               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 18.1.2019
            COM(2019) 16 final
            Aanbeveling voor een
            BESLUIT VAN DE RAAD
            houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen over een overeenkomst met de Verenigde Staten van Amerika betreffende de afschaffing van douanerechten op industriegoederen

               TOELICHTING

               1.ACHTERGROND VAN DE AANBEVELING

               •Motivering en doelstellingen van de aanbeveling

               Op 25 juli 2018 zijn de voorzitter van de Europese Commissie en de president van de Verenigde Staten van Amerika het eens geworden om een nieuwe fase in de handelsbetrekkingen tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie in te luiden teneinde de handel te vergemakkelijken en te vermijden dat de spanningen op handelsgebied escaleren.

               Op 25 juli 2018 namen zij een gezamenlijke verklaring aan die voorziet in de afschaffing van douaneheffingen op industriegoederen; meer samenwerking op het gebied van regelgeving en normen; de bevordering van de handel in sojabonen; en een toename van de handel in vloeibaar aardgas (LNG), zodat de Europese Unie haar energievoorziening beter kan diversifiëren. Zij kwamen tevens overeen om samen te werken aan een betere bescherming van Europese en Amerikaanse bedrijven tegen oneerlijke praktijken in de wereldhandel, en om in nauwe samenwerking met gelijkgezinde partners te streven naar een hervorming van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).

               Om vooruitgang te boeken bij deze gemeenschappelijke agenda werd een uitvoerende werkgroep opgericht, die onder meer de opdracht kreeg na te denken over maatregelen op korte termijn waarmee de handel kan worden vergemakkelijkt. De partijen kwamen overeen dat de Europese Unie en de Verenigde Staten tijdens het proces van tenuitvoerlegging van de gezamenlijke verklaring volledig in de geest van deze overeenkomst zouden handelen, tenzij een van de partijen de onderhandelingen zou beëindigen. Beide partijen zijn tevens overeengekomen dat zij de kwesties rond de invoerrechten op staal en aluminium willen oplossen.

               De Europese Commissie heeft zich ertoe verplicht te goeder trouw uitvoering te geven aan de gezamenlijke verklaring van 25 juli 2018. Als de Verenigde Staten niet handelen in overeenstemming met de op 25 juli 2018 gedane toezegging om af te zien van nieuwe maatregelen tegen de EU op grond van artikel ("Section") 232 van de Trade Expansion Act, zal de Commissie de onderhandelingen met de Verenigde Staten opschorten. De Commissie kan de onderhandelingen ook opschorten als de VS ten aanzien van uitvoer uit de EU handelsbeperkingen instellen op grond van artikel 301 van de Trade Act uit 1974 of een andere vergelijkbare wet van de Verenigde Staten.

               Bij de onderhandelingen over de afschaffing van douanerechten zal ernaar worden gestreefd alle rechten op industriegoederen op basis van wederkerigheid af te schaffen, met als doel om meteen bij de inwerkingtreding een wezenlijk deel van de tarieven af te schaffen en de resterende tarieven over een korte periode geleidelijk aan tot nul terug te brengen. Onder industriegoederen vallen alle goederen die niet zijn opgenomen in bijlage I bij de landbouwovereenkomst van de WTO. Er kan rekening worden gehouden met de bijzondere gevoeligheden rond bepaalde producten. In dit verband is de EU bereid rekening te houden met mogelijke Amerikaanse gevoeligheden met betrekking tot bepaalde automobielproducten.

               De EU en de VS zijn de grootste en meest geïntegreerde economieën ter wereld, met een lange gedeelde geschiedenis van handel en een vergelijkbaar niveau van economische ontwikkeling. De VS zijn de belangrijkste bestemming voor de Europese uitvoer van industriegoederen en (na China) de op een na grootste exporteur van industriegoederen naar de EU. De handel in goederen tussen de EU en de VS had in 2017 een waarde van 633 miljard euro en betrof grotendeels industriegoederen (598 miljard euro, waarvan 166 miljard euro aan machines en apparatuur). Ongeveer 4,7 miljoen banen in de EU hangen af van de productie voor uitvoer naar de VS. Industriegoederen vertegenwoordigen het grootste deel van onze handel in goederen met de VS (94 % van de uitvoer en 95 % van de invoer van de EU). De handel in goederen tussen de EU en de VS is de afgelopen 10 jaar voortdurend toegenomen.

               In het algemeen heffen zowel de EU als de VS lage tarieven op industriegoederen. Het eenvoudige gemiddelde van MFN-tarieven ("most-favoured nation", meestbegunstigde natie) op niet-landbouwproducten bedraagt respectievelijk 4,2 % en 3,1 %. Ook al liggen de toegepaste tarieven relatief laag, de enorme omvang van onze onderlinge handel betekent dat de afschaffing van alle douanerechten op industriegoederen grote gevolgen zal hebben voor bedrijven en consumenten aan beide zijden van de Atlantische Oceaan.

               Uit een interne analyse met het computerondersteunde algemene evenwichtsmodel MIRAGE blijkt dat de afschaffing van de douanerechten op industriegoederen beide partners in gelijke mate ten goede zou komen als wordt gekeken naar de toename van de bilaterale handel. De uitvoer van goederen van de EU naar de VS zou met 10 % toenemen, die van de VS naar de EU met 13 %.

               De afschaffing van de douanerechten op industriegoederen zou met name leiden tot aanzienlijke economische voordelen voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's), voor wie de kosten voor het op de markt brengen van een product een onevenredig zware last vormen. Kostenvermindering, onder meer via de afschaffing van douanerechten, kan ertoe bijdragen dat de uitvoer van kmo's concurrerender wordt, wat het verschil kan betekenen tussen exporteren of niet exporteren.

               •Verenigbaarheid met bestaande bepalingen op het beleidsterrein

                  Deze aanbeveling heeft uitsluitend betrekking op dat deel van de gezamenlijke verklaring van 25 juli 2018 dat gaat over de afschaffing van douanerechten voor industriegoederen. De gezamenlijke verklaring werd aangenomen onder uitzonderlijke omstandigheden, om een escalatie van spanningen op handelsgebied tussen de EU en de Verenigde Staten te voorkomen.

                  Het streven naar de-escalatie van spanningen op handelsgebied met de VS is volledig in overeenstemming met het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), waarin wordt bepaald dat de EU de integratie van alle landen in de wereldeconomie stimuleert, onder meer door het geleidelijk wegwerken van belemmeringen voor de internationale handel
                     1
                  .

                  De aanbeveling tot het openen van onderhandelingen met de VS over de afschaffing van tarieven mag geenszins worden uitgelegd als een indicatie dat de Commissie bereid zou zijn af te wijken van bestaande beleidsmaatregelen op het gebied van handel en investeringen als bedoeld in de mededeling van de Commissie "Handel voor iedereen: naar een meer verantwoord handels- en investeringsbeleid"
                     2
                  .

               •Verenigbaarheid met andere beleidsterreinen van de Unie

                  De aanbeveling is verenigbaar met andere beleidsterreinen van de Unie.

               2.RECHTSGRONDSLAG, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID

               •Rechtsgrondslag

                  Artikel 207, lid 3, en lid 4, eerste alinea, in samenhang met artikel 218, leden 3 en 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU).

