               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 514 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Letland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Letland

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Letland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Letland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarin is ten volle rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 is geproclameerd door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Letland niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 21 maart 2019 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 9 april 2019 heeft de Raad de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone (“aanbeveling voor de eurozone”) vastgesteld.

               (2)Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie, dient Letland ervoor te zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone, zoals weergegeven in de onderstaande aanbevelingen 1 en 4. Met name het richten van het economisch beleid op investeringen in de gespecificeerde gebieden en maatregelen ter verbetering van vaardigheden zullen bijdragen tot het uitvoeren van de eerste aanbeveling voor de eurozone wat betreft verbeteringen van de productiviteit voor de herbalancering binnen de eurozone, en fiscale maatregelen zullen bijdragen tot het uitvoeren van de derde aanbeveling voor de eurozone wat betreft de werking van de arbeidsmarkt.

               (3)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Letland gepubliceerd
                  2
               . Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Letland bij de tenuitvoerlegging van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Letland in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

               (4)Op 15 april 2019 heeft Letland zijn nationale hervormingsprogramma 2019 ingediend en op 17 april 2019 zijn stabiliteitsprogramma 2019. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  3
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma's opnieuw te bezien en wijzigingen daarop voorstellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren inzake de toepassing van maatregelen om doeltreffendheid van de Europese structuur- en investeringsfondsen te koppelen aan gezond economisch bestuur, nader aangegeven hoe zij van die bepaling gebruik zal maken
                  4
               .

               (6)Letland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In haar stabiliteitsprogramma 2019 gaat de regering uit van een verbetering van het nominale saldo: nadat er in 2018 sprake was van een tekort van 1,0 % van het bbp, zou er in 2019 een tekort zijn van 0,5 % van het bbp, en in 2020 en 2021 een tekort van telkens 0,4 % van het bbp
                  5
               . Op basis van het herberekende structurele saldo
                  6
                zal de budgettaire middellangetermijndoelstelling – vastgesteld op een tekort van 1 % van het bbp in structurele termen – naar verwachting in 2019 worden gehaald,  rekening houdend met de marges die verband houden met het doorvoeren van de structurele hervormingen waarvoor een tijdelijke afwijking is toegestaan. Volgens het stabiliteitsprogramma 2019 zal de schuldquote van de overheid tegen 2022 naar verwachting dalen tot 33,1 % van het bbp. De bbp-groeiprognoses van het stabiliteitsprogramma 2019 lijken plausibel. De risico’s voor de begrotingssituatie zijn in evenwicht.

               (7)Op 13 juli 2018 beval de Raad Letland aan zijn budgettaire middellangetermijndoelstelling waar te maken in 2019, rekening houdend met de marges die verband houden met het doorvoeren van de structurele hervormingen waarvoor een tijdelijke afwijking is toegestaan. Dit spoort met een maximale nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven
                  7
                van 4,8 % in 2019, hetgeen overeenstemt met een verbetering van het structurele saldo met 0,2 % van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal Letland naar verwachting in de buurt komen van zijn budgettaire middellangetermijndoelstelling, rekening houdend met de marge die verband houdt met het doorvoeren van de structurele hervormingen waarvoor een tijdelijke afwijking is toegestaan. De huidige beoordeling wijst derhalve op een risico van enige afwijking in 2019. Tegelijkertijd zou de verwachte nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven momenteel wijzen op een risico van een significante afwijking van de vereiste in 2019. Indien het structurele saldo volgens de ramingen niet meer in de buurt van de budgettaire middellangetermijndoelstelling ligt, rekening houdend met de marge die verband houdt met het doorvoeren van de structurele hervormingen waarvoor een tijdelijke afwijking is toegestaan, moet in toekomstige beoordelingen bij de algehele beoordeling rekening worden gehouden met een mogelijke afwijking van de vereiste.

               (8)Aangezien de verwachte output gap van Letland 1,3 % bedraagt, zou voor 2020 de nominale groei van de netto primaire overheidsuitgaven op niet meer dan 3,5 % moeten uitkomen, in overeenstemming met de structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp die resulteert uit de gezamenlijk overeengekomen aanpassingsmatrix van vereisten in het kader van het stabiliteits- en groeipact. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal Letland bij ongewijzigd beleid naar verwachting in de buurt komen van zijn budgettaire middellangetermijndoelstelling. De huidige beoordeling wijst derhalve op een risico van enige afwijking in 2020. Tegelijkertijd zou de verwachte nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven momenteel wijzen op een risico van een significante afwijking van de vereiste in 2020. Indien het structurele saldo volgens de ramingen niet meer in de buurt van de budgettaire middellangetermijndoelstelling ligt, moet in toekomstige beoordelingen bij de algehele beoordeling rekening worden gehouden met een mogelijke afwijking van de vereiste. Al met al is de Raad van oordeel dat Letland bereid moet zijn om vanaf 2019 verdere maatregelen te nemen om aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact te voldoen.

               (9)De belastingontvangsten als een percentage van het bruto binnenlands product van Letland, zijn laag in vergelijking met het gemiddelde van de Unie en beperken tot op zekere hoogte de openbare dienstverlening, met name gezondheidszorg, en de sociale inclusie. Kapitaal en vastgoed zijn relatief onderbelast en het bevriezen van de waarden die worden gebruikt om grond- en vastgoedbelastingen te berekenen, zullen de inkomsten ervan verder doen dalen. Tegelijkertijd blijft de belastingdruk op arbeid voor laagbetaalde werknemers hoog ten opzichte van het gemiddelde van de Europese Unie, ondanks het feit dat hij is gedaald. Volgens verschillende ramingen lijkt het aandeel van de schaduweconomie de afgelopen jaren te zijn afgenomen. Desondanks is het percentage ondergerapporteerde economische activiteiten in Letland hoger dan in andere Baltische staten. Met name het te weinig aangeven van salarissen (“lonen onder couvert”), vooral in de bouwsector, vormt een groot deel van de schaduweconomie.

               (10)Na de sluiting van de op twee na grootste bank als gevolg van beschuldigingen van witwassen heeft Letland de regelgeving betreffende niet-ingezeten klanten aangescherpt. Als gevolg daarvan zijn de deposito's van niet-ingezetenen – de belangrijkste bron van risico op het witwassen van geld in Letland – sinds mei 2018 aanzienlijk gedaald, maar er blijven uitdagingen bestaan op het gebied van de bestrijding van het witwassen van geld. Bovendien heeft Letland een gedetailleerd actieplan opgesteld om zijn strategie ter bestrijding van het witwassen van geld en van terrorismefinanciering te verbeteren.  De belangrijkste prioriteiten van het actieplan zijn onder meer het verhogen van het risicogebaseerd toezicht, het waarborgen van de vereiste personele middelen voor de toezichthoudende autoriteiten en het waarborgen van doeltreffende informatie-uitwisseling en samenwerking tussen de onderzoeksinstanties en met de particuliere sector. Er moet aandacht worden besteed aan de daadwerkelijke uitvoering van deze maatregelen, zodra deze zijn goedgekeurd. Ten slotte moet ook de capaciteit van de rechtshandhavingsinstanties en de gerechtelijke instanties worden vergroot.

