               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.2.2019
            COM(2019) 70 final
            Aanbeveling voor een
            BESLUIT VAN DE RAAD
            houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen met het oog op een overeenkomst tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika over grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal voor justitiële samenwerking in strafzaken

               TOELICHTING

               1.
                     ACHTERGROND

               Grensoverschrijdende gegevensstromen nemen toe met het als maar grotere gebruik van sociale media, webmail, berichtendiensten en apps om te communiceren, te werken, sociale contacten te onderhouden en informatie te verkrijgen, onder meer voor onrechtmatige doeleinden. Steeds meer strafrechtelijke onderzoeken zijn dan ook gebaseerd op elektronisch bewijsmateriaal dat niet openbaar is. Het grenzeloze karakter van het internet en de wijze waarop diensten van waar ook ter wereld kunnen worden aangeboden, ook door niet-Europese ondernemingen, betekent dat het vergemakkelijken van grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal een urgente kwestie is en bijna elk soort strafbaar feit betreft. Met name de recente terroristische aanslagen hebben eens te meer aangetoond dat er vooral moet worden gezocht naar manieren waarop rechters en openbare aanklagers van de EU-lidstaten digitaal bewijsmateriaal sneller en doeltreffender kunnen veiligstellen en verkrijgen.

               Meer dan de helft van alle strafrechtelijke onderzoeken die vandaag worden gevoerd, vereisen grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal. Bij ongeveer 85 % van de strafrechtelijke onderzoeken is elektronisch bewijsmateriaal nodig, en bij twee derde van deze onderzoeken is het nodig bewijs te verkrijgen van aanbieders van onlinediensten die in een ander rechtsgebied zijn gevestigd. Het aantal verzoeken aan de belangrijkste aanbieders van onlinediensten is in de periode tussen 2013 en 2018 toegenomen met 84 %. Dit soort gegevens is bij strafrechtelijke onderzoeken van essentieel belang om een persoon te identificeren of om informatie over diens activiteiten te verkrijgen.

               Met elektronisch bewijsmateriaal worden verschillende soorten gegevens in elektronische vorm bedoeld, die relevant zijn voor het onderzoeken en vervolgen van strafbare feiten, en die vaak worden opgeslagen op de servers van aanbieders van onlinediensten. Het gaat zowel om "inhoudelijke gegevens", zoals e-mails, tekstberichten, foto’s en video’s, als om "niet-inhoudelijke gegevens", zoals abonnee- of verkeersgegevens over een online-account.

               Samenwerking tussen gerechtelijke autoriteiten is de traditionele methode waarmee autoriteiten samenwerken om alle vormen van criminaliteit aan te pakken. Momenteel gebruiken de lidstaten het Europees onderzoeksbevel als voornaamste middel om toegang te vragen tot grensoverschrijdend elektronisch bewijsmateriaal in de meeste landen van de Europese Unie .

               Ten aanzien van derde landen (en Denemarken en Ierland, die niet deelnemen aan het Europees onderzoeksbevel) kunnen de lidstaten van de Europese Unie gebruikmaken van verzoeken om wederzijdse rechtshulp. Daarbij zijn aan beide zijden verschillende autoriteiten betrokken. De procedures zijn ontworpen vóór de opkomst van het internet, toen het volume van verzoeken slechts een fractie van het huidige bedroeg, en er nog geen rekening diende te worden gehouden met de vluchtigheid van elektronisch bewijsmateriaal.

               Een van de belangrijkste ontvangers van verzoeken om wederzijdse rechtshulp uit lidstaten van de Europese Unie (en uit de hele wereld) met het oog op toegang tot elektronisch bewijsmateriaal, is de Verenigde Staten van Amerika, waar de grootste dienstverleners hun hoofdvestiging hebben. Op 25 juni 2003 werd een overeenkomst ondertekend betreffende wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika, die op 1 februari 2010 in werking is getreden. De overeenkomst is een belangrijk trans-Atlantisch mechanisme om doeltreffende samenwerking in strafzaken te waarborgen en georganiseerde misdaad en terrorisme te bestrijden.

               In 2016 vond een eerste gezamenlijke evaluatie van de overeenkomst plaats
                  1
               . Daaruit werd geconcludeerd dat de overeenkomst een meerwaarde biedt aan de wederzijdse rechtshulp tussen de EU en de VS en in het algemeen goed werkt. Er zullen verdere inspanningen worden geleverd om deze samenwerking te verbeteren. Hoewel justitiële samenwerking tussen overheidsinstanties, met name die van de Verenigde Staten van Amerika, cruciaal is, is deze methode, met een gemiddelde duur van 10 maanden, echter vaak te traag, rekening houdend met het vluchtige karakter van elektronisch bewijsmateriaal, en kan zij leiden tot onevenredige kosten. Bovendien is soevereiniteit weliswaar een belangrijk aspect bij justitiële samenwerking in een bepaald onderzoek, maar is de enige band met een andere staat, steeds vaker de locatie van de gegevens of de dienstverlener. Wat specifiek elektronisch bewijsmateriaal betreft, werden de lidstaten in de gezamenlijke evaluatie van 2016 aangemoedigd om rechtstreeks met de Amerikaanse dienstverleners samen te werken om elektronisch bewijsmateriaal sneller en doeltreffender veilig te stellen en te verkrijgen.

               Rechtstreekse samenwerking met Amerikaanse dienstverleners is een alternatief kanaal geworden voor justitiële samenwerking. Zij is beperkt tot niet-inhoudelijke gegevens
                  2
                en uit het oogpunt van het Amerikaanse recht vrijwillig. In de praktijk kunnen de autoriteiten van de lidstaten van de Europese Unie rechtstreeks contact opnemen met een dienstverlener in de Verenigde Staten van Amerika met verzoeken overeenkomstig het nationale strafprocesrecht betreffende gegevens waartoe de dienstverlener toegang heeft, doorgaans gegevens over een gebruiker van de diensten die hij aanbiedt. Het gaat om bepaalde dienstverleners die in de Verenigde Staten, en in mindere mate, in Ierland zijn gevestigd en die vrijwillig rechtstreeks antwoorden op verzoeken van rechtshandhavingsinstanties van lidstaten, voor zover deze verzoeken betrekking hebben op niet-inhoudelijke gegevens.

               Op grond van het Amerikaanse recht
                  3
                kunnen in de VS gevestigde dienstverleners rechtstreeks samenwerken met Europese overheidsinstanties als het om niet-inhoudelijke gegevens gaat. Deze samenwerking is echter vrijwillig. Dienstverleners hebben op die manier hun eigen beleid tot stand gebracht, of beslissen per geval of en op welke wijze zij samenwerken. Naast de toename van de rechtstreekse samenwerking met dienstverleners, werd in recente uitspraken en rechtszaken in de Verenigde Staten getracht te verduidelijken of Amerikaanse autoriteiten het recht hebben om te verzoeken om de overlegging van gegevens die zijn opgeslagen in het buitenland door een dienstverlener wiens hoofdzetel in de Verenigde Staten is gevestigd, met name in de zaak "Microsoft Ierland"
                  4
               .

               Het aantal verzoeken om rechtstreekse samenwerking op vrijwillige basis is snel toegenomen, met meer dan 124 000 verzoeken in 2017. Rechtstreekse samenwerking op vrijwillige basis zorgt weliswaar voor snellere toegang in vergelijking met wederzijdse rechtshulp, maar is wel beperkt tot niet-inhoudelijke gegevens. Voorts kan die samenwerking onbetrouwbaar zijn, garandeert zij mogelijk niet de passende procedurele waarborgen, is zij alleen mogelijk met een beperkt aantal dienstverleners die allemaal een ander beleid voeren, is zij niet transparant en kent zij geen verantwoordingsplicht. De daaruit voortvloeiende versnippering kan leiden tot rechtsonzekerheid, vragen doen rijzen over de rechtmatigheid van de vervolging en aanleiding geven tot zorgen over de bescherming van de grondrechten en procedurele waarborgen voor de personen die bij dergelijke verzoeken betrokken zijn. Bovendien wordt minder dan de helft van alle verzoeken aan dienstverleners ingewilligd
                  5
               .

               Wat betreft de mogelijke wederzijdse verzoeken van de Amerikaanse autoriteiten aan dienstverleners in de Europese Unie, verbiedt het rechtskader voor telecommunicatie in veel lidstaten nationale aanbieders van telecommunicatiediensten momenteel om rechtstreeks te reageren op verzoeken van buitenlandse autoriteiten, ook als die verzoeken betrekking hebben op niet-inhoudelijke gegevens. Bovendien is er geen rechtskader dat rechtstreekse samenwerking in andere communicatiesectoren toestaat. Doorgaans kunnen Amerikaanse autoriteiten dergelijke gegevens alleen van dienstverleners in de EU verkrijgen door middel van een verzoek om wederzijdse rechtshulp.

               2.
                     DOELSTELLINGEN VAN HET VOORSTEL

               De Europese Commissie heeft zich er in de Europese veiligheidsagenda van april 2015
                  6
                toe verbonden te bekijken wat de belemmeringen voor strafrechtelijk onderzoek naar cybercriminaliteit zijn, met name wat betreft grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal. Op 17 april 2018 heeft de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad voorstellen ingediend voor respectievelijk een verordening betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken
                  7
                en een richtlijn tot vaststelling van geharmoniseerde regels inzake de aanwijzing van wettelijke vertegenwoordigers ten behoeve van de bewijsgaring in strafprocedures (hierna "de voorstellen inzake elektronisch bewijsmateriaal" genoemd)
                  8
               .

               Deze voorstellen hebben als doel het proces om bewijsmateriaal dat in handen is van in een ander rechtsgebied gevestigde dienstverleners, veilig te stellen en rechtstreeks van die dienstverleners te verkrijgen, in de Europese Unie te bespoedigen. Het toepassingsgebied van de voorstellen omvat specifieke soorten dienstverleners die diensten aanbieden in de Europese Unie. Een dienstverlener biedt in de Europese Unie diensten aan wanneer hij gebruikers in één of meer lidstaten de mogelijkheid biedt om van zijn diensten gebruik te maken en wanneer hij een reële link heeft met de Unie, bijvoorbeeld omdat hij een vestiging heeft in een lidstaat of diensten verleent aan een groot aantal gebruikers in die lidstaat. Dienstverleners die niet in de Europese Unie aanwezig zijn, zijn verplicht om een wettelijke vertegenwoordiger aan te wijzen ten aanzien van wie bevelen tot verstrekking kunnen worden afgedwongen.