               Subsidiariteit (bij niet-exclusieve bevoegdheid)

                  Overeenkomstig artikel 5, lid 3, VEU is het subsidiariteitsbeginsel niet van toepassing op gebieden die onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen. De gemeenschappelijke handelspolitiek is opgenomen in de lijst van gebieden waarop de Unie exclusief bevoegd is in artikel 3 VWEU. Overeenkomstig onder meer artikel 207 VWEU valt het onderhandelen over handelsovereenkomsten onder de gemeenschappelijke handelspolitiek.

               •Evenredigheid

                  De aanbeveling van de Commissie strookt met het beginsel van evenredigheid, en is noodzakelijk in het licht van ons streven om de spanningen op handelsgebied met de VS te de-escaleren.

               •Keuze van het instrument

                  Besluit van de Raad van de Europese Unie.

               3.EVALUATIE, RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDEN EN EFFECTBEOORDELING

               •Evaluatie van bestaande wetgeving en controle van de resultaatgerichtheid ervan

                  Niet van toepassing.

               •Evaluatie van bestaande wetgeving en controle van de resultaatgerichtheid ervan

               Niet van toepassing.

               •Raadpleging van belanghebbenden

               Sinds 2012 heeft een aanzienlijk aantal raadplegingen van belanghebbenden plaatsgevonden over de mogelijke voordelen van de afschaffing van douanerechten. Er zijn meerdere hoorzittingen en dialoogbijeenkomsten met het maatschappelijk middenveld georganiseerd. Dit komt bovenop publieke debatten in of georganiseerd door het Europees Parlement en de lidstaten van de EU.

               •Bijeenbrengen en gebruik van expertise

               Door de sinds 2012 gehouden raadplegingen is reeds heel wat expertise over de mogelijke voordelen van de afschaffing van de tarieven tussen de EU en de VS bijeengebracht (zie de links en documenten op de volgende website:

                  http://trade.ec.europa.eu/doclib/cfm/doclib_section.cfm?sec=146

               •Effectbeoordeling

               Wegens de politieke noodzaak snel vooruitgang te boeken bij de vermindering van de spanningen op handelsgebied tussen de EU en de VS, zoals is verwoord door de voorzitter van de Commissie na zijn ontmoeting met de president van de VS, en is bekrachtigd door de Europese Raad tijdens zijn informele bijeenkomst van 16 mei 2018 in Sofia, is van de formele effectbeoordelingsprocedure afgezien.

               •Grondrechten

                  De aanbeveling is in overeenstemming met de EU-Verdragen en met het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

               4.GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

                  De overeenkomst over de afschaffing van douanerechten zal een negatief effect hebben op de begroting van de EU in de vorm van gederfde douane-inkomsten door de afschaffing van de douanerechten op industriegoederen, die circa 2,2 miljard euro vertegenwoordigen (gegevens voor 2017). Indirecte positieve effecten worden verwacht in de vorm van meer middelen in verband met de btw en andere belastingen en een toename van het bruto nationaal inkomen.

               5.OVERIGE ELEMENTEN

               •Procedurele aspecten

               De Commissie zal onderhandelen namens de EU. Overeenkomstig artikel 218, lid 4, VWEU wordt voorgesteld dat de Raad van de Europese Unie het Comité handelspolitiek aanwijst als het comité in overleg waarmee de onderhandelingen moeten worden gevoerd.

               Overeenkomstig artikel 218, lid 10, VWEU wordt het Europees Parlement tijdens alle fasen van de procedure geïnformeerd.

               De Commissie zal deze aanbeveling en de bijlage daarbij onmiddellijk na de goedkeuring ervan openbaar maken.

               De Commissie adviseert de onderhandelingsrichtsnoeren onmiddellijk na hun goedkeuring door de Raad openbaar te maken.

               Aanbeveling voor een

               BESLUIT VAN DE RAAD

               houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen over een overeenkomst met de Verenigde Staten van Amerika betreffende de afschaffing van douanerechten op industriegoederen

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 207, lid 3, en lid 4, eerste alinea, in samenhang met artikel 218, leden 3 en 4,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

               Artikel 1

               De Commissie wordt gemachtigd om namens de Europese Unie met de Verenigde Staten van Amerika onderhandelingen te openen over een overeenkomst betreffende de afschaffing van douanerechten op industriegoederen.

               Artikel 2

               De onderhandelingen worden gevoerd op grond van de onderhandelingsrichtsnoeren van de Raad als vervat in de bijlage.

               Artikel 3

               De Commissie voert de onderhandelingen in overleg met [door de Raad in te voegen naam van het speciale comité].

               Artikel 4

               Dit besluit en de bijlage worden onmiddellijk na de goedkeuring ervan openbaar gemaakt.

               Artikel 5

               Dit besluit is gericht tot de Commissie.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        Artikel 21, lid 2, onder e), VEU.

                     (2)

                  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52015DC0497&qid=1548240879361&from=NL

    ---documentbreak---

               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 18.1.2019
            COM(2019) 16 final
            BIJLAGE
            bij
            Aanbeveling voor een Besluit van de Raad
            houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen over een overeenkomst met de Verenigde Staten van Amerika betreffende de afschaffing van douanerechten op industriegoederen

               BIJLAGE

               RICHTSNOEREN VOOR DE ONDERHANDELING VAN EEN OVEREENKOMST MET DE VERENIGDE STATEN VAN AMERIKA BETREFFENDE DE AFSCHAFFING VAN DOUANERECHTEN OP INDUSTRIEGOEDEREN

               Aard en werkingssfeer van de overeenkomst

               1.De overeenkomst moet bepalingen bevatten inzake de afschaffing van de douanerechten op industriegoederen
                  1
                tussen de partijen, zodanig dat de afschaffing van de rechten wederzijds is.

               2.De overeenkomst moet volledig in overeenstemming zijn met de voorschriften en verplichtingen in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).

               Doelstellingen

               3.Met de overeenkomst wordt beoogd de handel tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten te versterken met het oog op het scheppen van nieuwe economische kansen die leiden tot banen en groei door de verruimde wederzijdse markttoegang als gevolg van de afschaffing van de douanerechten op industriegoederen.

               Inhoud van de overeenkomst

               Douanerechten en andere voorschriften voor invoer en uitvoer

               4.Met de overeenkomst moet worden beoogd alle rechten op industriegoederen op basis van wederkerigheid af te schaffen, met als doel om meteen bij de inwerkingtreding een wezenlijk deel van de tarieven af te schaffen en de resterende tarieven over een korte periode geleidelijk aan tot nul terug te brengen. Daarbij moet, in overeenstemming met de gezamenlijke verklaring van 25 juli 2018, rekening worden gehouden met de specifieke gevoeligheden voor bepaalde goederen. Alle douanerechten, belastingen, vergoedingen of uitvoerheffingen en kwantitatieve beperkingen of vergunningsvoorschriften met betrekking tot de uitvoer naar de andere partij die niet in de overeenkomst door uitzonderingen worden gerechtvaardigd, moeten bij de toepassing van de overeenkomst worden afgeschaft. De overeenkomst mag geen afbreuk doen aan het recht van beide partijen om in overeenstemming met de WTO-Overeenkomst passende vrijwarings-, antidumping- of compenserende maatregelen in te stellen.

               Oorsprongsregels

               5.De onderhandelingen moeten erop gericht zijn de benadering van oorsprongsregels, met inbegrip van de oorsprongsprocedures, door de Europese Unie en de Verenigde Staten op zodanige wijze met elkaar in overeenstemming te brengen dat de handel tussen de partijen wordt vergemakkelijkt en er rekening wordt gehouden met de recente ontwikkelingen op het gebied van preferentiële oorsprongsregels in de Europese Unie en de belangen van de marktdeelnemers in de Europese Unie.