               (11)Letland staat voor uitdagingen waar het erom gaat uitvoering te geven aan verschillende beginselen van de Europese pijler van sociale rechten op het gebied van sociale bescherming en integratie. De inkomensongelijkheid in Letland is hoog, aangezien de herverdeling via de belasting- en uitkeringsstelsels laag is. De toereikendheid van de sociale uitkeringen blijft laag en het effect van sociale overdrachten op armoede en vermindering van ongelijkheid is beperkt. Het armoederisico onder ouderen en mensen met een beperking is relatief hoog en stijgt als gevolg van het feit dat de uitkeringen geen gelijke tred houden met de loonstijging. Het percentage ouderen met risico op armoede of sociale uitsluiting bedroeg 49,0% in 2018 (in de Europese Unie gemiddeld 18,2% in 2017). Voor mensen met een beperking bedroeg dit risico 40,7% in 2017 (in de Europese Unie gemiddeld 29,3% in 2017). De socialezekerheidsuitkeringen van de staat voor mensen met een beperking en de minimale ouderdomspensioenen zijn sinds 2006 niet meer herzien. Het uitblijven van de hervorming van de hoogte van het minimuminkomen, die in 2014 was aangekondigd, maar niet is doorgevoerd, treft de armste huishoudens. Ook de toegang tot langdurige zorg blijft zwak. Er zijn dus investeringen nodig om de sociale uitsluiting aan te pakken, onder meer op het gebied van voedselhulp en materiële hulp voor de meest behoeftigen. Bovendien zijn investeringen, met inbegrip van infrastructuur, nodig om de toegang tot kinderopvang, langdurige zorg, werkgelegenheid en andere sociale diensten te verbeteren en om de integratie van gezondheids- en sociale diensten, waaronder de overgang van institutionele zorg naar zorg in gemeenschapsverband, mogelijk te maken. Het aandeel mensen dat wordt getroffen door ernstige woningnood behoort tot de hoogste in Europa (15,2 % tegenover gemiddeld 4,0 % in de Europese Unie in 2017) en sociale huisvesting is schaars. Er zijn investeringen nodig om het aanbod aan betaalbare woningen te verbeteren.

               (12)Hoewel de totale werkgelegenheid hoog is en nog toeneemt, wordt het aantal werkzame personen negatief beïnvloed door de ongunstige demografische ontwikkelingen en emigratie. Bovendien varieert de werkgelegenheid per regio en kwalificatieniveau. Ouderen met achterhaalde vaardigheden ondervinden meer problemen. Het lage digitale vaardigheidsniveau bij de beroepsbevolking beperkt zowel het gebruik van digitale technologieën door bedrijven als het innovatiepotentieel. De deelname van volwassenen aan opleidingen en de deelname van werklozen aan actieve arbeidsmarktmaatregelen ligt onder het gemiddelde van de Europese Unie.

               (13)Het onderwijsstelsel staat voor de uitdaging de middelen te consolideren en tegelijkertijd de kwaliteit en efficiëntie te verbeteren. Het Letse onderwijssysteem presteert weliswaar goed op het gebied van leerprestaties, maar de toegang tot kwaliteitsonderwijs blijft afhankelijk van de woonplaats en het type school. Er is vooruitgang geboekt met de hervorming van de leerplannen in het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding met het oog op een betere aansluiting op de nieuwe vaardigheidsvereisten, en de beroepsopleidingsomgeving is aanzienlijk verbeterd. De aantrekkelijkheid blijft echter laag, zoals blijkt uit het aantal inschrijvingen en de arbeidsparticipatie van pas afgestudeerden, die onder het gemiddelde van de Europese Unie liggen.

               (14)Het waarborgen van het aanbod aan vaardigheden is een van de belangrijkste gebieden waar de vraag naar investeringen aanzienlijk blijft. Om onderwijs en opleiding uit het oogpunt van kwaliteit, doeltreffendheid en relevantie voor de arbeidsmarkt te verbeteren, en om een leven lang leren, met name flexibele mogelijkheden voor bijscholing en omscholing, te bevorderen, moeten overeenkomstige investeringen worden gedaan, ook in infrastructuur. Er zijn ook investeringen nodig voor een betere toegang tot de arbeidsmarkt, onder meer om het bereik en de dekking van een actief arbeidsmarktbeleid te verbeteren, alsook de arbeidsgeschiktheid van de beroepsbevolking en de sectorale en regionale arbeidsmobiliteit. In een ruimere context is de versterking van de capaciteit van de sociale partners van belang voor de bevordering van eerlijke arbeidsvoorwaarden en de verwezenlijking van de Europese pijler van sociale rechten.

               (15)Lage overheidsuitgaven voor gezondheidszorg en een ongezonde levensstijl zijn de belangrijkste redenen voor de zwakke resultaten op het gebied van volksgezondheid. De recentelijk verhoogde financiële middelen voor de gezondheidszorg bieden een oplossing voor bepaalde toegangsbeperkingen in verband met jaarplafonds voor zorgprestaties en de lange wachtlijsten. De overheidsfinanciering voor gezondheidszorg blijft echter ver onder het gemiddelde van de Europese Unie. Tijdige en gelijke toegang tot gezondheidszorg is beperkt. Dit leidt tot hoge zelfgerapporteerde onvervulde medische behoeften als gevolg van hoge eigen bijdragen, met name voor kwetsbare groepen, en ongelijkheid van kansen. De hervormingen om de efficiëntie en de kwaliteit van de gezondheidszorg te verbeteren, vorderen, maar bevinden zich in een vroeg stadium en moeten worden versneld, onder meer via doeltreffende preventiemaatregelen, stroomlijning van de ziekenhuissector, versterking van de eerstelijnszorg en kwaliteitsbeheer. Bovendien kampt Letland met een tekort aan gezondheidswerkers, met name verpleegkundigen, dat de verstrekking van openbare gezondheidszorg belemmert en risico’s inhoudt voor het welslagen van de hervormingen in de gezondheidszorg. Als de onderverdeling van de gezondheidsdiensten in twee zorgpakketten ("volledig" en "minimum") in werking treedt, bestaat het risico dat de gelijke toegang tot de gezondheidszorg verder wordt beperkt en dat de gezondheidsresultaten verslechteren. Om de toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van de gezondheidszorg te verbeteren, moeten overeenkomstige investeringen in de gezondheidszorg, en ook in de infrastructuur, worden gedaan met het oog op een betere gezondheidstoestand van de bevolking en een gezonder en langer beroepsleven.

               (16)Letland investeert weinig in onderzoek en ontwikkeling, en de investeringskloof in innovatie is aanzienlijk. In 2017 behoorde het aandeel van Letland in de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling tot de laagste in de Europese Unie en het is in de afgelopen tien jaar tamelijk stabiel gebleven. Bovendien is de financiering van onderzoek bijna volledig afhankelijk van fondsen van de Europese Unie. Als gevolg daarvan is Letland een matige innovator met enkele sterke punten, zoals de ICT-infrastructuur, maar blijft het achter wat betreft de prestaties op het gebied van personele middelen, publiek-private samenwerking en investeringen in intellectuele eigendom.

