personenbelasting en een zware belastingdruk op werknemers in loondienst in vergelijking met zelfstandigen, al is de gemiddelde belastingdruk laag. Daarnaast moeten onderwijs en opleiding verder worden verbeterd om beter in de behoeften van de arbeidsmarkt te kunnen voorzien. In het licht van het voorgaande dient Griekenland, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. ten spoedigste werk maken van de hervorming van de pensioenrechten om andere werknemers ertoe aan te zetten weer te gaan werken en te blijven werken;ii. de verbetering van onderwijs en opleiding voortzetten om de vaardigheden van de beroepsbevolking te verhogen en in de behoeften van de arbeidsmarkt te voorzien;iii. voortgaan met het wegwerken van de belangrijkste verstoringen van werkgelegenheidsprikkels die het gevolg zijn van de loonbelasting;iv. veranderingen in het loonvormingssysteem bevorderen om ervoor te zorgen dat bij de vaststelling van de lonen meer rekening wordt gehouden met de verschillen in productiviteit en de plaatselijke arbeidsmarktvoorwaarden, in het bijzonder door de in de territoriale werkgelegenheidspacten opgenomen afwijkingsmogelijkheden in de praktijk toe te passen; env. de hervormingspakketten ten volle ten uitvoer leggen en toezicht houden op het effect ervan op de arbeidsmarktresultaten om voor maximale positieve effecten te zorgen en, met name, hierop voortbouwen door de restrictieve wetgeving inzake arbeidsbescherming te versoepelen om een juist evenwicht tussen flexibiliteit en veiligheid tot stand te brengen en door de herstructurering van de openbare arbeidsbureaus te bespoedigen.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDeels vanwege zijn geografische ligging staat de Griekse economie minder open voor concurrentie dan de overige lidstaten (gemeten naar het handelsverkeer als percentage van het BBP). De daadwerkelijke handhaving van de regels van het mededingingsbeleid is dan ook zeer belangrijk om een hoog niveau van concurrentie in de binnenlandse productmarkten te waarborgen en productiviteitsstijgingen te stimuleren. Weliswaar neemt de arbeidsproductiviteit in recente jaren sterk toe, maar toch blijft deze nog de op één na laagste in de EU. De achterstand bij de omzetting van internemarktwetgeving werd teruggebracht tot minder dan de helft maar het omzettingspercentage is nog steeds lager dan het streefpercentage van 98,5% in maart 2002. Hoewel er inspanningen worden gedaan om het bedrijfsklimaat en de werking van de overheidsdiensten te verbeteren, blijven de kosten om een nieuw bedrijf op te zetten hoog en het stelsel van vennootschapsbelasting is vrij complex en belemmert mogelijk de impulsen voor ondernemingen om te groeien. Daarnaast blijft, omdat de liberalisering nog niet lang geleden is doorgevoerd, de marktpositie van gevestigde bedrijven in de netwerkindustrieën sterk. Het lage gemiddelde onderwijsniveau van de bevolking blijft zorgwekkend en is één van de achterliggende factoren die verantwoordelijk zijn voor het algemeen nog lage - doch groeiende - niveau van ICT-verspreiding in Griekenland (de breedbandpenetratie is de laagste in Europa) en de zeer zwakke resultaten op het gebied van O&O en innovatie. Derhalve dient Griekenland prioriteit te geven aan het volgende:i. de inspanningen intensiveren om de beschikbaarheid van geschoolde arbeidskrachten te vergroten, activiteiten van het bedrijfsleven op het gebied van onderzoek en ontwikkeling en innovatie te bevorderen en voort te gaan met de bevordering van de verspreiding van ICT;ii. voortgaan met de stroomlijning van de administratieve voorschriften en procedures om de doeltreffendheid van de overheidsdiensten te vergroten en het stelsel van vennootschapsbelasting ten aanzien van de vorm van de organisatie van het bedrijf neutraal te maken;iii. de daadwerkelijke concurrentie in geliberaliseerde netwerkindustrieën vergroten, met name op het gebied van de elektriciteitsvoorziening en de zeevervoerdiensten; eniv. de vooruitgang te bestendigen die is gemaakt met de omzetting van de internemarktwetgeving, met als doel het streefpercentage van 98,5% van richtlijnen inzake de interne markt te bereiken.5. SpanjeNa een groei van ongeveer 4% in 1999 en 2000 te hebben bereikt, is de productiviteitsstijging in 2001 aanmerkelijk afgenomen als gevolg van een gematigde binnenlandse vraag, met name een scherpe daling van investeringen in uitrusting en een geleidelijke vertraging van de uitvoer in de loop van het jaar. In 2002 zal de groei van het BBP, in sterke mate door de in het tweede halfjaar van 2001 genoteerde vertraging, naar verwachting gemiddeld nog verder vertragen; hierbij doet zich wel een herstel voor dat naarmate het jaar vordert krachtiger zal worden. Verwacht wordt dat dit herstel zal voortvloeien uit zowel een geleidelijke verbetering van bestanddelen van de binnenlandse vraag als een nieuwe exportdynamiek. Naar verwachting zal in 2003, in combinatie met betere internationale vooruitzichten en ondersteund door het herstel van de binnenlandse uitgaven, het BBP in overeenstemming met het geraamde potentieel groeien. Op basis van dit macro-economische scenario zal de toename van de werkgelegenheid in 2002 naar verwachting vertragen en het erop volgende jaar weer aan kracht winnen, wat inhoudt dat het werkloosheidspercentage tot circa 12% in 2003 afneemt. Naar wordt verwacht zal de inflatie dalen tot gemiddeld ongeveer 2,5% in 2002 tegenover 3,6% het voorgaande jaar. Deze verlichting van de inflatoire druk zal worden ondersteund door de vorig jaar met het oog op het behoud van de loonmatiging ondertekende nationale loonovereenkomst en door matiger invoerprijzen. In 2003 zou de inflatie nog verder kunnen vertragen tot gemiddeld bijna 2,0%.Hoewel Spanje vooruitgang heeft geboekt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen in de globale richtsnoeren voor het economische beleid van 2001 en hoewel de vooruitzichten voor de Spaanse economie positief zijn, blijven er nog enkele problemen onopgelost. Met name de houdbaarheid op lange termijn van de openbare financiën moet worden aangepakt door middel van een uitgebreide hervorming van het pensioenstelsel aangezien het akkoord van april 2001 tussen overheid en sociale partners niet resulteerde in een belangrijke stap om de onderliggende onevenwichtigheden aan te pakken. De werkloosheid, op zijn beurt, is weliswaar meer dan 10 procentpunt minder dan het hoogste cijfer uit 1994, maar is nog steeds hoog in vergelijking met andere EU-landen; daarnaast was sprake van grote verschillen tussen de regio's en de geregistreerde werkloosheid is hoog, met name voor vrouwen. Daarnaast vertoont, ondanks de verlichting van de inflatoire druk, de onderliggende inflatie nog steeds betrekkelijk hoge groeicijfers terwijl de zichtbare productiviteitstoename traag blijft. Deze resultaten kunnen wijzen op een onvoldoende mate van concurrentie in sommige factoren en achterstand in de ontwikkeling van de kenniseconomie.BegrotingspolitiekOndanks de afgenomen groei werd het consolidatieproces voortgezet in 2001, in welk jaar de begroting voor het eerst in evenwicht was met een tekort van minder dan 0,3% dat in 2000 was genoteerd. Volgens het bijgewerkte stabiliteitsprogramma voor 2001-2005 zal de begroting in 2003 in evenwicht blijven en in 2005 een licht overschot van 0,2% van het BBP vertonen. De in het geactualiseerde programma beschreven begrotingsstrategie is ongewijzigd ten opzichte van de voorafgaande programma's. Zij berust op besnoeiing op de primaire lopende uitgaven, die wordt ondersteund door lagere rentebetalingen, waardoor een toename van de kapitaaluitgaven mogelijk wordt. Op zijn beurt bevat het programma onder meer een nieuwe hervorming van de personenbelasting die vanaf 2003 zal worden toegepast en die spoort met handhaving van de begrotingsconsolidatie. In het programma is het nieuwe financiële stelsel voor regionale overheden opgenomen, dat onder meer de decentralisatie van de fiscale bevoegdheden en de bevoegdheden op het gebied van de uitgaven met zich meebrengt. Parallel met het van start gaan van dit nieuwe stelsel is de wet op de begrotingsstabiliteit, waarmee wordt beoogd ervoor te zorgen dat alle subsectoren van de algemene overheid alles in het werk stellen om de doelstelling de begroting min of meer in evenwicht te houden in acht te nemen. In de actualisering voor 2002-2005 worden geen adequate maatregelen beschreven om de problemen van de vergrijzing van de bevolking aan te pakken. Dit geeft reden tot bezorgdheid gelet op het bijzonder kwetsbare demografische profiel van Spanje en de budgettaire gevolgen van de vergrijzing. Voor de aangekondigde intentie om de hervorming van het pensioenstelsel door te zetten, ontbreekt een gedetailleerd tijdschema. De belangrijkste maatregel die in het recente verleden is genomen om het probleem van de vergrijzing aan te pakken is nog steeds het fonds voor sociale zekerheid dat in 2000 in het leven is geroepen voor de financiering van toekomstige passiva; het lag in de bedoeling dat de activa van dit fonds in 2004 1% van het BBP zouden bereiken in overeenstemming met het laatste stabiliteitsprogramma. Beginapril lieten de Spaanse autoriteiten echter weten dat dit streefpercentage in 2002 zal worden bereikt. Dit alles in overweging nemende en gelet op het feit dat Spanje een lid van de eurozone is, dient de begrotingspolitiek van Spanje op het volgende worden gericht:i. beperking van de lopende primaire uitgaven zoals gepland, om de evenwichtige begrotingspositie in overeenstemming met het geactualiseerde stabiliteitsprogramma te handhaven;ii ervoor zorgen dat de hervorming van de personenbelasting waarvoor in 2002 een wet zou worden aangenomen de stimulansen voor werken en sparen versterkt en de stabiliteitsdoelstellingen op de middellange termijn niet in gevaar brengt; eniii. een veelomvattende herziening van het openbare pensioenstelsel uitvoeren ten einde de levensvatbaarheid ervan op lange termijn te bevorderen. Prioriteit geven aan het gebruik van de in de subsector van de sociale zekerheid genoteerde overschotten om het pensioenreservefonds verder uit te breiden.ArbeidsmarktEen aanzienlijke verbetering van de arbeidsmarktresultaten in de laatste jaren betekent dat Spanje de overige lidstaten op het vlak van de werkgelegenheidscijfers nu snel inhaalt. De totale werkgelegenheid steeg van 52,3% in 1999 tot 54,7% in 2000. De werkgelegenheid voor vrouwen steeg met 3 procentpunten tot 40,3%. De werkgelegenheid bleef dalen, tot 12,8% in december 2001, alhoewel dit nog steeds het hoogste percentage is in de EU en de werkloosheid voor vrouwen nog steeds tweemaal zo hoog is als voor mannen. De regionale verschillen in werkloosheid zijn nog steeds ernstig, waarbij de werkloosheidscijfers op het vasteland van Spanje uiteenlopen van 6,3% tot 22,3% (Q4 2001). De voornaamste structurele problemen zijn het onvermogen om de arbeidskosten aan te passen aan de productiviteit en de plaatselijke arbeidsmarktvoorwaarden, en de geringe mobiliteit van de arbeid, hetgeen gedeeltelijk te maken heeft met een starre woningmarkt en sommige regionale uitkeringsregelingen. De hervormingen van maart 2001 zullen de rigiditeiten op het gebied van arbeidsovereenkomsten enigszins verminderen. Ook blijft het potentieel mogelijk de globale investeringen in opleiding en voor maatregelen om de doeltreffendheid van een actief arbeidsmarktbeleid te verzekeren. Verdere inspanningen om een grotere mate van arbeidsmarktparticipatie te stimuleren zullen noodzakelijk zijn om de indrukwekkende resultaten van de laatste jaren in stand te houden. In het licht van het voorgaande dient Spanje, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. verdere maatregelen nemen met het oog op de hervorming van de loonvorming zodat beter rekening wordt gehouden met de regionale verschillen en de lonen evolueren naargelang van de ontwikkeling van de productiviteit en de verschillen in vaardigheden;ii. de belemmeringen voor de arbeidsmobiliteit verminderen, onder meer door verbetering van de werking van de woningmarkt en de hervorming van de regionale uitkeringsregelingen en ontwikkelingen bevorderen die gunstig zijn voor werkgelegenheidsschepping in gebieden met een achterstand;iii. ervoor zorgen dat de actieve arbeidsmarktmaatregelen doeltreffend zijn en zijn afgestemd op de behoeften van de groepen met het hoogste risico op langdurige werkloosheid of met een geringere arbeidsparticipatie (met name vrouwen) en op de eisen van de arbeidsmarkt;iv. verdere maatregelen nemen om een grotere mate van arbeidsparticipatie te stimuleren, met name onder vrouwen, en doelstellingen goedkeuren voor de adequate voorziening in faciliteiten voor kinderopvang en verzorging van andere afhankelijke personen;v. ervoor zorgen dat het gepaste evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid wordt bereikt door de recente hervorming van de arbeidsovereenkomsten ten uitvoer te leggen, en zo nodig verdere maatregelen nemen om zo spoedig mogelijk het aandeel van de voor een vaste periode gesloten overeenkomsten terug te dringen en meer gebruik te maken van deeltijdcontracten.