               Institutioneel kader

               6.Bij de overeenkomst moet een institutionele structuur worden opgezet om toezicht te houden op de uitvoering van de overeenkomst.

               Geschillenbeslechting

               7.De overeenkomst moet voorzien in een passend mechanisme voor geschillenbeslechting om ervoor te zorgen dat de partijen de wederzijds overeengekomen regels naleven.

               Slotbepalingen

               8.De overeenkomst moet een bepaling bevatten die het de Europese Unie mogelijk maakt om, indien de Verenigde Staten op grond van artikel ("Section") 232 van de Trade Expansion Act, artikel 301 van de Trade Act uit 1974 of een andere vergelijkbare wet van de Verenigde Staten enige maatregel tegen de Europese Unie instellen, substantieel gelijkwaardige concessies of verbintenissen eenzijdig op te schorten.

               9.De overeenkomst moet in alle officiële talen van de Europese Unie gelijkelijk authentiek zijn en een daartoe strekkende clausule bevatten.

               Verloop van de onderhandelingen

               10.Indien de Verenigde Staten niet handelen in overeenstemming met de op 25 juli 2018 gedane toezegging om gedurende de onderhandelingsperiode af te zien van nieuwe maatregelen tegen de Europese Unie op grond van artikel 232 van de Trade Expansion Act uit 1962, schort de Commissie de onderhandelingen met de Verenigde Staten op. De Commissie kan de onderhandelingen ook opschorten als de Verenigde Staten ten aanzien van uitvoer uit de Europese Unie handelsbeperkingen instellen op basis van artikel 301 van de Trade Act uit 1974 of een andere vergelijkbare wet van de Verenigde Staten.

               11.Alvorens de onderhandelingen af te ronden, zal de Commissie zich ervan vergewissen dat de Verenigde Staten alle eventuele maatregelen ten aanzien van de uitvoer van staal en aluminium van oorsprong uit de Europese Unie op grond van artikel 232 van de Amerikaanse Trade Expansion Act uit 1962 hebben ingetrokken.

                     (1)

                        Onder industriegoederen vallen alle goederen die niet zijn opgenomen in bijlage I bij de landbouwovereenkomst van de WTO.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 19.4.2017
            COM(2017) 191 final
            Aanbeveling voor een
            BESLUIT VAN DE RAAD
            waarbij machtiging wordt verleend tot het openen van onderhandelingen over de aanpassing van protocollen bij de Overeenkomst tussen de Europese Unie en het Koninkrijk Marokko

               TOELICHTING

               1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

               •Motivering en doel van het voorstel

                  De EU en Marokko hebben in bijna meer dan een halve eeuw tijd een rijk en multidimensionaal partnerschap ontwikkeld, op grond waarvan Marokko in 2008 de "geavanceerde status" heeft gekregen als teken van de kracht van de bilaterale banden en de gedeelde ambities en toezeggingen van de twee partijen om hun gemeenschappelijke agenda te verwezenlijken.

                  Tegelijkertijd heeft de EU consequent herhaald gehecht te zijn aan een oplossing voor het conflict over de Westelijke Sahara. Zij zegt haar volledige steun toe aan de inspanningen die worden geleverd door de secretaris-generaal van de Verenigde Naties (SGVN) en zijn persoonlijke gezant om de partijen te helpen een rechtvaardige, duurzame en wederzijds aanvaardbare politieke oplossing te vinden die voorziet in zelfbeschikking van de bevolking van de Westelijke Sahara in het kader van een regeling die strookt met de beginselen en doelstellingen van het Handvest van de Verenigde Naties, zoals voorzien in de resoluties van de VN-Veiligheidsraad, waaronder resolutie 2152 (2014) en resolutie 2218 (2015).

               Met het oog op de toekenning van tariefpreferenties, voorziet het onderhavige voorstel in wijzigingen van Protocol nr. 4
                  1
                en Protocol nr. 1
                  2
                bij de Euro-mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en het Koninkrijk Marokko, anderzijds (hierna "de Associatieovereenkomst EU-Marokko" of "de Associatieovereenkomst" genoemd) na het arrest van het Europees Hof van Justitie van 21 december 2016 in zaak C-104/16 P waarin werd geoordeeld dat de associatie- en landbouwovereenkomsten tussen de EU en Marokko niet van toepassing zijn op de Westelijke Sahara.

               Vóór het arrest van het Hof waren de handelspreferenties als voorzien in de Associatieovereenkomst en de bijbehorende protocollen feitelijk toegepast op producten van oorsprong uit de Westelijke Sahara, een niet-zelfbesturend gebied. Deze praktijk mag echter geen gevolg krijgen na het arrest van het Hof van Justitie, tenzij Protocol nr. 4 inzake oorsprong in die zin wordt gewijzigd dat producten uit de Westelijke Sahara kunnen worden gelijkgesteld aan producten die in Marokko zijn geproduceerd. Na het arrest van het Hof heeft de onzekerheid op de markten invloed gehad op de bilaterale handelsrelaties.

               De onderhavige aanbeveling is erop gericht machtiging te verlenen om te onderhandelen met het oog op een rechtsgrondslag voor de verdere toekenning van preferenties aan producten van oorsprong uit de Westelijke Sahara, overeenkomstig de eerdere praktijk. Aangezien deze handelspreferenties op de EU-markt voor landbouw- en visserijproducten in Protocol nr. 1 bij de Associatieovereenkomst zijn neergelegd, moet het toepassingsgebied van dat protocol eveneens worden verduidelijkt. Op die manier worden handelsverstoringen voorkomen en blijft het niveau van markttoegang tot de EU stabiel, aangezien er geen nieuwe preferenties worden toegekend. De wijzigingen op de desbetreffende protocollen van de Associatieovereenkomst kunnen in voorkomend geval in een later stadium worden vervolledigd door een latere wijziging van de Associatieovereenkomst zelf. Tot slot moet rekening worden gehouden met het feit dat twee zaken (C-266/16 en T-180/14) aangaande Marokko nog altijd aanhangig zijn bij het Europese Hof van Justitie ten aanzien van de partnerschapsovereenkomsten inzake visserij tussen de EU en Marokko. Deze zaken bieden waarschijnlijk nadere richtsnoeren inzake de voorwaarden om een overeenkomst uit te breiden naar een niet-zelfbesturend gebied. Er wordt bovendien van uitgegaan dat een eventuele regeling slechts voorlopig is zolang de oplossing voor het conflict in het kader van de Verenigde Naties en in overeenstemming met de desbetreffende resoluties van de VN-Veiligheidsraad nog niet definitief is.

               •Samenhang met de huidige bepalingen op dit beleidsgebied

                  De onderhavige aanbeveling is volledig in overeenstemming met het huidige handelsbeleid, aangezien douaneautoriteiten feitelijk preferenties hebben toegepast op producten uit de Westelijke Sahara die als van oorsprong Marokkaans werden aangemerkt. Er worden geen nieuwe handelspreferenties aan Marokko toegekend, aangezien het doel simpelweg een uitbreiding is van het geografische gebied dat wordt bestreken door de preferenties, en geen wijziging van het aantal preferenties.

                  Het voorstel is in overeenstemming met de overkoepelende doelstellingen van het Europees nabuurschapsbeleid voor zover het bijdraagt aan betere economische en handelsrelaties in de zuidelijke nabuurschap in een geest van nauwe samenwerking. Het is tevens in overeenstemming met het algehele EU-beleid ten aanzien van Marokko, dat erop is gericht om een geprivilegieerd partnerschap met Marokko te ontwikkelen zonder vooruit te lopen op de uitkomsten van het door de VN geleide proces met betrekking tot de Westelijke Sahara.

