               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 22.5.2017
            COM(2017) 521 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2017 van Portugalen met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2017 van Portugal

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2017 van Portugal

                  en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2017 van Portugal

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid,
                  1
                en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie
                  3
               ,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement
                  4
               ,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 16 november 2016 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse
                  5
                en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester 2017 voor coördinatie van het economisch beleid. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 9-10 maart 2017 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 16 november 2015 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen
                  6
               , waarin zij Portugal heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen. Die aanbeveling is op 9-10 maart 2017 door de Europese Raad bekrachtigd en op 21 maart door de Raad goedgekeurd
                  7
               .

               (2)Als land dat de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie, dient Portugal ervoor te zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone die in de onderstaande aanbevelingen 1 tot en met 4 is weergegeven.

               (3)Op 22 februari 2017 is het landverslag 2017
                  8
                voor Portugal gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Portugal bij de tenuitvoerlegging van de op 12 juli 2016 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Portugal in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 22 februari 2017 zijn gepubliceerd
                  9
               . Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat er in Portugal sprake is van macro-economische onevenwichtigheden. Met name de hoge netto externe verplichtingen, de private en publieke schulden en het hoge percentage oninbare leningen vormen kwetsbaarheden in een context van hoge, maar dalende werkloosheid en trage productiviteitsgroei. Het groeipotentieel blijft onder het niveau van vóór de crisis, onder invloed van hardnekkige knelpunten en starheid op de product- en arbeidsmarkten in combinatie met externe onevenwichtigheden. Het saldo op de lopende rekening vertoont enige verbetering. Extra inspanningen zijn evenwel vereist voor een meer aanzienlijke aanpassing van de externe nettoverplichtingen. Na een significante aanpassing in de voorbije jaren zijn de loonkosten per eenheid product beginnen toenemen door achterblijvende productiviteitsgroei en stijgende lonen. De particuliere schuld daalt en de overheidsschuld is gestabiliseerd, maar verdere schuldafbouw blijft nodig. Het volume oninbare leningen blijft hoog en, in combinatie met de geringe winstgevendheid en de betrekkelijk zwakke kapitaalbuffers, vormt dit een risico voor de balansen van banken. De situatie op de arbeidsmarkt is verbeterd, maar zowel de jeugdwerkloosheid als de langdurige werkloosheid als het percentage tijdelijke werknemers is nog steeds groot.

               (4)Op 28 april 2017 heeft Portugal zijn nationale hervormingsprogramma 2017 en zijn stabiliteitsprogramma 2017 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd. In het nationale hervormingsplan van Portugal zijn toezeggingen op zowel korte als middellange termijn opgenomen. Het omvat met name maatregelen voor een beter beheer van de overheidsfinanciën en het ondernemingsklimaat en de aanpak van bedrijfsschulden. Het bevat toezeggingen voor ambitieuze hervormingen met het oog op de modernisering van de overheidsdiensten, het verhogen van de sociale bescherming, een verbetering van het vaardigheidsniveau van de beroepsbevolking en een beter beheer van overheidsbedrijven. Ook de uitdagingen in het landverslag 2017 en de aanbeveling voor de eurozone komen aan de orde, met inbegrip van de noodzaak om de investeringen een nieuwe impuls te geven en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te waarborgen. Indien volledig uitgevoerd binnen de vooropgestelde termijnen, kunnen deze maatregelen bijdragen tot de aanpak van de macro-economische onevenwichtigheden waarmee Portugal wordt geconfronteerd en de tenuitvoerlegging van de landspecifieke aanbevelingen. Op basis van de beoordeling van de beleidsvoornemens van Portugal bevestigt de Commissie haar vorige beoordeling dat er in deze fase geen verdere stappen nodig zijn in het kader van de procedure bij macro-economische onevenwichtigheden. De uitvoering van de agenda voor beleidshervormingen zal nauwgezet worden gevolgd in het kader van specifieke monitoring.

               (5)De desbetreffende landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programma's van de lidstaten voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van de wetgeving over de ESI-fondsen
                  10
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken de betrokken programma's voor ESI-fondsen te evalueren en te wijzigen wanneer dit nodig is om de uitvoering van de betrokken landspecifieke aanbevelingen te ondersteunen. De Commissie heeft nadere richtsnoeren verstrekt over de toepassing van die regels
                  11
               .

               (6)Ingevolge de intrekking van de buitensporigtekortprocedure valt Portugal momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is het aan de overgangsregel voor de schuld onderworpen. In zijn stabiliteitsprogramma 2017 gaat Portugal uit van een nominaal tekort van 1,5% van het bbp en 1,0% van het bbp in respectievelijk 2017 en 2018, dat vervolgens omslaat in een overschot van 0,4% van het bbp in 2020. In deze plannen wordt geen rekening gehouden met het potentiële tekortverhogende effect van maatregelen om het bankwezen te ondersteunen
                  12
               . Voorzien wordt dat de begrotingsdoelstelling op middellange termijn – een structureel overschot van 0,25% van het bbp – tegen 2021 gerealiseerd wordt. Volgens het stabiliteitsprogramma zou de overheidsschuldquote 127,9% bedragen in 2017 en 124,2% in 2018, en vervolgens dalen tot 117,6% van het bbp in 2020. Het macro-economische scenario dat aan deze begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel voor 2017, maar gunstig voor de volgende jaren. Tegelijkertijd zijn de maatregelen die nodig zijn om vanaf 2017 de geplande tekortdoelstellingen te ondersteunen, niet voldoende gespecificeerd.

               (7)Op 12 juli 2016 heeft de Raad Portugal aanbevolen in 2017 een jaarlijkse budgettaire aanpassing van ten minste 0,6% van het bbp te realiseren in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn. Op basis van de voorjaarsprognoses 2017 van de Commissie bestaat het risico dat in 2017 significant zal worden afgeweken van deze vereiste.

               (8)In het licht van de begrotingssituatie en met name het schuldniveau van Portugal wordt in 2018 verwacht dat Portugal zich verder zal aanpassingen in de richting van zijn budgettaire middellangetermijndoelstelling van een structureel overschot van 0,25% van het bbp. Volgens de gezamenlijk overeengekomen aanpassingsmatrix in het kader van het stabiliteits- en groeipact vertaalt die aanpassing zich in een vereiste dat de nominale groeivoet van netto overheidsuitgaven
                  13
                niet hoger ligt dan 0,1%. Dat zou overeenkomen met een structurele aanpassing van ten minste 0,6% van het bbp. Bij ongewijzigd beleid bestaat het gevaar dat in 2018 significant zal worden afgeweken van deze vereiste. Volgens de prognoses zal Portugal op het eerste gezicht in 2017 en 2018 niet voldoen aan de overgangsregel voor de schuld. Over het algemeen is de Raad van oordeel dat verdere maatregelen nodig zullen zijn vanaf 2017 om aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact te voldoen. Op grond van Verordening (EG) nr. 1466/97 moet bij de beoordeling van de begrotingsplannen en -resultaten echter rekening worden gehouden met de begrotingsbalans van de lidstaat in het licht van de conjuncturele omstandigheden. Zoals wordt herhaald in de mededeling van de Commissie bij deze landspecifieke aanbevelingen, moet bij de beoordeling van het ontwerpbegrotingsplan 2018 en de daaropvolgende beoordeling van de begrotingsresultaten 2018, naar behoren rekening worden gehouden met de doelstelling om tot een begrotingskoers te komen die bijdraagt aan zowel de versterking van het lopende herstel als aan het waarborgen van de duurzaamheid van de Portugese overheidsfinanciën. In die context is de Commissie van plan gebruik te maken van de geldende beoordelingsmarge in het licht van de conjuncturele situatie in Portugal.

               (9)Een solide budgettaire consolidatie berust op een tijdige en strikte toepassing van de nieuwe budgettaire kaderwet, een herziening en stroomlijning van de overheidsuitgaven en een verdere verbetering van de belastinginning. Portugal is begonnen met een toetsing van de uitgaven, hoofdzakelijk gebaseerd op efficiëntiemaatregelen die betrekking hebben op de ministeries van gezondheidszorg en onderwijs, overheidsbedrijven en (gecentraliseerde) plaatsing van overheidsopdrachten en beheer van onroerend goed. Deze evaluatie van de uitgaven is evenwel geen alomvattende benadering, aangezien de toetsing alleen betrekking heeft op de centrale overheid en toegespitst is op efficiëntiewinsten die voortvloeien uit een stroomlijning van de diensten. In de gezondheidszorg heeft de overheid maatregelen genomen om ziektepreventie en een volksgezondheidbeleid te bevorderen. Bovendien zijn verscheidene stappen gezet om de gezondheidszorg efficiënter en duurzamer te maken, bijvoorbeeld via een gecentraliseerde inkoop van geneesmiddelen en een ruimer gebruik van generieke geneesmiddelen. In het kader van de voortzetting van de ziekenhuishervorming blijven ook de begrotingsplanning en -uitvoering in de ziekenhuizen essentieel. Te late betalingen (betalingsachterstanden) blijven toenemen, hetgeen wijst op tekortkomingen in de boekhoudkundige controle en het beheer. Een accurate en evenwichtige begrotingsopmaak, verbeterde controles en een doeltreffende handhaving van de wet op de beheersing van de verplichtingen zouden kunnen bijdragen tot het wegwerken van de betalingsachterstanden en een verbetering van de efficiëntie en kwaliteit in deze sector. Hoge en stijgende vergrijzingskosten vormen nog steeds een risico voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Op middellange termijn zullen de hogere budgettaire risico's naar verwachting grotendeels gerelateerd zijn aan de kosten voor de financiering van de pensioenen. De budgettaire risico's op lange termijn worden laag ingeschat, grotendeels als gevolg van de pensioenhervormingen en uitgaande van een scenario van ongewijzigd beleid, waarbij het pensioenstelsel minder afhankelijk wordt gemaakt van begrotingsoverdrachten. De herstructurering van de overheidsbedrijven met het oog op de budgettaire houdbaarheid is nog niet afdoende aangepakt. In het tweede kwartaal van 2016 bedroeg de totale schuldenlast van de overheidsbedrijven die onder het toezicht vallen van de monitoringeenheid (UTAM) van het ministerie van Financiën, 32 miljard EUR. Een kader met vastgestelde doelstellingen om de financiële levensvatbaarheid van de overheidsbedrijven te waarborgen, zou kunnen bijdragen tot het verminderen van hun afhankelijkheid van overdrachten uit de overheidsbegroting en tot de aanpak van het aanzienlijke schuldvolume.