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDe Spaanse economie is de afgelopen jaren voortdurend opener geworden. De stand van omzetting van de internemarktwetgeving is een van de beste in de Europese Unie. De vertraging van de productiviteitsgroei wordt echter gezien als een probleem voor de Spaanse inhaaleconomie. De tenuitvoerlegging van het ambitieuze liberaliseringsplan waarmee in juni 2000 door de regering een begin werd gemaakt, werd in 2001 verdergezet, maar het marktaandeel van gevestigde bedrijven in de sector vaste telecommunicatie en de gassector is nog steeds hoog en op de groothandelsmarkt voor elektriciteit blijft het gebrek aan mededinging een probleem. Bovendien gelden in een aantal sectoren waar geen sprake is van internationale concurrentie, zoals apotheken, hypermarkten en boeken, nog steeds sectorspecifieke voorschriften die een beperkend effect op de mededinging hebben. Initiatieven om het aantal ICT-gebruikers te verhogen en O&O te stimuleren zijn door de regering goedgekeurd en de resultaten hiervan worden binnenkort verwacht. De geringe uitgaven aan O&O, zowel door de overheid als in de particuliere sector, in combinatie met een betrekkelijk gering aantal octrooiaanvragen, blijven belangrijke zwakheden ten opzichte van andere lidstaten. De overheidsuitgaven voor onderwijs liggen onder het gemiddelde in de EU en het niveau dat in het onderwijs wordt bereikt is laag. Voorts blijft het regelgevingskader voor het midden- en kleinbedrijf vrij complex, hetgeen een factor kan zijn die eraan bijdraagt dat het lang duurt voordat men een nieuw bedrijf kan opzetten en dat hiermee hoge kosten gepaard gaan. Derhalve dient Spanje prioriteit te geven aan het volgende:i. verdere maatregelen nemen om gelijke concurrentievoorwaarden voor marktdeelnemers in de telecommunicatiesector en de energiesector te waarborgen, om het marktaandeel van de gevestigde bedrijven te verminderen om de daadwerkelijke mededinging in die sectoren te vergroten en om te stimuleren dat bedrijven de groothandelsmarkt voor elektriciteit betreden;ii. verder gaan met het nemen van maatregelen om daadwerkelijke concurrentie te handhaven in de detailhandeldistributie, waaronder apotheken, hypermarkten en boeken;iii. de inspanningen om het aantal geschoolde arbeidskrachten uit te breiden en het bedrijfsleven in grotere mate bij O&O en innovatie, en ICT-verspreiding te betrekken, opvoeren; eniv. verdergaan met de strategie die is gericht op vermindering van de administratieve last voor bedrijven, waaronder de tijd die benodigd is voor en de kosten die moeten worden gemaakt om een nieuwe vennootschap te registreren.6. FrankrijkNa drie jaar forse groei, die een sterke werkgelegenheidsschepping tot gevolg had, deed zich vanaf begin 2001 een duidelijke vertraging van de economische activiteit voor, wat het effect van de verslechtering van de wereldeconomie weerspiegelde. De sterke vertraging van de export leidde tot aanpassing van de voorraden en investeringsprojecten werden uitgesteld. Het particuliere verbruik daarentegen, dat profiteerde van een forse groei van het beschikbare inkomen en een veerkrachtige arbeidsmarkt, bleef dynamisch waardoor een ernstiger vertraging van de economie kon worden voorkomen. De vooruitzichten voor 2002 en 2003 zijn gunstiger; aangezien de economie niet te lijden heeft van een onevenwichtigheid van enige omvang, zullen het betere vertrouwen en de sneller toenemende buitenlandse vraag in 2002 leiden tot het herstel van de groei van het BBP. De lichte verergering van de situatie op de arbeidsmarkt die sedert mei 2001 is geregistreerd komt in de loop van 2002 waarschijnlijk tot stilstand en naar verwachting zal de werkloosheid weer op een neerwaarts pad komen. Verwacht wordt dat dit het gedrag van de lonen, die volgens de prognoses gematigd zullen stijgen, niet op significante wijze zal veranderen. Tenslotte zal naar verwachting de inflatie in de komende twee jaar duidelijk onder de 2% blijven, op een van de laagste niveaus in de eurozone.In vergelijking met andere landen van de eurozone heeft de Franse economie een relatief sterke weerstand laten zien tegen de negatieve effecten voor de buitenlandse vraag. Dit kan ten dele worden toegeschreven aan de kracht van de arbeidsmarkt en aan de lagere inflatie, tezamen met de positieve uitwerking van reeds eerder geplande belastingverlagingen. Niettemin moet er nog verdere vooruitgang worden geboekt. Op de arbeidsmarkt blijft een toenemende mate van arbeidsparticipatie en vermindering van de hoge structurele werkloosheid een zeer belangrijke uitdaging. Daarnaast moet de hervorming van de gezondheidszorg en het pensioenstelsel worden aangepakt om de houdbaarheid van de openbare financiën te waarborgen. Er moeten inspanningen worden gedaan om de overheidsuitgaven, met name in de gezondheidssector, onder controle te brengen. Tenslotte moet, om de resultaten van de economie op de middellange termijn te verbeteren, de liberalisatie van netwerkindustrieën en de goedkeuring van regelgeving inzake de interne markt worden versneld.BegrotingspolitiekIn 2001 is het begrotingstekort volgens de ramingen toegenomen tot 1,5% van het BBP (1,4% inclusief de UMTS-opbrengsten), tegenover 1,3% in 2000. Het feit dat de in de wet op de financiën van 2001 vastgestelde streefcijfer van een tekort van 1% van het BBP niet werd gehaald, moet ten dele worden toegeschreven aan de conjunctuur, ten gevolge waarvan de belastingopbrengsten daalden, en ten dele worden toegeschreven aan een grotere stijging van de nominale uitgaven dan was verwacht. Rekening houdend met de huidige macro-economische veronderstellingen en met de tenuitvoerlegging van de belastingverminderingen en de geplande stijging van de reële uitgaven, zal het begrotingstekort in 2002 naar verwachting 1,9% van het BBP bereiken en daarna in 2003 slechts licht afnemen. In het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van 2001 wordt voor 2004 of 2005 een evenwichtige begroting nagestreefd. In zijn advies van 12 februari 2002 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Frankrijk (2003-2005) drong de Raad er bij de Franse autoriteiten op aan alles in het werk te stellen om in 2004 een evenwicht te bereiken. Het behalen van de begrotingsdoelstellingen van het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van 2004 is een noodzakelijke stap met het oog op de uitdagingen op de middellange termijn voor de financiën van de algemene overheid die het gevolg zijn van de vergrijzing van de bevolking. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat Frankrijk een lid van de eurozone is, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:i. nastreven dat het begrotingstekort in 2002 onder 2% van het BBP blijft, waarbij de stijging van de reële overheidsuitgaven wordt beperkt tot 2,2% zoals gepland in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van 2001;ii. om in 2004 een evenwicht te bereiken alles in het werk stellen om het begrotingstekort in 2003 te verminderen, met name door middel van een sterkere besnoeiing op de reële overheidsuitgaven; eniii. onverwijld een algemene hervorming van het pensioenstelsel uitwerken om de houdbaarheid op termijn van de openbare financiën te verzekeren in het kader van de vergrijzing van de bevolking.ArbeidsmarktNa een aantal indrukwekkende jaren is de groei van de werkgelegenheid wegens de vertraging van de economische activiteit afgenomen en is de tendens van geleidelijke daling van de werkloosheid tot stilstand gekomen. Ondanks de goede resultaten van de voorgaande jaren is de activiteitsgraad relatief laag (62,0% in 2000) en is deze bij oudere werknemers zeer laag. De werkloosheid is nog steeds hoog, met zeer hoge cijfers voor de jongerenwerkloosheid ondanks grootschalige overheidsprogramma's voor werkgelegenheidsschepping voor jongeren. De beleidsmaatregelen in 2001 omvatten onder meer: voortzetting van de tenuitvoerlegging van de wet betreffende de 35-urige werkweek, met name op de overgangsperiode voor het midden- en kleinbedrijf (MKB); invoering van een nieuw ondersteuningsprogramma om werklozen te helpen bij het zoeken naar werk (PARE); voortzetting van de gefaseerde invoering van belastingvoordelen op inkomsten uit werk; ten slotte de goedkeuring van een nieuwe wet op de sociale modernisering die de wetgeving op de arbeidsbescherming heeft versterkt. Daarnaast vormden werkgelegenheidsscheppingsprogramma's die door de overheid werden gesubsidieerd een aanzienlijk aandeel in de netto-werkgelegenheidsschepping in de afgelopen jaren. Ondanks recente maatregelen blijven er echter nog steeds problemen in verband met negatieve arbeidsprikkels die uitgaan van de belastingen en de sociale zekerheid, met name voor laagbetaalde en oudere werknemers. De overgang naar een kortere werkweek zou eveneens in het midden- en kleinbedrijf problematischer kunnen blijken te zijn, ondanks maatregelen om een soepeler tenuitvoerlegging in deze bedrijven mogelijk te maken. Daarnaast heeft de nog steeds voortdurende gefaseerde toepassing van de kortere werkweek het bestaan van verscheidene loonminima tot gevolg gehad, waarvan sommige snel zijn gestegen ten gevolge van de wisselwerking tussen het indexeringsmechanisme voor de minimumuurlonen en de automatische stijgingen van de lonen. Tenslotte is het onduidelijk welk effect de recente verdere versterking van de wetgeving op de arbeidsbescherming op de dynamiek van de arbeidsmarkt zal hebben. In het licht van het voorgaande dient Frankrijk, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. de recente hervormingen van de belastingen en de sociale zekerheid consolideren ten einde te zorgen voor betere prikkels om te gaan en te blijven werken en het zoeken naar werk aan te moedigen. Ten eerste moeten de prikkels voor oudere werknemers om actief te blijven worden versterkt, vooral door de mogelijkheden van vervroegde uittreding te verminderen en het algemene pensioenstelsel te hervormen. Ten tweede moet extra aandacht worden besteed aan laagbetaalden, negatieve prikkels voor deeltijdarbeid en minimum-inkomensgarantieregelingen;ii. nauwgezet blijven toezien op de positieve en negatieve effecten van de wet op de toepassing van de 35-urenweek en maatregelen nemen om negatieve effecten op middellange termijn op de loonkosten en het arbeidsaanbod tegen te gaan en tevens de volledige benutting van de mogelijkheden van flexibeler arbeidsorganisatie te stimuleren; eniii. de wetgeving op de arbeidsbescherming hervormen om een beter evenwicht te bereiken tussen een grotere mate van flexibiliteit en zekerheid om de toegang tot werk te vergemakkelijken. Negatieve effecten van de recente veranderingen in de regelgeving inzake arbeid op de dynamiek van de arbeidsmarkt vermijden.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDe Franse economie staat open voor de internationale concurrentie en is goed geïntegreerd in de Europese markten. De arbeidsproductiviteit is vrij hoog en het prijspeil is naar het Europese gemiddelde gedaald. Vooruitgang is geboekt met de omzetting van de internemarktrichtlijn in de afgelopen twee jaar en de ad hoc-staatssteun is aanmerkelijk verminderd. De markten voor gas en elektriciteit worden echter slechts traag geliberaliseerd en de prestaties van Frankrijk betreffende de omzetting van de internemarktrichtlijnen ligtnog steeds aanzienlijk onder het streefpercentage van 98,5% voor maart 2002. Daarnaast blijft, ondanks enkele verbeteringen, de administratieve last voor het bedrijfsleven een van de hoogste in de EU. Tenslotte blijft Frankrijk, alhoewel er maatregelen zijn genomen om de ontwikkeling van een kennismaatschappij te bevorderen, nog steeds achter bij de meeste andere lidstaten, met name wat het gebruik van internet betreft. Derhalve dient Frankrijk prioriteit te geven aan het volgende:i. de liberalisatie van de gassector en de elektriciteitssector opvoeren door de huidige gasrichtlijn onverwijld ten uitvoer te leggen, door de markten voor consumenten voor ander dan huishoudelijk gebruik open te stellen voor de concurrentie en door maatregelen te nemen waarmee wordt beoogd het marktaandeel van de gevestigde bedrijven te verminderen om daadwerkelijke concurrentie te bevorderen;ii. het percentage van omzetting van de internemarktrichtlijnen verhogen om het streefpercentage van 98,5% van de internemarktrichtlijnen te bereiken;iii. verdergaan met de vermindering van de administratieve last voor het bedrijfsleven, met name door de voor de registratie van een nieuwe particuliere vennootschap benodigde tijd te bekorten; eniv. maatregelen nemen om de toegang tot internet in huishoudens, kleine bedrijven en scholen verder te vergemakkelijken.7. IerlandNa een gemiddelde groei van 9,9% in de periode 1996-2000 onderging de Ierse economie een sterke vertraging in 2001. De verslapping van de activiteit was het gevolg van de invloed van de capaciteitsbeperkingen, de voorzorgsmaatregelen met het oog op mond- en klauwzeer en de achteruitgang van de internationale economie in het algemeen en de ICT-sector in het bijzonder, waarvan Ierland in sterkere mate de gevolgen ondervindt dan andere EU-landen. De vertrouwensindicatoren en de index van de inkoopdirecteuren wijzen erop dat een herstel van het dieptepunt eind 2001 er aankomt, waarbij een sterk herstel wordt verwacht vanaf circa medio 2002. Tegen 2003 is de economie normaal gesproken weer terug op een groeiritme dat op de middellange termijn houdbaar is, van ongeveer 5 à 6%. Hoewel de arbeidsmarkt in 2001 opmerkelijk veerkrachtig bleek te zijn lijkt een verdere stijging van de werkloosheid tot circa 4,5% in 2002 onvermijdelijk. Niettemin zal de arbeidsmarkt naar verwachting tamelijk krap blijven. Daardoor valt enige afwijking van de loonbepalingen in de nationale overeenkomst te verwachten en is het onwaarschijnlijk dat de door binnenlandse factoren gegenereerde inflatiedruk afneemt. Ten gevolge van verschillende verhogingen van indirecte-belastingtarieven zal de gemiddelde inflatie in 2002 waarschijnlijk hoger liggen dan de 4,0% die