               (17)Er is nog steeds sprake van belangrijke investeringskloven wat het wegwerken van regionale ongelijkheden betreft. Er blijven aanzienlijke economische verschillen bestaan tussen Riga en de andere regio’s van Letland. Hoewel Letland als geheel convergeert met de Europese Unie, is het verschil in economische prestaties tussen de hoofdstedelijke regio en de andere regio’s niet verkleind sinds de toetreding van Letland tot de Europese Unie. Het concurrentievermogen en de kwaliteit van de overheidsdiensten verschillen aanzienlijk tussen de Letse regio’s en dit beïnvloedt hun territoriale aantrekkelijkheid. Daarom is er behoefte aan investeringen om de aanzienlijke regionale verschillen in mobiliteit en digitale infrastructuur, met name de “laatste kilometer”-verbindingen, aan te pakken. De lacunes in de connectiviteit met het trans-Europese vervoersnetwerk en met perifere en grensregio’s zijn nog steeds zeer uitgesproken en hebben negatieve gevolgen voor de economische activiteiten en de uitvoer van Letland. Er is ook sprake van investeringskloven voor de voltooiing van het Rail Baltica-project en van de belangrijke elektriciteitsinfrastructuurprojecten die deel uitmaken van het interconnectieplan voor de energiemarkt in het Oostzeegebied. Daarnaast zijn ook investeringen nodig in hulpbronnenefficiëntie om de energietransitie van Letland te versnellen. Er zijn meer inspanningen nodig om de algehele energie-efficiëntie te verbeteren, met name in de woning- en de vervoersector.

               (18)De recente goedkeuring van de klokkenluiderswet is een stap in de goede richting en de instantie voor corruptiebestrijding heeft onlangs ook een impuls gekregen doordat ze een aantal ophefmakende corruptiezaken aan het licht heeft gebracht. Niettemin blijft de perceptie bestaan dat de besluitvorming van de overheid wordt beïnvloed door vriendjespolitiek en dat aanbestedingsprocedures vatbaar zijn voor corruptie als gevolg van het gebrek aan transparantie, met name in gemeenten, en staats- en gemeentebedrijven. Wetswijzigingen aan de regeling betreffende belangenconflicten kunnen aanleiding geven tot misbruik. De onlangs aangenomen gedragscode heeft geen betrekking op politiek benoemde personen.

               (19)De overheidsdiensten zijn niet aangepast aan het krimpen en vergrijzen van de bevolking. Door de krimpende bevolking en de verstedelijking worden de infrastructuur en de overheidsdiensten in de plattelandsgebieden onderbenut. Er zijn strategieën voor de overheidsdiensten, het onderwijs en de gezondheidszorg nodig om de toegang tot hoogwaardige diensten in dunbevolkte en leeglopende gebieden te behouden en tegelijkertijd te zorgen voor meer efficiëntie. Onlangs is een algemene bestuurlijke territoriale hervorming aangekondigd, die in december 2021 ten uitvoer moet zijn gelegd. Een tijdige uitvoering van deze hervorming zou kunnen bijdragen tot de versterking van de verantwoordingsplicht en de efficiëntie van de publieke sector, zeker gezien het operationele programma voor de fondsen van de Europese Unie dat tegen 2020 moet worden goedgekeurd.

               (20)De programmering van de EU-fondsen voor de periode 2021-2027 kan helpen een aantal in de aanbevelingen omschreven lacunes aan te pakken, met name op de gebieden die onder bijlage D bij het landenverslag vallen
                  8
               . Dit zou Letland in staat stellen optimaal gebruik te maken van deze fondsen voor de geïdentificeerde sectoren, rekening houdend met regionale verschillen. De versterking van de bestuurlijke capaciteit van het land voor het beheer van deze fondsen is een belangrijke factor voor het welslagen van deze investering.

               (21)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Letland verricht. Die analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Letland zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in Letland, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (22)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht en zijn advies daarover
                  9
                is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               BEVEELT AAN dat Letland in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

               1.Ervoor zorgen dat het nominale groeipercentage van de netto primaire overheidsuitgaven in 2020 niet hoger ligt dan 3,5 %, hetgeen neerkomt op een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp. De belastingen verlagen voor mensen met een laag inkomen door belastingen te verschuiven naar andere bronnen, met name kapitaal en eigendom, en door de naleving van de belastingwetgeving te verbeteren. Zorgen voor effectief toezicht op en handhaving van het kader voor de bestrijding van witwaspraktijken.

               2.Sociale uitsluiting aanpakken, met name door de toereikendheid van het minimuminkomen, de minimale ouderdomspensioenen en de inkomenssteun voor mensen met een beperking te verbeteren. De kwaliteit en de efficiëntie van onderwijs en opleiding verbeteren, met name van laaggeschoolde werknemers en werkzoekenden, onder meer door de deelname aan beroepsonderwijs en -opleiding en volwasseneneducatie te vergroten. De toegankelijkheid, kwaliteit en kosteneffectiviteit van het zorgstelsel verhogen.

               3.Investeringsgerelateerd economisch beleid speciaal richten op innovatie, de beschikbaarheid van betaalbare woningen, vervoer, met name de duurzaamheid ervan, hulpbronnen- en energie-efficiëntie, energie-interconnecties en digitale infrastructuur, rekening houdend met regionale verschillen.

               4.De verantwoordingsplicht en de efficiëntie van de publieke sector versterken, met name met betrekking tot de lokale autoriteiten en de staats-en gemeentebedrijven, en de regeling voor belangenconflicten versterken.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        SWD(2019) 1013 final.

                     (3)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (4)

                        COM(2014) 494 final.

                     (5)

                        Conjunctuurgezuiverd begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, herberekend door de Commissie volgens de gezamenlijk overeengekomen methode.

                     (6)

                        De netto primaire overheidsuitgaven omvatten de totale overheidsuitgaven exclusief rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma's van de Unie die volledig met inkomsten uit fondsen van de Unie worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als uitgavenzijde worden uitgevlakt.

                     (7)

                        SWD(2019) 1013 final.

                     (8)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 523 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Roemenië en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2019 van Roemenië

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Roemenië en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2019 van Roemenië

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 9, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement en de Raad geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Roemenië heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

               (2)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Roemenië
                  3
                gepubliceerd. In dat verslag werd de vooruitgang beoordeeld die Roemenië bij de tenuitvoerlegging van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde aanbevelingen heeft geboekt, alsmede het gevolg dat Roemenië heeft gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die het bij de verwezenlijking van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag besteedde ook aandacht aan de op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 27 februari 2019 zijn bekendgemaakt
                  4
               . Op basis van haar analyse concludeerde de Commissie dat Roemenië met macro-economische onevenwichtigheden wordt geconfronteerd. De kwetsbare punten houden met name verband met een afnemend kostenconcurrentievermogen en de groter wordende tekorten op de lopende rekening tegen een achtergrond van op expansie gericht begrotingsbeleid en een onvoorspelbaar ondernemingsklimaat. Recente wetgevingsinitiatieven brengen risico's mee voor de werking van de financiële sector en kunnen de particuliere investeringen schaden.

               (3)Op 9 mei 2019 heeft Roemenië zijn nationale hervormingsprogramma 2019 en op 8 mei 2019 zijn convergentieprogramma 2019 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (4)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  5
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma’s opnieuw te bezien en wijzigingen daarvan voor te stellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren over de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance, nader aangegeven hoe zij van die bepaling zou gebruikmaken
                  6
               .

