               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 20.5.2020
            COM(2020) 506 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Estland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Estland

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Estland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Estland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 17 december 2019 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse strategie voor duurzame groei en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2020 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement en de Raad geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. Op 17 december 2019 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Estland niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen.

               (2)Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Estland
                  2
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Estland heeft geboekt bij de tenuitvoerlegging van de op 9 juli 2019 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen
                  3
               , alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Estland in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

               (3)Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID-19 officieel uitgeroepen tot wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, bedrijven en economieën. Zij zet de nationale gezondheidsstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen en voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Europese Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling
                  4
                aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

               (4)Meerdere lidstaten hebben de noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

               (5)Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact.
                  5
                De clausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling heeft de Commissie de Raad haar standpunt meegedeeld dat, gezien de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-uitbraak, de huidige omstandigheden de activering van de clausule toelaten. Op 23 maart 2020 hebben de ministers van Financiën van de lidstaten ingestemd met de beoordeling van de Commissie. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. De clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

               (6)Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de pandemie te beperken en te beheersen, om de veerkracht van de nationale gezondheidsstelsels te versterken, om de sociaal-economische gevolgen te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens en om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruik maken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op deze gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor een terugkeer naar een normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, net als de lessen die uit de crisis worden getrokken.

               (7)De COVID-19-crisis toont aan hoe flexibel de eengemaakte markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de eengemaakte markt belemmeren, worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de gezondheidssector, met inbegrip van met name verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen. Dat zijn cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

               (8)De wetgever van de Unie heeft de desbetreffende wetgevingskaders
                  6
                reeds gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen om alle ongebruikte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen te benutten, zodat zij de uitzonderlijke gevolgen van de COVID-19-pandemie kunnen aanpakken. Deze wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten kunnen lidstaten in het boekjaar 2020-2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Estland wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van deze mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst zijn getroffen.

               (9)Als gevolg van de uiteenlopende specialisatiepatronen zullen de sociaal-economische gevolgen van de pandemie waarschijnlijk ongelijk verdeeld zijn over sectoren en gebieden. Het risico bestaat dat de ongelijkheden binnen Estland daardoor groter worden. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk uiteenvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

               (10)Op 30 april 2020 heeft Estland zijn nationale hervormingsprogramma 2020 ingediend en op 28 april 2020 zijn stabiliteitsprogramma 2020. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (11)Estland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. Op 13 juli 2018 heeft de Raad Estland aanbevolen ervoor te zorgen dat de nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven
                  7
                in 2019 niet meer dan 4,1 % bedraagt, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,6 % van het bbp. De algehele beoordeling van de Commissie bevestigt een aanzienlijke afwijking van het aanbevolen aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling in 2019. In het licht van de activering van de algemene ontsnappingsclausule zijn verdere stappen in het kader van de procedure inzake significante afwijkingen echter niet gerechtvaardigd.

               (12)In haar stabiliteitsprogramma 2020 verwacht de regering dat het overheidssaldo zal verslechteren van een tekort van 0,3 % van het bbp in 2019 tot een tekort van 10,1 % van het bbp in 2020. Voorspeld wordt dat het tekort in 2021 zal verminderen tot 3,8 % van het bbp. Nadat de overheidsschuldquote in 2019 afnam tot 8,4 % van het bbp, wordt volgens het stabiliteitsprogramma 2020 dit jaar een stijging tot 21,9 % van het bbp verwacht. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten zijn door de COVID-19-pandemie in hoge mate onzeker.

               (13)Naar aanleiding van de COVID-19-pandemie en in het kader van de gecoördineerde aanpak van de Unie heeft Estland begrotingsmaatregelen getroffen om de capaciteit van zijn gezondheidsstelsel te verhogen, de pandemie binnen de perken te houden en hulp te verstrekken aan de burgers en sectoren die het zwaarst zijn getroffen. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 bedroegen deze begrotingsmaatregelen 4,3 % van het bbp. De maatregelen omvatten onder meer het versterken van de gezondheidszorg, noodhulp voor ondernemingen die in moeilijkheden verkeren, tijdelijke loonsubsidies en hogere overheidsinvesteringen. Daarnaast heeft Estland maatregelen zonder rechtstreekse gevolgen voor de begroting aangekondigd die zullen bijdragen tot de ondersteuning van de liquiditeit van het bedrijfsleven. Deze maatregelen omvatten leninggaranties en leningen aan ondernemingen ten belope van 8,7 % van het bbp.  Over het algemeen zijn de door Estland genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren in de mededeling van de Commissie over een gecoördineerde economische respons op de uitbraak van COVID-19. De volledige uitvoering van deze maatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid in de richting van de verwezenlijking van prudente begrotingssituaties op middellange termijn wanneer de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot de instandhouding van de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn.

               (14)Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het overheidssaldo van Estland geraamd op -8,3 % van het bbp in 2020 en -3,4 % in 2021. De schuldquote van de overheid zal in 2020 en 2021 naar verwachting onder de 60 % van het bbp blijven en in 2021 uitkomen op 22,6 % van het bbp. De Commissie verwacht een lager overheidstekort voor 2020 dan het stabiliteitsprogramma, wat het gevolg is van verschillen in de macro-economische prognoses.

               (15)Op 20 mei 2020 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag een verslag opgesteld als gevolg van de door Estland geplande overschrijding van de tekortdrempel van 3 % van het bbp in 2020. Over het geheel genomen blijkt uit de analyse dat niet is voldaan aan het tekortcriterium zoals bepaald in het Verdrag en in Verordening (EG) nr. 1467/1997.

               (16)Tussen 12 maart 2020 en 17 mei 2020 had de Estse regering in verband met de COVID-19-pandemie de noodtoestand afgekondigd. De onmiddellijke reactie van de regering was erop gericht te voorkomen dat het virus zich verder verspreidde en ervoor te zorgen dat de Estse economie zo normaal mogelijk bleef functioneren. De beperkingen die werden opgelegd om de verspreiding van de pandemie een halt toe te roepen, hadden ernstige gevolgen voor de economie. Sinds de noodtoestand werd afgekondigd, is het aantal geregistreerde werklozen met 35 % toegenomen. Het grootste aantal nieuwe werklozen is geregistreerd in de detailhandel en de klantenservice, de bouwsector, de horeca en de evenementensector. Het werkloosheidscijfer zal naar verwachting in 2020 stijgen tot 9,2 % en in 2021 weer dalen tot 6,5 %. Op 15 april 2020 heeft het parlement van Estland de aanvullende begroting 2020 goedgekeurd. Er werden nieuwe maatregelen ingevoerd om banen te behouden, massale ontslagen te voorkomen en de liquiditeit van bedrijven te waarborgen. De begroting bevat een breed scala aan maatregelen, waaronder steun aan de gezondheidszorg en gemeenten, een aantal investeringsprogramma’s en niet-gerichte liquiditeitssteun voor ondernemingen (zoals garantiestelsels en belastinguitstel). Een aantal specifieke maatregelen zijn bedoeld voor micro-ondernemingen en de toeristische sector, met inbegrip van een aantal gerichte maatregelen voor de zwaarst getroffen regio’s. Er zijn aanvullende belastingmaatregelen ingevoerd, zoals de tijdelijke verlaging van de accijnzen op diesel, aardgas en elektriciteit. Het pakket maatregelen omvat een tijdelijke opschorting van de bijdragen van de staat aan de pensioenregeling van de tweede pijler.

               (17)Estland heeft aanzienlijke maatregelen genomen om de verspreiding van COVID-19 en de gevolgen voor de gezondheid te beperken. De uitbraak van COVID-19 bracht echter  een aantal structurele tekortkomingen van het gezondheidszorgstelsel in verband met beperkt beschikbare financiële en personele middelen aan het licht. De veerkracht van het systeem heeft te lijden onder een tekort aan gezondheidswerkers, de ongelijke toegang tot eerstelijnszorg en de beperkte beschikbaarheid van kritieke medische benodigdheden. Door de noodsituatie zijn behandelingen in Estland uitgesteld of niet toegankelijk en deze achterstand moet worden weggewerkt. Bovendien werd er zelfs voor de uitbraak bijna nergens in de Unie een groter tekort aan medische zorg gerapporteerd, als gevolg van lange wachttijden in de eerstelijns- en de gespecialiseerde zorg. Onder meer door deze factoren en levensstijlgebonden risico’s is de slechte gezondheidstoestand van de bevolking te verklaren. Het verbeteren van de toegankelijkheid en veerkracht van het gezondheidszorgstelsel is een voorwaarde voor een efficiënte respons op de verspreiding van pandemieën en voor het aanpakken van de uitdagingen in verband met de gezondheidstoestand van de bevolking.