               De Europese Raad heeft zowel intern als extern gewezen op het belang van deze kwestie. In de conclusies van de Europese Raad van 18 oktober 2018 wordt het volgende vermeld: "Om terrorisme en andere zware en georganiseerde criminaliteit doeltreffend te bestrijden, zowel binnen de EU als op internationaal niveau, moeten er oplossingen worden gevonden om te zorgen voor snelle en efficiënte grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal; uiterlijk aan het einde van de zittingsperiode moet overeenstemming worden bereikt over de Commissievoorstellen betreffende elektronisch bewijsmateriaal en toegang tot financiële informatie, en betreffende het beter bestrijden van witwaspraktijken
                  9
               . De Commissie moet ook zo spoedig mogelijk onderhandelingsmandaten voor de internationale onderhandelingen over elektronisch bewijsmateriaal indienen".

               De voorstellen van de Commissie inzake elektronisch bewijsmateriaal vormen de basis voor een gecoördineerde en samenhangende aanpak, zowel binnen de Europese Unie als door de Europese Unie op internationaal niveau, met inachtneming van de voorschriften van de Europese Unie, onder meer wat betreft non-discriminatie tussen lidstaten van de Europese Unie en hun onderdanen. Hoewel de Commissie in haar effectbeoordeling bij de voorstellen inzake elektronisch bewijsmateriaal reeds opmerkte dat het nuttig zou kunnen zijn de voorstellen aan te vullen met bilaterale of multilaterale overeenkomsten over grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal met bijbehorende waarborgen, heeft zij besloten EU-regels over de passende voorwaarden en waarborgen voor grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal voor te stellen alvorens onderhandelingen met derde partijen aan te knopen.

               Op internationaal niveau zijn besprekingen gaande als onderdeel van de onderhandelingen over een tweede aanvullend protocol bij het Verdrag van de Raad van Europa inzake cybercriminaliteit
                  10
               . Grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal was regelmatig een agendapunt van recente EU/VS-ministeriële bijeenkomsten op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken.

               De twee aanbevelingen om respectievelijk onderhandelingen te openen met de Verenigde Staten van Amerika en deel te nemen aan de onderhandelingen over het tweede aanvullend protocol bij het Verdrag van de Raad van Europa inzake cybercriminaliteit worden tegelijkertijd door de Commissie vastgesteld. Hoewel de twee processen in een ander tempo zullen vorderen, hebben zij betrekking op onderling samenhangende kwesties en kunnen de verbintenissen die bij één onderhandeling zijn aangegaan, rechtstreeks van invloed zijn op andere elementen van de onderhandelingen.

               De voorstellen inzake elektronisch bewijsmateriaal zijn weliswaar gericht op de situatie van specifieke soorten dienstverleners die diensten aanbieden op de EU-markt, maar er bestaat toch een risico dat verplichtingen in strijd zijn met het recht van derde landen. Om deze gevallen van collisie aan te pakken en in overeenstemming met het beginsel van internationale courtoisie, bevatten de voorstellen inzake elektronisch bewijs bepalingen inzake specifieke mechanismen voor gevallen waarin een dienstverlener wordt geconfronteerd met tegenstrijdige verplichtingen die voortvloeien uit het recht van een derde land wanneer om bewijsmateriaal wordt verzocht. Deze mechanismen omvatten een toetsingsprocedure om duidelijkheid te verschaffen over een dergelijke situatie. Een overeenkomst tussen de EU en de VS moet gericht zijn op het voorkomen van tegenstrijdige verplichtingen tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika.

               Belangrijke dienstverleners die voor strafrechtelijke onderzoeken relevant bewijsmateriaal in handen hebben, opereren onder Amerikaanse jurisdictie. Krachtens de Stored Communications Act van 1986 was het verboden inhoudelijke gegevens openbaar te maken, terwijl niet-inhoudelijke gegevens op vrijwillige basis konden worden verstrekt. De Amerikaanse CLOUD Act (Clarifying Lawful Overseas Use of Data), aangenomen door het Amerikaanse Congres op 23 maart 2018, verduidelijkt door middel van een wijziging van de Stored Communications Act van 1986 dat de Amerikaanse dienstverleners verplicht zijn Amerikaanse bevelen tot verstrekking van inhoudelijke en niet-inhoudelijke gegevens op te volgen, ongeacht waar die gegevens zijn opgeslagen, ook wanneer dat in de Europese Unie is. De CLOUD Act voorziet ook in de mogelijkheid om met buitenlandse overheden uitvoeringsovereenkomsten te sluiten, op basis waarvan Amerikaanse dienstverleners inhoudelijke gegevens rechtstreeks aan die buitenlandse overheden zouden kunnen verstrekken. De onder de CLOUD Act vallende gegevens zijn opgeslagen en onderschepte gegevens afkomstig van communicatie via kabel of elektronische communicatie, terwijl de daaronder vallende strafbare feiten "ernstige misdrijven" zijn. De uitvoeringsovereenkomsten met buitenlandse overheden zijn onderworpen aan bepaalde voorwaarden, met name dat het land in kwestie voldoende bescherming biedt, met inbegrip van de beperking van de toegang tot gegevens over Amerikaanse staatsburgers.

               Dit initiatief heeft als doel om, via gemeenschappelijke regels, de specifieke juridische kwestie te regelen van de toegang tot inhoudelijke en niet-inhoudelijke gegevens die in het bezit zijn van dienstverleners in de Europese Unie of de Verenigde Staten van Amerika. Dit initiatief zou, in het kader van een internationale overeenkomst, de EU-voorstellen inzake elektronisch bewijsmateriaal aanvullen, door collisie aan te pakken, met name wat betreft inhoudelijke gegevens en de snellere toegang tot elektronisch bewijsmateriaal. Deze aanbeveling omvat onderhandelingsrichtsnoeren voor de opening van onderhandelingen over een EU-brede overeenkomst met de Verenigde Staten van Amerika over grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal. De Europese Unie heeft belang bij een brede overeenkomst met de Verenigde Staten van Amerika, zowel uit het oogpunt van de bescherming van de Europese rechten en waarden, zoals de bescherming van privacy en persoonsgegevens, als uit het oogpunt van onze eigen veiligheidsbelangen.

               Wat inhoudelijke gegevens betreft, verbiedt het thans geldende Amerikaanse recht (Stored Communications Act van 1986), zoals hierboven uiteengezet, Amerikaanse dienstverleners in te gaan op verzoeken van buitenlandse rechtshandhavingsinstanties. Momenteel vereist het Amerikaanse recht dat wordt aangetoond dat er sprake is van een redelijk vermoeden van schuld ("probable cause"), voordat een verzoek om wederzijdse rechtshulp uit een derde land kan worden uitgevoerd. Dienstverleners uit lidstaten van de Europese Unie kunnen momenteel niet ingaan op rechtstreekse verzoeken van instanties van derde landen. Een overeenkomst tussen de EU en de VS zou een aanvulling vormen op de doelstelling en de doeltreffendheid van de voorstellen inzake elektronisch bewijsmateriaal, met name waar het gaat om inhoudelijke gegevens in het bezit van Amerikaanse dienstverleners in de Verenigde Staten van Amerika. Zij zou rechtstreekse samenwerking met een dienstverlener mogelijk maken door een efficiënt rechtskader voor justitiële autoriteiten te creëren, aangezien beroepsbeoefenaars uit de EU momenteel moeilijkheden ondervinden bij het verkrijgen van inhoudelijke gegevens via verzoeken om wederzijdse rechtshulp.

               Wat niet-inhoudelijke gegevens betreft, hebben de Amerikaanse autoriteiten, vanwege het groeiend aantal tot de Verenigde Staten gerichte verzoeken om wederzijdse rechtshulp, rechtshandhavingsinstanties en justitiële autoriteiten van de Unie aangemoedigd om Amerikaanse dienstverleners rechtstreeks om niet-inhoudelijke gegevens te verzoeken, en krachtens het Amerikaans recht kunnen in de Verenigde Staten gevestigde dienstverleners ingaan op dergelijke verzoeken, maar zijn zij daartoe niet verplicht. Een overeenkomst tussen de EU en de VS zou EU-autoriteiten meer zekerheid bieden, voor duidelijke procedurele waarborgen zorgen en versnippering tegengaan bij het verkrijgen van toegang tot niet-inhoudelijke gegevens die in het bezit zijn van Amerikaanse dienstverleners. Zij zou ook zorgen voor wederzijdse toegang voor Amerikaanse autoriteiten tot gegevens die in het bezit zijn van dienstverleners in de EU.

               De aanbeveling voor een besluit van de Raad houdt in dat onderhandelingen tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika worden geopend, met het oog op de sluiting van een trans-Atlantische overeenkomst over rechtstreekse grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal in het bezit van dienstverleners voor gebruik in strafprocedures. Het beoogt samenwerkingsmechanismen aan te passen aan het digitale tijdperk door de rechterlijke macht en rechtshandhavingsinstanties instrumenten te bieden om de moderne communicatiewijzen van criminelen aan te pakken en moderne vormen van criminaliteit te bestrijden.

               Een overeenkomst tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten zou een aantal praktische voordelen opleveren; zij zou:

               ·wederzijdse toegang tot inhoudelijke gegevens mogelijk maken voor justitiële autoriteiten;

               ·de toegang tot niet-inhoudelijke gegevens op basis van bevelen van justitiële autoriteiten regelen, zorgen voor wederzijdse toegang voor autoriteiten uit de EU en de VS, en de voorwaarden en waarborgen voor rechtstreekse samenwerking met dienstverleners herzien;

               ·bijdragen tot de verbetering van de tijdige toegang tot gegevens voor justitiële autoriteiten;

               ·het risico van collisie aanpakken;

               ·het risico van versnippering van regels en procedures tegengaan, en de rechten en waarborgen harmoniseren door middel van één mandaat voor onderhandelingen met de VS voor alle lidstaten van de Europese Unie, waardoor wordt gewaarborgd dat er geen sprake is van discriminatie tussen lidstaten van de Europese Unie en hun burgers;

               ·duidelijkheid verschaffen over het bindende karakter en de handhaving van bevelen ten aanzien van dienstverleners, en tegelijkertijd de verplichtingen van justitiële autoriteiten specificeren.