               (5)Roemenië valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. Volgens haar convergentieprogramma 2019 streeft de regering in 2019 naar een nominaal tekort van 2,8 % van het bbp en vervolgens naar een geleidelijke daling tot 2,0 % van het bbp in 2022. Op basis van het herberekende structurele saldo
                  7
                wordt ervan uitgegaan dat de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, nl. een structureel tekort van 1 % van het bbp, niet zal worden gehaald in het tijdsbestek van het programma. Volgens het convergentieprogramma zal de overheidsschuldquote naar verwachting tegen 2022 onder de 40 % blijven. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is gunstig. Bovendien zijn de maatregelen die nodig zijn om de geplande tekortdoelstellingen te ondersteunen, niet voldoende gespecificeerd.

               (6)Op 22 juni 2018 heeft de Raad overeenkomstig artikel 121, lid 4, VWEU geconcludeerd dat in Roemenië in 2017 sprake was van een significante afwijking van het aanpassingstraject naar de begrotingsdoelstelling op middellange termijn. In het licht van de geconstateerde significante afwijking heeft de Raad Roemenië op 22 juni 2018 aanbevolen de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de netto primaire overheidsuitgaven
                  8
                nominaal niet zullen stijgen met meer dan 3,3 % in 2018 respectievelijk 5,1 % in 2019, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,8 % van het bbp per jaar. Op 4 december 2018 heeft de Raad vastgesteld dat Roemenië geen doeltreffende maatregelen had genomen om gevolg te geven aan de aanbeveling van de Raad van 22 juni 2018, en een herziene aanbeveling vastgesteld. In zijn nieuwe aanbeveling heeft de Raad Roemenië verzocht de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de netto primaire overheidsuitgaven in 2019 nominaal met niet meer dan 4,5 % stijgen, hetgeen overeenkomt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 1,0 % van het bbp. Op XX juni 2019 heeft de Raad vastgesteld dat Roemenië geen doeltreffende maatregelen had genomen om gevolg te geven aan de aanbeveling van de Raad van 4 december 2018. Op basis van de begrotingsresultaten voor 2018 werd bovendien vastgesteld dat Roemenië in 2018 significant afweek van de aanbevolen aanpassing.Overeenkomstig artikel 121, lid 4, VWEU en artikel 10, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad heeft de Commissie Roemenië op 5 juni 2019 gewaarschuwd dat in 2018 een significante afwijking van het aanpassingstraject naar de begrotingsdoelstelling op middellange termijn werd waargenomen. Op XX juni 2019 heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan een daaruit volgende aanbeveling waarin werd bevestigd dat Roemenië de nodige maatregelen moet nemen om ervoor te zorgen dat de netto primaire overheidsuitgaven in 2019 nominaal met niet meer dan 4,5 % stijgen, hetgeen overeenkomt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 1,0 % van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognose 2019 van de Commissie is er een risico dat in 2019 zal worden afgeweken van die aanbeveling.

               (7)Voor 2020 heeft de Raad Roemenië op XX juni 2019 aanbevolen de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de netto primaire overheidsuitgaven nominaal met niet meer dan 5,1 % stijgen, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,75 % van het bbp. Volgens de voorjaarsprognose van de Commissie bestaat bij ongewijzigd beleid het risico dat in 2020 van die vereiste zal worden afgeweken. Voorts wordt in de voorjaarsprognose 2019 van de Commissie gerekend op een overheidstekort dat groter is dan de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het bbp. Over het geheel genomen is de Raad van oordeel dat vanaf 2019 belangrijke verdere maatregelen nodig zullen zijn om te voldoen aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact, in het licht van de ernstig verslechterende budgettaire vooruitzichten, overeenkomstig de aanbeveling aan Roemenië van XX juni 2019 met het oog op de correctie van de vastgestelde significante afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting.

               (8)In zijn begrotingsplanning legt Roemenië de bepalingen van zijn nationale begrotingskader regelmatig naast zich neer. Volgens de nationale regel inzake structurele tekorten moet worden gezorgd voor inachtneming van de budgettaire middellangetermijndoelstelling, dat wil zeggen een structureel tekort van niet meer dan 1 % van het bbp, of voor convergentie in die richting. In 2016 week Roemenië af van de begrotingsdoelstelling voor de middellange termijn en sindsdien volgt het een eigen koers, hetgeen in strijd is met de regel inzake het nationale begrotingstekort. De twee in het najaar van 2018 goedgekeurde begrotingsamendementen van 2018 wijken opnieuw af van verschillende aanvullende voorschriften op grond waarvan het verboden is de tekortlimieten en uitgavenplafonds gedurende het lopende begrotingsjaar op te trekken. In de begroting voor 2019, die in februari 2019 door de regering werd vastgesteld en in maart door het Parlement werd goedgekeurd, werd opnieuw afgeweken van meerdere begrotingsregels, waaronder de regel inzake het structurele begrotingstekort. Bovendien hebben de autoriteiten, net als in voorgaande jaren, verzuimd om vóór de voorgeschreven termijn van augustus een actualisering van de budgettaire middellangetermijnstrategie aan het Parlement toe te zenden, waardoor de leidende rol van het Parlement werd ondermijnd. Voorts voldeden de autoriteiten evenmin als in voorgaande jaren aan de vereiste om een verklaring te ondertekenen dat de begroting voor 2019 en de begrotingsstrategie voldoen aan de begrotingsregels en de beginselen van begrotingsverantwoordelijkheid.

               (9)De belastingwetgeving wordt nog steeds slecht nageleefd. Er bestaat nog steeds een zeer groot verschil tussen de in theorie verwachte en de werkelijk geïnde btw-ontvangsten. De omvangrijke informele economie vormt een extra uitdaging voor de naleving van de belastingwetgeving, terwijl de overheid aanzienlijke begrotingsinkomsten misloopt door het vele zwartwerk. Bovendien vergemakkelijken de doorgaans contante betalingen belastingontduiking. Het afgelopen jaar heeft Roemenië weinig vooruitgang geboekt bij de uitvoering van de landspecifieke aanbeveling om te zorgen voor een betere belastinginning en naleving van de belastingwetgeving. De invoering van elektronische kassasystemen die in verbinding staan met de belastingdienst vordert tamelijk traag. De belastingdienst neemt stappen om een risicobeoordelingssysteem op te zetten voor de controle van belastingplichtigen.

               (10)Na een aantal jaren van aanhoudende inspanningen om de financiële sector te consolideren, kwam de financiële stabiliteit in 2018 opnieuw onder druk te staan door een reeks wetgevingsinitiatieven van de regering en het parlement. De belasting op de activa van banken die de regering eind december 2018 via een noodverordening heeft goedgekeurd, zonder effectbeoordeling of raadpleging van de belanghebbenden, leidde tot een aantal ernstige punten van zorg in verband met de negatieve impact ervan op de prudentiële situatie van banken, de uitvoering van het monetair beleid en uiteindelijk ook op investeringen en economische groei. De wijze van vaststelling en de bepalingen van de verordening hebben een aanzienlijk negatief effect gehad op de wisselkoers, het vermogen van de regering om op de markt te lenen en uiteindelijk de perceptie van de operationele risico’s door de belanghebbenden. Hoewel sommige controversiële aspecten van de belasting in maart 2019 werden gewijzigd, werden deze wijzigingen opnieuw via een noodverordening van de regering en zonder effectbeoordeling goedgekeurd. De belasting op de totale activa van banken werd ontdaan van de lastigste aspecten. De belasting kan in haar nieuwe vorm echter verkeerde kredietprikkels geven, waardoor het krediet aan de economie niet terechtkomt waar het zou moeten. De mogelijke consequenties van deze veranderingen voor de monetaire transmissie dienen te worden onderzocht. De banksector is nog meer onder druk gezet en het algemene beeld van een onvoorspelbaar rechtskader is nog versterkt door meerdere wetgevingsinitiatieven die eind 2018 door het parlement zijn vastgesteld, doch in maart 2019 door het grondwettelijk hof ongrondwettelijk zijn verklaard. De ervaring leert dat de wetgever dergelijke initiatieven opnieuw kan voorstellen.