voor 2001 werd genoteerd, hoewel de algemene tendens vanaf het eerste kwartaal van 2002 naar verwachting neerwaarts zal zijn.Het sociale partnerschap is al sinds 1987 een hoeksteen van het Ierse economische beleid. Het huidige akkoord voor drie jaar, dat eind 2002 afloopt, voorzag in stijgingen van het inkomen na de belastingen van 25% of meer, welke stijging zou worden behaald door een combinatie van de toename van de nominale lonen en vermindering van de rechtstreekse belastingen. Een belangrijke uitdaging hierbij bestaat erin het huidige proces van vaststelling van de lonen en de toezeggingen in de nationale overeenkomsten op het gebied van belastingen en uitgaven aan te passen aan het nieuwe economische klimaat dat wordt gekenmerkt door voorwaarden die de volledige werkgelegenheid dicht benaderen en door meer beperkte begrotingsmiddelen. De groei van de vrij besteedbare ("goedgekeurde") uitgaven is de afgelopen jaren 10% of meer geweest, wat op de middellange termijn niet houdbaar is. Ontwikkeling van de noodzakelijke beleidsmaatregelen om de overheidsuitgaven op de middellange termijn meer in overeenstemming te brengen met de middelen en de controle op de uitgaven te verbeteren moet als een andere belangrijke uitdaging worden gezien. Weliswaar heeft Ierland maatregelen getroffen om de concurrentie in sommige markten te vergroten, maar in sommige sectoren is er nog steeds onvoldoende concurrentie. Op de gebieden van professionele dienstverlening, detailhandeldistributie en netwerkindustrieën, bijvoorbeeld, zou de concurrentie nog kunnen worden verbeterd.BegrotingspolitiekIn 2001 leidden de tegenvallende belastingontvangsten tot een algemeen begrotingsoverschot van 1,7% van het BBP of circa 2,5 procentpunt minder dan het streefpercentage. Dit is het geringste overschot sedert 1997. In het stabiliteitsprogramma 2002-2004 wordt een gering overschot voor 2002 nagestreefd en wordt rekening gehouden met terugkeer naar een (licht) tekort voor 2003-2004. Ingeval de omvangrijke noodvoorzieningen voor onvoorziene ontwikkelingen die in de streefcijfers voor 2003-2004 zijn opgenomen niet worden gebruikt, zal een gering overschot worden geregistreerd in ieder jaar en zal het in het stabiliteits- en groepact vervatte vereisten om de begroting min of meer in evenwicht te houden in grote trekken in acht worden genomen. Wat de ontwikkeling van de schuld betreft, zal volgens het stabiliteitsprogramma de schuldquote vrijwel zijn gestabiliseerd op het lage peil van 34% van het BBP. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat Ierland een lid van de eurozone is, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:i. ervoor zorgen dat de koers die voor de begroting 2002 wordt aangehouden in grote lijnen neutraal is;ii. erop toezien dat ook na 2002 wordt voldaan aan de in het stabiliteits- en groeipact vervatte vereiste om de begroting min of meer in evenwicht te houden; eniii. de uitgavencontrole verbeteren en een op normen gebaseerd kader ontwikkelen als richtsnoer voor de overheidsuitgaven op de middellange termijn, dat in de begrotingsronde 2003 en daarna kan worden gebruikt.ArbeidsmarktDe groei van de werkgelegenheid hield in 2001 goed stand, ondanks de economische vertraging, waarbij het creëren van banen matiger wordt maar gemiddeld nog steeds circa 2% voor dit jaar bedraagt. De totale werkgelegenheid ligt hoger dan het EU-gemiddelde en de werkgelegenheid voor vrouwen groeit nog steeds sneller dan die voor mannen, maar daarnaast is er nog steeds ruimte voor verdere stijgingen van de werkgelegenheidscijfers voor vrouwen. De werkloosheid nam in het tweede halfjaar 2001 licht toe, maar het werkloosheidspercentage lag aan het eind van het jaar nog steeds dicht bij 4%. Hoewel dit cijfer in 2002 waarschijnlijk licht zal stijgen, zullen de voorwaarden die de volledige werkgelegenheid benaderen naar verwachting ook dan blijven bestaan. Uit de beschikbare gegevens blijkt dat de groei van de inkomens tamelijk hoog blijft, en de in het kader van de nationale overeenkomst vastgelegde loonstijging van 7,5% voor 2001 overtreft. De uitdagingen van een krappe arbeidsmarkt blijven bestaan met betrekking tot het mobiliseren van arbeidskrachten en de toekomstige processen van de vaststelling van de lonen. In het licht van het voorgaande dient Ierland, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. het vaststellen van de lonen naargelang van de ontwikkeling van de productiviteit en uiteenlopende vaardigheden bevorderen en daarbij zorgen dat deze verenigbaar zijn met het behoud van het concurrentievermogen en de prijsstabiliteit; enii. de maatregelen blijven richten op verhoging van de participatiegraad van vrouwen.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieIerland staat in sterke mate open voor de internationale concurrentie. De arbeidsproductiviteit ligt ver boven het EU-gemiddelde. Het niveau van de prijzen in Ierland lag in 2000 5% boven het EU-gemiddelde en is de afgelopen jaren ten opzichte van het EG-gemiddelde steeds toegenomen. De liberalisatie van de netwerkindustrieën gaat verder, hoewel de gevestigde staatsbedrijven nog steeds een groot marktaandeel in deze sectoren hebben. Hoewel de regelgeving een negatieve uitwerking heeft op het niveau van de concurrentie in een aantal dienstensectoren zoals de vrije beroepen en de detailhandelsdistributie is de hinder van administratieve formaliteiten voor de bedrijven over het algemeen gering. In maart 2002 bleef het percentage van omzetting van internemarktrichtlijnen (97,7%) onder het streefcijfer van 98,5%. Sectorale steun en ad hoc-staatssteun is gering, hoewel de totale staatssteun (als percentage van het BBP) in de EU bovenaan staat. De ICT-productie van Ierland (als percentage van de totale productie) is de hoogste in de EU, deels door de aanwezigheid van een groot aantal buitenlandse high-tech-ondernemingen. De O&O-uitgaven liggen echter onder het EU-gemiddelde, met name de openbare O&O-uitgaven; dit probleem wordt thans door recente maatregelen aangepakt. Derhalve dient Ierland prioriteit te geven aan het volgende:i. maatregelen nemen om de daadwerkelijke concurrentie in de plaatselijke sectoren voor telecommunicatie, elektriciteit, gas en vervoer te vergroten, met name om het hoge marktaandeel van de gevestigde staatsbedrijven en particuliere bedrijven aan te pakken;ii. het probleem van de regelgeving door de overheid aanpakken, omdat hierdoor de concurrentie in sommige sectoren van de markt, zoals de vrije beroepen en de detailhandelsdistributie, kan worden belemmerd; eniii. de omzetting van de internemarktwetgeving opvoeren om het streefpercentage van 98,5% van de internemarktrichtlijnen te bereiken.8. ItaliëIn 2001 vertraagde de reële groei van het BBP tot 1,8% als gevolg van een afnemende externe bijdrage en een zwakkere binnenlandse vraag. Verwacht wordt dat de economische bedrijvigheid, na in november een dieptepunt te hebben bereikt, in het begin van 2002 geleidelijk zal aantrekken dankzij de verbeterende algemene vooruitzichten en het herstellende vertrouwen. De opleving zal waarschijnlijk rond het midden van het jaar aan vaart winnen. Vooral de investeringsuitgaven zullen vermoedelijk toenemen in het licht van een tijdelijke fiscale stimuleringsregeling, die aan het eind van het jaar zal aflopen. Wegens het lage startpunt dat werd overgeërfd van 2001, zal de reële groei van het BBP in 2002 ver onder de 2% blijven en naar verwachting in 2003 stijgen tot ongeveer 2,75%. De groei van de werkgelegenheid zal in 2002 naar alle waarschijnlijkheid verzwakken wegens zijn achterstand op de productie. Aangenomen wordt dat de arbeidsmarktresultaten in 2003 opnieuw zullen verbeteren, waarbij de werkloosheidsgraad wellicht onder de 9% zal uitkomen. Zonder enige beduidende druk van de invoerprijzen en lonen en een negatief blijvende "output gap" tot het eind van het jaar, is de kans groot dat de inflatie in 2002 vertraagt. Wegens de opeenvolgende stijgingen in januari en februari als gevolg van tijdelijke effecten, is de kans evenwel klein dat de jaarlijkse gemiddelde inflatie onder de 2% komt te liggen. Verwacht wordt dat deze in 2003 boven deze drempel blijft vanwege toenemende spanningen aan de vraagzijde.In de komende jaren wordt met de begrotingspolitiek een tweeledige doelstelling nagestreefd: de belastingdruk verlichten en tegelijkertijd op middellange termijn een begrotingsevenwicht of -overschot bewerkstelligen. Derhalve blijft een betere controle en kwaliteit van de overheidsuitgaven van het allergrootste belang. De diepe werkloosheidskloof tussen het noorden en het zuiden is in 2001 weliswaar iets kleiner geworden, maar blijft toch het overheersende probleem op het gebied van het regionaal beleid en de arbeidsmarkt. Daarbij komen nog de restrictieve wetgeving inzake arbeidsbescherming en het onderontwikkelde vangnet voor werklozen. Om de doelstelling van een potentieel economisch groeitempo van circa 3% per jaar te bereiken moet het economisch beleid de lage activiteitsgraad aanpakken en de tot dusver traag verlopende overgang naar de kennismaatschappij versnellen door het opleidingsniveau, de vakkundigheid van de menselijke hulpmiddelen en de O&O-prestaties op peil te brengen. In dezelfde context moet het ondernemingsklimaat worden verbeterd en de concurrentie op de productmarkten worden gestimuleerd.BegrotingspolitiekIn 2000 werd het overheidstekort als percentage van het BBP, dat voorheen op 1,5% van het BBP was geraamd (0,3% van het BBP wanneer rekening wordt gehouden met de opbrengsten van de veiling van UMTS-licenties), bijgesteld tot 1,7% van het BBP (0,5% met inbegrip van UMTS-opbrengsten). Vooral door deze bijstelling kwam het overheidstekort in 2001 uit op 1,4% van het BBP, in tegenstelling tot de verwachte 1,1% van het BBP. De begroting voor 2001 profiteerde van eenmalige ingrepen ten belope van circa 0,6% van het BBP (de verkoop van openbare onroerende goederen ten bedrage van 0,4% van het BBP, voornamelijk via een effectiseringsproces, en de effectisering van toekomstige netto-opbrengsten uit de staatsloterij ten belope van 0,2% van het BBP). De lopende primaire uitgaven bleven globaal genomen stabiel op een niveau van 37,5% van het BBP, nadat zij tussen 1999 en 2000 met 0,3 procentpunten van het BBP waren gedaald. Het conjunctuurgezuiverde tekort is volgens de berekeningen van de Commissie in vergelijking met 2000 licht verbeterd, maar de onderliggende begrotingssituatie gaat er niet op vooruit indien de eenmalige ingrepen in beide jaren buiten beschouwing worden gelaten. De schuldquote verminderde met 1,2 procentpunten van het BBP tot 109,4%, hetgeen betekent dat het proces van de gestage schuldreductie duidelijk langzamer verloopt. Deze vertraging is vooral toe te schrijven aan marktgerelateerde moeilijkheden bij het verwezenlijken van de privatiseringsdoelstellingen en een lager dan verwachte groei. Volgens het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van november 2001 zou in 2002 een aanzienlijke verlaging van het overheidstekort tot 0,5% van het BBP en in 2003 een begrotingsevenwicht moeten worden bewerkstelligd, terwijl de schuldquote tegen 2004 teruggedrongen zou moeten zijn tot minder dan 100% van het BBP. De Italiaanse autoriteiten staan voor de uitdaging om bijkomende en blijvende verminderingen van de primaire uitgaven in verhouding tot het BBP te realiseren, de kwaliteit van de uitgaven te verbeteren en debelastingdruk te verlichten, en tegelijkertijd, zoals in het stabiliteits- en groeipact is vereist, een begrotingssituatie die nagenoeg in evenwicht is te verwezenlijken en in stand te houden. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat Italië een lid van de eurozone is, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:i. in 2002 en 2003 zorgen voor een gestage tekortreductie om in 2003 de doelstelling inzake een evenwichtige begroting te halen door het primaire overschot op het in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma geplande hoge peil te houden, onder andere door de uitgaven beter in de hand te houden;ii. ervoor zorgen dat de timing en reikwijdte van de belastinghervorming, die is vastgelegd in de bij het Parlement ingediende machtigingswet en gericht is op de verlichting van de belastingdruk, alsook de vereenvoudiging van het belastingstelsel en het verkleinen van de loonwig verenigbaar zijn met de doelstelling inzake het bereiken en in stand houden van een begrotingssituatie die nagenoeg in evenwicht is of een overschot vertoont; eniii. ervoor zorgen dat bij de hervorming van het socialezekerheidsstelsel, waarvoor de regering volmachten aan het parlement heeft gevraagd, de ernstige problemen worden aangepakt die onlangs werden belicht in het door de regeringscommissie opgestelde verslag over de tenuitvoerlegging van de pensioenhervorming van 1995, in het bijzonder de buitensporig lange overgangsperiode naar het nieuwe systeem en de naar verwachting nog steeds aanzienlijke verhoging van de bijdragen die moeten worden betaald om tot een evenwicht te komen. Bovendien moeten verdere hervormingen van het socialezekerheidsstelsel worden doorgevoerd zonder dat dit op lange termijn tot onevenwichtigheden op de begroting leidt. Voorts dienen de maatregelen te worden uitgevoerd om de instelling van met particuliere middelen gefinancierde aanvullende pensioenregelingen te bevorderen, waarbij moet worden verduidelijkt hoe hoog de budgettaire kosten zullen zijn die daarmee eventueel gepaard zullen gaan.ArbeidsmarktDe Italiaanse arbeidsmarkt bleef het in 2001 beter doen; de werkloosheid daalde van 10,4% tot een nog steeds hoog niveau van 9,5% en de arbeidsparticipatie van vrouwen is gestegen. De werkgelegenheid nam gemiddeld met bijna 2,1% toe tot ongeveer 54,6% en de totale participatiegraad steeg tot 60,4% (van 59,9% in 2000). De werkgelegenheidsintensievere groei van de voorbije jaren is niet alleen toe te schrijven aan de loonmatiging, maar ook aan de toegenomen marginale flexibiliteit van de arbeidsmarkt, waardoor meer gebruik kan worden gemaakt van nieuwe en meer flexibele arbeidsovereenkomsten (deeltijdse en tijdelijke overeenkomsten, overeenkomsten met vaste duur, nieuwe leercontracten). De maatregelen om de loonkosten voor vaste werknemers te verlagen, bleven de werkgelegenheidsgroei in 2000 sterk beïnvloeden. De Italiaanse arbeidsmarkt wordt echter nog steeds gekenmerkt door talrijke zwakheden, zoals met name een lage participatiegraad, vooral van vrouwen (ongeveer 40%) en oudere werknemers (slechts 28% van de leeftijdscategorie 55-64). Grote regionale verschillen in arbeidsmarktontwikkelingen zijn nog steeds een belangrijke oorzaak van inefficiëntie. De werkloosheid bedraagt 19,3% in het zuiden, tegen 4,7% in het centrum en slechts 3,8% in het noorden. De sociale partners zouden een meer gedecentraliseerd loononderhandelingensysteem moeten overeenkomen zodat een grotere loondifferentiatie tot stand kan komen. Wegens de strengere bescherming van vaste werknemers in middelgrote en grote bedrijven en de nog steeds vrij geringe bescherming van werklozen en "atypische werknemers", blijft de arbeidsmarkt gekenmerkt door een opvallende tweedeling. Het werkloosheidsuitkeringsstelsel blijft ongelijk en beperkt in reikwijdte door de verschillende regelingen die Italië kent en de uiteenlopende uitkeringsvoorwaarden (hoogte, duur en ontvankelijkheidscriteria). Hoewel de loonwig de voorbije jaren is verkleind, vooral bij de laagbetaalden, blijft zij relatief groot. In het licht van het voorgaande dient Italië, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. de sociale partners stimuleren om loonvormingsmechanismen te aanvaarden waardoor beter rekening wordt gehouden met de productiviteit en de plaatselijke arbeidsmarktomstandigheden, doch steeds met behoud van loonmatiging;ii. zorgen dat het recente pakket arbeidsmarkthervormingen ten volle wordt uitgevoerd, zodat de flexibiliteit van de arbeidsmarkt wordt verbeterd en het vermogen tot aanpassing aan de arbeidsplaats wordt bevorderd teneinde de toegang tot arbeid te vergemakkelijken, waarbij evenwel een juist evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid moet worden behouden;iii. de geplande ingrijpende hervorming van het werkloosheidsuitkeringsstelsel doorvoeren teneinde de dekking en efficiëntie van de sociale bescherming van de werklozen te vergroten en tegelijkertijd de stimulansen voor het zoeken van werk te versterken;iv. stappen ondernemen om de arbeidsparticipatie te verhogen, vooral van vrouwen, door onder meer doelstellingen te bepalen voor toereikende opvangvoorzieningen voor kinderen en andere afhankelijke personen; en ook van oudere werknemers, door in meer en sterkere prikkels te voorzien om de pensionering uit te stellen; env. inspanningen blijven leveren om de belastingdruk op de arbeid te verlichten, vooral bij de laagbetaalden, waarbij de doelstellingen inzake billijkheid worden gerespecteerd en de arbeidstimulansen worden geïntensiveerd, dit alles in het kader van een voortgezette begrotingsconsolidatie.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDe Italiaanse economie is relatief minder open (gemeten naar het totale handelsverkeer als percentage van het BBP) dan andere EU-economieën van vergelijkbare grootte. De arbeidsproductiviteit ligt boven het EU-gemiddelde maar is onlangs in relatieve termen licht gezakt. Het omzettingspercentage van de internemarktrichtlijnen ligt onder het streefcijfer van 98,5% voor maart 2002 en voor geen enkel ander EU-land zijn zoveel inbreukprocedures ingeleid. De inspanningen om het bedrijfsklimaat te verbeteren, beginnen vruchten af te werpen, maar de administratieve procedures blijven vrij complex en de concurrentie in de dienstensector komt veeleer traag tot stand. Onlangs werden maatregelen genomen om de concurrentie te versterken in de energiesector, waarin de traditionele ondernemingen een zeer sterke marktpositie blijven innemen en de prijzen tot de hoogste van de EU behoren, wat gedeeltelijk verklaard kan worden door een brandstofverbruik dat sterk op olieproducten is gebaseerd. De overgang van Italië naar de kennismaatschappij zou belemmerd kunnen worden door het relatief lage gemiddelde opleidingsniveau van de bevolking en de zwakke O&O-innovatiebasis van de economie. De internetpenetratie in huishoudens en scholen ligt onder het EU-gemiddelde, al zijn de huishoudens hun achterstand snel aan het inlopen. De ontwikkeling van de e-handel verloopt relatief traag. Derhalve dient Italië prioriteit te geven aan het volgende:i. het algemene onderwijs- en opleidingsniveau van de bevolking blijven verbeteren, de betrokkenheid van de particuliere sector bij O&O en innovatie nog meer stimuleren en de verspreiding van ICT aanmoedigen;ii. de effectieve concurrentie in de dienstensectoren versterken, vooral op het gebied van de dienstverlening door beroepsbeoefenaren; de nodige hervormingen doorvoeren om de markt meer open te stellen en de concurrentie in de energiesector verder te vergroten, zodat de voordelen van de liberalisering ten goede komen aan de eindgebruikers, met inbegrip van huishoudens en kleine ondernemingen;iii. de inspanningen voortzetten om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven te verminderen met inbegrip van de tijd en kosten die vereist zijn om een nieuwe vennootschap te registreren; eniv. de omzetting van de internemarktrichtlijnen versnellen teneinde het streefcijfer van 98,5% te halen, en het aantal inbreukprocedures reduceren.9. LuxemburgDe reële groei van het BBP vertraagde in de loop van 2001 maar kwam volgens een voorlopige raming nog steeds uit op een jaargemiddelde van 5,1%. De binnenlandse vraag bleef krachtig: de particuliere consumptie profiteerde van de in het begin van het jaar doorgevoerde belastingverlagingen, de overheidsconsumptie bleef in een relatief snel tempo stijgen en de investeringen kenden een energieke ontwikkeling. De uitvoer steeg in de loop van het jaar nog met meer dan 8% en de invoer nam minstens even snel toe, waarbij ook de goedereninvoer in de lijn van de binnenlandse vraag zeer dynamisch bleef. De werkgelegenheid bleef met meer dan 5% - nauwelijks minder dan in 2000 - groeien, hoewel in de loop van het jaar een vertraging werd waargenomen en de werkloosheid tegen het eind van het jaar begon te stijgen. In 2001 zetten de loonstijgingen zich door met ongeveer 5,5%, ten opzichte van 4,6% in 2000. De prijsstijging daarentegen werd in 2001 afgeremd, waarbij de GICP toenam met 2,4% in vergelijking met 3,8% in 2000. De onderliggende inflatie bleef evenwel versnellen en kwam in de tweede helft van 2001 uit op 3,3%.De verhoging van de lage nationale participatie- en werkgelegenheidsgraad, vooral van de oudere werknemers, blijft een belangrijke uitdaging. Bovendien moeten de loonontwikkelingen en loonkosten in het oog worden gehouden en de komende jaren in overeenstemming met de rest van de eurozone worden gehouden. Daarom moet het loonvormingsproces worden aangepast. Voorts moeten inspanningen worden geleverd om de hervorming van de mededingingswetgeving sneller te doen verlopen en de bevoegdheden van de mededingingsautoriteit om het Gemeenschapsrecht toe te passen, te versterken.BegrotingspolitiekIn 2001 zakte het totale begrotingsoverschot tot 4% van het BBP, wat gedeeltelijk kan worden verklaard door de daling van de activiteit en de belastingverlagingen in het kader van de belastinghervormingen van 1 januari 2001, maar waarvan de belangrijkste oorzaak een sterke toename van de overheidsuitgaven tot 1,7% van het BBP was. Voor 2002 wordt, als gevolg van cyclische factoren en een tweede fase van de belastinghervorming, nog een verdere daling van het overschot verwacht; daarenboven zullen de overheidsuitgaven in een zeer snel tempo blijven toenemen en de overheidsinvesteringen, in het bijzonder in infrastructuur, zullen in 2002 naar verwachting 4,6% van het BBP, en daarmee het hoogste percentage van de gehele EU bereiken. Verwacht wordt dat het herstel van de activiteit in 2003 opnieuw tot een, weliswaar bescheiden, stijging van het begrotingsoverschot zal leiden. De lopende overheidsuitgaven zullen evenwel aanzienlijk blijven toenemen. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat Luxemburg een lid van de eurozone is, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:i. de lopende overheidsuitgaven in 2003 binnen de perken houden om ervoor te zorgen dat deze niet sterker stijgen dan de totale begrotingsuitgaven en te dien einde rigiditeiten bij bepaalde soorten lopende uitgaven wegwerken.ArbeidsmarktDe algemene arbeidsmarktresultaten waren goed in 2001. De werkloosheid bleef zeer laag en de werkgelegenheid bleef sterk groeien, hetgeen voor een groot deel te danken was aan de beschikbaarheid van grensarbeiders. De nationale werkgelegenheidsgraad blijft evenwel laag en de arbeidsmarkt is verkrapt, zoals blijkt uit de sterke nominale loonstijgingen. Dit wijst op de behoefte aan een betere benutting van het eigen arbeidspotentieel van het land, hetgeen tot uiting komt in lage participatiegraden van oudere werknemers (27%) en vrouwen (50%). De regering heeft in 2001 een aantal inspanningen geleverd om de toegang tot het invaliditeitspensioen te beperken en prikkels in te bouwen om langer te werken door het tempo waarin de pensioenrechten worden opgebouwd, te versnellen indien de werknemer na de leeftijd van 55 blijft werken. Bovendien werd de arbeidsparticipatie van vrouwen en de arbeidsflexibiliteit aangemoedigd door voltijdwerkers de gelegenheid te geven op vrijwillige basis deeltijds te gaan werken. Ondanks deze hervormingen zouden de stimulansen om te blijven werken kunnen worden versterkt door bijkomendehervormingen van de regelingen voor vervroegd pensioen, brugpensioen en invaliditeitspensioen. In het licht van het voorgaande dient Luxemburg, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. de inspanningen intensiveren om de activiteitsgraad te verhogen, vooral van oudere werknemers, door vervroegd pensioen te ontmoedigen en in de regelingen voor brugpensioen en invaliditeitspensioen prikkels in te bouwen om actief te blijven, en van vrouwen, door de belemmeringen op te heffen waarmee zij worden geconfronteerd indien zij tot de arbeidsmarkt willen toetreden of opnieuw willen gaan werken (onder andere door een betere beschikbaarheid van kinderopvang).Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDe grote mate van openheid van de Luxemburgse economie stimuleert de concurrentie op de productmarkten, hetgeen resulteert in een zeer hoge productiviteit en prijzen die onder het EU-gemiddelde liggen. De netwerkindustrieën worden geleidelijk aan geliberaliseerd en de verspreiding van de ICT vordert goed. Toch zouden enkele elementen, zoals een verouderde wetgeving op het gebied van de prijzen, de concurrentie op de productmarkten kunnen belemmeren. Bovendien maakt het gebrek aan slagkracht van de mededingingsautoriteit het moeilijk om te zorgen voor een efficiënte toepassing van de mededingingsregels van de EG. In maart 2002 bleef het omzettingspercentage van de internemarktrichtlijnen (97,7%) onder het streefdoel van 98,5%. Derhalve dient Luxemburg prioriteit te geven aan het volgende:i. de aangekondigde hervorming van de mededingingswetgeving ten uitvoer leggen, waaronder de afschaffing van de vastgestelde en gecontroleerde prijzen, de versterking van de bevoegdheden van de mededingingsautoriteit om de communautaire mededingingswetgeving toe te passen, en de hervorming van de wetgeving inzake overheidsopdrachten;ii. maatregelen nemen om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven, inclusief de tijd en de kosten die vereist zijn voor het registreren van een nieuwe onderneming, te verlichten en e-bestuur te ontwikkelen; eniii. de omzetting van de internemarktrichtlijnen bespoedigen om het streefcijfer van 98,5% van de internemarktrichtlijnen te behalen.10. NederlandDe reële BBP-groei vertraagde in het begin van 2001 en kwam uit op een jaargemiddelde van slechts 1,1%, in vergelijking met 3,5% in 2000. Zowel de uitvoer als de invoer daalden aanzienlijk wegens de achteruitgang van de internationale handel. Ook de binnenlandse vraag verzwakte: de particuliere investeringen liepen vanaf de tweede helft van 2000 terug en de sterke toename van het beschikbaar inkomen van de huishoudens als gevolg van snel stijgende lonen en de aan het begin van het jaar doorgevoerde belastinghervorming had niet het normale effect op de consumptie. Verwacht wordt dat de reële BBP-groei zich in de loop van 2002 opnieuw zal herstellen aangezien de particuliere consumptie zou moeten aantrekken en de uitvoer zou moeten stijgen als gevolg van de opleving van de internationale handel: de groei zou om en bij de 1,5% in 2002 en circa 2,75% in 2003 kunnen bereiken. De werkgelegenheid bleef in 2001 snel toenemen, al liep het groeitempo in de tweede helft van het jaar terug. Doordat veel eigenlijk overbodige arbeidskrachten toch in dienst werden gehouden, daalde de arbeidsproductiviteit en bleef de werkloosheid stabiel tot het eind van 2001. De groei van de werkgelegenheid zal in 2002 waarschijnlijk aanzienlijk vertragen en zich in 2003 