       COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
                                         Brussel, 15.05.1996
                                          COM(96)211 def.
          Aanbeveling van de Commissie
Globale Richtsnoeren voor het Economisch Beleid
   van de Lid-Staten en van de Gemeenschap
     opgesteld overeenkomstig artikel 103, lid 2, van het Verdrag
            tot oprichting van de Europese Gemeenschap
 ---pagebreak---  ---pagebreak---     it* it          EUROPESE COMMISSIE
 ir        it
it          it
 *****
                       Aanbeveling van de Commissie
    Globale Richtsnoeren voor het Economisch Beleid
              van de Lid-Staten en van de Gemeenschap
                 opgesteld overeenkomstig artikel 103, lid 2, van het Verdrag
                         tot oprichting van de Europese Gemeenschap
                I.  GLOBALE RICHTSNOEREN VOOR HET ECONOMISCH BELEID VAN DE
                    LID-STATEN EN VAN DE GEMEENSCHAP
                II. TOELICHTEND DOCUMENT
                    11.1 .VOORTGANGSVERSLAG OVER DE GLOBALE RICHTSNOEREN VOOR
                           HET ECONOMISCH BELEID 1995
                     II.2. ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN
                                                                              / *
 ---pagebreak---                                                 Inhoud
I.     GLOBALE RICHTSNOEREN VOOR HET ECONOMISCH BELEID VAN DE
       LID-STATEN EN VAN DE GEMEENSCHAP                                            1
1.1.   Hoofddoelstellingen en algemene richtsnoeren                                1
1.2.   Een macro-economische beleidscombinatie die een bijdrage levert tot groei,
       werkgelegenheid en convergentie                                             2
1.3.   Prijs- en wisselkoersstabiliteit                                            3
1.4.   Gezonde overheidsfinanciën                                                  5
 1.5.  Een betere werking van produkten- en dienstenmarkten                        7
 1.6.  Stimulering van de werkgelegenheid en hervormingen van de arbeidsmarkt      8
 II.   TOELICHTING                                                                10
 11.1  Voortgangsverslag over de tenuitvoerlegging van globale richtsnoeren voor het
       economisch beleid uit 1995                                                 10
       11.1.1. Inleiding                                                          10
       11.1.2. Prijs- en wisselkoersstabiliteit                                   13
       11.1.3. Gezonde overheidsfinanciën                                         16
       11.1.4. Concurrentievermogen                                               21
       11.1.5. Werkgelegenheid en de arbeidsmarkt                                 23
 II.2. Economische vooruitzichten                                                 26
       11.2.1. Vooruitzichten voor de groei                                       26
       11.2.2. De ontwikkeling van de werkgelegenheid                             28
       11.2.3. Convergentie                                                       29
                                                                                là
 ---pagebreak---        I. Globale Richtsnoeren voor het Economisch
  Beleid van de Lid-Staten en van de Gemeenschap
1.1. Hoofddoelstellingen en algemene richtsnoeren
Anders dan ten tijde van de vaststelling van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor
1995 werd verwacht, was gedurende de afgelopen twaalf maanden sprake van een duidelijke
vertraging van de economie van de Gemeenschappen en een hernieuwde stijging van de
werkloosheid. Hoewel de inflatie overeenkomstig de verwachtingen algemeen afiiam en de
prijsconvergentie sterker werd, werd mede wegens de ongunstige conjuncturele ontwikkeling
onvoldoende vooruitgang gemaakt met de sanering van de overheidsfinanciën.
Ten gevolge hiervan slaagde de Gemeenschap er niet in vooruitgang van betekenis te boeken bij de
verwezenlijking van belangrijke economische doelstellingen als die welke in artikel 2 van het
Verdrag bepaald zijn, te weten de bevordering van een duurzame en niet-inflatoire groei en een hoog
niveau van werkgelegenheid. Dit onvermogen om de kloof tussen doelstellingen voor het economisch
en maatschappelijk welzijn en de op dat gebied bereikte resultaten te verminderen, is de
hoofdoorzaak van het feit dat in de Gemeenschap het vertrouwen momenteel afneemt.
Niettemin is de onderliggende economische ontwikkeling in de Gemeenschap duidelijk gunstig. De
inflatie bevindt zich op een historisch laagtepunt en is onder controle, de rentevoeten dalen, de
wisselkoersen worden geleidelijk steeds meer in overeenstemming gebracht met de onderliggende
omstandigheden, het wereldhandelsverkeer neemt gestaag toe en het rendement van investering is
verbeterd en over het algemeen aanzienlijk hoger dan in de tweede helft van de jaren tachtig. De in
 1994 gestegen lange rente, de onrust op de valutamarkten in het voorjaar van 1995, aanhoudende
structurele zwakten en een dalend vertrouwen hebben echter verhinderd dat de goede onderliggende
omstandigheden zich in 1995 en begin 1996 konden realiseren. Nu de invloed van de eerste twee
factoren geleidelijk verdwijnt en ook een eind komt aan het interen op de voorraden, gaan de
verwachtingen uit van een heropleving van de economische activiteit in de tweede helft van dit jaar.
Het tempo van het verwachte herstel zal hoofdzakelijk worden bepaald door de mate waarin de
beleidsmix een grotere bijdrage levert tot de groei en erin slaagt het vertrouwen terug te brengen. De
mogelijkheden die door het verwachte herstel worden geboden, dienen ten volle te worden benut om
de nodige mate van convergentie te bereiken die voor een succesvolle overgang naar de Economische
en Monetaire Unie per 1 januari 1999 moet zorgen.
Voor de aanpak van deze uitdagingen is in de eerste plaats een op groei en stabiliteit gerichte macro-
economische beleidsstrategie vereist. Passende structurele initiatieven op zowel de goederen- als de
                                                                                / c
 ---pagebreak---                                                   -2
dienstenmarkten en op het gebied van de hervorming van de arbeidsmarkt dienen een duurzaam
nieuw evenwicht in de macro-economische beleidsmix te begeleiden en te versterken.
De huidige richtsnoeren vormen derhalve in wezen een ondersteuning en aanvulling van de bij vorige
gelegenheden aangegeven beleidsaanbevelingen. Het feit dat deze strategie in de Gemeenschap als
geheel tot nog toe nog geen bevredigende resultaten lijkt op te leveren, valt toe te schrijven aan de
onvoldoende krachtdadigheid en geloofwaardigheid waarmee zij ten uitvoer is gelegd. Alle
betrokkkenen worden derhalve aangemoedigd een zodanig economisch beleid te voeren, dat wordt
bijgedragen tot het verwezenlijken bereiken van de doelstellingen van de Gemeenschap (artikel 102A
van het Verdrag), door via maatregelen te laten blijken wat sinds meer dan twee jaar is beloofd en
hun economisch beleid beter te coördineren. Dit laatste is niet alleen een Verdragsverplichting
(artikel 3A) doch ook een concrete noodzaak, die door de toegenomen integratie van de economieën
der Lid-Staten des te meer van cruciaal belang wordt.
Hier dient te worden benadrukt dat de huidige richtsnoeren niet alleen de logische slotsom vormen
van de analyses die in het kader van het Economisch Jaarverslag 1996 van de Commissie gemaakt
zijn, doch dat daarbij ook rekening is gehouden met de adviezen over dat verslag die het Europees
Parlement en het Economisch en Sociaal Comité uitgebracht hebben.
1.2. Een macro-economische beleidscombinatie die een bijdrage
        levert tot groei, werkgelegenheid en convergentie
Voor het bereiken van de doelstellingen van de Gemeenschap op het gebied van groei,
werkgelegenheid en convergentie is nog steeds noodzakelijk dat een stabiele, de investeringen
bevorderende macro economische beleidscombinatie voor de korte en middellange termijn wordt
vastgesteld, die gekenmerkt wordt door:
i)    een op stabiliteit gericht monetair beleid;
ii)   voortgezette inspanningen ter consolidering van de overheidsfinanciën in de meeste Lid-Staten,
      in overeenstemming met het tijdschema en de doelstellingen van het Verdrag; en
iii) een ontwikkeling van de nominale lonen die strookt met de doelstelling van prijsstabiliteit,
      alsmede een ontwikkeling van de reële lonen die consistent is met de voorwaarden voor een
      toename van werkgelegenheidscheppende investeringen.
 Ten einde het herstelproces opnieuw op gang te brengen en de groei en schepping van
 arbeidsplaatsen op middellange termijn te versterken, is een duurzame ontspanning van de macro-
 economische beleidscombinatie essentieel. Naarmate de stabiliserende taak van het monetaire beleid
 wordt vergemakkelijkt door passende budgettaire maatregelen en loonontwikkelingen, worden de
 monetaire omstandigheden, inclusief de wisselkoersen en de lange rente gunstiger voor groei en
 werkgelegenheid. In een dergelijke context kan het monetaire beleid, in overeenstemming met de
 geest van artikel 105, lid 1 van het Verdrag, wezenlijk bijdragen tot het bereiken van de
 ---pagebreak--- doelstellingen van de Gemeenschap die in artikel 2 van het Verdrag zijn vastgesteld.
Een sterke en aanhoudende economische groei op middellange termijn,                         waarachter
capaciteitsvergrotende investeringen de stuwende kracht vormen, is essentieel
i)    voor een significante en duurzame vermindering van de onaanvaardbaar hoge werkloosheid in
      de Gemeenschap en om de toename van de sociale uitsluiting te bestrijden;
ii)   om de nodige verbetering op het gebied van het concurrentievermogen van de economie van de
      Gemeenschap te bewerkstelligen, met name van de produktiviteit, met behoud, in de context
       van een open markteconomie, van de fundamentele maatschappelijke waarden waardoor de
       Unie wordt gekenmerkt; en
iii) om het duurzame welslagen van de Economische en Monetaire Unie te garanderen, waarbij
       tegelijkertijd voor stabiliteit, concurrentievermogen en werkgelegenheid zorg wordt gedragen.
De verantwoordelijkheid voor het tot stand brengen van de gewenste ontspanning van de macro-
economische beleidscombinatie wordt gedragen door drie verschillende groepen actoren (centrale
banken, nationale regeringen en de sociale partners). Een efficiënte coördinatie tussen deze actoren
en tussen de landen is essentieel om te zorgen voor consistentie in het beleid. De Commissie zal de
dialoog met de sociale partners over macro-economische vraagstukken intensiveren en het EMI
uitnodigen aan deze bijeenkomsten deel te nemen. Ook de sociale dialoog zelf dient waar mogelijk en
op de nationaal gebruikelijke wijze, te worden geïntensiveerd.
Ten einde zowel de geloofwaardigheid van het macro-economische beleidskader als de
doeltreffendheid van het coördinatieproces in de Gemeenschap te versterken, dienen de Lid-Staten
bijgestelde en politiek sterker ondersteunde convergentieprogramma's in te dienen. Deze
programma's dienen duidelijk aan te tonen dat de voorgenomen maatregelen ter verhoging van de
convergentie samengaan met het stimuleren van groei en werkgelegenheid op middellange termijn.
 De Commissie en de Raad zullen de consistentie van de betrokken maatregelen op communautair
niveau beoordelen, met het oog op het aanscherpen van het toezicht op het economisch beleid ex
 artikel 103, lid 3, van het Verdrag.
 1.3. Prijs- en wisselkoersstabiliteit
 Het bereiken en handhaven van een stabiel macro-economisch klimaat is een voorwaarde voor het
 bereiken van duurzame groei op middellange termijn. Ten behoeve hiervan, en gezien de verwachte
 gemiddelde daling van de inflatie in de Gemeenschap tot 2,5% dit jaar, dient de Gemeenschap ernaar
 te streven de inflatie op dit lage niveau te houden en verdere vooruitgang te boeken naar een peil van
 2%.
 ---pagebreak---                                                         -4
Thans voldoen reeds tien van de Lid-Staten aan de in vorige richtsnoeren vastgestelde doelstelling
van een inflatiepercentage1 van niet meer dan 2 tot 3% als stap in de richting van prijsstabiliteit,
terwijl de inflatie in het Verenigd Koninkrijk dicht bij 3% ligt. In zeven landen (België, Duitsland,
Frankrijk, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk en Finland) waar de inflatie onder de 2% ligt, en in
Denemarken en Ierland, waar zij iets meer dan 2% bedraagt, is het monetaire beleidskader op het
gebied van de inflatiebestnjding over het algemeen zeer geloofwaardig, en bestaat de taak uit
consolidatie van deze resultaten op middellange termijn. In Zweden, waar de inflatie onlangs
aanzienlijk is gedaald, en het Verenigd Koninkrijk dient het beleid te zijn gericht op handhaving en
zonodig versterking van de inflatiebestrijding.
De landen waar de inflatie in 1996 naar verwachting tussen de 3 en 5% zal liggen (Spanje, Portugal
en Italië), moeten pogen de inflatie verder terug te brengen tot minder dan 3% in 1997. Spanje en
 Portugal moeten hun thans gevoerde beleid voortzetten om in de nabije toekomst het gewenste
inflatiepeil te kunnen bereiken. In Italië zal in hoofdzaak het gevoerde budgettaire beleid bepalend
zijn voor het tempo van de vooruitgang op het gebied van het geloofwaardig maken van de
wisselkoers en het bestendigen van verwachtingen omtrent een laag inflatiepeil.
Ondanks de zichtbare vooruitgang die in Griekenland de afgelopen jaren is geboekt, is duidelijk dat
de inspanningen moeten worden voortgezet en versterkt. In deze moet met name de nadruk worden
gelegd op het handhaven van het in de afgelopen twee jaren gevoerde beleid om de begroting te
corrigeren, terwijl ook het behoedzame monetaire en wisselkoersbeleid dat sinds het begin van de
jaren negentig duidelijk zichtbaar is, moet worden voortgezet.
Zoals in de vorige richtsnoeren benadrukt is, moeten alle Lid-Staten hun wisselkoersbeleid blijven
behandelen als een zaak van gemeenschappelijk belang in het kader van het Europees Monetair
 Stelsel en voor zover van toepassing, het wisselkoersmechanisme daarvan. De
wisselkoersbewegingen van begin 1995 hebben erop gewezen dat verschillende Lid-Staten hun
algemene beleidskader een geloofwaardiger grondslag moeten geven. Een beleid, dat geloofwaardig
 en vastberaden gericht is op het weer in evenwicht brengen van de beleidscombinatie en het bereiken
van prijsstabiliteit, zoals aanbevolen in de onderhavige richtsnoeren, zal niet alleen binnen de
Gemeenschap, doch ook in mondiaal verband bijdragen tot de gewenste afstemming van de
 wisselkoersen. Voor landen die thans nog niet deelnemen aan het wisselkoersmechanisme, zal een
 dergelijk beleid, waar nodig, ook bijdragen tot de schepping van de voorwaarden voor een dergelijke
 deelneming.
      Gemeten aan het twaalfmaandelijks gemiddelde van de jaarlijkse mutatie van de voorlopige consumentenprijsindex.
