               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 23.5.2022
            COM(2022) 607 final

            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2022 van Denemarken en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2022 van Denemarken
            {SWD(2022) 607 final} - {SWD(2022) 640 final}

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2022 van Denemarken en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2022 van Denemarken

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 9, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad
                  2
               , waarbij de herstel- en veerkrachtfaciliteit is ingesteld, is op 19 februari 2021 in werking getreden. De herstel- en veerkrachtfaciliteit biedt financiële ondersteuning voor de uitvoering van hervormingen en investeringen, die zullen worden gerealiseerd met budgettaire stimulansen die door de Unie worden gefinancierd. Zij draagt bij tot het economisch herstel en tot de uitvoering van duurzame en groeibevorderende hervormingen en investeringen, met name om de groene en de digitale transitie te stimuleren, waarbij de veerkracht en potentiële groei van de economieën van de lidstaten wordt versterkt. Tevens draagt zij bij tot versterken van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en het stimuleren van groei en werkgelegenheid op middellange en lange termijn. De maximale financiële bijdrage per lidstaat in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit [is] op [XX] juni 2022 bijgewerkt, overeenkomstig artikel 11, lid 2, van Verordening (EU) 2021/241.

               (2)Op 24 november 2021 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse duurzamegroeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2022 voor coördinatie van het economisch beleid. Er is terdege rekening gehouden met de bevestigde gezamenlijke toezegging van de sociale top van Porto van mei 2021 om de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie afgekondigde Europese pijler van sociale rechten verder uit te voeren. De Europese Raad heeft op 25 maart 2022 zijn goedkeuring gehecht aan de prioriteiten van de jaarlijkse duurzamegroeianalyse 2022. Op 24 november 2021 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Denemarken niet heeft genoemd als een van de lidstaten waarvoor een diepgaande evaluatie
                  3
                nodig zou zijn. Op dezelfde datum heeft de Commissie ook haar goedkeuring gehecht aan het voorstel voor het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid 2022, waarin de uitvoering van de werkgelegenheidsrichtsnoeren en de beginselen van de Europese pijler van sociale rechten worden geanalyseerd, dat op 14 maart 2022 door de Raad werd aangenomen.

               (3)Door de Russische invasie van Oekraïne, in de nasleep van de wereldwijde pandemie, is de geopolitieke en economische context aanzienlijk veranderd. De gevolgen van de invasie voor de economieën van de lidstaten zijn onder meer voelbaar door de hogere energie- en voedselprijzen, de toestroom van vluchtelingen uit Oekraïne en de zwakkere groeivooruitzichten. De hogere energieprijzen wegen met name op de meest kwetsbare huishoudens die in energiearmoede leven of dreigen te vervallen. De EU heeft ook te maken met een ongekende instroom van mensen die Oekraïne ontvluchten. In dit verband werd op 4 maart 2022 voor het eerst de richtlijn tijdelijke bescherming
                  4
                in werking gesteld, waarbij ontheemden uit Oekraïne het recht kregen legaal in de EU te verblijven, evenals het recht op toegang tot onderwijs en opleiding, de arbeidsmarkt, gezondheidszorg, huisvesting en sociale voorzieningen.

               (4)Rekening houdend met de snel veranderende economische en geopolitieke situatie wordt de brede coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in 2022 hervat in het kader van het Europees Semester, waarbij de ontwikkelingen worden afgestemd op de uitvoeringsvereisten van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, zoals uiteengezet in de jaarlijkse duurzamegroeianalyse 2022. De uitvoering van de vastgestelde herstel- en veerkrachtplannen is van essentieel belang voor de verwezenlijking van de beleidsprioriteiten in het kader van het Europees Semester, aangezien de plannen betrekking hebben op alle of een aanzienlijk deel van de relevante landspecifieke aanbevelingen die in de semestercycli 2019 en 2020 zijn gedaan. De landspecifieke aanbevelingen 2019 en 2020 blijven ook relevant voor herstel- en veerkrachtplannen die worden herzien, bijgewerkt of gewijzigd overeenkomstig de artikelen 14, 18 en 21 van Verordening (EU) 2021/241, naast landspecifieke aanbevelingen die zijn gedaan tot de datum van indiening van het gewijzigde plan.

               (5)De algemene ontsnappingsclausule is sinds maart 2020 actief
                  5
               . In haar mededeling van 3 maart 2021
                  6
                heeft de Commissie haar standpunt uiteengezet dat het besluit om de algemene ontsnappingsclausule te deactiveren dan wel te blijven toepassen, moet worden gezien als een algehele evaluatie van de toestand van de economie, waarbij het niveau van economische bedrijvigheid in de EU of de eurozone in vergelijking met het niveau van vóór de crisis (eind 2019) een belangrijk kwantitatief criterium is. De toegenomen onzekerheid en de grote neerwaartse risico’s voor de economische vooruitzichten in de context van oorlog in Europa, de ongekende energieprijsstijgingen en de aanhoudende verstoringen van de toeleveringsketen rechtvaardigen de verlenging van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact tot eind 2023.

               (6)Volgens de benadering in het advies van de Raad van 18 juni 2021 over het convergentieprogramma 2021 wordt de begrotingskoers momenteel het best afgemeten aan de verandering in de primaire uitgaven (ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde), met uitsluiting van COVID-19-gerelateerde tijdelijke noodmaatregelen maar met inbegrip van uitgaven gefinancierd met niet-terugbetaalbare steun (subsidies) uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen, ten opzichte van de potentiële groei op middellange termijn
                  7
               . Naast de algemene begrotingskoers wordt, om te beoordelen of het nationale begrotingsbeleid prudent is en de samenstelling ervan bevorderlijk is voor een duurzaam herstel dat in overeenstemming is met de groene en digitale transitie, ook aandacht besteed aan de ontwikkeling van nationaal gefinancierde
                  8
                primaire lopende uitgaven (ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde en met uitsluiting van COVID-19-gerelateerde tijdelijke noodmaatregelen) en investeringen.

               (7)Op 2 maart 2022 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een mededeling met brede richtsnoeren voor het begrotingsbeleid in 2023, die erop gericht is de voorbereiding van de stabiliteits- en convergentieprogramma’s van de lidstaten te ondersteunen en aldus de beleidscoördinatie te versterken
                  9
               . De Commissie merkte op dat, op basis van de macro-economische vooruitzichten van de winterprognoses 2022, de overgang van een geaggregeerde ondersteunende begrotingskoers in 2020-2022 naar een in grote lijnen neutrale geaggregeerde begrotingskoers in 2023 passend lijkt, maar zij is klaar om te reageren op de veranderende economische situatie. De Commissie kondigde aan dat de begrotingsaanbevelingen voor 2023 van lidstaat tot lidstaat moeten blijven verschillen en dat in die aanbevelingen rekening moet worden gehouden met mogelijke overloopeffecten tussen landen. De Commissie heeft de lidstaten verzocht de richtsnoeren in hun stabiliteits- en convergentieprogramma’s te verwerken. De Commissie heeft zich ertoe verbonden de economische ontwikkelingen nauwlettend te volgen en haar beleidsrichtsnoeren waar nodig en uiterlijk in het voorjaarspakket van het Europees Semester eind mei 2022 aan te passen.

               (8)Wat de op 2 maart 2022 verstrekte begrotingsrichtsnoeren betreft, wordt in de begrotingsaanbevelingen voor 2023 rekening gehouden met de verslechterde economische vooruitzichten, de toegenomen onzekerheid en verdere neerwaartse risico’s, en de hogere inflatie in vergelijking met de winterprognoses. Tegen deze achtergrond moet de budgettaire respons de overheidsinvesteringen in de groene en digitale transitie en in energiezekerheid uitbreiden en de koopkracht van de meest kwetsbare huishoudens ondersteunen om de gevolgen van de stijging van de energieprijzen op te vangen en de inflatiedruk als gevolg van tweederonde-effecten te helpen beperken door middel van gerichte en tijdelijke maatregelen; het begrotingsbeleid moet flexibel blijven, zodat het kan worden aangepast aan de snel veranderende omstandigheden, en moet van land tot land verschillen afhankelijk van hun budgettaire en economische situatie, ook wat betreft de blootstelling aan de crisis en de instroom van ontheemden uit Oekraïne.

               (9)Op 30 april 2021 heeft Denemarken zijn nationale herstel- en veerkrachtplan bij de Commissie ingediend, overeenkomstig artikel 18, lid 1, van Verordening (EU) 2021/241. Krachtens artikel 19 van Verordening (EU) 2021/241 heeft de Commissie de relevantie, doeltreffendheid, efficiëntie en samenhang van het herstel- en veerkrachtplan beoordeeld overeenkomstig de beoordelingsrichtsnoeren van bijlage V bij die verordening. Op 13 juli 2021 heeft de Raad zijn besluit betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Denemarken aangenomen
                  10
               . De vrijgave van tranches is afhankelijk van een besluit van de Commissie overeenkomstig artikel 24, lid 5, van Verordening (EU) 2021/241 houdende dat Denemarken de desbetreffende mijlpalen en streefdoelen die in het uitvoeringsbesluit van de Raad zijn vastgelegd, op bevredigende wijze heeft verwezenlijkt. Een bevredigende verwezenlijking veronderstelt dat de verwezenlijking van eerdere mijlpalen en streefdoelen niet is tenietgedaan.