slechts in geringe mate herstellen, hetgeen de werkloosheid in beide jaren flink zal doen stijgen, hoewel deze toch nog veel lager zou blijven dan in de buurlanden. Bovendien zal de arbeidsmarkt naar alle waarschijnlijkheid tamelijk krap blijven. De huidige opwaartse druk op de lonen zal derhalve niet van de ene op de andere dag verdwijnen. De inflatie, die, gedeeltelijk als gevolg van de stijgende olieprijzen, in de loop van 2000 aanzienlijk is toegenomen tot ongeveer 3% aan het eind van het jaar, kwam in 2001 uit op 5% wegens een verhoging van de indirecte belastingen in het kader van de belastinghervorming en ook wegens nog steeds snel stijgende lonen. De prijsstijgingen zullen in de komende jaren naar verwachting slechts geleidelijk aan vertragen.Verdere verhoging van de participatiegraad door de integratie van inactieven op de arbeidsmarkt blijft een belangrijke uitdaging. Bovendien hebben de aanzienlijke loonstijgingen van de voorbije jaren een gedeelte van de in een tijdsspanne van bijna 15 jaar verwezenlijkte, zeer aanzienlijke verbeteringen van het concurrentievermogen teniet gedaan. Als gevolg daarvan zou de Nederlandse economie mogelijk niet ten volle profijt kunnen trekken van de wereldwijde economische heropleving en zouden de toekomstige groeivooruitzichten minder gunstig kunnen uitvallen. Als tweede belangrijke uitdaging moet er derhalve zo snel mogelijk voor worden gezorgd dat wederom loonmatiging wordt bereikt en moet de relatief trage groei van de arbeidsproductiviteit worden aangepakt om het concurrentievermogen van de economie in stand te houden.BegrotingspolitiekHet begrotingsoverschot daalde van 1,5% van het BBP in 2000 tot 0,2% van het BBP in 2001 (exclusief UMTS-opbrengsten), voornamelijk als gevolg van een aanzienlijke inkrimping van de begrotingsontvangsten. De ingrijpende belastinghervorming, die op 1 januari 2001 in werking is getreden, heeft aanleiding gegeven tot een daling van de overheidsontvangsten uit hoofde van de inkomstenbelasting en de socialezekerheidsbijdragen; deze daling werd slechts gedeeltelijk gecompenseerd door de verhoging van de indirecte belastingen (in het bijzonder de verhoging van het normale BTW-tarief van 17,5% tot 19%). Deze situatie verergerde nog aan het eind van het jaar door het effect van de conjunctuurvertraging op de belastinginkomsten. Bovendien verslechterde het voor de EMU relevante begrotingssaldo met 0,3 procentpunten wegens een eenmalige uitgave voor de acquisitie van het DSM-belang in EBN. Deze aankoop moet worden gezien als een onderdeel van het proces om de Nederlandse gasmarkt te liberaliseren. Hoewel een deel van de uitgaven in het voorjaar van 2001 werd herbestemd voor prioriteiten op het gebied van de gezondheidszorg, het onderwijs en de veiligheid, werden de uitgavenplafonds gerespecteerd dankzij lager dan verwachte rentebetalingen en socialezekerheidsuitgaven. Indien geen discretionaire maatregelen worden genomen en volledig vrij spel wordt gelaten aan de automatische stabilisatoren, zou de begroting in 2002 nagenoeg een evenwicht moeten bereiken en in 2003 een klein tekort vertonen, dat volgens de voorjaarsprognoses van de Commissie 0,4% van het BBP zou kunnen belopen. Gelet op het bovenstaande en overwegende dat Nederland deel uitmaakt van de eurozone, dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:i. ervoor zorgen dat het begrotingsbeleid in 2002 niet bijdraagt tot de inflatoire druk mocht deze druk aanhouden als gevolg van buitensporige loonstijgingen; enii. een verslechtering van het begrotingssaldo in 2003 vermijden en daartoe de lopende overheidsuitgaven binnen duidelijk vastgestelde reële plafonds houden.ArbeidsmarktDe Nederlandse arbeidsmarkt blijft het zeer goed doen, met het laagste werkloosheidspercentage van de Europese Unie en een werkgelegenheidsgraad die reeds de in Lissabon vastgestelde streefcijfers voor de gehele EU overtreft. Ondanks de conjunctuurvertraging en de nog krachtige werkgelegenheidsgroei in 2001 bleef de krapte op de arbeidsmarkt zorgen voor sterke loonstijgingen. Een verdere verhoging van de werkgelegenheidsgraad zal afhangen van de gestage groei van de arbeidsparticipatie van vrouwen en van het sterker activeren van oudere werknemers en minderheden. Bovendien bestaat er een aanzienlijk onaangeboord arbeidspotentieel bij de uitkeringsgerechtigden: zo ontvangt 7% van de beroepsbevolking werkloosheidsteun en sociale uitkeringen en 11% arbeidsongeschiktheidsuitkeringen (hoewel een aantal gedeeltelijk arbeidsongeschikten aan het werk zijn). Er werden bepaalde nieuwe maatregelen ingevoerd en reeds bestaande maatregelen verfijnd om arbeid aantrekkelijker te maken voor uitkeringsgerechtigden, oudere werknemers en laagbetaalden. De discussie over een hervorming van de arbeidsongeschiktheidsregeling heeft evenwel nog niet tot tastbare resultaten geleid en het cumulatieve effect van uitkeringen, met inbegrip van bijstand van de lokale besturen, blijft voor het ontstaan van werkloosheidsgevallen zorgen. In het licht van het voorgaande dient Nederland, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. arbeid lonend maken door de voorwaarden voor het ontvangen en behouden van uitkeringen en de regels voor de cumulatie van uitkeringen te hervormen. De geplande hervorming van de arbeidsongeschiktheidsregeling afronden en doorvoeren, waarbij, gezien de hoeveelheid uitkeringsgerechtigden, gelet moet worden op zowel de instroom als het activeren van diegenen die reeds uitkeringen ontvangen.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDe Nederlandse economie is zeer open (gemeten naar het totale handelsverkeer als percentage van het BBP), hetgeen zorgt voor een scherpe concurrentie en betrekkelijk lage prijzen in de sectoren die verhandelbare goederen en diensten aanbieden. De marktliberalisering heeft bijgedragen tot relatief lage prijzen voor telefoongesprekken en elektriciteitsgebruik. Het omzettingspercentage van de internemarktrichtlijnen voldeed aan het in maart 2002 vastgestelde streefcijfer van 98,5%. Er werden stappen ondernomen om het ICT-gebruik te bevorderen en het tekort aan ICT-deskundigen weg te werken. De groei van de arbeidsproductiviteit was evenwel vrij gering als gevolg van, onder andere, de snelle groei van de werkgelegenheid in de dienstensectoren, de beperkte concurrentie in een aantal meer beschermde dienstensectoren (bv. notariaat, kinderopvang, taxi's en breedband-internet), en ontoereikende bedrijfsinvesteringen, vooral op het gebied van O&O. Ondanks de inspanningen om onderzoek en innovatie te stimuleren, blijven de bedrijfsuitgaven voor O&O in % van het BBP onder het EU-gemiddelde, hetgeen te maken kan hebben met het tekort aan wetenschappelijk en technologisch georiënteerde werkkrachten. De tijd en kosten die normaal nodig zijn om een naamloze vennootschap op te richten, liggen hoger dan het EU-gemiddelde. Derhalve dient Nederland prioriteit te geven aan het volgende:i. voorwaarden scheppen om meer bedrijfsinvesteringen in O&O in de hand te werken door ervoor te zorgen dat een groter aantal afgestudeerden op wetenschappelijk en technologisch gebied tot de arbeidsmarkt toetreedt en door een meer technologisch georiënteerde opleiding te bevorderen;ii de marktregelgeving aanpakken die de concurrentie kan belemmeren in de dienstensectoren, met inbegrip van het notariaat, de kinderopvang, taxi's en breedband-internet;iii. aanvullende maatregelen nemen om het e-bestuur te ontwikkelen en de administratieve lasten van het bedrijfsleven te verlichten, met inbegrip van de tijd en kosten die vereist zijn om een nieuwe vennootschap te registreren.11. OostenrijkNa een krachtige ontwikkeling van de economische activiteit in de periode 1998-2000 vertraagde de groei in 2001 tot ongeveer 1%. Een zwakke vraag, de verslechtering van het vertrouwen van het bedrijfsleven en overcapaciteit hebben geleid tot een daling van de investeringen in outillage, op het ogenblik dat ook de investeringen in de bouwsector kelderden. Bovendien werd de binnenlandse vraag afgeremd door de begrotingsconsolidatie. Hoewel de uitvoer daalde naarmate de economische bedrijvigheid van de belangrijkste handelspartners vertraagde, bleef de bijdrage van de netto-uitvoer aan de groei duidelijk positief, omdat de groei van de invoer sterk vertraagde. Verwacht wordt dat de binnenlandse vraag in 2002 opnieuw enigszins zal toenemen en aldus een verder afnemende groei van de export zal compenseren. Dit alles heeft tot gevolg dat de groei van het BBP gemiddeld ongeveer stabiel zal blijven. De voorspelde verbetering van zowel de buitenlandse handel als de binnenlandse vraag zal in 2003 vermoedelijk leiden tot een weinig van het potentieel verschillende groei van zowat 2,5%. De ontwikkeling van de aardolieprijzen en de verhogingen van de accijnzen dreven de prijzen op tot mei 2001. Ook hogere huisvestingskosten deden de inflatoire druk toenemen. In 2002 daarentegen zal de verwachte daling van de invoerprijzen waarschijnlijk de ontwikkeling van de consumentenprijzen overtreffen. Verwacht wordt dat de stijging van het GICP zich in 2003 op het niveau van 2002 zal handhaven. De groei van de totale werkgelegenheid is in 2001 tot stilstand gekomen. Voorspeld wordt dat de werkgelegenheid in 2002 enigszins zal afnemen, maar dat het aantal arbeidsplaatsen in 2003 opnieuw zal toenemen. De werkloosheid begon te stijgen in 2001 en zal naar verwachting in 2002 blijven toenemen tot ongeveer 4% van de beroepsbevolking, om daarna in 2003 te dalen.Hoewel de begrotingssituatie in 2001 aanzienlijk verbeterde, is de duurzaamheid ervan op lange termijn niet gegarandeerd gezien de verwachte sterke druk op de uitgaven als gevolg van de vergrijzing bij de bevolking. Vooral de lage effectieve pensioenleeftijd en de hoge uitkeringsniveaus blijven een aanzienlijke opwaartse druk uitoefenen op de openbare pensioenuitgaven. Hoewel hervormingen van de pensioenregelingen en gematigde stijgingen van de uitkeringen de voorbije jaren tot een gedeeltelijke oplossing van deze problemen hebben bijgedragen, moet nog veel worden gedaan om de betaalbaarheid van het pensioenstelsel te verzekeren. De economische groei in Oostenrijk was in sterke mate gebaseerd op factorexpansie, terwijl de stijging van de totale factorproductiviteit eerder gematigd blijft. Bovendien staat een zwakke technologische basis in de weg aan een snelle overgang naar een kenniseconomie. Hoewel in dit verband verscheidene initiatieven zijn genomen, waaronder een verhoging van de uitgaven voor O&O of de versterking van de banden tussen bedrijfsleven en universiteiten, valt nog af te wachten of deze maatregelen toereikend zijn om Oostenrijk te helpen zijn achterstand in te lopen op andere landen van de EU die verder gevorderd zijn op de weg naar een kenniseconomie.BegrotingspolitiekDe begrotingsconsolidatie in 2001 is indrukwekkend geweest. De situatie op het gebied van de overheidsfinanciën, die het jaar daarvoor een tekort van 1,5% van het BBP (zonder de UMTS-opbrengsten) te zien gaven, is verbeterd en er is een evenwicht bereikt. Aangezien dit evenwicht werd bereikt terwijl de economische groei sterk achterbleef bij de trend, is de verbetering van de voor conjunctuurinvloeden gecorrigeerde situatie zelfs nog aanzienlijker. De stijging van de uitgaven werd tot stilstand gebracht dankzij de permanente effecten van de hervorming van het pensioenstelsel en van de overheidsadministratie. Ingevolge uitzonderlijke eenmalige uitgaven [2] zijn de uitgaven in verhouding tot het BBP (zonder de UMTS-opbrengsten) in vergelijking met het voorgaande jaar licht gestegen; er wordt evenwel verwacht dat zij in 2002 merkbaar zullen dalen. Het gunstige resultaat in 2001 is derhalve vooral toe te schrijven aan een sterke toename van de belastingopbrengsten als gevolg van maatregelen die hoofdzakelijk ten doel hadden de belastinggrondslag te verbreden. Als gevolg daarvan steeg de belastingdruk tot een recordhoogte. In het geactualiseerde stabiliteitsprogramma wordt verwacht dat de begroting ook voor 2002 en 2003 in evenwicht zal zijn. Teneinde de doelstellingen van het programma te bereiken, zullen structurele besparingsmaatregelen nodig zijn op het niveau van de Länder, die er zich in het kader van een nationaal stabiliteitspact toe hebben verbonden voor een aanzienlijk overschot te zorgen. Ondanks recente structurele hervormingen is de betaalbaarheid van het pensioenstelsel niet verzekerd gezien de scherp toenemende afhankelijkheidsratio van ouderen de komende decennia. Overwegende dat Oostenrijk lid is van de eurozone, dient de begrotingspolitiek derhalve gericht te zijn op het volgende:[2]  Compensatiebetalingen voor dwangarbeid tijdens de Tweede Wereldoorlog, kapitaalinjectie voor de Oostenrijkse spoorwegen (ÖBB).i. maatregelen ten uitvoer leggen die leiden tot bezuinigingen op de structurele uitgaven, in het bijzonder op het niveau van de lagere overheden, teneinde in 2002 en 2003 de in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van december 2001 vastgestelde doelstelling, namelijk begrotingsevenwicht, te bereiken;ii. garanderen dat de voorgenomen verlaging van de hoge belastingdruk de prikkels om te werken en te investeren versterkt en niet in conflict komt met het doel het begrotingsevenwicht te handhaven; hiervoor zijn op alle overheidsniveaus aanvullende bezuinigingsinspanningen nodig; eniii. het openbare pensioenstelsel herzien teneinde de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te garanderen, door in het bijzonder iets te doen aan de lage gemiddelde effectieve pensioenleeftijd en het niveau van de pensioenuitkeringen.ArbeidsmarktDe algemene resultaten van de Oostenrijkse arbeidsmarkt bleven in 2001 zeer bevredigend. Hoewel de economische vertraging voelbaar begint te worden en de werkloosheid is beginnen te stijgen, is het werkloosheidspercentage (3,6%), nog een van de laagste in de Europese Unie. De tekorten aan vaardigheden in de ICT-sector, in de be- en verwerkende industrie en de dienstensector zullen ingevolge de huidige vertraging vermoedelijk afnemen. Terwijl de totale werkgelegenheidsgraad, 68% in 2000, boven het gemiddelde ligt, lijkt de werkgelegenheidsgraad van oudere werknemers op een zeer laag niveau, 29%, te stagneren. Gezien de hoge belasting als gevolg van de vergrijzing van de bevolking, vormt dit een probleem. Na de pensioenhervorming van 2000 ziet de in 2001 vastgestelde verminderde pensioeninstroom er bemoedigend uit, maar het is nog te vroeg om de volledige impact op de gemiddelde pensioenleeftijd vast te stellen. In 2001 is een aantal actieve maatregelen die in het verleden een succes zijn gebleken, versterkt of bijgestuurd. Negatieve arbeidsprikkels na de minimumleeftijd voor vervroegde uittreding blijven evenwel bestaan en de verlenging van de uitkeringsduur voor oudere werknemers zal waarschijnlijk ongunstige gevolgen hebben en aldus de impact van de hervorming van de vervroegde uittreding, waaraan het een begeleidende maatregel is, verzwakken. In het licht van het voorgaande dient Oostenrijk, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. de hervorming van het belastingstelsel en van het uitkeringsstelsel bespoedigen teneinde de negatieve arbeidsprikkels waardoor oudere werknemers worden ontmoedigd om actief te blijven op de arbeidsmarkt, weg te nemen.