 ---pagebreak---                                                  -5-
1.4. Gezonde overheidsfinanciën
In het afgelopen jaar werd in de Gemeenschap wel enige, doch slechts beperkte vooruitgang gemaakt
op het gebied van de begrotingsconsolidatie. Overschrijdingen ten opzichte van bekendgemaakte
streefcijfers voor de begroting werden slechts ten dele veroorzaakt door de negatieve gevolgen van
de vertraging van de groei. Onvoldoende geloofwaardigheid van het begrotingsbeleid droeg in
aanzienlijke mate bij tot de onrust op de valutamarkten in het voorjaar van 1995, knaagde aan het
economisch vertrouwen en leidde tot twijfels op de financiële markten over de waarschijnlijkheid van
een succesvolle verwezenlijking van de communautaire doelstelling van één enkele munt.
Intussen heeft een groot aantal landen belangrijke maatregelen genomen ter consolidatie van hun
overheidsfinanciën in 1996 en in veel gevallen ook 1997. Niettemin moet de nog steeds
onbevredigende staat van de overheidsfinanciën in de Gemeenschap voor de Lid-Staten aanleiding
zijn om hun voornemens voor begrotingsconsolidatie te herzien en zo nodig aan te scherpen.
Geloofwaardige, vooraf aangekondigde en maatschappelijk goed afgewogen inspanningen ter
vermindering van sterke begrotingsonevenwichtigheden maken mogelijk dat het vertrouwen
terugkeert, dat het verwachte herstel zich vertaalt in een duurzaam, banenscheppend groeiproces op
middellange termijn en dat op 1 januari 1999 op gezonde basis naar de EMU kan worden
overgegaan.
Hoewel de economische omstandigheden thans minder gunstig zijn dan ten tijde van de vaststelling
van de richtsnoeren voor 1995 werd verwacht, kan verdere vertraging bij het onvermijdelijke
consolidatieproces niet worden gerechtvaardigd. Ieder uitstel dreigt een negatieve reactie op de
financiële markten te veroorzaken en zou de consolidatietaak in de toekomst verzwaren. Onder de
huidige omstandigheden is een beleid waarbij de werking van de automatische stabilisatoren wordt
toegestaan, derhalve in de overgrote meerderheid van de Lid-Staten niet op zijn plaats. De
vooruitgang die dit jaar bij de vermindering van de structurele begrotingstekorten wordt gemaakt
blijft natuurlijk behouden en versterkt de consolidatie, wanneer de conjuncturele omstandigheden
verbeteren. Bovendien zullen de negatieve korte termijngevolgen voor de groei van geloofwaardige
verminderingen van begrotingstekorten waarschijnlijk beperkt zijn, mits de passende flankerende
voorwaarden, op zowel monetair als structureel gebied, worden geschapen.
Op grond van de aanpassingsmaatregelen waartoe tot begin mei 1996 werd besloten, zal het
vorderingentekort van de collectieve sector in de Gemeenschap als geheel in 1997 waarschijnlijk
dalen tot iets minder dan 314% van het BBP, in vergelijking met een tekort van 5% in 1995. Vrijwel
alle Lid-Staten dienen te streven naar verlaging van het begrotingstekort tot hoogstens 3% van het
BBP in 1997, als een stap naar de doelstelling van vrijwel evenwichtig op middellange termijn. Uit
dit oogpunt is het bemoedigend dat verschillende landen onlangs omvangrijke maatregelen voor het
corrigeren van budgettaire onevenwichtigheden hebben aangekondigd en ten uitvoer leggen.
Wat de afzonderlijke Lid-Staten betreft, hebben twaalf van de 14 Lid-Staten met
convergentieprogramma's (de uitzondering is Luxemburg) zich voorgenomen hun tekort terug te
brengen tot 3% van het BBP of minder per 1996 of uiterlijk 1997. Twee van deze landen
 ---pagebreak--- (Denemarken en Ierland) hebben de referentiewaarde van een begrotingstekort van 3% reeds bereikt
en dienen zich derhalve te richten op het bereiken van meer ambitieuze streefcijfers voor de
middellange termijn.
Wat de overblijvende tien landen betreft, zijn de extra inspanningen die vereist zijn om de
referentiewaarde van 3% te halen, ongetwijfeld haalbaar en dienen zij met kracht te worden
voortgezet. Binnen deze groep hebben verschillende landen (Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk,
Finland, Zweden) dit jaar omvangrijke of intensievere maatregelen aangekondigd, ten einde een
vermindering van hun begrotingstekorten tot 3% van het BBP of minder in 1997 te bereiken. Deze
landen dienen, evenals Nederland, hun programma's voor begrotingsconsolidatie vastberaden ten
uitvoer te leggen en zo nodig aan te scherpen, ten einde ervoor te zorgen dat de doelstellingen
daarvan ten volle worden verwezenlijkt.
In België vereisen zowel het effect van de lager dan verwachte groei van de produktie op de
belastingopbrengsten en de sociale overdrachten, als de incidentele aard van sommige van de eerder
genomen maatregelen extra inspanningen om in 1997 de referentiewaarde van 3% te kunnen
bereiken. De Belgische regering heeft zich er ten volle toe verplicht de noodzakelijke maatregelen
tijdens de opstelling van haar begroting voor 1997 in juni-juli 1996 nader aan te geven. In het
Verenigd Koninkrijk wordt verwacht dat de aanzienlijke verlaging van het begrotingstekort de
komende twee jaar zal voortduren, in hoofdzaak ten gevolge van voorgenomen bezuinigingen op de
uitgaven. Ten einde echter de streefcijfers van het convergentieprogramma na te komen, zijn verdere
maatregelen vereist ter compensatie van, zowel de budgettaire overschrijdingen in 1995 als de
verwachte minder snelle verbetering van de begroting op korte termijn, die ten dele toe te schrijven
valt aan een geringere groei dan eerder voorspeld. Tenslotte is in Spanje en Portugal een
vastbesloten tenuitvoerlegging van de budgettaire component van de convergentieprogramma's
noodzakelijk, waarbij in Spanje met name aandacht moet worden besteed aan de herziening van het
sociale zekerheidsstelsel.
Van de twee resterende Lid-Staten moet Italië omvangrijke maatregelen nemen om de geplande
begrotingsconsolidatie te bereiken en te verbeteren; qua herstel van het vertrouwen van de markten
blijft dit de cruciale prioriteit van het beleid. Maatregelen dienen met name gericht te zijn op het
bestrijden van belastingontduiking, meer begrotingsdiscipline bij de plaatselijke autoriteiten en
 verhoging van de efficiëntie van het openbaar bestuur. Wat Griekenland betreft zijn voortgezette
 inspanningen vereist op een groot aantal gebieden, in het bijzonder vœrtzetting van de huidige
 privatiseringsinitiatieven, verbreding van de belastinggrondslag en bezuinigingen op de lopende
 uitgaven.
 Hoewel de omvang, het tijdschema en de opzet van consolidatiemaatregelen moeten worden
 toegesneden co de voor elk land specifieke omstandigheden, zijn in vorige richtsnoeren enkele
 algemene beginselen aangegeven. Deze omvatten:
 i)   beperking van uitgavenstijgingen, in plaats van een verdere verhoging van de totale
       belastingdruk, wordt in brede kring beschouwd als een geloofwaardiger en efficiënter
      beleidsalternatief. Tot de problematiek die dient te worden aangepakt, behoort de noodzaak van
 ---pagebreak---                                                     7-
      een duurzame financiering van pensioenvoorzieningen, het beperken van de stijging van de
      kosten van de gezondheidszorg en de vermindering van marktverstorende en kostbare subsidies;
ii)   de heroriëntering, in de grootst mogelijke mate, van de overheidsuitgaven op produktieve
      activiteiten, zoals investeringen in infrastructuur, menselijk kapitaal en activerend
      arbeidsmarktbeleid, zonder de noodzakelijke terugbrenging van de begrotingstekorten in gevaar
      te brengen;
iii) de verbetering van de effiency van overheidsdiensten, onder andere via flexibeler management,
      het inbouwen van meer prikkels voor overheidspersoneel, en in sommige gevallen het meer
      gebruik maken van privatisering en eigen bijdragen van gebruikers, voor zover de Lid-Staten
      zulks verenigbaar achten met hun doelstellingen;
iv) ervoor zorg te dragen dat aan vermindering van de totale belastingdruk, die in de meeste Lid-
      Staten gewenst is, de voorwaarde wordt gesteld dat eerst het begrotingstekort duidelijk gaat
      dalen. In de tussentijd zullen de Lid-Staten echter een verbreding van de belastinggrondslag en
      een wijziging van de belastingstructuur kunnen benutten ten behoeve van de vermindering van
      de belastingdruk op arbeid. Met name dienen verminderingen van de niet loonkosten voor de
      laagste loonschalen te worden overwogen.
1.5. Een betere werking van produkten- en dienstenmarkten
Ter bevordering van de groei en derhalve van de werkgelegenheid, met behoud van een lage inflatie,
is het wezenlijk dat beleid op macro economisch gebied wordt aangevuld met maatregelen die
gericht zijn op de verbetering van de werking van de produkten en dienstenmarkten in het algemeen
en op het zorgen voor meer concurrentie en een flexibeler werking van met name het
prijsmechanisme. Hiertoe zijn in hoofdzaak een verdere versterking van het mededingingsbeleid en
een beperking van staatssteun noodzakelijk, met volledige naleving van de doelstellingen betreffende
de economische en sociale samenhang van artikel 130A van het Verdrag.
Ook is het van cruciaal belang dat, via omzetting in het nationale recht en de doeltreffende
tenuitvoerlegging van de wetgeving inzake de eengemaakte markt, het potentieel van de interne
markt volledig wordt benut in een open en concurrerend klimaat. In sectoren waar de omzetting
achterblijft, dienen bijzondere inspanningen te worden gedaan om alle nodige voorstellen vóór eind
 1996 bij de nationale parlementen te kunnen indienen.
Ter onderbouwing van het concurrentievermogen van de Gemeenschap dienen snel maatregelen ten
uitvoer te worden gelegd ter bevordering van de innovatie, de stimulering van de opkomst van de
 informatiemaatschappij en het bereiken van een werkklimaat dat het initiatief en de ontwikkeling van
het MKB sterker stimuleert. Natuurlijk nemen de afzonderlijke Lid-Staten op deze gebieden
grotendeels een sleutelpositie in. De kracht en effectiviteit van nationale maatregelen, die essentieel
 zijn, kunnen echter aanzienlijk worden vergroot via coördinatie en passende maatregelen op
 communautair niveau. Op dit niveau dient, onder de grote reeks activiteiten die thans reeds worden
 verricht, bijzondere aandacht te worden gegeven aan een aantal recente voorstellen van de
 Commissie. Er dient te worden begonnen met de verwijdering van de resterende belemmeringen voor
 de daadwerkelijke uitvoering van de TEN projecten. Ook zijn verdere werkzaamheden ter
 vennindering van de thans bestaande belemmeringen voor de ontwikkeling van het MKB
 ---pagebreak--- noodzakelijk. O&O inspanningen moeten beter gecoördineerd worden, zowel in de Lid-Staten zelf
als tussen hen en specifieke door de EG gefinancierde onderzoeksprogramma's. Ook zal de
Commissie haar beleid ter verhoging van de concurrentie op de markten in de EU voortzetten.
Tenslotte moeten deze beleidslijnen, ten einde het werkgelegenheidscheppende potentieel van het
milieubeleid te vergroten, zowel nationaal als bij de Gemeenschap, in grotere mate dan thans
berusten op marktconforme instrumenten, waaronder budgettaire instrumenten.
1.6. Stimulering van de werkgelegenheid en hervormingen van de
       arbeidsmarkt
Meer dan 2/4 jaar na de publikatie van het Witboek van de Commissie inzake groei,
concurrentievermogen en werkgelegenheid en met de reeds enige tijd gevoerde
werkgelegenheidsstrategie van Essen, heeft de werkgelegenheid in de Gemeenschap zich
teleurstellend ontwikkeld. Hoewel het verwachte herstel tot een hernieuwde schepping van
arbeidsplaatsen zal leiden en de huidige opwaartse tendens van de werkloosheid zal keren, is het
waarschijnlijk dat in 1997 nog steeds meer dan 17 miljoen mensen in de Gemeenschap werkloos
zullen zijn. Het tot stand brengen van een voortgezette en significante verbetering op het gebied van
werkgelegenheid en werkloosheid vereist niet alleen een duurzame hoge economische groei en
efficiënte produkten en dienstenmarkten, doch ook een breed scala arbeidsmarkthervormingen.
Het wegnemen van de bestaande rigiditeiten en het zorgen voor een efficiëntere werking van de
arbeidsmarkt staat centraal in de nationale inspanningen om tegelijkertijd een spanningsvrije en
sterkere expansie op middellange termijn, alsmede een meer werkgelegenheidscheppend groeipatroon
te garanderen. De Lid-Staten hebben pogingen gedaan om hun arbeidsmarkten te hervormen. Zij
worden aangemoedigd hun maatregelen te intensiveren met handhaving van een zowel billijk als
efficiënt stelsel van sociale zekerheid. De tenuitvoerlegging van een beleid dat gericht is op
verhoging van de beroeps en regionale mobiliteit van de beroepsbevolking en op vergroting van de
efficiency van arbeidsbemiddelingsdiensten, kan de knelpunten verminderen die het groeiproces al te
vroeg zouden kunnen afstoppen.
Het gehele onderwijsstelsel - met inbegrip van beroepsopleiding - dient door middel van het voeren
van een passend beleid te worden afgestemd op zowel de behoeften van de markt als de verhoging
van het menselijk kapitaal, zodat het groeipotentieel van de economie wordt gestimuleerd. In dit
opzicht moet prioriteit worden gegeven aan de vergroting van de inzetbaarheid van jongeren,
vrouwen en werklozen, met name laaggeschoolde, onervaren arbeidskrachten, en aan vermindering
van het verschil tussen de op de arbeidsmarkt gevraagde en aangeboden bekwaamheden door de
opleiding beter aan te passen aan de veranderende eisen die de arbeidsmarkt stelt.
 ---pagebreak---                                                   -9
Verhoging van de werkgelegenheidsintensiteit van de groei dient te worden aangemoedigd door laten
voortduren van een daarbij passende gemiddelde loonontwikkeling en in sommige gevallen door
grotere loondifferentiatie op grond van kwalificaties, regio's en in zekere mate sectoren en
ondernemingen. Een vermindering van de arbeidskosten van banen met lage produktiviteit, hetzij via
de directe loonkosten (b.v. door de invoering van aanvangslonen in specifieke gevallen) of via een
gerichte vermindering van de niet loonkosten, zou de prikkels voor het in dienst nemen van
laaggeschoolde arbeidskrachten moeten vergroten. Dergelijke maatregelen dienen verenigbaar te zijn
met het mededingingsbeleid van de Gemeenschap. Aanpassingen op ondernemingsniveau van
arbeidstijd en arbeidsorganisatie zullen ook in deze richting werken. Tenslotte moet ook de
bevordering van plaatselijke en regionale initiatieven op het gebied van nieuwe, zeer
arbeidsintensieve diensten, zoals aangegeven in de mededeling van de Commissie inzake een
Europese strategie ter bevordering van plaatselijke ontwikkelings en werkgelegenheidsinitiatieven,
te worden aangemoedigd.
