title: Aanbeveling van de Raad van 9 juli 2013 over het nationale hervormingsprogramma 2013 van Nederland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2012-2017

text:
               30.7.2013

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 217/89

      AANBEVELING VAN DE RAAD

   van 9 juli 2013
   over het nationale hervormingsprogramma 2013 van Nederland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2012-2017
   2013/C 217/22
   DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
   Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
   Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
   Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (2), en met name artikel 6, lid 1,
   Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
   Gezien de conclusies van de Europese Raad,
   Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
   Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
   Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
   Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
   Overwegende hetgeen volgt:

               (1)

               Op 26 maart 2010 heeft de Europese Raad zijn goedkeuring gehecht aan het voorstel van de Commissie voor een nieuwe groei- en werkgelegenheidsstrategie; deze Europa 2020-strategie moet voor een betere coördinatie van het economisch beleid zorgen en spitst zich toe op de sleutelgebieden waarop Europa's potentieel voor duurzame groei en concurrentievermogen een krachtige impuls nodig heeft.

               (2)

               De Raad heeft op 13 juli 2010 een aanbeveling inzake de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en de Unie (2010-2014) en op 21 oktober 2010 een besluit betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten vastgesteld (3), die samen de „geïntegreerde richtsnoeren” vormen. De lidstaten werd verzocht in hun nationaal economisch en werkgelegenheidsbeleid met de geïntegreerde richtsnoeren rekening te houden.

               (3)

               Op 29 juni 2012 hebben de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten besloten tot een Pact voor groei en banen, dat een samenhangend kader biedt voor actie op het niveau van de lidstaten, de EU en de eurozone, waarbij alle mogelijke hefbomen, instrumenten en beleidsvormen worden ingezet. Zij hebben bepaald welke maatregelen op het niveau van de lidstaten moeten worden genomen, en met name verklaard vastbesloten te zijn om de doelstellingen van de Europa 2020-strategie te verwezenlijken en de landenspecifieke aanbevelingen uit te voeren.

               (4)

               Op 10 juli 2012 heeft de Raad een aanbeveling (4) over het nationale hervormingsprogramma voor 2012 van Nederland vastgesteld en een advies over het stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2012-2015 uitgebracht.

               (5)

               Op 28 november 2012 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester 2013 voor coördinatie van het economisch beleid. Eveneens op 28 november 2012 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, daarin werd Nederland genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

               (6)

               Het Europees Parlement is naar behoren bij het Europees semester betrokken, in overeenstemming met Verordening (EG) nr. 1466/97, en heeft op 7 februari 2013 een resolutie over werkgelegenheid en sociale aspecten in de jaarlijkse groeianalyse 2013 en een resolutie over de bijdrage aan de jaarlijkse groeianalyse 2013 aangenomen.

               (7)

               Op 14 maart 2013 heeft de Europese Raad de prioriteiten inzake financiële stabiliteit, begrotingsconsolidatie en groeibevorderende maatregelen goedgekeurd. Hij benadrukte dat moet worden gestreefd naar gedifferentieerde, groeivriendelijke begrotingsconsolidatie, een normalisering van de kredietverschaffing aan de economie, bevordering van groei en concurrentievermogen, het aanpakken van de werkloosheid en van de sociale gevolgen van de crisis, en modernisering van de overheidsdiensten.

               (8)

               Op 10 april 2013 heeft de Commissie de resultaten gepubliceerd van de diepgaande evaluatie voor Nederland die zij op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden heeft uitgevoerd. Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Nederland wordt geconfronteerd met macro-economische onevenwichtigheden die echter niet buitensporig zijn.

               (9)

               Op 29 april 2013 heeft Nederland zijn stabiliteitsprogramma voor de periode 2012-2017 en zijn nationale hervormingsprogramma voor 2013 ingediend. Om met de onderlinge verbanden rekening te houden, zijn beide programma's terzelfder tijd geëvalueerd.

               (10)

