title: Aanbeveling van de Raad van 20 juli 2020 over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Letland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Letland 2020/C 282/14

text:
               26.8.2020

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 282/89

      AANBEVELING VAN DE RAAD
      van 20 juli 2020
      over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Letland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Letland
      (2020/C 282/14)
      DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
      Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
      Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
      Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
      Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
      Gezien de conclusies van de Europese Raad,
      Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
      Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
      Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
      Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
      Overwegende hetgeen volgt:

                  (1)

                  Op 17 december 2019 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse strategie voor duurzame groei en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2020 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is terdege rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. Op 17 december 2019 heeft de Commissie op basis van Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad (2) ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Letland niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen.

                  (2)

                  Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Letland gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Letland bij de uitvoering van de op 9 juli 2019 door de Raad aangenomen landspecifieke aanbevelingen (3) (“de landspecifieke aanbevelingen 2019”) heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in eerdere jaren werden aangenomen, en de vooruitgang die Letland bij het nastreven van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

                  (3)

                  Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID‐19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, samenlevingen en economieën. Zij zet de nationale zorgstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen, alsmede voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

                  (4)

                  Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

                  (5)

                  Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact. De algemene ontsnappingsclausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en in artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad (4) is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling van 20 maart 2020 was de Commissie van mening dat, gelet op de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID‐19-pandemie, aan de voorwaarden om de algemene ontsnappingsclausule te activeren voldaan is en heeft zij de Raad verzocht deze conclusie te bekrachtigen. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. Zij waren het erover eens dat de ernstige economische neergang een resoluut, ambitieus en gecoördineerd antwoord vergt. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. Deze clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

                  (6)

                  Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de COVID‐19-pandemie te beperken en te beheersen, de veerkracht van de nationale zorgstelsels te versterken, de sociaal-economische gevolgen van de pandemie te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens, alsmede om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruikmaken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op die gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor het bewerkstelligen van een terugkeer naar de normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, en waarbij lessen uit de crisis worden getrokken.

                  (7)

                  De COVID‐19-crisis toont aan hoe flexibel de interne markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de interne markt belemmeren, evenwel worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de zorgsector. Verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen zijn enkele van de cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

                  (8)

                  De Uniewetgever heeft de relevante wetgeving reeds door middel van Verordeningen (EU) 2020/460 (5) en (EU) 2020/558 (6) van het Europees Parlement en de Raad gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen gebruik te maken van alle niet-benutte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen, zodat zij de uitzonderlijke effecten van de COVID‐19-pandemie kunnen aanpakken. Die wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten, kunnen lidstaten in het boekjaar 2020‐2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Letland wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van die mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst worden getroffen.

                  (9)

                  Als gevolg van de uiteenlopende specialisatiepatronen zullen de sociaal-economische gevolgen van de COVID‐19-pandemie waarschijnlijk ongelijk verdeeld zijn over de sectoren en regio’s. Dit brengt het risico met zich mee dat de verschillen binnen Letland groter worden. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk stilvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

                  (10)

                  Op 30 april 2020 heeft Letland zijn nationale hervormingsprogramma 2020 en zijn stabiliteitsprogramma 2020 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

                  (11)

                  Letland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact.

                  (12)

                  In haar stabiliteitsprogramma 2020 voorziet de regering dat het overheidssaldo zal verslechteren van een tekort van 0,2 % van het bruto binnenlands product (bbp) in 2019 tot een tekort van 9,4 % van het bbp in 2020. Verwacht wordt dat het tekort bij ongewijzigd beleid zal dalen tot 5,0 % van het bbp in 2021 en 2,7 % van het bbp in 2023. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 zal de overheidsschuldquote, na een daling tot 36,9 % van het bbp in 2019, naar verwachting in 2022 een piek bereiken van ongeveer 53 %. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid vanwege de COVID‐19-pandemie.

                  (13)

                  Als reactie op de COVID‐19-pandemie en als onderdeel van een gecoördineerde Unieaanpak heeft Letland tijdige begrotingsmaatregelen vastgesteld om de capaciteit van het zorgstelsel te vergroten, de pandemie in te dammen en bijstand te verlenen aan personen en sectoren die bijzonder getroffen zijn. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 belopen die begrotingsmaatregelen 3,0 % van het bbp. Het betreft onder meer opties voor belastinguitstel voor maximaal drie jaar, een ruimere dekking van door de staat betaald ziekteverlof, steun voor specifieke sectoren en extra uitgaven voor de gezondheidszorg. Daarnaast heeft Letland liquiditeitssteun aan ondernemingen goedgekeurd in de vorm van garanties en leningen ten belope van 3,2 % van het bbp. Over het algemeen zijn de door Letland genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren uit de mededeling van de Commissie van 13 maart 2020. De volledige uitvoering van de noodmaatregelen en van ondersteunende begrotingsmaatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

                  (14)

                  Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het overheidssaldo van Letland geraamd op –7,3 % van het bbp in 2020 en –4,5 % van het bbp in 2021. Deze cijfers geven een effect van de stimuleringsmaatregelen aan dat grotendeels vergelijkbaar is met wat in het stabiliteitsprogramma 2020 staat, maar de daling van de werkgelegenheid zal naar verwachting minder groot zijn en ook wordt ervan uitgegaan dat de automatische stabilisatoren aan de uitgavenzijde zwakker zullen zijn. Verwacht wordt dat de overheidsschuldquote in 2020 en 2021 onder 60 % van het bbp zal blijven.

                  (15)

                  Op 20 mei 2020 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag een verslag opgesteld wegens de verwachte overschrijding door Letland van de tekortdrempel van 3 % van het bbp in 2020. In het algemeen blijkt uit de analyse van de Commissie dat het tekortcriterium in de zin van het Verdrag en van Verordening (EG) nr. 1467/97 niet is nageleefd.

                  (16)

                  Letland heeft op 13 maart 2020 de noodtoestand uitgeroepen en heeft die verlengd tot en met 9 juni 2020. De regering heeft het personenverkeer over de Letse grenzen via de lucht, het spoor en de zee beperkt, scholen en universiteiten gesloten en voor het opzetten van afstandsonderwijs gezorgd, alle openbare evenementen verboden, maatregelen voor het bewaren van sociale afstand gehandhaafd, de verkoop in de weekends beperkt en digitale overheidsdiensten gepromoot. Gezien de verbeterde epidemiologische situatie hebben de autoriteiten de nationale beperkingen vanaf 12 mei 2020 versoepeld en hebben zij ermee ingestemd om de grenzen met Litouwen en Estland vanaf 15 mei 2020 te heropenen. Volgens de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie zal de werkloosheid naar verwachting toenemen tot 8,6 % in 2020 en lichtjes afnemen tot 8,3 % in 2021. Verwacht wordt dat de economie in 2020 met 7 % zal krimpen en dat de investeringen en de export de grootste klappen zullen krijgen als gevolg van de afnemende buitenlandse vraag en de toenemende onzekerheid. De werkgelegenheid zal naar verwachting met 2,5 % dalen, rekening houdend met het feit dat de door de overheid gesubsidieerde verlofregeling voor werknemers en de loonsubsidies in de exportgerichte sectoren de negatieve gevolgen voor de werkgelegenheid in grote mate zullen opvangen. Als reactie op de COVID‐19-crisis heeft Letland alomvattende budgettaire en economische beleidsmaatregelen genomen. De autoriteiten hebben het antwoord toegespitst op drie zwaartepunten: 1) steun voor de werknemers; 2) steun voor de bedrijven, en 3) steun voor de zwaarst getroffen economische sectoren. De maatregelen in het kader van het arbeidsmarktbeleid, die gericht zijn op het behoud van de werkgelegenheid en de versterking van het sociale vangnet, omvatten onder meer loonsubsidies ten belope van maximaal 75 % van het brutoloon, financiering van ziekteverlof wanneer bij een werknemer COVID‐19 is vastgesteld of die werknemer in quarantaine is geplaatst, en verlenging van de werkloosheidsuitkeringen. De steun aan ondernemingen die met tijdelijke moeilijkheden af te rekenen hebben, heeft tot doel liquiditeit te verlenen aan levensvatbare ondernemingen en het aanbod aan essentiële goederen en diensten snel op te drijven.