               De overeenkomst dient afhankelijk te zijn van krachtige mechanismen voor de bescherming van de grondrechten. Deze onderhandelingsrichtsnoeren hebben als doel overheden, dienstverleners en betrokken personen meer rechtszekerheid te bieden, en de evenredigheid, de bescherming van de grondrechten, transparantie en de verantwoordingsplicht van justitiële autoriteiten en dienstverleners te waarborgen.

               3.
                     RELEVANTE BEPALINGEN OP HET BELEIDSTERREIN

               Het huidige EU-rechtskader bestaat uit EU-samenwerkingsinstrumenten op het gebied van strafzaken, zoals Richtlijn 2014/41/EU betreffende het Europees onderzoeksbevel in strafzaken
                  11
                (de EOB-richtlijn), de Overeenkomst betreffende de wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de lidstaten van de Europese Unie
                  12
               , Verordening 2018/1727 betreffende Eurojust
                  13
               , Verordening (EU) 2016/794 betreffende Europol
                  14
               , Kaderbesluit 2002/465/JBZ van de Raad inzake gemeenschappelijke onderzoeksteams
                  15
               , en het voorstel voor een verordening ter voorkoming van de verspreiding van terroristische online-inhoud
                  16
               .

               Op 17 april 2018 heeft de Commissie bij de Raad en het Europees Parlement voorstellen ingediend voor respectievelijk een verordening betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken
                  17
                en een richtlijn tot vaststelling van geharmoniseerde regels inzake de aanwijzing van wettelijke vertegenwoordigers ten behoeve van de bewijsgaring in strafprocedures
                  18
               . Extern heeft de Europese Unie een aantal bilaterale overeenkomsten gesloten tussen de Unie en derde landen, zoals de overeenkomst betreffende wederzijdse rechtshulp tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika
                  19
               . Deze overeenkomst heeft als doel deze regelingen aan te vullen.

               De persoonsgegevens waarop deze aanbeveling voor een besluit van de Raad betrekking heeft, zijn beschermd en mogen alleen worden verwerkt in overeenstemming met de algemene verordening gegevensbescherming (hierna "AVG" genoemd)
                  20
                en, voor autoriteiten in de Europese Unie, de richtlijn inzake gegevensbescherming voor politiële en strafrechtelijke autoriteiten (richtlijn gegevensbescherming bij rechtshandhaving)
                  21
               . De overeenkomst moet een aanvulling vormen op de overeenkomst tussen de EU en de VS over gegevensbescherming en privacy, ook bekend als de "Raamovereenkomst", die op 1 februari 2017 in werking is getreden, en op de Amerikaanse Judicial Redress Act (JRA), die de voordelen van de Amerikaanse Privacy Act ook voor EU-burgers doet gelden en die op 24 februari 2016 door het Amerikaanse Congres is aangenomen.

               De onder deze aanbeveling voor een besluit van de Raad vallende elektronische-communicatiegegevens zijn beschermd en kunnen alleen worden verwerkt in overeenstemming met Richtlijn 2002/58/EG (de e-privacyrichtlijn)
                  22
               .

               De overeenkomst dient de grondrechten, vrijheden en algemene beginselen van het EU-recht, zoals vastgelegd in de verdragen van de Europese Unie en het Handvest van de grondrechten te eerbiedigen, evenals de procedurele rechten, zoals het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een onpartijdig gerecht, het vermoeden van onschuld en de rechten van verdediging, het legaliteitsbeginsel in strafzaken en het beginsel van evenredigheid tussen strafbare feiten en straffen, en alle in dit verband op rechtshandhavingsinstanties of justitiële autoriteiten rustende verplichtingen. Wat betreft de nodige garanties inzake bescherming van persoonsgegevens die vanuit de Europese Unie worden doorgegeven aan Amerikaanse rechtshandhavingsinstanties, zullen de toepasselijke bepalingen van de overeenkomst tussen de EU en de VS over gegevensbescherming en privacy worden aangevuld met extra waarborgen opdat rekening wordt gehouden met het gevoeligheidsniveau van de betrokken gegevenscategorieën en de unieke vereisten inzake de rechtstreekse doorgifte van elektronisch bewijsmateriaal door dienstverleners.

               De overeenkomst mag tevens geen afbreuk doen aan andere bestaande internationale overeenkomsten op het gebied van justitiële samenwerking tussen autoriteiten in strafzaken, zoals de overeenkomst betreffende wederzijdse rechtshulp tussen de EU en de VS. In de bilaterale betrekkingen tussen de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Unie dient de overeenkomst voorrang te hebben boven alle eventuele overeenkomsten of regelingen die tot stand komen in het kader van de onderhandelingen over het tweede aanvullend protocol bij het Verdrag van de Raad van Europa inzake cybercriminaliteit.

               De Raad dient machtiging te verlenen tot het openen van de onderhandelingen, onderhandelingsrichtsnoeren vast te stellen en machtiging te verlenen tot de ondertekening en sluiting van de overeenkomst, zoals bepaald in artikel 218, leden 3 en 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

               Grondrechten

                  De overeenkomst zou op een aantal grondrechten van invloed kunnen zijn:

               ·rechten van de persoon wiens gegevens worden ingezien: met inbegrip van het recht op bescherming van persoonsgegevens; het recht op eerbiediging van het privéleven en van het familie- en gezinsleven, de woning en de communicatie; het recht op vrijheid van meningsuiting en vergadering; het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een onpartijdig gerecht, het vermoeden van onschuld en de rechten van verdediging, het legaliteitsbeginsel en het beginsel van evenredigheid tussen strafbare feiten en straffen;

               ·rechten van de dienstverlener: het recht op vrijheid van ondernemerschap; het recht op een doeltreffende voorziening in rechte;

               ·het recht op vrijheid en veiligheid van personen.

                  Rekening houdend met het relevante acquis inzake privacy- en gegevensbescherming, dient de overeenkomst voldoende en belangrijke waarborgen te bevatten om ervoor te zorgen dat de rechten van deze personen worden beschermd in overeenstemming met de algemene beginselen van het EU-recht en de relevante jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie.

                  De overeenkomst tussen de EU en de VS dient verenigbaar te zijn met de voorstellen van de Commissie inzake elektronisch bewijsmateriaal, zoals deze zich in de loop van de wetgevingsprocedure ontwikkelen en uiteindelijk zullen worden aangenomen.

                  De definities van de strafprocedures waarvoor dergelijke gegevens zouden kunnen worden verkregen, de aard van de betrokken gegevens, de vereisten om een bevel uit te vaardigen, de rechtsmiddelen en waarborgen, en de reikwijdte van de betrokken strafbare feiten zullen een belangrijk onderdeel vormen van de onderhandelingen, teneinde collisie te voorkomen en te zorgen voor een betere toegang voor autoriteiten. De definities en de werkingssfeer dienen verenigbaar te zijn met die van de interne EU-regels inzake elektronisch bewijsmateriaal, inclusief eventuele wijzigingen daarvan.

                  De Commissie is van mening dat het sluiten van een brede overeenkomst in het belang is van zowel de Europese Unie als de Verenigde Staten, aangezien op die manier de justitiële autoriteiten en rechtshandhavingsinstanties van beide zijden meer juridische duidelijkheid krijgen en tegenstrijdige wettelijke verplichtingen voor dienstverleners worden vermeden. Dit is ook de enige manier om te vermijden dat er verschillende regels zijn voor EU-burgers en -dienstverleners afhankelijk van hun nationaliteit.

                  De overeenkomst dient duidelijkheid te verschaffen over het bindende karakter en de handhaving van bevelen ten aanzien van dienstverleners, en dient tegelijkertijd de verplichtingen van justitiële autoriteiten te omschrijven.

                  In de punten 1 tot en met 3 van de onderhandelingsrichtsnoeren presenteert de Commissie de drie belangrijkste doelstellingen van de overeenkomst: ten eerste gemeenschappelijke regels vaststellen en collisie aanpakken voor bevelen betreffende inhoudelijke en niet-inhoudelijke gegevens van een justitiële autoriteit in één overeenkomstsluitende partij, gericht aan een dienstverlener die onderworpen is aan het recht van een andere overeenkomstsluitende partij; ten tweede, op basis van een dergelijk bevel, de rechtstreekse doorgifte van elektronisch bewijsmateriaal van een dienstverlener aan een verzoekende autoriteit op wederkerige basis mogelijk maken, en ten derde ervoor zorgen dat de grondrechten, vrijheden en algemene beginselen van het EU-recht, zoals vastgelegd in de verdragen van de Europese Unie en het Handvest van de grondrechten geëerbiedigd worden.

                  In punt 4 van de onderhandelingsrichtsnoeren stelt de Commissie voor dat de overeenkomst van toepassing zou zijn op strafprocedures, waarmee zowel het vooronderzoek als het proces wordt bedoeld. De regeling moet verenigbaar zijn met artikel 3 van het voorstel voor een verordening betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken. Zowel tijdens het vooronderzoek als tijdens het proces is de volledige rechtsbescherming voor de betrokkenen van toepassing, en gelden met name de strafrechtelijke procedurele waarborgen.

                  Met punt 5 van de onderhandelingsrichtsnoeren stelt de Commissie voor dat de overeenkomst zou leiden tot wederzijdse rechten en verplichtingen voor de partijen bij de overeenkomst.

                  In punt 6 van de onderhandelingsrichtsnoeren stelt de Commissie voor dat de overeenkomst de definities zou bevatten en de betrokken soorten gegevens zou omschrijven, waaronder zowel inhoudelijke als niet-inhoudelijke gegevens. Inhoudelijke gegevens omvatten de inhoud van de elektronische uitwisseling en worden beschouwd als de categorie elektronisch bewijsmateriaal die het sterkst in het privéleven ingrijpt. Niet-inhoudelijke gegevens omvatten zowel abonneegegevens, die in het kader van strafrechtelijke onderzoeken de meest gevraagde soort gegevens vormen, als verkeersgegevens, die informatie bevatten over de identiteit van de verzenders en de ontvangers van elektronische berichten en metagegevens, waaronder het tijdstip, de frequentie en de duur van een uitwisseling.