               (11)De nieuwe pensioenwet, die in december 2018 door het parlement is goedgekeurd, brengt de houdbaarheid van de overheidsfinanciën waarschijnlijk in gevaar. Het pensioenpunt, dat wil zeggen de belangrijkste parameter voor de indexering van de pensioenen, zal in september 2019 met 15 % en in september 2020 met 40 % worden verhoogd. De pensioenwetgeving zou een wijziging inhouden van verschillende parameters die worden gebruikt om de pensioenuitkeringen te berekenen. Met name zal de waarde van het pensioenpunt stijgen, aangezien de indexering voor bestaande pensioenen niet langer zou convergeren in de richting van prijzen, maar in plaats daarvan voortaan zou berusten op lonen en prijzen. Bovendien zal de bijdrageperiode die voor de berekening van het pensioen van een persoon wordt gebruikt, worden verkort, wat leidt tot hogere pensioenuitgaven voor nieuwe pensioenen. Aan de andere kant heeft de afschaffing van de correctie-index voor nieuwe pensioenen (die voorheen het eerste pensioen gedeeltelijk koppelde aan het loon) een beperkende invloed op de totale stijging van de pensioenuitgaven die het gevolg is van de andere parameters. Enkele structurele uitdagingen die van invloed zijn op de toereikendheid van de pensioenen, zijn nog steeds niet aangepakt. De feitelijke pensioenleeftijd ligt dicht bij het EU-gemiddelde, maar is voor mannen en vrouwen niet gelijk. Doordat de bijdrageperioden voor vrouwen bovendien korter zijn, is er een aanzienlijke pensioenkloof tussen mannen en vrouwen.

               (12)De in 2008 doorgevoerde hervorming van het pensioenstelsel is geleidelijk teruggedraaid. Na herhaald uitstel van de geplande verhogingen van de bijdragen aan de pensioenfondsen van de tweede pijler, die in 2016 hadden moeten uitkomen op 6 % van het brutoloon, werden de bijdragen met ingang van 2018 verlaagd tot 3,75 % van het brutoloon. De pensioenfondsen van de tweede pijler werden verder verzwakt door een reeks maatregelen die de regering eind 2018 via een noodverordening vaststelde. De bijdragen aan deze fondsen werden facultatief gemaakt na een minimumbijdrageperiode van ten minste vijf jaar. De minimumkapitaalvereisten voor fondsbeheersmaatschappijen in het kader van de tweede pensioenpijler werden aanzienlijk aangescherpt, waardoor het risico ontstond dat fondsbeheerders zich van de Roemeense markt terugtrokken. Ook werden de administratieve rechten die werden geheven over de bruto bijdragen aanzienlijk verlaagd, wat gevolgen zou kunnen hebben voor de financiële resultaten van de fondsbeheersmaatschappijen en waardoor de kans toenam dat zij hun activiteiten op de markt zouden staken. Dit zou negatieve gevolgen voor de ontwikkeling van de lokale kapitaalmarkt en de pool van institutionele beleggers kunnen hebben en de economie zou hierdoor een broodnodige bron van langetermijninvesteringen kunnen verliezen. Bovendien leidt het verzwakken of afbreken van de tweede pijler tot een minder gediversifieerd pensioeninkomen en zullen de pensioenen worden blootgesteld aan grotere politieke en demografische risico’s. In maart 2019 heeft de regering via een noodverordening de nieuwe minimumkapitaalvereisten voor de fondsbeheersmaatschappijen gehandhaafd, waarbij de uiterste datum voor het bijstorten van het volledige extra kapitaal echter werd uitgesteld tot december 2019. Andere bepalingen van de noodverordening van december 2018 die de levensvatbaarheid van tweedepijlerfondsen in gevaar brengen, blijven ongewijzigd.

               (13)De uitdagingen in verband met de kwaliteit en de inclusiviteit van het onderwijs- en opleidingsstelsel hebben een negatief effect op het potentieel voor inclusieve groei van Roemenië. De uitgaven voor onderwijs behoren nog steeds tot de laagste in de EU, met name op de onderwijsniveaus die cruciaal zijn om voortijdige schoolverlating te voorkomen (het percentage vroegtijdige schoolverlaters is nog steeds hoog), gelijke kansen te waarborgen en de ongelijkheid later in het leven aan te pakken. De deelname aan onderwijs en opvang van hoge kwaliteit blijft, onder meer door een gebrek aan faciliteiten, onder het EU-gemiddelde. Dit heeft gevolgen voor de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen en de vroegtijdige verwerving van vaardigheden. Er is sprake van achterstand waar het gaat om het moderniseren van het schoolnetwerk en het optimaal inspelen op demografische ontwikkelingen: 10 % van de scholen is overvol en 58 % heeft capaciteit over. Wat de verwerving van basis- en digitale vaardigheden betreft, is er sprake van aanzienlijke uitdagingen. De competenties van leerkrachten om een leerlinggerichte aanpak toe te passen, zijn onvoldoende ontwikkeld. De verschillen tussen stad en platteland blijven bestaan en kwetsbare groepen, waaronder de Roma, hebben nog steeds beperkte toegang tot hoogwaardig, inclusief onderwijs.

               (14)De druk op de arbeidsmarkt neem toe, aangezien er tegelijk sprake is van zeer lage werkloosheid (4,2 % in 2018), een krimpende beroepsbevolking en een aanhoudend tekort aan vaardigheden. De participatiegraad van vrouwen is laag, met name onder jonge vrouwen en vrouwen van middelbare leeftijd. Dit is voornamelijk toe te schrijven aan persoonlijke en gezinsverantwoordelijkheden en de geringe deelname van kinderen van 0-3 jaar aan formele kinderopvang. In de behoeften van de arbeidsmarkt worden slechts in beperkte mate voorzien met een actief arbeidsmarktbeleid; de maatregelen zijn vooral gericht op financiële prikkels in plaats van op algemene en specifieke oplossingen. De vertraging van de geplande hervorming van de openbare dienst voor arbeidsvoorziening blijft een belangrijke belemmering voor gemoderniseerde dienstverlening aan werkgevers en werklozen. Ook van bijscholing en geïntegreerde dienstverlening komt weinig terecht. De vaardigheden worden niet ontwikkeld overeenkomstig de behoeften van groeiende economische sectoren; 81 % van de werkgevers heeft moeite heeft om vacatures in te vullen. De ICT-sector groeit, terwijl het aantal Roemenen in de leeftijdsgroep van 20-29 jaar dat is afgestudeerd in wetenschappen, technologie, ingenieurswetenschappen of wiskunde tussen 2014 en 2016 is afgenomen. Op dit moment is er geen algemene beoordeling of sectorale beoordeling van de behoefte aan vaardigheden en wordt er geen gebruik gemaakt van de vooruitzichten inzake vaardigheden. Dit belemmert de aanpassing van het onderwijs- en opleidingsstelsel aan de behoeften van de arbeidsmarkt. Er wordt gewerkt aan een duaal onderwijssysteem om de tekorten aan vaardigheden te verhelpen. Beroepsonderwijs en -opleidingen worden door studenten en ouders echter nog steeds beschouwd als tweede keus, en de betrekkelijk geringe arbeidsparticipatie van mensen die pas een beroepsopleiding hebben afgerond, wijst erop dat de relevantie voor de arbeidsmarkt een verbeterpunt is. Het hoger onderwijs is onvoldoende afgestemd op de arbeidsmarkt. Hoewel het percentage personen met een diploma tertiair onderwijs in de loop van het decennium is verdubbeld, blijft het laag.