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieHoewel Oostenrijk in mindere mate met internationale mededinging te kampen heeft dan andere kleine lidstaten, zijn de arbeidsproductiviteit en de prijsniveaus in overeenstemming met het EU-gemiddelde. Er worden belangrijke maatregelen genomen om de netwerkindustrieën snel te liberaliseren en sectorale regulerende instanties aan te wijzen. Verdere verbeteringen van het regelgevingskader zouden de mededinging aanmoedigen en de druk op de ondernemingen om te innoveren, opvoeren. In maart 2002 bleef het omzettingspercentage van de internemarktwetgeving (98,1%) onder het streefcijfer van 98,5%. De achterstand van Oostenrijk op het gebied van onderzoeks- en ontwikkelingswerk door het bedrijfsleven en op het gebied van hightechoctrooien draagt eveneens bij aan de vrij zwakke technologische basis van dit land, die de overgang naar de kenniseconomie dreigt te vertragen. De normale tijdsduur en de kosten voor het oprichten van een besloten vennootschap liggen vrij hoog. Oostenrijk dient derhalve prioriteit te geven aan het volgende:i. doorgaan met het nemen van maatregelen ter bevordering en verspreiding van ICT en O&O in bedrijven, teneinde de uitgaven van het bedrijfsleven voor O&O als percentage van het BBP te verhogen;ii. de integratie van Oostenrijk in de interne markt verbeteren door de omzetting van de internemarktwetgeving te bespoedigen teneinde de doelstelling van 98,5% voor de internemarktwetgeving te halen, en door een volledige toepassing van de communautaire regels inzake overheidsopdrachten door alle overheidsinstanties te garanderen;iii. het regelgevingskader verbeteren door de werkelijke bevoegdheden van de regulerende instantie voor telecommunicatie uit te breiden; eniv. aanvullende maatregelen nemen om de administratieve lasten, inclusief de tijd en kosten vereist voor het registreren van een nieuwe besloten vennootschap, te verlichten.12. PortugalDe economische groei daalde tot 1¾% in 2001, toen een scherpe daling van de binnenlandse vraag slechts gedeeltelijk werd gecompenseerd door een verbetering van de netto export. Dit betekende het einde van een lange periode van economische groei onder invloed van de binnenlandse vraag. De inspanningen van de marktdeelnemers in de particuliere sector om hun balans in evenwicht te houden, naar aanleiding van de sterke toename van het schuldenniveau van de afgelopen jaren, zullen naar verwachting ook in 2002-2003 een rem vormen op de groei van de binnenlandse vraag, die naar schatting ongeveer 1¼% zal bedragen. Gezien de verwachte zwakke buitenlandse vraag in de eerste helft van 2002 zal ook de productiegroei beperkt blijven, ofschoon later in het jaar een herstel wordt verwacht onder invloed van de weer aantrekkende mondiale vraag. Gezien de negatieve statistische overhang in het begin van 2002, zal de jaarlijkse BBP-groei waarschijnlijk voor 2002 uitkomen op slechts 1½%, alvorens verder te stijgen tot een groeipercentage van circa 2¼% in 2003. Na een plotselinge toename van de inflatie in 2000 die aanhield tot het begin van 2001, ten dele onder invloed van tijdelijke factoren, is sinds het tweede kwartaal van 2001 sprake van een afnemende inflatoire druk. De inflatie gemeten door de GICP zal naar verwachting blijven dalen op de korte termijn, en in 2003 uitkomen op een jaarlijkse gemiddelde van 2½%. De verruiming van de krappe arbeidsmarktsituatie, gekoppeld aan de verwachte lage loonstijgingen in de openbare sector, zullen naar verwachting een matigend effect hebben op de loonontwikkelingen en, uiteindelijk, de prijsinflatie. De werkgelegenheidsgroei zal volgens de voorspellingen sterk afnemen gedurende de periode 2002-2003, na een toename van 1,6% in 2001, terwijl de werkgelegenheid enigszins zou moeten stijgen, waardoor het werkloosheidspercentage gemiddeld in 2003 zou uitkomen op 5%.Op 6 april 2002 werd een nieuwe regering beëdigd. De consolidatie van de overheidsfinanciën zal een belangrijke politieke uitdaging zijn voor deze regering gedurende haar regeerperiode. De begrotingsconsolidatie stagneerde in 2001, eveneens tengevolge van aanzienlijke inkomstentegenvallers. Over een langere periode bezien is het echter de sterke dynamiek van de overheidsuitgaven die ten grondslag lijkt te liggen aan het trage proces van begrotingsconsolidatie. Omkering van de snelle opwaartse tendens van de uitgaven van de totale overheid is dan ook een prioriteit op de weg naar het gezond maken van de overheidsfinanciën. De Portugese economie heeft de afgelopen jaren aan concurrentievermogen ingeboet, getuige waarvan het grote tekort op de handelsbalans. Dit is te wijten aan een reeks factoren, in het bijzonder de lage groei van de arbeidsproductiviteit in combinatie met grote loonsverhogingen. Het onbevredigende niveau en groeicijfer van de arbeidsproductiviteit wordt, inter alia, geassocieerd met het lage scholingsniveau van het werknemersbestand, hetgeen één van de voornaamste structurele problemen blijft. Het nastreven van hogere productiviteitsniveaus wordt ook belemmerd door onvoldoende concurrentie op de productmarkten. Portugal is één van de EU-landen waar de consequenties van de vergrijzing het sterkst voelbaar zijn. Om dit te ondervangen is onlangs een reeks hervormingen doorgevoerd. Ofschoon deze hervormingen zullen bijdragen tot een verbetering van de financiële situatie van de pensioenstelsels op de lange termijn, lijken verdere maatregelen noodzakelijk om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te verzekeren. De sterke dynamiek van de uitgaven voor de volksgezondheid wijst erop dat het lopende hervormingsproces om de controle en de efficiëntie van de uitgaven in de gezondheidszorg te verbeteren, met vastberadenheid moet worden voortgezet.BegrotingspolitiekDe begrotingsconsolidatie kwam in 2001 tot staan, toen het overheidstekort opliep tot naar schatting 2¾% van het BBP (2¼% in 2000 met inbegrip van UMTS-opbrengsten), in vergelijking met een oorspronkelijk streefcijfer van 1,1%. Dit is veel hoger dan verwacht in december 2001, toen de autoriteiten hun geactualiseerde stabiliteitsprogramma indienden. Deze onverwachte vertraging van de economische groei is een belangrijke factor achter de sterk tegenvallende begrotingssituatie in 2001. Andere factoren spelen echter ook een rol, met name een onderschatting van de inkomstenderving ten gevolge van de hervorming van de directe belastingen die werd doorgevoerd in 2001 en een tegenvallende rendementsverbetering bij de belastinginning en -administratie. Ondanks het beperkte pakket dat in juni werd goedgekeurd, overschreden de lopende primaire uitgaven het streefcijfer. Tot slot werd de sterke opwaartse bijstelling tussen december 2001 en april 2002 veroorzaakt door veel hogere tekorten dan verwacht bij de lokale overheden en een statistische herindeling van bepaalde kapitaaltransacties tussen de regering en overheidsbedrijven. In het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van 2001 werd de doelstelling van het bereiken van een evenwicht op de rekeningen van de totale overheid in 2004 gehandhaafd. Deze doelstelling werd wederom bevestigd door de nieuwe regering. Gezien de sterke verslechtering van het tekort in 2001 vereist dit veel ambitieuzer beleid tot begrotingsconsolidatie in de periode 2002-2004. Tijdens de Ecofin-Raad van 12 februari 2002 heeft de Portugese regering zich verbonden tot naleving van de referentiewaarde van 3% van het BBP voor het tekort van de totale overheid in het lopende jaar en heeft zij haar toezegging bevestigd ernaar te streven in 2004 te komen tot een situatie waarbij de begroting nagenoeg of geheel in evenwicht is. Gelet op het voorgaande, en overwegende dat Portugal deel uitmaakt van de eurozone, dient het begrotingsbeleid er tevens op gericht te zijn:i. te voldoen aan het streefcijfer van 1,8% van het BBP voor het overheidstekort voor 2002; hiertoe dienen aanvullende maatregelen te worden genomen uit hoofde van de aanvullende begroting in voorbereiding en dient het begrotingstoezicht op alle niveaus van de regering te worden versterkt;ii. het bereiken van een begrotingsevenwicht in 2004; dit zal discretionaire maatregelen vereisen in aanvulling op de maatregelen welke werden opgenomen in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van 2001;iii. tenuitvoerlegging van de maatregelen aangekondigd in juni 2001 om de uitgaven met vastberadenheid te beteugelen met het oog op het terugdringen van de uitgavendynamiek van de totale overheid;iv. voortzetting van het proces van pensioenhervorming door de tenuitvoerlegging van maatregelen in aanvulling op de maatregelen die werden overwogen ten tijde van de hervorming van 2001, met het oog op het verzekeren van een duurzaam pensioenstelsel op de middellange en lange termijn; introductie van doeltreffende maatregelen om de het onhoudbare groeitempo van de uitgaven voor de gezondheidszorg in te perken, in het bijzonder het verbruik van geneesmiddelen.ArbeidsmarktDe arbeidsmarktsituatie bleef in Portugal gunstig in 2001, ondanks de sterke achteruitgang van de economische bedrijvigheid. Het werkloosheidscijfer bleef met iets boven 4% tot de laagste percentages in de Unie behoren. De werkgelegenheid steeg met 1,5% en de werkgelegenheidspercentages liggen (zowel voor het totaal, voor vrouwen als voor oudere werknemers) ruimschoots boven de EU-gemiddelden. De hoogte van de lonen en de arbeidskosten blijven bij de laagste van de Unie, maar de krappe arbeidsmarktsituatie in bepaalde sectoren en de sterke loonstijgingen in de openbare sector hebben geleid tot een nominale loonstijging van meer dan 6% in 2000-01. Tezamen met de beperkte toename van de arbeidsproductiviteit, stegen de reële arbeidskosten per eenheid met circa 3½% in 2000-01, hetgeen ruim boven het in beginsel ongewijzigde niveau voor de EU in haar geheel ligt. Voorts kent Portugal een lage arbeidsproductiviteit, hetgeen ten dele kan worden verklaard door de zeer lage scholingsniveaus (ook in de jongere leeftijdsgroepen). In 1999 bedroeg het aandeel van de bevolking dat tenminste het middelbaar onderwijs voltooide, slechts 21% (in vergelijking met het EU-gemiddelde van 59%). Ofschoon Portugal de onderwijsuitgaven de afgelopen jaren aanzienlijk heeft verhoogd, wijzen het hoge aantal leerlingen dat hun opleiding niet afmaakt en de wenselijkheid de talrijke uiteenlopende maatregelen te stroomlijnen en te vereenvoudigen, op een relatief inefficiënt gebruik van de uitgetrokken middelen. Het aandeel van de werknemers met tijdelijke arbeidsovereenkomsten verdubbelde nagenoeg in de afgelopen vijf jaar, ten dele ten gevolge van een striktere wetgeving ter bescherming van werknemers met vaste arbeidsovereenkomsten. In het licht van het voorgaande dient Portugal, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. verbetering van de onderwijs- en opleidingssystemen in het kader van een betere permanente-educatiestrategie met als doel de inzetbaarheid en het aanpassingsvermogen van de beroepsgeschikte bevolking te verhogen en de arbeidsproductiviteit te vergroten;ii. bevordering van loonontwikkelingen in overeenstemming met de handhaving van het concurrentievermogen en de prijsstabiliteit;iii. modernisering van de arbeidsmarktinstellingen, onder andere door aanpassing van de regelgeving ten aanzien van arbeidscontracten, ten einde het risico op segmentatie tussen tijdelijke en vaste arbeidscontracten te voorkomen, rekening houdend met de noodzaak een adequaat evenwicht te bewaren tussen flexibiliteit en zekerheid.