                  Het feit dat de handelspreferenties een breder toepassingsgebied kunnen hebben, is niet ongewoon, aangezien de Associatieovereenkomst EU-Marokko twee gemeenschappelijke verklaringen bevat waarin is bepaald dat producten van oorsprong uit de Republiek San Marino en uit Andorra "door Marokko worden behandeld als producten van oorsprong uit de Gemeenschap in de zin van deze overeenkomst".

               •Samenhang met andere beleidsgebieden van de Unie

                  Het standpunt van de EU is altijd geweest dat het mogelijk is om onder bepaalde voorwaarden haar bilaterale overeenkomsten met Marokko uit te breiden naar de Westelijke Sahara, b.v. via de partnerschapsovereenkomsten inzake visserij, waar de wateren voor de kust van de Westelijke Sahara expliciet onder vallen. Een aanpassing van de desbetreffende protocollen van de Associatieovereenkomst maakt het eveneens mogelijk om de toekenning van EU-tariefpreferenties te baseren op een beoordeling van de baten voor de lokale bevolking en op het eerbiedigen van de mensenrechten.

               2.RECHTSGRONDSLAG, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID

               •Rechtsgrondslag

                  De aanbeveling is gebaseerd op artikel 218, leden 3 en 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

               •Subsidiariteit (voor niet-exclusieve bevoegdheden)

                  De gemeenschappelijke handelspolitiek is een exclusieve bevoegdheid van de Unie (artikel 3, lid 1, VWEU) en in overeenstemming met artikel 5, lid 3, VEU is het subsidiariteitsbeginsel niet relevant voor onder exclusieve bevoegdheden vallende gebieden.

               •Evenredigheid

                  De aanbeveling biedt een evenredig antwoord op het desbetreffende onderwerp. De overeenkomst past de mate van markttoegang tot de Unie niet aan. De oorsprongsregels zijn vastgelegd in het protocol bij de Associatieovereenkomst: de wijzigingen daarop zijn noodzakelijk om de doelstelling te verwezenlijken en bieden een relatief snel antwoord op de huidige onzekerheden in de handel waardoor Marokko wordt geplaagd, zonder vooruit te lopen op het door de VN geleide proces met betrekking tot de Westelijke Sahara en zonder vooruit te lopen op de definitieve uitkomst van het conflict.

                  Daarom gaat de aanbeveling voor een besluit van de Raad om machtiging te verlenen aan de Commissie om te onderhandelen over een overeenkomst tussen de Europese Unie en Marokko over een aanpassing van de protocollen bij de Associatieovereenkomst inzake de oorsprong van goederen niet verder dan wat nodig of wenselijk is om de beleidsdoelstellingen te verwezenlijken.

               •Keuze van het instrument

                  De desbetreffende protocollen kunnen alleen met wederzijdse instemming van de partijen worden gewijzigd. Dit geldt tevens voor de benodigde samenwerking tussen autoriteiten om de handelspreferenties ten uitvoer te leggen.

                  De overeenkomst heeft de vorm van een briefwisseling tussen de EU en het Koninkrijk Marokko.

               3.RESULTATEN VAN EX-POSTEVALUATIES, RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDEN EN EFFECTBEOORDELINGEN

               •Raadpleging van belanghebbenden

                  Er zijn via de relevante structuren van de Raad verkennende gesprekken gehouden met de Marokkaanse autoriteiten en met de lidstaten.

                  De Commissie moet ernaar streven te waarborgen dat de personen op wie de overeenkomst betrekking heeft, op het moment van haar voorstel voor ondertekening en sluiting, voldoende zijn betrokken.

               Effectbeoordeling

                  Er is geen effectbeoordeling uitgevoerd omdat de aanbeveling er feitelijk in bestaat een rechtsgrondslag te verstrekken voor de preferentiële behandeling die tot dusver in het verleden feitelijk consequent is toegepast op producten uit de Westelijke Sahara. Aangezien de mate van markttoegang niet zal veranderen, is het daarom onwaarschijnlijk dat het voorstel belangrijke commerciële gevolgen voor handelsstromen heeft in vergelijking met de bestaande stromen van de afgelopen jaren.

                  De Commissie zal echter op de meest passende manier garanderen dat de Unie rekening houdt met informatie die relevant is voor de duurzame ontwikkeling van de Westelijke Sahara, met name betreffende de voordelen van de overeenkomst voor de lokale bevolking en de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen, zowel op het moment van ondertekening als daarna.

               •Grondrechten

                  Artikel 2 van de Associatieovereenkomst bevat een clausule over mensenrechten en fundamentele vrijheden. Deze clausule wordt gezien als een essentieel onderdeel van de Overeenkomst en als zij wordt geschonden, kan dit tot de opschorting van de Overeenkomst leiden. Er zal worden gewaarborgd dat de protocollen worden toegepast overeenkomstig de bepalingen van het Associatieakkoord die relevant zijn voor het eerbiedigen van fundamentele vrijheden en mensenrechten.

               4.GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

                  Met betrekking tot de douane-inkomsten van de EU kunnen er geen gevolgen voor de begroting worden verwacht in vergelijking met de huidige situatie, omdat producten van oorsprong uit de Westelijke Sahara bij binnenkomst in de EU feitelijk in aanmerking kwamen voor de vrijstelling van douanerechten.

               Aanbeveling voor een

               BESLUIT VAN DE RAAD

               waarbij machtiging wordt verleend tot het openen van onderhandelingen over de aanpassing van protocollen bij de Overeenkomst tussen de Europese Unie en het Koninkrijk Marokko

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 218, leden 3 en 4,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)De Euro-mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en het Koninkrijk Marokko, anderzijds, hierna "de Associatieovereenkomst" genoemd, is op 1 maart 2000 in werking getreden.

               (2)In zijn arrest in zaak C-104/16 P heeft het Hof van Justitie verduidelijkt dat de Associatieovereenkomst uitsluitend betrekking heeft op het grondgebied van het Koninkrijk Marokko en niet op de Westelijke Sahara, een niet-zelfbesturend gebied. Sinds de inwerkingtreding ervan zijn producten afkomstig uit de Westelijke Sahara en aangemerkt als van oorsprong Marokkaans echter in de Unie ingevoerd onder de tariefpreferenties overeenkomstig de relevante bepalingen van de Associatieovereenkomst.

               (3)Het is van belang dat de handelsstromen die zich in de loop van de jaren hebben ontwikkeld, niet worden verstoord, en dat tegelijkertijd voldoende waarborgen worden getroffen om de mensenrechten en de duurzame ontwikkeling van de betrokken gebieden te beschermen.

               (4)De Europese Unie ondersteunt de pogingen van de Verenigde Naties om een wederzijds aanvaardbare politieke oplossing te vinden die voorziet in zelfbeschikking van de bevolking van de Westelijke Sahara, overeenkomstig de beginselen en doelstellingen van het Handvest van de Verenigde Naties.

               (5)Het is daarom passend om te onderhandelen over een wijziging van de desbetreffende protocollen bij de Associatieovereenkomst,

               HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

               Artikel 1

               De Commissie wordt gemachtigd om, namens de Unie, te onderhandelen over een internationale overeenkomst inzake de aanpassing van protocollen bij de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en het Koninkrijk Marokko. Het onderhandelingsteam zal worden geleid door de Commissie en tevens bestaan uit de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid.