                  (17)

                  De COVID‐19-pandemie vereiste ongekende maatregelen om de verspreiding en de gevolgen van de ziekte onder controle te houden. De pandemie heeft de structurele tekortkomingen in het Letse zorgstelsel, die rechtstreeks verband houden met de beperkte financiële en personele middelen waarover het beschikt en met hervormingen die slechts langzaam vorderen, nog versterkt. De geringe overheidsfinanciering heeft een weerslag op de toegang tot hoogwaardige en betaalbare gezondheidszorg en op de doeltreffendheid van het zorgstelsel. Dit leidt tot hoge zelfgerapporteerde onvervulde medische behoeften, aanzienlijke eigen bijdragen, vooral voor kwetsbare groepen, en ongelijke toegang. Een ongezonde levensstijl vormt een andere belangrijke reden voor de slechte gezondheidsresultaten. Bovendien vormen tekorten aan zorgpersoneel een complexe uitdaging en een belemmering voor de verstrekking van zorgdiensten. Om de efficiëntie en de kwaliteit van de gezondheidszorg te verbeteren, is het van cruciaal belang de aan de gang zijnde hervormingen, die zich nog steeds in een pril stadium bevinden, te versnellen. Daarbij gaat het onder meer om doeltreffende preventiemaatregelen, sterkere eerstelijnszorg, een gerationaliseerde ziekenhuissector en een doelgericht kwaliteitsbeheer. Hoe groot de impact van deze hervormingen zal zijn en in hoeverre de gezondheidsresultaten verbeterd kunnen worden, hangt ook in grote mate af van de omvang van de overheidsmiddelen die naar de gezondheidszorg zullen gaan. Om in de toekomst vergelijkbare crises te kunnen aanpakken, is het van belang te zorgen voor investeringen in doeltreffende en goed toegeruste volksgezondheidsmaatregelen om de verspreiding van besmettelijke ziekten te voorkomen, in te dammen en te beperken en om de impact ervan op de prestaties van het zorgstelsel onder controle te houden. De investeringen kunnen gericht zijn op het verstrekken van de nodige apparatuur, robuuste e‐gezondheidsdiensten, faciliteiten en personele middelen voor de gezondheidszorg, en op het waarborgen van de capaciteit die nodig is om alle verwachte gewone zorgdiensten te leveren, naast de zorg voor COVID‐19-patiënten.

                  (18)

                  Letland heeft maatregelen genomen om de inkomenssteun voor werknemers uit te breiden en ontslagen tijdens de noodtoestand te voorkomen. De dekking en toereikendheid van de steun zijn evenwel beperkt, met name omdat de steun berust op socialezekerheidsbijdragen en restrictieve subsidiabiliteitscriteria. De regeling staat ook geen deeltijdse inactiviteit toe. Een geleidelijkere overgang van inkomenssteun naar arbeidsinkomen zou een grotere flexibiliteit van de arbeidsmarkt tijdens de periode van stilstand en het daaropvolgende economische herstel mogelijk maken. Er zijn blijvende inspanningen nodig om de toereikendheid, de duur en de dekking van het sociale vangnet voor iedereen te verbeteren. Deze inspanningen worden echter beperkt door de lage belastingontvangsten als percentage van het bbp. Ondanks enkele lichte verbeteringen blijft de toereikendheid van het gewaarborgd minimuminkomen, van de minimumpensioenen en van de inkomenssteun voor personen met een beperking laag. Letland heeft een werkloosheidsuitkering voor de meest kwetsbaren ingevoerd, maar toch lopen werklozen een groot risico op armoede, vooral wanneer de werkloosheid langer aanhoudt. Zelfstandigen en atypische werknemers hebben niet dezelfde toegang tot sociale bescherming, met inbegrip van de werkloosheidsverzekering, als de overige werkenden, en die kloof moet worden gedicht. Zwartwerk en lonen onder couvert zijn, hoewel het aandeel ervan afneemt, nog steeds wijdverspreid, hetgeen de sociale bescherming van de getroffen werknemers verzwakt en de beroepsrisico’s vergroot. Kwetsbare groepen zullen waarschijnlijk de meeste moeilijkheden ondervinden om weer een baan te vinden. Zowel werkgelegenheids-, onderwijs- en gezondheidsdiensten als sociale diensten zijn nog steeds weinig geïntegreerd en het aanbod aan sociale diensten blijft beperkt. Het percentage mensen dat met ernstige woningnood kampt en het percentage mensen dat met overbewoning te maken heeft, behoren tot de hoogste in de EU, terwijl sociale huisvesting schaars is.

                  (19)

                  Ondersteuning van kleine en middelgrote ondernemingen om hen te helpen snel flexibele arbeid en telewerkcapaciteit te ontwikkelen, kan de gevolgen van de crisis aanzienlijk helpen verzachten. Bijzonder zorgwekkend zijn het lage aantal inschrijvingen bij de openbare diensten voor arbeidsvoorziening en de geringe betrokkenheid van werklozen bij actieve arbeidsmarktmaatregelen. De uitvoering en het concept van de actieve arbeidsmarktmaatregelen moeten worden versterkt en aangepast om de duur van de werkloosheid te verkorten en de terugkeer naar de arbeidsmarkt te vergemakkelijken. Om de veerkracht van de beroepsbevolking in tijden van economische neergang te verhogen, is het toerusten van mensen met de juiste vaardigheden des te belangrijker. Doeltreffende en gemakkelijk toegankelijke maatregelen op het gebied van volwasseneneducatie, omscholing en bijscholing, in combinatie met de verlening van sociale diensten en mobiliteitsondersteuning, kunnen meer mensen de vaardigheden bieden die nodig zijn voor de arbeidsmarkt. Ook de digitale vaardigheden moeten worden verbeterd, aangezien slechts 43 % van de Letten beschikt over digitale basisvaardigheden op of boven het basisniveau. De COVID‐19-pandemie heeft ook duidelijk gemaakt dat er behoefte is aan meer digitaal onderwijs en digitale opleiding van hoge kwaliteit en dat ervoor moet worden gezorgd dat alle lerenden daartoe gelijke toegang hebben. Ook is het van belang de capaciteit van de sociale partners te versterken om ervoor te zorgen dat zij tijdig en op zinvolle wijze worden betrokken bij het antwoord dat op de COVID‐19-crisis moet worden gegeven, en bij het herstel.

                  (20)

                  Er werd snel een omvangrijke regeling voor liquiditeitssteun opgezet, die werd uitgerold via de nationale ontwikkelingsinstelling Altum. Deze regeling heeft bijgedragen tot de herstructurering van de aflossingsschema’s voor bedrijfsleningen en in het kader van die regeling is liquiditeitssteun verleend via nieuwe leningen. Tegelijk vinden de meeste herstructureringen van bankleningen plaats zonder staatsgaranties. De voorwaarden om voor staatsgaranties in aanmerking te komen, zijn evenwel vrij strikt. Daardoor bestaat het risico dat kleinere ondernemingen met een zwakkere financiële positie of achterstallige belastingbetalingen geen steun krijgen. Restaurants en hotels, die in deze crisis tot de zwaarst getroffen sectoren behoren, ondervinden moeilijkheden om toegang tot liquiditeit te krijgen wegens de zwakte van hun onderpandpositie en hun financiële positie. Tegelijk is het van belang de veerkracht van de banksector te ondersteunen.

                  (21)

                  Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te bevorderen, onder meer door relevante hervormingen. In het beleid ter ondersteuning van de digitale transformatie en de groene transitie van het land moet rekening worden gehouden met grote regionale verschillen. De meeste stedelijke gebieden in Letland hebben uitstekende digitale infrastructuur, maar de vastebreedbanddekking in plattelandsgebieden, met name de “laatste kilometer”-verbindingen, is laag. Voortzetting en intensivering van de inspanningen voor de uitrol van zeer snelle breedband zullen bijdragen aan een verdere verbetering van de digitale infrastructuur. Om de uitdagingen van de overgang naar een klimaatneutrale economie aan te pakken, zijn investeringen nodig om de economie te diversifiëren en moderner en concurrerender te maken, onder meer door het opvoeren van investeringen in onderzoek en innovatie en in menselijk kapitaal, en om de sociaal-economische kosten van de transitie te verlichten. De ecologische duurzaamheid van Letland hangt af van de vooruitgang die zal worden geboekt bij het verbeteren van de energie-efficiëntie, het uitvoeren van zijn nationale energie- en klimaatplan, met name ook bij vervoer en gebouwen, en het integreren van ecologische duurzaamheidsoverwegingen in andere economische sectoren, met name in de landbouw en de bosbouw. Het verbeteren van de intermodale vervoersinfrastructuur in en rond Riga zou zowel de arbeidsmobiliteit vergemakkelijken als helpen om het toenemende energieverbruik van personenauto’s terug te dringen. Voorts behoren het Rail Baltica-project en de interconnectieprojecten voor energie tot de belangrijkste investeringsprioriteiten van Letland voor de verbetering van zijn energiezekerheid en integratie in de interne markt. Verdere investeringen in hernieuwbare energie, met name windenergie, en de bevordering van de overgang naar een circulaire economie met aanzienlijk hogere recyclingpercentages kunnen ook de ecologische en economische resultaten verbeteren en bijdragen tot het halen van de streefdoelen voor de matiging van de klimaatverandering. De programmering voor de periode 2021‐2027 van het Fonds voor een rechtvaardige transitie, dat het voorwerp uitmaakt van een Commissievoorstel, zou Letland kunnen helpen bij een aantal uitdagingen van de transitie naar een klimaatneutrale economie, met name in de gebieden die in bijlage D bij het landverslag 2020 worden vermeld. Zo zou Letland optimaal gebruik kunnen maken van dat fonds.