               (10)Op 29 april 2022 heeft Denemarken zijn nationale hervormingsprogramma 2022 ingediend en op 12 mei 2022 zijn convergentieprogramma 2022, na de in artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1466/97 vastgestelde termijn. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze samen geëvalueerd. Overeenkomstig artikel 27 van Verordening (EU) 2021/241 weerspiegelt het nationale hervormingsprogramma 2022 ook de halfjaarlijkse verslaglegging van Denemarken over de vorderingen bij de verwezenlijking van zijn herstel- en veerkrachtplan.

               (11)De Commissie heeft op 23 mei 2022 het landverslag 2022 voor Denemarken
                  11
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Denemarken heeft geboekt bij de uitvoering van de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen die de Raad in 2019, 2020 en 2021 heeft vastgesteld en werd de balans opgemaakt van de uitvoering door Denemarken van het herstel- en veerkrachtplan, voortbouwend op het scorebord voor herstel en veerkracht. Op basis van deze analyse werden in het landverslag lacunes vastgesteld met betrekking tot de uitdagingen die niet of slechts gedeeltelijk worden aangepakt in het herstel- en veerkrachtplan, alsook nieuwe en opkomende uitdagingen, waaronder die welke voortvloeien uit de Russische invasie van Oekraïne. Ook werd de vooruitgang beoordeeld die Denemarken heeft geboekt bij de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten en bij de verwezenlijking van de kerndoelen van de EU inzake werkgelegenheid, vaardigheden en armoedebestrijding, alsook bij de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN.

               (12)Op 20 juli 2020 heeft de Raad Denemarken aanbevolen om in 2020 en 2021 overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule alle nodige maatregelen te nemen om de pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Ook heeft hij Denemarken aanbevolen om, als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid te voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, daarbij de investeringen verhogend. Volgens door Eurostat gevalideerde gegevens verbeterde het overheidssaldo van Denemarken in 2021, van een tekort van 0,2 % van het bbp in 2020 tot een overschot van 2,3 % in 2021, mede dankzij eenmalige belastinginkomsten. De respons vanuit het begrotingsbeleid door Denemarken ondersteunde het economisch herstel in 2021, terwijl de tijdelijke noodsteunmaatregelen stegen van 2,6 % van het bbp in 2020 tot 4,0 % in 2021. De maatregelen die Denemarken in 2021 heeft genomen, stemmen overeen met de aanbeveling van de Raad van 20 juli 2020. De door de regering in 2020 en 2021 genomen discretionaire begrotingsmaatregelen waren meestal tijdelijk of gingen met compenserende maatregelen gepaard. In 2021 bedroeg de overheidsschuld volgens door Eurostat gevalideerde gegevens 36,7 % van het bbp.

               (13)Het macro-economische scenario dat aan de begrotingsprognoses van het convergentieprogramma 2022 ten grondslag ligt, is voor 2022 gunstig en voor 2023 realistisch. De regering verwacht dat het reële bbp in 2022 met 3,4 % en in 2023 met 1,9 % zal groeien. Ter vergelijking: in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt uitgegaan van een lagere groei van het reële bbp van 2,6 % in 2022 en 1,8 % in 2023, voornamelijk als gevolg van een lagere groei van de particuliere consumptie. In haar convergentieprogramma 2022 voorziet de regering dat het nominale overschot zal dalen tot 0,6 % van het bbp in 2022 en tot 0,2 % in 2023. De daling in 2022 is hoofdzakelijk toe te schrijven aan de vertraging van de economische bedrijvigheid en het wegvallen van bepaalde belastingontvangsten.  Volgens het programma zal de overheidsschuldquote naar verwachting dalen tot 33,3 % in 2022 en tot 32,5 % in 2023. Op basis van de op de afsluitdatum van de prognoses bekende beleidsmaatregelen wordt in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie uitgegaan van een overheidsoverschot van 0,9 % van het bbp in 2022 en 0,6 % in 2023. Dit is iets hoger dan het in het convergentieprogramma 2022 geraamde overschot. In de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt uitgegaan van een hogere overheidsschuldquote van 34,9 % in 2022 en 33,9 % in 2023. Het verschil is toe te schrijven aan hogere veronderstelde stock-flow adjustments, met name steun voor sociale huisvesting.

               Op basis van de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt de potentiële outputgroei op middellange termijn (tienjarig gemiddelde) geraamd op 1,9 %. In deze raming is echter geen rekening gehouden met het effect van de hervormingen die deel uitmaken van het herstel- en veerkrachtplan en die de potentiële groei van Denemarken kunnen bevorderen.

               (14)In 2022 heeft de regering het merendeel van de maatregelen die naar aanleiding van de COVID-19-crisis waren genomen, uitgefaseerd, zodat de tijdelijke noodsteunmaatregelen naar verwachting zullen afnemen van 4,0 % van het bbp in 2021 tot 0,0 % in 2022. Het overheidstekort wordt beïnvloed door de maatregelen die zijn genomen om de economische en sociale gevolgen van de energieprijsstijgingen tegen te gaan, die in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie worden geraamd op 0,1 % van het bbp in 2022 en 0,0 % van het bbp in 2023
                  12
               . Deze maatregelen bestaan voornamelijk uit sociale overdrachten naar huishoudens met een lager inkomen. Deze maatregelen zijn als tijdelijk aangekondigd. Mochten de energieprijzen echter ook in 2023 hoog blijven, dan zouden sommige van deze maatregelen kunnen worden verlengd. Het overheidstekort wordt ook beïnvloed door de kosten om ontheemden uit Oekraïne tijdelijke bescherming te bieden, die in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie worden geraamd op 0,2 % van het bbp in 2022 en 2023
                  13
               .

               (15)Op 18 juni 2021 heeft de Raad Denemarken aanbevolen
                  14
                om in 2022 een ondersteunende begrotingskoers aan te houden, onder meer met behulp van de impuls die uitgaat van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, en om nationaal gefinancierde investeringen in stand te houden. Ook heeft hij Denemarken aanbevolen om, als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid te voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn, en om tegelijkertijd de investeringen op te voeren teneinde het groeipotentieel te stimuleren.

               (16)Op basis van de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie en rekening houdend met de informatie die in het convergentieprogramma 2022 van Denemarken is opgenomen, wordt verwacht dat de begrotingskoers in 2022 ondersteunend zal zijn op -1,6 % van het bbp, overeenkomstig de aanbeveling van de Raad
                  15
               . Denemarken is voornemens het herstel verder te ondersteunen door gebruik te maken van de herstel- en veerkrachtfaciliteit om aanvullende investeringen te financieren, zoals aanbevolen door de Raad. De positieve bijdrage aan de economische bedrijvigheid van de met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen gefinancierde uitgaven zal naar verwachting stabiel blijven ten opzichte van 2021. Nationaal gefinancierde investeringen zullen in 2022 naar verwachting een neutrale bijdrage van 0,0 procentpunt van het bbp aan de begrotingskoers leveren
                  16
               . Denemarken is derhalve van plan nationaal gefinancierde investeringen in stand te houden, zoals aanbevolen door de Raad. Tegelijkertijd zal de groei van de nationaal gefinancierde primaire lopende uitgaven (ongerekend nieuwe maatregelen aan de ontvangstenzijde) in 2022 naar verwachting een expansieve bijdrage van 1,6 procentpunt aan de algemene begrotingskoers leveren. Deze aanzienlijke expansieve bijdrage omvat het extra effect van de maatregelen om de economische en sociale gevolgen van de energieprijsstijgingen op te vangen (0,1 % van het bbp), alsook de kosten van de tijdelijke bescherming van ontheemden uit Oekraïne (0,2 % van het bbp). Andere gestegen uitgaven betreffen met name overheidsuitgaven in verband met defensie- en veiligheidsbeleid, alsook extra uitgaven om de groene transitie te versnellen en een einde te maken aan de afhankelijkheid van ingevoerde fossiele brandstoffen.

               (17)Voor 2023 wordt in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie uitgegaan van een begrotingskoers van +1,6 % van het bbp bij ongewijzigd beleid
                  17
               . Verwacht wordt dat Denemarken ook in 2023 gebruik zal maken van de subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit om aanvullende investeringen ter ondersteuning van het herstel te financieren. De positieve bijdrage aan de economische bedrijvigheid van de met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen gefinancierde uitgaven zal naar verwachting met 0,1 procentpunt van het bbp afnemen ten opzichte van 2022 als gevolg van de vervroegd beschikbaar gestelde financiële steun uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit in 2021 en 2022. Nationaal gefinancierde investeringen zullen in 2022 naar verwachting een expansieve bijdrage van 0,4 procentpunt aan de begrotingskoers leveren
                  18
               . Tegelijkertijd zal de groei van de nationaal gefinancierde primaire lopende uitgaven (ongerekend nieuwe maatregelen aan de ontvangstenzijde) in 2023 naar verwachting een contractieve bijdrage van 1,4 procentpunt aan de algemene begrotingskoers leveren. Dit omvat het effect van de uitfasering van de maatregelen om de gestegen energieprijzen aan te pakken (0,1 % van het bbp) en extra kosten om ontheemden uit Oekraïne tijdelijke bescherming te bieden (0,1 % van het bbp). Andere redenen zijn onder meer lagere overheidsuitgaven voor energieverbruik.