               (18)Het verbeteren van de toereikendheid van het sociale vangnet is een uitdaging waarmee Estland al lang te kampen heeft. Uit een beoordeling is gebleken dat de sociale uitkeringen in Estland al vóór de meest recente crisis minder effectief waren dan het EU-gemiddelde wat betreft het terugdringen van het aantal gevallen van armoede. Bovendien zijn er lacunes in het stelsel van werkloosheidsuitkeringen wat betreft personen met een atypische arbeidsvorm of met korte werkperioden. Het negatieve effect van de COVID-19-pandemie op de werkgelegenheid en inkomens, in combinatie met het ontbreken van adequate dekking, zou de armoede kunnen doen toenemen, met name voor huishoudens waarin niemand een baan heeft. Estland heeft een regeling voor tijdelijke werktijdverkorting ingevoerd in de vorm van een bijzondere subsidie waarmee getroffen ondernemingen de werkgelegenheid in stand kunnen houden. Deze maatregel is beperkt tot een periode van twee maanden, hetgeen wellicht niet voldoende is om de gevolgen van de crisis te verzachten: de moeilijkheden zouden langer kunnen aanhouden en een aantal economische sectoren met vertraging kunnen bereiken. Door de pandemie zijn de moeilijkheden bij het aanbieden van betaalbare en beschikbare sociale diensten ernstiger geworden. Het gaat daarbij onder meer om langdurige zorg, met name voor ouderen, mensen met een handicap en mensen met een laag inkomen. Wanneer het plan wordt voortgezet om een geïntegreerde verlening van sociale en gezondheidsdiensten te ontwikkelen, draagt dat ertoe bij deze uitdagingen aan te pakken. Het is belangrijk om de sociale partners op zinvolle wijze en tijdig te betrekken bij het opzetten van het exit- en herstelproces, en tegelijkertijd hun capaciteit op dat gebied te versterken.

               (19)De COVID-19-crisis heeft gevolgen gehad voor Estse ondernemingen in vele sectoren, maar het midden- en kleinbedrijf is het zwaarst getroffen. Het negatieve effect op de economische activiteiten was niet alleen het gevolg van de beperkingen, maar ook van de afnemende vraag op de exportmarkten en verstoringen van de mondiale waardeketens. De door de overheid genomen liquiditeitssteunmaatregelen zijn bedoeld om dat effect te beperken, maar de snelle en doeltreffende uitvoering ervan zal ook van cruciaal belang zijn voor de ondersteuning van levensvatbare ondernemingen in alle betrokken sectoren en tegelijkertijd de veerkracht van de banksector waarborgen. Ook belastinguitstel en uitstel van terugbetaling van leningen kunnen bijdragen tot een betere kasstroom in het midden- en kleinbedrijf. Bovendien zal het herstelproces afhangen van hoe doelgericht de investeringen zijn. De huidige crisis heeft eens te meer duidelijk gemaakt dat digitale en innovatieve oplossingen van groot belang zijn om de economie draaiende te houden. Hoewel e-overheid goed werkt, zou de verdere digitalisering van middelgrote en kleine bedrijven hun veerkracht vergroten en het herstel helpen versnellen, wat productiviteitswinst op middellange termijn oplevert. De afgelopen jaren is de economie als geheel steeds meer gedigitaliseerd. De invoering van informatie- en communicatietechnologieën in de maakindustrie verloopt tot nu toe echter langzaam. Hoewel de algehele innovatieprestaties van Estland in 2019 zijn verbeterd, blijven de niveaus van de op onderzoek gebaseerde innovatiecapaciteit en -activiteit in het bedrijfsleven laag. Op onderzoek gebaseerde innovatie en de invoering van innovatieve oplossingen in ondernemingen kunnen de concurrentiepositie van het land verbeteren en de economische groei stimuleren. Om bedrijven te helpen de crisis te boven te komen, zal het van belang zijn te zorgen voor een goede toegang tot financiering, onder meer via aandelenkapitaal voor start-ups.

               (20)Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te bevorderen, onder meer door relevante hervormingen. Zoals met name tot uiting komt in het nationale energie- en klimaatplan, is duurzame groei in Estland afhankelijk van de vooruitgang in de richting van decarbonisatie door het verlagen van de koolstofintensiteit in de sectoren energie, vervoer en gebouwen, het herstructureren van de olieschalie-industrie en het verhogen van de productiviteit van hulpbronnen, met inbegrip van de toepassing van zakelijke modellen voor de circulaire economie. De productiviteit van hulpbronnen in Estland behoort tot de laagste in de Unie, terwijl het energieverbruik boven het EU-gemiddelde ligt. Een overkoepelende strategie inzake de circulaire economie als aanvulling op het nationale energie- en klimaatplan zou kunnen bijdragen aan de transitie naar een koolstofarme economie, de negatieve milieueffecten van de olieschalie-industrie verminderen en de economie een impuls geven. Voor een niet-centraal gelegen land met een lage bevolkingsdichtheid als Estland is een goed functionerend en onderling verbonden vervoerssysteem van cruciaal belang voor de economische activiteiten en de uitvoer. De vervoersinfrastructuur in Estland heeft te kampen met een aantal tekortkomingen op het gebied van connectiviteit en duurzaamheid. De spoorwegen en het intermodale vervoer zijn nog niet voldoende ontwikkeld. De broeikasgasemissies van het wegvervoer zijn de afgelopen jaren toegenomen en het aandeel hernieuwbare energie in het vervoer blijft onder de nationale streefcijfers. Het Rail Baltica-project en de interconnectieprojecten voor energie behoren tot de belangrijkste investeringsprioriteiten van Estland voor de verbetering van de zekerheid en de integratie in de eengemaakte markt. Het bevorderen van investeringsprojecten waarbij rekening wordt gehouden met milieu- en klimaatoverwegingen is essentieel voor een duurzaam economisch herstel en de vermindering van regionale verschillen. De programmering van het fonds voor een rechtvaardige transitie voor de periode 2021-2027 kan Estland helpen om een aantal van de uitdagingen aan te pakken die voortvloeien uit de transitie naar een klimaatneutrale economie, met name op de gebieden die onder bijlage D bij het landverslag vallen. Dit zou Estland in staat stellen optimaal gebruik te maken van dat fonds.

               (21)De Estlandse banksector is over het algemeen gezond, maar blijft onderhevig aan witwasrisico’s. Hoewel maatregelen zijn genomen om de blootstelling aan risico’s te verminderen door deposito’s van niet-ingezetenen  in te perken, vallen andere producten die risico’s kunnen inhouden, zoals bewaarnemingsdiensten voor niet-ingezeten cliënten, niet onder de nationale risicobeoordeling. Een actualisering van de nationale risicobeoordeling zou ervoor zorgen dat risico’s afdoende in kaart worden gebracht en dat de nodige risicobeperkende maatregelen worden getroffen. Hoewel er toezichtsmaatregelen zijn genomen ten aanzien van banken en betalingsinstellingen die de regels niet naleven, kan de doeltreffendheid van het toezicht en de handhaving verder worden verhoogd. Met name is een reeks wetgevingshandelingen inzake versterking van het preventieve kader, confiscatiemaatregelen en administratieve sancties nog niet vastgesteld. In witwaszaken vordert het onderzoek traag. De capaciteit van de financiële toezichthouder is nog niet voldoende versterkt en de risicogebaseerde aanpak voor toezicht nog niet volledig ten uitvoer gelegd, met name wat betreft thematische inspecties ter plaatse.  De uitwisseling van informatie tussen de financiële-inlichtingeneenheid en de rechtshandhavingsinstanties is niet proactief genoeg.

               (22)Terwijl de huidige aanbevelingen gericht zijn op het aanpakken van de sociaal-economische gevolgen van de pandemie en het bevorderen van het economisch herstel, hadden de landspecifieke aanbevelingen 2019 die de Raad op 9 juli 2019 heeft aangenomen, ook betrekking op hervormingen die essentieel zijn om uitdagingen op middellange tot lange termijn aan te pakken. Deze aanbevelingen zijn nog steeds relevant en zullen gedurende de jaarlijkse cyclus van het Europees semester gemonitord blijven worden. Dat geldt ook voor aanbevelingen betreffende investeringsgerelateerd economisch beleid. Met die aanbevelingen moet rekening worden gehouden bij de strategische programmering van de financiering van het cohesiebeleid na 2020, ook wat betreft de maatregelen ter verzachting van de huidige crisis en de exitstrategieën.