                  (22)

                  Letland heeft de stroom risicovol geld die via zijn banken passeert, aanzienlijk verminderd en zijn systeem voor de bestrijding van witwaspraktijken ingrijpend gewijzigd. Meer bepaald heeft Letland de dienstverlening aan niet-ingezeten lege vennootschappen verboden en een aantal wetten gewijzigd. De capaciteit en bekwaamheid van de belangrijkste instellingen voor toezicht, financiële inlichtingen en rechtshandhaving zijn versterkt. Hoewel het toezicht op de financiële instellingen aanzienlijk is aangescherpt, zou het door een betere risicobeoordeling doelgerichter en efficiënter kunnen worden. En ook al zijn de capaciteit en de samenwerking tussen de rechtshandhavingsinstanties verbeterd, hun vermogen om witwaszaken te onderzoeken en te vervolgen kan verder worden versterkt.

                  (23)

                  Terwijl de in deze aanbeveling opgenomen landspecifieke aanbevelingen (“de landspecifieke aanbevelingen 2020”) gericht zijn op het aanpakken van de sociaal-economische gevolgen van de COVID‐19-pandemie en het vergemakkelijken van het economisch herstel, hadden de landspecifieke aanbevelingen 2019 ook betrekking op hervormingen die essentieel zijn om uitdagingen op middellange tot lange termijn aan te pakken. De landspecifieke aanbevelingen 2019 zijn nog steeds relevant en zullen gedurende het Europees Semester van volgend jaar gemonitord blijven worden. Dat geldt ook voor de landspecifieke aanbevelingen 2019 betreffende investeringsgerelateerd economisch beleid. Met alle landspecifieke aanbevelingen 2019 moet rekening worden gehouden bij de strategische programmering van de financiering van het cohesiebeleid na 2020, ook wat betreft de maatregelen ter verzachting van de huidige crisis en de exitstrategieën.

                  (24)

                  Het Europees Semester biedt het kader voor de voortdurende coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de Unie, dat kan bijdragen tot een duurzame economie. De lidstaten hebben in hun nationale hervormingsprogramma’s voor 2020 de stand van zaken opgemaakt over de voortgang die werd gemaakt met de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de Verenigde Naties. Door de landspecifieke aanbevelingen 2020 volledig uit te voeren, zal Letland bijdragen aan de vooruitgang in de richting van de SDG’s en aan de gemeenschappelijke inspanning om in de Unie te komen tot concurrerende duurzaamheid.

                  (25)

                  Nauwe coördinatie tussen de economieën van de economische en monetaire unie is essentieel voor een snel herstel van de economische impact van de COVID‐19-pandemie. Als lidstaat die de euro als munt heeft, en rekening houdend met de politieke richtsnoeren van de Eurogroep, moet Letland ervoor zorgen dat zijn beleid in overeenstemming blijft met de eurozoneaanbevelingen van 2020 en wordt afgestemd op het beleid van de andere lidstaten die de euro als munt hebben.

                  (26)

                  In de context van het Europees Semester 2020 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Letland verricht en in het landverslag 2020 gepubliceerd. Voorts heeft de Commissie het stabiliteitsprogramma 2020 en het nationale hervormingsprogramma 2020 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in eerdere jaren tot Letland zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Letland, maar heeft zij ook getoetst of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak het algeheel economisch bestuur van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

                  (27)

                  In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht, en zijn advies daarover (7) is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

            BEVEELT AAN dat Letland in 2020 en 2021 de volgende actie onderneemt:

                  1.

                  Overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact alle nodige maatregelen nemen om de COVID‐19-pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, waarbij de investeringen worden verhoogd. De veerkracht en de toegankelijkheid van het zorgstelsel versterken, onder meer door extra personele en financiële middelen in te zetten.

                  2.

                  Toereikende inkomenssteun bieden aan de groepen die het zwaarst door de crisis zijn getroffen, en het sociale vangnet versterken. De gevolgen van de crisis voor de werkgelegenheid beperken, onder meer door flexibele werkregelingen, actieve arbeidsmarktmaatregelen en vaardigheden.

                  3.

                  Ervoor zorgen dat ondernemingen, en met name kleine en middelgrote ondernemingen, toegang hebben tot liquiditeitssteun. Mature publieke investeringsprojecten vervroegen en particuliere investeringen aanmoedigen om het economisch herstel te bevorderen. De investeringen toespitsen op de groene en digitale transitie, met name op onderzoek en innovatie, het schoon en efficiënt opwekken en gebruiken van energie, duurzaam vervoer en digitale infrastructuur.

                  4.

                  Verder werk maken van het kader voor de bestrijding van witwaspraktijken.

         Gedaan te Brussel, 20 juli 2020.

               Voor de Raad

               De voorzitter

            J. KLOECKNER

         (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

         (2)  Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25).

         (3)  PB C 301 van 5.9.2019, blz. 86.

         (4)  Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad van 7 juli 1997 over de bespoediging en verduidelijking van de tenuitvoerlegging van de procedure bij buitensporige tekorten (PB L 209 van 2.8.1997, blz. 6).

         (5)  Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID‐19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (PB L 99 van 31.3.2020, blz. 5).

         (6)  Verordening (EU) 2020/558 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013 en (EU) nr. 1303/2013 wat betreft specifieke maatregelen met het oog op uitzonderlijke flexibiliteit bij het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen naar aanleiding van de uitbraak van Covid‐19 (PB L 130 van 24.4.2020, blz. 1).

         (7)  In het kader van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.


title: Aanbeveling van de Raad van 20 juli 2020 over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Litouwen en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Litouwen 2020/C 282/15

text:
               26.8.2020

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 282/95

      AANBEVELING VAN DE RAAD
      van 20 juli 2020
      over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Litouwen en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Litouwen
      (2020/C 282/15)
      DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
      Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
      Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
      Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (2), en met name artikel 6, lid 1,
      Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
      Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
      Gezien de conclusies van de Europese Raad,
      Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
      Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
      Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
      Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
      Overwegende hetgeen volgt:

                  (1)

                  Op 17 december 2019 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse strategie voor duurzame groei en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2020 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is terdege rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. Op 17 december 2019 heeft de Commissie op basis van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Litouwen niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen.

                  (2)

                  Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Litouwen gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Litouwen bij de uitvoering van de op 9 juli 2019 door de Raad aangenomen landspecifieke aanbevelingen (3) (“de landspecifieke aanbevelingen 2019”) heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in eerdere jaren werden aangenomen, en de vooruitgang die Litouwen bij het nastreven van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

                  (3)

                  Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID‐19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, samenlevingen en economieën. Zij zet de nationale zorgstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen, alsmede voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

                  (4)

                  Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

                  (5)

                  Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact. De algemene ontsnappingsclausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en in artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad (4) is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling van 20 maart 2020 was de Commissie van mening dat, gelet op de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID‐19-pandemie, aan de voorwaarden om de algemene ontsnappingsclausule te activeren voldaan is en heeft zij de Raad verzocht deze conclusie te bekrachtigen. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. Zij waren het erover eens dat de ernstige economische neergang een resoluut, ambitieus en gecoördineerd antwoord vergt. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. Deze clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

                  (6)

                  Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de COVID‐19-pandemie te beperken en te beheersen, de veerkracht van de nationale zorgstelsels te versterken, de sociaal-economische gevolgen van de pandemie te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens, alsmede om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruikmaken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op die gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor het bewerkstelligen van een terugkeer naar de normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, en waarbij lessen uit de crisis worden getrokken.