Alle     bovenstaande     elementen      vormen       onderdelen   van     de     gemeenschappelijke
werkgelegenheidsstrategie van de Gemeenschap, waartoe op de Europese Raad van Essen de aanzet
werd gegeven en die vervolgens op zowel de Raad van Cannes als die van Madrid werd uitgewerkt.
De op deze bijeenkomsten van de Europese Raad vastgestelde procedures moeten efficiënter worden
gemaakt. In dit verband moeten de meerjarenprogramma's van de Lid-Staten voor de
werkgelegenheid verder worden ontwikkeld, ten einde hiervan efficiëntere instrumenten op het gebied
van het arbeidsmarktbeleid te maken. Voorts is het initiatief van de Commissie om alle actoren te
mobiliseren voor de absolute prioriteit, de bestrijding van de werkloosheid, erop gericht zo optimaal
mogelijk gebruik te maken van de instrumenten waarover de Unie thans beschikt.
 ---pagebreak---                                                             10
                                           II. TOELICHTING
11.1 Voortgangsverslag over de tenuitvoerlegging van Globale
       Richtsnoeren voor het Economisch Beleid uit 1995
IL 1.1. Inleiding
Overeenkomstig het Verdrag van Maastricht zijn in december 1993, juli 1994 en opnieuw in juli
1995 globale richtsnoeren voor het economisch beleid vastgesteld. Op grond van een mandaat van
de Europese Raad is de tenuitvoerlegging van de richtsnoeren voor 1993 in december 1994
geëvalueerd. De tenuitvoerlegging van de richtsnoeren voor 1994 is bij twee gelegenheden
geëvalueerd, in december 1994 en in juni 1995.
In dit document wordt op verzoek van de Europese Raad van Cannes onderzocht welke voortgang is
geboekt bij de tenuitvoerlegging van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor 19952,
die in juli vorig jaar door de Raad EcoFin zijn vastgesteld. In een poging om zowel de
toezichtprocedures te stroomlijnen als de noodzakelijke informatie en analyses voor de vaststelling
van de nieuwe richtsnoeren te verschaffen, vormt de beoordeling van de voorgaande richtsnoeren
van nu af aan een integrerend onderdeel van de toelichting van de Commissie. Een dergelijke
beoordeling is een goede toets van de mate waarin de afzonderlijke Lid-Staten handelen in
overeenstemming met gemeenschappelijke beleidsverantwoordelijkheden. Omdat het economisch
beleid zich richt op de middellange termijn, worden in het voorliggende verslag de ontwikkelingen
onderzocht, die sedert de in 1993 vastgestelde eerste aanbeveling inzake globale richtsnoeren
opgetreden zijn.
De beleidsproblematiek die in de richtsnoeren voor 1995 aan de orde werd gesteld, is aangepakt
tegen de achtergrond van een economisch herstelproces dat in de tweede helft van 1993 inzette en in
 1994 duidelijk had doorgezet. Het tempo en de samenstelling van de economische groei in 1994
hadden aanleiding gegeven tot optimistische verwachtingen omtrent een groei in de orde van 3% in
zowel 1995 als 1996.
Sindsdien is de groei echter aanmerkelijk vertraagd. In het Economisch Jaarverslag 1996 van de
Commissie wordt een uitgebreide analyse gegeven van de redenen voor de vertraging; alleen de
belangrijkste punten van die analyse worden hier samengevat. De in het grootste deel van 1994
waargenomen kwartaalcijfers wezen op een economische groei van VA tot 4% (op jaarbasis), maar
vertraagden in het tweede en derde kwartaal van 1995 tot 2% en mondden uit in een vrijwel
stagneren van de economie in het laatste kwartaal van dat jaar. Deze slechter dan verwachte
ontwikkeling van de produktie vond haar weerslag in negatieve ontwikkelingen op de arbeidsmarkt.
      Een eerste beoordeling van de richtsnoeren voor 1995 heeft plaatsgevonden in december 1995.
 ---pagebreak---                                                         -11 -
De sinds medio 1994 opgetreden bescheiden stijging van de totale werkgelegenheid in de
Gemeenschap kwam tegen het einde van 1995 tot staan. Met name in de landen die na de
wisselkoerscrisis van voorjaar 1995 het zwaarste werden getroffen door de verslechtering van hun
concurrentiepositie, ontwikkelde de werkloosheid zich in sterk negatieve zin. Ook in verscheidene
andere landen echter kwam door de vertraging van de economie de groei van de werkgelegenheid tot
stilstand. Al bij al wordt geraamd dat de werkgelegenheid in de Gemeenschap als geheel het
afgelopen jaar met slechts een XA procent gegroeid is.
Afgezien van het geleidelijk wegebben van de aanvankelijke impuls die van de voorraadopbouw
uitging, was de aanzienlijke vertraging in 1995 hoofdzakelijk te wijten aan twee negatieve
ontwikkelingen op de financiële markten. Ten eerste heeft de opvallende stijging van lange rente op
de financiële markten in de Gemeenschap en in de rest van de wereld ertoe geleid dat bedrijven en
gezinnen in 1995 veel terughoudender waren in hun bestedingsbeslissingen dan verwacht werd. De
stijging van de rente liep van Lid-Staat tot Lid-Staat sterk uiteen, hetgeen onder meer het gevolg
was van de economische ontwikkeling, de beleidskoers en de geloofwaardigheid van het beleid. Met
name in de landen waarvan, in de ogen van de financiële markten, de overheidsfinanciën zich nog
niet op een duidelijk houdbare consolidatiekoers bevinden, steeg de lange rente duidelijk sterker.
                 Tabel 1
                                           De nominale rentevoeten
                                                     (in procenten)
                         dec.    dec.    april   jan.     april       dec. dec. april jan. april
                         1993    1994    1995    1996     1996        1993 1994 1995 1996 1996
                                    Korte rente 1                               Lange rente 2
                 B        7.2     5.4     5.3     3.6      3.3          6.6   8.3    7.9   6.5   6.7
                 DK       7.3     6.2     6.9     4.4      4.0          6.2   8.8    8.8   7.0   7.3
                 D        6.1     5.3     4.6     3.5      3.3          5.7   7.5    7.1   5.9   6.4
                 GR      19.9    17.9    17.2    14.6     14.1
                 E        8.9     8.2     9.4     8.9      7.8          8.3 11.5    12.1   9.5   9.3
                 F        6.5     5.9     7.7     4.7      3.9          5.8   8.1    7.8   6.5   6.5
                 IRL      6.3     6.3     6.8     5.4      5.1                8.6    8.7   7.2   7.6
                 I        8.6'    9.0    10.8     9.9      9.4          8.8 11.9    13.0  10.2  10.1
                 NL       5.6     5.4     4.7     3.3      2.9          5.7   7.6    7.2   5.9   6.4
                 A        5.8     4.8     4.5     3.7      3.0                7.6    7.4   6.2   6.5
                 P       11.7    10.5    10.8     8.5      7.6          9.0 11.5    12.1   9.4   9.2
                 FIN      5.9     5.7     6.0     4.2      3.9              10.3     9.4   7.0   7.5
                 S        7.7     8.2     8.9     8.4      6.6              10.7    11.5   8.3   8.4
                 UK       5.3     6.4     6.7     6.4      6.0          6.3   8.5    8.4   7.4   8.1
                 EUR      6.9     6.6     7.2     5.8      5.3        (6.8) (9.0)  (8.9)   7.3   7.6
                 1
                   Driemaands geldmarktrente.
                 2
                   Rendement op toonaangevende tienjaars-obligaties, behalve voor EUR tot april 1 9 9 5
                   waarvoor de gegevens betrekking hebben op het rendement op staatsobligaties.
                 Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1 9 9 6 .
Wellicht nog belangrijker, had de wisselkoersturbulentie van het voorjaar van 1995 grote gevolgen
voor de economieën van zowel de landen met een appreciërende munt als die met een depreciërende
munt. De wisselkoersonrust werd veroorzaakt door een sterke verzwakking van de Amerikaanse
dollar, die haar aanleiding vond in de crisis rond de Mexicaanse peso. De daaropvolgende
omvangrijke en abrupte koersbewegingen van de munten van de EG lijken echter de weerslag van
 ---pagebreak---                                                    12-
het meer fundamentele onderliggende probleem, dat het de voornemens van de Lid-Staten op het
gebied van begrotingsconsolidatie en structurele hervormingen aan geloofwaardigheid ontbreekt
en/of dat in een aantal afzonderlijke Lid-Staten risico's van nieuwe inflatoire druk aanwezig worden
geacht. In Duitsland en de landen waarvan de munt nauw aan de DM gekoppeld is, impliceerde de
koersstijging van de munt een aanmerkelijke                 Tabel 2
verkrapping      van     de     algemene     monetaire          Nominale effectieve wisselkoersen
omstandigheden, in weerwil van een dalende korte                      Index, augustus 1992 = 100
rente, alsmede een verslechtering van de                             dec.     dec.    april   jan.  april.
                                                                     1993     1994    1995   1996   1996
concurrentiepositie en de winstgevendheid in het
                                                              B        99.9   103.3 107.9 105.9 104.6
bedrijfsleven. Dit had weer zijn uitwerking op de             DK     100.5    102.2 107.2 106.8     105.4
investeringen en leidde tot een duidelijke daling van         D      100.8    103.1 109.3 106.7 104.9
het vertrouwen bij het bedrijfsleven. In de landen            GR       87.5    82.9    82.9    80.2  80.9
waarvan de munt aanmerkelijk in waarde daalde,                E        78.4    78.2    77.1    80.6  80.2
                                                              F      100.9    102.4 106.3 106.7 106.0
werd de korte-termijnimpuls voor het aandeel op de
exportmarkten ten dele teniet gedaan door de lagere           IRL      92.8    94.5    93.3    94.3  94.6
                                                              I        75.1    72.7    63.2    71.8  73.9
groei in die exportmarkten, de stijgende rente en de
                                                              NL     102.6    104.3 109.0 107.0 105.8
hogere inflatie die de koopkracht van de
                                                              A      101.5    102.8 107.3 105.5 104.2
consumenten op de thuismarkt uitholde. Wat de                 P        87.2    88.3    90.2    89.6  89.3
Gemeenschap als geheel betreft, brachten de                   FIN      82.5    91.5    95.8    95.8  91.1
omvangrijke en abrupte wisselkoersbewegingen het              S        74.6    77.5    73.0    83.2  84.8
naar behoren functioneren van de interne markt in             UK       88.7    87.1    83.2    82.1  82.4
gevaar, hetgeen onvermijdelijk leidde tot een                 EUR      78.2    80.2    80.4    84.6  83.6
suboptimale aanwending van middelen.                        Bron: Commissie.
De bovenvermelde ontwikkelingen wijzen op de noodzaak van meer beleidscoördinatie in
 internationaal verband. Ook blijkt hieruit duidelijk dat onvoldoende maatregelen op de
beleidsterreinen die direct tot de eigen verantwoordelijkheid van de Lid-Staten behoren, welke nodig
 zijn om de beleidscombinatie meer in evenwicht te brengen, zoals aanbevolen in de globale
 richtsnoeren voor het economisch beleid voor 1995, een negatief effect hebben op groei,
 werkgelegenheid en vertrouwen.
 In het navolgende voortgangsverslag worden de vier thema's gevolgd die in de aanbeveling van de
 Raad gehanteerd worden, te weten prijs- en wisselkoersstabiliteit, gezonde overheidsfinanciën, het
 concurrentievermogen, en werkgelegenheid en de arbeidsmarkt.
 ---pagebreak---                                                                                - 13-
II. 1.2. Prijs- en wisselkoersstabiliteit
Prijsstabiliteit — In de richtsnoeren voor 1995 werd de in de richtsnoeren voor 1993 en 1994
 opgenomen doelstelling van een inflatie van niet meer dan 2 tot 3 procent, als stap in de richting
 van prijsstabiliteit, herhaald en werd daaraan toegevoegd dat deze doelstelling door de meerderheid
 van de Lid-Staten in 1996 gehaald zou kunnen worden.
                                                                                Sinds 1991 vertoont de inflatie in
   Grafiek 1                                                                                de Gemeenschap een voortdurende
                                                INFLATIE
                           voorlopige consumentenprijsindexcijfers*
                            (maart 1996 - Twaalfmaandelijks gemiddelde)
                                                                                neerwaartse tendens: de stijging
                                                                                van de deflator van de particuliere
                                                                                consumptie is afgenomen van
                                                    marge die in de richtsnoeren                        ongeveer 514% tot iets meer dan
                                                                      wordt gegeven                      3% in het vorige jaar, zodat de
                                                                                meeste Lid-Staten al in 1995 de
                                                                                inflatiedoelstelling gehaald hebben.
                                                                                Ten aanzien van de ontwikkelingen
            B DK D GR E F IRL I L NL A P FIN S UK                                                       in 1996 tot dusverre zij erop
       * voorlopige consumentenprijsindexcijfers zijn de eerste fase van een ontwikkeling naar
         communautaire harmonisatie van de nationale berekening van de cpi.
                                                                                IIJMI- W
                                                                                gewezen dat de inflatie van de
                                                                                consumentenprijzen         in     de
                                                                                Gemeenschap, gemeten aan het
twaalfmaandelijks                     gemiddelde                     van           de jaarlijkse        mutatie     van     de    voorlopige
                                                                  3
consumentenprijsindexcijfers (vcpi ), in maart van dit jaar op 2,9 procent stond. In tien Lid-Staten
bewoog de inflatie zich binnen de marges die in de richtsnoeren aangegeven werden en in de
meerderheid daarvan was de inflatie zelfs lager dan 2 procent. In het Verenigd Koninkrijk bleef de
inflatie dicht in de buurt van de 3 procent. Van de overige Lid-Staten is Portugal de afgelopen
maanden dichtbij de aangegeven marge gekomen. In Spanje en Italië is de inflatie duidelijk aan het
dalen, na de terugval van verleden jaar die te wijten was aan de waardedaling van de munten van
deze landen in combinatie met verhogingen van de indirecte belastingen. In Griekenland is verleden
jaar opnieuw duidelijk vooruitgang geboekt, maar de inflatiebestrijding lijkt de afgelopen maanden
aan kracht te hebben ingeboet. Deze ontwikkeling heeft echter te maken met exogene factoren.
De betrekkelijk bemoedigende ontwikkeling van de inflatie die sinds de vaststelling van de
richtsnoeren is opgetreden, is het gevolg van een combinatie van factoren. Daartoe behoren niet
alleen invloeden als een voortdurende en zelfs groter wordende negatieve output gap en betrekkelijk
geringe stijgingen van de grondstoffenprijzen, maar ook structurele verbeteringen op gebieden als de
onafhankelijkheid van centrale banken, de loonontwikkeling en het concurrentievermogen. De
opvallende successen die verscheidene Lid-Staten bij de inflatiebestrijding geboekt hebben, en
passende maatregelen van de monetaire autoriteiten in landen waarvan de munt in waarde is
 gedaald, hebben geleid tot een toename van de geloofwaardigheid van het beleid van
 inflatiebestrijding. De loonontwikkeling bleef het afgelopen jaar betrekkelijk bescheiden en kwam
       Deze vcpi zijn de eerste fase in de harmonisatie van de cpi-berekeningen. De vcpi en de daarop volgende hcpi
       (geharmoniseerde consumentenprijsindexcijfers), waarmee in januari 1997 wordt begonnen, worden gehanteerd om te
       beoordelen of aan het inflatiecriterium van het Verdrag van Maastricht voldaan wordt.