               (18)Volgens het convergentieprogramma 2022 zal het overheidsoverschot naar verwachting geleidelijk stabiliseren op 0,6 % van het bbp in 2024 en afnemen tot 0,4 % van het bbp in 2025.  Volgens het programma zal de overheidsschuldquote naar verwachting stijgen tot 34,0 % van het bbp in 2024 en tot 33,9 % in 2025. Volgens de analyse van de Commissie lijken de risico’s voor de houdbaarheid van de schuld op middellange termijn gering.

               (19)In Denemarken zijn periodieke onroerendgoedbelastingen momenteel gemaximeerd, zodat zij niet stijgen met de marktprijzen. Daardoor kunnen zij de huizenprijscycli niet temperen en hebben zij nadelige verdelingseffecten. In 2017 heeft het parlement al een nieuw onroerendgoedbelastingstelsel goedgekeurd, maar dat is nog steeds niet ingevoerd. Door de stijging van de huizenprijzen en de lange wachttijden voor sociale woningen is er in de belangrijkste stedelijke gebieden een tekort aan betaalbare woningen ontstaan. Daarnaast is het percentage hypothecaire leningen met een schuld-inkomensverhouding van meer dan 4 en een lening-waardeverhouding van meer dan 60 % aanzienlijk gestegen in de regio-Kopenhagen, waardoor de betrokken kredietnemers potentieel kwetsbaar zijn voor rentestijgingen of een scherpe daling van de huizenprijzen. De Deense Raad voor systeemrisico’s heeft aanbevelingen gedaan om de risico’s voor dergelijke hypothecaire leningen te beperken, maar de aanbevelingen zijn niet uitgevoerd.

               (20)Overeenkomstig artikel 19, lid 3, punt b), van, alsmede bijlage V, criterium 2.2, bij Verordening (EU) 2021/241 bevat het herstel- en veerkrachtplan een uitgebreide reeks elkaar versterkende hervormingen en investeringen die uiterlijk in 2026 moeten zijn uitgevoerd. Deze pakken alle of een aanzienlijk deel van de economische en sociale uitdagingen aan die zijn opgenomen in de landspecifieke aanbevelingen die de Raad in het kader van het Europees Semester in 2019 en 2020 tot Denemarken heeft gericht, naast de eventuele landspecifieke aanbevelingen die tot de datum van vaststelling van een plan zijn gedaan. Het plan is met name gericht op investeringen in de groene en digitale transitie, met name op het schoon en efficiënt opwekken en gebruiken van energie, duurzaam vervoer, alsmede onderzoek en ontwikkeling. Onderzoeksmaatregelen hebben het potentieel om de innovatiebasis te verbreden en meer bedrijven bij onderzoeks- en innovatieactiviteiten te betrekken. Enkele landspecifieke aanbevelingen, namelijk “het investeringsgerelateerde economische beleid toespitsen op onderwijs en vaardigheden”, en maatregelen om het tekort aan gezondheidswerkers aan te pakken en te zorgen voor een doeltreffend toezicht op en een doeltreffende handhaving van het kader tegen het witwassen van geld, zijn buiten het plan om behandeld. Maatregelen met betrekking tot deze gebieden zijn niet opgenomen in het herstel- en veerkrachtplan.

               (21)Verwacht wordt dat de uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan van Denemarken zal bijdragen tot verdere vooruitgang bij de groene en digitale transities. Maatregelen ter ondersteuning van de klimaatdoelstellingen in Denemarken vertegenwoordigen 59 % van de totale toewijzing van het plan, terwijl maatregelen ter ondersteuning van digitale doelstellingen goed zijn voor 25 %. De volledige uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan, in overeenstemming met de desbetreffende mijlpalen en streefdoelen, zal Denemarken helpen om snel te herstellen van de gevolgen van de COVID-19-crisis en zal zijn veerkracht verder vergroten. De systematische betrokkenheid van de sociale partners en andere relevante belanghebbenden blijft belangrijk voor de succesvolle uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan, alsook ander economisch en werkgelegenheidsbeleid dat verder gaat dan het plan, om te zorgen voor een breed draagvlak voor de algehele beleidsagenda.

               (22)Denemarken heeft de partnerschapsovereenkomst op 4 april 2022 en het eerste programmeringsdocument betreffende het cohesiebeleid
                  19
                op 11 april 2022 ingediend. Overeenkomstig Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 moet Denemarken in de programmering van de cohesiebeleidsfondsen 2021-2027 rekening houden met de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen. Dit is een voorwaarde voor het verbeteren van de doeltreffendheid en het maximaliseren van de meerwaarde van de financiële steun die uit de cohesiebeleidsfondsen wordt ontvangen, en voor het bevorderen van de coördinatie, de complementariteit en de samenhang tussen deze fondsen en andere instrumenten en fondsen van de Unie. De succesvolle uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit en cohesiebeleidsprogramma’s hangt ook af van het wegnemen van knelpunten voor investeringen ter ondersteuning van de groene en digitale transitie en een evenwichtige territoriale ontwikkeling.

               (23)Naast de economische en sociale uitdagingen die in het herstel- en veerkrachtplan aan bod komen, wordt Denemarken geconfronteerd met een aantal extra uitdagingen in verband met het verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen, het versterken van de circulaire economie ter ondersteuning van de groene transitie en het veerkrachtiger maken van de huizenmarkt en huishoudens met schulden.

               (24)Hoewel in het Deense herstel- en veerkrachtplan 59 % van de middelen is uitgetrokken voor groene initiatieven, presteert Denemarken ondermaats op sommige gebieden van de circulaire economie. De percentages voor hergebruikt materiaal liggen in Denemarken ver onder het EU-gemiddelde. Van alle EU-lidstaten produceert Denemarken momenteel de grootste hoeveelheid stedelijk afval per hoofd van de bevolking per jaar, namelijk 845 kg.  Denemarken zit net boven het EU-gemiddelde wat betreft voor recycling ingezameld stedelijk afval (53,9 % in 2020 tegenover een EU-gemiddelde van 47,8 %), maar verbrandt 45,2 % van zijn stedelijk afval, wat bijna het dubbele van het EU-gemiddelde is. Een groot deel van het afval in Denemarken wordt verbrand voor energieopwekking, waardoor kansen worden gemist om de hulpbronnenefficiëntie te verbeteren. Een nieuwe strategie inzake afvalbeheer en de circulaire economie en bijbehorende nationale programma’s en plannen op het gebied van afval en de circulaire economie moeten tijdig worden uitgevoerd. Verliezen in de vorm van minder energieopwekking door minder afvalverbranding zouden kunnen worden gecompenseerd door milieuvriendelijkere methoden, zoals de verbetering van de energie-efficiëntie en het gebruik van elektrische warmtepompen.

               (25)In reactie op het mandaat van de staatshoofden en regeringsleiders van de EU, zoals uiteengezet in de Verklaring van Versailles, beoogt het REPowerEU-plan de afhankelijkheid van de Europese Unie van de invoer van fossiele brandstoffen uit Rusland zo spoedig mogelijk af te bouwen. Daartoe wordt in overleg met de lidstaten bepaald wat de meest geschikte projecten, investeringen en hervormingen op nationaal, regionaal en EU-niveau zijn. Deze maatregelen zijn erop gericht de algehele afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen en fossiele brandstoffen liever uit andere landen dan Rusland in te voeren.

               (26)Denemarken heeft zich ertoe verbonden om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met 70 % te verminderen ten opzichte van de niveaus van 1990 en om tegen 2028 het gebruik van steenkool uit te faseren. Om deze ambitieuze doelstellingen te halen, voorziet het Deense nationale energie- en klimaatplan in aanzienlijke investeringen in extra hernieuwbare-energiecapaciteit en investeringen in energie-efficiëntie. Een snellere uitrol van hernieuwbare energie en hernieuwbaar waterstof kan worden bevorderd door de vergunningsprocedures te stroomlijnen en te versnellen. Denemarken verbindt zich ertoe de offshore-windcapaciteit te verhogen, maar er zijn verdere investeringen in energietransmissienetten nodig om ervoor te zorgen dat het toenemende aandeel van hernieuwbare energie efficiënt kan worden gebruikt. Investeringen in energie- en elektriciteitsinterconnectie, met inbegrip van hybride offshore-installaties, met buurlanden zouden de continuïteit van de energievoorziening en het vermogen tot aanpassing aan regionale schommelingen aanzienlijk verbeteren, ook tegen de achtergrond van de Russische invasie in Oekraïne.  De totale energieafhankelijkheid van Denemarken van de invoer van fossiele brandstoffen uit Rusland bedraagt 21,1 % (het EU-gemiddelde is 24,4 %), rekening houdend met secundaire afhankelijkheden waarbij alle wederinvoer op basis van passende veronderstellingen is getraceerd.  In 2020 was de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen uit Rusland in de totale energiemix van Denemarken lager dan het EU-gemiddelde voor olie (12 % versus 36,5 % voor het EU-gemiddelde). Dit percentage was hoger voor steenkool (97 % vergeleken met 19,3 % voor het EU-gemiddelde), maar het aandeel van steenkool in de energiemix van Denemarken is klein (4,3 %).  Aardgas is goed voor 12,8 % van zijn energiemix. Denemarken voert voor binnenlands gebruik niet rechtstreeks Russisch gas in, maar zijn afhankelijkheid van de Duitse gasinvoer houdt een aanzienlijke secundaire afhankelijkheid in die groter is dan het EU-gemiddelde: 65 % van het binnenlandse gasverbruik wordt ingevoerd uit Rusland, tegenover 41,1 % voor het EU-gemiddelde. Volgens de gegevens voor 2020 is Denemarken nog steeds sterk afhankelijk van de invoer van olie en gas uit Rusland
                  20
               , maar verwacht wordt dat vanaf 2023 een einde komt aan deze afhankelijkheid wanneer de vernieuwing van een bestaand Noordzeeveld zal zijn voltooid en Denemarken naar verwachting weer een netto-uitvoerder van gas wordt. Het versnellen van lopende interconnectieprojecten kan ook de diversificatie van de energievoorziening bevorderen. De aanbeveling is om nieuwe investeringen in gasinfrastructuur en gasnetwerken waar mogelijk toekomstbestendig te maken, om de duurzaamheid ervan op lange termijn te bevorderen, zodat ze in de toekomst kunnen worden herbestemd voor duurzame brandstoffen. De verwezenlijking van de Deense doelstellingen inzake energie-efficiëntie zou verder kunnen worden bevorderd door passende extra investeringen in het koolstofvrij maken van de industrie, de dienstensector, particuliere woningen en het vervoer. Denemarken moet zijn ambities wat betreft het reduceren van broeikasgasemissies, het vergroten van het aandeel van hernieuwbare energie en het verbeteren van de energie-efficiëntie verder aanscherpen om de doelstellingen van "Fit for 55" te halen.