               (15)Ondanks recente verbeteringen blijven de armoede en de inkomensongelijkheid groot en nemen de regionale verschillen verder toe. Een op de drie Roemenen loopt nog steeds het risico van armoede en sociale uitsluiting; dit geldt des te meer voor specifieke groepen als kinderen, Roma, mensen met een handicap en ouderen. Sociale diensten beschikken over onvoldoende kwaliteit, bieden onvoldoende dekking, zijn geografisch ongelijk verdeeld en zijn niet gericht op de specifieke behoeften van gemeenschappen. Slechts zo’n 20 % van de bestuurlijke territoriale eenheden beschikt over erkende sociale diensten. De diensten zijn doorgaans geconcentreerd rond de rijkere en stedelijke gebieden, terwijl de behoeften in armere, landelijke gebieden en regio’s dringender zijn. De beperkte integratie van diensten op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs, gezondheidszorg en sociale voorzieningen draagt niet bij tot de duurzame integratie van verschillende kansarme groepen. Personen met een handicap krijgen slechts beperkte steun waar het gaat om zelfstandig wonen en toegang tot werk. De situatie van de Roma-gemeenschap vertoont zeer weinig vooruitgang. De woningnood is het hoogst van alle EU-lidstaten en gaat ten koste van sociale inclusie. Het huisvestingsbeleid wordt gedecentraliseerd zonder dat er een strategisch kader is en arme gemeenschappen beschikken vaak over onvoldoende financiële middelen. De sociale referentie-index die als basis voor de meeste sociale uitkeringen wordt gebruikt, is sinds 2008 niet geactualiseerd en is ook aanzienlijk gedevalueerd ten opzichte van het minimumloon. Als gevolg daarvan zijn de armoedecijfers voor mensen met een lage en zeer lage arbeidsintensiteit sinds 2010 met de helft gestegen. Bovendien is de sociale zekerheid voor atypische werknemers ontoereikend. Eén op de drie atypische werknemers riskeert ernstige materiële deprivatie. Dag- en seizoenarbeiders hebben geen formele toegang tot socialezekerheidsrechten met betrekking tot werkloosheid, moederschapsverlof, arbeidsongevallen en beroepsletsel. De tenuitvoerlegging van de in 2016 gestarte hervorming van het minimale inclusie-inkomen, die de dekking en de toereikendheid van de sociale bijstand zou verbeteren, werd verder uitgesteld tot 2021.

               (16)De sociale dialoog wordt gekenmerkt door een lage dekkingsgraad van collectieve arbeidsovereenkomsten, met name op sectoraal niveau, mede als gevolg van de huidige definitie van sectoren. De autoriteiten hebben de basis gelegd voor plannen om de definities van economische sectoren te herzien, maar er is nog geen overeenstemming bereikt. Buiten het kader voor collectieve onderhandelingen komt het niet vaak tot tijdige en betekenisvolle betrokkenheid van de sociale partners bij beleidskwesties en -hervormingen. De sociale dialoog wordt hoofdzakelijk formeel gevoerd, in de Economische en Sociale Raad en de comités voor sociale dialoog. Hoewel er dus een kader voor dialoog en overleg tot stand is gebracht, zijn de stabiliteit en de rol van deze instellingen het afgelopen jaar verzwakt.

               (17)Na jaren van matige loongroei behoren de lonen in Roemenië nu tot de snelst stijgende in de EU. Dit is het gevolg van overheidsbeleid waardoor ambtenarensalarissen en het minimumloon stijgen, een werkloosheid die niet eerder zo laag was, en structurele tekorten aan arbeidskrachten. Het minimumloon wordt nog steeds op niet-systematische wijze vastgesteld, zonder objectief mechanisme. Opeenvolgende stijgingen hebben er in de loop van de jaren toe geleid dat één op de drie werknemers in 2017 het minimumloon verdiende, bijna vier keer zoveel als in 2011.

               (18)De gezondheidszorg staat voor veel uitdagingen. Geringe financiering, inefficiënt gebruik van overheidsmiddelen en het uitblijven van hervormingen beperken de doeltreffendheid van het zorgstelsel. Aanhoudende emigratie heeft geleid tot een vrij groot tekort aan artsen en verpleegkundigen. De gezondheidsinfrastructuur en de veelal informele betalingen blijven een bron van zorg. Plattelandsbewoners en kwetsbare groepen hebben beperkte toegang tot gezondheidszorg. Deze factoren hebben op hun beurt een negatief effect op de volksgezondheid, die ondanks recente verbeteringen onder het EU-gemiddelde blijft. Verbeteringen in de gemeenschapszorg zijn dringend nodig, maar vertraagd. Het proefproject voor het opzetten van gemeenschapszorgcentra is met een vertraging gestart, hetgeen gevolgen had voor de invoering van geïntegreerde zorgdiensten. De sector langdurige zorg is niet berekend op de snel vergrijzende bevolking. De zeer weinige diensten op het gebied van thuiszorg en dagopvang zijn voornamelijk beschikbaar in gebieden waar de inkomens hoger zijn. De dekking van en overheidsuitgaven voor langdurige zorg behoren tot de laagste in de EU en de toegang tot langdurige zorg, revalidatie en palliatieve zorg is slecht.

               (19)De infrastructuur is – onder meer in de sectoren vervoer, afval en afvalwater – nog steeds zwak, hetgeen de groeivooruitzichten van Roemenië beperkt. Ondanks aanzienlijke overheidsinvesteringen na de toetreding van Roemenië tot de EU blijft de fysieke infrastructuur van dit land onderontwikkeld. De algemene toestand en de betrouwbaarheid van het spoorweg- en wegennet laten veel te wensen over. De infrastructuur houdt geen pas met de door een groeiende economie gegenereerde verkeersvraag. Het wegennet behoort tot de minst ontwikkelde in de EU en de hervorming van de spoorwegsector loopt achter. De uitstoot van broeikasgassen door het wegvervoer is de afgelopen vijf jaar sterk toegenomen. Bovendien heeft ernstige onderinvestering in het onderhoud geleid tot nadelige gevolgen voor de treinsnelheid en de leveringstijden van het goederenvervoer per spoor. Het stedelijk vervoer heeft te lijden van chronische onderfinanciering, slechte sectororganisatie en de geringe administratieve capaciteit van lokale aanbieders. Bovendien blijven er tekortkomingen bestaan op het gebied van de infrastructuur voor energie, afval, water en afvalwater en de interconnectie van energienetwerken. Het afvalbeheersysteem wordt nog steeds gekenmerkt door een zeer geringe recycling van stedelijk afval en zeer hoge storttarieven. Het blijft een opgave om de energie-efficiëntiedoelstelling te bereiken; met name de energie-efficiëntie in gebouwen zou nog veel beter kunnen.