               Op basis van de overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1466/97 verrichte evaluatie van het stabiliteitsprogramma is de Raad van oordeel dat Nederland in de periode 2011-2013 omvangrijke consolidatiemaatregelen ten uitvoer heeft gelegd, maar dat de begrotingsinspanning vermoedelijk niet toereikend is om het buitensporig tekort in 2013 te corrigeren, voornamelijk als gevolg van de tegenvallende economische ontwikkelingen. Het macro-economische scenario dat aan de begrotingsprognoses van het stabiliteitsprogramma ten grondslag ligt, is over het algemeen aannemelijk. Voor 2013 en 2014 verwacht het stabiliteitsprogramma een reële economische groei van respectievelijk – 0,4 % en 1,1 %, en ligt daarmee redelijk dichtbij de in de voorjaarsprognoses van de diensten van de Commissie geraamde cijfers van – 0,8 % en 0,9 %. Het uitdrukkelijke doel van het stabiliteitsprogramma is om het nominale overheidstekort vanaf 2014 op duurzame wijze tot onder de 3 % van het bbp terug te dringen. Het stabiliteitsprogramma bevat geen expliciete verwijzing naar de middellangetermijndoelstelling (MTD), wat vermoedelijk een bevestiging inhoudt van de MTD van – 0,5 % die in het stabiliteitsprogramma van afgelopen jaar werd meegedeeld. De MTD is in overeenstemming met de vereisten van het stabiliteits- en groeipact. In het stabiliteitsprogramma wordt voor 2015 een verlaging van het structurele saldo met 0,5 % van het bbp voorzien, overeenkomstig het jaarlijkse minimumvereiste. In 2016 zal het structurele saldo naar verwachting verslechteren met 0,4 % van het bbp en in 2017 weer verbeteren met 0,1 % van het bbp, waardoor wordt afgeweken van het correcte aanpassingstraject. Uitgaande van de voorjaarsprognoses 2013 van de diensten van de Commissie strookt de gemiddelde jaarlijkse begrotingsinspanning van circa 0,7 % van het bbp in de periode 2010-2013 met de begrotingsinspanning van ¾ % van het bbp die door de Raad is aanbevolen. In 2011 en 2012 betrof de begrotingsinspanning voornamelijk de uitgavenzijde, maar in 2013 waren de maatregelen vooral op de ontvangsten gericht. Met het in het stabiliteitsprogramma voorgenomen nominale tekort wordt het buitensporige tekort in 2014 gecorrigeerd, één jaar later dan de termijn die op 2 december 2009 door de Raad in het kader van de buitensporigtekortprocedure (BTP) is vastgelegd. De Raad is van oordeel dat de door de autoriteiten geplande begrotingsinspanning niet zal leiden tot een daadwerkelijke correctie van het buitensporig tekort tegen 2014. Mogelijke aanvullende consolidatiemaatregelen die in het stabiliteitsprogramma waren opgenomen, zijn voorlopig ingetrokken en zouden hoe dan ook ontoereikend zijn. Nederland dient aanvullende maatregelen te nemen om het nominale tekort van de overheid in 2014 op duurzame wijze onder de drempel van 3 % van het bbp terug te dringen. Volgens het stabiliteitsprogramma zal de schuldquote in 2013 verder toenemen tot 74 % van het bbp en vervolgens nog iets stijgen tot 75 % van het bbp in 2014. De schuldquote zal dan ook naar verwachting ruim boven de referentiewaarde van 60 % blijven. Het stabiliteitsprogramma verwacht voor 2015 een daling van de schuldquote tot 71,4 %, en een verdere lichte afname tot 70,8 % in 2017. Deze afname van de schuldquote na 2014 wordt evenwel onvoldoende geschraagd door beleidsmaatregelen.

               (11)

               Om het toekomstige groeipotentieel van Nederland te versterken is het van het grootste belang dat bij de vereiste consolidatie om het buitensporig tekort duurzaam te corrigeren en de MTD op korte tot middellange termijn te halen, groeibevorderende uitgaven buiten schot blijven. Met name inspanningen ter bevordering van innovatie en onderzoek, waaronder fundamenteel onderzoek, zijn cruciaal voor een evenwichtig aanpassingsproces. Dit zou niet alleen gunstig zijn voor het economisch herstel, maar zou ook innovatie en menselijk kapitaal, het concurrentievermogen en de groeivooruitzichten op middellange en lange termijn ten goede kunnen komen.

               (12)

               Een belangrijk probleem is de huizenmarkt, waar in de afgelopen tientallen jaren steeds meer starheden en verstorende prikkels zijn ontstaan die hun stempel hebben gedrukt op de woningfinancierings- en sectorale besparingspatronen. De neiging van huishoudens om steeds meer schulden aan te gaan voor een eigen woning hangt voor een groot deel samen met langdurige fiscale prikkels, en met name de volledige fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente. Sinds april 2012 is een reeks maatregelen deels ten uitvoer gelegd. Bij een aantal daarvan gaat het om de aanpassing van de fiscale behandeling van de woningfinanciering. De geleidelijke beperking van de hypotheekrenteaftrek en versterking van de prikkel om af te lossen, is gerechtvaardigd, maar deze maatregel wordt te traag ingevoerd om het aflosgedrag in de komende jaren significant te beïnvloeden. De huurmarkt wordt afgeremd door de regulering en de aanwezigheid van een zeer grote socialewoningsector die ook met lange wachtlijsten te kampen heeft. De recente invoering van enige huurdifferentiatie in de socialewoningsector op basis van het inkomen is een stap in de goede richting, maar het effect ervan is beperkt. Hoewel de maatregelen stappen in de goede richting zijn, verlopen de hervormingen om de onderliggende problemen aan te pakken derhalve over het geheel genomen in een traag tempo en moet er bijgevolg meer vaart achter worden gezet, rekening houdend met de impact in het huidige economische klimaat en er tegelijk voor moet worden gezorgd dat sociale woningen, ook op populaire locaties, beschikbaar blijven voor kansarme burgers die geen huisvesting tegen marktvoorwaarden kunnen vinden.

               (13)

               De houdbaarheid van het pensioenstelsel op lange termijn is verbeterd door de geleidelijke verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd van 65 jaar in 2012 naar 67 jaar in 2021. Nederland heeft derhalve het deel van de aanbeveling van 2012 dat betrekking had op de verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd en op de koppeling ervan aan de levensverwachting, volledig opgevolgd. Dit geldt voor zowel de eerste als de tweede pensioenpijler. Een passende intra- en intergenerationele verdeling van de kosten en risico's is een van de knelpunten waarvoor nog een oplossing moet worden gevonden. Daarnaast had het beheer van de pensioenfondsen van de tweede pijler al moeten zijn hervormd om de gevolgen van de vergrijzing beter te kunnen opvangen. Bij uitvoering van de hervormingsplannen voor de langdurige zorg kan de snelle stijging van de kosten van de vergrijzing worden beteugeld en worden de overheidsfinanciën daardoor beter houdbaar. In dit verband moet ervoor worden gezorgd dat de kwaliteit en toegankelijkheid van langdurige zorg op een adequaat peil blijft.