               (27)Hoewel het versnellen van de transitie naar klimaatneutraliteit en het afstappen van fossiele brandstoffen in verschillende sectoren aanzienlijke herstructureringskosten met zich zal meebrengen, kan Denemarken in het kader van het cohesiebeleid gebruik maken van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie om de sociaal-economische gevolgen van de transitie in de meest getroffen regio’s te verzachten. Daarnaast kan Denemarken gebruik maken van het Europees Sociaal Fonds Plus om de werkgelegenheid te verbeteren en de sociale cohesie te versterken.

               (28)In het licht van de beoordeling van de Commissie heeft de Raad het convergentieprogramma 2022 onderzocht en zijn advies
                  21
                daarover is in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               BEVEELT AAN dat Denemarken in 2022 en 2023 de volgende actie onderneemt:

               1.Ervoor zorgen dat de stijging van nationaal gefinancierde lopende uitgaven in 2023 in overeenstemming is met een over het algemeen neutrale beleidskoers, rekening houdend met voortgezette tijdelijke en gerichte steun aan huishoudens en bedrijven die het kwetsbaarst zijn voor energieprijsstijgingen en aan mensen die Oekraïne ontvluchten. De lopende uitgaven aanpassen aan de veranderende situatie. De overheidsinvesteringen voor de groene en digitale transitie en voor energiezekerheid uitbreiden, onder meer door gebruik te maken van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, REPowerEU en andere EU-fondsen. Voor de periode na 2023 een begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn. Het nieuwe onroerendgoedbelastingstelsel invoeren om de koppeling tussen marktprijzen en belastingen te herstellen en de belastingheffing billijker te maken. Investeringen in de bouw van betaalbare woningen stimuleren om in de meest dringende behoeften te voorzien. De financiële weerbaarheid van kredietnemers met een zware schuldenlast vergroten.

               2.Doorgaan met de uitvoering van zijn herstel- en veerkrachtplan, in overeenstemming met de mijlpalen en streefdoelen die zijn opgenomen in het uitvoeringsbesluit van de Raad van 13 juli 2021.  De onderhandelingen met de Commissie over de cohesiebeleidsprogramma’s voor de periode 2021-2027 snel afronden en voortgaan met de uitvoering ervan.

               3.Het beleid inzake circulaire economie en afvalbeheer versterken, onder meer door afvalpreventie en hergebruik te bevorderen, meer te recyclen en geleidelijk over te schakelen van verbranding van stedelijk afval op groenere warmteopwekkingsbronnen.

               4.De totale afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verminderen. De energievoorziening verder diversifiëren en de economie koolstofvrij helpen maken door de uitrol van hernieuwbare energie te versnellen, onder meer door hervormingen door te voeren om de administratieve en vergunningsprocedures te vereenvoudigen en te versnellen, energietransmissienetten te verbeteren, de interconnecties met buurlanden uit te breiden en de energie-efficiëntie te verhogen.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De Voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (PB L 57 van 18.2.2021, blz. 17).

                     (3)

                        Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25).

                     (4)

                        Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/382 van de Raad van 4 maart 2022 tot vaststelling van het bestaan van een massale toestroom van ontheemden uit Oekraïne in de zin van artikel 5 van Richtlijn 2001/55/EG, en tot invoering van tijdelijke bescherming naar aanleiding daarvan (PB L 71 van 4.3.2022, blz. 1).

                     (5)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van
                     het stabiliteits- en groeipact, Brussel, 20.3.2020, COM(2020) 123 final.

                     (6)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad – Een jaar na de uitbraak van COVID-19: de respons vanuit het begrotingsbeleid, Brussel, 3.3.2021, COM(2021) 105 final.

                     (7)

                        De ramingen betreffende de begrotingskoers en de componenten daarvan in deze aanbeveling zijn ramingen van de Commissie op basis van de aannames die aan de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie ten grondslag liggen. In de ramingen van de Commissie van de potentiële groei op middellange termijn is geen rekening gehouden met het positieve effect van hervormingen die deel uitmaken van het herstel- en veerkrachtplan en die de potentiële groei kunnen stimuleren.

                     (8)

                        Niet gefinancierd met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen.

                     (9)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad: Richtsnoeren voor het begrotingsbeleid voor 2023, Brussel, 2.3.2022, COM(2022) 85 final.

                     (10)

                        Uitvoeringsbesluit van de Raad van 6 juli 2021 betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Denemarken (ST 10154/2021)

                     (11)

                        SWD(2021) 154 final.

                     (12)

                        De cijfers geven het niveau weer van de jaarlijkse begrotingskosten van de maatregelen die sinds het najaar van 2021 zijn genomen, waaronder lopende ontvangsten en uitgaven en – in voorkomend geval – kapitaaluitgaven.

                     (13)

                        Aangenomen wordt dat het totale aantal ontheemden uit Oekraïne in de EU geleidelijk zal oplopen tot 6 miljoen eind 2022. Hun geografische spreiding wordt ingeschat op basis van de omvang van de bestaande diaspora, de relatieve bevolking van de ontvangende lidstaat, en de feitelijke spreiding van ontheemden uit Oekraïne over de EU vanaf maart 2022. Voor de begrotingskosten per persoon worden de ramingen gebaseerd op het Euromod-microsimulatiemodel van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Commissie, rekening houdend met zowel overdrachten in contanten waarvoor mensen in aanmerking kunnen komen als uitkeringen in natura, zoals onderwijs en gezondheidszorg.

                     (14)

                        Aanbeveling van de Raad van 18 juni 2021 met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2021 van Finland, PB C 304 van 29.7.2021, blz. 14.

                     (15)

                        Een minteken (plusteken) bij de indicator betekent dat de groei van de primaire uitgaven hoger (lager) uitvalt dan de economische groei op middellange termijn, wat wijst op een expansief (contractief) begrotingsbeleid.

                     (16)

                        Andere nationaal gefinancierde kapitaaluitgaven zullen naar verwachting een neutrale bijdrage van 0,0 procentpunt van het bbp leveren.

                     (17)

                        Een minteken (plusteken) bij de indicator betekent dat de groei van de primaire uitgaven hoger (lager) uitvalt dan de economische groei op middellange termijn, wat wijst op een expansief (contractief) begrotingsbeleid.

                     (18)

                        Andere nationaal gefinancierde kapitaaluitgaven zullen naar verwachting een contractieve bijdrage van 0,4 procentpunt van het bbp leveren.

                     (19)

                        Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid. PB L 231 van 30.6.2021, blz. 159.

                     (20)

                        Eurostat (2020), aandeel van de invoer uit Rusland in de totale invoer van aardgas, aardolie en steenkool. Voor het gemiddelde van de EU-27 is de totale invoer gebaseerd op de invoer van buiten de EU27. Voor Denemarken omvat de totale invoer ook de intra-EU-handel. Ruwe aardolie omvat geen geraffineerde aardolieproducten. Denemarken is via intra-EU-handel indirect afhankelijk van invoer uit Rusland. Indien rekening wordt gehouden met de secundaire afhankelijkheid van Russisch gas via de invoer uit andere lidstaten, is Denemarken naar schatting voor 65 % afhankelijk van de invoer van gas uit Rusland.

                     (21)

                        Op grond van artikel 9, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 23.5.2022
            COM(2022) 603 final

            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2022 van Bulgarije en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2022 van Bulgarije
            {SWD(2022) 603 final} - {SWD(2022) 640 final}

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2022 van Bulgarije en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2022 van Bulgarije

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name: artikel 9, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad
                  2
               , waarbij de herstel- en veerkrachtfaciliteit is ingesteld, is op 19 februari 2021 in werking getreden. De herstel- en veerkrachtfaciliteit biedt financiële ondersteuning voor de uitvoering van hervormingen en investeringen, die zullen worden gerealiseerd met budgettaire stimulansen die door de Unie worden gefinancierd. Zij draagt bij tot het economisch herstel en tot de uitvoering van duurzame en groeibevorderende hervormingen en investeringen, met name om de groene en de digitale transitie te stimuleren, waarbij de veerkracht en potentiële groei van de economieën van de lidstaten wordt versterkt. Tevens draagt zij bij tot versterken van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en het stimuleren van groei en werkgelegenheid op middellange en lange termijn. De maximale financiële bijdrage per lidstaat in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit [is] op [30 juni] 2022 bijgewerkt, overeenkomstig artikel 11, lid 2, van Verordening (EU) 2021/241.