 ---pagebreak---                                                          14
globaal overeen met de prijsstijgingen in de meeste Lid-Staten, zodat in de Gemeenschap als geheel
de nominale beloning per werknemer licht toenam met 3lA procent. Dit cijfer moet worden
vergeleken met een jaarlijks gemiddelde stijging van bijna 6 procent in de periode 1991-1993. De
daling van de reële loonkosten per eenheid produkt, in veel Lid-Staten met ongeveer 1 procent of
meer en in de Gemeenschap als geheel met 1,3 procent, heeft bijgedragen tot hogere rendementen,
waarmee de aanbevelingen uit de richtsnoeren zijn opgevolgd.
                  Tabel 3
                                         Ontwikkeling van de Inflatie
                                             (procentuele mutatie per jaar)
                             deflator van de       nominale beloning per
                               particuliere              werknemer           reële loonkosten per
                               consumpite                                           eenheid
                          1993     1994     1995    1993    1994      1995  1993      1994    1995
                B          3.1      3.0      1.5     3.3     4.8       1.9  -0.4      -0.7    -1.5
                DK         0.3       1.7     1.8     1.6     3.6       3.3  -1.5      -3.0     0.5
                D          3.9      2.7     2.0      4.3     3.2       3.8  -0.1      -2.6    -0.7
                GR        13.7     10.8     9.3     10.1    11.9     12.5   -0.4       1.3     1.9
                E          5.5       4.9     4.6     6.5     3.1       2.4  -0.5      -3.4    -2.6
                F          2.2       1.8     1.6     2.2     2.1       2.4    0.1     -1.9    -0.3
                IRL        1.7       2.7     2.5     4.9     3.2       3.1  -1.7      -2.0    -2.6
                           5.4      4.6     5.7      3.7     3.0       5.2  -2.4      -4.0    -3.1
                           7.0       2.4     2.0     5.2     3.4       3.9   -2.6     -0.9    -0.8
                NL         2.3       2.4     1.1     3.1     2.3       3.0    0.6     -2.5    -0.1
               A           3.4       3.0     2.2     4.6     3.1       3.8    0.3      0.6    -0.3
                P          7.1       5.2     4.2     9.1     5.2       4.6    0.8     -1.4    -3.5
                FIN        4.2       1.3     1.1     1.0     3.5       5.3   -6.6     -2.9    -0.4
                S          5.7       3.1     2.7     4.4     5.4       3.0   -1.4     -1.1    -2.4
                UK         3.5       2.5     2.6     4.3     3.5       3.1   -2.6     -2.4    -1.0
                EUR        4.1       3.2     3.0     4.0     3.2       3.5   -1.0     -2.5    -1.3
                Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1996.
Desalniettemin is de loonontwikkeling in een aantal landen teleurstellend, niet alleen in landen waar
de inflatiebestrijding nog niet voltooid is, maar ook bij voorbeeld in Duitsland waar
contractloonstijgingen zijn afgesloten die in vergelijking met de inflatiedoelstelling van de monetaire
autoriteiten betrekkelijk hoog zijn. In combinatie met de appreciatie van de DM hebben deze
arbeidsovereenkomsten bijgedragen tot het uithollen van de concurrentiekracht en de winsten in de
sectoren die aan internationale concurrentie blootgesteld zijn. In Italië zijn de loonkosten in 1995
toegenomen, maar het percentage van de stijging is nog steeds iets lager dan de
inflatie.Voortdurende waakzaamheid is nodig om het ontstaan van een loon-prijsspiraal te
voorkomen: het optreden daarvan zou de toekomstige kosten van het bereiken van prijsstabiliteit
verhogen. In Finland zijn de lonen in 1995 zowel nominaal als reëel aanzienlijk gestegen. Vanwege
de terughoudende overeenkomst over het inkomensbeleid, die een looptijd van twee jaar heeft, zal de
stijging van lonen en salarissen in 1996 en 1997 echter veel geringer zijn.
 Wisselkoersstabiliteit — Na de wisselkoersturbulentie van voorjaar 1995 keerde in de maanden tot
september 1995 vrij algemeen de stabiliteit weer terug. De factoren die hiertoe bijdroegen, waren de
toenemende kracht van de Amerikaanse dollar in de maanden tot augustus, de monetaire verruiming
 ---pagebreak---                                                    15-
door de Bundesbank in maart en de krachtiger inspanningen op het gebied van de
begrotingsconsolidatie in verscheidene Lid-Staten. Deze gunstige situatie werd in september
enigermate doorbroken door hernieuwde volatiliteit van de koersen van de Europese munteenheden
ten opzichte van elkaar. Verantwoordelijk voor deze nieuwe spanningen waren een weer zwakker
wordende dollar en bepaalde economische en politieke factoren in een aantal Lid-Staten, in
combinatie met herlevende twijfel omtrent de vooruitzichten voor de EMU. Ondanks deze
onderbreking is de rust op de markten teruggekeerd, waarbij in de eerste maanden van 1996 de
wisselkoersontwikkelingen van 1994-1995 grotendeels zijn gecorrigeerd.
De munteenheden van Griekenland, Italië en het Verenigd Koninkrijk zijn buiten het
wisselkoersarrangement gebleven. Van de drie nieuwe Lid-Staten is alleen Oostenrijk begin 1995
toegetreden tot het wisselkoersmechanisme.
De ontwikkelingen op het gebied van de korte en de lange rente in 1995 waren ten dele de weerslag
van de spanningen op de valutamarkten. In verband met de geringe groei van de geldhoeveelheid en
de gunstigere inflatievooruitzichten in Duitsland heeft de Bundesbank haar discontorente sinds
maart 1995 vier maal verlaagd, waardoor de andere Lid-Staten de noodzakelijke ruimte kregen om
dit voorbeeld te volgen. Terwijl tijdens de wisselkoersonrust in het voorjaar het écart van de korte
rente in de meeste Lid-Staten ten opzichte van de rente in Duitsland scherp was toegenomen, is het
in de loop van 1995 weer teruggelopen. Het tempo waarin het écart is afgenomen, liep van Lid-Staat
tot Lid-Staat uiteen en hield in de meeste gevallen verband met de ontwikkeling van de wisselkoers
ten opzichte van de DM. In verscheidene Lid-Staten waar de financiële markten twijfels houden
omtrent de geloofwaardigheid van het inflatiebestrijdings- en/of begrotingsbeleid, is nog steeds
sprake van een aanzienlijk écart van de korte rente ten opzichte van Duitsland.
 In het lange segment van de markt kwam begin 1996 een einde aan de voortdurende daling van de
rente in 1995 (na de stijging van 1994). De recente stijging in de hele Gemeenschap is grotendeels
het gevolg van de doorwerking van ontwikkelingen in de Verenigde Staten, waar aanwijzingen
omtrent een krachtig groeiende economie het waarschijnlijker hebben gemaakt dat de Federal
Reserve zijn monetaire beleid zal verkrappen. Evenals bij de korte rente was ook hier sprake van
 over het algemeen afnemende écarts tussen Duitsland en de andere Lid-Staten; in bepaalde Lid-
 Staten, waar de geloofwaardigheid van de wisselkoers nauw verband blijft houden met de inflatie
 en/of de budgettaire ontwikkelingen, is echter nog steeds sprake van een aanzienlijk écart.
 ---pagebreak---                                                  - 16-
II. 1.3. Gezonde overheidsfinanciën
Veel landen kwamen in 1993 met ernstige begrotingsonevenwichtigheden uit de recessie. In de
richtsnoeren van voorgaande jaren werd de noodzaak van onmiddellijke maatregelen op dit gebied
onderkend. Helaas hebben veel Lid-Staten ondanks de betrekkelijk gunstige economische
omstandigheden die in 1994 en begin 1995 bestonden, ten tijde van de richtsnoeren van verleden jaar
hun begrotingsproblemen niet substantieel aangepakt.
De in de richtsnoeren voor 1995 verwerkte doelstellingen voor de overheidsfinanciën hielden in dat
de Lid-Staten voor de verbetering van hun begrotingsposities op korte termijn niet slechts zouden
moeten vertrouwen op de positieve effecten die van de werking van de automatische stabilisatoren
verwacht werden, maar dat zij alle groeimogelijkheden volledig zouden moeten benutten om de
begrotingsconsolidatie te intensiveren door de structurele tekorten te verminderen. Bij de Lid-Staten
werd erop aangedrongen hun begrotingstekorten zo spoedig mogelijk tot minder dan 3 procent van
het BBP terug te brengen. Aanbevolen werd eventuele extra ruimte, die zou worden gecreëerd door
een hoger dan verwachte groei of een gunstiger ontwikkeling van de rente, aan te wenden ter
versnelling van het proces van de begrotingsconsolidatie.
Ontwikkelingen in 1995 — Over het geheel genomen is de begrotingspositie van de grote
meerderheid van de Lid-Staten in 1995 enigszins verbeterd. In het licht van de te overwinnen
begrotingsproblemen en de officiële toezeggingen om meer te doen, was deze verbetering echter
onvoldoende. De sterke conjuncturele neergang waarvan in de loop van het jaar in bepaalde Lid-
Staten sprake was, met name in het laatste kwartaal van 1995, bemoeilijkte uiteraard de voortgang
in de richting van gezondere overheidsfinanciën. Ook budgettaire overschrijdingen in verscheidene
landen waren duidelijk een reden voor de als geheel onvoldoende verbetering van de onderliggende
begrotingsposities, die door de diensten van de Commissie worden gemeten op grond van ramingen
van de voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde begrotingssaldi.
Het vorderingentekort van de collectieve sector in de Gemeenschap in 1995 is met slechts een half
procentpunt gedaald tot het nog altijd onaanvaardbaar hoge peil van 5% van het BBP. Dit is
aanmerkelijk hoger dan het cijfer dat ten tijde van het opstellen van de richtsnoeren in mei vorig jaar
verwacht werd. Van de begrotingsaanpassing die heeft plaatsgevonden, kan ongeveer de helft van de
verbetering worden toegeschreven aan niet-cyclische factoren; de geraamde verlaging van het voor
conjuncturele invloeden gecorrigeerde begrotingstekort QA procentpunt) was geringer dan
 aanvankelijk verwacht werd.
Wat de hoogte van de feitelijke begrotingstekorten betreft, is in tien van de vijftien Lid-Staten in
 1995 enige vooruitgang geboekt, die uiteenliep van een verbetering met een lA procentpunt in
 Portugal tot bijna 3 procentpunt in Griekenland. In negen van deze tien landen was tevens sprake
 van een verbetering van het structurele tekort. De uitzondering hierop was Finland, waar het
 oplopen van het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekort hoofdzakelijk te wijten was aan
 de timing van belastingrestituties. Vier landen, te weten Denemarken, Griekenland, Italië en Zweden,
 bewerkstelligden een verbetering van hun voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde
 ---pagebreak---                                                                     -17-
begrotingstekort in de orde van 1 tot 3 procentpunt. Met uitzondering van Denemarken was begin
1996 in alle laatstgenoemde Lid-Staten echter nog steeds sprake van tekorten die ruim boven de
referentiewaarde van 3 procent van het BBP liggen. In België, Spanje, Frankrijk en het Verenigd
Koninkrijk zijn discretionaire verbeteringen bereikt in de orde van grootte van een lA tot 3A
procentpunt.
   (Tabel 4
                                          Feitelijke en voor conjuncturele invloeden
                                  gecorrigeerde begrotingssaldi van de totale overheid
                                                      (in procenten van het BBP)
                        Feitelijk begrotingssaldo               Mutatie van het feitelijke           Mutatie van het voor
                                 (omvang)                           begrotingssaldo'               conjuncturele invloeden
                                                                                gecorrigeerde saldo'
                     1993          1994        1995           1993        1994         1995     1993          1994         1995
      B               -6.7           -5.3        -4.5           0.4         1.4           0.8      2.6          1.2          0.5
      DK              -3.9           -3.5        -1.4          -1.0         0.4           2.1     -0.7         -1.3          1.6
      D               -3.5           -2.5        -3.5          -0.7         1.0          -1.0      1.0          0.8         -0.9
      GR             -14.2         -12.1                       -1.9         2.1           2.9     -0.9          2.2          2.6
      E               -7.5          -6.9(2)                    -3.3         0.6           0.7     -1.1          0.7          0.4
      F               -6.1           -5.8        -5.0          -2.0         0.3           0.8     -0.4         -0.4          0.5
      IRL             -2.4           -2.0        -2.4           0.1         0.4          -0.4      1.3         -0.5         -2.0
      1               -9.6           -9.0        -7.1           0.0         0.6           1.9      1.4          0.4          1.3
      L                 1.8           2.2         0.3           1.0         0.4          -1.9                   0.1         -2.0
                                                                           -0.0          -0.2      2.3         -0.3
   1 AP
      NL              -3.2           -3.2        -3.4           0.7                                                         -0.2
                      -4.3           -4.5        -6.2          -2.2        -0.2          -1.7     -1.4         -0.5         -1.6
  1FIN                -7.1           -5.8        -5.4          -3.7         1.3           0.4     -2.2           1.8         0.2
  I!  S
                      -8.0
                     -12.3
                                     -6.3
                                   -10.8
                                                 -5.6
                                                 -8.1
                                                               -2.2
                                                               -4.5
                                                                            1.7
                                                                            1.5
                                                                                0.7
                                                                                2.7
                                                                                -0.7
                                                                                -1.7
                                                                                -0.3
                                                                                0.3
                                                                                -1.2
                                                                                1.1
   1 UK                -7.8          -6.8        -6.0          -1.5         1.0           0.8     -1.5          0.1          0.6
   1 EUR               -6.2          -5.5        -5.0          -1.1         0.8           0.5      0.2          0.3          0.3
   1 1 ) Ramingen van de diensten van de Commissie. Een "+" wijst op een verbetering, een "-" op een verslechtering van het
        begrotingssaldo.
     2) Deze tijdreeks is inclusief de bijdragen tot de sociale zekerheid, die nog op kasbasis verwerkt zijn. Uit een voorlopige
        berekening op transactiebasis blijkt een cijfer van -6,2 % van het BBP voor 1994 en 5, 8% van het BBP voor 1995. De
        tijdreeks zal worden geactualiseerd op transactiebasis, als bepaalde problemen in verband met de correcte toepassing
        van statistische definities zijn opgehelderd.
     Bron: Prognoses van de Commissie, voorjaar 1996.
In de vijf overige landen trad een verslechtering van zowel het feitelijke als het voor conjuncturele
invloeden gecorrigeerde begrotingstekort op. Wat het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde
tekort betreft, was in Nederland sprake van een verslechtering met ongeveer een lA procentpunt, in
Duitsland met % procentpunt en in Ierland, Luxemburg en Oostenrijk met VA tot VA procentpunt.
