title: Aanbeveling voor een beschikking van de Raad tot toekenning van wederzijdse bijstand aan Hongarije  - Voorstel voor een beschikking van de Raad tot verlening van financiële middellangetermijnbijstand van de Gemeenschap aan Hongarije

text:
               NL

                        COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN

               Brussel, 30.10.2008

               COM(2008) 716 definitief

               Aanbeveling voor een

               BESCHIKKING VAN DE RAAD

               tot toekenning van wederzijdse bijstand aan Hongarije

               Voorstel voor een

               BESCHIKKING VAN DE RAAD

               tot verlening van financiële middellangetermijnbijstand van de Gemeenschap aan Hongarije

               (ingediend door de Commissie)

               TOELICHTING

               1.Inleiding

               Sinds medio 2006 leveren de Hongaarse autoriteiten aanzienlijke inspanningen om de opgebouwde externe en interne onevenwichtigheden van het land te corrigeren. Ondanks de tastbare resultaten van de afgelopen twee jaar, zoals een forse terugdringing van het overheidstekort en de geleidelijke vermindering van het tekort op de lopende rekening, zijn de Hongaarse financiële markten vanaf begin oktober 2008 onder grote druk komen te staan. Dit komt doordat Hongarije financieel nogal kwetsbaar is vanwege zijn grote externe schuld (bijna 100% van het bbp), die in het nabije verleden is gevoed met leningen in vreemde valuta aan de particuliere sector, en vanwege de overheidsschuldquote van het land, die de hoogste in de regio is (zo'n 66% van het bbp). De autoriteiten hebben snel een breed pakket beleidsmaatregelen bekendgemaakt om het beleggersvertrouwen te herstellen en de druk op de financiële markten te verlichten. Onder meer wordt het tekort voor 2008 en 2009 sneller teruggedrongen, zodat de financieringsbehoefte van de overheid afneemt, en worden een aantal gerichte stappen gezet om de markt voor overheidspapier vlot te trekken en de liquiditeit op de deviezenswapmarkt te vergroten. Omdat er echter van uit mag worden gegaan dat de financiële en de kapitaalrekening door de onrust op de financiële markten in 2008 en vooral in 2009 snel zullen verslechteren, zal het land in deze periode omvangrijke financiële steun nodig hebben. Mogelijk gaat het daarbij om een bedrag in de orde van grootte van 20 miljard euro tot eind 2009.

               2.Macro-economische ontwikkelingen en vooruitzichten

               Medio 2006 is een budgettair consolidatieprogramma gelanceerd dat gericht was op een correctie van de omvangrijke budgettaire en externe onevenwichtigheden die in de jaren daarvoor waren ontstaan (in 2006 bedroeg het overheidstekort 9,3% en het tekort op de lopende rekening 7,5%). Onder meer werden de uitgaven bevroren, werd gesnoeid op de overheidsinvesteringen en werden de belastingen verhoogd en prijssubsidies verlaagd. Daardoor is de productie van de overheid, en met name van de gezondheidszorg, het onderwijs en het overheidsapparaat, fors teruggelopen. Mede door de toegang tot nieuwe kredieten toonde de particuliere sector in 2007 ondanks de inzinking nog enige veerkracht. Dankzij een sterke stijging van de export met zo'n 16% namen de investeringen zelfs nog iets toe, ook al liepen de bedrijfswinsten door een substantiële stijging van de loonkosten terug. Ook de consumptie steeg nog licht met 0,7%, dit ondanks het feit dat de reële lonen door de forse stijging van de olie- en voedselprijzen, de gereguleerde prijzen en de BTW een daling vertoonden. Al met al is de bbp-groei op jaarbasis teruggelopen van 4,1% in 2006 naar 1,1% in 2007, terwijl de inflatie verdubbelde tot bijna 8%, ruim boven de officiële inflatiedoelstelling.