               (14)

               De door het kabinet voorgestelde arbeidsmarkthervormingen zijn gericht op een verhoging van de arbeidsparticipatie en -mobiliteit. De hervorming in het kader van de Participatiewet is ambitieus en van belang om de arbeidsparticipatie te bevorderen. De hervormingen zijn echter nog niet wettelijk vastgelegd. Voorts zijn er verdere maatregelen nodig ter verbetering van de inzetbaarheid van mensen aan de rand van de arbeidsmarkt, zoals vrouwen, mensen met een migrantenachtergrond, mensen met een handicap en ouderen. Nederland heeft hervormingen aangekondigd in het stelsel van werkloosheidsuitkeringen en in zijn relatief strenge wetgeving ter bescherming van werknemers. Die hervormingen zijn in combinatie met een mobiliteitsbonus die werkgevers krijgen voor het in dienst nemen van uitkeringsgerechtigden van vijftig jaar of ouder en van mensen met een arbeidshandicap, goed afgestemd op de onderkant van de arbeidsmarkt. Hoewel die maatregelen de goede kant op gaan, kunnen zij pas volledig worden beoordeeld wanneer zij zijn vastgesteld. Tot slot kunnen de toekomstige tekorten aan arbeidskrachten nog versneld worden bestreden door het wegnemen van de prikkels die tweede verdieners ontmoedigen om meer uren te gaan werken.

               (15)

               Er is substantiële vooruitgang geboekt bij de uitvoering van de aanbeveling van 2012 over innovatie en de banden tussen de wetenschap en het bedrijfsleven. Het bedrijfslevenbeleid „Naar de top” met zijn sectorale aanpak voor publiek-private samenwerking op het gebied van onderzoek, innovatie en onderwijs (zogeheten topsectoren), verkeert thans in de implementatiefase. Afgezien van sectoraal innovatiebeleid is het van belang om horizontaal onderzoeks- en innovatiebeleid te voeren en de publieke financiering voor niet-geoormerkt fundamenteel onderzoek op een adequaat niveau te houden.

               (16)

               In de context van het Europees semester heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Nederland verricht. Zij heeft zowel het stabiliteitsprogramma als het nationale hervormingsprogramma beoordeeld en een diepgaande evaluatie gepresenteerd. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar budgettair en sociaaleconomisch beleid in Nederland, maar is zij ook nagegaan of de EU-regels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algemene economische governance van de Unie te versterken door middel van een EU-inbreng in toekomstige nationale besluiten. Haar aanbevelingen in het kader van het Europees semester worden in de onderstaande aanbevelingen 1 tot en met 4 weergegeven.

               (17)

               In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma onderzocht en zijn advies (5) daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (18)

               In het licht van de diepgaande evaluatie van de Commissie en deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma en het stabiliteitsprogramma onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbeveling 2 weergegeven.

               (19)

               In de context van het Europees semester heeft de Commissie tevens een analyse van het economische beleid van de eurozone als geheel verricht. Op basis hiervan heeft de Raad specifieke aanbevelingen gericht tot de lidstaten die de euro als munt hebben (6). Als land dat de euro als munt heeft, dient ook Nederland erop toe te zien dat aan deze aanbevelingen volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven,

         BEVEELT AAN dat Nederland in de periode 2013-2014 actie onderneemt om:

               1.

               de begrotingsstrategie te versterken en uit te voeren, en deze te onderbouwen met voldoende gespecificeerde maatregelen voor 2014 en de daaropvolgende jaren, zodat het buitensporig tekort tegen 2014 tijdig en op duurzame wijze wordt gecorrigeerd en de structurele aanpassingsinspanning die is uiteengezet in de aanbevelingen van de Raad in het kader van de buitensporigtekortprocedure, wordt verwezenlijkt. De uitgaven op gebieden die rechtstreeks van belang voor de groei zijn, zoals onderwijs, innovatie en onderzoek, te ontzien. Na de correctie van het buitensporige tekort, de structurele aanpassingsinspanning voort te zetten om de MTD in 2015 te bereiken;

               2.

               de inspanningen met het oog op de geleidelijke hervorming van de woningmarkt op te voeren door de geplande beperking van de fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente te bespoedigen, rekening houdend met de impact in het huidige economische klimaat, en door een meer marktgericht prijsstelsel op de huurwoningenmarkt in te voeren en de huur beter te koppelen aan de inkomens van huishoudens in de socialewoningsector. Ervoor te zorgen dat woningcorporaties zich weer gaan richten op huishoudens die het meest behoefte aan sociale woningen hebben;

               3.

               de tweede pensioenpijler aan de verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd aan te passen en daarbij een passende intra- en intergenerationele verdeling van kosten en risico's te waarborgen. De geleidelijke verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd te ondersteunen met maatregelen om de inzetbaarheid van oudere werknemers op de arbeidsmarkt te bevorderen. De geplande hervorming van de langdurige zorg uit te voeren om de kosteneffectiviteit ervan te waarborgen, en deze hervorming, met het oog op de houdbaarheid van het stelsel, aan te vullen met verdere maatregelen ter beteugeling van de kostenstijging;

               4.

               verdere maatregelen te nemen om de arbeidsparticipatie te verhogen, met name van mensen in de marge van de arbeidsmarkt. De beperking van negatieve fiscale arbeidsprikkels voort te zetten, onder meer door een geleidelijke afschaffing van overdraagbare heffingskortingen voor verdieners van een tweede inkomen. De arbeidsmarktmobiliteit te bevorderen en starheden op de arbeidsmarkt aan te pakken, onder meer door de hervorming van de wetgeving ter bescherming van werknemers en het stelsel van werkloosheidsuitkeringen.