                  (7)

                  De COVID‐19-crisis toont aan hoe flexibel de interne markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de interne markt belemmeren, evenwel worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de zorgsector. Verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen zijn enkele van de cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

                  (8)

                  De Uniewetgever heeft de relevante wetgeving reeds door middel van Verordeningen (EU) 2020/460 (5) en (EU) 2020/558 (6) van het Europees Parlement en de Raad gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen gebruik te maken van alle niet-benutte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen, zodat zij de uitzonderlijke effecten van de COVID‐19-pandemie kunnen aanpakken. Die wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten, kunnen lidstaten in het boekjaar 2020-2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Litouwen wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van die mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst worden getroffen.

                  (9)

                  Als gevolg van de uiteenlopende specialisatiepatronen zullen de sociaal-economische gevolgen van de COVID‐19-pandemie in Litouwen waarschijnlijk sectoraal en regionaal ongelijk verdeeld zijn. Daardoor bestaat het risico dat de verschillen binnen Litouwen nog groter worden. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk stilvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

                  (10)

                  Op 15 mei 2020 heeft Litouwen zijn nationale hervormingsprogramma 2020 ingediend, en op 30 april 2020 zijn stabiliteitsprogramma 2020. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

                  (11)

                  Litouwen valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact.

                  (12)

                  In haar stabiliteitsprogramma 2020 voorziet de regering dat het overheidssaldo zal verslechteren van een overschot van 0,3 % van het bruto binnenlands product (bbp) in 2019 tot een tekort van 11,4 % van het bbp in 2020. Verwacht wordt dat het tekort zal dalen tot 3,9 % van het bbp in 2021. Na in 2019 te zijn gestegen tot 36,3 % van het bbp, zal de overheidsschuldquote volgens het stabiliteitsprogramma 2020 naar verwachting in 2019 oplopen tot 50,6 % van het bbp. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid vanwege de COVID‐19-pandemie.

                  (13)

                  Als reactie op de COVID‐19-pandemie en als onderdeel van een gecoördineerde Unieaanpak heeft Litouwen tijdige begrotingsmaatregelen vastgesteld om de capaciteit van het zorgstelsel te vergroten, de pandemie in te dammen en bijstand te verlenen aan personen en sectoren die bijzonder getroffen zijn. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 belopen die begrotingsmaatregelen 6,8 % van het bbp. De maatregelen omvatten uitstel van betaling van belastingen, extra financiering voor de aankoop van medische goederen, subsidies voor het behoud van banen en sociale uitkeringen voor zelfstandigen en werknemers die gevolgen ondervinden van de COVID‐19-pandemie. Aangezien de analyse door de Commissie van het ontwerp en de uitvoering van bepaalde maatregelen wijst op een relatief lage potentiële benutting, is de Commissie uitgegaan van een kleiner effect van de maatregelen van de regering op de overheidsfinanciën. Daarnaast heeft Litouwen discretionaire maatregelen aangekondigd die weliswaar geen rechtstreekse budgettaire gevolgen hebben, maar toch zullen helpen bij het bestrijden van de crisis (onder meer liquiditeitssteun aan bedrijven); die maatregelen worden in het stabiliteitsprogramma 2020 op 3,8 % van het bbp geraamd. Deze maatregelen omvatten leninggaranties (2,9 % van het bbp). Over het algemeen zijn de door Litouwen genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren uit de mededeling van de Commissie van 13 maart 2020. De volledige uitvoering van de noodmaatregelen en van ondersteunende begrotingsmaatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

                  (14)

                  Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het saldo van de overheidsbegroting van Litouwen geraamd op –6,9 % van het bbp in 2020 en –2,7 % van het bbp in 2021. Verwacht wordt dat de overheidsschuldquote in 2020 en 2021 onder 60 % van het bbp zal blijven.

                  (15)

                  Op 20 mei 2020 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag een verslag opgesteld wegens de geplande overschrijding door Litouwen van de tekortdrempel van 3 % van het bbp in 2020. In het algemeen blijkt uit de analyse van de Commissie dat het tekortcriterium in de zin van het Verdrag en van Verordening (EG) nr. 1467/97 niet is nageleefd.

                  (16)

                  Volgens de voorjaarsprognose 2020 van de Commissie zal het bbp van Litouwen met 8 % krimpen en zich vervolgens snel herstellen met 7,5 % in 2021. Als reactie op de uitbraak van COVID‐19 en om de economische gevolgen ervan op te vangen, heeft Litouwen op 16 maart het “plan voor economische stimulatie en matiging van de gevolgen van de overdracht van COVID‐19” voorgesteld. De omvang van het plan bedraagt 2,5 miljard EUR of 6,3 % van het bbp van het land, waarvan tot 500 miljoen EUR of 1,3 % van het bbp om te zorgen voor de nodige middelen voor het zorgstelsel. Nog eens 500 miljoen EUR werd uitgetrokken voor de bescherming van banen en inkomens. De capaciteit van de staatsgarantiefondsen werd met 500 miljoen EUR verhoogd en extra staatsgaranties ten belope van 500 miljoen EUR werden goedgekeurd om de economie te stimuleren. In april heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan verscheidene Litouwse steunregelingen voor de Litouwse economie in het kader van de COVID‐19-uitbraak. Deze regelingen zijn bedoeld om de onmiddellijke werkkapitaalbehoeften van bedrijven te helpen dekken, zodat zij hun activiteiten tijdens en na de pandemie kunnen voortzetten. Daarnaast heeft de Bank van Litouwen een aantal kapitaalvereisten voor commerciële banken versoepeld zodat er meer kan worden geleend aan de reële economie.

                  (17)

                  De gezondheidsresultaten in Litouwen blijven hardnekkig achter bij die van andere lidstaten, onder meer vanwege de suboptimale efficiëntie van het ondergefinancierde zorgstelsel. De huidige pandemie heeft het stelsel extra onder druk gezet en verdere structurele problemen aan het licht gebracht, zoals de slabakkende verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening, de ontoereikende investeringen in eerstelijnszorg en het gebrek aan vooruitgang bij de aanpassing van het ziekenhuisnetwerk om het efficiënter en responsiever te maken. De COVID‐19-crisis legt ook ongelijkheden op gezondheidsgebied bloot die verband houden met tekorten aan arbeidskrachten en geografische mismatches tussen diensten en behoeften. Litouwen moet de middelen vrijmaken die nodig zijn om de huidige crisis aan te pakken en om zijn nationale zorgstelsels in de toekomst veerkrachtiger te maken. Terwijl de onmiddellijke actie gericht is op het versterken van de capaciteit op het gebied van zorgwerkers en kritieke medische goederen en uitrusting om levens te redden tijdens de pandemie, moeten de investeringen op langere termijn worden opgeschaald om de veerkracht van het zorgstelsel te verbeteren zodat het zijn activiteiten kan voortzetten, opnieuw optimale prestaties kan leveren en zich op nieuwe schokken kan voorbereiden. Daartoe zullen voldoende middelen moeten worden toegekend om het zorgstelsel toegankelijker, doeltreffender en kwalitatiever te maken, zodat het beter kan inspelen op de uitdagingen van een toenemend aantal chronische aandoeningen, vergrijzing en aanhoudende ongelijkheden op gezondheidsgebied. Eerstelijnszorg en de ontwikkeling van e‐gezondheid moeten in dit verband een centrale rol spelen. Litouwen moet er ook voor zorgen dat de recente verbeteringen qua betaalbaarheid van de gezondheidszorg niet worden ondermijnd. Om de toekomstige veerkracht te verhogen, zal het stelsel tot slot beter moeten worden toegerust om de ongezonde levenswijze (een van de andere belangrijke factoren achter de slechte gezondheidsresultaten in Litouwen) aan te pakken en zullen meer inspanningen nodig zijn om de sector langdurige zorg voor te bereiden op de vergrijzing van de bevolking.