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDe Portugese economie is, onder andere wegens de geografische ligging, relatief minder open (gemeten naar het totale handelsverkeer als aandeel van het BBP) dan die van andere lidstaten van vergelijkbare omvang. De arbeidsproductiviteit is de laagste in de EU en neemt slechts in een laag tempo toe. Van de factoren die bepalend zijn voor de lage niveaus van de productiviteit en het concurrentievermogen zijn het lage scholingsniveau van de beroepsgeschikte bevolking en de zeer zwakke rol van het bedrijfsleven in O&O en innovatie. Er zijn reeds verscheidene maatregelen genomen om de verbreiding van ICT te bevorderen, de O&O-activiteiten te doen toenemen en de administratieve belasting van ondernemingen te verminderen.. Er is vooruitgang geboekt met de liberalisering van netwerkindustrieën maar er is nog altijd ruimte voor een verbetering van de concurrentie, aangezien de gevestigde marktdeelnemers sterke marktposities hebben behouden en de prijzen relatief hoog blijven. De resultaten die Portugal heeft geboekt met de omzetting van de internemarktrichtlijnen ligt onder de doelstelling van maart 2002 van 98,5%. De concurrentie op de algemene productmarkten zou grote voordelen ondervinden van de tenuitvoerlegging van de aangekondigde versterking van het institutionele kader voor de versterking van de concurrentie en de controle op sectorspecifieke staatssteun, die de hoogste in de EU blijft en slechts zeer langzaam afneemt. Gelet op het voorgaande zou Portugal zich moeten richten op de volgende prioriteiten:i. voortgaan met het verbeteren van de scholing en vaardigheden van de bevolking en vergroting van de rol van het bedrijfsleven bij O&O en innovatie, tezamen met een verdere verbreiding van ICT;ii. verbeteren van de effectieve concurrentie in de geliberaliseerde nutsvoorzieningensectoren, in het bijzonder om de prijzen voor gebruikers te verlagen;iii. toezien op de rentabiliteit van sectorspecifieke staatssteunregelingen met als oogmerk hun mogelijke verminderingen;iv. voortgaan met de vorderingen die worden geboekt bij de omzetting van de internemarktwetgeving met als doel het bereiken van het streefcijfer van 98,5% van de internemarktrichtlijnen.13. FinlandTengevolge van een sterke afname van de exportgroei, parallel met het zwaar interen op voorraden, ondervond de Finse economie een sterke daling in 2001, waarvoor de BBP-groei werd geraamd op 0,7%, in vergelijking met 5,6 % in het jaar daarvoor. De verwachting luidt dat de economische groei onder invloed van externe bijdragen tot de groei in 2002-03 weer zal opleven. Voorts zou de particuliere consumptie moeten aantrekken dankzij aanhoudende belastingverminderingen, gematigde inflatie en aanhoudend gunstige monetaire omstandigheden. Tegen de achtergrond van een lage benuttingsgraad van de capaciteit in de verwerkende industrie en een geraamde daling van de vraag naar woonhuizen en bedrijfspanden, zullen de investeringen naar verwachting zwak zijn. De inflatie (GICP) daalde in 2001 enigszins tot 2,7% naarmate het effect van hogere brandstof- en levensmiddelenprijzen tegen het eind van het jaar wegebde. De prijzen van diensten gaven echter een betrekkelijk grote stijging te zien en verwacht wordt dat dit in 2002-03 een ondergrens zal betekenen voor de prijsinflatie. De werkgelegenheid blijf in 2001 een stijging te zien geven, zij het in een sterk afnemend tempo. Voor 2002 wordt verwacht dat de werkgelegenheid zal blijven dalen tengevolge van de beperkte groei in de op export gerichte verwerkende industrie, en dat de dienstensector slechts een beperkte werkgelegenheidsgroei te zien zal geven. Derhalve zal de werkloosheid naar verwachting in 2002 toenemen, en wordt pas in 2003 een ommekeer verwacht.Het werkloosheidspercentage bleef met 9,1% van de beroepsbevolking duidelijk boven het gemiddelde van de eurozone. Het merendeel van de werkloosheid lijkt van structurele aard te zijn. Hoewel inspanningen zijn gedaan om ALMP's beter te bereiken en herintreding van de moeilijkst bemiddelbare werklozen op de arbeidsmarkt te bewerkstelligen, en terwijl de criteria om voor een werkloosheidsuitkering in aanmerking te komen, werden verkrapt, werken andere maatregelen zoals de verhoging van de werkloosheidsuitkeringen daarentegen averechts voor het bereiken van de doelstelling van het vergroten van de stimulansen om aan het werk te gaan. Finland is één van de lidstaten waar de consequenties van de vergrijzing het sterkst voelbaar zijn. De regering is vastbesloten om het pensioenstelsel te herzien teneinde te komen tot een houdbare situatie van de overheidsfinanciën op de lange termijn. In het kader van de hervorming zijn verschillende stappen in de goede richting gezet, maar voor enkele van de maatregelen lijkt de periode van tenuitvoerlegging onevenredig lang. Finland blijft één van de landen met het hoogste prijspeil in de EU. Dit is ten dele te wijten aan het ontbreken van voldoende concurrentie in bepaalde sectoren, hetgeen vraagt om meer inspanningen op dit terrein.BegrotingspolitiekDe financiële situatie van de centrale overheid zal naar verwachting verslechteren van een overschot van 1,9% van het BBP in 2001 tot 1% in 2002. De door de regering nagestreefde doelstelling van het bereiken van een structureel overschot op de rekeningen van de centrale overheid van 1½ - 2% van het BBP op de middellange termijn lijkt thans moeilijk haalbaar, te meer daar, ten einde de werkgelegenheidsschepping te ondersteunen, de regering wellicht zal besluit tot een verdere verlaging van de tarieven van de inkomstenbelasting. Tegen de achtergrond van de doelstelling van de regering om het land voor te bereiden op de verwachte uitgavendruk in verband met de vergrijzing, dienen belastingverlagingen vergezeld te gaan van besnoeiingen op de uitgaven. In de afgelopen jaren is het herhaaldelijk voorgekomen dat de uitgaven van de centrale overheid de richtsnoeren voor de middellange-termijn overschreden. Afgezien van de verslechtering van de financiële situatie van de centrale overheid bleef het saldo van de rekeningen van de lokale overheden onafgebroken een tekort vertonen sinds 1997, uitgezonderd 2000 toen de inkomsten uit belastingen op ondernemingen bijzonder hoog waren. De begrotingsdiscipline op het niveau van de centrale overheid zou kunnen worden verbeterd door een recent goedgekeurde wet die lokale overheden ertoe verplicht vanaf 2002 te streven naar een begrotingsevenwicht op de middellange termijn. Bij ontstentenis van mechanisme om toe te zien op de naleving van deze wetgeving is echter onderzeker in hoeverre de gewenste resultaten zullen worden bereikt. Gelet op het voorgaande, en overwegende dat Finland deel uitmaakt van de eurozone, dient het begrotingsbeleid gericht te zijn op:i. vermijden van enige afwijking van betekenis van de uitgavenrichtsnoeren voor de middellange termijn op grond waarvan de overheidsuitgaven in reële termen op het niveau van 1999 moeten worden gehouden; hiertoe dient strikt de hand te worden gehouden aan de begrootte uitgaven voor 2002 en dienen de noodzakelijke uitgavenverminderingen te worden voorzien in de begroting voor 2003;ii. verbetering van de begrotingsdiscipline op het niveau van de lokale overheden door de instelling van een mechanisme voor het toezicht op de naleving van de onlangs goedgekeurde wet op grond waarvan lokale overheden gehouden zijn te streven naar een begrotingsevenwicht voor hun financiële situatie op de middellange termijn;iii. de vastberaden voortzetting van het lopende proces van pensioenvoorzieningen, in het bijzonder de goedkeuring en tenuitvoerlegging, in een vroeg stadium, van de voorgenomen wijzigingen in de pensioenformule door rekening te houden met de toegenomen levensverwachting en uitbreiding van de periode waarover de pensioeninkomsten worden berekend tot het gehele arbeidsleven.ArbeidsmarktDe resultaten op de Finse arbeidsmarkt waren in 2001 gemengd. Terwijl de werkgelegenheid bleef stijgen en de werkloosheid bleef dalen, namen de reële arbeidskosten per eenheid toe en daalde de arbeidsproductiviteit ten gevolge van de scherpe afname van de economische groei. Dit leidde ertoe dat de werkloosheidsgroei in 2002 naar verwachting tot staan zal komen. Het werkloosheidspercentage blijft op een hoog niveau, 9,1% in 2001, en zal naar verwachting in 2002 een stijging te zien geven. De werkgelegenheid is overwegend structureel van aard, met grote regionale verschillen. De antwoorden van de regering op de problemen op de arbeidsmarkt waren overwegend gericht op het verminderen van de totale belasting op arbeid tussen 1997 en 2002. Deze verlagingen zijn echter voornamelijk proportioneel, zodat weinig gedaan is om de relatieve situatie van werknemers met lage lonen te verbeteren, in het bijzonder met betrekking tot de hoge marginale effectieve belastingtarieven. In 2001 introduceerde de regering maatregelen om de doeltreffendheid van actieve arbeidsmarktprogramma's (ALMPs) te verbeteren, uitsluiting van moeilijk bemiddelbare werklozen van de arbeidsmarkt te voorkomen en de pensioenstelsels te hervormen met als doel de vergroting van de flexibiliteit met betrekking tot de pensioengerechtigde leeftijd en vergroting van de stimulansen om langer door te werken. Het aantal personen in de beroepsgeschikte leeftijd dat aanspraak maakt op de verschillende uitkeringsregelingen en ALMPs blijft echter hoge en de late tenuitvoerlegging van laatstgenoemde hervormingen vermindert het effect ervan voor de baby-boom-generatie, waardoor het bereiken van het doel dat de regering zich heeft gesteld, het verhogen van de effectieve leeftijd waarop men met pensioen gaat, in gevaar komt. Bovendien zijn de reeds goedgekeurde maatregelen om het niveau van de werkloosheidsuitkeringen in 2002 te verhogen in tegenspraak met de doelstelling van het vergroten van de stimulansen om de werken en ondermijnen deze de effecten van de belastingverlagingen en ALMPs. In het licht van het voorgaande dient Finland, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. zorgen dat werk betaalt teneinde het hoge niveau van de structurele werkloosheid omlaag te brengen. De hervormingen dienen betrekking te hebben op uitkeringsregelingen, met inbegrip van regelingen voor vervroegde pensionering, alsmede de verlaging van de relatief hoge marginale effectieve belastingtarieven, in het bijzonder voor de laagstbetaalden. In deze context is tevens herziening nodig van de criteria om in aanmerking te komen voor deze regelingen, alsmede van de wetgeving inzake arbeidsbescherming (ontslagbescherming-)ii voortgaan met het vergroten van de doelmatigheid van actieve arbeidsmarktprogramma's en heroriëntatie ervan op de behoeften van de werknemers die het grootste risico op langdurige werkloosheid lopen.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieWegens de ligging aan de uiterste rand van de Europese Unie staat de Finse economie potentieel minder bloot aan de internationale concurrentie dan de meeste andere lidstaten. De niveaus van de consumentenprijzen zijn bij de hoogste van de Europese Unie, hetgeen ten dele te wijten is aan de relatief hoge marktconcentratie in sommige sectoren, zoals de media en de kleinhandeldistributie. Het Finse omzettingspercentage van internemarktrichtlijnen is bij de hoogste in de EU en de telecommunicatie- en elektriciteitsmarkten zijn volledig geliberaliseerd. Ofschoon de hulpmiddelen en bevoegdheden van de mededingingsautoriteiten zijn verhoogd, is Finland één van de weinige lidstaten die geen maatregelen hebben getroffen om de nationale mededingingsautoriteit de bevoegdheid te verlenen de communautaire mededingingswetgeving rechtstreeks ten uitvoer te leggen. Weliswaar zijn onlangs enkele verbeteringen doorgevoerd, maar de waarde van overheidsopdrachten die openbaar worden bekend gemaakt, ligt onder het Europese gemiddelde en de deelname van de particuliere sector aan de verstrekking van openbare diensten is laag, in het bijzonder op lokaal niveau. Er zijn maatregelen getroffen om het ondernemerschap te bevorderen maar de tijd die nodig is voor het registreren van een particuliere onderneming is nog altijd bij de hoogste in de EU. Tot slot is Finland één van de landen die de beste resultaten behalen bij de overgang naar de kenniseconomie. Gelet op het bovenstaande dient Finland zich te richten op de volgende prioriteiten:i. verbetering van de concurrentie bij de verstrekking van de openbare dienst op lokaal niveau door een grotere deelname van de particuliere sector en concurrentie tussen de exploitanten van de openbare diensten;ii. vergemakkelijking van het oprichten van bedrijven door de tijd die benodigd is voor het registreren van een onderneming te verminderen;iii. de Finse Mededingingsautoriteit de bevoegdheden verlenen om de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag toe te passen.14. ZwedenZweden heeft in 2001 een sterke achteruitgang gekend: de reële groei van het BBP is afgenomen van 3,6% in 2000 tot 1,2%, vooral onder invloed van de mondiale achteruitgang en het ICT-debacle. Voor 2002 en 2003 wordt echter een geleidelijke verbetering van de wereldeconomie verwacht, welke zal leiden tot een toename van de externe vraag. De relatief gunstige basisvoorwaarden in Zweden zullen ook een herstel van de binnenlandse vraag in 2002 en 2003 in de hand werken. Verwacht wordt een reële groei van ongeveer 1,7% in 2002 en ongeveer 2,8% in 2003. De inflatie (geharmoniseerd indexcijfer van de consumptieprijzen) is in 2001 aanzienlijk opgelopen tot gemiddeld 2,7%, deels als gevolg van tijdelijke factoren. Er zijn echter tekenen dat de inflatoire druk vanaf het tweede kwartaal van 2002 zal afnemen en dat de inflatie ook in 2003 dicht bij 2% zal blijven. De aangroei van de werkgelegenheid was krachtig in de laatste jaren en bedroeg in 2001 nog 2%, hetgeen heeft bijgedragen tot een aanzienlijke afname van de werkloosheid tot 5,2% in 2001. Er