               (10)De Portugese arbeidsmarkt heeft zich in 2016 verder hersteld, met een gestage verbetering van de arbeidsmarktindicatoren en een daling van het werkloosheidspercentage. Bij een aanzienlijk deel van de nieuwe banen die zijn gecreëerd, gaat het om indienstnemingen met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. Het aantal tijdelijke arbeidsovereenkomsten blijft evenwel stabiel op een hoog niveau. De sterke segmentering van de arbeidsmarkt heeft negatieve gevolgen voor de loopbaanperspectieven en inkomens van werknemers, in het bijzonder voor de jongeren. In januari 2017 heeft Portugal zijn ondersteuningsprogramma voor het scheppen van werkgelegenheid herzien met het oog op de bevordering van indienstnemingen met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde duur. De verwachte impact van dit programma op het terugdringen van de segmentatie in de arbeidsmarkt lijkt evenwel beperkt, aangezien relatief weinig mensen voor het programma in aanmerking zullen komen. Hoewel recente arbeidsmarkthervormingen hebben geresulteerd in meer stimulansen voor werkgelegenheidscreatie, kunnen sommige aspecten van het rechtskader ondernemingen ervan weerhouden personeel in dienst te nemen met arbeidsovereenkomsten voor onbepaalde duur. Werkgevers worden met name geconfronteerd met hoge en onzekere ontslagvergoedingen bij het individueel ontslag van werknemers met een vaste arbeidsovereenkomst. Dit is deels toe te schrijven aan de mogelijkheid dat een werknemer opnieuw in dienst moet worden genomen, indien het ontslag als oneerlijk wordt beschouwd, en aan inefficiënte gerechtelijke procedures.

               (11)Als gevolg van de daling van de werkloosheid sinds 2014 neemt het absolute aantal langdurig werklozen ook af. Meer dan de helft van de werklozen zijn reeds langer dan een jaar werkloos en dit percentage neemt niet af met het herstel. Hoge niveaus van langdurige en jeugdwerkloosheid verhogen het risico dat werklozen zich terugtrekken uit de arbeidsmarkt, geleidelijk hun vaardigheden en inzetbaarheid verliezen, hetgeen een negatieve invloed heeft op de potentiële groei. De jeugdwerkloosheid, die weliswaar nog steeds aanzienlijk is, neemt af als gevolg van een reeks maatregelen die in de voorbije jaren zijn genomen, inclusief maatregelen om de jongeren beter te bereiken in het kader van de jongerengarantie. Dit zou deels kunnen verklaren waarom het aantal jongeren die geen werk hebben en evenmin onderwijs of een opleiding volgen (NEET) lager is dan het EU-gemiddelde. Portugal neemt ook maatregelen om het actieve arbeidsmarktbeleid te stroomlijnen en het vraagstuk van de jeugdwerkloosheid aan te pakken. Hierbij gaat het om de invoering van werkgelegenheidsprikkels (door middel van lagere socialezekerheidspremies) in april 2017, die toegespitst zijn op de indienstneming met arbeidsovereenkomsten van onbepaalde duur van jongeren en langdurig werklozen. Voor een doeltreffende activering van de langdurig werklozen is het evenwel noodzakelijk dat de overheidsdiensten voor arbeidsvoorziening doeltreffend samenwerken met de sociale diensten om de behoeften van deze groep beter in kaart te brengen en aan te pakken. Een belangrijke stap in deze richting zou de oprichting zijn van de aangekondigde centrale aanspreekpunten voor arbeidsbemiddeling.

               (12)Zoals in het aangekondigde tijdschema was gepland, heeft de regering in 2017 het minimumloon voor het derde opeenvolgende jaar verhoogd. Met de laatste verhoging, boven de verwachte inflatie en de gemiddelde stijgingen van de productiviteit, zal het minimumloon naar verwachting in toenemende mate bindend worden, aangezien in 2016 reeds een vijfde van het totale aantal werknemers onder het minimumloon viel. Verhogingen van het minimumloon dragen bij tot de vermindering van grote armoede onder de werkenden en kunnen een positief effect hebben op de totale vraag. Zij kunnen evenwel de werkgelegenheid in het gedrang brengen, in het bijzonder voor laaggeschoolde werknemers. Deze risico's zijn niet uitgekomen bij het huidige herstel, maar vormen nog steeds een probleem. De regering volgt door middel van kwartaalverslagen de effecten van de ontwikkeling van het minimumloon. Deze verslagen worden bekendgemaakt en met de sociale partners besproken.

               (13)Portugal heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt op het vlak van de resultaten van het schoolonderwijs, zoals blijkt uit de meest recente PISA-resultaten. Onder de OESO-landen blijft Portugal evenwel het land met het hoogste percentage zittenblijvers, waarbij is aangetoond dat zittenblijven het risico op schooluitval verhoogt en aanzienlijk weegt op de onderwijskosten. Het algemene vaardigheidsniveau van de beroepsbevolking blijft een van de laagste in Europa, hetgeen het innovatiepotentieel en het concurrentievermogen van het land belemmert. Bovendien blijven digitale vaardigheden een belemmering voor de verbetering van de vaardigheden van de beroepsbevolking. Ongeveer 22% van de Portugese beroepsbevolking heeft geen digitale vaardigheden (meestal omdat zij niet regelmatig gebruik maken van het internet), hetgeen zowat tweemaal zo hoog is als het EU-gemiddelde. De regering heeft maatregelen genomen om de volwasseneneducatie te bevorderen, met name door de oprichting van kwalificatiecentra en het vaardighedenpaspoort. Om de doeltreffendheid ervan te verzekeren, is het essentieel dat zij zorgen voor een hoogwaardig aanbod van bijscholing en omscholing van werknemers, overeenkomstig de behoeften van de arbeidsmarkt. De regering heeft ook een aantal maatregelen genomen ter ondersteuning van de samenwerking tussen het hoger onderwijs en het bedrijfsleven, met name wat betreft onderzoeksresultaten en -activiteiten. De structuren van de universiteiten moeten worden aangepast om deze samenwerking te bevorderen.

               (14)Door het grote volume oninbare bedrijfsleningen, de geringe winstgevendheid, de blootstelling aan overheidsschuldrisico's en zwakke kapitaalbuffers komt de banksector onder druk te staan. De aantasting van de kwaliteit van de activa, in het bijzonder bij de ondernemingen, weegt op de winstgevendheid van de banksector. Samen met lage kapitaalbuffers is het een van de factoren die een productieve allocatie van kredieten en investeringen in de weg staan. Het percentage oninbare leningen blijft hoog (20,1% ten opzichte van 19,6% eind 2015) en neemt nog steeds toe voor sommige economische sectoren, met name bij ondernemingen die actief zijn in de bouw- en vastgoedsector. Recentelijk zijn er een aantal maatregelen genomen om het grote volume oninbare leningen aan te pakken. Er is evenwel nog steeds nood aan een alomvattende strategie om te zorgen voor een aanzienlijke afbouw van het volume aan een waardevermindering onderhevige schulden, met inbegrip van het bevorderen van de ontwikkeling van secundaire markten om de banken in staat te stellen delen van hun probleemportfolio's te verkopen.

               (15)Zowel aan de vraag- als aan de aanbodzijde heeft er zich een geleidelijke verbetering voorgedaan van de kredietvoorwaarden. De toegang tot financiering blijft evenwel een groot probleem voor kmo's. Het percentage Portugese kmo's waaraan het volledige bedrag aangevraagde leningen niet werd toegekend, steeg van 34% tot 42%, ten opzichte van een dalend EU-gemiddelde, dat in 2016 30% bedroeg. Innovatieve en concurrerende ondernemingen met een sterk groeipotentieel zouden gebaat zijn bij een betere toegang tot kapitaal. Hierdoor vermindert hun afhankelijkheid van financiering met vreemd vermogen en krijgen ze een betere toegang tot financiering, waardoor de ondernemingen kunnen uitbreiden en internationaliseren. In 2016 was het verschil in de kapitaalkosten tussen met schulden en met eigen vermogen gefinancierde investeringen het op vier na hoogste in de EU en bevond het zich ruim boven het EU-gemiddelde. Hoewel de wijzigingen in het belastingstelsel de stimulansen hebben afgebouwd om een beroep te doen op schuldfinanciering, is het te vroeg om enig effect te kunnen vaststellen op de relatief sterke bevoordeling van schulden in de vennootschapsbelasting. In juli 2016 hebben de autoriteiten het Capitalizar programma opgezet dat hoofdzakelijk is ontworpen om particuliere investeringen te bevorderen. Het programma bevat nieuwe kredietlijnen voor kmo's, voorziet in de oprichting van gespecialiseerde fondsen die zouden kunnen participeren in particuliere investeringen en wijzigt het belastingstelsel om investeringen te ondersteunen. Tegelijkertijd heeft de regering een ander programma opgezet (Programa Semente) om te voorzien in de financiering van startende ondernemingen in hun aanloopfase (startkapitaal). Het programma zal deze ondernemingen helpen bij het aantrekken van financiering van het eigen vermogen door te voorzien in belastingverlagingen, voor ten minste twee jaar, aan individuele investeerders die nieuwe aandelen in dergelijke ondernemingen kopen. Verwacht wordt dat beide programma's zullen resulteren in een verbetering van de financiering van bedrijven in Portugal, op voorwaarde dat zij snel en volledig worden uitgevoerd.