                  (18)

                  Vóór de COVID‐19-pandemie was de arbeidsmarktparticipatie hoog en de werkloosheid laag, maar door deze crisis zijn nieuwe moeilijkheden gerezen. Met behulp van Uniefinanciering heeft Litouwen een regeling voor werktijdverkorting ingevoerd om de gevolgen van de pandemie op de werkgelegenheid te matigen, evenals een aantal andere maatregelen om de negatieve gevolgen voor bedrijven en zelfstandigen te verzachten. Vóór de crisis was het bereik van maatregelen voor actief arbeidsmarktbeleid (AAMB) aan het afnemen en bleef de deelname aan volwasseneneducatie beperkt. Om ervoor te zorgen dat werklozen zo snel mogelijk kunnen terugkeren naar de arbeidsmarkt en om effectieve steun te verlenen die ook na de herstelfase voortduurt, zal het bereik van de AAMB-maatregelen en andere maatregelen voor omscholing en bijscholing van de beroepsbevolking echter moeten worden uitgebreid en zal er voldoende financiering voor moeten worden uitgetrokken. De capaciteit van de sociale partners moet worden versterkt, zodat zij tijdig en op zinvolle wijze betrokken kunnen worden bij het ontwerp van de exit- en herstelprocedure.

                  (19)

                  Hoewel er vóór de crisis maatregelen zijn genomen tegen het risico op armoede en sociale uitsluiting (bijvoorbeeld door de kinderbijslag en de pensioenen te verhogen), behoort Litouwen tot de landen met de hoogste cijfers qua armoede en inkomensongelijkheid in de Unie. Relatief gezien geeft Litouwen weinig uit aan sociale bescherming, en het effect van sociale overdrachten op de armoedebestrijding is beperkt en wordt op het sociaal scorebord van indicatoren dat de Europese pijler van sociale rechten ondersteunt, als “kritiek” beoordeeld. Door de beperkte progressiviteit en herverdelingscapaciteit van het belasting- en uitkeringsstelsel heeft het land weinig armslag om publieke goederen en diensten te financieren en armoede en inkomensongelijkheid te bestrijden. De negatieve gevolgen van de COVID‐19-pandemie voor de werkgelegenheid en het inkomen van huishoudens zullen die problemen op middellange termijn waarschijnlijk nog vergroten. Mogelijk zijn tijdelijke maatregelen nodig, zoals een herziening van de criteria voor en de bedragen en de duur van bepaalde uitkeringen, zodat de situatie van de personen die het zwaarst door de pandemie zijn getroffen, niet verslechtert. Het sociale vangnet moet worden uitgebreid naar alle groepen, met inbegrip van zelfstandigen, werknemers met een atypische arbeidsovereenkomst en de meest kwetsbare personen. Sociale dienstverlening en sociale huisvesting moeten worden versterkt ter ondersteuning van al wie daar behoefte aan heeft.

                  (20)

                  Liquiditeitssteun aan ondernemingen, met name kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) via leningen en garanties van de overheid is uiterst belangrijk, maar intermediairs moeten de liquiditeitssteun aan ondernemingen doeltreffend en snel verdelen en de leenvoorwaarden moeten rekening houden met de crisissituatie. Bij het opstellen en uitvoeren van die maatregelen moet rekening worden gehouden met de veerkracht van de banksector. Uitstel van betaling van belastingen en socialezekerheidsbijdragen kan helpen om de cashflow bij kmo’s te verbeteren, net als snellere contractuele betalingen door de overheid. Nieuw opgerichte start-ups en scale-ups hebben misschien specifieke steun nodig, bijvoorbeeld door als overheid aandelenbelangen te verwerven en durfkapitaalfondsen prikkels te geven om hun investeringen in deze bedrijven te verhogen. Er moeten blijvend inspanningen worden geleverd om onnodige regeldruk en administratieve lasten te verminderen en om burgers en bedrijven efficiënte digitale openbare diensten aan te bieden.

                  (21)

                  Litouwen moet ervoor zorgen dat zijn maatregelen ter bevordering van economisch herstel toekomstgericht zijn en bevorderlijk zijn voor de digitale en groene transitie, waar nog een aantal moeilijkheden moet worden aangepakt. De digitale vaardigheden liggen onder het Uniegemiddelde en kmo’s maken melding van aanzienlijke moeilijkheden bij het aantrekken van ICT-personeel. De uitrol van glasvezel ligt zowel in stedelijke als in plattelandsgebieden weliswaar boven het Uniegemiddelde, maar de dekking en het gebruik van vaste breedband zijn zeer beperkt en de verschillen tussen de steden en de plattelandsgebieden blijven zeer groot.

                  (22)

                  Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te bevorderen, onder meer door relevante hervormingen. Wat de groene transitie betreft, is de totale uitstoot van broeikasgassen in Litouwen grotendeels ongewijzigd gebleven sinds 2010. De hulpbronnenproductiviteit van Litouwen behoort tot de laagste in de Unie en het circulaire (secundaire) gebruik van materialen ligt ver onder het Uniegemiddelde. Conform het nationale energie- en klimaatplan van Litouwen zouden een betere energieprestatie van gebouwen door middel van oplossingen op het gebied van energie-efficiëntie en hernieuwbare energie, modernere verwarmingssystemen en een duurzamere vervoerssector de economie in aanzienlijke mate koolstofarmer helpen te maken. Gerichte publieke en particuliere investeringen om deze kwesties aan te pakken, evenals andere investeringen met een aanzienlijk effect op milieu en gezondheid, kunnen de groei en de veerkracht bevorderen en bijdragen tot een duurzaam herstel van de crisis. Reeds geplande investeringen bieden de mogelijkheid snel projecten in kaart te brengen die kunnen worden vervroegd om het economisch herstel te ondersteunen, bijvoorbeeld op het gebied van renovatie van gebouwen en hernieuwbare energie. Bij de voorbereidingen voor herstelmaatregelen op middellange termijn kan worden voortgebouwd op de nationale energie- en klimaatplannen van de lidstaten, de lijst van projecten van gemeenschappelijk belang en de plannen voor de ontwikkeling van infrastructuur. Voorts zijn het “Rail Baltica”-project en de energie-interconnectieprojecten de belangrijkste investeringsprioriteiten van Litouwen, gericht op meer veiligheid en een betere integratie in de interne markt van de Unie. De programmering voor de periode 2021‐2027 van het Fonds voor een rechtvaardige transitie, dat het voorwerp uitmaakt van een Commissievoorstel, zou Litouwen kunnen helpen bij een aantal uitdagingen van de transitie naar een klimaatneutrale economie, met name in de gebieden die in bijlage D bij het landverslag 2020 worden vermeld. Zo zou Litouwen optimaal gebruik kunnen maken van dat fonds.

                  (23)

                  Terwijl de in deze aanbeveling opgenomen landspecifieke aanbevelingen (“de landspecifieke aanbevelingen 2020”) gericht zijn op het aanpakken van de sociaal-economische gevolgen van de COVID‐19-pandemie en het vergemakkelijken van het economisch herstel, hadden de landspecifieke aanbevelingen 2019 ook betrekking op hervormingen die essentieel zijn om uitdagingen op middellange tot lange termijn aan te pakken. De landspecifieke aanbevelingen 2019 zijn nog steeds relevant en zullen gedurende het Europees Semester van volgend jaar gemonitord blijven worden. Dat geldt ook voor de landspecifieke aanbevelingen 2019 betreffende investeringsgerelateerd economisch beleid. Met alle landspecifieke aanbevelingen 2019 moet rekening worden gehouden bij de strategische programmering van de financiering van het cohesiebeleid na 2020, ook wat betreft de maatregelen ter verzachting van de huidige crisis en de exitstrategieën.

                  (24)

                  Het Europees Semester biedt het kader voor de voortdurende coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de Unie, dat kan bijdragen tot een duurzame economie. De lidstaten hebben in hun nationale hervormingsprogramma’s voor 2020 de stand van zaken opgemaakt over de voortgang die werd gemaakt met de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de Verenigde Naties. Door de landspecifieke aanbevelingen 2020 volledig uit te voeren, zal Litouwen bijdragen aan de vooruitgang in de richting van de SDG’s en aan de gemeenschappelijke inspanning om in de Unie te komen tot concurrerende duurzaamheid.

                  (25)

                  Nauwe coördinatie tussen de economieën van de economische en monetaire unie is essentieel voor een snel herstel van de economische impact van de COVID‐19-pandemie. Als lidstaat die de euro als munt heeft, en rekening houdend met de politieke richtsnoeren van de Eurogroep, moet Litouwen ervoor zorgen dat zijn beleid in overeenstemming blijft met de eurozoneaanbevelingen van 2020 en wordt afgestemd op het beleid van de andere lidstaten die de euro als munt hebben.