               Met het geleidelijk wegebben van de effecten van het pakket begrotingsmaatregelen had de economie in 2008 moeten herstellen en in twee à drie jaar op de potentiële groei (iets onder de 3%) moeten uitkomen, maar door de sterker dan verwachte vertraging in de EU en de rest van de wereld zijn de vooruitzichten voor de export, de belangrijkste groeimotor van de Hongaarse economie in de afgelopen jaren, somberder geworden. Door de huidige financiële problemen en de daarmee samenhangende aanscherping van de kredietvoorwaarden is de inzinking nog dieper geworden en zijn de groeivooruitzichten verder verslechterd. De particuliere consumptie en de investeringen van huishoudens hebben het meest te lijden onder de strengere kredietvoorwaarden, terwijl de bedrijfsinvesteringen nog zullen standhouden omdat van de instroom van EU-middelen (Structuurfonds en cohesiefondsen) enige ondersteuning wordt verwacht. Al met al blijft de bbp-groei in 2008 naar verwachting ruim onder de 2% en zal deze in 2009 nog veel verder terugzakken om in 2010 langzaam te herstellen. Gezien de huidige omstandigheden op de financiële markt en de daaruit voortvloeiende onzekerheden is het zelfs niet uitgesloten dat het bbp in 2009 krimpt en dat het daaropvolgende herstel trager verloopt.

               3.Overheidsfinanciën

               In 2007 is het overheidstekort uitgekomen op 5% van het bbp, fors lager dan de 9,3% van het bbp in 2006. Dit was te danken aan het budgettaire consolidatieprogramma dat de herkozen regering in 2006 had gelanceerd en dat onder meer bestond uit een reeks belastingverhogingen, verlagingen van prijssubsidies, een bevriezing van de uitgaven (met name de loonkosten van de overheid) en een nominale bezuiniging op de overheidsinvesteringen. Medio juli 2008 stelde de regering haar tekortprognose op grond van de meevallende ontvangsten van de centrale overheid in de eerste helft van het jaar bij tot 3,8% van het bbp (tegen 4% van het bbp in het meest recente geactualiseerde convergentieprogramma, een percentage waarmee Raad had ingestemd).

               Vanwege de onrust op de Hongaarse financiële markten maakte de regering op 10 oktober een twaalfpuntenplan bekend om het marktvertrouwen te herstellen. Met name voorzag het plan in een verlaging van de budgettaire tekortdoelstellingen: van 3,8% naar 3,4% van het bbp in 2008 en van 3,2% naar 2,9% van het bbp in 2009. Daarna zou het tekort nog verder moeten teruglopen tot 2,6% van het bbp. Om de ambitieuzere tekortdoelstelling van 3,4% van het bbp in 2008 te halen, zouden onder meer de volgende maatregelen worden getroffen: i) bezuinigingen op de uitgaven bij een aantal overheidsprogramma's en neerwaartse bijstelling van de verwachte medefinancieringsuitgaven in verband met een tragere absorptie van EU-middelen (0,15% van het bbp), en ii) zo nodig een permanente bevriezing van de niet-bestede begrotingsreserves (0,3% van het bbp). Voor 2009 wordt de 0,6% van het bbp lagere tekortdoelstelling als volgt gerealiseerd: i) intrekking van de beoogde fiscale wijzigingen die volgens de officiële ramingen in 2009 zouden leiden tot een inkomstenderving van 0,55% van het bbp, maar handhaving van de compenserende uitgavenmaatregelen, ii) extra bezuinigingen op de uitgaven (vermindering van overheidsprogramma's en operationele kosten van de begrotingsinstanties en uitstel van indexatie van een aantal sociale overdrachten) in de orde van grootte van 0,6% van het bbp, welke in de herziene ontwerp-begroting van 18 oktober zijn opgenomen, en iii) aanvullende maatregelen van rond de 1% van het bbp: kortingen op de dertiende maand bij de pensioenen en overheidssalarissen, alsook een bevriezing van de overheidssalarissen.