               (2)Op 24 november 2021 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse duurzamegroeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2022 voor coördinatie van het economisch beleid. Er is terdege rekening gehouden met de bevestigde gezamenlijke toezegging van de sociale top van Porto van mei 2021 om de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie afgekondigde Europese pijler van sociale rechten verder uit te voeren. De Europese Raad heeft op 25 maart 2022 zijn goedkeuring gehecht aan de prioriteiten van de jaarlijkse duurzamegroeianalyse 2022. Op 24 november 2021 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Bulgarije niet heeft genoemd als een van de lidstaten waarvoor een diepgaande evaluatie
                  3
                nodig zou zijn. Op dezelfde datum heeft de Commissie ook haar goedkeuring gehecht aan het voorstel voor het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid 2022, waarin de uitvoering van de werkgelegenheidsrichtsnoeren en de beginselen van de Europese pijler van sociale rechten worden geanalyseerd, dat op 14 maart 2022 door de Raad werd aangenomen.

               (3)Door de Russische invasie van Oekraïne, in de nasleep van de wereldwijde pandemie, is de geopolitieke en economische context aanzienlijk veranderd. De gevolgen van de invasie voor de economieën van de lidstaten zijn onder meer voelbaar door de hogere energie- en voedselprijzen en de zwakkere groeivooruitzichten. De hogere energieprijzen wegen met name op de meest kwetsbare huishoudens die in energiearmoede leven of dreigen te vervallen. De EU heeft ook te maken met een ongekende instroom van mensen die Oekraïne ontvluchten. In dit verband werd op 4 maart 2022 voor het eerst de richtlijn tijdelijke bescherming
                  4
                in werking gesteld, waarbij ontheemden uit Oekraïne het recht kregen legaal in de EU te verblijven, evenals het recht op toegang tot onderwijs en opleiding, de arbeidsmarkt, gezondheidszorg, huisvesting en sociale voorzieningen. Aan Bulgarije wordt uitzonderlijke steun beschikbaar gesteld in het kader van het initiatief 'maatregelen uit hoofde van het cohesiebeleid ten behoeve van vluchtelingen in Europa' (CARE) en via aanvullende voorfinanciering in het kader van het programma 'herstelbijstand voor cohesie en de regio's van Europa' (React-EU) om zo spoedig mogelijk tegemoet te komen aan de opvang- en integratiebehoeften van degenen die Oekraïne zijn ontvlucht.

               (4)Rekening houdend met de snel veranderende economische en geopolitieke situatie wordt de brede coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in 2022 hervat in het kader van het Europees Semester, waarbij de ontwikkelingen worden afgestemd op de uitvoeringsvereisten van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, zoals uiteengezet in de jaarlijkse duurzamegroeianalyse 2022. De uitvoering van de vastgestelde herstel- en veerkrachtplannen is van essentieel belang voor de verwezenlijking van de beleidsprioriteiten in het kader van het Europees Semester, aangezien de plannen betrekking hebben op alle of een aanzienlijk deel van de relevante landspecifieke aanbevelingen die in de semestercycli 2019 en 2020 zijn gedaan. De landspecifieke aanbevelingen 2019 en 2020 blijven ook relevant voor herstel-en veerkrachtplannen die worden herzien, bijgewerkt of gewijzigd overeenkomstig de artikelen 14, 18 en 21 van Verordening (EU) 2021/241, naast landspecifieke aanbevelingen die zijn gedaan tot de datum van indiening van het gewijzigde plan.

               (5)De algemene ontsnappingsclausule is sinds maart 2020 actief
                  5
               . In haar mededeling van 3 maart 2021
                  6
                heeft de Commissie haar standpunt uiteengezet dat het besluit om de algemene ontsnappingsclausule te deactiveren dan wel te blijven toepassen, moet worden gezien als een algehele evaluatie van de toestand van de economie, waarbij het niveau van economische activiteit in de EU of de eurozone in vergelijking met het niveau van vóór de crisis (eind 2019) een belangrijk kwantitatief criterium is. De toegenomen onzekerheid en de grote neerwaartse risico's voor de economische vooruitzichten in de context van oorlog in Europa, de ongekende energieprijsstijgingen en de aanhoudende verstoringen van de toeleveringsketen rechtvaardigen de verlenging van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact tot eind 2023.

               (6)Volgens de benadering in het advies van de Raad van 18 juni 2021 over het convergentieprogramma 2021 wordt de begrotingskoers momenteel het best afgemeten aan de verandering in de primaire uitgaven (ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde), met uitsluiting van COVID-19-gerelateerde tijdelijke noodmaatregelen maar met inbegrip van uitgaven gefinancierd met niet-terugbetaalbare steun (subsidies) uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen, ten opzichte van de potentiële groei op middellange termijn
                  7
               . Naast de algemene begrotingskoers wordt, om te beoordelen of het nationale begrotingsbeleid prudent is en de samenstelling ervan bevorderlijk is voor een duurzaam herstel dat in overeenstemming is met de groene en digitale transitie, ook aandacht besteed aan de ontwikkeling van nationaal gefinancierde
                  8
                primaire lopende uitgaven (ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde en met uitsluiting van COVID-19-gerelateerde tijdelijke noodmaatregelen) en investeringen.

               (7)Op 2 maart 2022 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een mededeling met brede richtsnoeren voor het begrotingsbeleid in 2023, die erop gericht is de voorbereiding van de stabiliteits- en convergentieprogramma's van de lidstaten te ondersteunen en aldus de beleidscoördinatie te versterken
                  9
               . De Commissie merkte op dat, op basis van de macro-economische vooruitzichten van de winterprognoses 2022, de overgang van een geaggregeerde ondersteunende begrotingskoers in 2020-2022 naar een in grote lijnen neutrale geaggregeerde begrotingskoers in 2023 passend lijkt, maar zij is klaar om te reageren op de veranderende economische situatie. De Commissie kondigde aan dat de begrotingsaanbevelingen voor 2023 van lidstaat tot lidstaat moeten blijven verschillen en dat in die aanbevelingen rekening moet worden gehouden met mogelijke overloopeffecten tussen landen. De Commissie heeft de lidstaten verzocht de richtsnoeren in hun stabiliteits- en convergentieprogramma's te verwerken. De Commissie heeft zich ertoe verbonden de economische ontwikkelingen nauwlettend te volgen en haar beleidsrichtsnoeren waar nodig en uiterlijk in het voorjaarspakket van het Europees Semester eind mei 2022 aan te passen.

               (8)Wat de op 2 maart 2022 verstrekte begrotingsrichtsnoeren betreft, wordt in de begrotingsaanbevelingen voor 2023 rekening gehouden met de verslechterde economische vooruitzichten, de toegenomen onzekerheid en verdere neerwaartse risico's, en de hogere inflatie in vergelijking met de winterprognoses. Tegen deze achtergrond moet de budgettaire respons de overheidsinvesteringen in de groene en digitale transitie en in energiezekerheid uitbreiden en de koopkracht van de meest kwetsbare huishoudens ondersteunen om de gevolgen van de stijging van de energieprijzen op te vangen en de inflatiedruk als gevolg van tweederonde-effecten te helpen beperken door middel van gerichte en tijdelijke maatregelen; het begrotingsbeleid moet flexibel blijven, zodat het kan worden aangepast aan de snel veranderende omstandigheden, en moet van land tot land verschillen afhankelijk van hun budgettaire en economische situatie, ook wat betreft de blootstelling aan de crisis en de instroom van ontheemden uit Oekraïne.

               (9)Op 15 oktober 2021 heeft Bulgarije zijn nationale herstel- en veerkrachtplan bij de Commissie ingediend, overeenkomstig artikel 18, lid 1, van Verordening (EU) 2021/241. Krachtens artikel 19 van Verordening (EU) 2021/241 heeft de Commissie de relevantie, doeltreffendheid, efficiëntie en samenhang van het herstel- en veerkrachtplan beoordeeld overeenkomstig de beoordelingsrichtsnoeren van bijlage V bij die verordening. Op 4 mei 2022 heeft de Raad zijn besluit betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Bulgarije aangenomen
                  10
               . De vrijgave van tranches is afhankelijk van een besluit van de Commissie overeenkomstig artikel 24, lid 5, van Verordening (EU) 2021/241 houdende dat Bulgarije de desbetreffende mijlpalen en streefdoelen die in het uitvoeringsbesluit van de Raad zijn vastgelegd, op bevredigende wijze heeft verwezenlijkt. Een bevredigende verwezenlijking veronderstelt dat de verwezenlijking van eerdere mijlpalen en streefdoelen niet is tenietgedaan.

               (10)Op 29 april 2022 heeft Bulgarije zijn nationale hervormingsprogramma 2022 en zijn convergentieprogramma 2022 ingediend, binnen de in artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1466/97 vastgestelde termijn. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze samen geëvalueerd.