De overschrijding in Duitsland was ten dele te wijten aan onverwacht lagere belastinginkomsten. In
Ierland lijkt tegen de achtergrond van krachtige economische groei een pro-cyclisch beleid te zijn
gevoerd, hoewel ook bijzondere factoren als de oplossing van het probleem rond de sociale zekerheid
een rol speelden. Ondanks enige overschrijdingen voldoet Luxemburg evenals Ierland nog steeds aan
de in het Verdrag van Maastricht bepaalde referentiewaarde voor het begrotingstekort. In Oostenrijk
pakt de nieuwe regering het probleem weliswaar aan, maar is in 1995 toch duidelijk sprake geweest
 van een ernstige verslechtering van de begrotingspositie. De pogingen die het afgelopen jaar in het
 werk gesteld zijn om de verslechtering van het structurele saldo te keren, zijn in alle vijf genoemde
 landen op hun plaats, maar zijn met name noodzakelijk in de landen waar het voor conjuncturele
 invloeden gecorrigeerde tekort meer dan 3% van het BBP bedraagt.
 ---pagebreak---                                                         - 18
Een positiever aspect is dat het grootste deel van de begrotingsaanpassing die de afgelopen twee jaar
gerealiseerd is, was gericht op de uitgavenzijde, zodat in de Gemeenschap als geheel de
overheidsuitgaven als percentage van het BBP met ongeveer VA procentpunt zijn gedaald; zij zijn
evenwel nog steeds hoger dan 50% van het BBP. Een daling van de verhouding tussen
overheidsuitgaven en BBP was een gemeenschappelijke tendens in de grote meerderheid van de Lid-
Staten. Voorts was in alle landen behalve Portugal sprake van een daling van de primaire uitgaven.
   Tabel 5
                  Inkomsten, uitgaven en rentebetalingen van de totale overheid
                                                 (in % van het BBP)
                      Inkomsten                            Uitgaven        (waarvan) rentebetalingen
             1993        1994        1995          1993      1994   1995  1993       1994         1995
B            49.6        50.4        49.9          56.3      55.6   54.4  10.5       10.2          9.2
DK           58.3        58.8        58.3          62.2      62.3   59.7   7.8        7.1          6.7
D            46.5        46.8        46.3          50.0      49.3   49.8   3.3        3.4          3.8
GR           34.4        35.8        36.8          48.5      48.0   46.0  12.8       14.2        12.9
E            42.0        41.0        39.9          49.5      47.9   46.0   5.2        5.1          5.4
F            49.3        48.9        49.3          55.5      54.7   54.3   3.7        3.8          3.7
IRL          38.9        39.5        37.3          41.3      41.6   39.7   6.7         5.9         5.2
             47.4        45.2        44.8          57.0      54.2   51.8  12.1       10.7         11.2
             45.0        44.6        41.6          43.2      42.4   41.3   0.4         0.4         0.3
NL           53.1        50.8        48.6          56.3      54.1   51.9   6.4        6.1          5.8
A            49.4        48.1        46.9          53.7      52.6   53.1   4.3         4.1         4.3
P            36.3        38.0        39.4          43.4      43.8   44.8   6.7        5.8          5.8
FIN          53.8        54.6        52.8          61.9      60.9   58.4   4.6         5.1         5.4
S            60.3        59.6        59.5          72.6      70.4   67.6   6.2        6.8          7.1
UK           35.9        36.4        37.6          43.7      43.2   43.6   2.9        3.3          3.7
EUR          46.2        45.9        45.7          52.5      51.4   50.8   5.5        5.3          5.4
Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1996.
 In de Gemeenschap als geheel en in verscheidene afzonderlijke Lid-Staten was sprake van een
 bescheiden daling van de overheidsinkomsten. Een duidelijke daling van de overheidsinkomsten in
 verhouding tot het BBP is de afgelopen twee jaar opgetreden in Nederland, Oostenrijk en
 Luxemburg. Daarentegen vertoont de belastingdruk in Griekenland, Frankrijk, Portugal en het
 Verenigd Koninkrijk een stijgende tendens.
 ---pagebreak---                                                      19
De onvoldoende           vooruitgang     bij   de «Tabel e
                                                                   Bruto schuld van de overheid
vermindering van de begrotingstekorten in de                               (in procenten van het BBP)
Gemeenschap werkte door in de gemiddelde                             1993              1994                     1995
                                                                  omvang omvang jaarlijkse | omvang jaarlijkse |
verhouding tussen schuld en BBP in de                                                      mutatie                  mutatie
Gemeenschap, die in 1995 (ten opzichte van               B          137.9       136.0         -1.9       133.7         -2.3
1994) met 3 procentpunt is gestegen tot meer             DK           80.1        76.0        -4.1         71.9        -4.1
                                                         D            48.2        50.4        +2.2         58.1        +7.7
dan 71%. In het cijfer voor Duitsland zijn
                                                         GR          111.8       110.4        -1.4       111.5         +1.1
hoofdzakelijk     door de Treuhandanstalt                E            60.5        63.1        +2.6         65.7        +2.6
                                                         F            45.4        48.3        +2.9         52.4        +4.1
gemaakte schulden verwerkt, die door de
                                                         IRL          97.5        91.1        -6.4         85.5        -5.6
Duitse federale overheid zijn overgenomen; dit           I           119.4       125.6        +6.2       124.8         -0.8
speelt uiteraard een belangrijke rol in de               L             6.2         5.9        -0.3          5.9         0.0
verklaring van de stijging voor de                       NL           81.1        77.6        -3.5         79.0       +1.4
                                                         A            62.8        65.0        +2.2         69.4       +4.4
Gemeenschap als geheel. Er zij echter op                 P            67.2        70.0        +2.8         71.6       +1.6
gewezen dat in 1995 de schuldquote in negen              FIN          57.3        59.5        +2.2         59.6         0.0
                                                         S            76.0        79.3        +3.3         79.9       +0.6
Lid-staten is opgelopen. In Luxemburg en                 UK           48.5        50.2        +1.7         54.0        +3.8
Finland bleef de schuldquote ongewijzigd,
                                                         EUR          66.2        68.2        +2.0         71.2        +3.0
terwijl Denemarken, België, Ierland en Italië
                                                         Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1996
erin geslaagd zijn de schuldquote met 1 tot 6
procentpunt te verminderen. Benadrukt moet
worden dat ten tijde van een algemene verbetering van de begrotingsposities de oplopende
schuldquotes in de meerderheid van de Lid-Staten wijzen op de noodzaak om de inspanningen voor
de sanering van de begrotingen te
mtensiveren.                                 Tabel 7
                                                                Overheidstekort in 1995:
Over het geheel genomen hebben                        ramingen convergentieprogramma (CP)
discretionaire      maatregelen     minder     en meest recente prognoses van de Commissie
                                                                             (COM)
bijgedragen      tot     de     begrotings-
consolidatie dan in 1995 nog werd                                 datum                  CP(a)                COM
gehoopt. Dat de eerdere verwachtingen        B                  6/92 (6/94)             3.8 (4.3)              4.5
niet volledig        ingelost    zijn,   is  DK                11/94                    3.0                     1.4
                                             D                 11/93                    2 tot 3                 3.5
teleurstellend, omdat het belang van
                                             GR                 6/94                   10.7                     9.2
bestendige vooruitgang in de richting        E                  7/94                     5.9                    6.1
                                             F                 11/93 (7/95)             4.2/4.1 (5.0)           5.0
van het voldoen aan de budgettaire
                                             IRL                6/94                     <3                     2.4
 convergentiecriteria door de Lid-Staten     I                  9/92 (6/95)             4.7(7.5)                7.2
 in    hun      nationale     convergentie-  NL                10/94                     3.7                    3.4
programma's onderschreven wordt. Het         A                  5/95                    4%                      6.2
                                             P                 11/93 (10/94)            3 % (b) 5.8)            5.4
 is ook teleurstellend gezien de mate        FIN                9/95                     5.3                    5.6
 waarin de begrotingen nog immer             S                  6/95                     9.0                    8.1
                                             UK                 3/95                    3 V* (c)                6.0
 afwijken, hetgeen tot uitdrukking komt
                                             a) Cijfers tussen haakjes zijn bijgestelde officiële streefcijfers, die nog
 in de besluiten van de Raad EcoFin over         niet als convergentieprogramma's bij de Gemeenschap ingediend
 het bestaan van buitensporige tekorten          zijn.
                                              b) Gemiddelde voor 1995/97
 in de zin van het Verdrag.                   c) Begrotingsjaar 1995/96.
                                              Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1996.
 ---pagebreak---                                                   20-
Begrotimsvooruitzichten — De cruciale taak waarvoor een groot aantal landen zich gesteld ziet, is
het boeken van vooruitgang om hun overheidsfinanciën een meer solide basis te geven. In de
overgrote meerderheid van de landen zal volgens de prognoses het feitelijke begrotingstekort in 1996
worden verminderd. Op basis van de concrete maatregelen die tot op heden zijn aangekondigd, en
het feit dat de pauze in het herstel langer duurt dan verwacht, is de vooruitgang naar het zich laat
aanzien onvoldoende, als zij wordt afgezet tegen de streefcijfers in de richtsnoeren en de nationale
convergentieprogramma's. Thans zullen waarschijnlijk slechts drie Lid-Staten (Denemarken, Ierland
en Luxemburg) een tekort onder de referentiewaarde van 3% hebben, in vergelijking met de
verwachtte 7 landen ten tijde van de vaststelling van de richtsnoeren voor 1995.
Sinds de vaststelling van de richtsnoeren in juli 1995 hebben vrijwel alle Lid-Staten nieuwe
begrotingsvoorstellen voor 1996 en in een aantal gevallen ook voor 1997 bekendgemaakt. In al deze
voorstellen wordt gestreefd naar een verdere verlaging van de begrotingstekorten in het lopende en
het volgende jaar, tot (uiterlijk in 1997) 3% van het BBP of lager in alle landen met uitzondering
van Griekenland en Italië. Bijzonder omvangrijke pakketten aanpassingsmaatregelen zijn
bekendgemaakt door de Belgische regering in september 1995 (belastingverhogingen en
bezuinigingen), de Finse regering in september 1995 (bezuinigingen in 1996 en 1997), de Italiaanse
regering in september 1995 (maatregelen ter bestrijding van de belastingontduiking, verhoging van
de sociale premies en bezuinigingen op de overdrachten aan niet-overheidsinstanties), de Franse
regering in augustus 1995 (belastingmaatregelen om het tekort van de centrale overheid te verlagen),
in november 1995 (een fundamentele hervorming van het sociale-zekerheidsstelsel) en in mei 1996
(bezuinigingen en sanering van de financiën van de sociale zekerheid), door de recentelijk gevormde
Oostenrijkse      regering     in    april    1996     (bezuinigingen,    belastingverhogingen    en
hervormingsmaatregelen voor het pensioenstelsel) en eveneens in april 1996 door de Duitse regering
(bezuinigingen).
De tekortreductie wordt in 1996 bemoeilijkt door een economische groei die gemiddeld genomen
lager is dan ten tijde van het opstellen van de meeste begrotingsvoornemens verwacht werd.
Verscheidene Lid-Staten hebben reeds aanvullende maatregelen aangekondigd (bij voorbeeld het
bevriezen van bepaalde uitgavenposten in Duitsland en Frankrijk) ter compensatie van een deel van
de overschrijdingen die veroorzaakt worden door de invloed van de lagere groei op de
belastinginkomsten en de sociale overdrachten; andere Lid-Staten zullen dergelijke maatregelen
waarschijnlijk de komende maanden bekend maken.
Als alle maatregelen waartoe besloten is, door de betrokken Lid-Staten volledig ten uitvoer worden
gelegd, komt een omvangrijke correctie van de onderliggende begrotingsposities in beeld. Er moet
echter nogmaals op worden gewezen dat de genoemde maatregelen weliswaar welkom zijn, maar dat
 ---pagebreak---                                                   -21 -
zij, gezien de omvang van de aan te pakken problematiek en de streefcijfers die in de
convergentieprogramma's vastgesteld zijn, in een aantal gevallen nog altijd onvoldoende zijn.
77.1.4. Concurrentievermogen
De Richtsnoeren van 1995 benadrukten nogmaals het belang van de hervormingen waarmee wordt
beoogd de onderliggende krachten voor de groei te versterken en de dynamiek en het
concurrentievermogen van de economieën van de Gemeenschap te stimuleren.
Vanzelfsprekend is het grotendeels een taak van de afzonderlijke Lid-Staten om de voorwaarden te
scheppen waarin een daadwerkelijk concurrerend klimaat tot stand kan komen en in stand kan
blijven. Dit kan alleen door een goede oriëntatie van het economisch, fiscaal en sociaal beleid ten
einde ervoor te zorgen dat dit beleid blijft stroken met de doelstellingen van de Lid Staten op dit
gebied. Deze nationale inspanningen moeten echter worden aangevuld en versterkt door optreden op
communautair niveau.
Op dit communautair niveau moet aanhoudend worden gewezen op de betekenis van het ten volle
benutten van de mogelijkheden welke door de interne markt worden geboden. Per april 1996 was in
totaal 89,7% van de interne marktrichtlijnen omgezet. Het omzettingsniveau is in Denemarken het
hoogst (96,6%), gevolgd door Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Luxemburg en Spanje. De
sectoren die de meeste problemen blijven opleveren in termen van de tenuitvoerlegging van de
richtlijnen van het Witboek zijn overheidsopdrachten, verzekeringen en intellectuele en industriële
eigendom.
De actie op het front van het concurrentievermogen wordt thans geïntensiveerd in de context van het
recente voorstel van de Commissie met betrekking tot een Vertrouwenspact voor de
werkgelegenheid. Daarmee wordt beoogd inspanningen op de specifieke terreinen van onderzoek en
ontwikkeling, transeuropese netwerken en het stimuleren van dynamische kleine en middelgrote
ondernemingen (KMO's), te versterken.
Dit initiatief van de Commissie is bedoeld ter versterking van de maatregelen die in de Gemeenschap
reeds zijn genomen op een groot aantal terreinen in verband met het concurrentievermogen. De
afgelopen jaren heeft de Gemeenschap haar inspanningen om een vervolg te geven aan het interne-
marktinitiatief voortgezet door een goed functionerend wettelijk kader voor het mededingingsbeleid
op te zetten. Dit moet zorgen voor een goed werkend en efficiënt bedrijfsleven in de Lid-Staten. De
belangrijkste ontwikkelingen zijn:
• Het afgelopen jaar kwam de Commissie met belangrijke initiatieven op het gebied van de
    telecommunicatie ten einde een verdere liberalisering van het wettelijk kader te bereiken. Deze
    liberalisering is van essentieel belang voor het verwezenlijken van de ambities van de Commissie
    met betrekking tot de informatiemaatschappij. Het realiseren van volledige concurrentie op de
 ---pagebreak---                                                 22
  telecommunicatiemarkten beïnvloedt het concurrentievermogen van de gehele economie van de
  Gemeenschap. De Commissie kwam ook met voorstellen voor de postdiensten in de
  Gemeenschap.