               (23)Het Europees semester biedt het kader voor de voortdurende coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de Unie, dat kan bijdragen tot een duurzame economie. De lidstaten hebben in hun nationale hervormingsprogramma’s 2020 de stand van zaken opgemaakt over de voortgang bij de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties (SDG’s). Door onderstaande aanbevelingen volledig uit te voeren zal Estland bijdragen aan de vooruitgang in de richting van de SDG’s en aan de gemeenschappelijke inspanning om tot concurrerende duurzaamheid in de Unie te komen.

               (24)Nauwe coördinatie tussen de economieën van de economische en monetaire unie is essentieel voor een snel herstel van de economische impact van COVID-19. Estland moet, als lidstaat die de euro als munt heeft, en rekening houdend met de politieke richtsnoeren van de Eurogroep, ervoor zorgen dat zijn beleid consistent blijft met de aanbevelingen voor de eurozone en gecoördineerd wordt met dat van de andere lidstaten van de eurozone.

               (25)In de context van het Europees Semester 2020 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Estland verricht; deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2020. Voorts heeft zij zowel het stabiliteitsprogramma 2020 als het nationale hervormingsprogramma 2020 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Estland zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in Estland, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak om de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (26)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht en zijn advies
                  8
                daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat Estland in 2020 en 2021 de volgende actie onderneemt:

               1.Overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule alle nodige maatregelen nemen om de pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, waarbij de investeringen worden verhoogd. De toegankelijkheid en de veerkracht van het gezondheidszorgstelsel verbeteren, onder meer door het tekort aan gezondheidswerkers aan te pakken, de eerstelijnszorg te versterken en de levering van kritieke medische benodigdheden te waarborgen.

               2.De toereikendheid van het sociale vangnet versterken, onder meer door de dekking van werkloosheidsuitkeringen uit te breiden.

               3.Mature publieke investeringsprojecten vervroegen en private investeringen aanmoedigen om het economisch herstel te bevorderen. De investeringen toespitsen op de groene en de digitale transitie, met name op de digitalisering van ondernemingen, onderzoek en innovatie, het schoon en efficiënt produceren en gebruiken van energie, efficiënt gebruik van hulpbronnen, en duurzaam vervoer, en zodoende bijdragen tot een geleidelijke decarbonisatie van de economie. De innovatiecapaciteit van middelgrote en kleine bedrijven ondersteunen en zorgen voor voldoende toegang tot financiering.

               4.Zorgen voor effectiever toezicht op en handhaving van het kader voor de bestrijding van witwaspraktijken.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        SWD(2020) 505 final.

                     (3)

                        PB C 301 van 5.9.2019, blz. 30.

                     (4)

                        COM(2020) 112 final.

                     (5)

                        COM(2020) 123 final.

                     (6)

                        Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID-19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (PB L 99 van 31.3.2020, blz. 5) en Verordening (EU) 2020/558 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013 en (EU) nr. 1303/2013 wat betreft specifieke maatregelen met het oog op uitzonderlijke flexibiliteit bij het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen naar aanleiding van de uitbraak van Covid‐19 (PB L 130 van 24.4.2020, blz. 1).

                     (7)

                        De netto primaire overheidsuitgaven bestaan uit de totale overheidsuitgaven exclusief rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma's van de Unie die volledig met inkomsten uit Uniefondsen worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa zijn gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als uitgavenzijde worden uitgevlakt.

                     (8)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 20.5.2020
            COM(2020) 501 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2020 van België met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van België

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2020 van België en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van België

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 17 december 2019 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse strategie voor duurzame groei en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2020 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is terdege rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. Op 17 december 2019 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij België niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen.

               (2)Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor België
                  2
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die België bij de tenuitvoerlegging van de op 9 juli 2019 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt
                  3
               , alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die België in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

               (3)Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID-19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, bedrijven en economieën. Zij zet de nationale gezondheidsstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen en voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Europese Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling
                  4
                aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

               (4)Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

               (5)Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact
                  5
               . De clausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling heeft de Commissie de Raad haar standpunt meegedeeld dat, gezien de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-uitbraak, de huidige omstandigheden de activering van de clausule toelaten. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. De clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

               (6)Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de pandemie te beperken en te beheersen, om de veerkracht van de nationale gezondheidsstelsels te versterken, om de sociaal-economische gevolgen te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens en om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruik maken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op deze gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor een terugkeer naar een normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, net als de lessen die uit de crisis worden getrokken.

               (7)De COVID-19-crisis toont aan hoe flexibel de eengemaakte markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de eengemaakte markt belemmeren, worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de gezondheidssector, met inbegrip van met name verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen Dat zijn cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

               (8)De wetgever van de Unie heeft de desbetreffende wetgevingskaders
                  6
                reeds gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen om alle ongebruikte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen te benutten, zodat zij de uitzonderlijke gevolgen van de COVID-19-pandemie kunnen aanpakken. Deze wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten kunnen lidstaten in het boekjaar 2020-2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. België wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van deze mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst door de problemen zijn getroffen.

               (9)Als gevolg van de uiteenlopende specialisatiepatronen zullen de sociaal-economische gevolgen van de pandemie waarschijnlijk ongelijk verdeeld zijn over de regio’s. En aanzienlijk risico hierbij is dat de inter- en intraregionale verschillen binnen België groter worden. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk uiteenvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

               (10)Op 30 april 2020 heeft België zijn nationale hervormingsprogramma 2020 en zijn stabiliteitsprogramma 2020 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (11)België valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is onderworpen aan de schuldregel.

               (12)Op 13 juli 2018 heeft de Raad België aanbevolen ervoor te zorgen dat het nominale groeipercentage van de netto primaire overheidsuitgaven
                  7
                in 2019 niet hoger ligt dan 1,8 %, hetgeen neerkomt op een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,6 % van het bbp. Aangezien werd geoordeeld dat België in aanmerking kwam voor de gevraagde tijdelijke afwijking van 0,5 % van het bbp op grond van de clausule inzake structurele hervormingen, werd de vereiste structurele aanpassing voor 2019 verminderd tot 0,1 % van het bbp, wat overeenstemt met een nominaal groeipercentage van de netto primaire uitgaven dat niet hoger ligt dan 2,8 % in 2019. De algehele beoordeling van de Commissie bevestigt een significante afwijking van het aanbevolen aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn in 2019 en over 2018 en 2019 samen. Dit is een relevante factor in het verslag van de Commissie dat overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag is opgesteld en waarin wordt beoordeeld of België in 2019 aan het schuldcriterium heeft voldaan.

               (13)In haar stabiliteitsprogramma 2020 voorziet de regering dat het nominale saldo zal verslechteren van een tekort van 1,9 % van het bbp in 2019 tot een tekort van 7,5 % van het bbp in 2020. Na in 2019 te zijn gedaald tot 98,6 % van het bbp, zal de overheidsschuldquote volgens het stabiliteitsprogramma 2020 naar verwachting in 2020 oplopen tot ongeveer 115 % van het bbp. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid als gevolg van de COVID-19-pandemie.

               (14)Als reactie op de COVID-19-pandemie en als onderdeel van een gecoördineerde Unie-aanpak heeft België begrotingsmaatregelen vastgesteld om de capaciteit van het gezondheidsstelsel te vergroten, de pandemie in te dammen en bijstand te verlenen aan personen en sectoren die bijzonder getroffen zijn. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 bedroegen deze begrotingsmaatregelen 2,3 % van het bbp. De maatregelen omvatten een federale regeling voor tijdelijke werkloosheid, een vervangingsinkomen voor zelfstandigen, federale middelen voor crisisgerelateerde uitgaven, verschillende regionale toelagen voor ondernemingen en sectorale subsidies. De kwantificering van de tekortverhogende maatregelen valt grotendeels samen met de ramingen van de Commissie, wanneer rekening wordt gehouden met de verschillende behandeling van de kosten van automatische stabilisatoren. Daarnaast heeft België maatregelen aangekondigd die, ook al hebben zij geen rechtstreekse gevolgen voor de begroting, toch zullen bijdragen tot de ondersteuning van de liquiditeit van ondernemingen. Deze maatregelen hebben betrekking op zowel federale als regionale garanties op leningen voor ondernemingen en zelfstandigen, die volgens de ramingen van het stabiliteitsprogramma 2020 op 11,8 % van het bbp uitkomen. Betalingsuitstel, met name voor personen- en vennootschapsbelasting en sociale bijdragen, is ook ten uitvoer gelegd, maar het stabiliteitsprogramma 2020 voorziet niet in enige kwantificering van dit betalingsuitstel. Over het algemeen zijn de door België genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren van de mededeling van de Commissie over een gecoördineerde economische respons op de COVID-19-uitbraak. De volledige uitvoering van deze maatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

               (15)Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het overheidssaldo van België geraamd op -8,9 % van het bbp in 2020 en -4,2 % in 2021. Verwacht wordt dat de overheidsschuldquote in 2020 op 113,8 % van het bbp zal uitkomen.