               (16)Als onderdeel van een pakket maatregelen om belemmeringen in de dienstenmarkten aan te pakken
                  14
                heeft de Commissie in januari 2017 aan alle lidstaten een leidraad verstrekt inzake nationale hervormingsbehoeften bij de reglementering van professionele dienstverlening met een sterk groei- en werkgelegenheidspotentieel. De hervormingsaanbevelingen hebben betrekking op een breed scala aan vereisten die gebaseerd zijn op een vergelijkende analyse waarbij is voortgebouwd op het gedachtegoed en de werkzaamheden die de voorbije drie jaar zijn uitgevoerd in het kader van het wederzijdse beoordelingsproces met de lidstaten. Portugal heeft actief deelgenomen aan deze oefening. In zijn nationaal actieplan heeft Portugal uiteengezet dat in de loop van de komende jaren geen belangrijke wijzigingen worden verwacht, aangezien sinds 2011 belangrijke hervormingen en herzieningen van de regelgeving met betrekking tot de gereglementeerde beroepen zijn tot stand gekomen. De leidraad van de Commissie vormt een aanvulling op de evaluaties in het kader van het Europees semester doordat specifiek wordt ingegaan op de voor deze beroepen geldende vereisten. Er zijn belangrijke regelgevende en administratieve belemmeringen voor de toegang tot het verrichten van diensten in verschillende sectoren. In het kader van het programma voor financiële bijstand zijn afspraken gemaakt over hervormingen die toegespitst zijn op de bouwsector en de meest restrictieve zakelijke diensten, met inbegrip van gereglementeerde beroepen. Deze hervormingen zijn evenwel stilgelegd of omgebogen. Wat betreft de openstelling voor concurrentie van bepaalde beroepen, is de regelgeving die van toepassing is op deze beroepen minder ambitieus dan de kaderwet. Er is ook bezorgdheid dat deze regulering direct of indirect leidt tot mededingingsbeperking op de markt voor professionele dienstverlening.

               (17)De Portugese overheidsdiensten blijven kampen met geringe efficiëntie en transparantie. De mededinging op het gebied van overheidsopdrachten is nog steeds beperkt. Ondanks de geboekte vooruitgang doen er zich nog steeds tekortkomingen voor op het vlak van de transparantie en de betrouwbaarheid van gegevens en procedures inzake overheidsopdrachten. Transparantie bij concessieovereenkomsten en publiek-private partnerschappen wordt nog steeds belemmerd door aanbestedende diensten met een tekort aan de nodige deskundigheid om complexe contracten te beheren. Het gebruik van onderhandse gunningen bij overheidsopdrachten is nog steeds hoog. Door de administratieve last en het ontbreken van een homogene uitvoeringspraktijk in het land loopt de hervorming van de procedures vertraging op. Hoewel er enige vooruitgang is geboekt, zijn er vertragingen opgetreden bij de vereenvoudiging van lokale en centrale administratieve procedures. Hierbij was er weinig coördinatie tussen de verschillende geledingen van de overheid. De Portugese autoriteiten hebben een nieuw vereenvoudigingsprogramma, genaamd SIMPLEX+, goedgekeurd. Dit programma bevat een behoorlijk ambitieus maatregelenpakket voor de burgers en het bedrijfsleven. Deze maatregelen zijn veelbelovend. Met het oog op een doeltreffende impact van het programma moet evenwel worden gezorgd voor een snelle uitvoering van het SIMPLEX+-pakket. De meeste in het pakket opgenomen maatregelen die voor de ondernemingen van belang zijn, worden momenteel ten uitvoer gelegd. De prestaties van het Portugese gerechtelijk apparaat liggen nog steeds onder het EU-gemiddelde. Portugal blijft zwak scoren op de efficiëntie-indicatoren voor burgerlijke, commerciële en fiscale geschillen. Dit heeft een negatieve impact op de ondernemingsdynamiek en het aantrekken van buitenlandse directe investeringen. De efficiëntie van de fiscale en administratieve rechtbanken blijft problematisch op het vlak van het percentage afgehandelde zaken. De procedures slepen ook te lang aan. Gerechtelijke insolventieprocedures kunnen nog steeds tot 40 maanden onafgehandeld blijven, hetgeen vragen doet rijzen over de efficiëntie van het SIREVE-kader.

               (18)Portugal boekt vooruitgang met toenemende transparantie en corruptiebestrijding in de overheidsdiensten, maar beschikt niet over een overkoepelende strategie. Corruptiebestrijding lijkt een echte prioriteit te zijn geworden voor het nationale parket en er zijn meer efficiënte processen ingevoerd voor het beheer van de rechtszaken en de middelen. Het valt evenwel af te wachten of dit zal resulteren in verbeteringen van het percentage definitieve veroordelingen voor corruptie op hoog niveau en de toepassing van straffen die een sterkere afschrikkende werking hebben. Op preventief vlak zijn de in elke overheidsinstelling opgezette corruptiepreventieplannen tot nu toe grotendeels formalistisch gebleven. Zij zijn niet volledig aangepast aan elke organisatie en evenmin worden ze aangevuld met adequate monitoring.

               (19)In de context van het Europees semester heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Portugal verricht. Deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2017. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma als het nationale hervormingsprogramma doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Portugal zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar budgettair en sociaaleconomisch beleid in Portugal, maar is zij ook nagegaan of de EU-regels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Europese Unie te versterken door middel van een inbreng op EU-niveau in toekomstige nationale besluiten.

               (20)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma onderzocht en zijn advies
                  15
                daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (21)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma en het stabiliteitsprogramma onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 1 tot en met 4 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat Portugal in 2017 en 2018 de volgende actie onderneemt:

               1.Zorgen voor een duurzame correctie van het buitensporig tekort. Zijn begrotingsbeleid verderzetten overeenkomstig de vereisten van het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact, hetgeen neerkomt op een aanzienlijke begrotingsinspanning voor 2018. Bij het nemen van beleidsmaatregelen moet worden gestreefd naar een begrotingskoers die bijdraagt aan zowel de versterking van het huidige herstel als aan het waarborgen van de houdbaarheid van de Portugese overheidsfinanciën. De inspanningen opvoeren om een brede evaluatie van de uitgaven af te ronden op alle niveaus van de overheidsdiensten. De uitgavenbeheersing, kosteneffectiviteit en toereikende budgettering versterken, in het bijzonder in de gezondheidssector, met bijzondere aandacht voor de vermindering van de achterstallige betalingen in ziekenhuizen, en de houdbaarheid van het pensioenstelsel waarborgen. Tijdig voor de begroting 2018 sectorspecifieke efficiëntiestreefcijfers opstellen om de financiële levensvatbaarheid van overheidsbedrijven te verhogen, waarbij de totale netto-inkomsten van overheidsbedrijven verbeteren en de overheidsbegroting wordt ontlast.

               2.Indienstnemingen met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd bevorderen, onder meer door een herziening van het rechtskader. Zorgen voor de doeltreffende activering van de langdurig werklozen. In samenwerking met de sociale partners ervoor zorgen dat de ontwikkelingen van het minimumloon niet nadelig zijn voor de werkgelegenheid van laagopgeleiden.

               3.De inspanningen opvoeren om de balansen van kredietinstellingen op te schonen door de uitvoering van een brede strategie voor de aanpak van oninbare leningen, onder meer door een verruiming van de secundaire markt voor slechte activa. De toegang tot kapitaal verbeteren, in het bijzonder voor startende bedrijven en kleine en middelgrote ondernemingen.

               4.Een stappenplan uitvoeren om tegen eind 2017 de administratieve lasten verder te verminderen en belemmeringen van regelgevende aarde weg te nemen in de zakelijke diensten en in de bouwsector. De efficiëntie van de procedures voor fiscale en insolventiekwesties verbeteren.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)
                  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)
                  PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)
                  COM(2017) 521 final.

                     (4)
                  P8_ TA(2017)0038, P8_ TA(2017)0039, en P8_ TA(2017)0040.

                     (5)
                  COM(2016) 725 final.

                     (6)
                  COM(2016) 728 final.

                     (7)
                  2017/C92/01.

                     (8)
                  SWD(2017) 87 final.

                     (9)
                  COM(2017) 90 final.

                     (10)
                  Artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (11)

                        COM(2014) 494 final.

                     (12)
                  Besluit van de Commissie van 10 maart 2017 - SA.47178 - Portugal -  herkapitalisatie van Caixa Geral de Depósitos, S.A.

                     (13)
                  De netto-overheidsuitgaven omvatten de totale overheidsuitgaven zonder rekening te houden met rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma's van de Unie die volledig met inkomsten uit fondsen van Unie worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden afgevlakt over een periode van vier jaar. Discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde of bij wet geregelde verhogingen van de ontvangsten zijn meegerekend. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als de uitgavenzijde zijn niet meegenomen.