                  (26)

                  In de context van het Europees Semester 2020 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Litouwen verricht en in het landverslag 2020 gepubliceerd. Voorts heeft de Commissie het stabiliteitsprogramma 2020 en het nationale hervormingsprogramma 2020 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in eerdere jaren tot Litouwen zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Litouwen, maar heeft zij ook getoetst of de Unieregels en ‐richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak het algeheel economisch bestuur van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

                  (27)

                  In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht, en zijn advies daarover (7) is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

            BEVEELT AAN dat Litouwen in 2020 en 2021 de volgende actie onderneemt:

                  1.

                  Overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact alle nodige maatregelen nemen om de COVID‐19-pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, waarbij de investeringen worden verhoogd. De veerkracht van het nationale zorgstelsel versterken, onder meer door toereikende financiering vrij te maken en door tekorten aan zorgpersoneel en kritieke medische goederen aan te pakken. De toegankelijkheid en de kwaliteit van de zorgdiensten verbeteren.

                  2.

                  De gevolgen van de COVID‐19-crisis voor de werkgelegenheid verzachten. De financiering en het bereik van AAMB-maatregelen uitbreiden en vaardigheden bevorderen. De dekking en de toereikendheid van het sociale vangnet waarborgen en ervoor zorgen dat het belasting- en uitkeringsstelsel doeltreffender bescherming biedt tegen armoede.

                  3.

                  De liquiditeit van bedrijven ondersteunen, vooral voor kmo’s en exportgerichte sectoren. Mature publieke investeringsprojecten vervroegen en private investeringen aanmoedigen om het economisch herstel te bevorderen. De investeringen toespitsen op de groene en de digitale transitie, met name op de dekking en het gebruik van breedband met zeer hoge capaciteit, het schoon en efficiënt opwekken en gebruiken van energie, en duurzaam vervoer. De technologische innovatie bij kmo’s bevorderen.

         Gedaan te Brussel, 20 juli 2020.

               Voor de Raad

               De voorzitter

            J. KLOECKNER

         (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

         (2)  PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

         (3)  PB C 301 van 5.9.2019, blz. 91.

         (4)  Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad van 7 juli 1997 over de bespoediging en verduidelijking van de tenuitvoerlegging van de procedure bij buitensporige tekorten (PB L 209 van 2.8.1997, blz. 6).

         (5)  Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID‐19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (PB L 99 van 31.3.2020, blz. 5).

         (6)  Verordening (EU) 2020/558 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013 en (EU) nr. 1303/2013 wat betreft specifieke maatregelen met het oog op uitzonderlijke flexibiliteit bij het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen naar aanleiding van de uitbraak van COVID‐19 (PB L 130 van 24.4.2020, blz. 1).

         (7)  In het kader van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.


title: Aanbeveling van de Raad van 20 juli 2020 over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Luxemburg en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Luxemburg 2020/C 282/16

text:
               26.8.2020

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 282/101

      AANBEVELING VAN DE RAAD
      van 20 juli 2020
      over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Luxemburg en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2020 van Luxemburg
      (2020/C 282/16)
      DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
      Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
      Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
      Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
      Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
      Gezien de conclusies van de Europese Raad,
      Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
      Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
      Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
      Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
      Overwegende hetgeen volgt:

                  (1)

                  Op 17 december 2019 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse strategie voor duurzame groei en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2020 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is terdege rekening gehouden met de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie geproclameerde Europese pijler van sociale rechten. Op 17 december 2019 heeft de Commissie op basis van Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad (2) ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Luxemburg niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zullen worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen.

                  (2)

                  Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Luxemburg gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Luxemburg bij de uitvoering van de op 9 juli 2019 (3) door de Raad aangenomen landspecifieke aanbevelingen (“de landspecifieke aanbevelingen 2019”) heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in eerdere jaren werden aangenomen, en de vooruitgang die Luxemburg bij het nastreven van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

                  (3)

                  Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID-19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, samenlevingen en economieën. Zij zet de nationale zorgstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen, alsmede voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

                  (4)

                  Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

                  (5)

                  Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact. De algemene ontsnappingsclausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en in artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad (4) is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling van 20 maart 2020 was de Commissie van mening dat, gelet op de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-pandemie, aan de voorwaarden om de algemene ontsnappingsclausule te activeren voldaan is en heeft zij de Raad verzocht deze conclusie te bekrachtigen. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. Zij waren het erover eens dat de ernstige economische neergang een resoluut, ambitieus en gecoördineerd antwoord vergt. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. Deze clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

                  (6)

                  Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de COVID-19-pandemie te beperken en te beheersen, de veerkracht van de nationale zorgstelsels te versterken, de sociaal-economische gevolgen van de pandemie te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens, alsmede om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruikmaken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op die gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor het bewerkstelligen van een terugkeer naar de normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene en digitale transformatie moeten integreren, en waarbij lessen uit de crisis worden getrokken.

                  (7)

                  De COVID-19-crisis toont aan hoe flexibel de interne markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de interne markt belemmeren, evenwel worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de zorgsector. Verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen zijn enkele van de cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

                  (8)

                  De Uniewetgever heeft de relevante wetgeving reeds door middel van Verordeningen (EU) 2020/460 (5) en (EU) 2020/558 (6) van het Europees Parlement en de Raad gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen gebruik te maken van alle niet-benutte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen, zodat zij de uitzonderlijke effecten van de COVID-19-pandemie kunnen aanpakken. Die wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten, kunnen lidstaten in het boekjaar 2020-2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Luxemburg wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van die mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst worden getroffen.

                  (9)

                  Op 30 april 2020 heeft Luxemburg zijn nationale hervormingsprogramma 2020 ingediend, en op 29 april 2020 zijn stabiliteitsprogramma 2020. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

                  (10)

                  Luxemburg valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact.

                  (11)

                  In haar stabiliteitsprogramma 2020 voorziet de regering dat het overheidssaldo zal verslechteren van een overschot van 2,2 % van het bruto binnenlands product (bbp) in 2019 tot een tekort van 8,5 % van het bbp in 2020. Het tekort zal naar verwachting afnemen tot 3,0 % van het bbp in 2021. Na in 2019 te zijn gedaald tot 22,1 % van het bbp, zal de overheidsschuldquote volgens het stabiliteitsprogramma 2020 naar verwachting in 2020 oplopen tot 28,7 % van het bbp. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid vanwege de COVID-19-pandemie.

                  (12)

                  Als reactie op de COVID-19-pandemie en als onderdeel van een gecoördineerde Unieaanpak heeft Luxemburg tijdige begrotingsmaatregelen vastgesteld om de capaciteit van het zorgstelsel te vergroten, de pandemie in te dammen en bijstand te verlenen aan personen en sectoren die bijzonder getroffen zijn. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 bedroegen die begrotingsmaatregelen 5,5 % van het bbp. De maatregelen omvatten onder meer het versterken van de gezondheidszorg, steun voor noodlijdende bedrijven, terug te betalen en niet terug te betalen hulp, ook voor zelfstandigen en werktijdverkortingsregelingen, inclusief grensarbeiders. Daarnaast heeft Luxemburg maatregelen aangekondigd die, ook al hebben zij geen rechtstreekse gevolgen voor de begroting, toch zullen bijdragen tot het verlenen van liquiditeitssteun aan ondernemingen. Hierbij gaat het om belastinguitstel, leningen aan kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) in tijdelijke financiële moeilijkheden en garanties. In tegenstelling tot het stabiliteitsprogramma 2020 gaat de Commissie uit van een kleiner effect van het pakket, aangezien zij belastinguitstel en de toekenning van leningen niet als discretionaire maatregelen met gevolgen voor de begroting beschouwt. De autoriteiten zijn echter van mening dat een deel van het belastinguitstel voor directe belastingen uiteindelijk wel gevolgen voor de begroting zou hebben; die gevolgen zijn meegenomen in het bovengenoemde cijfer van 5,5 % van het bbp. Bovendien is een deel van de kosten in verband met werktijdverkortingsregelingen in aanmerking genomen als onderdeel van de werking van de automatische stabilisatoren. Over het algemeen zijn de door Luxemburg genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren uit de mededeling van de Commissie van 13 maart 2020. De volledige uitvoering van de noodmaatregelen en van ondersteunende begrotingsmaatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

                  (13)

                  Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het overheidssaldo van Luxemburg geraamd op een tekort van 4,8 % van het bbp in 2020 en een overschot van 0,1 % in 2021. De overheidsschuldquote blijft naar verwachting onder 60 % van het bbp in 2020 en 2021. In vergelijking met de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie is het stabiliteitsprogramma 2020 gebaseerd op voorzichtigere aannamen voor zowel de ontvangsten als de uitgaven.