               Artikel 2

               De onderhandelingsrichtsnoeren zijn opgenomen in de bijlage.

               Artikel 3

               De onderhandelingen worden gevoerd in overleg met de [naam van het speciale comité in te voegen door de Raad].

               Artikel 4

               Dit besluit is gericht tot de Commissie.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        Protocol nr. 4 bij de Euro-mediterrane Overeenkomst, betreffende de definitie van het begrip "producten van oorsprong" en de methoden van administratieve samenwerking.

                     (2)

                        Protocol nr. 1 bij de Euro-mediterrane Overeenkomst, betreffende de regeling die van toepassing is bij de invoer in de Europese Unie van landbouwproducten, verwerkte landbouwproducten, vis en visserijproducten van oorsprong uit het Koninkrijk Marokko.

    ---documentbreak---

               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 19.4.2017
            COM(2017) 191 final
            BIJLAGE
            bij de
            AANBEVELING VOOR EEN BESLUIT VAN DE RAAD
            waarbij machtiging wordt verleend tot het openen van onderhandelingen over de aanpassing van protocollen bij de Overeenkomst tussen de Europese Unie en het Koninkrijk Marokko

               BIJLAGE

               RICHTSNOEREN VOOR DE ONDERHANDELINGEN BETREFFENDE EEN OVEREENKOMST TUSSEN

               de Europese Unie en het Koninkrijk Marokko over de aanpassing van protocollen bij de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en het Koninkrijk Marokko

               De onderhandelingen moeten worden gebaseerd op het geprivilegieerde partnerschap dat door de Europese Unie en het Koninkrijk Marokko is ontwikkeld en dienen erop gericht te zijn de instrumenten van dit partnerschap aan te passen aan de gedeelde ambitie van de partijen om een dergelijk partnerschap, waar de Associatieovereenkomst en de bijbehorende protocollen een essentieel deel van uitmaken, te bevorderen.

               De Commissie moet ervoor zorgen dat de handelspreferenties als voorzien in de Associatieovereenkomst EU-Marokko en de bijbehorende protocollen worden verleend aan producten van oorsprong uit de Westelijke Sahara. Er worden geen aanvullende tariefpreferenties onderhandeld als zodanig. De Commissie moet er tevens voor zorgen dat de overeenkomst expliciet voorziet in een passend kader en proces op grond waarvan de partijen, op basis van reguliere uitwisseling van informatie, de gevolgen ervan kunnen evalueren gedurende de tenuitvoerlegging, en verstoringen van de goede werking van de overeenkomst kunnen bespreken.

               Dit houdt passende herzieningen in de desbetreffende Protocollen bij de Associatieovereenkomst in.

               De vorm van de overeenkomst moet een briefwisseling zijn.

               De Commissie moet over voldoende informatie beschikken om, op het moment van tekening, de mogelijke gevolgen van het akkoord voor de duurzame ontwikkeling, met name wat de voordelen van de lokale bevolking en de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen van de betrokken gebieden betreft, te beoordelen.

               Er zal worden gewaarborgd dat de protocollen worden toegepast overeenkomstig de bepalingen van de Associatieovereenkomst die relevant zijn voor het eerbiedigen van fundamentele vrijheden en mensenrechten.

               De Commissie moet ernaar streven om te waarborgen dat de personen op wie de overeenkomst betrekking heeft, op het moment van haar voorstel voor ondertekening en sluiting, voldoende zijn betrokken.

               De Commissie moet haar uiterste best doen om te waarborgen dat de overeenkomst zo snel mogelijk ten uitvoer kan worden gelegd.

               De onderhandelingen en de uitkomsten ervan moeten ondersteunend zijn aan de inspanningen van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties om een oplossing te vinden die voorziet in zelfbeschikking van de bevolking van de Westelijke Sahara, overeenkomstig de beginselen en doelstellingen van het Handvest van de Verenigde Naties.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 505 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Duitsland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Duitsland

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Duitsland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Duitsland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarin is terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie is afgekondigd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Duitsland heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 21 maart 2019 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 9 april 2019 heeft de Raad de aanbeveling van de Raad van 21 maart 2017 over het economisch beleid van de eurozone ("aanbeveling voor de eurozone") vastgesteld.

               (2)Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie, moet Duitsland ervoor zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone, zoals in de onderstaande aanbevelingen 1 en 2 is weergegeven. Investeringsmaatregelen en de ondersteuning van loongroei zullen helpen gevolg te geven aan de eerste aanbeveling van de eurozone met betrekking tot herbalancering binnen de eurozone, en verlaging van de belasting op arbeid zal helpen gevolg te geven aan de derde aanbeveling voor de eurozone voor wat betreft de werking van de arbeidsmarkt.

               (3)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Duitsland
                  3
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Duitsland bij de tenuitvoerlegging van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Duitsland in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 27 februari 2019 zijn bekendgemaakt
                  4
               . Op basis van haar analyse is de Commissie tot de conclusie gekomen dat Duitsland macro-economische onevenwichtigheden ondervindt. Met name het langzaam dalende overschot op de lopende rekening blijft hoog en heeft grensoverschrijdende relevantie. Het overschot is in 2018 iets kleiner geworden in de context van een aantrekkende binnenlandse vraag en zal de komende jaren naar verwachting geleidelijk blijven dalen, ook al blijft het boven de drempelwaarde in het kader van de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden. Het overschot valt terug te voeren op getemperde binnenlandse investeringen in vergelijking met de besparingen in zowel de particuliere als de publieke sector. Er zijn maatregelen genomen om de particuliere en de publieke investeringen te stimuleren, die dan ook aanzienlijk zijn toegenomen. Dit heeft ertoe bijgedragen dat de groei meer door de binnenlandse vraag wordt aangedreven. Niettemin hadden de investeringen en de consumptie als percentage van het bbp meer kunnen groeien gezien de gunstige financieringsvoorwaarden, de achterstand in de publieke investeringen, met name op gemeentelijk niveau, en de beschikbare begrotingsruimte. De loongroei is enigszins toegenomen door de krapper wordende arbeidsmarkt, hoewel de reële loongroei bescheiden blijft.

               (4)Op 16 april 2019 heeft Duitsland zijn nationale hervormingsprogramma 2019 ingediend en op 17 april 2019 zijn stabiliteitsprogramma 2019. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  5
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma's te herzien en wijzigingen daarop voor te stellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. In richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance
                  6
               , heeft de Commissie nader aangegeven hoe zij van die bepaling zou gebruikmaken.

               (6)Duitsland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In haar stabiliteitsprogramma 2019 plant de regering voor de periode 2019-2023 een begrotingsoverschot tussen ½ en ¾ % van het bbp. Op basis van het herberekende structurele saldo
                  7
                zal de begrotingsdoelstelling op middellange termijn – een structureel tekort van 0,5 % van het bbp – gedurende de hele programmaperiode worden overtroffen. Volgens het stabiliteitsprogramma 2019 zal de overheidsschuldquote in 2019 naar verwachting dalen tot onder de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 60 % van het bbp en vervolgens geleidelijk afnemen tot 51¼ % in 2023. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is gunstig. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal het structurele saldo naar verwachting een overschot vertonen van 1,1 % van het bbp in 2019 en 0,8 % van het bbp in 2020, wat hoger is dan de begrotingsdoelstelling op middellange termijn. De overheidsschuld blijft volgens de prognoses een sterke daling vertonen. Over het algemeen is de Raad van oordeel dat Duitsland naar verwachting in 2019 en 2020 aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen. Tegelijkertijd zou het belangrijk zijn om, met inachtneming van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, het begrotings- en het structuurbeleid te gebruiken om een aanhoudende opwaartse trend van de particuliere en publieke investeringen te realiseren, met name op regionaal en gemeentelijk niveau.