               (11)De Commissie heeft op 23 mei 2022 het landverslag 2022 voor Bulgarije
                  11
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Bulgarije heeft geboekt bij de uitvoering van de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen die de Raad in 2019, 2020 en 2021 heeft vastgesteld en werd de balans opgemaakt van de uitvoering door Bulgarije van het herstel- en veerkrachtplan, voortbouwend op het scorebord voor herstel en veerkracht. Op basis van deze analyse werden in het landverslag lacunes vastgesteld met betrekking tot de uitdagingen die niet of slechts gedeeltelijk worden aangepakt in het herstel- en veerkrachtplan, alsook nieuwe en opkomende uitdagingen, waaronder die welke voortvloeien uit de Russische invasie van Oekraïne. Ook werd de vooruitgang beoordeeld die Bulgarije heeft geboekt bij de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten en bij de verwezenlijking van de kerndoelen van de EU inzake werkgelegenheid, vaardigheden en armoedebestrijding, alsook bij de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN.

               (12)Op 23 mei 2022 heeft de Commissie een verslag uitgebracht op grond van artikel 126, lid 3, VWEU. In dit verslag wordt de begrotingssituatie van Bulgarije besproken, aangezien het overheidstekort in 2021 de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het bbp overschreed. In het verslag werd geconcludeerd dat niet aan het tekortcriterium was voldaan. In overeenstemming met de mededeling van 2 maart 2022 heeft de Commissie niet voorgesteld om in het voorjaar van 2022 nieuwe buitensporigtekortprocedures in te leiden. Zij zal in het najaar van 2022 opnieuw nagaan of het relevant is voor te stellen om buitensporigtekortprocedures in te leiden.

               (13)Op 20 juli 2020 heeft de Raad Bulgarije aanbevolen om in 2020 en 2021 overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule alle nodige maatregelen te nemen om de pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Ook heeft hij Bulgarije aanbevolen om, als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid te voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, daarbij de investeringen verhogend. Volgens door Eurostat gevalideerde gegevens steeg het overheidstekort van Bulgarije van 4,0 % van het bbp in 2020 tot 4,1 % in 2021. De respons vanuit het begrotingsbeleid door Bulgarije ondersteunde het economisch herstel in 2021, terwijl de tijdelijke noodsteunmaatregelen stegen van 2,9 % van het bbp in 2020 tot 4,3 % in 2021. De maatregelen die Bulgarije in 2021 heeft genomen, stemmen overeen met de aanbeveling van de Raad van 20 juli 2020. De door de regering in 2020 en 2021 genomen discretionaire begrotingsmaatregelen waren meestal tijdelijk of gingen met compenserende maatregelen gepaard.  In 2021 bedroeg de overheidsschuld volgens door Eurostat gevalideerde gegevens 25,1 % van het bbp.

               (14)Het macro-economische scenario dat aan de begrotingsprognoses van het convergentieprogramma 2022 ten grondslag ligt, is voor 2022 gunstig en voor de periode daarna realistisch. De regering verwacht dat het reële bbp in 2022 met 2,6 % en in 2023 met 2,8 % zal groeien. Ter vergelijking: in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt uitgegaan van een lagere groei van het reële bbp van 2,1 % in 2022 en een hogere groei van het reële bbp van 3,1% in 2023, voornamelijk als gevolg van andere prognoses voor de groei van de werkgelegenheid en de investeringen. In haar convergentieprogramma 2022 voorziet de regering dat het nominale tekort zal stijgen tot 5,3 % van het bbp in 2022 en zal dalen tot 2,9 % in 2023. De stijging van het tekort in 2022, die wordt opgevangen door de uitfasering van de COVID-19-noodmaatregelen, is vooral toe te schrijven aan de sterke stijging van het intermediair verbruik, bedrijfssteun en energiemaatregelen, alsmede aan wijzigingen in het pensioenstelsel.  Volgens het programma zal de overheidsschuldquote naar verwachting stijgen tot 25,5 % in 2022 en tot 27,7 % in 2023. Op basis van de op de afsluitdatum van de prognoses bekende beleidsmaatregelen wordt in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie uitgegaan van een overheidstekort van 3,7 % van het bbp in 2022 en 2,4 % in 2023. Dit is aanzienlijk lager dan het in het convergentieprogramma 2022 voorspelde tekort voor 2022, voornamelijk als gevolg van andere macro-economische prognoses, een lagere groei van het intermediaire verbruik en hogere belastingen op productie en invoer in 2022. In de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt uitgegaan van een lagere overheidsschuldquote, namelijk 25,3 % in 2022 en 25,6 % in 2023. Het verschil is toe te schrijven aan de lagere tekorten in beide jaren en de hogere geraamde economische groei in 2023.

               Op basis van de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt de potentiële productiegroei op middellange termijn (tienjarig gemiddelde) geraamd op 1,8 %. In deze raming is echter geen rekening gehouden met het effect van de hervormingen die deel uitmaken van het herstel- en veerkrachtplan en die de potentiële groei van Bulgarije kunnen bevorderen.

               (15)In 2022 heeft de regering het merendeel van de maatregelen die naar aanleiding van de COVID-19-crisis waren genomen, uitgefaseerd, zodat de tijdelijke noodsteunmaatregelen naar verwachting zullen afnemen van 4,3 % van het bbp in 2021 tot 1,8 % in 2022. Het overheidstekort wordt beïnvloed door de maatregelen die zijn genomen om de economische en sociale gevolgen van de energieprijsstijgingen tegen te gaan, die in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie worden geraamd op 0,9 % van het bbp in 2022 en 0,0 % van het bbp in 2023
                  12
               . Deze maatregelen bestaan hoofdzakelijk uit steunprogramma's voor openbare nutsbedrijven en particuliere gasverbruikers.  Deze maatregelen zijn aangekondigd als grotendeels tijdelijk. Mochten de energieprijzen echter ook in 2023 hoog blijven, dan zouden sommige van deze maatregelen kunnen worden verlengd. Sommige van deze maatregelen, met name het moratorium op energieprijzen voor huishoudens, zijn niet doelgericht. Het overheidstekort wordt ook beïnvloed door de kosten om ontheemden uit Oekraïne tijdelijke bescherming te bieden, die in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie worden geraamd op 0,1 % van het bbp in 2022 en 0,2 % in 2023
                  13
               .

               (16)Op 18 juni 2021 heeft de Raad Bulgarije aanbevolen
                  14
                om in 2022 een ondersteunende begrotingskoers te varen, onder meer met behulp van de impuls die uitgaat van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, en om nationaal gefinancierde investeringen in stand te houden.  De Raad heeft Bulgarije ook aanbevolen de groei van nationaal gefinancierde lopende uitgaven onder controle te houden. Ook heeft hij Bulgarije aanbevolen om, als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid te voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn, en om tegelijkertijd de investeringen op te voeren teneinde het groeipotentieel te stimuleren.

               (17)Op basis van de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie en rekening houdend met de informatie die in het convergentieprogramma 2022 van Bulgarije is opgenomen, wordt verwacht dat de begrotingskoers in 2022 ondersteunend zal zijn op -3,4 % van het bbp, overeenkomstig de aanbeveling van de Raad
                  15
               . Bulgarije is voornemens het herstel verder te ondersteunen door gebruik te maken van de herstel- en veerkrachtfaciliteit om aanvullende investeringen te financieren, zoals aanbevolen door de Raad. De positieve bijdrage aan de economische activiteit van de met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen gefinancierde uitgaven zal naar verwachting met 1,1 procentpunt van het bbp toenemen ten opzichte van 2021. Nationaal gefinancierde investeringen zullen in 2022 naar verwachting een expansieve bijdrage van 1,1 procentpunt van het bbp aan de begrotingskoers leveren
                  16
               . Bulgarije is derhalve van plan nationaal gefinancierde investeringen in stand te houden, zoals aanbevolen door de Raad. Tegelijkertijd zal de groei van de nationaal gefinancierde primaire lopende uitgaven (ongerekend nieuwe maatregelen aan de ontvangstenzijde) in 2022 naar verwachting een expansieve bijdrage van 1,4 procentpunt aan de algemene begrotingskoers leveren. Deze aanzienlijke expansieve bijdrage omvat het extra effect van de maatregelen om de economische en sociale gevolgen van de energieprijsstijgingen op te vangen (0,2 % van het bbp), alsook de kosten van de tijdelijke bescherming van ontheemden uit Oekraïne (0,1 % van het bbp), terwijl ook wijzigingen in het pensioenstelsel (0,6 %) en loonstijgingen (0,3 % van het bbp) naar verwachting tot de groei van de netto lopende uitgaven zullen bijdragen. Op basis van de huidige ramingen van de Commissie houdt Bulgarije de groei van de nationaal gefinancierde lopende uitgaven in 2022 niet voldoende onder controle.

               (18)Voor 2023 wordt in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie uitgegaan van een begrotingskoers van -1,3 % van het bbp bij ongewijzigd beleid
                  17
               . Verwacht wordt dat Bulgarije ook in 2023 gebruik zal maken van de subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit om aanvullende investeringen ter ondersteuning van het herstel te financieren. De positieve bijdrage aan de economische activiteit van de met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen gefinancierde uitgaven zal naar verwachting met 0,7 procentpunt van het bbp toenemen ten opzichte van 2022. Nationaal gefinancierde investeringen zullen in 2023 naar verwachting een expansieve bijdrage van 0,2 procentpunt leveren
                  18
               . Tegelijkertijd zal de groei van de nationaal gefinancierde primaire lopende uitgaven (ongerekend nieuwe maatregelen aan de ontvangstenzijde) in 2023 naar verwachting een expansieve bijdrage van 0,5 procentpunt aan de algemene begrotingskoers leveren. Dit omvat het effect van de uitfasering van de maatregelen om de gestegen energieprijzen aan te pakken (0,9 % van het bbp), terwijl de toegenomen sociale overdrachten en loonstijgingen naar verwachting zullen bijdragen tot de groei van de netto lopende uitgaven.