               Ook wordt met het twaalfpuntenplan het hervormingsproces van de budgettaire governance nieuw leven ingeblazen. Op 17 oktober is daartoe een herzien wetsontwerp bij het parlement ingediend. Het omvat een aantal belangrijke elementen van de alternatieven die de oppositiepartijen hebben aangedragen (bijv. meerjarige uitgavenplafonds voor de subsector centrale overheid en instelling van een Begrotingsraad naast het zogeheten Budgettair Wetgevingsbureau). In het herziene ontwerp wordt de jaarbegroting ingebed in een driejarig kader met cijfermatige middellangetermijnvoorschriften. Het is de bedoeling dat het nieuwe wetgevingsvoorstel met gewone meerderheid van stemmen wordt aangenomen.

               4.Financiële markten

               Terwijl de ontwikkelingen op de Hongaarse financiële markten in het grootste deel van 2008 min of meer parallel verliepen aan die van de andere landen in de regio (afgezien van een aantal periodes met een hogere volatiliteit
                  1
               ), kwamen de markten begin oktober onder zware druk te staan: de primaire markt voor staatsobligaties kwam tot stilstand, de aandelenmarkt daalde sterk en ook de wisselkoers daalde fors in waarde, hetgeen leidde tot een forse stijging van de spreads van de rendementen op staatsobligaties en van kredietverzuimswaps. Dit lijkt verband te houden met een gebrek aan liquide middelen in het financiële stelsel - met name wat vreemde valuta's betreft - die duurder worden door de perceptie dat het tegenpartijrisico is toegenomen, en door de toegenomen risicoaversie jegens tegen de Centraal- en Oost-Europese landen.

               In verband met de marktonrust begin oktober maakten de autoriteiten bovenop de aanscherping van de begrotingsplannen, die tot een lagere nettofinancieringsbehoefte leidt, nog diverse andere maatregelen bekend die rechtstreeks gericht waren op een vermindering van de financiële spanningen: 1) De beleggingsregels voor pensioenfondsen werden versoepeld. 2) Op 13 oktober zou een nieuwe deviezenswapfaciliteit worden geopend door de centrale bank van Hongarije (MNB) om kopers en verkopers van deviezenswaps bijeen te brengen en daarmee het tegenpartijrisico weg te nemen. 3) Vanaf 16 oktober zou aan de banken een nieuwe stand-byfaciliteit beschikbaar worden gesteld, zodat de MNB de banken overnight euro-forintswaps kan leveren. In verband met deze nieuwe faciliteit is een repo-overeenkomst met de ECB gesloten waarbij de ECB de MNB een leenfaciliteit van maximaal 5 miljard euro zal verstrekken. 4) De MNB heeft ook op 16 oktober maatregelen bekendgemaakt om de binnenlandse obligatiemarkt in overleg met primaire handelaars te ondersteunen. 5) Op 22 oktober heeft de MNB de rentetarieven met 300 basispunten verhoogd om de daling van de lokale munt een halt toe te roepen (vanaf begin oktober was de Hongaarse forint al 14% in waarde gedaald ten opzichte van de euro).

               Voorts heeft het Hongaarse parlement op 13 oktober ingestemd met een verhoging van de depositogarantie van 6 naar 13 miljoen forint. Rond de 90% van de in aanmerking komende deposito's valt binnen de nieuwe limiet. Naast de wetgevingsmaatregel is de politieke toezegging gedaan om alle deposito's in geval van nood te garanderen. Verder hebben de Hongaarse autoriteiten hun samenwerking met het nationale financiële stabiliteitscomité (opgericht in 2004) geïntensiveerd en de grensoverschrijdende contacten met toezichthouders uitgebreid.