               (7)De publieke en particuliere investeringen zijn in 2018 flink gestegen, maar de investeringsquote blijft onder het gemiddelde van de eurozone. De overheidsinvesteringen zijn in 2018 nominaal met 7,7 % en in reële termen met 3,8 % gestegen, maar er zijn nog meer inspanningen nodig om de grote investeringsachterstand weg te werken, met name op het gebied van infrastructuur en onderwijs. De reële groei van de overheidsinvesteringen is de laatste drie jaar positief geweest, na een periode van negatieve groei. Dit weerspiegelt de inspanningen van de regering om de investeringen op te voeren. De investeringen op gemeentelijk niveau bleven echter lager dan de afschrijvingen, en de tot 2018 opgebouwde investeringsachterstand steeg tot 5 % van het bbp. Samen met de gunstige begrotingspositie wijst dit erop dat er ruimte is om de investeringen op alle overheidsniveaus, en met name op regionaal en gemeentelijk niveau, te verhogen. De investeringen in openbare infrastructuur worden nog steeds belemmerd door capaciteits- en planningsproblemen op gemeentelijk niveau. Er zijn maatregelen genomen om deze problemen op te lossen, maar hiermee is nog geen duurzaam tastbaar resultaat geboekt. Bovendien zijn de digitale overheidsdiensten en overheidsopdrachten voor verbetering vatbaar. De particuliere investeringen zijn aanzienlijk toegenomen, maar niet voor alle soorten activa. De investeringen in uitrusting zijn flink gestegen in reactie op een benuttingsgraad van recordhoogte. De investeringen in huisvesting blijven sterk stijgen. De bouwsector maakt nu echter melding van capaciteitsproblemen en prijsstijgingen. De utiliteitsbouw neemt in reële termen traag toe, wat doet vermoeden dat de essentiële infrastructuur geen gelijke tred houdt met de behoeften van de economie.

               (8)De overheidsuitgaven voor onderwijs, in 2017 goed voor 4,1 % van het bbp, bleven onder het Uniegemiddelde van 4,6 %. Van de totale overheidsuitgaven ging 9,3 % naar onderwijs, wat ook onder het EU-gemiddelde van 10,2 % ligt. De nationale doelstelling voor de uitgaven voor onderwijs en onderzoek – 10 % van het bbp – werd in 2017 met 9 % niet gehaald. Hoewel de onderwijsuitgaven in reële termen stegen, is de grote investeringsachterstand verder toegenomen als gevolg van de demografische ontwikkelingen. Wijzigingen in de wetgeving die rechtstreekse investeringen van de federale regering in digitaal onderwijs mogelijk maken, naast de door de deelstaten toegewezen middelen (DigitalPakt), zijn veelbelovend, al zijn de resultaten nog niet zichtbaar. Uitdagingen als toenemende studentenaantallen, lerarentekorten, digitalisering en verdere uitbreiding van voor- en vroegschoolse educatie en opvang vergen passende financiering door de overheid. Extra uitgaven voor onderwijs en onderzoek en innovatie zijn cruciaal voor vergroting van de potentiële groei en aanpassing aan de technologische verandering in Duitsland.

               (9)Duitsland heeft de afgelopen jaren vooruitgang geboekt bij het opvoeren van zijn onderzoeks- en ontwikkelingsintensiteit, voornamelijk als gevolg van een toename van de uitgaven van grote ondernemingen voor onderzoek en ontwikkeling, vooral in de medium- en hightechindustrie en in het bijzonder in de automobielsector. De onderzoeks- en ontwikkelingsintensiteit van kleine en middelgrote bedrijven ligt aanzienlijk onder het EU-gemiddelde, en de achterstand wordt groter. Kleine en middelgrote bedrijven profiteren doorgaans minder van samenwerking met openbare onderzoeksinstellingen dan grote bedrijven. Deze twee factoren, die een langdurige neerwaartse trend vertonen, zijn schadelijk voor de innovatie van bedrijven. Aanvullende investeringen in onderzoek en ontwikkeling zijn niet alleen van essentieel belang om de innovatiecapaciteit in de hele economie te vergroten en de productiviteit een impuls te geven, maar ook om de overgang naar een koolstofarme en circulaire economie te vergemakkelijken, met name op het gebied van duurzaam vervoer, groene energietechnologieën, eco-innovatie en recycling, en om de prestaties van de openbare onderzoekssector en de bijdrage ervan aan deze doelstellingen verder te verbeteren.

               (10)De digitalisering van de Duitse economie vordert langzaam, en kleine en middelgrote bedrijven blijven traag bij de invoering van digitale technologieën. Duitsland loopt achter bij de uitrol van breedband met zeer hoge capaciteit (gigabitsnelheden) op nationaal niveau, en met name in plattelandsgebieden, waar meer investeringen de productiviteitsgroei zouden kunnen verbeteren. Slechts 9 % van de Duitse huishoudens heeft (medio 2018) de beschikking over hoogwaardige, op glasvezelkabels gebaseerde toegangsnetwerken, terwijl het EU-gemiddelde 30 % is. Modernisering van bestaande koperkabelnetwerken (vectoring) is nog steeds de technologische oplossing waar de grootste aanbieder de voorkeur aan geeft. Hoewel veel diensten afhankelijk zijn van zeer snelle connectiviteit, waren 23 700 bedrijvenparken in 2017 niet aangesloten op een glasvezelnetwerk, en 28 % van alle bedrijven had geen toegang tot netwerken van ten minste 50 megabits. Een gebrek aan dergelijke connectiviteit werkt remmend op de investeringen van met name kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan er vele in plattelands- en semi-plattelandsgebieden zijn gevestigd. Bij de uitrol van ultrasnelle (>100 Mbps) breedbandinfrastructuur in plattelandsgebieden blijft overheidsoptreden van cruciaal belang, en er kunnen verschillende opties worden verkend die verder gaan dan subsidies. De prestaties op het gebied van digitale overheidsdiensten en e-gezondheid liggen ver onder het EU-gemiddelde. Slechts 43 % van de Duitse internetgebruikers heeft in 2018 elektronische overheidsdiensten gebruikt (het EU-gemiddelde is 64 %). Wat e-gezondheid betreft: 7 % van de Duitsers heeft gebruikgemaakt van online verleende gezondheids- en zorgdiensten (het EU-gemiddelde is 18 %). 19 % van de huisartsen gebruikt elektronische voorschriften (het EU-gemiddelde is 50 %).