      Gedaan te Brussel, 9 juli 2013.

            Voor de Raad

            De voorzitter

         R. ŠADŽIUS

      (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

      (2)  PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

      (3)  Voor 2013 gehandhaafd bij Besluit 2013/208/EU van de Raad van 22 april 2013 betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten (PB L 118 van 30.4.2013, blz. 21).

      (4)  PB C 219 van 24.7.2012, blz. 88.

      (5)  Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.

      (6)  Zie bladzijde 97 van dit Publicatieblad.


Belangrijke juridische mededeling

|

52007SC0291

Aanbeveling voor een advies van de Raad overeenkomstig artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over het convergentieprogramma van Bulgarije voor de periode 2006-2009  /* SEC/2007/0290 def. */

	[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |Brussel, 7.3.2007SEC(2007) 291 definitiefAanbeveling voor eenADVIES VAN DE RAADovereenkomstig artikel 9, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland voor de periode 2006-2009(door de Commissie ingediend)TOELICHTINGALGEMENE ACHTERGRONDHet stabiliteits- en groeipact, dat op 1 juli 1998 in werking is getreden, is gebaseerd op de doelstelling van deugdelijke overheidsfinanciën als middel om de voorwaarden voor prijsstabiliteit en voor een tot werkgelegenheidsschepping leidende sterke duurzame groei te verbeteren. Bij de hervorming van het pact in 2005 werd het nut ervan bij het verankeren van begrotingsdiscipline erkend, maar werd tevens versterking van de doeltreffendheid en de economische onderbouwing, alsook waarborging van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn beoogd.In Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid[1], die deel uitmaakt van het pact, is bepaald dat de lidstaten bij de Raad en de Commissie stabiliteits- of convergentieprogramma's moeten indienen, alsook jaarlijkse actualiseringen daarvan (lidstaten die de gemeenschappelijke munt al hebben aangenomen dienen (geactualiseerde) stabiliteitsprogramma's in en lidstaten die deze nog niet hebben aangenomen dienen (geactualiseerde) convergentieprogramma's in). Het eerste convergentieprogramma van Letland is in mei 2004 ingediend. Overeenkomstig de verordening bracht de Raad op basis van een aanbeveling van de Commissie en na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité op 5 juli 2004 hierover advies uit. Geactualiseerde stabiliteits- en convergentieprogramma's worden volgens dezelfde procedure door de Commissie beoordeeld en door hogervermeld Comité onderzocht, terwijl ook de Raad over de mogelijkheid beschikt deze programma's te evalueren.Achtergrond voor de beoordeling van het geactualiseerde programmaDe Commissie heeft het op 12 januari 2007 ingediende meest recente geactualiseerde convergentieprogramma van Letland onderzocht en een aanbeveling voor een advies van de Raad aangenomen (zie het kader voor de belangrijkste beoordelingspunten).Om de achtergrond te schetsen waartegen de begrotingsstrategie in het geactualiseerde convergentieprogramma wordt beoordeeld, bevatten de volgende punten een overzicht van:1.  de economische en budgettaire resultaten over de afgelopen tien jaar;2.  de meest recente beoordeling van de positie van het land overeenkomstig het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact (samenvatting van het advies van de Raad over de vorige actualisering van het convergentieprogramma);3.  de beoordeling van de Commissie van het nationale hervormingsprogramma van oktober 2006.Recente economische en budgettaire resultatenLetland is een land dat bezig is aan een inhaalslag, een structurele gedaanteverandering ondergaat, een zeer hoge economische groei kent en de achterstand op het EU25-inkomen per hoofd van de bevolking al behoorlijk heeft ingelopen. Door het convergentieproces, starre product- en factormarkten en, meer recentelijk, een steeds duidelijkere oververhitting van de economie heeft het te kampen met een vrij hoge inflatie. De werkloosheid is gedaald (maar in enkele regio´s nog steeds hoog) en in bepaalde sleutelsectoren hebben zich al tekorten aan arbeidskrachten gemanifesteerd. De arbeidsparticipatie is laag. De knelpunten in het arbeidsaanbod, die nog worden verergerd door de migratie naar andere EU-landen en een gestage krimp van de beroepsbevolking, hebben samen met de druk die van de vraag uitgaat, geleid tot een opwaartse druk op de lonen. Bijgevolg nemen de loonkosten per eenheid product ondanks de stijgende arbeidsproductiviteit sneller toe dan bij de voornaamste handelspartners van Letland. Daardoor wordt het concurrentievermogen aangetast. De hoge tekorten in het goederenverkeer worden slechts deels goedgemaakt door overschotten in het dienstenverkeer. Aan het externe tekort ligt een structurele kloof tussen besparingen en investeringen in de particuliere sector ten grondslag: tegenover de stijging van de besparingen in de particuliere sector staat een nog snellere stijging van de investeringen in deze sector. Grote externe onevenwichtigheden impliceren een even omvangrijke financiële instroom, voornamelijk in de vorm van bankkredieten, en door de omvang daarvan is de bruto externe schuldquote torenhoog opgelopen. De Letse overheidsfinanciën lijken vanuit het oogpunt van houdbaarheid op lange termijn gezond want de overheidsschuldquote is laag en de