  Het mededingingsbeleid heeft voorts aan belang gewonnen bij het vergroten van het
  concurrentievermogen van het bedrijfsleven en de industrie in de Gemeenschap. In 1995 herzag
  de Commissie de communautaire kaderregelingen voor steun aan het MKB, de scheepsbouw en
  O&O.
  Er werden maatregelen genomen op het gebied van de wettelijke en administratieve
  vereenvoudiging.
  De Commissie heeft een Adviescomité Concurrentievermogen ingesteld, bestaande uit hoge
  deskundigen en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en onder voorzitterschap van de heer
   Ciampi. De werkgroep heeft een verslag aangeboden aan de Europese Raad van Madrid van
  december 1995.
•  De Europese Raad van Madrid nam nota van een verslag van de Commissie over de sleutelrol die
  het MKB kan spelen als belangrijke generator van groei en werkgelegenheid. Het verslag van de
   Commissie wijst echter op de noodzaak het MKB te ondersteunen door middel van specifieke
  maatregelen en een klimaat dat bevorderlijk is voor haar ontwikkeling. De Raad verzocht de
   Commissie daarom voorstellen te doen om het potentieel van het MKB te benutten, zijn
   concurrentievermogen te vergroten en het te stimuleren in zijn activiteiten zowel binnen als buiten
   Europa. De Commissie keurde naar aanleiding daarvan op 20 maart 1996 een voorstel voor een
   nieuw Meerjarenprogramma voor het MKB voor de periode 1997-20004 goed, dat is voorgelegd
   aan de Raad.
   Het afgelopen jaar werd enige vooruitgang geboekt met de Transeuropese Netwerken (TEN's) in
   de sectoren vervoer, telecommunicatie en energie. De Europese Raad van Madrid heeft er bij de
   Lid-Staten op aangedrongen de hoogste prioriteit te verlenen aan de doeltreffende
   tenuitvoerlegging van de TEN-projecten en de Raad EcoFin verzocht de vereiste beslissingen te
   nemen om de tot op heden voor deze netwerken uitgetrokken financiële middelen aan te vullen.
   De communautaire maatregelen in het kader van de Structuur- en Cohesiefondsen, gericht op het
   versterken van het materiële en menselijk kapitaal van de zwakkere regio's van de Gemeenschap,
   blijven een belangrijke bijdrage leveren tot het bewerkstelligen van een evenwichtige
   ontwikkeling van alle regio's.
   Tot slot streeft de Gemeenschap zowel intern als op internationaal niveau naar maatregelen ter
   bescherming van het milieu. Ten einde het potentieel voor werkgelegenheidsschepping van
   milieumaatregelen te vergroten, benadrukte de Europese Raad van Madrid dat dergelijk beleid
   gebaseerd moet zijn op marktinstrumenten, waaronder fiscale instrumenten.
     Document COM(96) 98 def van 20 maart 1996.
 ---pagebreak---                                                         -23 -
IL L 5. Werkgelegenheid en de arbeidsmarkt
De Richtsnoeren van 1995 benadrukten de cruciale rol van actiever en doelmatiger
arbeidsmarktbeleid om zowel een hoog percentage van economische groei op de middellange termijn
te bewerkstelligen als de werkgelegenheidscomponent van de groei te vergroten. Zoals reeds
besproken in deel 1, waren de groeitendenzen in 1995 nogal teleurstellend: de produktiegroei was
onvoldoende om de werkgelegenlieid op betekenisvolle wijze te doen toenemen. Indien men er echter
in slaagt daadwerkelijke vooruitgang te boeken met het verder in evenwicht brengen van het macro-
economisch beleidskader, moet het voor de Gemeenschap mogelijk zijn om geleidelijk tot een
duurzamer, werkgelegenheidscheppend, groeipad te komen.
Eén van de pijlers van de werkgelegenheidsstategie van de Gemeenschap is het vergroten van het
aantal banen voor een gegeven produktieniveau (de zogenaamde werkgelegenheidscomponent van de
groei). Op basis van observaties over een betrekkelijk korte periode is echter moeilijk vast te stellen
of op dit gebied onderliggende vooruitgang wordt geboekt. Dit komt doordat de gemeten
arbeidsproductiviteit gedurende de economische cyclus sterkt varieert, omdat de werkgelegenheid
met vertraging reageert op veranderingen in de economische groei. De beschikbare gegevens lijken
niettemin in verscheidene landen te wijzen op enige verbetering van de werkgelegenheidscomponent
van de groei. Voor de meerderheid van de landen van de Gemeenschap of voor het communautaire
gemiddelde werd echter geen verbetering vastgesteld.
   Tabel 8
                                  Groei, werkgelegenheid en produktiviteit
                   Reële groei BBP (% p.j.)            Werkgelegenheid (% p.j.)      Arbeidsproductiviteit (% p.j.)
              74-85    86-90    91-95     Toel.   74-85            91-95     7oe/.  74-85   86-90   91-95    Toel.
                                                           86-90
                                           f995                               1995                            1995
   B           1.8      3.0       1.3       1.9    -0.3     1.1    -0.4        0.4   2.1     1.9     1.7       1.6
   DK          2.0       1.4      2.0       2.6     0.5     0.3    -0.4        1.5   1.5     1.2     2.4       1.1
   D           1.7      3.4       1.8       1.9    -0.2     1.5      0.0      -0.3   1.9     1.9     2.6       2.2
   GR          2.5       1.9      1.3       2.0     1.0     0.9      0.9       0.9   1.6     1.0     0.7       1.1
   E           1.9      4.5       1.4       3.0    -1.4     3.3    -0.4        2.7   3.4     1.2     1.8      0.3
   F           2.2      3.2       1.1       2.2     0.1     0.8    -0.1        1.2   2.1     2.4     1.2       1.0
   IRL         3.8      4.6       4.8       8.6     0.1     1.0      1.5       3.8   3.7     3.6     3.3       4.6
   I           2.8      3.0       1.1       3.0     0.9     0.6     -1.0      -0.4   1.8     2.4     2.3       3.4
   L           1.8       4.6      2.4       3.2     0.5     3.1      2.7       2.5   1.2     1.5    -0.3       0.7
   NL          1.9       3.1      1.9       2.4    -0.1     1.9      0.7       1.4   2.0     1.2     1.2       1.0
   A           2.2       3.0      2.0       1.8     0.7     0.7      1.1      -0.1   1.6     2.2     0.9       1.9
   P           2.2       5.1      1.1       2.5    -0.4     1.1     -0.4      -0.6   2.6     3.9     1.5       3.1
   FIN         2.7       3.4     -0.8       4.2     0.3     0.2     -3.6       2.2   2.4     3.2     2.9       2.0
   S           1.8       2.3      0.1       3.0     0.8     1.0     -2.2        1.6  1.0     1.2     2.3       1.4
   UK          1.4       3.3      1.2       2.4    -0.2     1.8     -1.2        0.6  1.6     1.5     2.4       1.8
   EUR         2.0       3.3      1.3       2.5     0.0     1.3     -0.5        0.6  2.0     1.9     2.0       1.9
   USA         2.3       2.8      2.2       2.0     1.8     2.1      1.0        1.5   0.5    0.6      1.1      0.6
   JAP         3.6       4.5      1.3       0.9     0.7      1.5     0.8        0.3   3.0    3.0      0.5      0.6
   Bron: prognoses van de Commissie voorjaar 1996.
 ---pagebreak---                                                   -24
In Spanje lijken de arbeidsmarkthervormingen van de afgelopen jaren sterk te hebben bijgedragen tot
de toename van de werkgelegenheid (2,7% bij een BBP-groei van 3%). Verwacht wordt dat deze
ontwikkeling zich in 1996 zal voortzetten. Ook in Frankrijk, Nederland en in mindere mate België
lijken recente maatregelen te hebben bijgedragen tot een enigszins verbeterde respons van de
werkgelegenheid op de groei in 1995 dan op grond van ontwikkelingen in het verleden kon worden
verwacht. Voor Denemarken is de gunstige reactie van de werkgelegenheid wellicht gedeeltelijk te
danken aan het actieve arbeidsmarktbeleid dat werd gevoerd. In Ierland gaf de werkgelegenheid,
vooral onder invloed van een sterke economische opleving, in 1995 voor het tweede
achtereenvolgende jaar een krachtige toename te zien. De ontwikkeling van de werkgelegenheid in
Duitsland werd daarentegen gehinderd door aanhoudende saneringen in de grootste verwerkende
industrieën onder druk van het afnemende internationale concurrentievermogen op het gebied van de
kosten, terwijl in Italië op vergelijkbare wijze arbeidsplaatsen verloren gingen in de dienstensectoren
die in toenemende mate aan concurrentie worden blootgesteld, waarbij ook de zeer lage groei van de
binnenlandse consumptie van de afgelopen jaren een rol heeft gespeeld.
De Richtsnoeren benadrukten voorts het belang van zowel de vijf beleidsterreinen die door de
Europese Raad van Essen als prioritair werden aangemerkt als van de oproep van deze Raad aan de
Lid-Staten om deze strategie ten uitvoer te leggen door meerjarenprogramma's voor hun
beleidsvoornemens op dit gebied op te stellen. Door de bestaande of geplande nationale maatregelen
voor de tenuitvoerlegging van de strategie op samenhangende wijze te presenteren, zouden deze
programma's een belangrijk instrument moeten worden voor het toezicht op en de beoordeling van de
vooruitgang die wordt geboekt bij de tenuitvoerlegging van het arbeidsmarktbeleid. Om ervoor te
 zorgen dat deze programma's effect sorteren, dienen deze beter te worden afgestemd op de
 convergentieprogramma's, aangezien convergentie, groei en werkgelegenheid onlosmakelijk met
elkaar verbonden zijn. De huidige inhoud en het formaat dienen tevens op enkele punten te worden
 aangepast, waaronder de nationale streefcijfers voor specifieke maatregelen en de nadruk op
 ontwikkelingen op de middellange en lange termijn.
 De eerste beoordeling van de vooruitgang die werd geboekt bij de tenuitvoerlegging van de
werkgelegenheidsstrategie van de Gemeenschap werd gepresenteerd in een gezamenlijk verslag van
 de Raden EcoFin en Sociale zaken en de Commissie aan de Europese Raad van Madrid. Het verslag
 onderstreepte en prees de omvangrijke inspanningen van de Lid-Staten sinds Essen, met name het
 feit dat de landen hadden ingezien dat het noodzakelijk was om te komen tot een geïntegreerde
 aanpak op basis van het verband tussen het macro-economische en het structurele
 werkgelegenheidsbeleid. Tevens werd echter benadrukt dat de Gemeenschap, om de
 werkgelegenheidssituatie in de Gemeenschap daadwerkelijk te verbeteren, een aanvullende impuls
 diende te geven aan de arbeidsmarkthervormingen in de Lid-Staten. Het verslag bevatte een reeks
 maatregelen die van essentieel belang zijn voor de versterking van de nationale initiatieven in
 verband met ue hervorming van de arbeidsmarkt. Op basis van de aanbevelingen van het
 gezamenlijke verslag drong de Europese Raad van de Madrid er bij de Lid-Staten op aan in hun
 ---pagebreak---                                                  -25
meerjarenprogramma's voor de werkgelegenheid prioriteit te geven aan verscheidene
beleidsterreinen. Op basis van de programma's en een reeks indicatoren zal het gezamenlijke
optreden ter verbetering van de werkgelegenheidssituatie en de doeltreffendheid van de maatregelen
op communautair niveau worden beoordeeld.
Sinds Madrid hebben de besprekingen over de arbeidsmarkthervorming tot slot hun weerslag
gevonden in het voorstel van de Voorzitter van de Commissie voor een Vertrouwenspact voor de
werkgelegenheid. Met dit Pact wordt beoogd inhoud te geven aan de verklaring van de Raad van
Madrid dat de werkgelegenheidsschepping de komende jaren de belangrijkste doelstelling van het
economisch beleid van de Europese Unie blijft. Het beleidskader van het Pact ten aanzien van het
macro-economische en het structuurbeleid zal worden gebaseerd op de strategie zoals die is vervat in
de onderhavige en eerdere Richtsnoeren, waarbij de betreffende communautaire instrumenten tevens
zullen worden aangewend om de dynamiek, de groei en de werkgelegenheid een impuls te geven. Het
is de bedoeling dat het Pact leidt tot concrete beleidstoezeggingen in overleg met de sociale partners
en doelgerichte maatregelen om de werkgelegenheid te stimuleren..
 ---pagebreak---                                                   -26
11.2 Economische vooruitzichten
Doordat eind 1995, begin 1996 de economische omstandigheden verslechterd zijn, is het moeilijker
geworden vooruitgang te boeken in de richting van de doelstellingen om in de Gemeenschap de
werkloosheid te verminderen en de overheidsfinanciën weer gezond te maken. Verwacht wordt echter
dat de economische activiteit in de tweede helft van 1996 en in 1997 weer zal aantrekken. Dit zal
leiden tot het scheppen van nieuwe banen en zal de huidige opwaartse trend van de werkloosheid
keren. Om een aanzienlijke en duurzame daling van de werkloosheid te bewerkstelligen is echter
noodzakelijk dat de economische activiteit gedurende lange tijd krachtig groeit en dat verdere
vooruitgang op het gebied van de structurele hervormingen geboekt wordt.
IL 2.1. Vooruitzichten voor de groei
De recente conjunctuurvertraging, banen die in gevaar zijn, en onzekere inkomensvooruitzichten
hebben het vertrouwen bij de consumenten doen afnemen. Het vertrouwen bij het bedrijfsleven heeft
geleden onder de sterke, ongegronde bewegingen van de wisselkoersen, onder het uitblijven van
duidelijke signalen dat de vraag weer aantrekt, en onder het voortbestaan van structurele zwakke
punten. Desondanks zijn er tekenen die erop wijzen dat de daling van het vertrouwen tot staan is
gekomen en dat de vraag in een aantal landen weer aantrekt. Bijgevolg wordt verwacht dat in de loop
van de eerste helft van dit jaar het conjuncturele dieptepunt gepasseerd wordt.
 Op basis van gezonde onderliggende omstandigheden aan
                                                                Tabel 9
 de aanbodzijde (met name de lage inflatie en het                                Het reële BBP
 betrekkelijk hoge gemiddelde rendement op investeringen)              (jaarlijkse mutatie in %, reëel )
 en een gunstiger monetair en financieel klimaat, wordt                  1993     1994   1995    1996    1997
                                                                B        -1.6      2.2     1.9    1.1     2.3
 verwacht dat de economie van de Gemeenschap zich in de
 tweede helft van 1996 zal herstellen, welk herstel versterkt
 wordt door het einde van de nog voortdurende
                                                                DK
                                                                D
                                                                GR
                                                                          1.5
                                                                         -1.2
                                                                         -1.0
                                                                                4.4
                                                                                2.9
                                                                                1.5
                                                                                2.6
                                                                                1.9
                                                                                2.0
                                                                                1.3
                                                                                0.5
                                                                                2.0
                                                                                s
                                                                                2.5
                                                                E        -1.2      2.1     3.0    2.0     2.9
 voorraadaanpassingen. Naar verwachting zal de groei in         F        -1.5      2.7     2.2     1.0    2.1
  1997 aan kracht winnen. Volgens de meest recente              IRL       3.1      6.7     8.6    5.6     4.9
 economische prognoses van de diensten van de Commissie         1        -1.2      2.1     3.0     1.8    2.7
                                                                L         0.0      3.3     3.2    2.6     3.0
 komt de economische groei in de Gemeenschap dit jaar
                                                                NL        0.2      2.7     2.4     1.8    2.5
 waarschijnlijk uit op ongeveer P/2%, waarna in 1997 een        A         0.4      3.0     1.8    0.7     1.1
                                                                P        -1.2      1.0     2.5     2.3    2.8
 groei van ongeveer VA% zal volgen. Naar verwachting
                                                                FIN      -1.2      4.0     4.2     3.0    3.6
 zijn de uitvoer naar landen buiten de Gemeenschap, het         S        -2.2      2.6     3.0     1.2    2.0
 weer aantrekken van de investeringen in vaste activa en        UK        2.2      3.8     2.4     2.4    3.0
 een nog steeds bescheiden, doch geleidelijk toenemende          EUR | -0.6        2.8     2.5     1.5    2.4
 particuliere consumptie de stuwende krachten achter de         Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar
                                                                 1996.
 opgaande conjunctuur.