               (11)In Duitsland moet meer worden geïnvesteerd in vervoersinfrastructuur en schone mobiliteitsoplossingen om de uitdagingen inzake mobiliteit en luchtkwaliteit aan te pakken en om matiging van en aanpassing aan de klimaatverandering te ondersteunen. De uitstoot van broeikasgassen door het wegvervoer is de laatste vijf jaar toegenomen. De luchtkwaliteit in Duitsland geeft aanleiding tot ernstige bezorgdheid, vooral in stedelijke gebieden waar het verkeer zorgt voor ongeveer 60 % van de schadelijke NOx-emissies. Het vrachtvervoer zou baat hebben bij beter ontwikkelde intermodale oplossingen. De auto blijft verreweg het meest gebruikte vervoermiddel voor het dagelijkse woon-werkverkeer. Gemiddeld staan de mensen 30 uur per jaar in de file. De kosten van verkeersopstoppingen en het zoeken naar parkeerplaatsen bedragen naar raming 110 miljard EUR per jaar, ofwel ongeveer 4 % van het bbp van Duitsland. Het aantal voertuigen met alternatieve brandstoffen blijft laag, al stijgt het aantal nieuwe registraties het sterkst. Autodelen en carpooling zijn nog steeds sterk onderbenut. Er zijn ook aanzienlijke publieke en private investeringen nodig met het oog op nieuwe toeleveringsketens voor accu's en kritieke grondstoffen.

               (12)De elektriciteitsnetten van Duitsland passen zich langzaam aan de productie van hernieuwbare energie aan. Aanzienlijke investeringen in transmissie- en distributienetten blijven noodzakelijk. Flinke vertragingen bij de uitvoering van een groot aantal projecten hebben aanzienlijke kosten voor de Duitse en Europese elektriciteitsnetten en elektriciteitsmarkten meegebracht. Van de 1800 km aan netprojecten die in de Energieleitungsausbaugesetz van 2009 werden genoemd, was in het tweede kwartaal van 2018 slechts ongeveer 800 km uitgevoerd, deels als gevolg van maatschappelijke weerstand. Vertragingen bij de uitbreiding van het net leiden tot hogere congestiekosten en meer verstoringen in het functioneren van de markt, zowel in Duitsland als in andere landen. Investeringen in energienetten die sectorkoppeling, diversificatie en een passende netinfrastructuur bevorderen, zijn van cruciaal belang voor de flexibiliteit van het energiesysteem en voor een betere integratie van verschillende sectoren van de economie met het oog op de verwezenlijking van de energie- en klimaatdoelstellingen.

               (13)Huisvesting in Duitsland is minder betaalbaar geworden. Sinds 2015 zijn zowel de huren als de huizenprijzen sneller gestegen dan de langetermijngemiddelden, met name in grote steden. In 2017 ging 20 % van de 65-plussers in Duitsland gebukt onder buitensporig hoge huisvestingskosten (d.w.z. dat de totale huisvestingskosten meer dan 40 % van hun beschikbare inkomen bedroegen), tegenover 10 % van de Europese 65-plussers. Voor de bevolkingsgroep met het laagste inkomen lag de bovenmatige uitgave aan huisvesting 10 procentpunten boven het EU-gemiddelde van 35,3 %. De regering reageerde hierop met maatregelen zoals een "rem" op huurverhogingen (Mietpreisbremse) en een subsidieregeling voor de aankoop van onroerend goed (Baukindergeld), en met een wijziging van de basiswetgeving om de federale overheid in staat te stellen de sociale woningbouw financieel te ondersteunen. Desondanks blijft de oplevering van nieuwe woningen aanzienlijk achter bij de vraag en ook ruim onder de regeringsdoelstelling van 375 000 per jaar. Wellicht zijn verdere maatregelen nodig, zoals versnelling van de bouw van sociale woningen, verbetering van de vervoersopties en hervorming van de grondgebruik- en bouwregelgeving.

               (14)Duitsland heeft veel voordeel gehad van de integratie in de eengemaakte markt en speelt een belangrijke rol bij de verdere ontwikkeling ervan. De belemmeringen voor de concurrentie in de sector zakelijke dienstverlening in Duitsland blijven echter hoog in vergelijking met andere EU-lidstaten. Dit betreft diverse gebieden, waaronder gereglementeerde beroepen zoals architect, ingenieur en jurist, waar regelgevingsbeperkingen zoals voorbehouden activiteiten en gereglementeerde prijzen en vergoedingen een verstikkende werking hebben op de concurrentie. Ook voor niet-gereglementeerde zakelijke diensten gelden in vergelijking met andere lidstaten echter meer beperkingen inzake het algemene ondernemingsklimaat. Veranderingen in de regelgeving voor zakelijke diensten ter vergroting van de concurrentie zouden de doelmatigheid en doeltreffendheid van investeringen en economische activiteit een impuls geven.

               (15)Na enkele verbeteringen in de voorgaande jaren is het afgelopen jaar weinig vooruitgang geboekt bij de hervorming van het Duitse belastingstelsel ter bevordering van binnenlandse particuliere investeringen en groei. Het belastingstelsel blijft ingewikkeld, verstoort de besluitvorming, bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsmarktparticipatie, investeringen en financiering, en zou doeltreffendere prikkels kunnen bieden voor investeringen en consumptie. De meeste vooruitgang is geboekt op het gebied van de belasting op arbeid, maar dit blijkt nog niet uit de cijfers. Er is nog steeds ruimte om de verstorende belasting op arbeid te verminderen door een verschuiving naar inkomstenbronnen die bevorderlijker zijn voor inclusieve en duurzame groei. De belasting op inkomsten uit arbeid in 2018 (de belastingwig) behoorde nog steeds tot de hoogste in de EU, voor zowel mensen met een modaal inkomen als mensen met een laag inkomen. De socialezekerheidsbijdragen van werknemers zijn in vergelijking met andere landen bijzonder hoog. Over het geheel genomen maken de socialezekerheidsbijdragen ongeveer twee derde van de belastingwig uit en de inkomstenbelasting een derde. De inkomsten uit milieubelastingen als percentage van het bbp behoren daarentegen tot de laagste in de EU. De kapitaalkosten en het gemiddelde effectieve vennootschapsbelastingtarief, dat van regio tot regio varieert, behoren tot de hoogste in de EU. Dit tarief bedroeg namelijk 28,8 % (nationaal gemiddelde), terwijl het EU-gemiddelde op 20 % lag. Door de wisselwerking tussen de vennootschapsbelasting, de bedrijfsbelasting (Gewerbesteuer) en de solidariteitsheffing is het vennootschapsbelastingstelsel complex, zijn er hoge kosten voor de belastingdienst mee gemoeid en werkt het verstorend op het niveau en de locatie van investeringen. Daarnaast verstoort de vennootschapsbelasting financieringsbesluiten ten voordele van schuldfinanciering, die volgens de gegevens van 2017 de op twee na hoogste in de EU was. Een verlaging van de kapitaalkosten voor eigen vermogen zou de particuliere investeringen kunnen verhogen en de betrekkelijk onderontwikkelde markt voor durfkapitaal kunnen aanzwengelen.

               (16)De arbeidsmarkt blijft sterk, maar het arbeidsmarktpotentieel van sommige groepen wordt onderbenut. De arbeidsparticipatie in de leeftijdsgroep 20-64 jaar bedroeg 79,9 % in het vierde kwartaal van 2018, een van de hoogste in de EU. De werkloosheid was begin 2019 lager dan ooit, namelijk 3,2 %. De hoge vacaturegraad en het tekort aan arbeidskrachten doen zich steeds sterker voelen en hebben in sommige regio's en sectoren een aanzienlijke remmende werking op de productie. Toch wordt er onvoldoende gebruik gemaakt van het arbeidsmarktpotentieel van sommige groepen, zoals vrouwen en mensen met een migratieachtergrond. Het percentage vrouwelijke deeltijdwerkers is met 46,7 % zeer hoog. De belastingen op arbeid in Duitsland blijven relatief hoog, ook voor laagbetaalden. De bijzondere regels voor de gezamenlijke inkomstenbelasting voor gehuwde paren (Ehegattensplitting) stimuleren meeverdieners niet om duidelijk meer te gaan werken. De arbeidsparticipatie van mensen met een migratieachtergrond is aanzienlijk lager dan die van autochtonen. Vooral bij vrouwen is het verschil groot. Er zijn maatregelen genomen om de integratie van vluchtelingen op de arbeidsmarkt te ondersteunen, maar er blijven uitdagingen, zoals hun gebrekkige beheersing van het Duits, ontbrekende of niet-overdraagbare kwalificaties, zorgtaken voor kinderen en familieleden, en gebrek aan ervaring met informele regels op de Duitse arbeidsmarkt.