groei van de potentiële productie op lange termijn betrekkelijk hoog. Vanuit het oogpunt van macrofinanciële stabiliteit kan echter ondanks de beperkte nominale overheidstekorten van de afgelopen jaren niet worden verdoezeld dat de vraag fors is gestimuleerd met uitgaven die gefinancierd zijn met EU-middelen. Gezien de duidelijke oververhitting van dit moment geeft de onderliggende procyclische beleidskoers aanleiding tot grote zorg.Beoordeling in het advies van de Raad over het vorige programmaOp 14 februari 2006 heeft de Raad advies uitgebracht over de vorige actualisering van het convergentieprogramma voor de periode 2005-2008. Daarin is Letland vanwege de noodzaak een duurzame convergentie te bewerkstelligen en daarom onder meer de externe onevenwichtigheden terug te dringen en de inflatie in toom te houden, verzocht "ambitieuzere begrotingssituaties na te streven dan die welke thans zijn gepland, óók voor 2006, met name door de in het programma vastgelegde middellangetermijndoelstelling eerder te verwezenlijken en tijdens de programmaperiode vast te houden, en tevens door te vermijden dat in "goede tijden" een procyclisch begrotingsbeleid wordt gevoerd".Beoordeling van de Commissie van het nationale hervormingsprogramma van oktober 2006Het uitvoeringsverslag van het nationale hervormingsprogramma van Letland in het kader van de vernieuwde Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid is op 17 oktober 2006 ingediend. In het Letse nationale hervormingsprogramma worden als belangrijkste uitdagingen/prioriteiten aangemerkt: waarborging van de macro-economische stabiliteit, stimulering van kennis en innovatie, schepping van een gunstig en aantrekkelijk klimaat voor investeringen en arbeid, bevordering van de werkgelegenheid en verbetering van onderwijs en kwalificaties.Uit de beoordeling door de Commissie van dit programma (die is goedgekeurd als onderdeel van het jaarlijkse voortgangsverslag van december 2006[2]) blijkt dat Letland vorderingen maakt bij de tenuitvoerlegging van zijn nationale hervormingsprogramma, met name op micro-economisch en werkgelegenheidsgebied. De beleidsaanpak van de voornaamste macro-economische problemen is echter minder doortastend.Gezien de onderkende sterke en zwakke punten is Letland aanbevolen om een restrictiever begrotingsbeleid te voeren, actie te ondernemen op O&O- en innovatiegebied en het arbeidsaanbod en de productiviteit te stimuleren door de mobiliteit en onderwijs en opleiding te verbeteren.Kader: Belangrijkste beoordelingspunten Overeenkomstig artikel 5, lid 1, (voor stabiliteitsprogramma´s) en artikel 9, lid 1, (voor convergentieprogramma´s) van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad wordt beoordeeld: of de economische hypothesen waarop het programma gebaseerd is, realistisch zijn; de middellangetermijnbegrotingsdoelstelling (MTD) van de lidstaat en of het aanpassingstraject richting de MTD passend is; of de met het oog op de naleving van dit aanpassingstraject genomen of voorgenomen maatregelen afdoende zijn om de MTD gedurende de cyclus te halen; bij de beoordeling van het aanpassingstraject richting de MTD: of in economisch goede tijden een grotere aanpassing wordt nagestreefd en in economisch slechte tijden juist een minder zware inspanning toelaatbaar is, en - voor de lidstaten van het eurogebied en het WKM II – of de lidstaat een jaarlijkse verbetering van het conjunctuurgezuiverde begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, met 0,5% van het BBP als benchmark nastreeft om zijn MTD te bereiken; bij de bepaling van het aanpassingstraject richting de MTD (voor de lidstaten die deze doelstelling nog niet bereikt hebben) en bij het toestaan van een tijdelijke afwijking van de MTD (voor landen die de doelstelling wel hebben bereikt): de uitvoering van grote structurele hervormingen die op lange termijn rechtstreekse kostenbesparende effecten hebben (mede doordat zij de potentiële groei verhogen) en bijgevolg een verifieerbare positieve invloed op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn hebben (met dien verstande dat een passende veiligheidsmarge voor de naleving van de referentiewaarde van 3% van het BBP gewaarborgd moet zijn en dat een terugkeer naar de MTD binnen de programmaperiode wordt verwacht), waarbij bijzondere aandacht wordt besteed aan pensioenhervormingen die gepaard gaan met de invoering van een meerpijlerstelsel dat een verplichte pijler met volledige kapitaaldekking omvat; of het economisch beleid van de betrokken lidstaat strookt met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid. Bij de beoordeling van de aannemelijkheid van de macro-economische hypothesen wordt gekeken naar de najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie en wordt ook gebruikgemaakt van de algemeen aanvaarde methode voor de raming van de potentiële productie en de conjunctuurgezuiverde saldi. De consistentie met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid wordt getoetst aan de globale richtsnoeren voor het economisch beleid op het gebied van de overheidsfinanciën, zoals opgenomen in de geïntegreerde richtsnoeren voor de periode 2005-2008. Voorts worden beoordeeld: de ontwikkeling van de schuldquote en de vooruitzichten voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn, waaraan volgens het verslag van de Raad van 20 maart 2005 over de verbetering van de uitvoering van