 ---pagebreak---                                                  -27-
In Duitsland, Frankrijk en een aantal aangrenzende landen zullen de negatieve effecten van de sterke
appreciatie van de munt die in het voorjaar van 1995 optrad, geleidelijk wegebben, ten dele door een
omvangrijke correctie van de eerder te ver doorgeschoten wisselkoersveranderingen. Ondersteund
door een aanzienlijke daling van de rentevoeten en de verwachte toename van het vertrouwen zal de
bedrijvigheid in de loop van 1996 aantrekken, welk herstel vervolgens in 1997 krachtig zal
doorzetten. In Italië, Zweden, Spanje en andere landen zal voortzetting van het streven naar het weer
in evenwicht brengen van de macro-economische beleidscombinatie, dat de munteenheden van deze
landen in staat gesteld heeft in uiteenlopende mate het verloren terrein terug te winnen, waarschijnlijk
bijdragen tot lagere korte en lange rentevoeten en tot een toename van het vertrouwen. Hierdoor zal
de binnenlandse vraag zich uiterlijk in de tweede helft van 1996 gaan herstellen en wordt de groei
minder afhankelijk van de export. In het Verenigd Koninkrijk moeten de recente verruiming van de
monetaire omstandigheden, het aantrekken van de huizenmarkt en de goede concurrentiepositie
bijdragen tot een voortdurende, niet-inflatoire groei.
Desalniettemin blijven de economische voornitzichten met vrij grote onzekerheid omgeven. Landen
waarvan de munteenheden in 1995 in waarde zijn gestegen, zijn de gevolgen voor de
concurrentiepositie nog niet volledig te boven gekomen. In de meeste landen waarvan de
munteenheden in 1994-1995 in waarde zijn gedaald, blijft het rente-écart ten opzichte van de DM
betrekkelijk groot. Bij het huidige onzekere klimaat en gezien de hoge werkloosheid kan de positieve
reactie van de bestedingen van het bedrijfsleven en de consumenten op de gunstigere monetaire en
financiële omstandigheden zwakker zijn of later komen dan normaal.
Als voorts door toenemende sociale en politieke weerstanden de vooruitgang in de richting van
gezondere overheidsfinanciën en structurele hervormingen belemmerd wordt, zou de
geloofwaardigheid van de officiële doelstellingen van het economisch beleid aangetast kunnen
worden. Dit kan leiden tot toenemende twijfel bij bepaalde waarnemers over de vraag of een
voldoende aantal Lid-Staten op de ingangsdatum van 1 januari 1999 gereed is om deel te nemen aan
de EMU. Dergelijke ontwikkelingen zouden waarschijnlijk leiden tot een stijging van de lange rente
en bergen het risico in zich dat spanningen op de valutamarkten ontstaan. Een en ander zou ernstige
implicaties hebben voor de kansen op een hernieuwd en voortdurend economisch herstel en op het
scheppen van arbeidsplaatsen.
Enkele onzekerheden waardoor de vooruitzichten omgeven worden, kunnen echter ook in een
positieve richting wijzen. Omdat de onderliggende economische omstandigheden in de Gemeenschap
 momenteel gunstig zijn en het streven naar het weer in evenwicht brengen van de beleidscombinatie
naar verwachting wordt voortgezet, kan het herstel van de economische activiteit onverwacht
 krachtig zijn, als het vertrouwen eenmaal is teruggekeerd.
 ---pagebreak---                                                      28
IL2.2. De ontwikkeling van de werkgelegenheid
Werkgelegenheid — Gezien de verwachte geringe expansie van de economie in het eerste deel van
1996 zal de werkgelegenlieid zich de komende maanden naar verwachting zwak ontwikkelen. Mits de
economische groei volgens verwachting aantrekt, kan in de loop van het tweede halfjaar van 1996
wel weer sprake zijn van groei van de werkgelegenheid, die in 1997 sterker zal worden. Volgens de
prognoses groeit de totale werkgelegenheid dit jaar met een bescheiden lA procent en het volgend jaar
met een Vi procent.
Naar verwachting zullen niet alle Lid-Staten deel
                                                          Tabel 10
hebben aan de bescheiden stijging van de                         Vooruitzichten voor de arbeidsmarkt
werkgelegenheid in 1996. Voor Duitsland en
Oostenrijk wordt verwacht dat de werkgelegenheid                         Groei van de          Werkloosheid
                                                                      werkgelegenheid
                                                                                (in % van de
aanmerkelijk zal afnemen. Als deze voorspelling                     (in procenten per jaar)  beroepsbevolking)
wordt bewaarheid,           is    1996 het        vijfde           1995 1 9 9 6 1 9 9 7 1 9 9 5 1 9 9 6 1 9 9 7
achtereenvolgende jaar waarin in Duitsland, waar B                   0.4     -0.1      0.7   9.9    10.1         9.8
de economie te kampen heeft met hoge relatieve DK                    1.5      0.0      0.7   6.8     6.1         5.8
                                                           D        -0.3     -0.8    -0.1    8.3     9.3         9.4
kosten, per saldo banen verloren gaan. In de meeste
                                                           GR        0.9      1.0      1.2   9.1     9.1         9.0
andere Lid-Staten zijn de verwachtingen omtrent E                    2.7      1.4      1.5  22.9    22.5        22.1
groei van de werkgelegenlieid eveneens in F                          1.2      0.0      0.6  11.5    11.7        11.7
neerwaartse richting bijgesteld. In België, IRL                      3.8      2.3      1.7  14.4    13.4        12.8
                                                           1        -0.4      0.2      0.4  11.8    11.8        11.7
Denemarken, Frankrijk en Portugal wordt thans L                      2.5      1.7      2.6   2.9     3.0         2.9
verwacht dat de werkgelegenheid dit jaar niet NL                      1.4     1.0      1.4   7.3     7.2         7.0
toeneemt of zelfs zal dalen. Voor Griekenland, A                    -0.1     -1.0     -0.4   4.0     4.6         5.1
                                                           P        -0.6     -0.1      0.5   7.2     7.4         7.2
 Spanje, Ierland, Luxemburg, Nederland, Finland en
                                                           FIN        2.2     1.7      2.1  17.2    16.3        15.0
het Verenigd Koninkrijk daarentegen wordt S                           1.6     0.6      1.0   9.2     8.8         8.3
                                                                              0.9            8.8     8.4
verwacht dat de werkgelegenheid betrekkelijk sterk UK                0.6               1.0                       8,0
                                                           EUR       0.6      0.2      0.6  10.9    10.9        10.8 |
toeneemt (met 1 procent of meer). Uitgaande van de
                                                           Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1 9 9 6 .      [
huidige veronderstellingen omtrent de groei wijzen
de prognoses uit dat de werkgelegenlieid in 1997
aanzienlijk sterker zal aantrekken. Daar de uitstoot van arbeid in de verwerkende industrie
waarschijnlijk zal voortduren, wordt echter verwacht dat de groei van de werkgelegenheid in
 Duitsland opnieuw negatief zal zijn; hetzelfde geldt vanwege de lage economische groei ook voor
 Oostenrijk.
 De ontwikkeling van de werkloosheid — Tegen de achtergrond van de achterblijvende groei van de
 werkgelegenheid in de Gemeenschap in 1996-1997 loopt de werkloosheid de komende maanden
 waarschijnlijk verder op, alvorens zich in de tweede helft van het jaar langzaam in neerwaartse
 richting te gaan bewegen. Voor 1996 als geheel wordt verwacht dat de werkloosheid ongewijzigd
 blijft op het peil van verleden jaar, dat wil zeggen bijna 11% van de burgerlijke beroepsbevolking. In
 1997 kan de werkloosheid wellicht enigszins dalen tot gemiddeld 103/4 procent en mogelijkerwijs tot
  10/4 procent tegen het einde van dat jaar.
 De ontwikkeling van de werkloosheid in de afzonderlijke Lid-Staten is grotendeels de weerslag van
 de verwachte ontwikkeling van de werkgelegenheid. Het werkloosheidspercentage in Duitsland en
 ---pagebreak---                                                   -29-
Oostenrijk stijgt dit jaar waarschijnlijk sterk (met een lA procentpunt of meer); in vergelijking met het
gemiddelde van de Gemeenschap is het werkloosheidspercentage in laatstgenoemd land overigens nog
steeds betrekkelijk laag. Ook in België, Frankrijk en Portugal zal wellicht een verslechtering optreden
en in Italië is de geringe groei van de werkgelegenheid slechts voldoende om de werkloosheid te
stabiliseren.
In zes Lid-Staten zal de werkloosheid waarschijnlijk blijven dalen. Tot deze groep behoren de drie
landen die het zwaarste door hoge werkloosheid getroffen worden (Ierland, Finland en Spanje); het
werkloosheidspercentage in deze landen blijft overigens wel extreem hoog. In de drie genoemde
landen wordt het effect dat de krachtige groei van de werkgelegenheid op de werkloosheidscijfers
heeft, ten dele teniet gedaan door een aanzienlijke toename van de beroepsbevolking. Verwacht wordt
dat de gunstigste ontwikkeling zal optreden in het Verenigd Koninkrijk en Denemarken, waar de
werkloosheid door een verdere daling met ongeveer een [A procentpunt zal uitkomen op een peil dat
aanmerkelijk onder het gemiddelde van de Gemeenschap ligt. Volgens de prognoses zal de
werkloosheid in 1997 in alle Lid-Staten, behalve Duitsland, Frankrijk en Oostenrijk, in uiteenlopende
mate dalen. In de eerste twee landen stabiliseert het werkloosheidspercentage zich waarschijnlijk, in
laatstgenoemd land stijgt het wellicht opnieuw.
Voor de Gemeenschap als geheel is de recente ontwikkeling van de groei en de werkloosheid
teleurstellend. De vooruitgang in de richting van de doelstellingen die in artikel 2 van het Verdrag
genoemd worden, te weten het bevorderen van een duurzame en niet-inflatoire groei en een hoog
niveau van werkgelegenheid, is onvoldoende. In het Witboek van de Commissie uit 1993 over groei,
concurrentievermogen en werkgelegenheid is de doelstelling opgenomen dat 15 miljoen extra banen
moeten worden gecreëerd en dat de werkloosheid in het jaar 2000 tot de helft (in vergelijking tot het
niveau in 1994) moet zijn teruggebracht; recente en verwachte ontwikkelingen doen twijfels rijzen
omtrent de haalbaarheid van deze doelstellingen. Daarom moeten op zowel macro-economisch als
structureel terrein vastberaden inspanningen in het werk worden gesteld om in sterkere mate
duurzame arbeidsplaatsen te scheppen.
IL 2.3. Convergentie
Prijsstabiliteit — Ook dit en het volgende jaar zal naar verwachting vooruitgang worden geboekt met
het terugdringen van de inflatie in de Gemeenschap en in de Lid-Staten. De gemiddelde inflatie in de
Gemeenschap, gemeten naar de deflator van de particuliere consumptie, zal dit jaar naar verwachting
met 2'/2% dalen en in 1997 iets onder dit niveau blijven.
De verwachting dat de inflatie laag zal zijn en blijven is niet alleen gebaseerd op de recente toename
van de output gap welke zich waarschijnlijk zal voortzetten, maar ook op de toegenomen
geloofwaardigheid van de anti-inflatoire beleidsmaatregelen. Deze geloofwaardigheid is vooral groot
 in Duitsland en in de landen wier munteenheden gekoppeld zijn aan de Duitse mark. In een aantal 12
 ---pagebreak---                                                    30
landen is men er door middel van het monetaire Tabe | ^ i
                                                                     Prijs- en loonontwikkelingen1
beleid in geslaagd de inflatie terug te brengen tot een
                                                                        (Jaarlijkse verandering in %)
vooraf vastgesteld streefcijfer. In Italië, Zweden,
                                                                            Prijzen           Nominale beloning
Spanje en Portugal nam de geloofwaardigheid van                                                     per hoofd
het anti-inflatoire beleid toe door het officieel                 1995 1996 1997 i 1995 1996 1997
onafhankelijk worden van de centrale bank, terwijl de B             1.5       2.0      1.8     1.9       1.7    2.2
                                                          DK        1.8       1.8      2.4     3.3       3.9    3.6
voorbereidingen hiervoor in Finland ver gevorderd D                 2.0       1.6      1.6     3.8       2.6    2.4
zijn. In deze landen speelt het begrotingsbeleid een GR             9.3       8.3      7.0   12.5       11.1    9.6
sleutelrol om de inflatieverwachtingen laag te houden FE            4.6
                                                                    1.6
                                                                              3.6
                                                                              1.8
                                                                                3.2
                                                                                1.6
                                                                                2.4
                                                                                2.4
                                                                                3.8
                                                                                2.3
                                                                                3.6
                                                                                2.5
en de geloofwaardigheid van de munteenheid te IRL                   2.5       2.3      2.4     3.1       4.0    5.0
handhaven. In al deze landen heeft een vastberaden                  5.7       4.1      3.5     5.2       5.4    4.8
                                                                    2.0       1.7      2.1     3.9       3.5    3.8
anti-inflatoir monetair beleid in combinatie met
                                                           NL        1.1      1.9      2.0     3.0       1.9    2.5
geloofwaardigere         inspanningen       om       de A           2.2       2.1      1.6     3.8       3.0    2.9
overheidsfinanciën van een gezonde basis te voorzien P              4.2       3.1      3.0     4.6       4.6    4.0
op verschillende momenten geleid tot een FIN                         1.1      1.0      1.5     5.3       4.0    4.0
                                                           S        2.7       1.7      2.5     3.0       5.2    4.5
aanmerkelijke appreciatie van hun munteenheden ten UK                2.6      2.7      2.5     3.1       3.6    3.6
opzichte van eerdere lage niveaus. Dit zal het proces EUR 3.0 2.6 2.4 3.5 3.4 3.2
van desinflatie naar verwachting verder bevorderen,          Respectievelijk deflator van de particuliere consumptie
                                                             en nominale beloning per werknemer.
hetgeen een geleidelijke verruiming van het monetair Bron: prognoses van de Commissie voorjaar 1996.
beleid zou moeten vergemakkelijken. Van het krappe
 monetaire beleid gaat al geruime tijd een remmende werking op de binnenlandse vraag in deze landen
 uit.