                  In punt 7 van de onderhandelingsrichtsnoeren stelt de Commissie voor dat de exacte werkingssfeer van de overeenkomst zou worden omschreven wat betreft de strafbare feiten waarop de overeenkomst betrekking heeft en de strafmaatdrempels. De regeling moet verenigbaar zijn met artikel 5, lid 4, van het voorstel voor een verordening betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken. De uitvaardigende autoriteit moet ertoe worden verplicht er in het individuele geval voor te zorgen dat de maatregel noodzakelijk en evenredig is, gelet ook op de ernst van het onderzochte strafbare feit. De overeenkomst dient te voorzien in passende strafmaatdrempels inzake inhoudelijke en niet-inhoudelijke gegevens. De regeling moet verenigbaar zijn met de drempel van drie jaar die het toepassingsgebied van het instrument beperkt tot meer ernstige delicten, zonder de mogelijkheden voor het gebruik ervan door beroepsbeoefenaars buitensporig in te perken.

                  In punt 8 van de onderhandelingsrichtsnoeren stelt de Commissie voor dat de overeenkomst zou voorzien in de voorwaarden waaraan moet worden voldaan voordat een justitiële autoriteit een bevel kan uitvaardigen en in de wijze waarop de betekening of kennisgeving van een bevel kan plaatsvinden. De regeling moet verenigbaar zijn met artikel 5 (betreffende de voorwaarden voor het uitvaardigen van een bevel) van het voorstel voor een verordening betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken.

                  In punt 9 van de onderhandelingsrichtsnoeren stelt de Commissie voor dat de overeenkomst een clausule zou bevatten die doeltreffende rechtsmiddelen ter beschikking stelt van verdachten en beklaagden tijdens de strafprocedure. De overeenkomst dient ook te omschrijven in welke omstandigheden een dienstverlener het recht heeft om bezwaar te maken tegen een bevel. Voor de betrokken personen is het uitgangspunt voor deze bepalingen artikel 17 van het voorstel voor een verordening betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken, dat waarborgt dat de personen op wie het Europees verstrekkingsbevel betrekking heeft, over doeltreffende rechtsmiddelen beschikken overeenkomstig het nationale recht, gewoonlijk tijdens de strafprocedure. De rechtsmiddelen van de betrokkenen worden ook in Richtlijn (EU) 2016/680 en Verordening (EU) 2016/679 gedefinieerd. Aangezien het bevel een bindende maatregel is, kan het ook van invloed zijn op de rechten van dienstverleners, met name wat betreft de vrijheid van ondernemerschap en de voorwaarden waaronder het wordt uitgeoefend. De Commissie stelt voor dat de overeenkomst de dienstverlener het recht zou verlenen om in de uitvaardigende staat bepaalde vorderingen in te stellen, bijvoorbeeld wanneer het bevel niet door een justitiële autoriteit is uitgevaardigd of bekrachtigd.

                  In punt 10 van de onderhandelingsrichtsnoeren stelt de Commissie voor dat de overeenkomst de termijn zou bepalen voor het verstrekken van de gegevens waarop het bevel betrekking heeft. De regeling moet verenigbaar zijn met artikel 9 van het voorstel voor een verordening betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken, dat adressaten verplicht te antwoorden binnen de normale termijn van 10 dagen, maar de autoriteiten de mogelijkheid biedt een kortere termijn te stellen wanneer dat gerechtvaardigd is.

                  In punt 11 van de onderhandelingsrichtsnoeren stelt de Commissie voor dat de overeenkomst geen afbreuk zou doen aan andere bestaande internationale overeenkomsten op het gebied van justitiële samenwerking tussen autoriteiten in strafzaken, zoals de overeenkomst betreffende wederzijdse rechtshulp tussen de EU en de VS.

                  In punt 12 van de onderhandelingsrichtsnoeren stelt de Commissie voor dat de overeenkomst in de bilaterale betrekkingen tussen de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Unie voorrang zou hebben boven het Verdrag van de Raad van Europa inzake cybercriminaliteit en alle eventuele overeenkomsten of regelingen die tot stand komen in de onderhandelingen over het tweede aanvullend protocol bij dat verdrag, voor zover de bepalingen van die overeenkomsten of regelingen betrekking hebben op aangelegenheden die bij de overeenkomst worden geregeld.

                  In punt 13 van de onderhandelingsrichtsnoeren stelt de Commissie voor dat de overeenkomst wederkerig zou zijn wat betreft de categorieën personen van wie niet om de gegevens mag worden verzocht krachtens deze overeenkomst. De overeenkomst mag niet leiden tot discriminatie tussen personen uit verschillende lidstaten van de Europese Unie. De Commissie is van mening dat deze overeenkomst, die in de hele EU van toepassing zou zijn, een waarborg inhoudt dat aan die vereiste wordt voldaan.

                  De punten 14-16 van de richtsnoeren omvatten de waarborgen inzake gegevensbescherming die nodig zijn voor deze specifieke overeenkomst. Punt 14 van de onderhandelingsrichtsnoeren bepaalt dat de overeenkomst tussen de EU en de VS over gegevensbescherming en privacy, ook bekend als de "Raamovereenkomst", van toepassing zou moeten worden verklaard door de overeenkomst. In punt 15 stelt de Commissie dat de overeenkomst een aanvulling zou moeten vormen op de Raamovereenkomst, aangevuld met extra waarborgen opdat rekening wordt gehouden met het gevoeligheidsniveau van de betrokken gegevenscategorieën en de unieke vereisten inzake de rechtstreekse doorgifte van elektronisch bewijsmateriaal door dienstverleners, in plaats van tussen autoriteiten. Punt 16 voorziet in aanvullende waarborgen die de Commissie voorstelt als zijnde vereist voor deze overeenkomst, inclusief de specificatie van het doel, de doelbinding, kennisgeving en verdere doorgifte.

                  Punt 17 van de onderhandelingsrichtsnoeren heeft betrekking op de verplichte aanvullende procedurele rechten die de Commissie voorstelt opdat rekening wordt gehouden met de unieke vereisten inzake de rechtstreekse doorgifte van elektronisch bewijsmateriaal door dienstverleners, in plaats van tussen autoriteiten. Die rechten houden onder meer in: het verbod om om gegevens te verzoeken voor gebruik in strafprocedures die kunnen leiden tot de doodstraf, de evenredigheid van de bevelen en specifieke garanties voor gegevens die zijn beschermd door voorrechten en immuniteiten. Tijdens het proces in de uitvaardigende staat moet ook rekening worden gehouden met de immuniteiten en voorrechten van bepaalde beroepsbeoefenaren, zoals advocaten, alsook met de fundamentele belangen op het gebied van nationale veiligheid of defensie in de staat van de adressaat. De toetsing door een justitiële autoriteit geldt hier als een verdere waarborg.

               In de bepalingen van de punten 18 tot en met 23 van de onderhandelingsrichtsnoeren betreffende het beheer  stelt de Commissie voor dat de overeenkomst zou voorzien in periodieke gezamenlijke evaluaties van de toepassing van de overeenkomst en in een bepaling over de duur ervan. Zij stelt ook voor dat de overeenkomst bepaalt dat de partijen elkaar raadplegen om geschillen over de uitlegging of toepassing van de overeenkomst gemakkelijker te kunnen oplossen. Aan beide zijden dienen statistieken te worden verzameld om het evaluatieproces te vergemakkelijken. Daarnaast wordt in de onderhandelingsrichtsnoeren voorgesteld dat de toekomstige overeenkomst een schorsings- en beëindigingsclausule zou bevatten voor het geval een geschil niet kan worden opgelost met de raadplegingsprocedure.

               Aanbeveling voor een

               BESLUIT VAN DE RAAD

               houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen met het oog op een overeenkomst tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika over grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal voor justitiële samenwerking in strafzaken

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 218, leden 3 en 4,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               (1)
                     Op 17 april 2018 heeft de Commissie wetgevingsvoorstellen ingediend voor respectievelijk een verordening betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken en een richtlijn tot vaststelling van geharmoniseerde regels inzake de aanwijzing van wettelijke vertegenwoordigers ten behoeve van de bewijsgaring in strafprocedures (hierna "de voorstellen inzake elektronisch bewijsmateriaal" genoemd)
                  23
               . De Raad heeft een akkoord bereikt over een algemene oriëntatie betreffende het voorstel van de Commissie voor een verordening tijdens de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken op 7 december 2018
                  24
               .

               (2)
                     Er dienen onderhandelingen te worden geopend met het oog op de sluiting van een overeenkomst tussen de Unie en de Verenigde Staten van Amerika over grensoverschrijdende toegang voor justitiële autoriteiten in strafprocedures tot elektronisch bewijsmateriaal in het bezit van een dienstverlener.

               (3)
                     De overeenkomst moet voorzien in de nodige waarborgen voor de grondrechten en fundamentele vrijheden, en de beginselen in acht nemen die zijn erkend in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, met name het recht op eerbiediging van het privé-leven en het familie- en gezinsleven, de woning en de communicatie, erkend in artikel 7 van het Handvest, het recht op bescherming van persoonsgegevens, erkend in artikel 8 van het Handvest, het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een onpartijdig gerecht, erkend in artikel 47 van het Handvest, het vermoeden van onschuld en de rechten van de verdediging, erkend in artikel 48 van het Handvest, en het legaliteitsbeginsel en evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen, erkend in artikel 49 van het Handvest. De overeenkomst dient te worden toegepast overeenkomstig die rechten en beginselen.

               (4)
                     De Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming werd geraadpleegd in overeenstemming met artikel 42, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad
                  25
                en heeft op [...] advies uitgebracht
                  26
               .

               HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

               Artikel 1

               De Commissie wordt gemachtigd om namens de Unie te onderhandelen over een overeenkomst tussen de Unie en de Verenigde Staten van Amerika over grensoverschrijdende toegang voor justitiële autoriteiten in strafprocedures tot elektronisch bewijsmateriaal in het bezit van een dienstverlener.