               (20)De totale innovatieve capaciteit van Roemenië blijft gering en het toekomstige concurrentievermogen wordt bedreigd door de grote productiviteits- en innovatiekloof tussen buitenlandse en binnenlandse ondernemingen. De investeringen van Roemenië in onderzoek en ontwikkeling zijn de geringste in de hele Unie (0,5 % van het bbp) en de overheidsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling zijn verder teruggelopen van 0,32 % van het bbp in 2011 tot 0,21 % van het bbp in 2017, waardoor capaciteitsopbouw uitgesloten is. Als gevolg daarvan is de kwaliteit van de publieke wetenschapsbasis nog steeds zeer beperkt en zijn de banden tussen wetenschap en bedrijfsleven onderontwikkeld. Aangezien ook het aantal Roemenen dat een hogere opleiding op het gebied van natuurwetenschappen, technologie, ingenieurswetenschappen of wiskunde heeft afgerond, verder is afgenomen, vormt het tekort aan vakmensen een grote uitdaging voor het innovatiepotentieel van de Roemeense economie. Wil Roemenië beter presteren op het gebied van innovatie en concurrentievermogen, dan moet er zeker werk worden gemaakt van de digitalisering. Roemenië scoort slecht op vele onderdelen van de index van de digitale economie en samenleving, met inbegrip van digitale overheidsdiensten, digitale vaardigheden van de totale bevolking en digitalisering van bedrijven.

               (21)Roemenië heeft beperkte vooruitgang geboekt met de uitvoering van een landspecifieke aanbeveling om de prioritering en planning van overheidsinvesteringen te verbeteren. Het ministerie van Financiën is belast met het opstellen van een prioriteitenlijst van projecten voor overheidsinvesteringen van meer dan 100 miljoen RON (21 miljoen EUR) en het toezicht op de uitvoering ervan, maar de projecten worden beheerd door de vakministeries. De lijst van prioritaire projecten omvat momenteel ongeveer 130 projecten, waarvan de meeste betrekking hebben op vervoer. Van deze prioritaire projecten zouden de meeste door de EU-fondsen kunnen worden medegefinancierd. Het gebruik van EU-middelen wordt onder meer belemmerd door de beperkte administratieve capaciteit om grote investeringsprojecten voor te bereiden, te prioriteren en uit te voeren. Hoewel recentelijk grote infrastructuurprojecten zijn voorbereid en ter goedkeuring aan de Europese Commissie zijn voorgelegd, ontbreken nog enkele belangrijke projecten, zoals de autosnelweg Sibiu-Pitești (die de connectiviteit met de TEN-T-corridors Rijn/Donau en Oriënt/Oostelijke Middellandse Zee moet garanderen), en blijft de tenuitvoerlegging in het algemeen achter. Bovendien verloopt de absorptie van EU-middelen tot dusver via projecten die zijn voorbereid voor de vorige programmeringsperiode, terwijl een pijplijn van nieuwe projecten voor de huidige periode nog niet volledig is ontwikkeld.

               (22)Efficiënte overheidsopdrachten zijn van essentieel belang voor de verwezenlijking van belangrijke beleidsdoelstellingen in Roemenië, waaronder efficiënte overheidsuitgaven, de modernisering van het openbaar bestuur en de bevordering van innovatie en duurzame en inclusieve groei. Roemenië heeft beperkte vooruitgang geboekt bij het aanpakken van de landspecifieke aanbeveling om de transparantie van overheidsopdrachten te verbeteren. De efficiëntie van overheidsopdrachten blijft een probleem, terwijl de onomkeerbaarheid van bepaalde maatregelen, waaronder name de stroomlijning van de controle vooraf, op het spel staat. In de nationale strategie voor overheidsopdrachten wordt benadrukt dat het van belang is dat het nationaal agentschap voor overheidsopdrachten een eenheidscontrole vooraf uitvoert. Terugkerende wetgevingsinitiatieven dreigen de verwezenlijking van de doelstellingen van de strategie te ondermijnen. De voorspelbaarheid en de stabiliteit van de wetgeving inzake overheidsopdrachten blijven belangrijke uitdagingen en de nationale strategie voor overheidsopdrachten wordt niet volledig toegepast.

               (23)Het overheidsbeleid is steeds onvoorspelbaarder geworden, hetgeen het ondernemingsklimaat niet ten goede komt. Een recent voorbeeld is de goedkeuring – via een noodverordening van de regering – van een reeks vérstrekkende maatregelen die gevolgen hebben voor de werking van de banksector, de beheerders van pensioenfondsen van de tweede pensioenpijler en energie- en telecommunicatiebedrijven, zonder raadpleging van belanghebbenden of een effectbeoordeling. Regelgevingseffectbeoordelingen blijven een formaliteit, terwijl de kwaliteit en het feitelijke gebruik ervan per sector aanzienlijk verschillen. De kwaliteitscontrole van de regelgevingseffectbeoordelingen en de beleidsvoorbereiding is beperkt.  Er bestaat geen duurzaam mechanisme, met een transparant verslagleggingssysteem en evaluaties achteraf, voor het monitoren van beleid. Belangrijke wetgevingsinitiatieven worden vaak pas kort voor de goedkeuring aangekondigd. Bij de voorbereiding en uitvoering van hervormingen worden de belanghebbenden weinig betrokken en is er zelden sprake van echt overleg, hoewel de institutionele structuren ervoor beschikbaar zijn. Moeizame administratieve procedures hebben vooral gevolgen voor kleine en middelgrote ondernemingen. Zo vormen omslachtige administratieve procedures voor het oprichten van een bedrijf en regelgevingseisen voor dienstverleners, ook in het kader van gereglementeerde beroepen, een belemmering voor verdere marktontwikkeling. De vaststelling van regelgeving inzake het personeelsbeleid bij de overheid laat nog altijd op zich wachten. De sterke versnippering van de verantwoordelijkheden en de middelen is van invloed op de samenhang en de beschikbaarheid van openbare diensten, met name op lokaal niveau. Nationale en regionale strategieën voor verschillende openbare diensten worden niet goed vertaald in geïntegreerde maatregelen op regionaal en lokaal niveau. De financiering van openbare diensten is ongelijk verdeeld over het land en sluit vaak niet aan bij de lokale behoeften. Factoren zoals een uniforme strategische aanpak per type dienst, bestaande lacunes en de noodzaak om nieuwe diensten te ontwikkelen, worden over het hoofd gezien. De inkomsten van de lokale overheden zijn stabiel noch voorspelbaar. Er zijn beperkte maatregelen genomen om het evenwicht tussen de te decentraliseren verantwoordelijkheden en de toewijzing van financiële middelen te verbeteren, zodat de lokale overheden hoogwaardige diensten kunnen leveren. Aanvullende maatregelen zijn nodig om de bestuurlijke capaciteit op lokaal niveau te vergroten.