                  (14)

                  Op 20 mei 2020 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag een verslag opgesteld wegens de verwachte overschrijding door Luxemburg van de tekortdrempel van 3 % van het bbp in 2020. In het algemeen blijkt uit de analyse van de Commissie dat het tekortcriterium in de zin van het Verdrag en van Verordening (EG) nr. 1467/97 niet is nageleefd.

                  (15)

                  Luxemburg heeft een van de best presterende zorgstelsels in de Unie. Omdat 49 % van de artsen en 62 % van het zorgpersoneel uit het buitenland komt, ligt het stelsel ruim boven de kritieke kwetsbaarheidsdrempel (indicator van de Wereldgezondheidsorganisatie). In deze context zou het Luxemburgse zorgstelsel kunnen worden getroffen door unilaterale beslissingen van buurlanden in tijden van crisis. Luxemburg moest in recordtijd kortetermijnmaatregelen nemen ter verbetering van de veerkracht van zijn gezondheidszorg in de nasleep van de COVID-19-crisis, bijvoorbeeld het mobiliseren van medische infrastructuur en het opzetten van een tijdelijke uitbreiding van een ziekenhuis, alsook het bieden van accommodatie in Luxemburg voor zorgwerkers die over de grens werken en hun gezinnen.

                  (16)

                  Het zorgstelsel zal in de toekomst naar verwachting met steeds grotere uitdagingen worden geconfronteerd, naast het feit dat het aantal openstaande vacatures voor zorgwerkers sinds enkele jaren toeneemt. Naar verwachting zal de groeiende en vergrijzende bevolking namelijk steeds vaker een beroep doen op de gezondheidszorg en zal in de komende 15 jaar 59 % tot 69 % van het medisch personeel met pensioen gaan. Vernieuwingen in de vaardighedenmix en de ontwikkeling van beroepstaken, taakverdeling en vervanging zullen belangrijk zijn om ervoor te zorgen dat het aantrekkelijk blijft om in de zorgsector te werken. Meer in het algemeen is het bestuur van het zorgstelsel voor verbetering vatbaar, onder meer op het gebied van samenwerking met de buurlanden, en de regering heeft net een ingrijpende hervorming in gang gezet. Hoewel de digitale infrastructuur in Luxemburg al op een hoog peil staat, wordt er nog steeds gewerkt aan e-gezondheidsoplossingen, zoals het langs digitale weg vergoeden van aanbieders. Luxemburg heeft zich sterk gericht op digitale technologieën, zoals supercomputing, artificiële intelligentie, blockchain en big data, en heeft het potentieel om deze kennis in te zetten bij de samenwerking op Unieniveau om een belangrijke bijdrage te leveren aan het onderzoek naar het neutraliseren van het virus dat verantwoordelijk is voor COVID-19 en het terugdringen van het aantal besmettingen. Luxemburg heeft ook een nieuwe steunregeling opgezet voor investeringsprojecten voor onderzoek naar en ontwikkeling van producten ter bestrijding van COVID-19. Hierbij gaat het om de producten die nodig zijn om de huidige COVID-19-pandemie efficiënt aan te pakken, zoals doeltreffende behandelingen en vaccins.

                  (17)

                  Volgens de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie zal de werkloosheid stijgen tot 6,4 % in 2020 en dalen tot 6,1 % in 2021. Luxemburg heeft een aantal maatregelen genomen om de werkgelegenheid op peil te houden, met name inzake “chômage partiel” (gedeeltelijke werkloosheid). Kwetsbaardere groepen, zoals oudere en laaggeschoolde werknemers, verdienen echter bijzondere aandacht in een context waarin de nieuwe minimuminkomensregeling (REVIS, “revenu d'inclusion sociale”) al heeft geleid tot een toename van het aantal bij de openbare dienst voor arbeidsvoorziening geregistreerde werklozen nu de registratie van de begunstigden sinds januari 2019 verplicht is. Die kwetsbaardere groepen zouden het meest te lijden hebben onder de toegenomen concurrentie op de arbeidsmarkt als gevolg van de COVID-19-crisis. Andere kwetsbare mensen die onder de crisis te lijden kunnen hebben, zijn tijdelijke werknemers en laaggeschoolde werknemers in het algemeen. De lage arbeidsparticipatie van oudere werknemers in Luxemburg blijft een structureel probleem dat ook gevolgen heeft voor de houdbaarheid van het pensioenstelsel op lange termijn. Dit is al aan bod gekomen in de landspecifieke aanbevelingen die in voorgaande jaren tot Luxemburg zijn gericht. In de huidige situatie lopen oudere werknemers meer risico om te worden ontslagen als gevolg van de COVID-19-crisis; het is nu belangrijker dan ooit hun aanpassingsvermogen voor andere banen en sectoren te vergroten, onder meer door bij- en omscholing. De prestaties van Luxemburg inzake sociale inclusie liggen dicht bij het Uniegemiddelde, maar de indicatoren voor ongelijkheid en armoede onder werkenden zijn de afgelopen jaren verzwakt, en de kansen voor studenten blijven sterk afhankelijk van hun sociaal-economische achtergrond. In deze context moeten met name kwetsbaardere groepen worden ondersteund om de sociale gevolgen van de COVID-19-crisis op te vangen.

                  (18)

                  Om bedrijven — met name kmo’s, zelfstandigen en micro-ondernemingen — door de COVID-19-crisis heen te helpen, heeft Luxemburg een aantal maatregelen opgenomen in zijn stabiliseringsplan dat op 25 maart 2020 is gepresenteerd. De detailhandel is een van de meest getroffen sectoren, vanwege de instorting van de vraag en door de huidige maatregelen die ervoor zorgden dat veel bedrijven in het geheel niet of slechts in beperkte mate konden functioneren. Flexibiliteit in de regelgeving zou de detailhandel helpen om zich na de COVID-19-crisis te herstellen. Voorts zou het nuttig zijn kmo’s te ondersteunen bij de invoering van digitale technologieën die de bedrijfscontinuïteit garanderen, zoals e-handel. Gedurende de gehele herstelperiode moeten passende maatregelen worden gehandhaafd, waarbij een geleidelijke en flexibele uitfasering plaatsvindt en de meest getroffen sectoren worden geïdentificeerd, zodat specifieke ondersteuningsplannen kunnen worden ontwikkeld waarmee zij in de herstelfase een inhaalslag kunnen maken. Bij het uitvoeren van deze maatregelen moet rekening worden gehouden met de veerkracht van de banksector. Na de meest acute fase van de COVID-19-crisis kan, om de transitie en de oprichting van nieuwe kmo’s in groeibevorderende sectoren te ondersteunen, een hervorming van het Luxemburgse insolventiekader helpen bedrijven een tweede kans te geven als zij buiten hun schuld failliet gaan.

                  (19)

                  Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te bevorderen, onder meer door relevante hervormingen, met name in digitale en groene sectoren. Luxemburg heeft al initiatieven ontplooid om digitalisering en innovatie te stimuleren, maar de technologische integratie in het bedrijfsleven en de particuliere investeringen, alsook de digitalisering van overheidsdiensten blijven laag in vergelijking met het veelbelovende klimaat en de ambitie van het land om de stap te zetten naar een datagestuurde economie. Investeringen in digitalisering, geavanceerde digitale vaardigheden en innovatie zullen essentieel zijn om kmo’s te ondersteunen en de productiviteit en het concurrentievermogen te stimuleren. Het herstel moet ook verder worden ondersteund door ambitieuze groene investeringen op korte termijn te bevorderen. Dit kunnen met name belangrijke sectoren zijn: duurzaam vervoer, waaronder vervoer over het spoor, duurzame bouw, vooral met betrekking tot de energie-efficiëntie van zowel bestaande als nieuwe gebouwen, en hernieuwbare energie. Dit zou bijdragen tot een krachtige groene stimulans en Luxemburg helpen de kloof naar zijn doelstellingen voor 2030 inzake broeikasgasemissievermindering, energie-efficiëntie en hernieuwbare energie te dichten, en de weg vrij te maken naar klimaatneutraliteit. Verdere inventarisatie van de investeringsbehoeften en -bronnen blijft noodzakelijk, ook in het licht van de gevolgen van de COVID-19-pandemie voor de economie en de overheidsfinanciën. De programmering voor de periode 2021-2027 van het Fonds voor een rechtvaardige transitie, dat het voorwerp uitmaakt van een Commissievoorstel, zou Luxemburg kunnen helpen bij een aantal uitdagingen van de transitie naar een klimaatneutrale economie, met name in de gebieden die in bijlage D bij het landverslag 2020 worden vermeld. Zo zou Luxemburg optimaal gebruik kunnen maken van dat fonds.