                     (14)
                  COM(2016) 820 final, COM(2016) 821 final, COM(2016) 822 final, COM(2016) 823 final en COM(2016) 824 final.

                     (15)
                  Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 22.5.2017
            COM(2017) 505 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2017 van Duitslanden met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2017 van Duitsland

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2017 van Duitsland

                  en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2017 van Duitsland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie
                  3
               ,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement
                  4
               ,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 16 november 2016 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse
                  5
                en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester 2017 voor coördinatie van het economisch beleid. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 9-10 maart 2017 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 16 november 2016 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen
                  6
               , waarin zij Duitsland heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen. Die aanbeveling is op 9-10 maart 2017 door de Europese Raad bekrachtigd en op 21 maart 2017 door de Raad goedgekeurd
                  7
               .

               (2)Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie, dient Duitsland ervoor te zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone die in de onderstaande aanbevelingen 1 en 2 is weergegeven.

               (3)Op 22 februari 2017 is het landverslag 2017 voor Duitsland gepubliceerd
                  8
               . Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Duitsland bij de tenuitvoerlegging van de op 12 juli 2016 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Duitsland in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 22 februari 2017 zijn bekendgemaakt
                  9
               . Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Duitsland met macro-economische onevenwichtigheden wordt geconfronteerd. Meer bepaald heeft het aanhoudend hoge overschot op de lopende rekening grensoverschrijdende relevantie en valt het – naast de doorgedreven integratie en de prestaties van Duitslands zeer concurrerende industrie in de internationale arbeidsverdeling – terug te voeren op spaaroverschotten en getemperde investeringen in zowel de particuliere als de overheidssector. Het overschot op de lopende rekening is in 2015 verder toegenomen en in 2016 grotendeels ongewijzigd gebleven en het zal naar verwachting hoog blijven. Dit overschot aanpakken kan gevolgen hebben voor de herbalanceringsperspectieven van de rest van de eurozone en de EU omdat een dynamischere binnenlandse vraag in Duitsland de druk kan verlichten op lidstaten met een zware schuldenlast om hun schulden af te bouwen. Ondanks de lage rente die voor gunstige financieringsvoorwaarden zorgt, zijn de bedrijfsinvesteringen als percentage van het bbp nog steeds bescheiden. Hoewel het herstel van de particuliere consumptie doorzet, zijn de besparingen van huishoudens opgelopen tot recordniveaus voor de EU. Om het risico van negatieve effecten op de Duitse economie en, gezien de omvang en de grensoverschrijdende relevantie van het land, op de economische en monetaire unie te beperken, is het zeer belangrijk dat maatregelen worden genomen.

               (4)Duitsland heeft op 13 april 2017 zijn stabiliteitsprogramma 2017 en op 28 april 2017 zijn nationale hervormingsprogramma 2017 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programma's van de lidstaten voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van de wetgeving over de ESI-fondsen
                  10
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken de betrokken programma's voor ESI-fondsen te evalueren en te wijzigen wanneer dat nodig is om de uitvoering van de betrokken landspecifieke aanbevelingen te ondersteunen. De Commissie heeft nadere richtsnoeren verstrekt over de toepassing van die regels
                  11
               .

               (6)Duitsland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is aan de schuldregel onderworpen. In haar stabiliteitsprogramma 2017 plant de regering voor de periode 2017-2021 een begrotingsoverschot van ¼ tot ½ % van het bbp. Duitsland zal gedurende de gehele programmaperiode met een marge aan de begrotingsdoelstelling op middellange termijn – een structureel tekort van 0,5 % van het bbp – blijven voldoen. Volgens het stabiliteitsprogramma zal de overheidsschuldquote naar verwachting geleidelijk afnemen tot 57 % in 2021. Het macro-economische scenario dat aan deze begrotingsprognoses ten grondslag ligt dat niet door een onafhankelijke instantie is bekrachtigd, is plausibel.

               (7)Volgens de voorjaarsprognoses 2017 van de Commissie zal er naar verwachting sprake zijn van een overschot van 0,6 % van het bbp in 2017 en van 0,3 % van het bbp in 2018, boven de begrotingsdoelstelling op middellange termijn. De overheidsschuld blijft volgens de prognoses een sterke daling vertonen, waarbij ruimschoots aan de schuldregel wordt voldaan. Over het algemeen is de Raad van oordeel dat Duitsland naar verwachting in 2017 en 2018 aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen. Tegelijkertijd is er ruimte om de binnenlandse vraag te ondersteunen door met name het begrotingsbeleid te gebruiken om een aanhoudende opwaartse trend van de investeringen te realiseren, en door de voorwaarden te scheppen voor een hogere reële loongroei.

               (8)De overheidsinvesteringen als percentage van het bbp zijn grotendeels constant gebleven en liggen onder het gemiddelde van de eurozone. Met name op gemeentelijk niveau is nog steeds sprake van een investeringsachterstand, met nog altijd negatieve netto-investeringen in 2016, en dit ondanks de maatregelen van de laatste jaren en een forse toename van de overheidsinvesteringen door de federale overheid in 2015 en 2016. In 2016 werden aanvullende maatregelen genomen die de ruimte voor overheidsinvesteringen zouden moeten vergroten, ook op federaal en gemeentelijk niveau. Deze omvatten een hervorming van de federale begrotingsverhoudingen die, na te zijn goedgekeurd, in 2020 haar beslag moet krijgen. Bovendien zou het uitbreiden tot gemeentelijke overheden van adviesdiensten voor het plannen van investeringen in infrastructuur ertoe moeten leiden dat investeringen in infrastructuur op gemeentelijk niveau beter worden gepland en uitgevoerd. Dit lijkt bijzonder belangrijk omdat in de deelstaten en gemeenten slechts beperkt wordt geïnvesteerd in infrastructuurprojecten, en daarbij sprake is van organisatorische en capaciteitsproblemen. De gunstige begrotingspositie wijst over het algemeen op beschikbare begrotingsruimte, bijvoorbeeld in de vorm van aanvullende middelen om overheidsinvesteringen op alle bestuursniveaus te verhogen.

               (9)De totale uitgaven voor openbaar en particulier onderwijs en onderzoek zijn in de afgelopen jaren vrij stabiel gebleven in verhouding tot het bbp, maar liggen nog steeds onder het EU-gemiddelde. Met 9,1 % in 2015 werd de nationale doelstelling van 10 % van het bbp niet gehaald. Aanvullende investeringen in onderwijs, onderzoek en innovatie zijn cruciaal voor het toekomstige economische succes van Duitsland en meer bepaald om de recent aangekomen immigranten op efficiënte wijze te integreren. Om dat laatste te verwezenlijken, heeft Duitsland aanzienlijke inspanningen geleverd, met name op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding. De komende jaren zullen vergelijkbare inspanningen in andere onderwijssectoren nodig zijn.

               (10)Het Duitse belastingstelsel blijft complex, de kosten van de belastingadministratie zijn hoog en verschillende bepalingen van de vennootschapsbelasting vormen mogelijk een hinderpaal voor particuliere investeringen. Ondanks significante verlagingen behoren de kapitaalkosten voor ondernemingen in Duitsland nog steeds tot de hoogste in de EU-28. Met inbegrip van de lokale bedrijfsbelasting (Gewerbesteuer) en de solidariteitstoeslag bedroeg het hoogste wettelijke tarief van de vennootschapsbelasting in 2016 30,2 %. Dit was beduidend meer dan het ongewogen EU-gemiddelde van 22,8 %. Het gemiddeld effectief belastingtarief bedraagt 28,2 %, tegenover een niet-gewogen gemiddelde van 21,1 % voor de EU. Wat de bevoordeling van schulden in het kader van de vennootschapsbelasting betreft, bekleedt Duitsland in 2016 de zevende plaats in de EU. Een soortgelijke bevoordeling van schulden bestaat op aandeelhoudersniveau. Dit is met name van belang voor kmo’s, met hun veeleer binnenlandse aandeelhouders. Een verlaging van de kapitaalkosten voor eigen vermogen zou de particuliere investeringen en de onderontwikkelde Duitse markt voor durfkapitaal kunnen aanzwengelen. Andere kenmerken van het belastingstelsel die mogelijk financierings- en investeringsbeslissingen kunnen verstoren, zijn de opname van non-profitelementen in de belastinggrondslag van de lokale bedrijfsbelasting, beperkingen op de overdracht van verliezen, en door fiscale overwegingen ingegeven verstoringen met betrekking tot de keuze van de rechtsvorm. Andere bepalingen die het belastingstelsel mogelijk minder investeringsvriendelijk maken, zijn onder meer de afschrijvingsregeling, de rentevoet die wordt gebruikt voor de berekening van aftrekbare pensioenvoorzieningen, de belasting op kapitaalwinsten, en het hanteren van een boekhouding op kasbasis voor de heffing van de belasting over de toegevoegde waarde. Indien effectief uitgevoerd, kan de bijkomende algemene en IT-specifieke functionele autoriteit van de federale belastingdienst over de belastingdiensten van de deelstaten, overeengekomen in het kader van de hervorming van de federale belastingverhoudingen, de modernisering van de belastingadministratie helpen versnellen.