               (17)Duitsland heeft meer last van de pensionering van de babyboomgeneratie dan andere EU-landen.  Op lange termijn zal deze demografische verandering de Duitse overheidsfinanciën onder druk zetten, waardoor de toereikendheid van de pensioenen in het gedrang kan komen en meer ouderen (65-plussers) met armoede of sociale uitsluiting worden bedreigd. Nu is dat aantal nog beperkt. Tegen 2040 zal het land naar verwachting worden geconfronteerd met een van de grootste stijgingen in de EU van de uitgaven voor overheidspensioenen in verhouding tot het bbp (plus 1,9 procentpunt van het bbp), terwijl het uitbetalingspercentage van het overheidspensioen met 4,4 procentpunten zal dalen tot 37,6 %, volgens het vergrijzingsverslag 2018 (Europese Commissie, 2018d). Dankzij recente pensioenhervormingen krijgen bepaalde groepen nu meer pensioen, maar het is niet duidelijk of de sociale voordelen in verhouding staan tot de aanzienlijke budgettaire kosten. De regering heeft ook een "dubbele stopstreep" (doppelte Haltelinie) vastgesteld: een maximale pensioenbijdrage van 20 % en minimale inkomensvervangingspercentages van 48 % tot 2025. Voor de inachtneming van deze limieten zullen naar verwachting aanzienlijke budgettaire transfers nodig zijn, zodat de last voor jongere generaties verder toeneemt. Bovendien blijft de toereikendheid van het pensioeninkomen van werknemers met een laag inkomen een probleem.

               (18)Ondanks het toenemende tekort aan arbeidskrachten blijft de reële loongroei bescheiden, terwijl de nominale lonen in 2018 met 3,1 % zijn gestegen. De algemene loongroei in 2018, die ook iets boven de productiviteitsgroei lag, is onder meer het gevolg van het feit dat de werkgelegenheid vooral bij beterbetaalde voltijdbanen is toegenomen en het aandeel van de mini-jobs in de totale werkgelegenheid is afgenomen. De dekkingsgraad van de collectieve onderhandelingen nam (van 2016 tot 2017 met 2 procentpunten) verder af tot 49 % in het westen en 34 % in het oosten. Er zijn aanzienlijke verschillen tussen sectoren. In de overheidssector en de industrie vallen veel mensen onder de cao, maar in de dienstensector veel minder. Laagbetaalde werknemers hebben over het algemeen geprofiteerd van het minimumloon dat in 2015 is ingevoerd. De uurlonen aan de onderkant van de loonverdeling, met name de twee laagste loondecielen, zijn aanzienlijk gestegen. Het aandeel laagbetaalden, dat in 2017 22,5 % bedroeg, ligt echter nog steeds duidelijk boven het EU-gemiddelde. Het aantal mensen met alleen een mini-job daalde in de periode 2010-2018 met 6,8 % en het aantal banen met sociale zekerheid steeg in dezelfde periode met ongeveer 18,1 %.  Verbetering van de voorwaarden die bevorderlijk zijn voor de loongroei, zou goed zijn voor de binnenlandse vraag en bijdragen aan herbalancering van de eurozone.

               (19)De opwaartse sociale mobiliteit in het onderwijs is laag in Duitsland. Uit nationale bronnen blijkt dat er weinig vooruitgang is geboekt bij het terugdringen van de invloed van de sociaal-economische achtergrond op de onderwijsresultaten. Duitsland heeft een goede staat van dienst met betrekking tot de integratie van recent aangekomen migranten en vluchtelingen in onderwijs en opleiding. Mensen met een migratieachtergrond ondervinden doorgaans echter grotere problemen dan autochtonen (bijv. meer voortijdige schoolverlaters en moeilijkheden om een leerlingplaats te vinden). Gezien de steeds heterogenere klassen moeten grote inspanningen worden verricht om het beroep van leraar aantrekkelijker te maken, terwijl het tekort aan leerkrachten toch al aanzienlijk is. De deelname van werknemers aan volwassenenonderwijs is een punt van zorg voor de toekomstige arbeidsmarktprestaties van werknemers, met name voor de 7,5 miljoen mensen die niet beschikken over basisvaardigheden op het gebied van lezen en schrijven.

               (20)Hoewel het aantal met armoede of sociale uitsluiting bedreigde mensen sinds de piek in 2014 is gedaald, blijft er sprake van uitdagingen op het gebied van gelijke kansen. Zo lag in 2017 het risico op armoede of sociale uitsluiting voor kinderen van laagopgeleiden 67 procentpunt hoger dan voor kinderen van hoogopgeleiden. Deze kloof is aanzienlijk groter dan de gemiddelde kloof in de EU (53,9 procentpunt).

               (21)De programmering van de EU-middelen voor de periode 2021-2027 kan helpen een aantal van de in de aanbevelingen geconstateerde lacunes aan te vullen, met name op de gebieden die in bijlage D bij het landverslag
                  8
                worden genoemd. Zo zou Duitsland optimaal gebruik kunnen maken van die middelen met betrekking tot de genoemde sectoren, rekening houdend met regionale verschillen.

               (22)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economisch beleid van Duitsland verricht. Die analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Duitsland zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in Duitsland, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (23)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht en is hij van mening dat Duitsland naar verwachting aan het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

               (24)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2019 en het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 1 en 2 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat Duitsland in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

               1.Met inachtneming van de begrotingsdoelstelling voor de middellange termijn het begrotings- en het structuurbeleid gebruiken om een aanhoudende opwaartse trend van de particuliere en publieke investeringen te realiseren, met name op regionaal en gemeentelijk niveau. Het investeringsgerelateerde economische beleid focussen op onderwijs; onderzoek en innovatie; digitalisering en breedband met zeer hoge capaciteit; duurzaam vervoer, alsook energienetwerken en betaalbare huisvesting, rekening houdend met regionale verschillen. De belasting verschuiven van arbeid naar bronnen die bevorderlijker zijn voor inclusieve en duurzame groei. De concurrentie in zakelijke diensten en gereglementeerde beroepen versterken.

               2.Verminderen van de factoren die ontmoedigen om meer uren te werken, inclusief de hoge belastingwig voor met name laagbetaalden en tweede verdieners. Maatregelen nemen om de houdbaarheid van het pensioenstelsel op lange termijn te waarborgen en tegelijkertijd de toereikendheid ervan te garanderen. De voorwaarden voor hogere loongroei versterken, terwijl rekening wordt gehouden met de rol van de sociale partners. De onderwijsresultaten en vaardigheden van kansarme groepen verbeteren.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        SWD(2019) 1004 final.

                     (4)

                        SWD(2019) 150 final.

                     (5)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (6)

                        COM(2014) 494 final.

                     (7)

                        Conjunctuurgezuiverd begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, herberekend door de Commissie volgens de gezamenlijk overeengekomen methode.

                     (8)

                        SWD(2019) 1004 final.