               (16)Op 20 mei 2020 heeft de Commissie een overeenkomstig artikel 126, lid 3, VWEU opgesteld verslag uitgebracht omdat België zich in 2019 niet aan de schuldregel heeft gehouden, en gelet op de geplande overschrijding van de tekortdrempel van 3 % van het bbp in 2020. Al bij al lijkt de analyse erop te wijzen dat de tekort- en schuldcriteria zoals omschreven in het Verdrag en in Verordening (EG) nr 1467/1997 niet vervuld zijn.

               (17)Als antwoord op de uitbraak van de COVID-19-pandemie hebben de Belgische autoriteiten een uitgebreid pakket maatregelen goedgekeurd om de sociale en economische gevolgen van de diepe economische neergang te verzachten. Er is een garantieregeling van 50 miljard EUR opgezet voor nieuwe kortlopende kredieten die aan levensvatbare bedrijven worden verstrekt. De gewesten en gemeenschappen hebben ook garanties verstrekt voor overbruggings- en reguliere bedrijfskredieten, liquiditeitssteun aan bedrijven in de vorm van directe leningen en maatregelen om bedrijven die het zwaarst door de crisis zijn getroffen, financieel te ondersteunen. De terugbetalingstermijn van bestaande hypotheken en bedrijfskredieten kan worden verlengd. Er is een tijdelijk moratorium op faillissementsprocedures voor zwaar getroffen bedrijven ingesteld. Er zijn verschillende stimulansen ingevoerd om meer werknemers aan te moedigen aan het werk te blijven of opnieuw aan het werk te gaan. Voor de betaling van socialezekerheidsbijdragen en belastingen, zoals belasting over de toegevoegde waarde, vennootschapsbelasting en personenbelasting, kan in sommige gevallen worden voorzien in uitstel of een vrijstelling. De federale regering heeft het mogelijk gemaakt dat door de crisis getroffen bedrijven een beroep doen op de regeling voor tijdelijke werkloosheid wegens overmacht, met verhoogde uitkeringen. Voor zelfstandigen die hun zelfstandige activiteit gedurende ten minste zeven opeenvolgende dagen hebben moeten onderbreken, is een maandelijks vervangingsinkomen beschikbaar. De degressiviteit van de werkloosheidsuitkeringen wordt tijdelijk bevroren. De federale regering werkt ook aan een reeks aanvullende maatregelen om te voorkomen dat bedrijven insolvabel worden, zoals een vrijstelling van de vennootschaps- en personenbelasting voor het boekjaar 2020.

               (18)Het Belgische gezondheidszorgstelsel presteert goed op het gebied van het verstrekken van acute zorg in ziekenhuizen. De COVID-19-uitbraak heeft evenwel een aantal tekortkomingen aan het licht gebracht in de veerkracht van het gezondheidszorgstelsel bij een ernstige volksgezondheidscrisis. De uitbraak heeft duidelijk gemaakt dat België te kampen heeft met een structureel tekort aan gezondheidswerkers dat moet worden aangepakt. In de nabije toekomst blijft het cruciaal om te zorgen voor voldoende kritieke medische producten, met inbegrip van beschermende uitrusting, in het bijzonder voor gezondheidswerkers en werknemers die bij de uitoefening van hun beroep aan het virus kunnen worden blootgesteld. Een strategie op het gebied van openbare gezondheidszorg, die volledig is gecoördineerd met het beleid inzake preventie en langdurige zorg, blijft op de korte en middellange termijn essentieel om ervoor te zorgen dat een volksgezondheidscrisis zoals de COVID-19-pandemie, op een doeltreffende manier wordt aangepakt. De vlotte uitvoering van het binnen de Interministeriële Conferentie Volksgezondheid bereikte akkoord over de openbare gezondheidszorg om ziekenhuispersoneel en -infrastructuur (een federale bevoegdheid) ter beschikking te stellen van voorzieningen voor langdurige zorg (een bevoegdheid van de gemeenschappen) is in dit verband een belangrijke bouwsteen.

               (19)Na het bereiken van recordhoogten in de werkgelegenheid in 2019 en begin 2020 heeft de COVID-19-crisis ertoe geleid dat de verdere werkgelegenheidsgroei in België abrupt tot stilstand kwam. De bestaande overheidsregelingen inzake inkomenssteun in België, zoals het systeem van tijdelijke werkloosheid voor werknemers en het overbruggingsrecht voor zelfstandigen, bieden gedeeltelijke compensatie voor de inkomensverliezen als gevolg van de vermindering van de arbeidstijd. Deze regelingen voor deeltijdse tijdelijke werkloosheid spelen een belangrijke rol bij het verminderen van het effect van de lagere productie op de werkgelegenheid. De werkloosheid zal echter naar verwachting stijgen tot 7 % in 2020 en in 2021 enigszins afnemen tot 6,6 %. Om te voorkomen dat de stijging van de werkloosheid structureel wordt, zijn verdere inspanningen nodig om het bestaande actieve arbeidsmarktbeleid doeltreffender te maken. De lage doeltreffendheid van dit beleid blijkt uit het feit dat een groot percentage van de werklozen aan actieve arbeidsmarktmaatregelen deelneemt, terwijl de overgang van werkloosheid naar werk laag is. Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar het waarborgen van een alomvattende aanpak voor degenen die het verst van de arbeidsmarkt afstaan en waarschijnlijk het hardst zullen worden getroffen door de negatieve sociaal-economische gevolgen van de crisis. Tot de kwetsbare groepen behoren met name laaggeschoolden, mensen met een migratieachtergrond en mensen met een beperking. Voorts blijft de loonwig gemiddeld hoog bij alle loontrekkenden, met uitzondering van degenen met een zeer laag loon (50 % van het gemiddelde loon). Dit is een belangrijke oorzaak van de relatief hoge arbeidskosten, die negatieve gevolgen kunnen hebben voor de vraag naar arbeid, met name voor banen met een geringe productiviteit.

               (20)Arbeidsmobiliteit moet worden bevorderd in de richting van sectoren waar er grote tekorten zijn, waaronder de gezondheidszorg, de informatie- en communicatietechnologieën (ICT) en de beroepen waarvoor technische en beroepsbekwaamheid vereist is. Dit zal gepaard gaan met belangrijke behoeften op het gebied van om- en bijscholing. Hierbij zal het nodig zijn de participatiegraad van volwassenen in onderwijs en opleiding te verhogen, onder meer door gebruik te maken van perioden van arbeidstijdverkorting. De vrees bestaat dat de bestaande regelingen voor opleidingsstimulansen niet ten goede komen aan diegenen die er het meest gebaat bij zouden zijn, zoals laaggeschoolden, oudere werknemers en mensen met een migratieachtergrond. Gebrekkige talenkennis is een belangrijke belemmering, met name in het tweetalige Brussel. De gemeenschappen nemen initiatieven om meer studenten de weg te laten vinden naar de studies natuurwetenschappen, technologie, techniek en wiskunde (STEM), maar er is ruimte voor meer omvattende strategieën om aan de toekomstige vraag op de arbeidsmarkt te voldoen. De algemene beheersing van digitale vaardigheden is goed, maar blijft wel op hetzelfde niveau steken. Onder jongeren, en met name onder laaggeschoolden, ligt het niveau van de digitale vaardigheden onder het EU-gemiddelde en is het de afgelopen jaren verslechterd. Naast de nodige lerarenopleidingen en mentorregelingen is het essentieel dat alle scholieren beschikken over adequate apparatuur en een internetverbinding om de toegang tot afstandsonderwijs te kunnen waarborgen. Dit is ook nodig om te voorkomen dat de bestaande ongelijkheden in het onderwijsstelsel nog verergeren als gevolg van de crisis.

               (21)België heeft talrijke regelingen vastgesteld ter ondersteuning van de liquiditeit van ondernemingen, met inbegrip van een overheidsgarantieregeling voor leningen en diverse regionale regelingen die zijn aangemeld in het raam van de tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun ter ondersteuning van de economie vanwege de huidige COVID-19-uitbraak Een efficiënte en doeltreffende uitvoering van dergelijke regelingen, onder meer door intermediairs, is essentieel om ervoor te zorgen dat ondernemingen, en met name kleine en middelgrote ondernemingen en zelfstandigen, van deze regelingen kunnen gebruik maken om hen te beschermen en een sneller herstel mogelijk te maken. Bij het ontwerpen en uitvoeren van deze maatregelen moet rekening worden gehouden met de veerkracht van de banksector, met inbegrip van de intermediairs.

               (22)Ondanks de inspanningen van de overheid bedragen de administratieve lasten voor bedrijven ongeveer 7 miljard EUR per jaar (1,6 % van het bbp). Het is vooral de naleving van de belasting- en arbeidswetgeving die administratieve lasten met zich brengt. Het belastingstelsel is complex vanwege verschillende aftrekregelingen. De loonadministratie van een onderneming is complex, met name voor ondernemingen die de verschillende regionale systemen moeten beheren. Bedrijven worden steeds meer geconfronteerd met betalingsachterstanden bij overheidsinstanties, met bedrijfsfaillissementen en een verslechterend ondernemingsklimaat tot gevolg. Er zijn lange doorlooptijden voor bouwvergunningen, elektriciteits- en wateraansluitingen. Voor de overdracht van onroerend goed is België een van de traagste en duurste landen in de EU. Tussen de gewesten zijn er grote verschillen in de toelatingsvoorwaarden voor ambachten/bouwdiensten. De regelgeving inzake winkelopeningstijden, verkoopacties, kortingen en distributiekanalen voor receptvrije geneesmiddelen heeft een negatieve impact op de operationele omgeving van de detailhandel. De uitrol van 5G wordt onder andere afgeremd door de strenge stralingsnormen (met name in Brussel), die in elk gewest anders zijn, de hoge belastingen op zendmasten in Brussel en de lange doorlooptijd voor het verkrijgen van vergunningen voor het plaatsen van zendmasten. Op het gebied van insolventie is er geen speciale vereenvoudigde procedure voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting voor kleine en middelgrote ondernemingen en alleen debiteuren kunnen insolventieprocedures inleiden. Ondanks geleidelijke verbeteringen blijven een ontoereikende digitalisering en een gebrek aan middelen een uitdaging voor het gerechtelijk apparaat. Langdurige procedures in de bestuursrechtspraak leiden tot aanzienlijke vertragingen voor overheidsopdrachten en het verlenen van bouwvergunningen. De belangrijkste handhavingsinstanties op het gebied van markttoezicht, concurrentie en spoorvervoer zijn onderbemand om hun taken uit te voeren.

               (23)Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te bevorderen, onder meer door relevante hervormingen. Zoals uiteengezet in zijn nationaal energie- en klimaatplan 2021-2030, heeft België aanzienlijke investeringsbehoeften op het gebied van duurzaam vervoer, onder meer om de verkeerscongestie aan te pakken en de elektromobiliteit te bevorderen. Vóór de crisis hadden de Belgische gewesten grootschalige meerjarenplannen voor de vervoersinfrastructuur aangekondigd. Belangrijke investeringen vinden plaats in het voorstadsspoorwegnet in en om Brussel, de signalisatie, de ontsluiting van havens en grensoverschrijdende spoorwegverbindingen. In het nationaal energie- en klimaatplan zijn ook belangrijke investeringsbehoeften vastgesteld op het gebied van hernieuwbare en flexibele energieopwekking, interconnecties, slimme netwerken, opslag en energie-efficiëntie, om te voldoen aan de Europese energiedoelstellingen, om het engagement na te komen dat België is aangegaan om tegen 2025 een volledige kernuitstap tot stand te brengen en om 80 % van het gebouwenbestand dat vóór de invoering van de energienormen is gebouwd, te renoveren. In tegenstelling tot de relatief hoge intensiteit van onderzoek en ontwikkeling (O&O) in de particuliere sector blijft de publieke O&O-intensiteit iets lager dan die van de meeste lidstaten met een vergelijkbaar niveau van economische ontwikkeling. België loopt het risico achter te blijven bij de uitrol van 5G, aangezien het geen voorbereidingen treft om de 5G-pioniersbanden binnen de in de wetgeving van de Unie vastgestelde termijnen toe te wijzen. In maart 2020 zijn de Belgische autoriteiten een openbare raadpleging gestart over tijdelijke nationale vergunningen voor het 200 MHz beschikbaar radiospectrum in de frequentieband 3.6-3.8 GHz als tijdelijke oplossing. De programmering van het fonds voor een rechtvaardige transitie voor de periode 2021-2027 zou België kunnen helpen bij een aantal uitdagingen van de transitie naar een klimaatneutrale economie, met name op de gebieden die in bijlage D bij het landverslag worden vermeld. Zo zou België optimaal gebruik kunnen maken van dat fonds.

               (24)Terwijl de huidige aanbevelingen gericht zijn op het aanpakken van de sociaal-economische gevolgen van de pandemie en het bevorderen van het economisch herstel, hadden de landspecifieke aanbevelingen 2019 die de Raad op 9 juli 2019 heeft aangenomen, ook betrekking op hervormingen die essentieel zijn om uitdagingen op middellange tot lange termijn aan te pakken. Deze aanbevelingen zijn nog steeds relevant en zullen gedurende de jaarlijkse cyclus van het Europees semester gemonitord blijven worden. Dat geldt ook voor aanbevelingen betreffende investeringsgerelateerd economisch beleid. Met die aanbevelingen moet rekening worden gehouden bij de strategische programmering van de financiering van het cohesiebeleid na 2020, ook wat betreft de maatregelen ter verzachting van de huidige crisis en de exitstrategieën.

               (25)Het Europees semester biedt het kader voor de voortdurende coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de Unie, dat kan bijdragen tot een duurzame economie. De lidstaten hebben in hun nationale hervormingsprogramma’s 2020 de stand van zaken opgemaakt over de voortgang bij de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties (SDG’s). Door onderstaande aanbevelingen volledig uit te voeren zal België bijdragen aan de vooruitgang in de richting van de SDG’s en aan de gemeenschappelijke inspanning om in de Unie te komen tot concurrerende duurzaamheid.

               (26)Nauwe coördinatie tussen de economieën van de economische en monetaire unie is essentieel voor een snel herstel van de economische impact van COVID-19. België moet, als lidstaat die de euro als munt heeft, en rekening houdend met de politieke richtsnoeren van de Eurogroep, ervoor zorgen dat zijn beleid consistent blijft met de aanbevelingen voor de eurozone en gecoördineerd wordt met dat van de andere lidstaten van de eurozone.

               (27)In de context van het Europees Semester 2020 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van België verricht. Deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2020. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2020 als het nationale hervormingsprogramma 2020 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot België zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in België, maar heeft zij ook onderzocht of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (28)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht en zijn advies daarover
                  8
                is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               BEVEELT AAN dat België in 2020 en 2021 de volgende actie onderneemt:

               1.Overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule alle nodige maatregelen nemen om de pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, daarbij de investeringen verhogend. De algehele veerkracht van het gezondheidszorgstelsel versterken en ervoor zorgen dat kritieke medische producten beschikbaar zijn.

               2.De gevolgen van de crisis voor de werkgelegenheid en de samenleving verzachten, met name door doeltreffende actieve arbeidsmarktmaatregelen te bevorderen en de ontwikkeling van vaardigheden aan te moedigen.

               3.Zorgen voor een doeltreffende tenuitvoerlegging van de maatregelen om liquiditeit te verstrekken aan kleine en middelgrote ondernemingen en zelfstandigen en het ondernemingsklimaat te verbeteren. Mature publieke investeringsprojecten vervroegen en private investeringen aanmoedigen om het economisch herstel te bevorderen. De investeringen toespitsen op de groene en digitale transitie, met name op infrastructuur voor duurzaam vervoer, het schoon en efficiënt opwekken en gebruiken van energie, digitale infrastructuur, zoals 5G- en gigabitnetwerken, en onderzoek en innovatie.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        SWD(2020) 500 final.