               (19)Volgens het convergentieprogramma 2022 zal het overheidstekort naar verwachting geleidelijk dalen tot 2,8 % van het bbp in 2024 en tot 2,4 % in 2025. Verwacht wordt derhalve dat het overheidstekort in de programmaperiode onder 3 % van het bbp blijft. Bij deze prognoses is ervan uitgegaan dat de inkomsten uit directe belastingen en sociale bijdragen zullen stijgen als gevolg van hogere inkomens van de huishoudens en een toename van de kapitaaloverdrachten dankzij de herstel- en veerkrachtfaciliteit.  Volgens het programma zal de overheidsschuldquote naar verwachting stijgen tot 2025, meer bepaald met een stijgingtot 29,1 % in 2024 en tot 30,4 % in 2025. Volgens de analyse van de Commissie lijken de risico's voor de houdbaarheid van de schuld op middellange termijn middelgroot.

               (20)Overeenkomstig artikel 19, lid 3, punt b), van alsmede bijlage V, criterium 2.2, bij Verordening (EU) 2021/241 bevat het herstel- en veerkrachtplan een uitgebreide reeks elkaar versterkende hervormingen en investeringen die uiterlijk in 2026 moeten zijn uitgevoerd. Deze dragen bij tot het aanpakken van alle of een aanzienlijk deel van de economische en sociale uitdagingen die zijn opgenomen in de landspecifieke aanbevelingen die de Raad in het kader van het Europees Semester in 2019 en 2020 tot Bulgarije heeft gericht, naast de eventuele landspecifieke aanbevelingen die tot de datum van vaststelling van een plan zijn gedaan. In het herstel- en veerkrachtplan wordt met name ingegaan op de landspecifieke aanbevelingen op sociaal gebied met maatregelen ter verbetering van de sociale inclusie, die naar verwachting de toereikendheid en dekking van de minimuminkomensregeling zullen verbeteren, en met maatregelen om de arbeidsbemiddelingsdiensten en sociale diensten verder te integreren.  Andere maatregelen ter uitvoering van de landspecifieke aanbevelingen zijn gericht op het verwerven van vaardigheden (met name digitale vaardigheden), het verbeteren van de arbeidsmarktrelevantie van het onderwijs en de stelsels voor levenslang leren, en het verbreden van het aanbod van gezondheidszorg in heel Bulgarije. Deze maatregelen kunnen helpen de doelstellingen te verwezenlijken en verdere vooruitgang te boeken met de Europese pijler van sociale rechten en het bijbehorende actieplan tegen 2030.  Voorts wordt in het herstel- en veerkrachtplan gevolg gegeven aan landspecifieke aanbevelingen door de decarbonisatie van de energiesector te bevorderen, de algemene energie-efficiëntie te verhogen en maatregelen op het gebied van duurzaam vervoer en digitale infrastructuur/diensten uit te voeren. Daarnaast voorziet het plan in vergaande maatregelen om de doeltreffendheid van het openbaar bestuur en het gerechtelijk apparaat te verbeteren, corruptie te voorkomen, op te sporen en recht te zetten, het ondernemingsklimaat te verbeteren, investeringen te stimuleren en het onderzoeks- en innovatiesysteem te verbeteren. Dit zal Bulgarije ook helpen bij het nakomen van zijn resterende verplichtingen in het kader van het mechanisme voor samenwerking en toetsing en bij het realiseren van zijn doelstellingen in het kader van het rechtsstaatmechanisme.

               (21)Verwacht wordt dat de uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan van Bulgarije zal bijdragen tot verdere vooruitgang bij de groene en digitale transitie. Maatregelen ter ondersteuning van de klimaatdoelstellingen in Bulgarije vertegenwoordigen 58,9 % van de totale toewijzing van het plan, terwijl maatregelen ter ondersteuning van digitale doelstellingen goed zijn voor 25,8 %. De volledige uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan, in overeenstemming met de desbetreffende mijlpalen en streefdoelen, zal Bulgarije helpen om snel te herstellen van de gevolgen van de COVID-19-crisis en tegelijkertijd zijn veerkracht vergroten. Tegelijkertijd zullen verdere inspanningen om ten volle gebruik te maken van de openbare diensten voor arbeidsvoorziening en om geïntegreerde ondersteuning op sociaal en werkgelegenheidsgebied te bieden, helpen om de gevolgen van de verwachte demografische veranderingen te verzachten en een eerlijke groene en digitale transitie te ondersteunen. De systematische betrokkenheid van de sociale partners en andere relevante belanghebbenden blijft belangrijk voor de succesvolle uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan, alsook ander economisch en werkgelegenheidsbeleid dat verder gaat dan het plan, om te zorgen voor een breed draagvlak voor de algehele beleidsagenda.

               (22)Bulgarije heeft de partnerschapsovereenkomst op 11 mei 2022 ingediend, maar heeft de andere programmeringsdocumenten betreffende het cohesiebeleid
                  19
                nog niet ingediend. Overeenkomstig Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 moet Bulgarije in de programmering van de cohesiebeleidsfondsen 2021-2027 rekening houden met de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen. Dit is een voorwaarde voor het verbeteren van de doeltreffendheid en het maximaliseren van de meerwaarde van de financiële steun die uit de cohesiebeleidsfondsen wordt ontvangen, en voor het bevorderen van de coördinatie, de complementariteit en de samenhang tussen deze fondsen en andere instrumenten en fondsen van de Unie. De succesvolle uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit en cohesiebeleidsprogramma's hangt ook af van het wegnemen van knelpunten voor investeringen ter ondersteuning van de groene en digitale transitie en een evenwichtige territoriale ontwikkeling.

               (23)In reactie op het mandaat van de staatshoofden en regeringsleiders van de EU, zoals uiteengezet in de Verklaring van Versailles, beoogt het REPowerEU-plan de afhankelijkheid van de Europese Unie van de invoer van fossiele brandstoffen uit Rusland zo spoedig mogelijk af te bouwen. Daartoe wordt in overleg met de lidstaten bepaald wat de meest geschikte projecten, investeringen en hervormingen op nationaal, regionaal en EU-niveau zijn. Deze maatregelen zijn erop gericht de algehele afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen en fossiele brandstoffen liever uit andere landen dan Rusland in te voeren.

               (24)Bulgarije heeft de meest koolstofintensieve economie van de EU, met een broeikasgasintensiteit die meer dan vier keer zo hoog is als het EU-gemiddelde. Het aandeel van fossiele brandstoffen in de energiemix van Bulgarije bedraagt momenteel 61,5 %, terwijl kernenergie goed is voor 24 % en hernieuwbare energie voor 14,5 % (onder het EU-gemiddelde van 19 % voor hernieuwbare energie). Het land is voor aardgas sterk afhankelijk van Rusland.  In 2020 werd 75 % van het aardgas ingevoerd uit Rusland, wat meer is dan het EU-gemiddelde van 43,2 %. Het aandeel ervan in de energiemix bedroeg echter slechts 13,9 %, minder dan het EU-gemiddelde van 24,4 %. De industrie blijft de grootste verbruiker van gas, met een aandeel van 40 %, inclusief niet-energetisch gebruik, terwijl het aandeel van de elektriciteitssector sinds 2010 is gedaald, van 30 % tot 25 % in 2019. Stadsverwarming is afhankelijk van aardgas, met weinig ruimte voor verbetering aangezien de stadsverwarmingssystemen niet door alternatieve bronnen kunnen worden vervangen. Terwijl in het herstel- en veerkrachtplan het potentieel van geothermische energie voor verwarming wordt onderzocht, kunnen extra investeringen worden overwogen om de installatie van grote warmtepompen te ondersteunen. De opwekking van elektriciteit uit steenkool wordt volledig gedekt door de binnenlandse productie van bruinkool, en Bulgarije importeert beperkte hoeveelheden steenkool uit Rusland voor industrieel gebruik (0,56 miljoen ton, oftewel 85 % van de totale invoer van steenkool). Anderzijds is Bulgarije afhankelijk van Rusland voor ruwe olie (63 % van zijn ruwe olie komt uit Rusland
                  20
               , wat veel meer is dan het EU-gemiddelde van 26 %). Bulgarije voert 22 % van zijn geraffineerde olieproducten in uit Rusland, wat minder is dan het EU-gemiddelde van 35 %. Het totale aandeel van olie in de energiemix bedroeg 23,9 % in 2020, wat minder is dan het EU-gemiddelde van 32,7 %. Het Bulgaarse herstel- en veerkrachtplan omvat de goedkeuring van een stappenplan om klimaatneutraliteit te bereiken.  Het omvat stappen voor de uitfasering van steenkool/bruinkool uiterlijk in 2038, alsook aanzienlijke investeringen en hervormingen om de uitrol van hernieuwbare energie te versnellen, hoewel verdere inspanningen nodig zullen zijn om de klimaat- en energietransitiedoelstellingen te verwezenlijken. Wat hernieuwbare energie betreft, heeft Bulgarije toegezegd om ten minste 3 500 MW aan nieuwe capaciteit uit hernieuwbare energiebronnen (wind en zon) toe te voegen en de technische voorwaarden te scheppen om nog eens 4 500 MW in het elektriciteitsnet te integreren tegen 2026.   Het plan omvat ook een hervorming om de belangrijkste belemmeringen voor de ontwikkeling van hernieuwbare-waterstoftechnologieën en waardeketens weg te nemen, alsmede investeringen ter ondersteuning van de ontwikkeling van proefprojecten voor de productie van hernieuwbare waterstof en duurzaam biogas. Er zijn ook maatregelen gepland om huishoudens te helpen zonneboilers en fotovoltaïsche systemen te installeren.  In het plan zal ook het begrip energiearmoede worden gedefinieerd. Bulgarije moet zijn ambities wat betreft het reduceren van broeikasgasemissies, het vergroten van het aandeel van hernieuwbare energie en het verbeteren van de energie-efficiëntie verder aanscherpen om de doelstellingen van "Fit for 55" te halen.