                  (20)

                  Luxemburg heeft te maken met aanzienlijke witwasrisico’s gezien de grote instroom van buitenlandse directe investeringen en de aanwezigheid van complexe juridische structuren waar buitenlandse geldschieters achter zitten. Deze risico’s worden weerspiegeld in de nationale risicobeoordeling, met name met betrekking tot beroepsbeoefenaren die zich bezighouden met het verlenen van diensten aan ondernemingen en trusts of beleggingsdiensten. Zwakke punten in de toepassing van het antiwitwaskader door die beroepsbeoefenaren leidt ertoe dat de risicoanalyses ontoereikend zijn en dat verdachte activiteiten niet vaak genoeg worden gemeld. Het toezicht op die beroepsbeoefenaren is niet intensief genoeg om deze tekortkomingen te verhelpen. Om de geheimhouding te beperken en de uiteindelijke begunstigden te identificeren is een nationaal register van uiteindelijk begunstigden opgezet. De kwaliteit van de verstrekte informatie en de doeltreffendheid van het register moeten in de loop van de tijd worden gemonitord.

                  (21)

                  Het aanpakken van agressieve fiscale planning blijft essentieel om de efficiëntie en de billijkheid van belastingstelsels te verbeteren, zoals wordt erkend in de aanbeveling van 2020 over het economisch beleid van de eurozone. De overloopeffecten van de agressieve fiscale planningsstrategieën van belastingplichtigen tussen de lidstaten vereisen gecoördineerde nationale beleidsmaatregelen ter aanvulling van de Uniewetgeving. Luxemburg heeft stappen ondernomen om agressieve fiscale planning aan te pakken door eerder overeengekomen internationale en Europese initiatieven uit te voeren, maar de hoge dividend-, rente- en royaltybetalingen als percentage van het bbp wijzen erop dat bedrijven de nationale belastingregels gebruiken voor agressieve fiscale planning. Een groot deel van de buitenlandse directe investeringen wordt aangehouden door zogeheten “special purpose entities”. De inhoudingsvrijstelling op uitgaande (d.w.z. door inwoners van de Unie aan inwoners van derde landen) betalingen van interesten en royalty’s en de inhoudingsvrijstelling voor dividenduitkeringen kunnen er in bepaalde omstandigheden toe leiden dat over die betalingen in het geheel geen belasting wordt geheven indien daarover in de ontvangende jurisdictie evenmin belasting verschuldigd is. Luxemburg heeft een wetsontwerp ingediend tot afschaffing van de aftrekbaarheid van rente- en royaltybetalingen aan jurisdicties die zijn opgenomen in de Unielijst van jurisdicties die niet coöperatief zijn op belastinggebied, overeenkomstig zijn toezegging om beschermende maatregelen te nemen ten aanzien van zulke jurisdicties.

                  (22)

                  Terwijl de in deze aanbeveling opgenomen landspecifieke aanbevelingen (“de landspecifieke aanbevelingen 2020”) gericht zijn op het aanpakken van de sociaal-economische gevolgen van de COVID-19-pandemie en het vergemakkelijken van het economisch herstel, hadden de landspecifieke aanbevelingen 2019 ook betrekking op hervormingen die essentieel zijn om uitdagingen op middellange tot lange termijn aan te pakken. De landspecifieke aanbevelingen 2019 zijn nog steeds relevant en zullen gedurende het Europees Semester van volgend jaar gemonitord blijven worden. Dat geldt ook voor de landspecifieke aanbevelingen 2019 betreffende investeringsgerelateerd economisch beleid. Met alle landspecifieke aanbevelingen 2019 moet rekening worden gehouden bij de strategische programmering van de financiering van het cohesiebeleid na 2020, ook wat betreft de maatregelen ter verzachting van de huidige crisis en de exitstrategieën.

                  (23)

                  Het Europees Semester biedt het kader voor de voortdurende coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de Unie, dat kan bijdragen tot een duurzame economie. De lidstaten hebben in hun nationale hervormingsprogramma’s voor 2020 de stand van zaken opgemaakt over de voortgang die werd gemaakt met de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de Verenigde Naties. Door de landspecifieke aanbevelingen 2020 volledig uit te voeren zal Luxemburg bijdragen aan de vooruitgang in de richting van de SDG’s en aan de gemeenschappelijke inspanning om in de Unie te komen tot concurrerende duurzaamheid.

                  (24)

                  Nauwe coördinatie tussen de economieën van de economische en monetaire unie is essentieel voor een snel herstel van de economische impact van de COVID-19-pandemie. Als lidstaat die de euro als munt heeft, en rekening houdend met de politieke richtsnoeren van de Eurogroep, moet Luxemburg ervoor zorgen dat zijn beleid in overeenstemming blijft met de eurozoneaanbevelingen van 2020 en wordt afgestemd op het beleid van de andere lidstaten die de euro als munt hebben.

                  (25)

                  In de context van het Europees Semester 2020 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Luxemburg verricht en in het landverslag 2020 gepubliceerd. Voorts heeft de Commissie het stabiliteitsprogramma 2020 en het nationale hervormingsprogramma 2020 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in eerdere jaren tot Luxemburg zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Luxemburg, maar heeft zij ook getoetst of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak het algeheel economisch bestuur van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

                  (26)

                  In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2020 onderzocht, en zijn advies daarover (7) is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

            BEVEELT AAN dat Luxemburg in 2020 en 2021 de volgende actie onderneemt:

                  1.

                  Overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact alle nodige maatregelen nemen om de COVID-19-pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, waarbij de investeringen worden verhoogd. De veerkracht van het zorgstelsel verbeteren door te zorgen voor voldoende zorgwerkers. Hervormingen ter verbetering van de governance van het zorgstelsel en de e-gezondheid versnellen.

                  2.

                  Het effect van de COVID-19-crisis op de werkgelegenheid verzachten, met speciale aandacht voor mensen die in een moeilijke arbeidsmarktpositie verkeren.

                  3.

                  Zorgen voor een doeltreffende tenuitvoerlegging van maatregelen om liquiditeit te verstrekken aan bedrijven, met name kmo’s en zelfstandigen. Mature publieke investeringsprojecten vervroegen en private investeringen aanmoedigen om het economisch herstel te bevorderen. De investeringen toespitsen op de groene en digitale transitie, met name op duurzaam vervoer en duurzame gebouwen, schoon en efficiënt opwekken en gebruiken van energie, bijdragen tot een geleidelijke decarbonisatie van de economie. Innovatie en digitalisering bevorderen, vooral in het bedrijfsleven.

                  4.

                  Zorgen voor doeltreffend toezicht op en handhaving van het antiwitwaskader ten aanzien van verleners van trust- en bedrijfsdiensten en beleggingsdiensten. Meer doen om de kenmerken van het belastingstelsel aan te pakken die agressieve fiscale planning, met name via uitgaande betalingen, in de hand werken.

         Gedaan te Brussel, 20 juli 2020.

               Voor de Raad

               De voorzitter

            J. KLOECKNER

         (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

         (2)  Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25).

         (3)  PB C 301 van 5.9.2019, blz. 97.

         (4)  Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad van 7 juli 1997 over de bespoediging en verduidelijking van de tenuitvoerlegging van de procedure bij buitensporige tekorten (PB L 209 van 2.8.1997, blz. 6).

         (5)  Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID-19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (PB L 99 van 31.3.2020, blz. 5).

         (6)  Verordening (EU) 2020/558 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013 en (EU) nr. 1303/2013 wat betreft specifieke maatregelen met het oog op uitzonderlijke flexibiliteit bij het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen naar aanleiding van de uitbraak van Covid‐19 (PB L 130 van 24.4.2020, blz. 1).

         (7)  In het kader van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.