               (11)De investeringen met durfkapitaal zijn toegenomen in Duitsland, maar naar internationale normen blijft de markt nog steeds onderontwikkeld. In 2015 waren investeringen met durfkapitaal goed voor 0,03 % van het bbp, dat is iets meer dan het EU-gemiddelde, maar nog steeds minder dan in lidstaten als Finland, het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Ierland of Frankrijk, en veel minder dan in derde landen als Israël en de Verenigde Staten. Zo lijkt de durfkapitaalmarkt in Duitsland er met name niet in te slagen voor grotere investeringen in latere stadia te zorgen. De federale regering heeft een reeks maatregelen genomen om investeringen met durfkapitaal te ondersteunen. Zo heeft zij de belasting op investeringsfondsen vereenvoudigd, de overdracht van verliezen binnen de vennootschapsbelasting verbeterd en het INVEST-programma voor business angels uitgebreid.

               (12)De overstap naar hernieuwbare energie vergt aanzienlijke investeringen in netwerken voor stroomdistributie. De planning van binnenlandse stroominfrastructuur heeft echter aanzienlijke vertraging opgelopen. Vooral maatschappelijk protest heeft ervoor gezorgd dat medio 2016 slechts circa 35 % van de hoogspanningsnet-projecten uit het “Energieleitungsausbaugesetz” van 2009 was gerealiseerd. Van de huidige geplande 6 100 km elektriciteitsleidingen in het “Bedarfsplangesetz” is slechts ongeveer 6 % goedgekeurd en maar 1 % daadwerkelijk aangelegd.

               (13)Er bestaan nog steeds belemmeringen voor het optimaal benutten van de voordelen van de digitalisering. Zo presteert Duitsland niet goed inzake de beschikbaarheid van snelle en supersnelle breedbandverbindingen, meer bepaald in half verstedelijkte en plattelandsgebieden. Jonge Duitsers maken relatief weinig gebruik van computers en vele scholen hebben geen toegang tot breedband. Ook de prestaties op het gebied van digitale overheidsdiensten liggen onder het EU-gemiddelde. Vooral kmo’s zijn op het gebied van digitalisering aan een inhaalbeweging toe. Slechts een vijfde van de kmo’s beschikt over een strategie voor digitalisering. Er is een netwerk van kmo-centra voor toponderzoek opgezet om de digitalisering van kmo’s te versterken en te versnellen en het “Industrie 4.0”-platform brengt alle relevante belanghebbenden bijeen. Hoewel O&O-investeringen door ondernemingen in stijgende lijn gaan en Duitsland de verwezenlijking van de Europa 2020-doelstelling inzake O&O-intensiteit benadert, zijn de investeringen in toenemende mate geconcentreerd in grote ondernemingen, terwijl de bijdrage van kmo’s afneemt. Bovendien kan de vergrijzing in de komende jaren ook van invloed zijn op het ondernemerschap.

               (14)Er blijven grote regelgevende barrières bestaan in de sector van de zakelijke diensten en de gereglementeerde beroepen. Het aantal restricties is hoger dan het EU-gemiddelde, meer bepaald voor architecten, ingenieurs, juristen en accountants/belastingadviseurs. Bovendien is het opzeggingspercentage voor deze beroepen aanzienlijk lager dan het EU-gemiddelde, hetgeen lijkt te wijzen op een relatief geringe dynamiek en weinig concurrentie op het gebied van professionele dienstverlening in Duitsland. Deze barrières omvatten restricties van het aandeelhouderschap en de ondernemingsvorm voor architecten en ingenieurs, en multidisciplinaire restricties voor architecten, ingenieurs en juristen. Een verlaging van deze barrières zou intensere concurrentie kunnen opleveren, zodat meer bedrijven de markt betreden, en de consument voordelen kunnen bieden in de vorm van lagere prijzen en een grotere keuze. In januari 2017 heeft de Commissie aanbevelingen gedaan voor de hervorming van de regels voor professionele diensten, als onderdeel van een maatregelenpakket om barrières in de dienstenmarkten te slechten
                  12
               .

               (15)De werkgelegenheid is blijven stijgen en de werkloosheid heeft een historisch laag niveau bereikt. De stijging van de werkgelegenheid is wel gedeeltelijk het gevolg van een toename in deeltijds werk, met name bij vrouwen, en komt slechts ten dele tot uiting in geaggregeerde reële loongroei, die in 2016 is vertraagd. Negatieve prikkels om te werken voor tweede verdieners en wijdverbreide deeltijdarbeid maken dat het potentieel van de arbeidsmarkt niet volledig wordt benut. Meer betaalbare voltijdse kinderopvang van goede kwaliteit, dagscholen en langdurige zorg vormen een cruciale hefboom om meer vrouwen aan de slag te krijgen. De gezamenlijke belasting van het inkomen van echtparen en een kosteloze medische zorgverzekering voor niet-werkende echtgenoten ontmoedigen tweede verdieners, vaak vrouwen, om werk te zoeken of meer uren te werken. Bovendien gaat een lagere deelname aan de arbeidsmarkt gepaard met een grote loonkloof tussen mannen en vrouwen van 22 % ten opzichte van een EU-gemiddelde van 16,3 % in 2015.

               (16)Ondanks een lichte terugval zijn minibanen nog steeds wijdverbreid. Ongeveer 4,8 miljoen mensen hadden in september 2016 als enige baan een minibaan. Het aantal uitzendkrachten is sinds 2005 verviervoudigd, tot ongeveer 1 miljoen (ongeveer 3 % van de totale werkgelegenheid) in juni 2016. De bescherming tegen potentiële misbruiken in uitzendarbeid en arbeidsovereenkomsten zal naar verwachting verbeteren, maar de evolutie op dit gebied verdient aandacht. Daarnaast worden tijdelijke contracten gekenmerkt door een relatief hoge loonkloof van 27 % in vergelijking met vaste contracten.

               (17)De belastingwig voor laagbetaalde werknemers is hoog vergeleken met andere lidstaten, waardoor de prikkels om te gaan werken, het nettoloon en de consumptiemogelijkheden worden beperkt. Duitsland heeft de minimale aftrek van de inkomstenbelasting voor personen en de kinderbijslag verhoogd en de inkomstenbelastingschijven aangepast. Deze maatregelen komen veelal lage- en middeninkomensgroepen ten goede, maar het totale effect op de belastingwig zal beperkt zijn. Ondanks recente aanzienlijke verhogingen van het reëel beschikbare inkomen, hebben de lonen en de productiviteit gedurende lange tijd een uiteenlopende ontwikkeling laten zien, hetgeen een aanzienlijke kloof heeft doen ontstaan. Een hogere reële loongroei zou ook bijdragen tot het verminderen van de grote externe onevenwichtigheden.

               (18)Duitsland heeft aanzienlijke inspanningen geleverd bij het opvangen van asielzoekers en het integreren van vluchtelingen en andere immigranten. Verdere verbeteringen lijken mogelijk, aangezien het aantal werkzoekende vluchtelingen in 2016 is toegenomen tot 10 % van alle werklozen. De integratie van personen met een migratie-achtergrond, met name van vrouwen, op de arbeidsmarkt blijft een grote uitdaging, die onder meer door het onderwijsstelsel ook geldt voor in Duitsland geboren kinderen met ouders die niet in de EU zijn geboren.

               (19)Niet alle leden van de samenleving hebben op gelijke wijze geprofiteerd van de over het geheel genomen positieve economische en arbeidsmarktontwikkelingen van de laatste jaren. De toenemende inkomensongelijkheid is pas onlangs afgeremd, terwijl de ongelijke verdeling van rijkdom nog steeds tot de hoogste in de eurozone behoort. Bovendien hebben de goede prestaties van de arbeidsmarkt het risico op armoede niet doen afnemen. Het armoederisico bij ouderen ligt boven het EU-gemiddelde en naar verwachting zullen de komende jaren meer mensen op hun oude dag arm dreigen te worden. De vervangingsratio voor de wettelijke pensioenregeling zal naar voorspelling verder afnemen. Tegelijkertijd wordt te weinig ingeschreven op pensioenregelingen van de tweede of de derde pensioenpijler om de daling van het vervangingspercentage in de eerste pijler te compenseren. Zonder compensatie zal de toereikendheid van de pensioenen dus naar verwachting verslechteren. Het valt af te wachten hoe doeltreffend de recente voorstellen  ter verbetering van de prikkels voor latere pensionering (Flexi-rente) zullen zijn als maatregel tegen de in 2014 ingevoerde prikkels voor vroegtijdige pensionering.

               (20)In de context van het Europees semester heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Duitsland verricht. Deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2017. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma als het nationale hervormingsprogramma doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Duitsland zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar budgettair en sociaaleconomisch beleid in Duitsland, maar is zij ook nagegaan of de EU-regels en –richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op EU-niveau in toekomstige nationale besluiten.

               (21)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het convergentieprogramma onderzocht en is hij van mening
                  13
                dat Duitsland naar verwachting aan het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

               (22)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma en het stabiliteitsprogramma onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 1 en 2 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat Duitsland in 2017 en 2018 de volgende actie onderneemt:

               1.Het begrotingsbeleid gebruiken ter ondersteuning van de binnenlandse vraag en het realiseren van een aanhoudende opwaartse trend van de investeringen. De overheidsinvesteringen versnellen op alle bestuursniveaus, met name in onderwijs, onderzoek en innovatie, en capaciteits- en organisatorische beperkingen voor investeringen in infrastructuur aanpakken. De efficiëntie en het investeringsvriendelijke karakter van het belastingstelsel verder verbeteren. De concurrentie in zakelijke diensten en gereglementeerde beroepen stimuleren.

               2.De negatieve prikkels om te gaan werken voor tweede verdieners verminderen en de overgang naar standaardbanen bevorderen. De hoge belastingwig voor laagbetaalden verkleinen. De voorwaarden scheppen om een hogere reële loongroei te bevorderen, met inachtneming van de rol van de sociale partners.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)
                  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)
                  PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)
                  COM(2017) 505 final.