               (25)Tegelijkertijd voorziet het Bulgaarse herstel- en veerkrachtplan in meer dan 1 miljard euro aan investeringen in energie-efficiëntiemaatregelen voor openbare en particuliere gebouwen. Dit wordt nog versterkt door hervormingen om belemmeringen voor investeringen in energie-efficiëntie weg te nemen en de administratieve lasten in verband met renovaties te verlichten. Niettemin moet Bulgarije ernaar streven het energieverbruik en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verder te beperken om zijn doelstellingen te bereiken overeenkomstig zijn langetermijnstrategie om het gebouwenbestand te renoveren.  Het nationale decarbonisatiefonds dat in 2023 moet worden opgericht, zou deze maatregel kunnen ondersteunen. Tegelijkertijd moet Bulgarije zorgen voor energie-interconnecties met voldoende capaciteit, ook met buurlanden.  Door de lopende investeringen te voltooien, kan Bulgarije de vruchten plukken van de eengemaakte markt, de voorzieningszekerheid waarborgen en de diversificatie van de gasroutes versnellen. Er wordt aanbevolen om nieuwe gasinfrastructuur waar mogelijk toekomstbestendig te maken door ervoor te zorgen dat ze in de toekomst kunnen worden gebruikt voor duurzame brandstoffen, zodat ze op lange termijn duurzaam is.

               (26)Hoewel het versnellen van de transitie naar klimaatneutraliteit en het afstappen van fossiele brandstoffen in verschillende sectoren aanzienlijke herstructureringskosten met zich mee zal brengen, kan Bulgarije in het kader van het cohesiebeleid gebruik maken van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie om de sociaal-economische gevolgen van de transitie in de meest getroffen regio's te verzachten. Daarnaast kan Bulgarije gebruik maken van het Europees Sociaal Fonds Plus om de werkgelegenheid te verbeteren en de sociale cohesie te versterken.

               (27)In het licht van de beoordeling van de Commissie heeft de Raad het convergentieprogramma 2022 onderzocht en zijn advies
                  21
                daarover is in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (28)Op 10 juli 2020 werd de Bulgaarse lev opgenomen in het Europese wisselkoersmechanisme II (WKM II) als voorbereiding op de invoering van de euro. Om de economische en financiële stabiliteit te handhaven en een hoge mate van duurzame economische convergentie te bereiken, hebben de Bulgaarse autoriteiten zich ertoe verbonden specifieke beleidsmaatregelen uit te voeren om de duurzaamheid van de niet-bancaire financiële sector te waarborgen en het bestuur van staatsbedrijven te versterken, alsook het insolventiekader en het kader voor de bestrijding van het witwassen van geld.  De vorderingen van Bulgarije bij het vervullen van de noodzakelijke vereisten voor de invoering van de euro zullen worden beoordeeld in de convergentieverslagen 2022 van de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank.

               BEVEELT AAN dat Bulgarije in 2022 en 2023 de volgende actie onderneemt:

               1.Ervoor zorgen dat de stijging van nationaal gefinancierde lopende uitgaven in 2023 in overeenstemming is met een over het algemeen neutrale beleidskoers, rekening houdend met voortgezette tijdelijke en gerichte steun aan huishoudens en bedrijven die het kwetsbaarst zijn voor energieprijsstijgingen en aan mensen die Oekraïne ontvluchten. De lopende uitgaven aanpassen aan de veranderende situatie. De overheidsinvesteringen voor de groene en digitale transitie en voor energiezekerheid uitbreiden, onder meer door gebruik te maken van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, REPowerEU en andere EU-fondsen. Voor de periode na 2023 een begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn.

               2.Doorgaan met de uitvoering van zijn herstel- en veerkrachtplan, in overeenstemming met de mijlpalen en streefdoelen die zijn opgenomen in het uitvoeringsbesluit van de Raad van 4 mei 2022. De programmeringsdocumenten betreffende het cohesiebeleid 2021-2027 indienen teneinde de onderhandelingen met de Commissie af te ronden en vervolgens met de uitvoering ervan te beginnen.

               3.De algemene afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de invoer van fossiele brandstoffen verminderen door de ontwikkeling van hernieuwbare energie te versnellen, en de gasvoorzieningsbronnen en -routes diversifiëren door de interconnecties met de buurlanden uit te breiden. Zich meer inspannen om de vraag naar energie te verminderen door de energie-efficiëntie in de industrie en van particuliere en openbare gebouwen te verhogen. Nieuwe duurzame oplossingen voor centrale stadsverwarming bevorderen.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De Voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (PB L 57 van 18.2.2021, blz. 17).

                     (3)

                        Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25).

                     (4)

                        Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/382 van de Raad van 4 maart 2022 tot vaststelling van het bestaan van een massale toestroom van ontheemden uit Oekraïne in de zin van artikel 5 van Richtlijn 2001/55/EG, en tot invoering van tijdelijke bescherming naar aanleiding daarvan (PB L 71 van 4.3.2022, blz. 1).

                     (5)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact, Brussel, 20.3.2020, COM(2020) 123 final.

                     (6)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad – Een jaar na de uitbraak van COVID-19: de respons vanuit het begrotingsbeleid, Brussel, 3.3.2021, COM(2021) 105 final.

                     (7)

                        De ramingen betreffende de begrotingskoers en de componenten daarvan in deze aanbeveling zijn ramingen van de Commissie op basis van de aannames die aan de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie ten grondslag liggen. In de ramingen van de Commissie van de potentiële groei op middellange termijn is geen rekening gehouden met het positieve effect van hervormingen die deel uitmaken van het herstel- en veerkrachtplan en die de potentiële groei kunnen stimuleren.

                     (8)

                        Niet gefinancierd met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen.

                     (9)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad: Richtsnoeren voor het begrotingsbeleid voor 2023, Brussel, 2.3.2022, COM(2022) 85 final.

                     (10)

                        Uitvoeringsbesluit van de Raad van 4 mei 2022 betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Bulgarije (ST 8091/2022+ ADD1)

                     (11)

                        COM(2022) 603 SWD(2022)603.

                     (12)

                        De cijfers geven het niveau weer van de jaarlijkse begrotingskosten van de maatregelen die sinds het najaar van 2021 zijn genomen, waaronder lopende ontvangsten en uitgaven en – in voorkomend geval – kapitaaluitgaven.

                     (13)

                        Aangenomen wordt dat het totale aantal ontheemden uit Oekraïne in de EU geleidelijk zal oplopen tot 6 miljoen eind 2022. Hun geografische spreiding wordt ingeschat op basis van de omvang van de bestaande diaspora, de relatieve bevolking van de ontvangende lidstaat, en de feitelijke spreiding van ontheemden uit Oekraïne over de EU vanaf maart 2022. Voor de begrotingskosten per persoon worden de ramingen gebaseerd op het Euromod-microsimulatiemodel van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Commissie, rekening houdend met zowel overdrachten in contanten waarvoor mensen in aanmerking kunnen komen als uitkeringen in natura, zoals onderwijs en gezondheidszorg.

                     (14)

                        Aanbeveling van de Raad van 18 juni 2021 met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2021 van Bulgarije, PB C 304 van 29.7.2021, blz. 6.

                     (15)

                        Een minteken (plusteken) bij de indicator betekent dat de groei van de primaire uitgaven hoger (lager) uitvalt dan de economische groei op middellange termijn, wat wijst op een expansief (contractief) begrotingsbeleid.

                     (16)

                        Andere nationaal gefinancierde kapitaaluitgaven zullen naar verwachting een contractieve bijdrage van 0,1 procentpunt van het bbp leveren.

                     (17)

                        Een minteken (plusteken) bij de indicator betekent dat de groei van de primaire uitgaven hoger (lager) uitvalt dan de economische groei op middellange termijn, wat wijst op een expansief (contractief) begrotingsbeleid.

                     (18)

                        Andere nationaal gefinancierde kapitaaluitgaven zullen naar verwachting een neutrale bijdrage van 0,0 procentpunt van het bbp leveren.

                     (19)

                        Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid. PB L 231 van 30.6.2021, blz. 159.

                     (20)

                        De importgegevens van Bulgarije zijn gebaseerd op Eurostatgegevens van 2019.  De importgegevens van 2020 zijn niet zinvol, omdat grote hoeveelheden ingevoerde ruwe olie werden geclassificeerd als afkomstig van 'niet nader gespecificeerde' handelspartners.  Het EU-gemiddelde heeft betrekking op het aandeel van de invoer uit Rusland in de totale invoer van ruwe olie respectievelijk geraffineerde olieproducten van buiten de EU27.

                     (21)

                        Op grond van artikel 9, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.