               5.betalingsbalans en externe financieringsbehoefte

               De krachtige groei van de netto-export, die werd gestimuleerd door de uitbundige groei wereldwijd, was de belangrijkste drijvende kracht achter de bbp-groei van de afgelopen jaren en achter de geleidelijke daling van het tekort op de lopende rekening, dat in 2007 is uitgekomen op 6,4%, tegen 7,5% in 2006. Een andere belangrijke factor in 2007 bleek de forse terugdringing van de financieringsbehoefte van de overheid te zijn geweest. Het overschot op de kapitaalrekening is in 2007 toegenomen tot 1,1% van het bbp, hetgeen deels te danken was aan een grotere absorptie van EU-middelen. Daardoor zijn de totale externe verplichtingen netto op een stabiel, zij het hoog niveau gebleven (97% van het bbp). Tegelijk is het aandeel van schuldinstrumenten in het externe tekort toegenomen. Dit hangt onder meer samen met een structureel hoge uitstroom in verband met BDI en portefeuillebeleggingen van inwoners, die op den duur een gunstige uitwerking zou moeten hebben op het inkomenssaldo op de lopende rekening. Het aandeel van niet-schuldcreërende financiering is in de eerste helft van 2008 licht gestegen (tot circa eenderde van het totaal), maar het aandeel van kortlopende schulden (met een looptijd van minder dan één jaar) in de totale schuld is toegenomen tot zo'n 23% van het bbp, hetgeen voornamelijk samenhangt met een stijging van de externe verplichtingen van de financiële sector, die nu 35% van het bbp bedragen (terwijl het aandeel van de overheid in de externe schuld 30% bedraagt).

               Gezien de recente waardevermindering van de forint en een forse daling van de importgroei in 2009 zal het tekort op de lopende rekening dit en met name komend jaar naar verwachting nog verder teruglopen. Ook zal de kapitaalrekening waarschijnlijk verbeteren vanwege een grotere absorptie van al toegezegde EU-middelen. Daar staat tegenover dat op basis van recente ontwikkelingen, en met name de ontwikkelingen vanaf begin oktober, een versnelling van de netto-uitstroom van portefeuillebeleggingen (inclusief financiële derivaten) mag worden verwacht, met name naarmate de banken en de overheid extern veel minder krediet opnemen. Daardoor zullen de financiële en de kapitaalrekening in 2008 en vooral in 2009 sterk verslechteren. Om de betalingsbalans te steunen en de deviezenreserves op een solide niveau te brengen, zal Hongarije volgens het IMF en de Commissie dan ook op korte en middellange termijn forse financiële bijstand nodig hebben in de orde van grootte van 20 miljard euro tot eind 2009.

               Gezien het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat de Hongaarse betalingsbalans ernstig gevaar loopt. Daarom beveelt zij de Raad aan te besluiten tot verlening van wederzijdse bijstand.

               6.EU-betalingsbalanssteun in het kader van internationale actie

               Onder de huidige omstandigheden lijkt het gerechtvaardigd om Hongarije in het kader van de betalingsbalansmechanisme voor de lidstaten (ingesteld bij Verordening (EG nr. 332/2002) financiële middellangetermijnbijstand te verlenen. Deze zou komen op een moment dat Hongarije gezien de toegenomen spanningen op de financiële markt ernstig wordt bedreigd door betalingsbalansproblemen, dit terwijl het nationale beleid sinds mei 2006 sterk is verbeterd. De steun van de EU aan Hongarije maakt deel uit van een omvangrijker financieringspakket waarbij het land van het IMF een lening van 10,5 miljard STR (rond de 12,5 miljard euro) krijgt in het kader van de stand-byregeling, die naar verwachting op 6 november 2008 zal worden goedgekeurd, en van de Wereldbank een lening krijgt van 1 miljard euro. Het is van essentieel belang dat de grote financiële instellingen die in Hongarije werkzaam zijn, de economie blijven financieren. De financiële bijstand van de EU wordt verleend om de Hongaarse autoriteiten te steunen, die uitdrukkelijk hebben toegezegd een breed economisch beleidsprogramma ten uitvoer te leggen om het vertrouwen van de belegger te herstellen en de spanningen te verminderen die de Hongaarse financiële markten de afgelopen weken hebben ondervonden. Dit programma zal worden opgenomen in het convergentieprogramma. Met name de versnelling van de budgettaire consolidatie, die leidt tot een geringere financieringsbehoefte, en de verdere stappen die het land wil zetten op het gebied van de budgettaire governance, zijn in overeenstemming met de vorige aanbevelingen van de Raad in het kader van de adviezen over het convergentieprogramma van november 2007 en over het uitvoeringsverslag van oktober 2007 van het nationale hervormingsprogramma. Ook zullen de EU-bijstand en de betrokkenheid van de Commissie ertoe bijdragen dat het huidige beleid, met de steun van het volledige financieringspakket, volledig kan aansluiten bij de EU-beleidsaanbevelingen.