               Artikel 2

               De onderhandelingsrichtsnoeren zijn opgenomen in de bijlage.

               Artikel 3

               De onderhandelingen worden gevoerd in overleg met een bijzonder comité, dat door de Raad wordt aangewezen.

               Artikel 4

               Dit besluit is gericht tot de Commissie.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        Evaluatie van de overeenkomst tussen de EU en de VS van 2010 betreffende wederzijdse rechtshulp, 7 april 2016, 7403/16.

                     (2)

                        Inhoudelijke gegevens kunnen alleen op vrijwillige basis worden verkregen in noodgevallen waarbij er sprake is van een risico van overlijden of ernstig lichamelijk letsel van personen.

                     (3)

                        Artikel 2701 (2) van de Electronic Communications Privacy Act (ECPA) van 1986, 41.

                     (4)

                        De zaak werd op 27 februari 2018 door het Amerikaanse hooggerechtshof behandeld. Op 17 april 2018 heeft het hooggerechtshof de zaak afgewezen na door de partijen te zijn geïnformeerd over het feit dat de CLOUD Act door ondertekening van kracht was geworden, waardoor een nieuw bevel kon worden uitgevaardigd om de gevraagde informatie van Microsoft te krijgen.

                     (5)

                        Effectbeoordeling van de Commissie bij het pakket elektronisch bewijsmateriaal, 17 april 2018, SWD (2018) 118 final.

                     (6)

                        Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad: de Europese veiligheidsagenda, 28 april 2015, COM(2015) 185 final.

                     (7)

                        Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken, 17 april 2018, COM(2018) 225 final.

                     (8)

                        Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van geharmoniseerde regels inzake de aanwijzing van wettelijke vertegenwoordigers ten behoeve van de bewijsgaring in strafprocedures, 17 april 2018, COM (2018) 226 final.

                     (9)

                        Terwijl de onderhandelingen met het Europees Parlement en de Raad gaande zijn, heeft de Raad een akkoord bereikt over een algemene oriëntatie betreffende het voorstel van de Commissie voor een verordening tijdens de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken op 7 december 2018.

                     (10)

                        Het Verdrag van Boedapest van de Raad van Europa inzake cybercriminaliteit (CETS nr. 185), 23 november 2001,
                  http://conventions.coe.int

                     (11)

                  Richtlijn 2014/41/EU
                   van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 betreffende het Europees onderzoeksbevel in strafzaken (PB L 130 van 1.5.2014, blz. 1).

                     (12)

                  Akte van de Raad van 29 mei 2000
                   tot vaststelling, overeenkomstig artikel 34 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, van de Overeenkomst betreffende de wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de lidstaten van de Europese Unie.

                     (13)

                        Verordening (EU) 2018/1727 van het Europees Parlement en de Raad van 14 november 2018 betreffende het Agentschap van de Europese Unie voor justitiële samenwerking in strafzaken (Eurojust), en tot vervanging en intrekking van Besluit 2002/187/JBZ van de Raad.

                     (14)

                  Verordening (EU) 2016/794
                   van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2016 betreffende het Agentschap van de Europese Unie voor samenwerking op het gebied van rechtshandhaving (Europol) en tot vervanging en intrekking van de Besluiten 2009/371/JBZ, 2009/934/JBZ, 2009/935/JBZ, 2009/936/JBZ en 2009/968/JBZ van de Raad.

                     (15)

                  Kaderbesluit 2002/465/JBZ van de Raad
                   van 13 juni 2002 inzake gemeenschappelijke onderzoeksteams.

                     (16)

                        Voorstel voor een verordening ter voorkoming van de verspreiding van terroristische online-inhoud, 12 september 2018, COM(2018) 640 final

                     (17)

                        Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken, 17 april 2018, COM(2018) 225 final.

                     (18)

                        Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van geharmoniseerde regels inzake de aanwijzing van wettelijke vertegenwoordigers ten behoeve van de bewijsgaring in strafprocedures, 17 april 2018, COM (2018) 226 final.

                     (19)

                  Besluit 2009/820/GBVB van de Raad
                   van 23 oktober 2009 betreffende de sluiting namens de Europese Unie van de overeenkomst betreffende uitlevering tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika en de overeenkomst betreffende wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika.

                     (20)

                  Verordening (EU) 2016/679
                   van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG.

                     (21)

                  Richtlijn (EU) 2016/680
                   van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad.

                     (22)

                        Richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie, (richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie, PB L 201 van 31.7.2002, blz. 37), gewijzigd bij Richtlijn 2009/136/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 tot wijziging van Richtlijn 2002/22/EG inzake de universele dienst en gebruikersrechten met betrekking tot elektronischecommunicatienetwerken en -diensten, Richtlĳn 2002/58/EG betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlĳke levenssfeer in de sector elektronische communicatie en Verordening (EG) nr. 2006/2004 betreffende samenwerking tussen de nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming.

                     (23)

                        Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken, 17 april 2018, COM(2018) 225 final. Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van geharmoniseerde regels inzake de aanwijzing van wettelijke vertegenwoordigers ten behoeve van de bewijsgaring in strafprocedures, 17 april 2018, COM (2018) 226 final.

                     (24)

                        Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees bevel tot verstrekking en het Europees bevel tot bewaring van elektronisch bewijsmateriaal in strafzaken, algemene oriëntatie van de Raad, ST 15292 2018 INIT, 12 december 2018.

                     (25)

                        Verordening (EU) 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door de instellingen, organen en instanties van de Unie en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 45/2001 en Besluit nr. 1247/2002/EG (PB L 295 van 21.11.2018, blz. 39).

                     (26)

                        PB C ….

    ---documentbreak---

               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.2.2019
            COM(2019) 70 final
            BIJLAGE
            bij de
            Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD
            houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen met het oog op een overeenkomst tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika over grensoverschrijdende toegang tot elektronisch bewijsmateriaal voor justitiële samenwerking in strafzaken

               BIJLAGE

               1.DOELSTELLINGEN

               De Commissie moet in het kader van de onderhandelingen de hieronder nader beschreven specifieke doelstellingen trachten te verwezenlijken, en er tegelijkertijd voor zorgen dat het resultaat van de onderhandelingen verenigbaar is met de interne regels van de Unie inzake elektronisch bewijsmateriaal, zoals deze zich in de loop van de wetgevingsprocedure ontwikkelen en uiteindelijk zullen worden aangenomen. Die interne regels zullen als uitgangspunt dienen voor de onderhandelingspositie van de Unie.

               1.Gemeenschappelijke regels vaststellen en collisie aanpakken voor bevelen tot verkrijging van elektronisch bewijsmateriaal in de vorm van inhoudelijke en niet-inhoudelijke gegevens, van een justitiële autoriteit in één overeenkomstsluitende partij, gericht aan een dienstverlener die onderworpen is aan het recht van de andere overeenkomstsluitende partij. Dit moet het risico van versnippering van praktijken en rechtsregels tegengaan, en leiden tot meer rechtszekerheid tussen de Unie en de Verenigde Staten van Amerika bij het verkrijgen van elektronisch bewijsmateriaal in strafprocedures.

               2.De rechtstreekse doorgifte van elektronisch bewijsmateriaal van een dienstverlener aan een verzoekende autoriteit op wederkerige basis mogelijk maken, zoals uiteengezet in punt 1.

               3.Ervoor zorgen dat de grondrechten, vrijheden en algemene beginselen van het EU-recht, zoals vastgelegd in de Verdragen van de Europese Unie en het Handvest van de grondrechten worden geëerbiedigd, met inbegrip van het evenredigheidsbeginsel, procedurele rechten, het vermoeden van onschuld en de rechten van de verdediging van personen tegen wie een strafprocedure loopt, de privacy en de bescherming van persoonsgegevens en persoonlijke communicatiegegevens wanneer deze gegevens worden verwerkt, met inbegrip van de doorgifte aan rechtshandhavingsinstanties in derde landen, en alle in dit verband op rechtshandhavingsinstanties en justitiële autoriteiten rustende verplichtingen.

               Om de in deel 1 vermelde doelstellingen te verwezenlijken, moet de overeenkomst met name de volgende elementen omvatten:

               2.AARD EN WERKINGSSFEER VAN DE OVEREENKOMST

               4.De overeenkomst dient van toepassing te zijn op strafprocedures, waarmee zowel het vooronderzoek als het proces wordt bedoeld.

               5.De overeenkomst moet leiden tot wederzijdse rechten en verplichtingen van de partijen.

               6.De overeenkomst dient de definities te bevatten en de betrokken soorten gegevens te omschrijven, waaronder zowel inhoudelijke als niet-inhoudelijke gegevens.

               7.De overeenkomst dient de exacte werkingssfeer ervan te omschrijven wat betreft de strafbare feiten waarop de overeenkomst betrekking heeft en de strafmaatdrempels.

               8.De overeenkomst moet voorzien in de voorwaarden waaraan moet worden voldaan voordat een justitiële autoriteit een bevel kan uitvaardigen en in de wijze waarop de betekening of kennisgeving van een bevel kan plaatsvinden.

               9.De overeenkomst moet een bepaling bevatten die doeltreffende rechtsmiddelen ter beschikking stelt van de betrokkenen tijdens de strafprocedure. De overeenkomst dient ook te omschrijven in welke omstandigheden een dienstverlener het recht heeft om bezwaar te maken tegen een bevel.

               10.De overeenkomst moet de termijn bepalen voor het verstrekken van de gegevens waarop het bevel betrekking heeft.

               11.De overeenkomst mag geen afbreuk doen aan andere bestaande internationale overeenkomsten op het gebied van justitiële samenwerking tussen autoriteiten in strafzaken, zoals de overeenkomst betreffende wederzijdse rechtshulp tussen de EU en de VS.

               12.De overeenkomst dient in de bilaterale betrekkingen tussen de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Unie voorrang te hebben boven het Verdrag van de Raad van Europa inzake cybercriminaliteit en alle eventuele overeenkomsten of regelingen die tot stand komen in de onderhandelingen over het tweede aanvullend protocol bij dat verdrag, voor zover de bepalingen van die overeenkomsten of regelingen betrekking hebben op aangelegenheden die bij de overeenkomst worden geregeld.