het stabiliteits- en groeipact "bij het toezicht op de begrotingssituatie voldoende aandacht" zou moeten worden geschonken. In een mededeling van de Commissie van 12 oktober 2006 wordt de aanpak voor de toetsing van de houdbaarheid op lange termijn uiteengezet[3]; de mate van integratie met het nationale hervormingsprogramma van de lidstaten in het kader van de Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid. In zijn begeleidende nota van 7 juni 2005 aan de Europese Raad over de globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor de periode 2005-2008 heeft de Raad (Ecofin) verklaard dat de nationale hervormingsprogramma´s moeten stroken met de stabiliteits- en convergentieprogramma´s; de inachtneming van de gedragscode[4], die voor de stabiliteits- en convergentieprogramma´s onder meer een gemeenschappelijke structuur en een reeks gegevenstabellen voorschrijft. |-  Aanbeveling voor eenADVIES VAN DE RAADovereenkomstig artikel 9, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland voor de periode 2006-2009DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid[5], en met name op artikel 9, lid 3,Gezien de aanbeveling van de Commissie,Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:4.  Op [27 maart 2007] heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland voor de periode 2006-2009 behandeld[6].5.  Volgens het macro-economische scenario van het programma zal de economie een zachte landing maken met een reële BBP-groei die vertraagt van 11,5% in 2006 tot gemiddeld 8,0% in de resterende programmaperiode. Afgaande op de thans beschikbare informatie lijkt dit scenario uit te gaan van plausibele groeihypothesen. Niettemin bestaat er gezien de grote externe onevenwichtigheden en de oververhitting van de Letse economie grote kans dat de macro-economische ontwikkelingen minder gunstig verlopen. De inflatieprognoses van het programma zijn aan de lage kant.6.  Het overheidstekort over 2006 wordt in de najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie geraamd op 1,0% van het BBP, tegen een streefcijfer van 1,5% van het BBP in de vorige actualisering van het convergentieprogramma. De actualisering komt met een tekortraming van 0,4% van het BBP, die als plausibel kan worden aangemerkt gezien de meevallende ontvangsten en ondanks de gevolgen van de budgettaire wijzigingen van oktober 2006 waarbij de uitgaven met naar schatting 1,5% van het BBP zijn opgevoerd.7.  Het voornaamste doel van de budgettaire middellangetermijnstrategie is een geleidelijke verbetering van de budgettaire vooruitzichten en een sluitende begroting in 2010. Daartoe zal een omvangrijke consolidatie-inspanning nodig zijn gezien de verslechtering in 2006 en 2007 met bijna 1½ procentpunt van het BBP. In 2008 en 2009 worden het nominale en het primaire saldo beide met 0,4 en 0,5 procentpunt van het BBP aangepast. In vergelijking met de vorige actualisering zijn de budgettaire doelstellingen aangescherpt, maar blijft het zwaartepunt van de aanpassing ondanks een gunstiger macro-economisch scenario op de laatste jaren van het programma liggen. Na de forse versoepeling van de uitgavenquote in 2007 wordt de begroting in 2008 en 2009 geconsolideerd door een verhoging van de ontvangstenquote met jaarlijks 0,4 procentpunt, terwijl de uitgavenquote op hetzelfde niveau wordt gehouden. De ontvangstenquote stijgt uitsluitend dankzij de hogere "overige" ontvangsten, ofwel een grotere instroom van EU-middelen. De uitgavenquote bij de bruto-investeringen in vaste activa vertoont een navenante stijging, die na 2007 vrijwel teniet wordt gedaan door een daling bij de "overige" uitgaven (die in het programma deels betrekking hebben op consumptieve bestedingen) van ¾ procentpunt in 2008 en bij de sociale overdrachten van een ½ procentpunt in 2009.8.  Het volgens de algemeen aanvaarde methode berekende structurele saldo (d.w.z. het conjunctuurgezuiverde saldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen) verslechtert van -1% van het BBP in 2006 naar -1¾% van het BBP in 2007 om daarna te verbeteren tot +¼% in 2009. In het programma wordt als middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie een structureel tekort van 1% van het BBP gehanteerd, waarbij evenals in de vorige actualisering ernaar wordt gestreefd om deze doelstelling rond 2008 te bereiken. Aangezien de MTD ambitieuzer is dan de minimumbenchmark (geraamd op een tekort van circa 2% van het BBP), mag worden aangenomen dat de verwezenlijking ervan een veiligheidsmarge tegen het ontstaan van een buitensporig tekort zal bieden. De MTD ligt binnen de marge die in het stabiliteits- en groeipact en in de gedragscode is vastgesteld voor de lidstaten die tot het eurogebied en het WKM II behoren, en houdt afdoende rekening met de schuldquote en de gemiddelde potentiële productiegroei op lange termijn.9.  De aan de begrotingsprognoses in het programma verbonden risico's lijken elkaar voor 2007 min of meer in evenwicht te houden, maar vanaf 2008 kunnen de begrotingsresultaten door de risico´s van het macro-economische scenario slechter uitvallen dan waarop in het programma wordt gerekend. De begrotingsstrategie berust op een stijging van de ontvangstenquote en op een daling van de quote van de sociale overdrachten en de "overige" uitgaven (die in het programma deels betrekking hebben op consumptieve bestedingen), die beter onderbouwd had mogen worden aangezien een formeel middellangetermijnkader voor de planning en beheersing van de overheidsfinanciën volgens de actualisering pas vanaf 2008 wordt ingevoerd.10.  