                     (4)
                  P8_ TA(2017)0038, P8_ TA(2017)0039 en P8_ TA(2017)0040.

                     (5)
                  COM(2016) 725 final.

                     (6)
                  COM(2016) 728 final.

                     (7)
                  PB C 92 van 24.3.2017, blz. 1.

                     (8)
                  SWD(2017) 71 final.

                     (9)
                  COM(2017) 90 final.

                     (10)
                  Artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (11)
                  COM(2014) 494 final.

                     (12)
                  COM(2016) 820 final, COM(2016) 821 final, COM(2016) 822 final, COM(2016) 823 final, COM(2016) 824 final.

                     (13)
                  Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 22.5.2017
            COM(2017) 504 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2017 van Denemarkenen met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2017 van Denemarken

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2017 van Denemarken

                  en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2017 van Denemarken

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 9, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie
                  2
               ,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement
                  3
               ,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 16 november 2016 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse
                  4
                en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester 2017 voor coördinatie van het economisch beleid. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 9-10 maart 2017 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 16 november 2016 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag
                  5
                aangenomen, waarin zij Denemarken niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

               (2)Op 22 februari 2017 is het landverslag 2017 voor Denemarken
                  6
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Denemarken bij de tenuitvoerlegging van de op 12 juli 2016 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Denemarken in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

               (3)Op 28 april 2017 heeft Denemarken zijn nationale hervormingsprogramma 2017 en zijn convergentieprogramma 2017 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (4)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programma's van de lidstaten voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van de wetgeving over de ESI-fondsen
                  7
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken de betrokken programma's van de ESI-fondsen te evalueren en te wijzigen wanneer dit nodig is om de uitvoering van betrokken landspecifieke aanbevelingen te ondersteunen. De Commissie heeft nadere richtsnoeren verstrekt over de toepassing van die regels
                  8
               .

               (5)Denemarken valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In haar convergentieprogramma 2017 gaat de regering ervan uit dat in 2017 een nominaal tekort van 1,9 % van het bbp zal worden gerealiseerd en dat zij gedurende de hele programmaperiode tot 2020 aan de begrotingsdoelstelling op middellange termijn — een structureel tekort van 0,5 % van het bbp — zal blijven voldoen. Volgens het convergentieprogramma zal de overheidsschuldquote naar verwachting dalen tot 37,0 % in 2017 en daarna blijven afnemen tot 33,9 % in 2020. Het macro-economische scenario dat aan deze begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel voor de hele programmaperiode. Volgens de voorjaarsprognoses 2017 van de Commissie zal het structurele saldo uitkomen op een tekort van 0,4 % van het bbp in 2017 en 0,1 % van het bbp in 2018, wat grotendeels in overeenstemming is met het streefcijfer van het programma en meer is dan de begrotingsdoelstelling op middellange termijn. In het algemeen is de Raad van oordeel dat Denemarken in 2017 en 2018 naar verwachting aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

               (6)Het veiligstellen van het arbeidsaanbod in tijden van demografische uitdagingen is een noodzakelijke voorwaarde voor duurzame groei in Denemarken. Een reeks ingrijpende hervormingen van de arbeidsmarkt in de afgelopen jaren heeft met name tot doel meer arbeidsstimuli te creëren en het actieve arbeidsmarktbeleid efficiënter te maken. Die hervormingen kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van het Europa 2020-streefcijfer inzake werkgelegenheid voor Denemarken, aan de duurzaamheid van het Deense model van de verzorgingsstaat en aan de oplossing voor het beginnend tekort aan mensen met bepaalde kwalificaties. Door hervormingen die gericht zijn op meer participatie en een groter percentage geslaagden in het beroepsonderwijs en door een driepartijenovereenkomst om meer leerlingplaatsen te creëren, zal het aantal geschoolde werknemers waarschijnlijk toenemen. Toch is het nationale Europa 2020-streefcijfer voor sociale integratie, dat erop gericht is het aantal mensen dat in een huishouden met een zeer lage arbeidsintensiteit leeft, te verminderen, nog lang niet bereikt. Arbeidsmarktintegratie en het verbeteren van de inzetbaarheid van kansarme groepen blijven een uitdaging. Dit geldt vooral voor mensen met een migratieachtergrond van buiten de EU (met inbegrip van wie al lang in Denemarken woont) en is deels toe te schrijven aan het feit dat hun onderwijsprestaties gemiddeld slechter zijn dan die van autochtonen. De kloof blijft bestaan in de tweede generatie. De maatregelen voor integratie in de arbeidsmarkt die in de tripartiete onderhandelingen van 2016 zijn overeengekomen, kunnen de situatie verbeteren voor nieuw aangekomen vluchtelingen, van wie de situatie in de toekomst van nabij zal moeten worden gevolgd. Toch moeten nog verdere maatregelen worden genomen om andere gemarginaliseerde groepen, zoals jongeren met een laag onderwijsniveau en werknemers ouder dan 60 jaar, efficiënter in de arbeidsmarkt te integreren.

               (7)Een grote productiviteitsgroei is essentieel om de economische groei te ondersteunen, het relatief hoge welvaartsniveau in Denemarken te behouden en het concurrentievermogen van het land op lange termijn te waarborgen. Hoewel het productiviteitsniveau van Denemarken hoog is in vergelijking met dat van andere EU-lidstaten, vertoont de productiviteitsgroei al langer een neerwaartse tendens. Vooral de op de binnenlandse markt gerichte diensten worden gekenmerkt door een trage ontwikkeling van de productiviteit. Denemarken heeft de voorbije jaren meerdere hervormingen doorgevoerd, maar de productiviteitsgroei blijft beperkt omdat de concurrentie in sommige dienstensectoren nog altijd zwak is. Sectorspecifieke beperkingen belemmeren de concurrentie, bijvoorbeeld in de groothandel en bij vervoersdiensten.

               (8)In de context van het Europees semester heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Denemarken verricht. Die analyse is gepubliceerd in het landverslag 2017. Voorts heeft de Commissie zowel het convergentieprogramma als het nationale hervormingsprogramma doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Denemarken zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar budgettair en sociaaleconomisch beleid in Denemarken, maar is zij ook nagegaan of de EU-regels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Europese Unie te versterken door middel van een inbreng op EU-niveau in toekomstige nationale besluiten.

               (9)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het convergentieprogramma onderzocht en is hij van oordeel dat Denemarken naar verwachting aan het stabiliteits- en groeipact zal voldoen,

               BEVEELT AAN dat Denemarken in 2017 en 2018 de volgende actie onderneemt:

               1.De concurrentie in de op de binnenlandse markt gerichte dienstensector bevorderen.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)
                  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)
                  COM(2017) 504 final.

                     (3)
                  P8_TA(2017)0038, P8_TA(2017)0039 en P8_TA(2017)0040.

                     (4)
                  COM(2016) 725 final.

                     (5)
                  COM(2016) 728 final.

                     (6)
                  SWD(2017) 70 final.

                     (7)
                  Artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (8)
                  COM(2014) 494 final.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 13.5.2015
            COM(2015) 277 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2015 van het Verenigd Koninkrijken met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2015 van het Verenigd Koninkrijk

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2015 van het Verenigd Koninkrijk

                  en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2015
                  van het Verenigd Koninkrijk

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 9, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie
                  3
               ,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement
                  4
               ,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 26 maart 2010 heeft de Europese Raad zijn goedkeuring gehecht aan het voorstel van de Commissie voor een nieuwe groei- en werkgelegenheidsstrategie; deze Europa 2020-strategie berust op een versterkte coördinatie van het economische beleid en spitst zich toe op de sleutelgebieden waarop Europa's potentieel voor duurzame groei en concurrentievermogen een krachtige impuls nodig heeft.

               (2)Op voorstel van de Commissie heeft de Raad op 13 juli 2010 een aanbeveling inzake de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en de Unie (2010-2014), en op 21 oktober 2010 een besluit betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten vastgesteld, die samen de "geïntegreerde richtsnoeren" vormen. De lidstaten werd verzocht in hun nationaal economisch en werkgelegenheidsbeleid met de geïntegreerde richtsnoeren rekening te houden.

               (3)Op 8 juli 2014 heeft de Raad een aanbeveling over het nationale hervormingsprogramma 2014 van het Verenigd Koninkrijk vastgesteld en een advies over het geactualiseerde convergentieprogramma voor 2014 van het Verenigd Koninkrijk uitgebracht.

               (4)Op 28 november 2014 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse
                  5
                en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester 2015 voor coördinatie van het economisch beleid. Tevens heeft de Commissie op die datum op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 het waarschuwingsmechanismeverslag
                  6
                aangenomen, waarin het Verenigd Koninkrijk werd genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

               (5)Op 18 december 2014 heeft de Europese Raad de volgende prioriteiten goedgekeurd: stimuleren van investeringen, vaart zetten achter structurele hervormingen en nastreven van een verantwoorde, groeivriendelijke begrotingsconsolidatie.

               (6)Op 26 februari 2015 heeft de Commissie haar landenverslag 2015 voor het Verenigd Koninkrijk gepubliceerd
                  7
               . In het landenverslag worden de vorderingen beoordeeld die het Verenigd Koninkrijk bij de tenuitvoerlegging van de op 8 juli 2014 vastgestelde landenspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt. Het landenverslag bevat ook de resultaten van de diepgaande evaluatie die op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 is uitgevoerd. Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat het Verenigd Koninkrijk wordt geconfronteerd met macro-economische onevenwichtigheden die om beleidsmaatregelen en monitoring vragen. Met name de risico's die aan de hoge schuldenlast van de huishoudens verbonden zijn en die ook met de structurele kenmerken van de woningmarkt verband houden, blijven aandacht vereisen. De weerbaarheid van de economie en van de financiële sector is toegenomen. Het woningentekort zal echter aanhouden en op middellange termijn wellicht mede voor hoge huizenprijzen zorgen; het zal er tevens toe leiden dat de sector minder goed bestand is tegen risico's.