               3.WAARBORGEN

               13.De overeenkomst dient wederkerig te zijn wat betreft de categorieën personen van wie niet om de gegevens mag worden verzocht krachtens de overeenkomst. De overeenkomst mag niet leiden tot discriminatie tussen personen uit verschillende lidstaten.

               14.De overeenkomst dient te bepalen dat de overeenkomst tussen de EU en de VS over gegevensbescherming en privacy, die op 1 februari 2017 in werking is getreden en ook bekend is als de "Raamovereenkomst", van toepassing zal zijn.

               15.De overeenkomst dient een aanvulling te vormen op de Raamovereenkomst, aangevuld met extra waarborgen opdat rekening wordt gehouden met het gevoeligheidsniveau van de betrokken gegevenscategorieën en de unieke vereisten inzake de rechtstreekse doorgifte van elektronisch bewijsmateriaal door dienstverleners, in plaats van tussen autoriteiten.

               16.De aanvullende waarborgen inzake privacy en gegevensbescherming, te herzien afhankelijk van de werkingssfeer van de overeenkomst, dienen onder meer te omvatten:

               (a)de specificatie van de doeleinden waarvoor persoonsgegevens en elektronische-communicatiegegevens kunnen worden opgevraagd en doorgegeven;

               (b)het vereiste dat het bevel beperkt is tot persoonsgegevens en elektronische-communicatiegegevens die noodzakelijk zijn voor en evenredig zijn met de doeleinden waarvoor zij worden ingezien;

               (c)het vereiste dat het gebruik door en de openbaarmaking aan andere Amerikaanse autoriteiten die niet door de Raamovereenkomst gebonden zijn, onderworpen is aan kennisgeving aan en voorafgaande toestemming van de bevoegde justitiële autoriteit die is aangewezen in de lidstaat waar de dienstverlener is gevestigd of vertegenwoordigd, en alleen mag plaatsvinden indien is gewaarborgd dat de ontvangende autoriteit de persoonsgegevens en de elektronische-communicatiegegevens effectief beschermt in overeenstemming met de bepalingen van de overeenkomst. Bij het onderzoeken van dergelijke voorafgaande toestemming dient de bevoegde justitiële autoriteit naar behoren rekening te houden met alle relevante factoren, waaronder de ernst van het strafbare feit en het doel waarvoor de gegevens aanvankelijk zijn doorgegeven;

               (d)het vereiste dat verdere doorgifte aan andere derde landen alleen kan plaatsvinden aan rechtshandhavingsinstanties die verantwoordelijk zijn voor de voorkoming, het onderzoek, de opsporing of de vervolging van strafbare feiten, waaronder terrorisme, en onderworpen is aan kennisgeving aan en voorafgaande toestemming van de bevoegde justitiële autoriteit die is aangewezen in de lidstaat waar de dienstverlener is gevestigd of vertegenwoordigd. Bij het onderzoeken van dergelijke voorafgaande toestemming dient de bevoegde justitiële autoriteit naar behoren rekening te houden met de in artikel 7, lid 2, van de Raamovereenkomst vastgestelde factoren;

               (e)in de overeenkomst kan rekening worden gehouden met de uitzonderlijke omstandigheden waarin en de waarborgen die zijn vereist wanneer de verdere doorgifte kan plaatsvinden zonder voorafgaande toestemming in het geval van ernstig en onmiddellijk gevaar voor de openbare veiligheid van een lidstaat of een derde land;

               (f)de kennisgeving van een incident op het gebied van informatiebeveiliging aan de bevoegde justitiële autoriteit die is aangewezen in de lidstaat waar de dienstverlener is gevestigd of vertegenwoordigd, vindt plaats onder de voorwaarden van artikel 10, lid 2, van de Raamovereenkomst.

               17.De aanvullende waarborgen inzake procedurele rechten, te herzien afhankelijk van de werkingssfeer van de overeenkomst, dienen onder meer te omvatten:

               (a)de passende waarborgen om ervoor te zorgen dat niet om gegevens wordt verzocht voor gebruik in strafprocedures die kunnen leiden tot de doodstraf;

               (b)de adequate voorwaarden om ervoor te zorgen dat bevelen tot toegang tot elektronisch bewijsmateriaal noodzakelijk en evenredig zijn, waarbij met name een onderscheid wordt gemaakt tussen de categorieën van gegevens, naargelang van het geval;

               (c)de procedurele waarborgen voor personen van wie de gegevens onderworpen zijn aan een bevel in het kader van een strafprocedure;

               (d)de specifieke waarborgen voor gegevens die zijn beschermd door voorrechten en immuniteiten;

               (e)de vertrouwelijkheidswaarborgen voor autoriteiten en dienstverleners, met inbegrip van verplichtingen inzake niet-openbaarmaking.

               4.BEHEER VAN DE OVEREENKOMST

               18.De overeenkomst dient te bepalen dat de partijen periodieke gezamenlijke evaluaties van de toepassing van de overeenkomst maken en onderzoeken hoe zij daarvan op de meest doeltreffende gebruik kunnen maken. Hiertoe dienen aan beide zijden statistieken te worden verzameld om dit proces te vergemakkelijken.

               19.De overeenkomst moet een clausule bevatten over de duur ervan. Of de duur bepaald dan wel onbepaald moet zijn, dient te worden onderzocht in het licht van de resultaten van de onderhandelingen. In beide gevallen moet een bepaling worden opgenomen die te gelegener tijd een evaluatie van de overeenkomst voorschrijft.

               20.De overeenkomst dient te bepalen dat de partijen elkaar raadplegen om geschillen over de uitlegging of toepassing van de overeenkomst gemakkelijker te kunnen oplossen.

               21.De overeenkomst moet voorzien in de mogelijkheid voor de partijen om de overeenkomst te schorsen en te beëindigen ingeval het geschil niet kan worden opgelost met de genoemde raadplegingsprocedure.

               22.De overeenkomst moet een clausule bevatten over de territoriale toepassing ervan.

               23.De overeenkomst zal in alle officiële talen van de Europese Unie gelijkelijk authentiek zijn.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 538 final
            Aanbeveling voor een
            BESLUIT VAN DE RAAD
            waarbij wordt vastgesteld dat Roemenië geen doeltreffende maatregelen heeft genomen in reactie op de Aanbeveling van de Raad van 4 december 2018
            {SWD(2019) 533 final}

               Aanbeveling voor een

               BESLUIT VAN DE RAAD

               waarbij wordt vastgesteld dat Roemenië geen doeltreffende maatregelen heeft genomen in reactie op de Aanbeveling van de Raad van 4 december 2018

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad
                  1
               , en met name artikel 10, lid 2, vierde alinea,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)In juni 2017 en juni 2018 besloot de Raad overeenkomstig artikel 121, lid 4, van het Verdrag dat in Roemenië een significante afwijking van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting of van het aanpassingstraject in de richting daarvan bestond. In het licht van de vastgestelde significante afwijking heeft de Raad telkens een aanbeveling aangenomen dat Roemenië de nodige maatregelen moet nemen om de significante afwijking aan te pakken.

               (2)Op 4 december 2018 heeft de Raad geconcludeerd
                  2
                dat Roemenië geen doeltreffende maatregelen heeft genomen in reactie op de aanbeveling van de Raad van 22 juni 2018
                  3
               . Op basis van die elementen heeft de Raad op 4 december 2018 een herziene aanbeveling
                  4
                aangenomen en Roemenië aangemaand de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat het nominale stijgingstempo van de netto primaire overheidsuitgaven in 2018 niet uitkomt boven 4,5 %, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 1,0 % van het bbp. Roemenië werd ook aanbevolen om alle meevallers te benutten om het tekort terug te dringen en in te zetten op budgettaire consolidatiemaatregelen die op groeivriendelijke wijze voor een blijvende verbetering van het structurele overheidssaldo moeten zorgen. De Raad stelde 15 april 2019 vast als uiterste datum waarop Roemenië verslag moest uitbrengen over de naar aanleiding van de aanbeveling van 4 december 2018 genomen maatregelen.

               (3)Op 14 en 15 maart 2019 ondernam de Commissie in het kader van artikel -11, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 een missie voor verscherpt toezicht in Roemenië met als doel monitoring ter plaatse. Na haar voorlopige bevindingen voor commentaar aan de Roemeense autoriteiten te hebben voorgelegd, heeft de Commissie op 5 juni 2019 haar bevindingen aan de Raad gemeld. Deze bevindingen zijn openbaar gemaakt. In het verslag van de Commissie wordt geconstateerd dat de Roemeense autoriteiten niet van plan zijn gevolg te geven aan de Aanbeveling van de Raad van 4 december 2018. De autoriteiten hebben aan de Commissie bevestigd dat de regering niet voornemens is te voldoen aan de aanbevolen structurele aanpassing. Zij blijven ernaar streven het nominale tekort onder de in het Verdrag vastgelegde drempelwaarde van 3 % van het bbp te houden om het corrigerende deel van het stabiliteits- en groeipact te vermijden. De begroting 2019 mikt op een tekort op transactiebasis van 2,8 % van het bbp. Volgens de eigen ramingen van de regering ten tijde van de missie zou dit een structurele aanpassing van ongeveer 0,1 % ten opzichte van 2018 inhouden, wat significant achterblijft bij het vereiste in de aanbeveling van de Raad.

               (4)Op 20 april 2018, na de door de Raad vastgestelde termijn, hebben de Roemeense autoriteiten een verslag ingediend over de maatregelen die zijn genomen in reactie op de Aanbeveling van de Raad van 4 december 2018. In dat verslag hebben de autoriteiten herhaald dat zij voor 2019 blijven streven naar een nominaal tekort van 2,8 % van het bbp en slechts een minieme daling van het structurele tekort. De gevolgen van de genomen maatregelen voor de begroting blijven significant achter bij het vereiste in de aanbeveling van de Raad.