In het licht van deze risicobeoordeling is het niet uitgesloten dat de begrotingsstrategie van het programma niet volstaat om de MTD in 2008 te verwezenlijken, zoals in het programma wordt aangenomen. Toch lijkt deze een veiligheidsmarge te verschaffen die ruim genoeg is om gedurende de gehele programmaperiode te voorkomen dat het tekort bij normale macro-economische fluctuaties de drempel van 3% van het BBP overschrijdt. Behalve voor 2007 strookt het uit het programma blijkende tempo van de aanpassing richting de MTD in grote lijnen met het stabiliteits- en groeipact, dat voorschrijft dat in goede economische tijden een grotere aanpassing moet worden bewerkstelligd, terwijl in slechte economische tijden een minder zware inspanning toelaatbaar is. In het economisch gunstige jaar 2007 komt de MTD echter duidelijk verder weg te liggen, hetgeen niet strookt met het stabiliteits- en groeipact. Om een stabiel macro-economisch convergentieproces in de hand te werken en de risico´s op een onevenwichtige economische groei te verkleinen, zou de structurele aanpassing in de programmaperiode juist naar voren moeten worden geschoven.11.  Overeenkomstig het stabiliteits- en groeipact moeten "grote structurele hervormingen" met een verifieerbare positieve invloed op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn in aanmerking worden genomen bij de vaststelling van het aanpassingstraject richting de MTD. De in het programma geschetste budgettaire middellangetermijnstrategie behelst een tijdelijke afwijking van het aanpassingstraject richting de MTD in 2007. In het programma wordt erop gewezen dat het aandeel van de sociale premies in het overheidssaldo door de lopende pensioenhervormingen geleidelijk zal dalen en dat de bijdrage aan de pensioenregeling die deel uitmaakt van de tweede pijler, zal oplopen van 0,4% van het BBP in 2006 naar 1,7% van het BBP in 2009. Gecorrigeerd voor de gevolgen van de gefaseerde invoering van de pensioenhervormingen zou het structurele saldo voor 2007 met ½% van het BBP verslechteren en in 2008 met 1½% in 2008 en in 2009 met 1¼% van het BBP verbeteren. Ook al mag bij de beoordeling van het aanpassingstraject richting de MTD rekening worden gehouden met de nettokosten van de pensioenhervormingen, toch strookt de aanpassing in 2007 niet met het pact, zelfs als deze kosten in aanmerking worden genomen. Voorts kunnen de in het programma vermelde hervormingen in de gezondheidszorg en publieke investeringsprojecten niet worden betiteld als structurele hervormingen waarop een tijdelijke afwijking kan worden gebaseerd, aangezien deze maatregelen onvoldoende zijn uitgewerkt en in het programma niet wordt aangetoond dat daarmee de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn duidelijk gunstig wordt beïnvloed.12.  Volgens de ramingen is de bruto overheidsschuld in 2006 uitgekomen op 10,7% van het BBP, ruim onder de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 60% van het BBP. De schuldquote daalt in de programmaperiode met 1,3 procentpunt en komt uit op 9,4% in 2009.13.  Van de vergrijzing gaat in Letland een geringer langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is, omdat verwacht wordt dat de leeftijdsgerelateerde uitgaven als percentage van het BBP in de komende decennia onder invloed van het uitgavenbeperkende effect van de hervormingen in het pensioenstelsel zullen teruglopen. De huidige brutoschuld ligt in Letland op een zeer laag niveau en met de in het convergentieprogramma beoogde verbetering van de structurele begrotingssituatie zouden de risico´s voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn deels kunnen worden ondervangen. Al met al lijkt Letland weinig risico te lopen wat de houdbaarheid van de overheidsfinanciën betreft.14.  Het convergentieprogramma bevat een kwalitatieve beoordeling van de algemene gevolgen van het uitvoeringsverslag van oktober 2006 van het nationale hervormingsprogramma binnen het kader van de begrotingsstrategie op middellange termijn. Daarnaast verschaft het informatie over de rechtstreekse budgettaire kosten of besparingen van de voornaamste hervormingen waarin het nationale hervormingsprogramma voorziet, en wordt in de begrotingsprognoses expliciet rekening gehouden met de gevolgen van de in het nationale hervormingsprogramma geschetste maatregelen voor de overheidsfinanciën. De in het convergentieprogramma opgenomen maatregelen op het gebied van de overheidsfinanciën lijken aan te sluiten bij de in het kader van het nationale hervormingsprogramma voorgenomen acties. Met name wordt in beide programma´s melding gemaakt van een duidelijke stijging van de publieke investeringen en bevat het convergentieprogramma een toelichting op de te nemen maatregelen om de institutionele kenmerken van de overheidsfinanciën te verbeteren, waaronder de invoering van het meerjarig begrotingskader.15.  De begrotingsstrategie van het programma is slechts gedeeltelijk in overeenstemming met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid die in de geïntegreerde richtsnoeren voor de periode 2005-2008 zijn opgenomen. Met name wordt met de beoogde begrotingskoers de houdbaarheid van de externe rekening onvoldoende bevorderd.16.  Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, bevat het programma alle verplichte en de meeste facultatieve gegevens[7]. Wel bevat standaardtabel 2 een aantal inconsistenties.Al met al strookt de verslechtering van de begrotingssituatie in 2007 niet met een verstandig, op een duurzame convergentie gericht begrotingsbeleid waarmee onder meer de externe onevenwichtigheden en de inflatie worden ingedamd. In de jaren daarna wordt in verband met de vooruitzichten op een krachtige groei gerekend op vooruitgang richting de MTD, maar de budgettaire doelstellingen zijn niet ambitieus en er bestaat gevaar dat ze vanaf 2008 niet worden gehaald.Gezien de bovenstaande evaluatie wordt Letland verzocht om:(i) de risico´s op macro-economische instabiliteit te verkleinen door voor 2007 een duidelijk beter budgettair resultaat na te streven en in het kader van een bredere hervormingsstrategie zo spoedig mogelijk maatregelen te treffen om in de daaropvolgende jaren een consolidatie te realiseren die verder gaat dan de MTD;(ii) een duidelijker en bindender middellangetermijnkader voor de planning en beheersing van de overheidsfinanciën vast te stellen.Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |Reëel BBP (Verandering in %) | CP jan 2007 | 10,2 | 11,5 | 9,0 | 7,5 | 7,5 |COM nov 2006 | 10,2 | 11,0 | 8,9 | 8,0 | n.b. |CP nov 2005 | 8,4 | 7,5 | 7,0 | 7,0 | n.b. |HICP-inflatie (%) | CP jan 2007 | 6,9 | 6,6 | 6,4 | 5,2 | 4,2 |COM nov 2006 | 6,9 | 6,7 | 5,8 | 5,4 | n.b. |CP nov 2005 | 6,9 | 5,6 | 4,3 | 3,5 | n.b. |Output gap (% van het potentiële BBP) | CP jan 20071 | 0,0 | 1,8 | 1,3 | -0,5 | -2,0 |COM nov 20065 | -0,2 | 1,1 | 0,4 | -1,0 | n.b. |CP nov 20051 | 0,8 | 0,4 | -0,5 | -1,1 | n.b. |Overheidssaldo6 (% van het BBP) | CP jan 2007 | 0,1 | -0,4 | -1,3 | -0,9 | -0,4 |COM nov 2006 | 0,1 | -1,0 | -1,2 | -1,2 | n.b. |CP nov 2005 | -1,5 | -1,5 | -1,4 | -1,3 | n.b. |Primair saldo6 (% van het BBP) | CP jan 2007 | 0,7 | 0,2 | -0,8 | -0,4 | 0,1 |COM nov 2006 | 0,7 | -0,4 | -0,7 | -0,7 | n.b. |CP nov 2005 | -0,7 | -0,8 | -0,6 | -0,6 | n.b. |Conjunctuurgezuiverd saldo6 (% van het BBP) | CP jan 20071 | 0,1 | -0,9 | -1,7 | -0,8 | 0,2 |COM nov 2006 | 0,2 | -1,3 | -1,3 | -0,9 | n.b. |CP nov 20051 | -1,7 | -1,6 | -1,3 | -1,0 | n.b. |Structureel saldo2,6 (% van het BBP) | CP jan 20073 | 0,1 | -0,9 | -1,7 | -0,8 | 0,2 |COM nov 20064 | 0,2 | -1,3 | -1,3 | -0,9 | n.b. |CP nov 2005 | -1,7 | -1,6 | -1,3 | -1,0 | n.b. |Bruto overheidsschuld (% van het BBP) | CP jan 2007 | 12,1 | 10,7 | 10,5 | 10,6 | 9,4 |COM nov 2006 | 12,1 | 11,1 | 10,6 | 10,3 | n.b. |CP nov 2005 | 14,9 | 13,6 | 13,7 | 14,7 | n.b. |Noten: 1Berekeningen van de diensten van de Commissie op basis van de in het programma voorkomende informatie. 2 Conjunctuurgezuiverd saldo (zoals in de vorige rijen), ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen. 3 Er zijn geen eenmalige en tijdelijke maatregelen in het programma opgenomen. 4 Er zijn geen eenmalige en tijdelijke maatregelen in de najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie opgenomen. 5Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 9,3%, 9,6%, 9,6% en 9,5% in de periode 2005-2008. 6In het tekort is rekening gehouden met de nettokosten van de lopende pensioenhervormingen (invoering van een tweede pijler). De kosten worden geraamd op 0,3% van het BBP in 2005, 0,4% van het BBP in 2006, 0,6% van het BBP in 2007, 1,3% van het BBP in 2008 en 1,5% van het BBP in 2009. Gecorrigeerd voor de gevolgen van de gefaseerde invoering van de pensioenhervormingen verslechtert het structurele saldo volgens het programma in 2007 met 0,6% van het BBP en verbetert het in 2008 met 1,6% en in 2009 met 1,2%. Bronnen: Convergentieprogramma (CP); economische najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |[1] PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Verordening gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1055/2005 (PB L 174 van 7.7.2005, blz. 1). Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op:http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.[2] Communication from the Commission to the spring European Council implementing the renewed lisbon strategy for growth and jobs - "A year of delivery", COM(2006) 816 van 12.12.2006.[3] Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: "Houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn in de EU", COM(2006) 574 van 12.10.2006; directoraat-generaal Economische en financiële zaken van de Commissie (2006): "The long-term sustainability of public finances in the European Union", European Economy nr. 4/2006.[4] "Specificaties inzake de uitvoering van het stabiliteits- en groeipact en richtsnoeren inzake de vorm en de inhoud van stabiliteits- en convergentieprogramma's", door de Raad (Ecofin) op 11 oktober 2005 bekrachtigd.[5] PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Verordening gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1055/2005 (PB L 174 van 7.7.2005, blz. 1). Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op:http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.[6] Door de formatie van een nieuwe regering in november 2006 na de algemene verkiezingen in oktober is de actualisering zes weken na de in de gedragscode gestelde termijn van 1 december ingediend.[7] Met name ontbreken de subcomponenten van de stock-flow adjustment en een aantal gegevens over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn.