               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 526 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Finland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Finland

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Finland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Finland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is ten volle rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie is afgekondigd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Finland niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 21 maart 2019 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 9 april 2019 heeft de Raad de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone ("aanbeveling voor de eurozone") vastgesteld.

               (2)Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie, dient Finland ervoor te zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone, zoals weergegeven in de aanbevelingen 3 en 4 hieronder. Met name het economische investeringsbeleid richten op de gespecificeerde gebieden kan helpen om uitvoering te geven aan de tweede aanbeveling voor de eurozone met betrekking tot het ondersteunen van investeringen. Maatregelen om de schuldenlast van de huishoudens te beteugelen kunnen dan weer helpen om uitvoering te geven aan de vierde aanbeveling voor de eurozone met betrekking tot de vermindering van de particuliere schuldenlast.

               (3)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Finland gepubliceerd
                  2
               . Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Finland bij de tenuitvoerlegging van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Finland met betrekking tot zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

               (4)Op 4 april 2019 heeft Finland zijn nationale hervormingsprogramma 2019 en zijn stabiliteitsprogramma 2019 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  3
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma's te herzien, en wijzigingen daarop voorstellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance
                  4
               , nader aangegeven hoe zij van die bepaling zou gebruikmaken.

               (6)Finland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In het stabiliteitsprogramma 2019, dat de vorige regering vlak vóór de algemene verkiezingen in april heeft ingediend en waarin wordt uitgegaan van ongewijzigd beleid, verwacht de regering in 2019 een nominaal saldo van -0,3 % van het bbp, tegenover 0,7 % van het bbp in 2018. De regering verwacht een verdere verbetering van het saldo in 2020 tot 0 % en vervolgens weer een verslechtering met een nominaal saldo van -0,1 % in 2021 en -0,3 % in 2022. Op basis van het herberekende structurele saldo
                  5
                zal de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, vastgesteld op een structureel tekort van 0,5 % van het bbp, tijdens de gehele programmaperiode worden overtroffen, rekening houdend met de marges in 2019 die verband houden met de uitvoering van de structurele hervormingen waarvoor een tijdelijke afwijking is verleend. De overheidsschuldquote bereikte in 2015 een hoogtepunt van 63,4 % en is dan teruggelopen tot 58,9 % in 2018. Volgens het stabiliteitsprogramma 2019 zal de schuldquote verder dalen en in 2021 uitkomen op 57,4 % van het bbp. De schuldquote zal naar verwachting in 2022 opnieuw aangroeien tot 57,7 % van het bbp. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, lijkt al bij al plausibel. De grootste risico's voor de begrotingsprognoses houden verband met de mogelijk hoger dan verwachte kosten van de vergrijzing en de hogere inflatie.

               (7)Op 13 juli 2018 heeft de Raad Finland aanbevolen de begrotingsdoelstelling op middellange termijn in 2019 te halen, rekening houdend met de marges die verband houden met de uitvoering van de structurele hervormingen waarvoor een tijdelijke afwijking is verleend. Dit is in overeenstemming met een maximale nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven
                  6
                van 2,9 % in 2019, wat overeenkomt met een toegestane verslechtering van het structurele saldo met 0,2 % van het bbp. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal Finland in 2019 zijn begrotingsdoelstelling op middellange termijn halen, rekening houdend met de toegestane marge in verband met de clausule inzake structurele hervormingen.

               (8)Aangezien de verwachte outputgap van Finland 0,8 % van het bbp bedraagt, mag het nominale stijgingspercentage van de netto primaire overheidsuitgaven in 2020 niet hoger uitkomen dan 1,9 % om te stroken met de structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp die uit de gezamenlijk overeengekomen aanpassingsmatrix van vereisten in het kader van het stabiliteits- en groeipact resulteert. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie op basis van ongewijzigd beleid bestaat het risico dat Finland hier in 2020 enigszins van afwijkt. Al met al is de Raad van oordeel dat Finland in 2019 naar verwachting aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen en klaar moet zijn om verdere maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact in 2020 worden nageleefd.

               (9)Als gevolg van de vergrijzing en de krimpende beroepsbevolking zullen de uitgaven voor pensioenen, gezondheidszorg en in het bijzonder sociale zorg (langdurige zorg) de komende decennia naar verwachting toenemen. Volgens het verslag inzake de houdbaarheid van de begroting 2018 zou er door de verwachte stijging van de kosten door de vergrijzing een fiscale consolidatie van 2 % van het bbp nodig zijn om de schuldquote op lange termijn te stabiliseren. Een hervorming van de regionale overheids-, gezondheids- en sociale diensten, bedoeld om deze uitdagingen aan te pakken en voor gelijke toegang en kortere wachttijden te zorgen, werd op 7 maart 2019 verworpen door het Finse parlement. Het aandeel zelfverklaarde onvervulde medische behoeften ligt in Finland nog steeds boven het EU-gemiddelde. Vooral mensen die niet tot de beroepsbevolking behoren, vinden door de lange wachtlijsten moeilijk de nodige medische zorg.

               (10)Door de afname van de bevolking in de werkende leeftijd en het toenemende aantal vacatures, ontstaat er krapte op de Finse arbeidsmarkt. Tegelijk liggen de activiteits- en werkgelegenheidsgraad in Finland lager dan in andere Noordse landen en was er in 2018 nog steeds een structurele werkloosheid van 7 %. Dit komt deels door inactiviteits- en werkloosheidsvallen die nog steeds een betere inzet van de beroepsbevolking verhinderen. Een van de voornaamste obstakels waardoor mensen niet opnieuw aan het werk gaan, is het complexe uitkeringsstelsel met een combinatie van verschillende soorten toelagen. Voordelen worden in snel tempo gekort naarmate het inkomen toeneemt, waardoor het risico ontstaat dat het wellicht onvoldoende opbrengt om weer aan de slag te gaan. Onzekerheid over de omvang van de uitkeringen en de tijd die het kost om deze uitkeringen opnieuw toe te kennen, maakt kortstondig werk of deeltijdwerk minder aantrekkelijk. Het experiment met het basisinkomen, waarvan de eerste resultaten in februari 2019 zijn bekendgemaakt, biedt informatie om het socialezekerheidsstelsel zo te herzien dat uitkeringen en inkomsten doeltreffender worden gecombineerd.

               (11)Investeringen in actieve insluiting, met name gericht op groepen die het verst van de arbeidsmarkt staan, zijn noodzakelijk om de participatiegraad te verhogen nu de activiteits- en werkgelegenheidsgraad weer het niveau van voor de crisis nadert. Uitgebreide hervormingen om de arbeidsmarktparticipatie te bevorderen, zouden sommige groepen op de arbeidsmarkt betere kansen bieden. Het gaat om mensen met een migratieachtergrond, vrouwen in de vruchtbare leeftijd, laaggeschoolde mannen, mensen met verminderde arbeidscapaciteit en personen met een beperking. Sommige diensten voor werklozen en inactieven zijn verspreid over afzonderlijke overheidsdiensten en aanbieders. Om deze groepen op de arbeidsmarkt te helpen en te houden, zijn op maat gesneden en geïntegreerde diensten en beleidsmaatregelen voor activering en re-integratie nodig. Het feit dat vrouwen vaak lange tijd zorgtaken vervullen, draagt bij aan de arbeidsparticipatiekloof en de loonkloof tussen mannen en vrouwen. De regering heeft een proces op gang gebracht om het verlof om gezinsredenen te hervormen, maar heeft dat niet voltooid.

               (12)In tijden van demografische en technologische veranderingen is het cruciaal dat het arbeidsaanbod wordt gewaarborgd om duurzame en inclusieve groei in Finland te bevorderen. Investeringen in vaardigheden, in het bijzonder vaardigheden die van belang zijn voor de arbeidsmarkt, kunnen helpen de uitdagingen als gevolg van de structurele verandering in de economie het hoofd te bieden. Gezien de technologische veranderingen moet de beroepsbevolking permanent worden opgeleid en bijgeschoold door middel van flexibele leermethoden, onder meer door de nadruk te leggen op volwassenenonderwijs en -opleiding. Dit zou de beroepsmobiliteit moeten vergroten, de discrepantie tussen gevraagde en aangeboden vaardigheden moeten verminderen en moeten helpen om aan de toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt tegemoet te komen.

               (13)Finland dreigt het voor 2020 gestelde streefcijfer van 50 % voor de recycling van stedelijk afval niet te halen. Het stedelijke afval wordt steeds meer verbrand (60 % in 2017 tegenover 55 % in 2016).

               (14)Hoewel de overheidsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling zich nu stabiliseren, kende Finland sinds 2009 de scherpste daling van alle EU-lidstaten in particuliere investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Ondanks een verbetering van de macro-economische situatie in de afgelopen jaren heeft het niveau van de particuliere investeringen in onderzoek en ontwikkeling zich nog niet hersteld. Intensievere investeringen in onderzoek en ontwikkeling zijn cruciaal om structurele veranderingen teweeg te brengen ten gunste van kennisintensieve sectoren van de economie en ter versterking van het groeipotentieel op lange termijn. Bovendien blijft de samenwerking tussen instellingen voor hoger onderwijs en het bedrijfsleven een van de grootste knelpunten bij de bevordering van innovatie en het op de markt brengen ervan.

               (15)Omdat de bevolking verspreid leeft, kunnen vervoersknelpunten mensen ervan weerhouden te verhuizen voor een nieuwe baan. Strategische investeringen in de vervoersinfrastructuur zouden de arbeidsmobiliteit ten goede komen en zo de werking van de arbeidsmarkten versterken. Aangezien transportkosten, in vergelijking met andere EU-lidstaten, in Finland een relatief groot effect hebben op de uiteindelijke prijs van producten, zouden onderlinge verbindingen op het gebied van infrastructuur de toegang tot buitenlandse markten kunnen verbeteren.

               (16)Strategische investeringen in het koolstofvrij maken van energie-intensieve industrieën en de vervoerssector zouden bijdragen tot de verwezenlijking van economische doelstellingen en klimaatdoelstellingen voor de lange termijn. Finland is koploper op het gebied van innovatie in schone energie en particuliere uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling op dit gebied. Om zijn doelstellingen op het gebied van koolstofneutraliteit te verwezenlijken, zou Finland er baat bij hebben om, zoals toegezegd, tegen 2021 verder te investeren in sommige van zijn programma’s voor schone energie. Afgezien van de ambitieuze doelstellingen van Finland om het aandeel van biobrandstoffen te verhogen, is elektrificatie een kostenefficiënte optie voor het koolstofvrij maken van de vervoerssector, aangezien er veel vooruitgang is geboekt met het koolstofarmer maken van de elektriciteitsopwekking.

               (17)Door de lage rentevoeten en de verbeterde economische vooruitzichten is het totale leningvolume toegenomen, met name door kredietverlening via woningcorporaties (die een welbepaalde vorm van woningbezit bieden). Tegelijk neemt het aantal consumentenkredieten snel toe en worden steeds meer van deze leningen verstrekt door buitenlandse banken, andere financiële instellingen dan kredietinstellingen, en bedrijven die kleine leningen verstrekken, alsmede in de vorm van peer-to-peerleningen. De schuldenlast van de huishoudens is daardoor nog steeds historisch hoog (67 % van het bbp in 2017). De rente over de schuld is voornamelijk variabel, hetgeen een risico inhoudt als de rentevoeten op middellange termijn stijgen. De financiële toezichthoudende autoriteit van Finland heeft een aantal maatregelen vastgesteld om de stijging van de schuldenlast van de huishoudens onder controle te houden. Met name vanwege de aanhoudend lage rentevoeten en het nog steeds relatief sterke consumentenvertrouwen wordt op korte termijn echter geen actieve schuldafbouw verwacht.

               (18)In dit stadium beschikt Finland niet over een alomvattend kredietregister (met zowel positieve als negatieve informatie over debiteuren) dat de grote banken bestrijkt. Bij gebrek hieraan hebben banken geen duidelijk overzicht van de totale schuldenlast van huishoudens. In het afgelopen jaar zijn voorbereidende werkzaamheden voor de oprichting van een dergelijk register verricht.

               (19)De programmering van EU-middelen voor de periode 2021-2027 kan helpen een aantal lacunes aan te pakken die in de aanbevelingen in kaart zijn gebracht, met name op de gebieden die in bijlage D bij het landenverslag worden vermeld
                  7
               . Hierdoor zou Finland deze middelen optimaal kunnen gebruiken voor de geïdentificeerde sectoren, rekening houdend met regionale verschillen.

               (20)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Finland verricht. Deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Finland zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in Finland, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (21)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht en zijn advies daarover
                  8
                is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (22)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2019 en het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 1 tot en met 4 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat Finland in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

               1.Ervoor zorgen dat de nominale groei van de netto primaire overheidsuitgaven in 2020 niet meer dan 1,9 % bedraagt, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp. De kosteneffectiviteit van en de gelijke toegang tot sociale voorzieningen en gezondheidszorg verbeteren.

               2.Zorgen voor sterkere prikkels om aan het werk te gaan, en zorgen voor betere vaardigheden en actieve inclusie, met name door middel van goed geïntegreerde diensten voor werklozen en inactieven.

               3.Het economisch investeringsbeleid toespitsen op onderzoek en innovatie, de omschakeling naar een koolstofarme economie, de energietransitie en duurzaam vervoer, rekening houdend met regionale diversiteit.

               4.De schuldenlast van de huishoudens sterker monitoren en een kredietregistersysteem opzetten.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        COM(2019) 1025 final.

                     (3)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (4)

                        COM(2014) 494 final.

                     (5)

                        Conjunctuurgezuiverd begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen, herberekend door de Commissie volgens de algemeen aanvaarde methode.

                     (6)

                        De netto primaire overheidsuitgaven omvatten de totale overheidsuitgaven zonder rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma’s van de Unie die volledig met inkomsten uit fondsen van de Unie worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden gespreid over een periode van vier jaar. Discretionaire inkomstenmaatregelen of inkomstenverhogingen die bij wet worden vastgesteld, tellen mee en eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als uitgavenzijde tellen niet mee.

                     (7)

                        COM(2019) 1025 final.

                     (8)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 528 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2019 van het Verenigd Koninkrijk en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2018-2019 van het Verenigd Koninkrijk

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2019 van het Verenigd Koninkrijk en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2018-2019 van het Verenigd Koninkrijk

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 9, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Er werd terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie is afgekondigd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij het Verenigd Koninkrijk niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

               (2)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor het Verenigd Koninkrijk
                  2
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die het Verenigd Koninkrijk bij de uitvoering van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren werden goedgekeurd, en de vooruitgang die het Verenigd Koninkrijk richting zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

               (3)Op 23 april 2019 heeft het Verenigd Koninkrijk zijn nationale hervormingsprogramma 2019 en zijn convergentieprogramma 2018-2019 ingediend. Om met de onderlinge verbanden rekening te houden, zijn beide programma's tezelfdertijd geëvalueerd.

               (4)Op 29 maart 2017 heeft het Verenigd Koninkrijk de Europese Raad in kennis gesteld van zijn voornemen om de Europese Unie te verlaten. Wanneer het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie verlaat, wordt het een derde land. Aangezien er onzekerheid bestaat over de datum en de voorwaarden van de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk en over de toekomstige betrekkingen tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU, wordt in dit document niet gespeculeerd over de mogelijke economische gevolgen van de verschillende scenario's. Indien het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie verlaat op basis van het terugtrekkingsakkoord dat door de regering van het Verenigd Koninkrijk is goedgekeurd en waaraan de Europese Raad (artikel 50) op 25 november 2018 zijn goedkeuring heeft gehecht, dan zal de EU-wetgeving, inclusief het Europees Semester, gedurende de in dat akkoord vastgestelde overgangsperiode blijven gelden voor en in het Verenigd Koninkrijk.

               (5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  3
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma's te herzien en wijzigingen daarop voor te stellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance
                  4
               , nader aangegeven hoe zij van die bepaling zou gebruikmaken.

               (6)Het Verenigd Koninkrijk is momenteel onderworpen aan het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en aan de overgangsregel voor de schuld tot 2019-2020. In haar convergentieprogramma 2018-2019 gaat de regering ervan uit dat het nominale tekort zal stijgen van 1,2 % van het bbp in 2018-2019 tot 1,4 % van het bbp in 2019-2020, en vervolgens in 2020-2021 zal dalen tot 1,1 % van het bbp. In het convergentieprogramma is geen begrotingsdoelstelling op middellange termijn opgenomen. Volgens het convergentieprogramma zal de overheidsschuldquote naar verwachting dalen van 85,5 % van het bbp in 2018-2019 tot 83,3 % van het bbp in 2019-2020 en tot 82,9 % van het bbp in 2020-2021. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel. De maatregelen die nodig zijn om de geplande tekortdoelstellingen te ondersteunen, zijn over het geheel genomen goed gespecificeerd, maar de toenemende druk op de overheidsuitgaven
                  5
                in een aantal beleidsterreinen vormt een risico voor de verwezenlijking van het geplande tekorttraject.

               (7)Op 13 juli 2018 heeft de Raad het Verenigd Koninkrijk de aanbeveling gedaan ervoor te zorgen dat de nominale groei van de netto primaire overheidsuitgaven in 2019-2020 niet meer dan 1,6 % bedraagt, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,6 % van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie bestaat het risico dat in 2019-2020 aanzienlijk zal worden afgeweken van de vereisten van het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact.

               (8)Voor 2020-2021 zou, aangezien de overheidsschuldquote van het Verenigd Koninkrijk meer dan 60 % van het bbp bedraagt en er een outputgap van 0,3 % wordt verwacht, de nominale groei van de netto primaire overheidsuitgaven op niet meer dan 1,9 % uitkomen, in overeenstemming met de structurele aanpassing van 0,6 % van het bbp die resulteert uit de matrix van vereisten in het kader van het stabiliteits- en groeipact. Bij ongewijzigd beleid bestaat het risico dat in 2020-2021 aanzienlijk zal worden afgeweken van de vereiste. Het Verenigd Koninkrijk zal naar verwachting voldoen aan de overgangsregel voor de schuld in 2019-2020, als gevolg van de toegestane jaarlijkse afwijking van 0,25 %, en aan de schuldregel in 2020-2021. Al met al is de Raad van oordeel dat het Verenigd Koninkrijk bereid moet zijn om vanaf 2019-2020 verdere maatregelen te nemen om aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact te voldoen.

               (9)Het Verenigd Koninkrijk was lange tijd de G7-economie met het laagste percentage kapitaalinvesteringen in verhouding tot het bbp. Ook zijn de investeringen sterk teruggelopen tijdens de financiële crisis en is het herstel van de particuliere investeringen na de crisis gestagneerd. Het voorbije decennium bedroeg de intensiteit van de investeringen in onderzoek en ontwikkeling in het Verenigd Koninkrijk ongeveer 1,7 % van het bbp, wat minder is dan het EU-gemiddelde. O&O-investeringen zijn geconcentreerd in een beperkt aantal ondernemingen en regio's. Deze algemene tekortkomingen met betrekking tot zowel fysiek als menselijk kapitaal liggen aan de basis van de relatief lage en stagnerende arbeidsproductiviteit van het Verenigd Koninkrijk.

               (10)In het Verenigd Koninkrijk is er een aanhoudend woningtekort. Het herstel na de crisis in de woningbouwsector heeft aan kracht ingeboet. Er doen zich capaciteitsproblemen voor terwijl er nog steeds onvoldoende woningen worden gebouwd om aan de geraamde behoeften te voldoen. Een woning kopen en huren blijft duur, met name in gebieden waar de vraag groot is, en er zijn tekenen van overwaardering. Aanzienlijk minder jonge volwassenen bezitten een eigen woning. De overheid treft een reeks maatregelen om het woningaanbod te stimuleren. Tegelijk worden het aantal bouwgronden en de ligging ervan beperkt door de strikte regulering van de grondmarkt, in het bijzonder rond grote gemeenten en steden.

               (11)Er zijn grote investeringen nodig om de infrastructuurnetwerken te moderniseren en uit te breiden, en om de projectkosten en broeikasgasemissies terug te dringen. De wegen-, spoor-en luchtvaartnetwerken kampen ook met een toenemende druk op de bezettingsgraad. Het Verenigd Koninkrijk moet zorgen voor substantiële nieuwe en groenere capaciteit voor energieopwekking en -voorziening. De ontwikkeling van infrastructuur was in het Verenigd Koninkrijk over het algemeen duur en langzaam. Na decennia van onvoldoende overheidsinvesteringen begint de overheid de achterstand inzake infrastructuur aan te pakken, maar het zal een uitdaging zijn om op een kosteneffectieve manier de externe middelen te verzamelen die nodig zijn volgens de overheidsprognoses.

               (12)Hoewel de werkloosheidsgraad laag is, liggen de reële lonen nog steeds onder de piek van vóór de crisis. Door het grote aandeel laaggeschoolde werknemers zijn de carrièrevooruitzichten beperkt, wat gevolgen heeft voor de productiviteit en bijdraagt tot een hoog niveau van armoede onder werkenden. Er is ruimte om de onderwijs- en opleidingsstelsels doeltreffender te maken met betrekking tot basis- en technische vaardigheden. De overheid hervormt zowel de klassikale als de praktijkgerichte opleidingen, maar het aantal inschrijvingen voor het nieuwe alternerende systeem valt lager uit dan verwacht.

               (13)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van het Verenigd Koninkrijk verricht. Deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het convergentieprogramma 2018-2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot het Verenigd Koninkrijk zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in het Verenigd Koninkrijk, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen. Dit komt voort uit de noodzaak om de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (14)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het convergentieprogramma 2018-2019 onderzocht en zijn advies
                  6
                daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat het Verenigd Koninkrijk in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

               1.Ervoor zorgen dat de nominale groei van de netto primaire overheidsuitgaven in 2020-2021 niet meer dan 1,9 % bedraagt, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,6 % van het bbp.

               2.Het economisch investeringsbeleid toespitsen op onderzoek en innovatie, woningbouw, opleiding en de verbetering van de vaardigheden, duurzaam vervoer, de omschakeling naar een koolstofarme economie en de energietransitie, rekening houdend met regionale diversiteit.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        SWD(2019) 1027 final.

                     (3)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (4)

                        COM(2014) 494 final.

                     (5)

                        De netto primaire overheidsuitgaven bestaan uit de totale overheidsuitgaven exclusief rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma's van de Unie die volledig met inkomsten uit Uniefondsen worden gefinancierd, en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa zijn gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als de uitgavenzijde worden uitgevlakt.

                     (6)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 527 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Zweden en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2019 van Zweden

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Zweden en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2019 van Zweden

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 9, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Er werd terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie is afgekondigd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Zweden heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

               (2)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Zweden
                  3
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Zweden bij de tenuitvoerlegging van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbeveling heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Zweden in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 27 februari 2019 zijn bekendgemaakt
                  4
               . Op basis van haar analyse concludeerde de Commissie dat Zweden met macro-economische onevenwichtigheden wordt geconfronteerd. Met name de overgewaardeerde huizenprijzen, in combinatie met een verdere aangroei van de schulden van huishoudens, dragen een risico van een onordelijke correctie in zich. De hoge schulden van huishoudens nemen een groeiend aandeel van het bbp voor hun rekening. In de tweede jaarhelft van 2017 heeft een correctie van de huizenprijzen plaatsgevonden en sindsdien zijn de prijzen geleidelijk gestabiliseerd. Niettemin wijzen de waarderingsindicatoren erop dat de huizenprijzen hoog blijven ten opzichte van de economische fundamentals. De banken lijken weliswaar afdoende gekapitaliseerd maar een onordelijke correctie kan ook een ongunstige uitwerking hebben op de financiële sector gelet op de grote blootstelling aan hypotheekschulden van huishoudens. In dat geval kunnen ook negatieve overloopeffecten naar buurlanden meespelen gezien de onderlinge systemische verwevenheid van de financiële wereld. Er blijven structurele knelpunten in het woningaanbod bestaan en de output van de bouwsector is verzwakt. Hoewel de jongste jaren maatregelen op macroprudentieel gebied zijn genomen om de stijging van de hypotheekschulden aan te pakken, blijken de effecten daarvan tot dusver beperkt. Er blijven cruciale beleidslacunes, met name met betrekking tot fiscale prikkels voor eigenwoningbezit en de werking van de aanbodmarkt voor woningen en van de huurmarkt.

               (3)Op 26 april 2019 heeft Zweden zijn nationale hervormingsprogramma 2019 ingediend en op 29 april 2019 zijn convergentieprogramma 2019. Om met de onderlinge verbanden rekening te houden zijn beide programma's terzelfder tijd geëvalueerd.

               (4)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  5
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma's te herzien en wijzigingen daarop voor te stellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance, nader aangegeven hoe zij van die bepaling zou gebruikmaken
                  6
               .

               (5)Zweden valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In haar convergentieprogramma 2019 gaat de regering ervan uit dat in 2019 een overschot van 0,6 % van het bbp zal worden gerealiseerd, hetgeen naar verwachting verder zal worden versterkt binnen de looptijd van het programma. Op basis van het herberekende structurele saldo
                  7
                zal de budgettaire middellangetermijndoelstelling — een structureel tekort van 1 % van het bbp — worden overtroffen gedurende de gehele programmaperiode. Volgens het convergentieprogramma 2019 zal de overheidsschuldquote naar verwachting dalen tot 34,5 % in 2019 en daarna blijven afnemen tot 28,2 % in 2022. Gezonde overheidsfinanciën en stabiele economische groei moeten de belangrijkste factoren zijn die de overheidsschuldquote doen dalen. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal het structurele saldo een overschot vertonen van 0,5 % van het bbp in 2019 en een overschot van 0,6 % van het bbp in 2020, wat boven de begrotingsdoelstelling op middellange termijn ligt. Al met al is de Raad van oordeel dat Zweden volgens de projecties in 2019 en 2020 aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

               (6)De schuldenlast van de huishoudens, die reeds hoog was, is blijven aangroeien. De schuldenlast van de huishoudens groeide met 5,5 % in 2018 tot ongeveer 88 % van het bbp en 186 % van het beschikbare inkomen, en behoort tot de hoogste in de EU. Dit was voornamelijk het gevolg van hogere hypotheekschulden, gekoppeld aan de hoge huizenprijzen en structurele verstoringen die met hypotheken gefinancierde aankopen van vastgoed bevoordelen. Zweden heeft de afgelopen jaren verschillende macroprudentiële maatregelen getroffen, waaronder een aangescherpte terugbetalingsregel voor hypotheken met een hoge schuld/inkomen-ratio, die sinds maart 2018 van kracht is, en een besluit om de contracyclische kapitaalbuffer voor banken te verhogen vanaf september 2019. De tot dusver genomen beleidsmaatregelen lijken evenwel slechts een beperkt effect te hebben gehad op de groei van de hypotheekverlening en er zijn geen beleidsinspanningen geleverd om de fiscale prikkels voor eigenwoningbezit en hypotheekschulden te hervormen.

               (7)Hoewel de huizenprijzen eind 2017 zijn gedaald en sindsdien over het algemeen stabiel zijn gebleven, was er daarvoor een lange periode van aanzienlijke prijsstijgingen, en de waarderingen liggen nog steeds ver boven de economische fundamentals. De belangrijkste problemen zijn genereuze fiscale prikkels voor woningbezit en hypotheekschuld, en zeer soepele kredietvoorwaarden in combinatie met betrekkelijk lage hypotheekaflossingspercentages. Ondanks een sterke toename van de nieuwbouw in de afgelopen vijf jaar, is er nog steeds een tekort aan betaalbare woningen, met name rond grote steden. Het nieuwe woningaanbod voldeed niet aan de verwachte behoeften op korte termijn, geraamd op 90 000 nieuwe woningen per jaar in de periode 2018-2020. Dit tekort is het gevolg van structurele inefficiënties op de woningmarkt, onder andere door de beperkte concurrentie in de bouwsector als gevolg van markttoegangsbelemmeringen voor kleine en buitenlandse bedrijven en doordat grote projectontwikkelaars betere toegang hebben tot de landvoorraad. Het woningenbestand wordt niet doeltreffend gebruikt. De huurprijzen liggen lager dan de marktprijzen, wat gebondenheid en "insider/outsider"-effecten teweegbrengt. De vermogenswinstbelastingen maken woningeigenaars minder mobiel. Door het woningtekort hebben mensen het moeilijker om van baan te veranderen en kan de intergenerationele ongelijkheid toenemen. De Zweedse autoriteiten zijn nog steeds bezig met de geleidelijke uitvoering van het 22-puntenplan om meer woningen te bouwen en de efficiëntie van de woningsector verbeteren. Tot dusver zijn er geen concrete beleidsmaatregelen genomen om de strikte regelgeving voor de huurmarkt te versoepelen en de vermogensbelasting voor koopwoningen te herzien, hoewel de nieuwe regering in januari 2019 plannen heeft aangekondigd om hervormingen door te voeren op deze gebieden, behoudens voorbereidende onderzoekswerkzaamheden.

               (8)Er is een tekort aan arbeidskrachten ontstaan in een aantal sectoren, zoals de bouwsector, het onderwijs en de sector informatie- en communicatietechnologie. Om investeringen in onderzoek en ontwikkeling, alsook digitalisering, te ondersteunen, is het van essentieel belang om voor een aanbod van gespecialiseerd menselijk kapitaal te zorgen. Investeren in onderwijs en vaardigheden, met inbegrip van digitale vaardigheden, zal helpen om deze uitdagingen aan te pakken. Tot dusver zijn de onderwijsresultaten enigszins verbeterd, maar er is een grote en groeiende prestatiekloof tussen verschillende sociale groepen. Door demografische ontwikkelingen zal het aantal leerlingen stijgen, waardoor het huidige tekort aan leerkrachten zal verergeren. De situatie van migranten uit derde landen en hun nakomelingen en de effecten van onlangs goedgekeurde programma’s dienen nauwlettender te worden gemonitord, aangezien de integratie van in het buitenland geboren leerlingen in het onderwijs en de duurzame integratie van laaggeschoolden en migranten uit derde landen (met name vrouwen) in de arbeidsmarkt nog steeds een uitdaging zijn.

               (9)Door de investeringen in de vervoersinfrastructuur op peil te houden, kunnen de arbeidsmobiliteit, de regionale cohesie en de woningmarkt worden verbeterd en kunnen stimulansen worden gegeven aan de Zweedse productiviteitsgroei op lange termijn. De regering heeft aangekondigd dat zij aanzienlijk zal investeren in de vervoersinfrastructuur in het kader van het nationale infrastructuurplan 2018-2029 om de verschillende vervoerswijzen (met name spoor- en wegvervoer) te verbeteren. Het plan omvat grote investeringen in de ontwikkeling van het spoorwegsysteem, waarbij de omschakeling van goederenvervoer over de weg naar goederenvervoer over het spoor wordt bevorderd en aldus ook de uitstoot wordt verminderd. Om de positie van Zweden als leider op het gebied van innovatie veilig te stellen, is het van essentieel belang om een hoog niveau van investeringen in onderzoek en ontwikkeling, gunstige randvoorwaarden en een bredere innovatiebasis te handhaven. Het Zweedse innovatiemodel is van oudsher gebaseerd op een beperkt aantal grote technologiebedrijven die wereldwijd actief zijn. Het is van belang een klimaat te scheppen dat ook bevorderlijk is voor het innovatiepotentieel van startende, kleine en middelgrote ondernemingen. Daarnaast zou het Zweedse innovatievermogen verder kunnen worden versterkt door middel van nauwere samenwerking tussen de academische wereld en de kleine en middelgrote ondernemingen.

               (10)Het voorkomen van witwaspraktijken is voor Zweden een prioriteit geworden door een actueel witwasschandaal waarbij een van de grootste financiële instellingen van het land betrokken is. De Zweedse en Estse financiële toezichthouders hebben samen met hun Letse en Litouwse collega’s een gezamenlijk onderzoek ingesteld. Hoewel het Zweedse kader voor de bestrijding van witwaspraktijken is versterkt in 2017, toen de witwaswet in werking is getreden, moeten er verdere inspanningen worden geleverd om eventuele resterende tekortkomingen van het kader op te sporen en te corrigeren. Een aantal uitdagingen blijft bestaan en de toezichthouder moet nog bijkomende maatregelen vaststellen en richtsnoeren voor een versterkt toezicht op dit gebied verstrekken. Zodra deze maatregelen zijn vastgesteld, moet aandacht worden besteed aan de doeltreffende uitvoering ervan.

               (11)De programmering van de EU-middelen voor de periode 2021-2027 kan helpen een aantal lacunes aan te pakken die in de aanbevelingen in kaart zijn gebracht, meer bepaald op gebieden die worden vermeld in bijlage D bij het landverslag
                  8
               . Hierdoor zou Zweden deze middelen optimaal kunnen gebruiken voor de geïdentificeerde sectoren, rekening houdend met regionale verschillen.

               (12)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Zweden verricht. Die analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Ook heeft de Commissie zowel het convergentieprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in de voorgaande jaren tot Zweden zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in Zweden, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (13)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het convergentieprogramma 2019 onderzocht en is hij van oordeel dat Zweden naar verwachting aan het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

               (14)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2019 en het convergentieprogramma 2019 onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               BEVEELT AAN dat Zweden in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

               1.De risico's in verband met de schuldenlast van de huishoudens aanpakken, met name door de fiscale aftrekbaarheid van hypotheekrentebetalingen geleidelijk te beperken of door de terugkerende eigendomsbelastingen te verhogen. Investeringen in de woningbouw bevorderen daar waar de tekorten het meest urgent zijn, met name door structurele belemmeringen voor woningbouw weg te nemen. De efficiëntie van de woningmarkt verbeteren, onder meer door meer flexibiliteit bij het vaststellen van huurprijzen toe te staan en door de structuur van de vermogenswinstbelasting te herzien.

               2.Economisch investeringsbeleid toespitsen op onderwijs en vaardigheden, investeringen in duurzaam vervoer op peil houden om de verschillende vervoerswijzen te verbeteren, met name spoorwegen, alsook onderzoek en innovatie, rekening houdend met regionale verschillen.

               3.Voor doeltreffend toezicht op en handhaving van het kader voor de bestrijding van witwaspraktijken zorgen.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        SWD(2019) 1026 final.

                     (4)

                        COM(2019) 150 final.

                     (5)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (6)

                        COM(2014) 494 final.

                     (7)

                        Het conjunctuurgezuiverde begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, dat de Commissie aan de hand van de gezamenlijk overeengekomen methode heeft herberekend.

                     (8)

                        SWD(2019) 1026 final.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 502 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Bulgarije en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2019 van Bulgarije

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Bulgarije en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2019 van Bulgarije

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 9, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor de coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is terdege rekening gehouden met de Europese Pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie is afgekondigd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Bulgarije heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

               (2)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Bulgarije
                  3
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Bulgarije bij de uitvoering van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren daarvoor werden vastgesteld, en de vooruitgang die Bulgarije in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten eveneens op 27 februari 2019 zijn bekendgemaakt
                  4
               . Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Bulgarije met macro-economische onevenwichtigheden wordt geconfronteerd. Met name gaan kwetsbaarheden in de financiële sector gepaard met een hoge schuldenlast en niet-renderende leningen bij ondernemingen. Er is vooruitgang geboekt bij het aanpakken van de oorzaken van onevenwichtigheden, maar toch zal het belangrijk blijven de recente hervormingen van het toezicht en de governance in de bancaire en niet-bancaire financiële sectoren volledig door te voeren en te monitoren.

               (3)Bulgarije heeft op 24 april 2019 zijn nationale hervormingsprogramma 2019 en zijn convergentieprogramma 2019 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (4)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014–2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  5
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma’s te herzien, en wijzigingen daarvan voorstellen, indien dat nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van maatregelen om doeltreffendheid van de Europese structuur- en investeringsfondsen te koppelen aan gezond economisch bestuur nader aangegeven hoe zij van die bepaling gebruik zal maken
                  6
               .

               (5)Bulgarije valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. Uitgaande van een nominaal overschot van 2 % van het bbp in 2018 mikt de regering in haar convergentieprogramma 2019 op een tekort van 0,3 % van het bbp in 2019 en een overschot van 0,4 % van het bbp in 2020, 0,2 % in 2021 en 0,1 % in 2022. Op basis van het herberekende structurele saldo
                  7
                zal de begrotingsdoelstelling op middellange termijn — een structureel tekort van 1 % van het bbp in structurele termen — gedurende de hele programmaperiode worden overtroffen. In het convergentieprogramma 2019 wordt ervan uitgegaan dat de overheidsschuldquote geleidelijk zal dalen van 22,6 % van het bbp in 2018 tot 16,7 % in 2022. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal het structurele saldo een overschot vertonen van 0,7 % van het bbp in 2019 en van 0,6 % van het bbp in 2020, dus boven de begrotingsdoelstelling op middellange termijn. Al met al is de Raad van oordeel dat Bulgarije in 2019 en 2020 volgens de voorspellingen aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

               (6)De belastinginkomsten en de naleving van de belastingwetgeving verbeteren en een aantal initiatieven is uitgevoerd. De belastinginning lijkt echter niet overal in hetzelfde tempo te verbeteren. Dit geldt met name voor arbeidsgerelateerde belastingen en socialezekerheidsbijdragen en voor bepaalde categorieën accijnzen. Er zijn ook aanwijzingen dat zwartwerk en de illegale handel in brandstoffen nog steeds een uitdaging vormen. Om de nog steeds grote schaduweconomie verder terug te dringen, is het van het grootste belang dat wordt doorgegaan met de inspanningen om de belastinginning te verbeteren en aanvullende gerichte maatregelen te nemen om de uitdagingen op specifieke onderdelen van het belastingstelsel het hoofd te bieden.

               (7)De regering heeft stappen ondernomen om de effectiviteit van de overheidsuitgaven te verbeteren. De Wereldbank heeft een uitgaventoets uitgevoerd die betrekking heeft op een aantal overheidsinstellingen (ministeries en gemeenten), twee proefstudies verricht op het gebied van politie, brandbestrijding en afvalwater, en een handleiding opgesteld voor toekomstige toetsingen door de overheid. In de budgettaire middellangetermijnstrategie 2018 heeft de regering een aantal nieuwe prestatie-indicatoren ingevoerd om de impact van de uitgaven op de verschillende beleidsterreinen in de loop van de tijd te beoordelen en de evaluatie en planning van de begroting te onderbouwen. Naar verwachting zal de uitvoering van deze initiatieven de kwaliteit, de efficiëntie en de transparantie van de overheidsuitgaven en bijgevolg de kwantiteit en kwaliteit van collectieve goederen verbeteren.

               (8)Staatsbedrijven hebben te kampen met zwakke corporate governance, wat ook voor een groot deel tot uiting komt in hun economische prestaties. In samenwerking met de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en met de steun van de ondersteuningsdienst voor structurele hervormingen van de Europese Commissie is een hervorming van het rechtskader voor de corporate governance van staatsbedrijven gaande. De hervorming is erop gericht de huidige tekortkomingen aan te pakken door de nationale wetgeving in overeenstemming te brengen met de OESO-richtlijnen inzake corporate governance voor staatsbedrijven. De vaststelling van het kader en de effectieve uitvoering ervan waarborgen de continuïteit en zijn cruciaal voor het welslagen van de hervorming.

               (9)Het economisch klimaat is gunstig en de kapitaal- en liquiditeitsratio’s van de banken zijn, gemiddeld genomen, verbeterd. Tegelijkertijd is het aantal niet-renderende leningen van niet-financiële vennootschappen afgenomen, hoewel het nog steeds hoog is. De secundaire markt voor niet-renderende leningen is weliswaar dynamischer geworden, maar er zijn daartoe geen specifieke beleidsmaatregelen genomen. De vervolgmaatregelen die naar aanleiding van de evaluaties van de financiële sector zijn getroffen, hebben de banksector versterkt, maar er zijn nog enkele zwakke punten. Tot de nieuwe regelgevingsinitiatieven van 2018 behoorden onder meer de regels voor grote risico’s en de identificatie van verbonden cliënten, een verhoging van het contracyclische kapitaalbufferpercentage en de invoering van macroprudentiële instrumenten voor op kredietnemers gerichte maatregelen. Als vervolg op de wetgevingsinitiatieven inzake blootstellingen aan verbonden partijen, is aanhoudend toezicht om leningen aan verbonden partijen te beperken en overtredingen van zekerheidsbepalingen strafbaar te stellen van cruciaal belang voor de ondersteuning van goede bedrijfspraktijken. Versterking van het kader voor bankafwikkeling is een andere lopende maatregel die zal bijdragen tot de weerbaarheid van de financiële sector.

               (10)Afronding van de insolventiehervorming zou kunnen bijdragen tot vermindering van de hoge uitstaande schulden in de particuliere sector en het nog steeds grote aandeel niet-renderende leningen. Sommige ontbrekende elementen verminderen de efficiëntie en de effectiviteit van het insolventiekader, wat tot trage en kostbare insolventieprocedures leidt. Tegelijkertijd kan door het ontbreken van adequate monitoringinstrumenten geen goede analyse van de huidige en nieuwe pre-insolventie- en insolventieprocedures worden gemaakt en kunnen geen concrete knelpunten of zwakke punten worden vastgesteld. In oktober 2018 heeft Bulgarije de ondersteuningsdienst voor structurele hervormingen van de Europese Commissie verzocht om bijstand bij de hervorming van het insolventiekader. In het kader van dit project worden lacunes in het insolventiekader vastgesteld en zal een stappenplan worden opgesteld om die lacunes aan te pakken. Het is van belang de dynamiek van de hervormingen te behouden en uitvoering te geven aan de routekaart die zal worden opgesteld.

               (11)Bulgarije heeft in 2018 wetswijzigingen goedgekeurd en werkt aan de volledige omzetting van Richtlijn (EU) 2015/849 (vierde antiwitwasrichtlijn). Er moet aandacht worden besteed aan de doeltreffende uitvoering van deze maatregelen. De nationale risicobeoordeling, die van essentieel belang is voor het uitwerken van adequaat nationaal beleid ter bestrijding van witwassen en de financiering van terrorisme, is door de autoriteiten nog steeds niet afgerond en aan de Commissie meegedeeld. Bovendien wijzen recente ontwikkelingen in de banksector erop dat het nationale toezicht op internationale financiële transacties moet worden versterkt en dat moet worden gezorgd voor doeltreffende handhaving van het kader voor de bestrijding van witwassen. Het risico op corruptie moet beter worden aangepakt, aangezien dit een basisdelict is dat witwassen mogelijk maakt. De Bulgaarse autoriteiten zullen moeten kunnen aantonen dat zij concrete resultaten hebben geboekt en een goede staat van dienst opbouwen die wordt gestaafd door definitieve uitspraken in corruptiezaken op hoog niveau. Er wordt in beperkte mate gebruikgemaakt van financieel onderzoek en financiële profilering.

               (12)Hervorming van het niet-bancaire toezicht is aan de gang. De Commissie financieel toezicht heeft in september 2017, in samenwerking met de Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen, een actieplan voor de hervorming van het niet-bancaire financieel toezicht vastgesteld. Als het actieplan, dat momenteel nog loopt, volledig en tijdig wordt uitgevoerd en gehandhaafd, zal dat bijdragen tot adequaat toezicht op de niet-bancaire financiële sector. Er zijn wijzigingen van de secundaire wetgeving vastgesteld die tot doel hebben de waarderingsregels en de toepassing ervan te verbeteren. Effectieve uitvoering en handhaving ervan zou een antwoord bieden op de nog resterende problemen in verband met waardering die in het verleden zijn vastgesteld. Tot slot is het nog steeds een uitdaging om ervoor te zorgen dat het toezicht op groepsniveau leidt tot adequaat risicogebaseerd toezicht op verzekeringen.

               (13)De sector autoverzekeringen vertoont een aantal zwakke punten. Goed opgestelde regels inzake compensatie zouden het mogelijk maken dat de rechter bij beslissingen over individuele zaken tot een meer geharmoniseerde aanpak komt. Op de langere termijn zou een dergelijke methode bijdragen tot vermindering van de kosten, de volatiliteit en het verzekeringstechnisch risico in de sector wettelijke-aansprakelijkheidsverzekering voor motorrijtuigen. De duurzaamheid van de sector zou ook baat hebben bij een betere prijsstelling, die rekening houdt met de rijgeschiedenis van de klanten. De Commissie financieel toezicht heeft een bonus-malussysteem voorgesteld, dat momenteel onderwerp is van een brede publieke discussie, waarvan de uitkomst onzeker is. Tot slot heeft de liquiditeit van het bureau van motorrijtuigverzekeraars tot aanzienlijke bezorgdheid geleid, voornamelijk als gevolg van het niet betalen van vorderingen door twee Bulgaarse verzekeraars. Voor de geloofwaardigheid en de doeltreffendheid van het systeem is het essentieel dat alle leden hun verplichtingen strikt nakomen.

               (14)Op infrastructuurgebied is er sprake van grote investeringstekorten. De dekking en de kwaliteit van de vervoersinfrastructuur zijn verbeterd, maar blijven onder het EU-gemiddelde. Het trans-Europees vervoersnetwerk is in Bulgarije nog steeds onvolledig. Bovendien is de uitstoot van broeikasgassen door het wegvervoer de afgelopen vijf jaar sterk toegenomen. Het is noodzakelijk dat spoor- en wegtrajecten en de Europese systemen voor het beheer van het spoorverkeer en intelligente vervoerssystemen verder worden ontwikkeld. Bulgarije wordt gekenmerkt door weinig verbindingen voor de afvoer van stedelijk afvalwater, dat in geringe mate wordt behandeld, door hoge niveaus van luchtvervuiling en veelvuldig gebruik van stortplaatsen voor stedelijk afval. Het recyclingpercentage ligt aanzienlijk onder het EU-gemiddelde. Investeringen zijn nodig om duurzaam waterbeheer, efficiënt gebruik van hulpbronnen en de overgang naar een circulaire economie te bevorderen. Bovendien zijn de investeringsbehoeften op het gebied van energie en de matiging van en de aanpassing aan de klimaatverandering aanzienlijk. De hoge energie-intensiteit van de economie en de trage verwezenlijking van de doelstellingen inzake energie-efficiëntie, met name in de bouwsector, hebben een remmende invloed op de productiviteit en het concurrentievermogen van het bedrijfsleven in het land. Meer inspanningen zijn dan ook nodig om ervoor te zorgen dat aanzienlijke energiebesparingen worden gerealiseerd via gerichte investeringen in de industrie-, vervoers- en bouwsector. Meer investeringen in schone energie-infrastructuur (zoals schone en koolstofarme elektriciteitsproductie, interconnecties en slimme netwerken) zouden, overeenkomstig de prioriteiten die in het ontwerp van het Bulgaarse nationale klimaat- en energieplan zijn vastgesteld, het algemene concurrentievermogen van de economie en de levenskwaliteit van de bevolking verder helpen verbeteren.

               (15)Hoewel de overheidsbegroting voor onderzoek in 2018 is verhoogd, blijven de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling zowel in de particuliere als in de publieke sector zeer laag. De particuliere investeringen in onderzoek en ontwikkeling worden gedomineerd door grote multinationale ondernemingen en zijn geconcentreerd in de hoofdstedelijke regio. Het trage tempo waarin de hervormingen worden uitgevoerd en de sterke versnippering van het onderzoeks-, ontwikkelings- en innovatiestelsel doen afbreuk aan de bijdrage die investeringen in onderzoek en ontwikkeling kunnen leveren aan productiviteit en groei. Een groot aantal universiteiten en onderzoeksinstellingen presteert nog steeds slecht waar het gaat om hoogwaardig wetenschappelijk onderzoek. Er is nog steeds zeer weinig interactie tussen wetenschap en bedrijfsleven en de beschikbaarheid van menselijk kapitaal in de onderzoeks- en ontwikkelingssector is een bron van grote zorg. Clusters en het potentieel dat zij kunnen bieden, zijn in Bulgarije onvoldoende ontwikkeld, doordat zij vaak geen kritische massa hebben. In combinatie met efficiënt bestuur en effectievere overheidsinvesteringen kunnen verdere investeringen het productiviteitseffect maximaliseren en het concurrentievermogen van de economie verbeteren. Verdergaande digitalisering van het bedrijfsleven en invoering van nieuwe bedrijfsmodellen zijn bovendien van cruciaal belang voor de productiviteit in het land.

               (16)De hervorming van het openbaar bestuur en e-overheid verloopt nog steeds traag en levert onvoldoende verbetering op, terwijl het ondernemingsklimaat nog steeds zwak is. Er is een aantal hervormingsmaatregelen goedgekeurd, maar de praktische uitvoering daarvan hinkt achterop. Institutionele tekortkomingen, rechtsonzekerheid, corruptie en een ontoereikend arbeidsaanbod zijn nog steeds belangrijke belemmeringen voor investeringen. Het bestuur in de publieke sector heeft baat bij meer transparantie, duidelijkere regels en een perspectief voor de lange termijn. Er zijn ook tekortkomingen op het gebied van het testen en de veiligheid van producten als gevolg van de beperkte financiële en personele middelen. Terwijl verreweg de meeste van de in de nationale strategie inzake overheidsopdrachten opgenomen maatregelen zijn goedgekeurd, zijn ten aanzien van de uitvoering bovendien voortdurend toezicht, controle en beoordeling vereist. Het grote aantal onderhandse gunningen en aparte offertes kan de transparantie en effectiviteit van het systeem aanzienlijk ondermijnen. De bestuurlijke capaciteit van de sector overheidsopdrachten vormt een voortdurende uitdaging, wat ook geldt voor de professionalisering van overheidsinkopers en gezamenlijke aankopen. De aanzienlijke vertraging bij de invoering van elektronische aanbestedingen verhindert verdere verbetering van de transparantie en efficiëntie van de procedures voor overheidsopdrachten.

               (17)De situatie van de arbeidsmarkt is verbeterd, maar er zijn nog steeds uitdagingen. De arbeidsparticipatie is nu op het hoogste niveau sinds de toetreding van Bulgarije tot de EU en de werkloosheid ligt onder het EU-gemiddelde. Deze positieve ontwikkelingen ten spijt hebben sommige groepen, zoals laaggeschoolden, jongeren, Roma en mensen met een handicap nog steeds moeite om werk te vinden. Er worden specifieke maatregelen uitgevoerd ter ondersteuning van langdurig werklozen, die in 2018 3 % van de beroepsbevolking uitmaakten. Met een combinatie van doeltreffende en duurzame outreachmaatregelen, een actief arbeidsmarktbeleid en geïntegreerde werkgelegenheids- en sociale diensten zou de inzetbaarheid van leden van kansarme groepen en de kansen op het vinden van werk kunnen worden verbeterd.

               (18)Het groeiende tekort aan vaardigheden in Bulgarije rechtvaardigt aanzienlijke investeringen. De inzetbaarheid van jongeren kan worden vergroot als de kwaliteit en de effectiviteit van stages en leerlingplaatsen wordt verbeterd. De volwassen bevolking maakt bovendien zeer zelden gebruik van maatregelen op het gebied van bij- en omscholing. Ondanks de maatregelen die zijn genomen om de ontwikkeling van digitale vaardigheden aan te moedigen, behoort het niveau van digitale basisvaardigheden in Bulgarije (29 % van de mensen beschikt over elementaire digitale vaardigheden, terwijl het EU-gemiddelde 57 % bedraagt) nog steeds tot de laagste in de EU.

               (19)Hoewel in 2018 het verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie betreffende de vaststelling van minimumlonen is geratificeerd en verschillende onderhandelingsronden hebben plaatsgevonden, hebben werkgevers en vakbonden nog steeds uiteenlopende opvattingen over de criteria die moeten worden toegepast bij de vaststelling van het minimumloon. Er is ruimte voor meer consensus over een objectief en transparant mechanisme voor loonvorming. De betrokkenheid van de sociale partners bij het ontwerp en de uitvoering van het beleid en de hervormingen lijkt weliswaar te zijn toegenomen, maar voortdurende ondersteuning van een versterkte sociale dialoog blijft noodzakelijk.

               (20)De onderwijsresultaten zijn nog steeds laag en worden nog steeds sterk beïnvloed door de sociaal-economische status van de ouders. Dit weerspiegelt uitdagingen die verband houden met de kwaliteit en inclusiviteit van het onderwijs- en opleidingsstelsel. Bulgarije investeert onvoldoende in onderwijs, met name het kleuter- en basisonderwijs, twee gebieden die van groot belang zijn om vanaf jonge leeftijd gelijke kansen te creëren. De deelname aan goed onderwijs en goede opvang van jonge kinderen is laag, met name voor Roma en kinderen uit andere kansarme groepen. Het percentage vroegtijdige schoolverlaters is nog steeds hoog, met alle negatieve gevolgen van dien voor de toekomstige inzetbaarheid en de arbeidsmarktresultaten. De arbeidsmarktrelevantie van beroepsonderwijs en beroepsopleiding en de beschikbaarheid van duaal beroepsonderwijs en duale beroepsopleiding zijn nog steeds onvoldoende. Hoewel sommige maatregelen reeds worden uitgevoerd, zijn verdere inspanningen nodig om ervoor te zorgen dat de vaardigheden van afgestudeerden van het hoger onderwijs op consistente wijze oplossingen kunnen bieden voor de vaardigheidstekorten op de korte en middellange termijn. Er is een aantal maatregelen genomen om leerkrachten om te scholen en het beroep aantrekkelijker te maken. De programma’s voor de initiële en voortgezette opleiding van leerkrachten moeten echter nog verder worden versterkt en er moeten nog inspanningen worden geleverd om de arbeidsomstandigheden van het onderwijzend personeel te verbeteren.

               (21)Bulgarije heeft nog steeds te kampen met een hoge inkomensongelijkheid en een hoog risico op armoede of sociale uitsluiting. Het percentage van de bevolking dat in armoede leeft of met sociale uitsluiting te kampen heeft, is weliswaar gedaald, maar bedroeg in 2018 nog steeds 32,8 %, wat ruim boven het EU-gemiddelde ligt. Het socialezekerheidsstelsel bereikt niet alle mensen op de arbeidsmarkt en het stelsel voor sociale bescherming is onvoldoende voor de aanpak van belangrijke sociale kwesties. Dit is in overeenstemming met het lage niveau van de sociale uitgaven, de ongelijke beschikbaarheid van sociale dienstverlening in het land en de beperkte herverdelingseffecten van het belastingstelsel. In 2018 was het inkomen van de rijkste 20 % van de bevolking 7,7 maal zo hoog als dat van de armste 20 %, waarmee de inkomensongelijkheid tot de hoogste in de EU behoort. Ondanks dat een aantal maatregelen is getroffen, blijft de toereikendheid en de dekking van het minimuminkomen beperkt en ontbreekt het nog steeds aan een objectief mechanisme om het minimuminkomen regelmatig bij te werken. De sociale dienstverlening wordt gehinderd door lage kwaliteit en het ontbreken van een geïntegreerde aanpak van actieve inclusie. Er zijn nog steeds verschillen wat betreft de toegang tot sociale diensten, gezondheidszorg en langdurige zorg. Dit doet afbreuk aan de mogelijkheden om brede steun te verlenen aan de meest kwetsbare groepen, zoals de Roma, kinderen, ouderen, personen met een handicap en mensen in plattelandsgebieden. Een deel van de bevolking krijgt daardoor slechts met moeite toegang tot betaalbare huisvesting. Dat wil zeggen dat er meer inspanningen nodig zijn om actieve inclusie te bevorderen, de sociaal-economische integratie van kwetsbare groepen (waaronder de Roma) te stimuleren, de toegang tot hoogwaardige diensten te verbeteren en materiële deprivatie aan te pakken.

               (22)De gezondheidszorg wordt nog steeds gekenmerkt door lage overheidsuitgaven. Mensen in Bulgarije hebben beperkte toegang tot gezondheidszorg als gevolg van de ongelijke verdeling van de beperkte middelen en de lage dekking van de ziektekostenverzekering. Aanzienlijke eigen bijdragen zijn vereist ter compensatie van het lage niveau van de overheidsuitgaven. De geringe beschikbaarheid van huisartsen vormt een belemmering voor de verstrekking van eerstelijnszorg. Er is een aanzienlijk tekort aan verpleegkundigen; het aantal werknemers in deze sector per hoofd van de bevolking behoort tot de laagste in de EU. Een snellere en doeltreffendere uitvoering van de nationale gezondheidsstrategie zou helpen bij de aanpak van deze zwakke punten.

               (23)In het kader van het mechanisme voor samenwerking en toetsing blijft de Commissie toezicht houden op de hervorming van justitie en de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad in Bulgarije. Deze domeinen zijn dan ook niet opgenomen in de landspecifieke aanbevelingen voor Bulgarije, maar zijn relevant voor de ontwikkeling van een positief ondernemingsklimaat in het land. In het verslag van november 2018 over het mechanisme voor samenwerking en toetsing werd opgemerkt dat Bulgarije zijn inspanningen om het rechtsstelsel te hervormen en tekortkomingen in de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad aan te pakken, had voortgezet, maar dat op een aantal gebieden verdere inspanningen nodig waren. De Commissie verwacht dat zij begin najaar 2019 opnieuw de voortgang zal evalueren.

               (24)De programmering van de EU-middelen voor de periode 2021–2027 kan helpen bij de aanpak van een aantal in de aanbevelingen vermelde lacunes, met name op de gebieden die in bijlage D bij het landverslag worden vermeld
                  8
               . Bulgarije zou daardoor in staat worden gesteld optimaal gebruik te maken van deze middelen met betrekking tot de geïdentificeerde sectoren, rekening houdend met regionale verschillen. Versterking van de bestuurlijke capaciteit van het land voor het beheer van deze fondsen is een belangrijke factor voor het welslagen van deze investering.

               (25)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Bulgarije verricht. Deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft zij zowel het convergentieprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Bulgarije zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Bulgarije, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (26)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het convergentieprogramma 2019 onderzocht en is hij van mening dat Bulgarije naar verwachting aan het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

               (27)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2019 en het convergentieprogramma 2019 onderzocht. De aanbevelingen van de Raad op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbeveling 2 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat Bulgarije in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

               1.De inning van de belastingen verbeteren met gerichte maatregelen op gebieden zoals de belasting op brandstoffen en arbeid. De corporate governance van staatsbedrijven verbeteren door de nieuwe wetgeving vast te stellen en ten uitvoer te leggen.

               2.De stabiliteit van de banksector waarborgen door het toezicht te versterken, een adequate waardering van activa, met inbegrip van zekerheden van banken, te bevorderen en een goed functionerende secundaire markt voor niet-renderende leningen te stimuleren. Zorgen voor effectief toezicht op en handhaving van het kader voor de bestrijding van witwassen. De niet-bancaire financiële sector versterken door doeltreffend toezicht op risico’s, handhaving van de onlangs vastgestelde waarderingsregels en toezicht op groepsniveau. De op stapel staande routekaart voor het aanpakken van de in het insolventiekader vastgestelde lacunes uitvoeren. De stabiliteit van de autoverzekeringssector bevorderen door marktproblemen aan te pakken en de resterende structurele tekortkomingen te verhelpen.

               3.Bij het investeringsgerelateerde economische beleid de nadruk leggen op onderzoek en innovatie, vervoer (met name wat betreft de duurzaamheid ervan), water-, afval- en energie-infrastructuur en energie-efficiëntie (rekening houdend met regionale verschillen), en verbetering van het ondernemingsklimaat.

               4.De inzetbaarheid op de arbeidsmarkt vergroten door vaardigheden (met inbegrip van digitale vaardigheden) te versterken. De kwaliteit, de relevantie voor de arbeidsmarkt en de inclusiviteit van onderwijs en opleiding verbeteren, met name voor Roma en andere kansarme groepen. Sociale inclusie bevorderen door verbetering van de toegang tot geïntegreerde dienstverlening op werkgelegenheids- en sociaal gebied en effectievere minimuminkomenssteun. De toegang tot gezondheidsdiensten verbeteren, onder meer door de eigen bijdragen te verminderen en de tekorten aan gezondheidswerkers weg te werken.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        SWD(2019) 1001 final.

                     (4)

                        COM(2019) 150 final.

                     (5)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (6)

                        COM(2014) 494 final.

                     (7)

                        Het conjunctuurgezuiverde begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, dat de Commissie aan de hand van de gezamenlijk overeengekomen methode heeft herberekend.

                     (8)

                        SWD(2019) 1001 final.