               (7)Op 26 maart 2015 heeft het Verenigd Koninkrijk zijn nationale hervormingsprogramma 2015 en zijn convergentieprogramma 2015 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (8)Het Verenigd Koninkrijk valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. Volgens zijn convergentieprogramma 2014-2015 is de regering van plan het nominale tekort terug te dringen van 4,3 % van het bbp in 2015-2016 naar 2,2 % van het bbp in 2016-2017, zodat in 2019-2020 een overschot van 0,1 % van het bbp wordt gehaald. In het convergentieprogramma is geen middellangetermijndoelstelling opgenomen. De overheidsschuldquote zal naar verwachting in 2015-2016 een piek bereiken van 88,8 % en daarna geleidelijk dalen tot 81,4 % in 2019-2020. Uitgaande van de voorjaarsprognoses 2015 van de Commissie zal het Verenigd Koninkrijk er naar verwachting niet in slagen zijn buitensporige tekort binnen de door de Raad vastgestelde termijn van 2014-2015 te corrigeren. Bovendien was de begrotingsinspanning lager dan door de Raad aanbevolen. Op XX juni heeft de Raad daarom in overeenstemming met artikel 126, lid 8, VWEU besloten dat het Verenigd Koninkrijk geen effectief gevolg had gegeven aan de aanbeveling betreffende het buitensporige tekort van de Raad van 2 december 2009 en een nieuwe aanbeveling gedaan waarin het Verenigd Koninkrijk wordt verzocht het buitensporige tekort in 2016-2017 te corrigeren. Het convergentieprogramma strookt met de nieuwe termijn van 2016-2017 die in het kader van de buitensporigtekortprocedure is vastgelegd. Het macro-economische scenario dat aan deze begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is aannemelijk. Uitgaande van de voorjaarsprognoses 2015 zal het Verenigd Koninkrijk er naar verwachting in slagen zijn buitensporige tekort binnen de termijn van 2016-2017 te corrigeren en de aanbevolen begrotingsinspanning te halen. Er zijn al maatregelen gespecificeerd ter onderbouwing van de geplande tekortcijfers vanaf 2015-2016, maar de uitgavenplafonds per departement zouden gedetailleerder moeten worden aangegeven. Op basis van zijn beoordeling van het convergentieprogramma en rekening houdend met de voorjaarsprognoses 2015 van de Commissie is de Raad van mening dat het Verenigd Koninkrijk naar verwachting aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

               (9)De hoge en mogelijk buitensporige schuldenlast van de huishoudens kan eventueel een macro-economische onevenwichtigheid vormen die risico's voor de economie van het Verenigd Koninkrijk inhoudt. Hoewel de schuldenlast van de huishoudens enigszins daalt, blijft deze toch hoog, waardoor het Verenigd Koninkrijk kwetsbaar blijft voor risico's die een nadelige invloed op de economische groei en de financiële stabiliteit kunnen hebben. Medio 2014 heeft het Comité financieel beleid van de Bank of England twee maatregelen aangekondigd die erop zijn gericht de risico's in verband met een hoge schuldenlast van de huishoudens in te perken. Een van de aanbevelingen van dit comité houdt in dat hypotheekverstrekkers een "rentestresstest" toepassen om te beoordelen of kredietnemers de hypotheekaflossingen nog kunnen betalen als de rente stijgt. Verder wordt aanbevolen dat hypotheekverstrekkers het aandeel van hypotheken met een loan-to-income-verhoudingscijfer van 4,5 en hoger voor nieuwe hypotheken beperken tot 15 %. Het effect van deze maatregelen zou nauwlettend moeten worden gevolgd.

               Er heeft een aantal hervormingen van het nationale kader inzake het ruimtelijk beleid plaatsgevonden, maar naar verwachting zullen deze op de korte termijn geen effect sorteren. De reactie van de lokale autoriteiten op de hervorming wat betreft het verhogen van het woningaanbod moet nauwlettend worden gevolgd.

               (10)De arbeidsmarkt in het Verenigd Koninkrijk heeft zich de laatste jaren goed ontwikkeld en de vooruitzichten zijn goed. In 2014 bedroeg de arbeidsparticipatie 76,5 % en is het werkloosheidspercentage gedaald tot 6 %; naar verwachting houdt deze daling in 2015 aan. Hoewel de arbeidsmarktcijfers positieve trends vertonen, is er nog steeds sprake van maatschappelijke problemen. Het percentage mensen dat deel uitmaakt van huishoudens met zeer lage arbeidsintensiteit is licht gestegen, van 13 % in 2012 tot 13,2 % in 2013 (het EU-gemiddelde bedraagt 10,7 %). Het verschil tussen het percentage deeltijds werkende vrouwen (42,6 % in 2013) en mannen (13.2 % in 2013) behoort tot de grootste in de EU. Het percentage vrouwen dat om persoonlijke of familiale redenen inactief is of deeltijds werkt, bedroeg in 2013 12,5 % en was bijna twee keer zo hoog als het EU-gemiddelde 6,3 %). Tot de problemen behoren verder de jeugdwerkloosheid en de te geringe betrokkenheid van de werkgevers met betrekking tot stageplaatsen. Een ander onderwerp dat verband houdt met de jeugdwerkloosheid en aandacht vereist, is onderwijs en vaardigheden. Een groot deel van de jongeren beschikt over betrekkelijk beperkte basisvaardigheden. Maatregelen betreffende de hervorming van de sociale voorzieningen en de kinderopvang zijn slechts in beperkte mate uitgevoerd. Wat het percentage kinderen betreft dat deel uitmaakt van een huishouden waarin niemand werk heeft, behoort het Verenigd Koninkrijk nog steeds tot de koplopers in de EU. Bovendien blijft de beschikbaarheid van betaalbare en hoogwaardige voltijdse kinderopvang een belangrijke kwestie, hoewel het aanbod binnen het stelsel van kinderopvang de laatste tijd is toegenomen.

               (11)De productiviteit en het concurrentievermogen, die tot de belangrijkste uitdagingen voor het Verenigd Koninkrijk behoren, zouden baat hebben bij de stimulering van de publieke en particuliere investeringen. De noodzaak van investeringen in hoogwaardige infrastructuur vindt zijn weerslag in het nationale infrastructuurplan van december 2014, dat is geactualiseerd en een ruimere werkingssfeer heeft gekregen. De particuliere sector zou een belangrijk deel van het plan moeten financieren, maar er zijn nog geen concrete bedragen toegezegd. Hierdoor loopt het welslagen van het plan gevaar, hoewel er substantiële vorderingen zijn gemaakt wat betreft het verstrekken van tijdige informatie over de uitvoering van het plan. Het Verenigd Koninkrijk zou ervoor moeten zorgen dat de belastingstelsels voor bedrijven bevorderlijk voor investeringen zijn, met name door middel van de herziening van de bedrijfsbelastingen die op stapel staat.

               (12)In de context van het Europees semester heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van het Verenigd Koninkrijk verricht. Deze analyse is gepubliceerd in het landenverslag 2015. Voorts heeft de Commissie zowel het convergentieprogramma als het nationale hervormingsprogramma doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot het Verenigd Koninkrijk zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar budgettair en sociaaleconomisch beleid in het Verenigd Koninkrijk, maar is zij ook nagegaan of de EU-regels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algemene economische governance van de Europese Unie te versterken door middel van een EU-inbreng in toekomstige nationale besluiten. Haar aanbevelingen in het kader van het Europees semester worden in de onderstaande aanbevelingen 1 tot en met 3 weergegeven.

               (13)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het convergentieprogramma van het Verenigd Koninkrijk onderzocht en zijn advies
                  8
                daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (14)In het licht van de diepgaande evaluatie van de Commissie en deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma en het convergentieprogramma onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 2 en 3 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat het Verenigd Koninkrijk in de periode 2015-2016 de volgende actie onderneemt:

               1.Effectieve maatregelen nemen in het kader van de buitensporigtekortprocedure en ernaar streven het buitensporige tekort in 2016-2017 op houdbare wijze te corrigeren, met name door prioriteit te geven aan kapitaaluitgaven.

               2.Verdere maatregelen treffen om het aanbod in de woningsector te stimuleren, onder meer door de hervormingen van het nationale kader inzake het ruimtelijk beleid uit te voeren.

               3.De discrepantie tussen de gevraagde en de aangeboden vaardigheden aanpakken door de betrokkenheid van de werkgevers bij het beschikbaar stellen van stageplaatsen te vergroten. Maatregelen nemen om het aantal jongeren met beperkte basisvaardigheden terug te dringen. De beschikbaarheid van betaalbare en hoogwaardige voltijdse kinderopvang verder verbeteren.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)
                  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)
                  PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)
                  COM(2015) 277.

                     (4)
                  P8_TA(2015)0067, P8_TA(2015)0068 en P8_TA(2015)0069.

                     (5)
                  COM(2014) 902.

                     (6)
                  COM(2014) 904.

                     (7)
                  SWD(2015) 47.