                     (3)

                        PB C 301 van 5.9.2019, blz. 117.

                     (4)

                        COM(2020) 112 final.

                     (5)

                        COM(2020) 123 final.

                     (6)

                        Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID-19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (PB L 99 van 31.3.2020, blz. 5) en Verordening (EU) 2020/558 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013 en (EU) nr. 1303/2013 wat betreft specifieke maatregelen met het oog op uitzonderlijke flexibiliteit bij het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen naar aanleiding van de uitbraak van Covid‐19 (P L 130 van 24.4.2020, blz. 1)

                     (7)

                        De netto primaire overheidsuitgaven bestaan uit de totale overheidsuitgaven exclusief rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma’s van de Unie die volledig met inkomsten uit Uniefondsen worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als uitgavenzijde worden uitgevlakt.

                     (8)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 20.5.2020
            COM(2020) 507 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Ierland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Ierland

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Ierland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Ierland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 17 december 2019 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse strategie voor duurzame groei en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2020 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is terdege rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. Op 17 december 2019 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Ierland heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen.

               (2)Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Ierland
                  3
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Ierland bij de tenuitvoerlegging van de op 9 juli 2019 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen
                  4
                heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Ierland in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag besteedde ook aandacht aan de op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten eveneens op 26 februari 2020 zijn bekendgemaakt. Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Ierland met macro-economische onevenwichtigheden wordt geconfronteerd. Onevenwichtigheden hebben met name betrekking op de aanzienlijke omvang van de publieke en de private schuld en externe nettoverplichtingen.

               (3)Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID-19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, bedrijven en economieën. Zij zet de nationale gezondheidsstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen en voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Europese Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling
                  5
                aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

               (4)Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

               (5)Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact
                  6
               . De clausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling heeft de Commissie de Raad haar standpunt meegedeeld dat, gezien de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-uitbraak, de huidige omstandigheden de activering van de clausule toelaten. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. De clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

               (6)Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de pandemie te beperken en te beheersen, om de veerkracht van de nationale gezondheidsstelsels te versterken, om de sociaal-economische gevolgen te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens en om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruik maken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op deze gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor een terugkeer naar een normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, net als de lessen die uit de crisis worden getrokken.

               (7)De COVID-19-crisis toont aan hoe flexibel de eengemaakte markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de eengemaakte markt belemmeren, worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de gezondheidssector, met inbegrip van met name verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen Dat zijn cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

               (8)De wetgever van de Unie heeft de desbetreffende wetgevingskaders
                  7
                reeds gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen om alle ongebruikte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen te benutten, zodat zij de uitzonderlijke gevolgen van de COVID-19-pandemie kunnen aanpakken. Deze wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten kunnen lidstaten in het boekjaar 2020-2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Ierland wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van deze mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst door de problemen worden getroffen.

               (9)Als gevolg van de uiteenlopende specialisatiepatronen zullen de sociaal-economische gevolgen van de pandemie waarschijnlijk ongelijk verdeeld zijn over de regio’s. Dat brengt een aanzienlijk risico mee dat de regionale verschillen binnen Ierland groter worden. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk uiteenvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

               (10)Op 21 april 2020 heeft Ierland zijn nationale hervormingsprogramma 2020 en op 30 april 2020 zijn stabiliteitsprogramma 2020 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze samen geëvalueerd.

               (11)Ierland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is onderworpen aan de schuldregel.

               (12)In haar stabiliteitsprogramma 2020 voorziet de regering dat het overheidssaldo zal verslechteren van een overschot van 0,4 % van het bbp in 2019 tot een tekort van 7,4 % van het bbp in 2020. Verwacht wordt dat het tekort zal dalen tot 4,1 % van het bbp in 2021. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 zal de overheidsschuldquote na een daling tot 58,8 % van het bbp in 2019 in 2020 naar verwachting stijgen tot 69,1 %. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid als gevolg van de COVID-19-pandemie.

               (13)Als reactie op de COVID-19-pandemie en als onderdeel van een gecoördineerde Unie-aanpak heeft Ierland begrotingsmaatregelen vastgesteld om de capaciteit van het gezondheidsstelsel te vergroten, de pandemie in te dammen en bijstand te verlenen aan personen en sectoren die bijzonder getroffen zijn. Volgens de stabiliteitsprogramma’s 2020 belopen deze begrotingsmaatregelen ongeveer 2,0 % van het bbp. Deze maatregelen omvatten werkgelegenheidsondersteuning en werkloosheidssteun gedurende twaalf weken (ongeveer 1,4 % van het bbp) en aanvullende uitgaven om de capaciteit en de toegankelijkheid van het gezondheidszorgstelsel te vergroten (ongeveer 0,6 % van het bbp). Daarnaast heeft Ierland maatregelen aangekondigd die, hoewel zij geen onmiddellijke gevolgen voor de begroting zullen hebben, zullen bijdragen tot de ondersteuning van de liquiditeit van ondernemingen en die in het stabiliteitsprogramma van 2020 worden geraamd op ongeveer 0,3 % van het bbp. Deze maatregelen omvatten kredietgaranties en diverse leningsregelingen, de opschorting van rente en boetes voor bepaalde late betalingen door werkgevers, de opschorting van schuldhandhaving en betalingsuitstel voor een periode tot drie maanden voor bedrijfsleningen. Op 2 mei 2020 heeft de regering een nieuw pakket maatregelen aangekondigd voor schuld- en aandelenfinanciering voor ondernemingen, ten belope van ongeveer 2 % van het bbp, die niet zijn opgenomen in het stabiliteitsprogramma 2020 noch in de prognoses van de Commissie. Over het algemeen zijn de door Ierland genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren uit de mededeling van de Commissie over een gecoördineerde economische respons op de uitbraak van COVID-19. De volledige uitvoering van deze maatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

               (14)Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het overheidssaldo van Ierland geraamd op -5,6 % van het bbp in 2020 en -2,9 % in 2021. De overheidsschuldquote zal naar verwachting uitkomen op 66,4 % van het bbp in 2020 en 66,7 % in 2021.

               (15)Op 20 mei 2020 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag een verslag opgesteld wegens de verwachte overschrijding door Ierland van de tekortdrempel van 3 % van het bbp in 2020. Al met al blijkt uit de analyse dat het tekortcriterium in de zin van het Verdrag en van Verordening (EG) nr. 1467/1997 niet is vervuld.

               (16)De COVID-19-pandemie heeft Ierland zwaar getroffen in de eerste helft van 2020, waardoor de gezondheidszorg onder extreme druk kwam te staan. Ierland heeft dringend maatregelen genomen om het gezondheidszorgstelsel te versterken en beheersingsmaatregelen om de pandemie te verminderen, waardoor de economische activiteit in bepaalde sectoren aanzienlijk is ingeperkt. Daarnaast heeft de regering een breed scala van economische maatregelen getroffen om de gevolgen van de COVID-19-crisis zoveel mogelijk te beperken. Het betrof onder meer loonsubsidieregelingen om banen te beschermen, sociale uitkeringen, tijdelijk verbod op huurverhogingen en uithuiszettingen, en liquiditeits- en kredietondersteunende maatregelen voor ondernemingen. Hoewel deze maatregelen gericht zijn op het beperken van de economische schok van de pandemie blijft er een groot het risico op een aanzienlijk outputverlies, faillissementen en insolventies, toenemende werkloosheid en mensen die in armoede dreigen te vervallen.

               (17)Al voor de COVID-19-pandemie werkten de ziekenhuizen al op nagenoeg volledige capaciteit en behoorde de bezettingsgraad voor acutezorgbedden tot de hoogste in de OESO-landen. Dat had voornamelijk te maken met het gebrek aan universele toegang tot eerstelijnszorg en een aanzienlijke afhankelijkheid van ziekenhuiszorg. Problemen om personeel aan te werven en te behouden, hebben in bepaalde regio’s en ziekenhuizen geleid tot een tekort aan verplegend personeel. Er was niet alleen een tekort aan thuiszorg op lange termijn maar ook geen goed wettelijk kader, omdat het beleid de voorkeur geeft aan institutionele zorg. COVID-19 zette het gezondheidszorgstelsel onder druk zoals nooit eerder gebeurde. Tijdige noodmaatregelen werden getroffen om de ziekenhuiscapaciteit te vergroten en tijdelijke universele gezondheidszorgdiensten te kunnen bieden.  Op de middellange termijn moet Ierland echter nog steeds iets doen aan de structureel beperkte efficiëntie, flexibiliteit, veerkracht en toegankelijkheid van zijn gezondheidszorgstelsel. De ambitieuze Sláintecare-hervorming moet leiden tot een universeel toegankelijk en duurzaam gezondheidsstelsel. De plannen voor de uitvoering ervan blijven echter vaag. Duidelijk bepaalde mijlpalen en termijnen en een solide monitoringkader kunnen bijdragen tot de tijdige tenuitvoerlegging van de universele dekking. Voor de tenuitvoerlegging van hervormingen van de langdurige zorg, met inbegrip van nieuwe manieren om in de gemeenschap te werken via ondersteuning van de thuiszorg en de reorganisatie van de middelen voor de verpleging, is misschien een inventarisatie van de bestaande faciliteiten nodig, net als een projectie van de toekomstige groei van de vraag en een overeenkomstige analyse van de tekorten, en vervolgens een plan van aanpak.