               (24)Staatsbedrijven spelen een belangrijke rol in kritieke infrastructuursectoren zoals energie en vervoer per spoor. Hun economische en financiële prestaties zijn onlangs verbeterd, als gevolg van een gunstig macro-economisch klimaat. De transparantie en openbaarmaking van de financiële en operationele resultaten zijn echter niet verbeterd en de regels inzake corporate governance worden nog steeds slechts sporadisch toegepast. Specifieke voorbeelden zijn het meermaals aanstellen van interim-raden van bestuur (wat indruist tegen de geest van de wet) en het niet toepassen van wettelijke handhavingsinstrumenten ten aanzien van ondernemingen die zich niet aan de regels houden. Het risico dat de wetgeving inzake staatsbedrijven aanzienlijk wordt verzwakt, is niet afgenomen. Dit betekent dat de vooruitgang die was geboekt wat betreft de landspecifieke aanbevelingen uit 2015 en 2016, ongedaan is gemaakt. Hierdoor komen essentiële randvoorwaarden voor de bevordering van een efficiënt gebruik van openbare middelen in het gedrang en zouden vertekende investeringsbesluiten kunnen worden genomen. De overdracht van de eigendom van meerdere grotere staatsbedrijven naar het nieuwe staatsfonds voor ontwikkeling en investering vereist een krachtige toepassing van strenge regelgeving inzake corporate governance, zowel voor het fonds als voor de ondernemingen in zijn portefeuille.

               (25)De ontwikkelingen van het afgelopen jaar zijn zorgwekkend uit het oogpunt van de rechtsstaat en vergroten de ernstige zorgen over de onomkeerbaarheid en de duurzaamheid van de vooruitgang die Roemenië eerder heeft geboekt bij de hervorming van zijn rechtssysteem en de bestrijding van corruptie op hoog niveau. Deze punten worden in het oog gehouden in het kader van het mechanisme voor samenwerking en toetsing. Wijzigingen in drie wetten inzake het justitiële stelsel zijn thans van kracht geworden; deze bevatten een aantal maatregelen die de juridische waarborgen voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht verzwakken. Deze zullen waarschijnlijk afbreuk doen aan de doeltreffendheid van de dagelijkse werkzaamheden van rechters en openbare aanklagers en aan het vertrouwen van het publiek in de rechterlijke macht. Er wordt druk uitgeoefend op de justitiële instellingen en op individuele magistraten, onder meer door het instellen van een gespecialiseerde vervolgingssectie voor strafbare feiten waarvan magistraten worden beschuldigd. De stappen die momenteel worden ondernomen tot wijziging van het wetboek van strafrecht en het wetboek van strafvordering zouden negatieve gevolgen hebben voor de doeltreffendheid van strafrechtelijke onderzoeken en strafprocessen en er ook toe leiden dat er minder feiten kunnen worden bestraft als corruptie. Voorts bestaat er zorg over de procedures voor ontslag en benoeming van hoge magistraten. Recente aankondigingen doen vermoeden dat maatregelen in verband met de hervorming van het gerechtelijke apparaat zouden kunnen worden heroverwogen.

               (26)De Commissie blijft de hervorming van het justitiële apparaat en de bestrijding van corruptie in Roemenië monitoren in het kader van het mechanisme voor samenwerking en toetsing. Die aspecten komen derhalve niet aan bod in de landspecifieke aanbevelingen voor Roemenië, maar zijn wel relevant voor de ontwikkeling van een gunstig sociaal-economisch klimaat in het land.

               (27)De programmering van de EU-middelen voor de periode 2021-2027 zou kunnen bijdragen tot het verhelpen van een aantal van de in de aanbevelingen genoemde lacunes, met name op de gebieden die in bijlage D bij het landverslag worden vermeld
                  9
               . Dit zou Roemenië in staat stellen om voor de geïdentificeerde sectoren optimaal gebruik te maken van deze middelen, rekening houdend met regionale verschillen. Als het land zijn bestuurlijke capaciteit voor het beheer van deze fondsen versterkt, zou dat in hoge mate bijdragen tot het welslagen van deze investering.

               (28)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Roemenië verricht. Die analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het convergentieprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht in hoeverre gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Roemenië zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Roemenië, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door inbreng van de Unie bij toekomstige nationale besluiten.

               (29)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het convergentieprogramma 2019 onderzocht en zijn advies
                  10
                daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (30)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2019 en het convergentieprogramma 2019 onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 1, 2, 4 en 5 weergegeven. Het in aanbeveling 1 genoemde begrotingsbeleid draagt onder meer bij tot de onevenwichtigheden in verband met het concurrentievermogen en de externe positie.

               BEVEELT AAN dat Roemenië in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

               1.voldoen aan de aanbeveling van de Raad van XX juni 2019 met het oog op de correctie van de vastgestelde significante afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting; de volledige toepassing van het begrotingskader garanderen; de naleving van de belastingwetgeving en de inning van belastingen versterken;

               2.de financiële stabiliteit en de robuustheid van de banksector vrijwaren; de houdbaarheid van het openbare pensioenstelsel en de levensvatbaarheid op lange termijn van de pensioenfondsen van de tweede pijler waarborgen;

               3.de kwaliteit en inclusiviteit van het onderwijs verbeteren, met name voor de Roma en andere achtergestelde groepen; vaardigheden, met inbegrip van digitale vaardigheden, verbeteren, met name door de arbeidsmarktrelevantie van beroepsonderwijs en -opleiding en hoger onderwijs te vergroten; de dekking en de kwaliteit van de sociale dienstverlening verhogen en de hervorming van het minimale inclusie-inkomen voltooien; de werking van de sociale dialoog verbeteren; waarborgen dat de minimumlonen worden vastgesteld op basis van objectieve criteria, op een wijze die bevorderlijk is voor de werkgelegenheid en het concurrentievermogen; de gezondheidszorg toegankelijker en kostenefficiënter maken, onder meer door een verschuiving naar ambulante zorg;

               4.het economisch beleid in verband met investeringen toespitsen op vervoer, met name op de duurzaamheid daarvan, koolstofarme energie, energie-efficiëntie, milieu-infrastructuur en innovatie, rekening houdend met regionale verschillen; de voorbereiding en prioritering van grote projecten verbeteren en de uitvoering ervan versnellen; de efficiëntie van overheidsopdrachten verbeteren en zorgen voor een volledige en duurzame uitvoering van de nationale strategie voor overheidsopdrachten;

               5.ervoor zorgen dat wetgevingsinitiatieven de rechtszekerheid niet ondermijnen, door de kwaliteit en voorspelbaarheid van de besluitvorming te verbeteren, onder meer door passende raadpleging van belanghebbenden, doeltreffende effectbeoordeling en gestroomlijnde administratieve procedures; de corporate governance van de staatsbedrijven verbeteren.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        COM(2019) 1022 final.

                     (4)

                        COM(2019) 150.

                     (5)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (6)

                        COM(2014) 494.

                     (7)

                        Het conjunctuurgezuiverde begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, dat de Commissie aan de hand van de gezamenlijk overeengekomen methode heeft herberekend.

                     (8)

                        De netto primaire overheidsuitgaven bestaan uit de totale overheidsuitgaven exclusief rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma's van de Unie die volledig met inkomsten uit Uniefondsen worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa zijn gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als de uitgavenzijde worden uitgevlakt.

                     (9)

                        COM(2019) 1022 final.

                     (10)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.