 In de Gemeenschap in haar geheel en in de meerderheid der Lid-Staten zal de stijging van de
 nominale beloning per werknemer naar verwachting in overeenstemming blijven met de noodzaak de
 inflatie laag te houden en de schepping van de werkgelegenheid te stimuleren. Gemiddeld zullen de
 nominale lonen naar verwachting dit jaar met circa V/t en volgend jaar met een enigszins lager
 percentage stijgen, bij een verwacht inflatiepercentage van circa VA voor dit jaar. De reële
 loonkosten zullen waarschijnlijk minder snel blijven groeien dan de produktiviteit, hetgeen zal
 bijdragen tot een verdere stijging van de algemene winstgevendheid van bedrijven.
 In enkele landen met lage inflatie, in het bijzonder Duitsland, beperkten een relatief matige vraag en
 afgenomen concurrentievermogen als gevolg van de waardestijging van de munt de mate waarin de
 arbeidskosten konden worden doorberekend in de prijzen, hetgeen de winstmarges in de aan
 concurrentie blootgestelde sectoren heeft gedrukt. Vanzelfsprekend kunnen de lonen niet van het ene
 op het andere moment worden aangepast aan wisselkoersschommelingen; wanneer de wisselkoersen
 duidelijk te ver doorschieten, is een correctie onder invloed van de marktwerking veruit de meest
 wenselijke optie. Om de concurrentiepositie van een land en diens aantrekkelijkheid voor particuliere
 investeringen te handhaven, is het van essentieel belang om de contractlonen te beheersen en
 tegelijkertijd maatregelen te nemen om de produktiviteit en de werkgelegenheid te vergroten.
 ---pagebreak---                                                   -31 -
Tegelijkertijd zullen de reële lonen in enkele landen waar de munt in waarde is gedaald, met name
Italië, naar verwachting een deel van het in de afgelopen jaren verloren gegane terrein terugwinnen.
In deze landen bestaat het risico dat werknemers te snel de verliezen aan koopkracht van de voorbije
jaren willen inhalen door hogere looneisen te stellen, waardoor de loon-prijsspiraal zou kunnen
worden aangewakkerd. In plaats daarvan dient een gematigde loonontwikkeling en een
geloofwaardige begrotingsdiscipline te leiden tot een waardestijging van deze munten, waardoor de
(geïmporteerde) inflatoire druk kan afnemen. Een dergelijke combinatie van beleidsmaatregelen werd
het afgelopen jaar met succes toegepast in Zweden. Voor 1996 wordt in Zweden echter voorspeld dat
de nominale lonen sneller zullen stijgen, ondanks de verwachte daling van de consumptieprijzen.
Dergelijke loonontwikkelingen zouden in conflict kunnen komen met de stabiliteitsdoelstelling en lijkt
niet te stroken met de noodzaak om de werkgelegenheid veilig te stellen en te bevorderen. Bovendien
kan hierdoor, mede door de aanzienlijke appreciatie van de Zweedse kroon, de internationale
concurrentiepositie in gevaar komen.
De inflatie (deflator van de particuliere consumptie) zal naar verwachting in 1996-1997 minder dan
3% blijven bedragen in de landen die deze doelstelling reeds bereikten. In de zeven landen waar de
inflatie het afgelopen jaar niet hoger lag dan 2% (België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk,
Luxemburg, Nederland en Finland) wordt verwacht dat dit lage niveau dit en volgend jaar
gehandhaafd zal blijven (mogelijk uitgezonderd Denemarken en Luxemburg). De Globale
richtsnoeren van 1995 bevolen de landen met een inflatiepercentage tussen 2 en 3% aan om te
streven naar een inflatiepercentage van 2% of minder. Op dit front zal naar verwachting in 1996
enige vooruitgang worden geboekt (Ierland, Oostenrijk en Zweden), hetgeen echter op basis van de
huidige prognoses voor 1997 niet het geval zal zijn (als gevolg van een mogelijke stijging in
 Denemarken, Ierland, Luxemburg en Zweden).
 Merkbare vooruitgang wordt verwacht in de vier landen waar de inflatie momenteel nog meer dan
 3% bedraagt. Ervan uitgaande dat de huidige inspanningen worden voortgezet, zal de inflatie in
 Spanje en Portugal naar verwachting in 1997 dichtbij de bovengrens van de doelstelling van de
Richtsnoeren (3%) uitkomen. Tegen de achtergrond van een aanmerkelijk vertraagde stijging van de
invoerprijzen en gelijkblijvende indirecte belastingen zal de inflatie van de consumptieprijzen in Italië
naar verwachting in 1997 dalen tot VA. In Griekenland zou het, indien de inspanningen met meer
vastberadenheid worden voortgezet, vooral wat de begroting betreft, mogelijk moeten zijn de inflatie
verder terug te dringen dan het momenteel voor 1997 voorspelde percentage van 7%.
Begrotingsvooruitzichten voor 1996-97 ~ Een groot aantal Lid-Staten heeft belangrijke maatregelen
genomen om hun overheidsfinanciën in 1996, en in veel gevallen ook in 1997, te consolideren.
Volgens ramingen van de diensten van de Commissie met betrekking tot de voor
 conjunctuurschommelingen gecorrigeerde begrotingssaldi zullen de huidige begrotingsvoornemens
 resulteren in een vermindering van het onderliggende begrotingstekort met 3A% van het BBP van de
 Gemeenschap in 1996 en, uitgaande van de nu reeds bekende beleidsvoornemens, een verdere 3A% in
 1997. Uit de laatste prognoses van de diensten van de Commissie, die rekening houden met een
 ---pagebreak---                                                                   32-
tragere groei dan verwacht, blijkt echter dat het vorderingentekort van de totale overheid in de
Gemeenschap in 1996 aanmerkelijk minder zal afnemen dan oorspronkelijk verwacht. Het
gemiddelde begrotingstekort zal naar verwachting met lA% afnemen tot iets minder dan 414 van het
BBP van de Gemeenschap in 1996 (in vergelijking met 3%% van het BBP zoals voorspeld in het
najaar van 1995).
De Economische prognoses omvatten een scenario voor 1997 op basis van de maatregelen die reeds
werden goedgekeurd of waarvan reeds voldoende bijzonderheden bekend werden gemaakt. Geen
rekening werd gehouden met algemene beleidsvoornemens waarvoor nog geen concrete maatregelen
bekend zijn. De prognoses houden rekeningen met de pakketten economische beleidsmaatregelen die
in april en begin mei in detail bekend werden gemaakt door de Duitse, Franse, Oostenrijkse en
Zweedse regeringen. Geen rekening werd gehouden met de voorgenomen aanpassingsmaatregelen die
de Belgische regering onlangs bekendmaakte voor 1997, aangezien nog geen voldoende concrete
maatregelen bekend waren om deze in de voorspellingen te verwerken. Naast de genoemde Lid-
 Staten mag worden verwacht dat een aantal andere landen eveneens maatregelen zal treffen om hun
begrotingssituatie tussen nu en 1997 te verbeteren. Op basis van de momenteel bekende maatregelen,
 alsmede dank zij de conjunctuurverbetering en de lage rente, komt het scenario voor 1997 uit op een
 vermindering van het gemiddelde feitelijke begrotingstekort van 3lA% van het BBP voor volgend
jaar.
    Tabel 1 2
    Feitelijke en voor conjunctuurschommelingen                       Tabel 1 3
       aangepaste begrotingssaldi van de totale                                 Bruto schuld totale overheid
                              overheid                                                      (% BBP)
                               (% BBP)                                                 Omvang                 Verand.
                  Feitelijk saldo        Gecorr. v. conjunct.                                               sinds 1 9 9 5
                      Omvang                    schomm.                         1995      1996    19971    1996     1997 1
                                             Jaarl. verand. 2
                                                                      B         133.7     132.2    130.6     -1.5     -1.6
               1995     1996     1997'   199S      1996     19971
                                                                      DK         71.9      71.0     68.7     -0.9     -2.3
    B          -4.5     -3.2      -3.7     0.5      1.8      -0.9     D          58.1      61.5     62.4      3.4      0.9
    DK         -1.4     -0.9      -0.6     1.6      1.0      -0.2     GR        111.5     111.8    111.4      0.3     -0.4
    D          -3.5     -3.9      -2.9   -0.9       0.3       1.2     E          65.7      67.8     68.0      2.1      0.2
    GR         -9.2     -8.1      -6.9     2.6      1.0       0.8     F          52.4      56.1     57.8      3.7      1.7
    E         •6.2 3    -4.8      -3.7     0.4      1.5       0.7     IRL        85.5      81.3     77.3     -4.2     -4.0
    F          -5.0     -4.2      -3.0     0.5      1.1       0.9     I         124.8     124.5    122.8     -0.3     -1.7
    IRL        -2.4     -2.0      -1.6   -2.0       0.3       0.6     L            5.9      6.2      6.8      0.3      0.9
               -7.1     -6.3      -5.2     1.3      0.8       0.8     NL         79.0      79.4     78.7      0.4     -0.7
                0.3       0.7      0.3   -2.0       0.4      -0.6     A          69.4      72.4     73.9      3.0      1.5
    NL         -3.4     -3.5      -2.9   -0.2       0.2       0.4     P          71.6      72.2     71.8      0.6     -0.4
    A          -6.2     -4.6      -3.1    -1.6      2.2       2.0     FIN        59.6      62.5     63.2      2.9      0.7
    P          -5.4     -4.4      -3.7     0.2      0.9       0.5     S          79.9      80.8     79.6      0.9     -1.2
    FIN        -5.6     -3.3      -1.6    -1.2      1.5       0.7     UK          54.0     55.5     56.2      1.5      0.7
    S          -8.1     -5.2      -3.1     1.1      2.8       1.5     EUR         71.2     73.9     74.3      2.7      0.4
    UK         -6.0     -4.4      -3.7     0.6      1.5       0.3
                                                                            Uitgaande    van    heden    bekendgemaakte
    EUR        -5.0     -4.4      -3.4     0.3      0.9       0.8            maatregelen.
    1
       Uitgaande van heden bekendgemaakte maatregelen.                 Bron: prognoses van de Commissie voorjaar 1 9 9 6 .
     '  Een positief cijfer wijst op een verbetering van het
       voor conjunctuurbewegingen gecorrigeerde saldo.
     3
       Deze tijdreeks is inclusief de bijdragen tot de sociale
       zekerheid, die nog op kasbasis verwerkt zijn. Uit een
       voorlopige berekening op transactiebasis blijkt een
       cijfer van - 5 , 8 % van het BBP voor 1995, De
       tijdreeks      zal     worden     geactualiseerd       op
       transactiebasis, als bepaalde problemen in verband
       met     de correcte      toepassing    van   statistische
       definities zijn opgehelderd.
     Bron: prognoses van de Commissie voorjaar 1 9 9 6 .
 ---pagebreak---                                                   -33-
 De verwachte verbetering van de begrotingssituatie is ontoereikend om een halt toe te roepen aan de
 stijging van de gemiddelde verhouding tussen de bruto schuld en het BBP in de Gemeenschap, die dit
jaar volgens de prognoses met bijna 3 procentpunten tot 74% van het BBP zal stijgen alvorens zich
 in 1997 min of meer te stabiliseren. In 1996 zullen de schuldquotes naar verwachting in alle Lid-
 Staten op vier na (België, Denemarken, Ierland en Italië) stijgen, maar zich in 1997 in ongeveer twee
 derde van de Lid-Staten stabiliseren of een daling te zien geven.
 Volgens de prognoses zullen alle landen behalve Duitsland en Nederland erin slagen in 1996 hun
feitelijke tekorten terug te dringen, maar noch de streefcijfers van de nationale
 convergentieprogramma's noch die van de Richtsnoeren van 1995 zullen naar verwachting worden
 gehaald. De feitelijke tekorten zullen dit jaar naar verwachting slechts in drie Lid-Staten
 (Denemarken, Ierland en Luxemburg) onder de referentiewaarde van 3% uitkomen. In het bijzonder
 worden dit jaar grote verminderingen van het begrotingstekort (van circa 1% van het BBP of meer)
 verwacht in België, Frankrijk, Griekenland, Spanje, Italië, Oostenrijk, Portugal, Finland, Zweden en
 het Verenigd Koninkrijk.
 Volgens het scenario voor 1997 - op basis van ongewijzigd beleid - zouden Duitsland, Frankrijk,
 Nederland en Finland zich voegen bij de groep landen met tekorten onder de referentiewaarde van
 Maastricht, en zouden Oostenrijk en Zweden naar verwachting dicht in de buurt van deze waarde
 komen. In een aantal landen, waar verdere maatregelen nog niet in voldoende detail bekend zijn
 gemaakt, is om de referentiewaarde van 3% te halen een aanvullende inspanning in de orde van
 grootte van 3A% van het BBP (België, Spanje, Portugal en het Verenigd Koninkrijk) vereist. Alleen in
  Italië en Griekenland zal het verwachte tekort volgens het huidige scenario de referentiewaarde met
 een hoger percentage overschrijden en zullen de tekorten respectievelijk uitkomen op 5lA en 7% van
 het BBP.
                                                     *
                                                  * *
 Gezien de onbevredigende groei- en werkgelegenhcidsresultaten moet aan het proces van economisch
 herstel in de Gemeenschap dringend een nieuwe impuls worden gegeven. De beleidsmakers staan
  voor de uitdaging opnieuw het vertrouwen en de werkgelegenheidsschepping te versterken op de
  korte termijn en tegelijkertijd de voorwaarden voor een krachtigere groei en meer werkgelegenheid op
  de middellange termijn te verbeteren. Dit vereist zowel een ondersteunend macro-economisch
  beleidskader, waarvoor een gezond evenwicht in de macro-economische beleidscombinatie moet
  worden hervonden, als een intensivering van de inspanningen op het gebied van het structurele beleid
  om de werkloosheid terug te dringen en het concurrentievermogen van de Gemeenschap te
  verbeteren. In het Economisch jaarverslag van de Commissie van 1996 wordt een gedetailleerde
  analyse gegeven van de beleidsopties die de beleidsmakers in de huidige situatie ter beschikking
  staan. Voorts heeft de Commissie met betrekking tot dit verslag adviezen ontvangen van het
  Europese Parlement en het Economisch en Sociaal Comité, en overleg gevoerd met de sociale
 ---pagebreak---                                               -34-
partners. Op basis hiervan geeft de Aanbeveling voor de Globale Richtsnoeren voor het economisch
beleid 1996 de beleidsmaatregelen weer die noodzakelijk zijn om de doelstellingen van de
Gemeenschap op het gebied van groei, werkgelegenheid en convergentie te verwezenlijken.
 ---pagebreak---  ---pagebreak---                                                                   ISSN 0254-1513
                                                          COM(96) 211 def.
                                      DOCUMENTEN
NL                                                                            10
                                    Catalogusnummer : CB-CO-96-237-NL-C
                                                              ISBN 92-78-04432-6
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen
L-2985 Luxemburg
                                  ïï