               (18)Volgens de prognoses van de Commissie zal de werkloosheid naar verwachting toenemen tot 7,4 % in 2020, en lichtjes dalen tot 7 % in 2021.  De regering heeft in ruime mate gebruikgemaakt van het beleid ter ondersteuning van inkomens en werkgelegenheid als reactie op de pandemie, met name de werktijdverkortingsregelingen, die nog steeds vlot moeten worden uitgevoerd en versterkt. Dat een vrij hoog aantal mensen in een huishouden met een lage arbeidsintensiteit leeft, maakt verdere inspanningen om geïndividualiseerde activeringsstrategieën te stimuleren, noodzakelijk. Ierland heeft te kampen met problemen op het gebied van armoede en de kwaliteit en de ondersteuning van werkgelegenheid, ook voor mensen met een handicap; deze problemen blijven bestaan en zullen door de pandemie nog prangender worden. In de huidige context wordt, in samenwerking met de sociale partners, opgeroepen tot verdere bijscholing en omscholing om tegemoet te komen aan de veranderende behoeften van de arbeidsmarkt en om het personeel voor te bereiden op de transitie inzake klimaat, energie, en circulaire economie. In de huisvestingssector zijn tekorten aan vaardigheden vastgesteld, maar naarmate de transitie vordert zullen naar verwachting ook andere tekorten blijken. In de context van de COVID-19-pandemie is het essentieel om te zorgen dat de digitalisering van het onderwijs en de arbeid niet leidt tot meer ongelijkheid in het onderwijs en in de samenleving.

               (19)De regering heeft diverse maatregelen genomen om het woningaanbod te ondersteunen, waardoor de afgelopen twee jaar, tot september 2019, jaarlijks 40 % meer woningen werden gebouwd. In combinatie met doeltreffende macroprudentiële instrumenten lijkt dit te hebben geholpen om de stijging van de huizenprijzen te beteugelen. Nochtans is het aanbod aan gebouwde woningen nog steeds lager dan de vraag. Betaalbare huisvesting is voor veel huishoudens een probleem en de inflatie in de huursector blijft hoog. Een betere infrastructuur is in combinatie met ruimtelijke ordening van cruciaal belang voor een beter woningaanbod. Daarnaast kan het oplossen van administratieve problemen met de heffing op onbebouwde percelen bijdragen tot beter betaalbare woningen op de middellange termijn. Tekort aan sociale huisvesting blijft een belangrijk probleem voor de bevordering van inclusie, ook van de meest kwetsbaren. Dankzij recente beleidsmaatregelen kon het aanbod aan sociale huisvesting sneller worden vergroot, maar toch stonden in Ierland in december 2019 naar schatting nog 68 700 huishoudens op wachtlijsten voor sociale huisvesting.  Verdere inspanningen zijn nodig om aan de behoeften van de huishoudens die nog op de huidige wachtlijsten staan en van nieuwe aanvragers te voldoen. 3 500 van de ongeveer 10 000 in Ierland geregistreerde daklozen zijn kinderen. Dat is zorgwekkend gezien de mogelijke risico’s van toenemende ongelijkheid, blijvende armoede en sociale uitsluiting. Alleenstaande ouders met kinderen behoren tot de groepen die het zwaarst door dakloosheid worden getroffen. Er blijven aanzienlijke verschillen tussen regio’s en steden bestaan, met 69 % van alle dakloze volwassenen geconcentreerd in Dublin en omgeving.

               (20)Het binnenlandse bankstelsel is een belangrijke bron van liquiditeit voor Ierse ondernemingen. Een tijdige toegang tot leningen kan een uitdaging vormen voor het midden- en kleinbedrijf en voor ondernemingen zonder onderpand of een bestaande relatie met een kredietgever. Daarnaast werd de toegang van het mkb tot bankleningen tot voor kort gehinderd door hoge rentetarieven. De Ierse autoriteiten en banken hebben een aantal maatregelen genomen om de financiële problemen van bedrijven en huishoudens te verlichten. Het is van belang dat deze maatregelen de nodige liquiditeit bieden en helpen te komen tot duurzame herstructureringsoplossingen voor kredietnemers van wie de financiële moeilijkheden strikt verband houden met de uitbraak, en die daarom naar verwachting na een overgangsperiode opnieuw levensvatbaar zullen zijn. Alleen een dergelijke evenwichtige aanpak kan bedrijven en huishoudens helpen de tijdelijke problemen te overwinnen zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de (al beperkte) winstgevendheid en de ontluikende vooruitgang die Ierland de afgelopen jaren heeft verwezenlijkt bij het verbeteren van de financiële stabiliteit van zijn banksector. Bij het ontwerpen en uitvoeren van deze maatregelen moet rekening worden gehouden met de veerkracht van de banksector.

               (21)Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te bevorderen, onder meer door relevante hervormingen. Voor de herstart van de economie moet Ierland vooruitgang boeken met zijn ambitieuze investeringen in milieu, klimaat, energie en infrastructuur. Tot nu toe loopt Ierland achterop bij de aanpak van de decarbonisatie. De uitstoot van broeikasgassen door het vervoer en gebouwen is hoog en vertoont een stijgende trend. Ierland zal de streefcijfers voor energie-efficiëntie en hernieuwbare energie voor 2020 niet halen. Ierland is afhankelijk van de invoer van energie en behoort tot de lidstaten met de hoogste elektriciteitsprijzen, wat negatieve gevolgen kan hebben voor zowel het milieu als het concurrentievermogen. De overgang van Ierland naar een klimaatneutrale economie zal gedurende een langere periode aanzienlijke particuliere en publieke investeringen vergen in onder meer hernieuwbare energie, elektriciteitsinfrastructuur, energie-efficiëntie en duurzaam vervoer. Het klimaatactieplan vormt een geloofwaardig initiatief om het emissietraject om te keren. Een effectieve en duurzame uitvoering van het beleid en de maatregelen uit dat plan zal nodig zijn om de ambitie om te zetten in concrete resultaten. De programmering van het fonds voor een rechtvaardige transitie voor de periode 2021-2027 zou Ierland kunnen helpen bij een aantal uitdagingen van de transitie naar een klimaatneutrale economie, met name op het gebied dat in bijlage D bij het landverslag wordt vermeld. Zo zou Ierland optimaal gebruik kunnen maken van dat fonds.

               (22)De inspanningen van Ierland om de productiviteitskloof tussen de buitenlandse en de binnenlandse sectoren te verkleinen, blijven moeizaam verlopen. Rechtstreekse steun via het Disruptive Technologies Innovation Fund voor samenwerking tussen bedrijven en overheidsonderzoekscentra, bijvoorbeeld door samenwerkingsprojecten tussen de industrie — met inbegrip van het mkb — en onderzoeksinstellingen is welkom. Hoewel Ierland een relatief hoog bedrag aan overheidssteun verstrekt aan bedrijven, wordt deze steun ten uitvoer gelegd door middel van een belastingkredietregeling voor onderzoek en ontwikkeling, waarmee deze steun voornamelijk terechtkomt bij grotere ondernemingen die in buitenlandse handen zijn en die een beperkt effect heeft op de verbetering van de productiviteit van lokale Ierse ondernemingen. Het “Future Jobs Ireland”-kader stelt belangrijke maatregelen vast om de zwakke punten van de binnenlandse economie aan te pakken, met name initiatieven ter versterking van de productiviteit van binnenlandse ondernemingen, meer specifiek het mkb. Het is van belang dat deze maatregelen doeltreffend ten uitvoer worden gelegd. De crisis heeft ook de digitaliseringsbehoeften van het mkb aangetoond, in het bijzonder op het gebied van oplossingen voor werken op afstand, de opleiding van werknemers en cyberbeveiliging. Digitale infrastructuur is essentieel om de productiviteit van het mkb te stimuleren en ondernemerschap te bevorderen. Ultrasnelle breedband is slechts beschikbaar voor 5 % van de afnemers op het platteland, dus ver onder het EU-gemiddelde van 29 %, en Ierland is ook een van de duurste landen van de EU voor vaste breedband. Nu het contract is ondertekend voor een grote publieke investering in het kader van het Nationale breedbandplan om de lacunes in de infrastructuur aan te pakken, moet daar nauwlettend op worden toegezien en moet gezorgd worden voor de tijdige uitrol van het door de overheid gesteunde ultrasnel breedbandnetwerk, met name in plattelandsgebieden.

               (23)Agressieve fiscale planning aanpakken is essentieel voor efficiënte en eerlijke belastingstelsels, zoals is erkend in de aanbeveling van 2020 voor de eurozone. De overloopeffecten van de agressieve fiscale planningsstrategieën van belastingplichtigen tussen de lidstaten vereisen gecoördineerde nationale beleidsmaatregelen ter aanvulling van de Uniewetgeving. Ierland heeft maatregelen genomen tegen agressieve fiscale planning door internationaal en Europees overeengekomen initiatieven uit te voeren en een aantal aanvullende maatregelen te nemen op nationaal niveau. De hoge royalty- en dividendbetalingen, uitgedrukt als percentage van het bbp, wijzen er echter op dat bedrijven de Ierse belastingregels gebruiken voor agressieve fiscale planning en dat de doeltreffendheid van de nationale maatregelen moet worden geëvalueerd. Een verbreding van de belastinggrondslag zou de inkomsten beter bestand maken tegen economische fluctuaties en idiosyncratische schokken, en zou de werking van de automatische stabilisatoren versterken. De hoge concentratie van de vennootschapsbelasting, waarbij de tien grootste ondernemingen 45 % van de vennootschapsbelasting vertegenwoordigen, en de volatiliteit en het mogelijke overgangskarakter ervan, in combinatie met het toenemende aandeel in de totale belastinginkomsten (recordhoogte van 18,7 % in 2018), tonen aan dat het een risico is om al te zeer op deze ontvangsten te rekenen voor de financiering van de permanente lopende uitgaven.

               (24)Ondanks de inspanningen om zijn antiwitwaskader te versterken, loopt Ierland nog steeds risico’s als gevolg van zijn internationaal georiënteerde economie, met een aanzienlijke instroom van buitenlandse directe investeringen, en de aanwezigheid van complexe juridische structuren met buitenlandse geldschieters. De nationale risicobeoordeling wordt herzien om een beter beeld te geven van de werkelijke risicoblootstelling van beroepsbeoefenaars die betrokken zijn bij de dienstverlening aan ondernemingen en trusts. Een gebrek aan inzicht in de risicoblootstelling door deze professionals leidt ertoe dat een laag aantal verdachte transacties wordt gemeld. De intensiteit van het toezicht is ontoereikend om deze problemen op te lossen en is niet gegrond op een risicogebaseerde aanpak, waardoor de doeltreffendheid van het antiwitwaskader wordt belemmerd. Voor ondernemingen is een nationaal register van uiteindelijk begunstigden opgezet, om de geheimhouding te beperken en de uiteindelijke begunstigden te identificeren. Op de kwaliteit van de verstrekte informatie en de doeltreffendheid van het register moet in de loop van de tijd toezicht worden gehouden.

               (25)Terwijl de huidige aanbevelingen gericht zijn op het aanpakken van de sociaal-economische gevolgen van de pandemie en het bevorderen van het economisch herstel, hadden de landspecifieke aanbevelingen 2019 die de Raad op 9 juli 2019 heeft aangenomen, ook betrekking op hervormingen die essentieel zijn om uitdagingen op middellange tot lange termijn aan te pakken. Deze aanbevelingen zijn nog steeds relevant en zullen gedurende de jaarlijkse cyclus van het Europees semester gemonitord blijven worden. Dat geldt ook voor aanbevelingen betreffende investeringsgerelateerd economisch beleid. Met die aanbevelingen moet rekening worden gehouden bij de strategische programmering van de financiering van het cohesiebeleid na 2020, ook wat betreft de maatregelen ter verzachting van de huidige crisis en de exitstrategieën.

               (26)Het Europees semester biedt het kader voor de voortdurende coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de Unie, dat kan bijdragen tot een duurzame economie. De lidstaten hebben in hun nationale hervormingsprogramma’s 2020 de stand van zaken opgemaakt over de voortgang bij de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties (SDG’s). Door onderstaande aanbevelingen volledig uit te voeren zal Ierland bijdragen aan de vooruitgang in de richting van de duurzameontwikkelingsdoelen en aan de gemeenschappelijke inspanning om in de Unie te komen tot concurrerende duurzaamheid.

               (27)Nauwe coördinatie tussen de economieën van de economische en monetaire unie is essentieel voor een snel herstel van de economische impact van COVID-19. Ierland moet, als lidstaat die de euro als munt heeft, en rekening houdend met de politieke richtsnoeren van de Eurogroep, ervoor zorgen dat zijn beleid consistent blijft met de aanbevelingen voor de eurozone en gecoördineerd wordt met dat van de andere lidstaten van de eurozone.

               (28)In de context van het Europees Semester 2020 heeft de Commissie een brede analyse van het economisch beleid van Ierland verricht. De analyse is gepubliceerd in het landverslag 2020. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2020 als het nationale hervormingsprogramma 2020 doorgelicht en onderzocht in hoeverre gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Ierland zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in Ierland, maar is zij ook nagegaan of de EU-regels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (29)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht en zijn advies
                  8
                daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (30)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2020 en het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht. In de huidige aanbevelingen wordt rekening gehouden met de noodzaak om de pandemie aan te pakken en het economisch herstel te vergemakkelijken als eerste noodzakelijke stap om een aanpassing van de onevenwichtigheden mogelijk te maken. Aanbevelingen die rechtstreeks betrekking hebben op de aanpak van de macro-economische onevenwichtigheden die de Commissie in het kader van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 heeft vastgesteld, worden weergegeven in de aanbevelingen 1, 2 en 4,

               BEVEELT AAN dat Ierland in 2020 en 2021 de volgende actie onderneemt:

               1.Overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule alle nodige maatregelen nemen om de pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, daarbij de investeringen verhogend. De toegankelijkheid van het gezondheidsstelsel verbeteren en de veerkracht ervan versterken, onder meer door in te spelen op de behoeften van de gezondheidswerkers en te zorgen voor een universele dekking van de eerstelijnszorg.

               2.De werkgelegenheid ondersteunen door het ontwikkelen van vaardigheden. Het risico van een digitale kloof aanpakken, onder meer in de onderwijssector. Het aanbod aan sociale en betaalbare huisvesting verhogen.

               3.Steun blijven verlenen aan bedrijven, met name kleine en middelgrote ondernemingen, in het bijzonder via maatregelen om hun liquiditeit te waarborgen. Mature publieke investeringsprojecten vervroegen en private investeringen aanmoedigen om het economisch herstel te bevorderen. Investeringen toespitsen op de groene en digitale transitie, met name op het gebied van schone en efficiënte productie en gebruik van energie, duurzaam openbaar vervoer, watervoorziening en -zuivering, onderzoek en innovatie en digitale infrastructuur.

               4.De belastinggrondslag verbreden. Meer actie ondernemen voor de aanpak van de kenmerken van het belastingstelsel die agressieve fiscale planning mogelijk maken, ook voor uitgaande betalingen. Zorgen voor effectief toezicht op en handhaving van het antiwitwaskader met betrekking tot professionele aanbieders van trust- en bedrijfsdiensten.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        SWD(2020) 506 final.

                     (4)

                        PB C 301 van 5.9.2019, blz. 117.

                     (5)

                        COM(2020) 112 final.

                     (6)

                        COM(2020) 123 final.

                     (7)

                        Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID-19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (PB L 99 van 31.3.2020, blz. 5) en Verordening (EU) 2020/558 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013 en (EU) nr. 1303/2013 wat betreft specifieke maatregelen met het oog op uitzonderlijke flexibiliteit bij het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen naar aanleiding van de uitbraak van Covid‐19 (P L 130 van 24.4.2020, blz. 1).

                     (8)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.