                     (8)
                  Op grond van artikel 9, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 22.5.2017
            COM(2017) 506 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2017 van Estlanden met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2017 van Estland

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2017 van Estland

                  en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2017 van Estland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie
                  2
               ,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement
                  3
               ,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 16 november 2016 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse
                  4
                en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester 2017 voor coördinatie van het economisch beleid. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 9-10 maart 2017 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 16 november 2016 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag
                  5
                aangenomen, waarin zij Estland niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen. Die aanbeveling is op 9-10 maart 2017 door de Europese Raad bekrachtigd en op 21 maart 2017 door de Raad goedgekeurd
                  6
               .

               (2)Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie, dient Estland ervoor te zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone die in de onderstaande aanbeveling 1 is weergegeven.

               (3)Op 22 februari 2017 is het landverslag 2017 voor Estland
                  7
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Estland bij de tenuitvoerlegging van de op 12 juli 2016 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Estland in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

               (4)Op 28 april 2017 heeft Estland zijn stabiliteitsprogramma 2017 ingediend en op 4 mei 2017 heeft Estland zijn nationale hervormingsprogramma 2017 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programma's van de lidstaten voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van de wetgeving over de ESI-fondsen
                  8
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken de betrokken programma's voor ESI-fondsen te evalueren en te wijzigen wanneer dat nodig is om de uitvoering van de betrokken landspecifieke aanbevelingen te ondersteunen. De Commissie heeft nadere richtsnoeren verstrekt over de toepassing van die regels
                  9
               .

               (6)Estland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In zijn stabiliteitsprogramma 2017 heeft het kabinet zijn budgettaire middellangetermijndoelstelling verlaagd van een structureel evenwicht naar een tekort van 0,5% van het bbp. Het kabinet is voornemens om het overheidsoverschot van 0,3% van het bbp in 2016 te doen omslaan in een tekort van 0,5 % van het bbp in 2017 en 0,8 % van het bbp in 2018. Volgens de ramingen van het stabiliteitsprogramma stemt dit overeen met een structureel overschot van 0,2 % van het bbp in 2017 en een tekort van 0,5 % van het bbp in 2018, zodat de budgettaire middellangetermijndoelstelling wordt nageleefd. Op basis echter van het herberekende
                  10
                structurele saldo is de verwachting dat het tekort zal uitkomen op 0,1 % van het bbp in 2017 en 0,9 % van het bbp in 2018, en dus onder de nieuwe budgettaire middellangetermijndoelstelling. Volgens het stabiliteitsprogramma zou de bruto overheidsschuld in 2017 en 2018 minder dan 10% van het bbp blijven bedragen. Het macro-economische scenario dat aan deze begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel voor 2017 en 2018, maar optimistisch voor de latere programmajaren. Tegelijk zijn er risico's die verband houden met de aannames over de opbrengsten van diverse nieuwe belastingmaatregelen die in 2018 ingaan.

               (7)Afgaande op de voorjaarsprognoses 2017 van de Commissie wordt voor 2017 een structureel tekort van 0,3 % van het bbp verwacht, waarmee het structurele saldo boven de budgettaire middellangetermijndoelstelling blijft. Wat 2018 betreft, wordt Estland aanbevolen de budgettaire middellangetermijndoelstelling te blijven waarmaken. Bij ongewijzigd beleid bestaat het gevaar dat enigszins van dat vereiste wordt afgeweken. Al met al is de Raad van oordeel dat Estland klaar moet staan om verdere maatregelen te nemen om in 2018 naleving te garanderen.

               (8)Estland heeft maatregelen genomen om het aanbod en de toegankelijkheid van hoogkwalitatieve diensten te verzekeren, waaronder ook sociale diensten op lokaal niveau in het kader van zijn hervorming van het lokaal bestuur. Meer bepaald heeft Estland de Wet Administratieve Hervorming goedgekeurd die het eenvoudiger moet maken om levensvatbare gemeenten te creëren die hun eigen activiteiten kunnen financieren, om ontwikkeling en groei te plannen en om kwalitatieve diensten aan te bieden. Het land heeft de fase van de vrijwillige fusie van gemeenten met succes afgesloten en is nu doende de Welzijnswet te implementeren. Een aantal cruciale stappen om de hervorming van het lokale bestuur af te ronden, is nog niet gezet. De herziening van de regeling voor de financiering van gemeenten loopt nog. Voorts zijn wetgevingshandelingen over de taken van en de taakverdeling tussen gemeenten en de centrale overheid nog in voorbereiding. De goedkeuring van deze voorstellen is van cruciaal belang om kwalitatieve openbare diensten te kunnen leveren in sectoren als onderwijs, jeugdwerk, gezondheidsbevordering en vervoer.

               (9)De loonkloof tussen mannen en vrouwen is in Estland vernauwd van 28,3% in 2014 tot 26,9% in 2015, maar is nog steeds de grootste in de Unie. Het kabinet zet stappen om deze loonkloof verder te verkleinen. Met name is het Welzijnsplan 2016-2023 goedgekeurd en dit wordt nu ten uitvoer gelegd om gendersegregatie op de arbeidsmarkt aan te pakken en stereotypen te bestrijden. De wijziging van de Wet Gendergelijkheid die arbeidsinspecteurs de taak geeft om nauwer toe te zien op gendergelijkheid in de particuliere sector, moet nog worden goedgekeurd. Ook wordt de herziening overwogen van het stelsel voor ouderschapsverlof, wat het opnemen van dit soort verlof moet versoepelen. De aanpassing van de wetgeving in die zin is nog niet aangenomen.

               (10)De inkomensongelijkheid in Estland is groot. Wat de inkomensverdeling betreft, zij erop gewezen dat de verhouding tussen de 20% rijkste en de 20% armste huishoudens is toegenomen van 5,4 in 2012 naar 6,2 in 2015, en nu de op zes na hoogste in de EU is. De aanjagende factor lijkt de grote loonspreiding te zijn als gevolg van een sterke inkomenstoename bij hoger opgeleiden. In absolute termen blijft het inkomen van de 10% armste huishoudens achter bij de groei van de middeninkomens, waardoor het sociale vangnet ontoereikend dreigt te worden. Een bijkomende factor is het feit dat uitkeringen (vooral pensioenen, bijstands- en werkloosheidsuitkeringen) geen gelijke tred houden met de groei van inkomens in de marktsector. Een en ander resulteerde ook in een geleidelijke toename van het armoederisico van 15,8% in 2010 naar 21,6% in 2015. Substantiële inspanningen zijn geleverd om het belastingstelsel vanaf 2018 progressiever te maken, vooral voor mensen met een laag inkomen, door de algemene heffingskorting in de inkomstenbelasting op te trekken.

               (11)De uitgaven van bedrijven voor onderzoek, technologie en innovatie zijn in 2015 toegenomen tot 0,69%, maar blijven nog achter bij het EU-gemiddelde van 1,3%. Het aandeel hoogtechnologische en kennisintensieve bedrijven blijft laag en het aantal nieuw gepromoveerden is klein. De loongroei lag de afgelopen jaren steeds hoger dan de productiviteitsgroei, hetgeen ten koste ging van winsten en zodoende de groei van investeringen deed dalen. Getemperde investeringen in technologische ontwikkeling kunnen ertoe leiden dat de toegevoegde waarde van de uitvoer, vooral van goederen, minder toeneemt dan verwacht, hetgeen een risico vormt voor de outputgroei. Het volume contractonderzoek waarbij de academische wereld en het bedrijfsleven samenwerken, is in 2015 gestegen. Toch bleef de samenwerking tussen beide sectoren, ondanks de maatregelen van het kabinet, beperkt. Estland heeft zijn ondernemingsklimaat verder verbeterd, maar de tijdrovende insolventieprocedures en het uitwinningspercentage voor schuldeisers met zekerheidsrecht blijven obstakels vormen voor investeringen. In 2016 is er een plan opgezet om het insolventieraamwerk te verbeteren en zo de procedure sneller en doelmatiger te laten verlopen en het percentage succesvolle verzoeken te verhogen. Toch zijn nog geen aanpassingen aan het wetgevingskader goedgekeurd.

               (12)In de context van het Europees semester heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Estland verricht. Deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2017. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma als het nationale hervormingsprogramma doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Estland zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar budgettair en sociaaleconomisch beleid in Estland, maar is zij ook nagegaan of de EU-regels en richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op EU-niveau in toekomstige nationale besluiten.

               (13)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma onderzocht en zijn advies
                  11
                is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat Estland in 2017 en 2018 de volgende actie onderneemt:

               1.Zijn begrotingsbeleid blijven voeren conform de vereisten van het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact, hetgeen inhoudt dat het land in 2018 zijn budgettaire middellangetermijndoelstelling blijft waarmaken. Ervoor zorgen dat het sociale veiligheidsnet adequater is. Maatregelen nemen om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te verkleinen, met name door de loontransparantie te verbeteren en het stelsel voor ouderschapsverlof te herzien.

               2.Particuliere investeringen in onderzoek, technologie en innovatie bevorderen, onder meer door maatregelen te nemen om de samenwerking tussen de academische wereld en bedrijven te versterken.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)
                  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)
                  COM(2017) 506 final.

                     (3)
                  P8_ TA(2017)0038, P8_ TA(2017)0039 en P8_ TA(2017)0040.

                     (4)
                  COM(2016) 725 final.

                     (5)
                  COM(2016) 728 final.

                     (6)
                  PB C 92 van 24.3.2017, blz. 1.

                     (7)
                  SWD(2017) 72 final.

                     (8)
                  Artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (9)
                  COM(2014) 494 final.

                     (10)
                  Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, dat door de Commissie is herberekend volgens de gezamenlijk overeengekomen methode.

                     (11)
                  Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.