               (5)Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal de groei van de netto primaire overheidsuitgaven oplopen tot 11,6 %, veel hoger dan de uitgavenbenchmark van 4,5 %. Het structurele saldo zal in 2019 naar verwachting met 0,7 % van het bbp verslechteren tot een tekort van 3,6 % van het bbp. Dit staat haaks op de aanbevolen structurele verbetering van 1,0 % van het bbp ten opzichte van 2018. Beide indicatoren wijzen op een afwijking ten opzichte van de aanbevolen aanpassing. De uitgavenbenchmark wijst op een afwijking van 2,1 % van het bbp. Het structurele saldo bevestigt die interpretatie en wijst op een iets kleinere afwijking van 1,7 % van het bbp. De door het structurele saldo weergegeven afwijking is kleiner als gevolg van meevallers aan de inkomstenzijde en een hogere bbp-deflator. Met inachtneming van die factoren bevestigt de algemene beoordeling dat er een afwijking is ten opzichte van de aanbevolen aanpassing.

               (6)De verwachte stijging van het tekort ten opzichte van 2018 is net zoals in de voorgaande jaren grotendeels te wijten aan de stijging van de loonkosten voor overheidspersoneel. Sinds de najaarsprognoses 2018 van de Commissie, waarop de Aanbeveling van de Raad van 4 december 2018 was gebaseerd, hebben de autoriteiten nieuwe belastingen ingevoerd voor de telecommunicatie-, energie- en bankensector. Aan de andere kant hebben de autoriteiten belastingverlagingen in de bouwsector toegekend en een aantal sociale uitkeringen verhoogd.

               (7)Op grond van bovenstaande bevindingen kan worden geconcludeerd dat de reactie van Roemenië op de Aanbeveling van de Raad van 4 december 2018 ontoereikend is. De begrotingsinspanning blijft significant achter bij de jaarlijkse structurele aanpassing van 1,0 % van het bbp voor 2019, hetgeen overeenstemt met een nominaal stijgingstempo van de netto primaire overheidsuitgaven van ten hoogste 4,5 % in 2019,

               HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

               Artikel 1

               Roemenië heeft geen doeltreffende maatregelen genomen in reactie op de Aanbeveling van de Raad van 4 december 2018.

               Artikel 2

               Dit besluit is gericht tot Roemenië.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 323 van 19.12.2018, blz. 16.

                     (3)

                        PB C 223 van 27.6.2018, blz. 3.

                     (4)

                        PB C 460 van 21.12.2018, blz. 1.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 533 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            met het oog op de correctie van de vastgestelde significante afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting in Roemenië
            {SWD(2019) 533 final}

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               met het oog op de correctie van de vastgestelde significante afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting

                  in Roemenië

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 10, lid 2, tweede alinea,

               Gezien de aanbeveling van de Commissie,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Overeenkomstig artikel 121 van het Verdrag bevorderen de lidstaten gezonde overheidsfinanciën op middellange termijn door middel van de coördinatie van het economische beleid en van het multilaterale toezicht om het ontstaan van buitensporige overheidstekorten te vermijden.

               (2)Het stabiliteits- en groeipact (SGP) is gebaseerd op de doelstelling van deugdelijke openbare financiën als middel om de voorwaarden voor prijsstabiliteit en voor een tot werkgelegenheidsschepping leidende sterke duurzame groei te verbeteren.

               (3)In juni 2017
                  2
                en juni 2018
                  3
                heeft de Raad overeenkomstig artikel 121, lid 4, van het Verdrag vastgesteld dat er in respectievelijk 2016 en 2017 een significante afwijking van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting van Roemenië of van het aanpassingstraject in de richting daarvan had plaatsgevonden. In het licht van deze vastgestelde significante afwijkingen heeft de Raad Roemenië aanbevolen de nodige beleidsmaatregelen te nemen om deze te verhelpen. Vervolgens heeft de Raad vastgesteld dat Roemenië geen effectieve actie heeft ondernomen om gevolg te geven aan deze aanbevelingen. In zijn meest recente aanbeveling van 4 december 2018
                  4
                heeft de Raad Roemenië aanbevolen de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de netto primaire overheidsuitgaven
                  5
                in 2019 nominaal met niet meer dan 4,5 % stijgen, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 1,0 % van het bbp.

                (4)De groei van de netto primaire overheidsuitgaven in 2018, berekend op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie en de door Eurostat gevalideerde begrotingsresultaten voor 2018, lag ver boven de uitgavenbenchmark, hetgeen wijst op een significante afwijking (een afwijking van 2,4 % van het bbp). Het structurele tekort werd niet teruggedrongen en bleef overwegend stabiel rond 3,0 % van het potentiële bbp, hetgeen eveneens wijst op een significante afwijking van de aanbevolen structurele aanpassing (een afwijking van 0,8 % van het bbp). De omvang van de afwijking waarop het structurele saldo wijst, wordt negatief beïnvloed door meevallers aan de ontvangstenzijde, een hogere bbp-deflator en een hogere onderliggende raming van de groei van het potentiële bbp ten opzichte van het middellangetermijngemiddelde dat aan de uitgavenbenchmark ten gronde ligt. Daartegenover staat dat de omvang van de afwijking waarop het structurele saldo wijst, positief wordt beïnvloed door lage uitgaven voor overheidsinvesteringen, die uitgevlakt worden in de uitgavenbenchmark. Ongeacht dat verschil bevestigen beide indicatoren dat er in 2018 sprake was van een significante afwijking van de vereisten van het preventieve deel van het SGP.

               (5)Op 5 juni 2019 was de Commissie op grond van een algehele evaluatie van mening dat er in Roemenië sprake is van een vastgestelde significante afwijking van het aanpassingstraject naar de middellangetermijndoelstelling voor de begroting en heeft zij in overeenstemming met artikel 121, lid 4, van het Verdrag en artikel 10, lid 2, eerste alinea, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad een waarschuwing tot Roemenië gericht.

               (6)Overeenkomstig artikel 10, lid 2, tweede alinea, van Verordening (EG) nr. 1466/97 dient de Raad een aanbeveling tot de betrokken lidstaat te richten om de nodige beleidsmaatregelen te nemen. In Verordening (EG) nr. 1466/97 is bepaald dat de aanbeveling de betrokken lidstaat een termijn van ten hoogste vijf maanden moet opleggen om de afwijking te verhelpen. Op die grondslag lijkt het passend 15 oktober 2019 vast te stellen als uiterste datum waarop Roemenië de afwijking moet hebben verholpen. Tegen die datum zou Roemenië verslag moeten uitbrengen over de maatregelen die in reactie op deze aanbeveling zijn genomen.

               (7)Afgaande op de in de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie vervatte projecties van de output gap zal de economische situatie in Roemenië in 2019 en 2020 normaal blijven. De overheidsschuldquote van Roemenië ligt onder de drempelwaarde van 60 % van het bbp. Derhalve bedraagt de minimaal vereiste structurele inspanning die is voorgeschreven bij Verordening (EG) nr. 1466/97 en de in het kader van het SGP gezamenlijk overeengekomen aanpassingsmatrix van vereisten, waarin de heersende economische omstandigheden en eventuele houdbaarheidskwesties zijn meegenomen, ten minste 0,5 % van het bbp voor zowel 2019 als 2020.

               (8)Het Roemeense structurele tekort is geleidelijk gestegen, van 0,1 % van het bbp in 2015 naar 1,7 % van het bbp in 2016, 2,9 % van het bbp in 2017 en 3,0 % van het bbp in 2018. Er moet een bijkomende en volgehouden inspanning worden geleverd om de gecumuleerde afwijking te corrigeren en Roemenië opnieuw op een geschikt aanpassingstraject te brengen na de aanhoudende opeenstapeling van uitschuivers sinds 2016 en als aanvulling op de minimale aanpassingsvereiste. Een bijkomende inspanning van 0,5 % van het bbp in 2019 en 0,25 % van het bbp in 2020 lijkt passend, gezien de omvang van de vastgestelde significante afwijking van het aanbevolen aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting. Een dergelijke inspanning zou stroken met de aanpassing die de Raad op 4 december 2018 heeft aanbevolen voor 2019. Het zal de aanpassing terug naar de middellangetermijndoelstelling voor de begroting versnellen.

               (9)De vereiste verbetering van het structurele saldo met 1,0 % van het bbp in 2019 en met 0,75 % van het bbp in 2020 spoort met het nominale stijgingstempo van de netto primaire overheidsuitgaven van ten hoogste 4,5 % in 2019 en 5,1 % in 2020.

               (10)In de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie wordt voor 2019 en 2020 een verdere verslechtering van het structurele saldo met respectievelijk 0,7 % en 1,2 % van het bbp voorspeld. Voor de vereiste structurele verbetering moeten derhalve maatregelen worden vastgesteld met een totale structurele opbrengst van 1,7 % van het bbp in 2019 en extra maatregelen met een structurele opbrengst van 1,95 % van het bbp in 2020 ten opzichte van het huidige basisscenario in de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie.

               (11)In de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie wordt het overheidstekort in 2019 en 2020 respectievelijk op 3,5 % en 4,7 % van het bbp geraamd, waardoor de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het bbp wordt overschreden. De vereiste structurele aanpassing lijkt ook toereikend om te garanderen dat Roemenië in 2019 en 2020, met een zekere marge, voldoet aan de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3% van het bbp.

               (12)Dat geen gevolg is gegeven aan eerdere aanbevelingen om de vastgestelde significante afwijkingen te corrigeren, met het gevaar dat de referentiewaarde van het Verdrag van het correctieve deel van het stabiliteits- en groeipact wordt overschreden, noopt tot dringende maatregelen om het Roemeense begrotingsbeleid opnieuw op een voorzichtig traject te krijgen.

               (13)Om de aanbevolen begrotingsdoelstellingen te realiseren, is het van cruciaal belang dat Roemenië de nodige maatregelen vaststelt en strikt implementeert, en tevens de ontwikkeling van de lopende uitgaven nauwlettend in het oog houdt.

               (14)Roemenië zou uiterlijk op 15 oktober 2019 aan de Raad verslag moeten uitbrengen over de maatregelen die in reactie op deze aanbeveling zijn genomen.