worden echter nog vertraagde effecten van de achteruitgang van de economische activiteit in 2001 verwacht met een geringe stijging van de werkloosheid in 2002. Deze tendens zal omslaan naarmate de economie opleeft in 2003.Stimulering van het groeipotentieel van de economie blijft een belangrijke uitdaging, want de productiviteit per werkende is in de laatste jaren verminderd ten opzichte van het gemiddelde van de EU-15. Hoge prioriteit moet worden gegeven aan beleidsmaatregelen ter versterking van het ondernemerschap en de groei in het bedrijfsleven, alsook aan inspanningen ter verbetering van de arbeidsprikkels. Terwijl Zweden goede werkgelegenheidscijfers kan tonen, blijven verhoging van de participatiegraad en bevordering van de werkgelegenheid op de middellange termijn niettemin een belangrijke uitdaging met het oog op de vergrijzing van de bevolking. De zeer hoge lastendruk, gecombineerd met relatief genereuze uitkeringsregelingen, verminderen de arbeidsprikkels. Bovendien moet worden gewaakt over de doeltreffendheid van de arbeidsmarktprogramma's. Maatregelen ter bevordering van de concurrentie in sommige sectoren en ter verhoging van de doelmatigheid in de overheidssector zijn belangrijke uitdagingen om het hoge prijspeil en de lage arbeidsproductiviteit aan te pakken.BegrotingspolitiekHet begrotingsoverschot is in 2001 met niet minder dan 1 procentpunt aangegroeid tot 4,8% van het BBP. Volgens de begrotingswet van voorjaar 2002 zal in 2002 en 2003 een ruim overschot van 1,8% van het BBP worden verwezenlijkt. De begrotingspolitiek voor de middellange termijn omvat drie elementen: i) nominale maxima voor de centrale-overheidsuitgaven die jaarlijks voor de komende drie jaar worden vastgesteld, ii) de verplichting voor de lagere overheden de begroting op middellange termijn in evenwicht te houden en iii) een algemeen begrotingsoverschot van 2% van het BBP als gemiddeld streefcijfer voor de komende periode. De door de hoger dan verwachte overschotten gecreëerde ruimte is gedeeltelijk gebruikt om belastingen te verlagen en gedeeltelijk om de schuld te reduceren. De bruto schuld is in 2000 teruggedrongen tot minder dan 60% van het BBP en zal naar verwachting blijven afnemen tot 48,3% in 2004, steeds volgens de begrotingswet van voorjaar 2002. Deze schuldreductie vormt, samen met het hervormde pensioenstelsel, een belangrijk onderdeel van de strategie van Zweden om de vergrijzing van de bevolking op te vangen. Derhalve dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:i. de strategie van verlaging van de belastingen voor de lage en gemiddelde lonen in 2002 voortzetten en tegelijkertijd vasthouden aan het uitgavenmaximum voor de centrale overheid; enii. in 2003 een begrotingsoverschot verwezenlijken overeenkomstig het streefcijfer voor de middellange termijn van 2% van het BBP en tegelijk de uitgaven streng onder controle houden.ArbeidsmarktDe toestand op de arbeidsmarkt is in 2001 verder verbeterd ondanks de aanzienlijke vertraging van de economische groei. De werkloosheid is gedaald tot ongeveer 5% van de beroepsbevolking en de werkgelegenheid is aangegroeid met bijna 2%, zodat de reeds hoge werkgelegenheidsgraad nog is gestegen. Vooral de participatiegraad van de oudere werknemers (55-64 jaar) was veel hoger dan in de andere lidstaten: bijna 65% in 2000. De "arbeidsreserve" die beschikbaar is voor een verdere uitbreiding van het arbeidsaanbod op middellange termijn is dus beperkt. De relatief hoge nominale loonstijgingen in 2001 (bij een vrij matige arbeidsproductiviteit) in sectoren als diensten en bouwnijverheid wijzen thans al op arbeidstekorten en -onevenwichtigheden. Deze worden gedeeltelijk verholpen door het grote belang dat in Zweden wordt gehecht aan opleiding: bijna 5% van de beroepsbevolking neemt deel aan allerhande actieve arbeidsmarktprogramma's of het speciale tijdelijke onderwijsprogramma, die tot doel hebben de inzetbaarheid van de werknemers te verbeteren. Recente evaluaties van sommige soorten actieve arbeidsmarktprogramma's geven echter een vrij gemengd beeld (in termen van netto werkgelegenheidswinsten) te zien, hetgeen erop wijst dat de doeltreffendheid van deze programma's nog moet worden verbeterd. Ondanks de recente maatregelen blijft de heffingsdruk op de arbeid en vooral op de lage lonen een van de zwaarste in de Unie. De relatief genereuze uitkeringsregelingen dragen bij tot hoge netto herplaatsingskosten, ook al wordt het risico van langdurige werkloosheid in Zweden beperkt door de vrij strikte uitkeringscriteria (samen met het actieve werkgelegenheidsbeleid). In het licht van het voorgaande dient Zweden, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. verder werk maken van de hervorming van de belasting- en uitkeringsstelsels om werken aantrekkelijker te maken; enii. de doeltreffendheid van de actieve arbeidsmarktprogramma's verder verbeteren en deze programma's blijven richten op degenen die het grootste risico lopen om in een situatie van langdurige werkloosheid terecht te komen, alsook ze afstemmen op de behoeften van de arbeidsmarkt.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieDe economie van Zweden is gemeten naar de verhouding tussen totale handel en BBP meer open dan de andere Noordse economieën, en dit kenmerk is in de jaren negentig nog duidelijker geworden, maar het prijspeil blijft hoog en de arbeidsproductiviteit ligt onder het EU-gemiddelde. Zweden heeft een uitstekende staat van dienst wat de omzetting van de internemarktrichtlijnen betreft, de staatssteun is er van de laagste in de EU en de hervormingen van de netwerkindustrieën zijn er ver gevorderd. De concurrentie in de openbare dienstverlening is echter nog ontoereikend op plaatselijk niveau. Ook is er nog onvoldoende concurrentie in sommige sectoren, zoals de detailmarkt voor farmaceutische producten, een staatsmonopolie, en de handel in voedingsmiddelen. Zweden heeft de hoogste totale O&O-uitgaven in de EU, maar deze zijn sterk geconcentreerd op een klein aantal kennisintensieve sectoren. De belangstelling van de bevolking voor ICT neemt snel toe en het aandeel van de ICT-industrie in de totale productie is groot in vergelijking met de andere lidstaten. Derhalve dient Zweden prioriteit te geven aan het volgende:i. de concurrentie op het gebied van de openbare dienstverlening op lokaal niveau stimuleren door een grotere participatie van de particuliere sector (profit en non-profit) en concurrentie tussen openbare dienstverleners; enii. de inspanningen opvoeren om de concurrentie te stimuleren in sectoren waar die nog niet voldoende aanwezig is, zoals de detailmarkt voor farmaceutische producten en voedingsmiddelen.15. Verenigd KoninkrijkDe economische bedrijvigheid heeft in 2001 over het algemeen goede resultaten te zien gegeven. De netto-afname van de uitvoer ten gevolge van de verzwakking van de wereldeconomie werd gecompenseerd door een buitengewoon sterke stijging van de gezinsuitgaven. Het BBP is met 2,2% gegroeid. Voor 2002 wordt een iets geringere groei verwacht van ongeveer 2% als gevolg van de mondiale achteruitgang. In de loop van 2002 zal de groei zich echter herstellen naarmate de wereldeconomie verbetert, en de economie wordt nog steeds gesteund door de stijging van de binnenlandse vraag, deels als gevolg van de monetaire versoepelingen van 2001 en de geplande verhogingen van de gewone uitgaven en de investeringsuitgaven van de overheid. In 2003 zal de groei iets boven de tendens liggen als gevolg van de aanzienlijke expansie van de Britse uitvoermarkten. De inflatie zal in 2002 en 2003 matig blijven omdat de productie dicht bij het potentieel ligt. Een verhoging van de loondruk wordt niet verwacht ondanks de lage werkloosheid van niet meer dan 5,5%. De inflatie (geharmoniseerd indexcijfer van de consumptieprijzen) zal in 2002 en 2003 gemiddeld onder de 2% blijven.De relatief lage productiviteit blijft een belangrijke uitdaging. De productiviteit per werknemer ligt onder het EU-gemiddelde, maar het verschil is sedert 1995 kleiner geworden. Op de arbeidsmarkt blijft de voornaamste uitdaging de hoge concentratie van werkloosheid en inactiviteit in bepaalde gemeenschappen. De regionale werkloosheidsverschillen nemen nog toe, hoewel de verschillen binnen de regio's groter blijven dan de verschillen tussen de regio's. De derde grote uitdaging is de kwaliteit van de openbare diensten te verbeteren, met name in de vervoersector.BegrotingspolitiekIn 2001 werd een begrotingsoverschot van 0,9% van het BBP geregistreerd. De prognoses in het convergentieprogramma wijzen op een verschuiving naar een klein tekort van 0,2% in het begrotingsjaar 2001-2002, dat in 2002-2003 oploopt tot 1,1% en op dat niveau blijft in de resterende jaren van het programma tot 2006-2007. Een tekort van ongeveer 1% van het BBP wordt dus een jaar vroeger dan in de vorige bijwerking verwacht, vooral als gevolg van tijdelijke economische factoren (zoals een lager BBP dan voorheen was verwacht en een daling van de winsten in de financiële sector). Dit tekort van 1% van het BBP blijft aanwezig in de prognoses, al dan niet voor de conjunctuur gecorrigeerd, omdat wordt uitgegaan van een zeer voorzichtige raming van de trendmatige groei (2,25% per jaar) en omdat het zeer lage peil van de overheidsinvesteringen zal worden aangepakt, zoals voorgesteld in de GREB 2001. De schuldquote bedroeg in 2001 39%. In het convergentieprogramma wordt een daling tot 36,3% tegen 2006-2007 in het vooruitzicht gesteld. Met deze lage en nog dalende schuldquote bevindt het VK zich in een goede uitgangspositie om de vergrijzing van de bevolking op te vangen en de toestand van de openbare financiën is bij het huidige beleid houdbaar. Derhalve dient de begrotingspolitiek op het volgende te worden gericht:i. bij de opstelling van de begroting en toekomstige uitgavenprogramma's ervoor zorgen dat in 2003-2004 een begrotingsresultaat kan worden verwacht dat voldoet aan de eis van het stabiliteits- en groeipact dat een positieve of evenwichtige begroting moet worden bereikt; enii. de overheidsinvesteringen, exclusief afschrijvingen, vanaf 2001-2002 uitbreiden zoals gepland in het convergentieprogramma en voorgesteld in de GREB 2001.ArbeidsmarktDe Britse arbeidsmarkt is nog steeds een van de beste in de EU. In 2000 haalde het VK alle werkgelegenheidsstreefcijfers van Lissabon en Stockholm met een algemene participatiegraad van 71,5%, een participatiegraad van vrouwen van 64,8% en een participatie van ouderen van 50,8%. De werkloosheidis in de laatste maanden iets toegenomen (tot 5,1% seizoensgecorrigeerd in december 2001), maar blijft dicht bij haar laagste peil van de laatste twee decennia, evenals de langdurige werkloosheid, waarvan het aandeel in het totaal nog afneemt. De gamma actieve maatregelen om de langdurige werkloosheid en de inactiviteit aan te pakken is nog verfijnd en de recente hervormingen van de uitkeringsstelsels zullen leiden tot een meer arbeidsgerichte aanpak van personen met een uitkering voor ziekte of arbeidsongeschiktheid die in staat zijn om te werken. Het aantal personen in de actieve leeftijd die op deze uitkeringen een beroep doen is echter toegenomen tot bijna 2,6 miljoen in mei 2001, hetgeen 2,6% meer is dan vorig jaar. Ruim 2 miljoen hiervan bevinden zich al een jaar of langer in deze situatie. De regionale werkgelegenheidsverschillen blijven toenemen, maar de verschillen binnen de regio's zijn nog steeds groter dan de verschillen tussen de regio's. Plaatselijke concentraties van werkloosheid en inactiviteit in diverse delen van het land geven reden tot bezorgdheid. In het licht van het voorgaande dient het Verenigd Koninkrijk, terwijl zij de door Raad in februari 2002 aangenomen werkgelegenheidsaanbevelingen krachtdadig uitvoert, prioriteit te geven aan het volgende:i. de actieve maatregelen intensiveren die gericht zijn op gemeenschappen en personen die het kwetsbaarst zijn voor geconcentreerde of langdurige werkloosheid en inactiviteit; enii. de ziekte- en arbeidsongeschiktheidsregelingen hervormen om degenen die in staat zijn te werken de kans te geven en ertoe aan te sporen dit te doen.Productmarkten, ondernemerschap en kenniseconomieHet economisch klimaat in het Verenigd Koninkrijk is zeer gunstig voor het ondernemerschap: het wordt gekenmerkt door weinig regulering en een vrij lage vennootschapsbelasting. De staatssteun is een van de laagste in de EU en de liberalisatie van de netwerkindustrieën is goed gevorderd. De productiviteit blijft echter vrij laag, hetgeen gedeeltelijk te maken heeft met factoren zoals de zwakke concurrentie in bepaalde sectoren (bv. retail banking, postdiensten en vrije beroepen), kwalificatietekorten en onderinvesteringen, onder meer in openbare diensten zoals de spoorwegen. De Britse regering heeft een aanzienlijke uitbreiding van de investeringen in de vervoersector aangekondigd in haar tienjarenplan. Het omzettingspercentage van de internemarktrichtlijnen bedroeg in maart 2002 98,7%, terwijl het streefcijfer 98,5% was. Wat de kenniseconomie betreft liggen de IT-uitgaven (in % van het BBP) en het internetgebruik boven het EU-gemiddelde, hoewel breedband-internet nog weinig ingang heeft gevonden. Derhalve dient het Verenigd Koninkrijk prioriteit te geven aan het volgende:i. voortgaan met de verbetering van de concurrentie op basis van de bestaande beleidsmaatregelen in sectoren als retail banking, postdiensten en vrije beroepen; enii. de aangekondigde infrastructuurinvesteringen bij de spoorwegen uitvoeren, een nieuwe spoorweginfrastructuurmaatschappij oprichten en de spoorwegen beter reglementeren.