               (15)Het is dienstig dat deze aanbeveling openbaar wordt gemaakt,

               BEVEELT AAN DAT ROEMENIË:

               (1)de nodige maatregelen moet nemen om ervoor te zorgen dat het nominale stijgingstempo van de netto primaire overheidsuitgaven in 2019 en 2020 niet hoger uitkomt dan respectievelijk 4,5 % en 5,1 %, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 1,0 % van het bbp in 2019 en 0,75 % van het bbp in 2020, waarmee de lidstaat op een passend aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting zou komen;

               (2)alle meevallers benut om het tekort terug te dringen; budgettaire consolidatiemaatregelen zouden op groeivriendelijke wijze een blijvende verbetering van het structurele overheidssaldo moeten waarborgen;

               (3)uiterlijk op 15 oktober 2019 aan de Raad verslag uitbrengt over de naar aanleiding van deze aanbeveling genomen maatregelen; het verslag moet een voldoende gedetailleerd overzicht van de op geloofwaardige wijze aangekondigde maatregelen bevatten om te voldoen aan het vereiste aanpassingstraject, met een overzicht van de budgettaire consequenties van elke maatregel, alsmede bijgewerkte en gedetailleerde budgettaire prognoses voor 2019-2020.

               Deze aanbeveling is gericht tot Roemenië.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB C 216 van 6.7.2017, blz. 1.

                     (3)

                        PB C 223 van 27.6.2018, blz. 3.

                     (4)

                        PB C 460 van 21.12.2018, blz. 1.

                     (5)

                        De netto primaire overheidsuitgaven omvatten de totale overheidsuitgaven zonder rekening te houden met rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma's van de Unie die volledig met inkomsten uit fondsen van de Unie worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als uitgavenzijde worden uitgevlakt.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 543 final
            Aanbeveling voor een
            BESLUIT VAN DE RAAD
            tot intrekking van Beschikking 2009/417/EG betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Spanje

               Aanbeveling voor een

               BESLUIT VAN DE RAAD

               tot intrekking van Beschikking 2009/417/EG betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Spanje

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 126, lid 12,

               Gezien de aanbeveling van de Commissie,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 27 april 2009 heeft de Raad, op aanbeveling van de Commissie, bij Beschikking 2009/417/EG
                  1
               , overeenkomstig artikel 126, lid 6, van het Verdrag besloten dat er in Spanje een buitensporig tekort bestond. De Raad merkte op dat het voor 2008 meegedeelde overheidstekort 3,4 % van het bbp bedroeg, waarmee het boven de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het bbp uitkwam. De bruto-overheidsschuld zou in 2008 naar verwachting 39,5 % van het bbp belopen.

               (2)Op diezelfde dag heeft de Raad, overeenkomstig artikel 126, lid 7, van het Verdrag en artikel 3, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1467/97
                  2
               , op aanbeveling van de Commissie een aanbeveling tot Spanje gericht waarin de lidstaat werd verzocht uiterlijk in 2012 een einde te maken aan de buitensporigtekortsituatie
                  3
               .

               (3)Nadien heeft de Raad, op grond van artikel 126, lid 7, van het Verdrag, drie nieuwe aanbevelingen tot Spanje gericht (op 2 december 2009, 10 juli 2012 en 21 juni 2013), waarbij de termijn voor de correctie van het buitensporige tekort werd verlengd tot, respectievelijk, 2013, 2014 en 2016. In elk van die drie aanbevelingen was de Raad van oordeel dat Spanje effectieve actie had ondernomen, maar dat er zich onverwachte ongunstige economische gebeurtenissen met een ernstige negatieve weerslag op de openbare financiën hadden voorgedaan.

               (4)Op 12 juli 2016 heeft de Raad, op grond van artikel 126, lid 8, van het Verdrag, besloten dat Spanje geen effectief gevolg had gegeven aan de aanbeveling van de Raad van 21 juni 2013. Op 8 augustus 2016 heeft de Raad, op grond van artikel 126, lid 9, van het Verdrag, Spanje aangemaand maatregelen te treffen om het tekort te verminderen in de mate die nodig werd geacht om de buitensporigtekortsituatie te verhelpen. Bij dat besluit werd 2018 als nieuwe uiterste termijn voor de correctie van het buitensporige tekort vastgesteld. Ook had de Raad 15 oktober 2016 vastgesteld als uiterste datum om effectieve actie te ondernemen en verslag uit te brengen aan de Raad en de Commissie over het gevolg dat aan de aanmaning van de Raad is gegeven.

               (5)Op 16 november 2016 heeft de Commissie geconcludeerd dat Spanje effectief gevolg had gegeven aan het besluit van de Raad van 8 augustus 2016 op grond van artikel 126, lid 9, van het Verdrag.

               (6)Overeenkomstig artikel 4 van het aan de Verdragen gehechte protocol betreffende de procedure bij buitensporige tekorten verstrekt de Commissie de voor de toepassing van de procedure benodigde gegevens. In het kader van de toepassing van dat protocol dienen de lidstaten, overeenkomstig artikel 3 van Verordening (EG) nr. 479/2009 van de Raad
                  4
               , tweemaal per jaar, namelijk vóór 1 april en vóór 1 oktober, kennis te geven van gegevens over het overheidstekort en de overheidsschuld en andere daarmee samenhangende variabelen.

               (7)Op basis van de ter kennis gebrachte gegevens neemt de Raad een besluit over de intrekking van een besluit betreffende het bestaan van een buitensporig tekort. Bovendien mag een besluit betreffende het bestaan van een buitensporig tekort alleen worden ingetrokken als uit de prognoses van de Commissie blijkt dat het tekort gedurende de prognoseperiode de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3 % van het bbp niet zal overschrijden
                  5
               .

               (8)Uit de gegevens die de Commissie (Eurostat), overeenkomstig artikel 14 van Verordening (EG) nr. 479/2009, na de door Spanje in april 2019 gedane kennisgeving heeft verstrekt, uit het stabiliteitsprogramma 2019 en uit de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie blijkt dat de volgende conclusies gerechtvaardigd zijn:

               –Nadat het overheidstekort in 2017 op 3,1 % van het bbp was uitgekomen, is het in 2018 teruggedrongen tot 2,5 % van het bbp. Vergeleken met de prognoses in het ontwerpbegrotingsplan 2019 dat in oktober 2018 is ingediend, is het tekort over 2018 0,2 procentpunt lager uitgekomen, dankzij een 0,3 procentpunt hogere ontvangstenquote waartegenover slechts een 0,1 procentpunt hogere uitgavenquote staat. Aan de ontvangstenzijde zijn zowel de ontvangsten uit de vennootschapsbelasting als de overige ontvangsten hoger uitgekomen, terwijl aan de uitgavenzijde de werknemersbeloningen iets hoger uitvielen.

               –In het stabiliteitsprogramma voor 2019–2022, dat het Spaanse kabinet op 30 april 2019 heeft ingediend, wordt ervan uitgegaan dat het overheidstekort zal afnemen tot 2,0 % van het bbp in 2019 en dat het in 2020 verder zal dalen tot 1,1 % van het bbp. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie bedraagt het tekort 2,3 % van het bbp in 2019 en 2,0 % van het bbp in 2020, waarmee het tijdens de prognoseperiode onder de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het bbp zou blijven.

               –Het structurele saldo, d.w.z. het overheidssaldo gecorrigeerd voor de conjunctuur en ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen, is in 2017 en 2018 ongewijzigd gebleven. De cumulatieve verbetering van het structurele saldo sinds 2016 bedroeg 0,4 % van het bbp.

               –De bruto-overheidsschuldquote is van 98,1 % in 2017 afgenomen tot 97,7 % in 2018, voornamelijk als gevolg van het schuldverlagende effect van de reële groei en de inflatie die het tegengestelde effect van rente-uitgaven meer dan gecompenseerd hebben, terwijl het primaire saldo nagenoeg nul is. In de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie wordt ermee gerekend dat de schuldquote afneemt tot 96,3 % in 2019 en 95,7 % in 2020, in hoofdzaak als gevolg van de hoge nominale groei die het effect van schuldverhogende stock-flowadjustments en rente-uitgaven teniet doet, terwijl het primaire saldo slechts licht verbetert.

               (9)Overeenkomstig artikel 126, lid 12, van het Verdrag moet een besluit van de Raad betreffende het bestaan van een buitensporig tekort worden ingetrokken indien de Raad van oordeel is dat het buitensporige tekort in de betrokken lidstaat is gecorrigeerd.

               (10)Volgens de Raad is het buitensporige tekort in Spanje gecorrigeerd en moet Beschikking 2009/417/EG derhalve worden ingetrokken.

               (11)Met ingang van 2019, het jaar na de correctie van het buitensporige tekort, valt Spanje onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en moet het in een passend tempo vooruitgang boeken in de richting van zijn middellangetermijndoelstelling voor de begroting, waarbij ook de uitgavenbenchmark in acht wordt genomen; tevens moet het land aan het schuldcriterium voldoen in overeenstemming met artikel 2, lid 1 bis, van Verordening (EG) nr. 1467/97,

               HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

               Artikel 1

               Uit een algehele evaluatie volgt dat het buitensporige tekort in Spanje is gecorrigeerd.

               Artikel 2

               Beschikking 2009/417/EG wordt ingetrokken.

               Artikel 3

               Dit besluit is gericht tot het Koninkrijk Spanje.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        Beschikking 2009/417/EG van de Raad van 27 april 2009 betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Spanje (PB L 135 van 30.5.2009, blz. 25).

                     (2)

                        Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad van 7 juli 1997 over de bespoediging en verduidelijking van de tenuitvoerlegging van de procedure bij buitensporige tekorten (PB L 209 van 2.8.1997, blz. 6).

                     (3)

                        Alle documenten met betrekking tot de buitensporigtekortprocedure van Spanje zijn te vinden op:
                  https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/economic-and-fiscal-policy-coordination/eu-economic-governance-monitoring-prevention-correction/stability-and-growth-pact/corrective-arm-excessive-deficit-procedure/ongoing-excessive-deficit-procedures/spain_en
                   .

                     (4)

                        Verordening (EG) nr. 479/2009 van de Raad van 25 mei 2009 betreffende de toepassing van het aan het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap gehechte Protocol betreffende de procedure bij buitensporige tekorten (PB L 145 van 10.6.2009, blz. 1).

                     (5)

                        Overeenkomstig de specificaties inzake de uitvoering van het stabiliteits- en groeipact en de richtsnoeren inzake de vorm en de inhoud van stabiliteits- en convergentieprogramma's die op 15 mei 2017 zijn aangenomen door het Economisch en Financieel Comité, te raadplegen op:
                  http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9344-2017-INIT/en/pdf