               Het economisch beleid zal onder meer gericht zijn op een hervorming van de budgettaire governance en op een ambitieuzere terugdringing van het tekort, zodat de geplande correctie van het buitensporig tekort (uiterlijk in 2009), zoals de Raad in het kader van de buitensporigtekortprocedure van 10 oktober 2006 heeft aanbevolen, in acht wordt genomen. Voorts zullen in het kader van de Lissabonstrategie structurele hervormingsmaatregelen worden getroffen om werken aantrekkelijker te maken en daarmee de werkgelegenheid en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te bevorderen. Het is de bedoeling dat het monetaire beleid gericht blijft op prijsstabiliteit en op een verwezenlijking van de MNB-inflatiedoelstelling (momenteel 3%). Voorts zullen de besluiten om de werking van de financiële sector te verbeteren, snel en krachtdadig ten uitvoer worden gelegd. Tot slot zal bij de monitoring van het beleid ook rekening worden gehouden met de vorderingen bij de invoering van prestatiecriteria in het kader van het IMF-programma. Deze omvatten: i) kwartaallimieten voor de cumulatieve primaire kasuitgaven van de centrale overheid, de sociale-zekerheidsfondsen en buiten de begroting vallende fondsen, ii) geen accumulatie van externe betalingsachterstanden door de publieke sector, iii) een ondergrens voor de fluctuatie van de nettodeviezenreserves, en iv) een raadplegingsmarge voor het twaalfmaandelijks wijzigingspercentage van de nationale CPI. Met name een intensievere monitoring van de budgettaire ontwikkelingen binnen het begrotingsjaar kan als extra hulpmiddel nuttig zijn om de uitvoering van de begroting op koers te houden en de officiële tekortdoelstelling te halen.

               Met het oog op de nodige flexibiliteit in de huidige marktsituatie wordt voorgesteld het gebruik van renteswaps toe te staan voor de leningstransactie waarmee de lening wordt gefinancierd. Om de EU-begroting te beschermen, moeten de tegenpartijen van een mogelijke swap de hoogste kredietwaardigheid bezitten.

               Daarom beveelt de Commissie na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité de Raad aan om de wederzijdse bijstand overeenkomstig artikel 119 van het Verdrag te verlenen.

               De Commissie stelt na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité ook voor dat de Raad nadat hij op aanbeveling van de Commissie heeft besloten Hongarije wederzijdse bijstand te verlenen, een beschikking vaststelt waarin Hongarije in het kader van het EU-mechanisme voor lidstaten (ingevoerd bij Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad van 18 februari 2002) financiële middellangetermijnbijstand van maximaal 6,5 miljard euro wordt verleend om de betalingsbalans van het land te steunen. Deze steun wordt gecombineerd met een IMF-regeling, wordt in vijf tranches uitgekeerd en wordt gekoppeld aan economische beleidsvoorwaarden. De voorgestelde beschikking loopt twee jaar na de inwerkingtreding ervan af.

               Aanbeveling voor een

               BESCHIKKING VAN DE RAAD

               tot toekenning van wederzijdse bijstand aan Hongarije

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 119,

               Gezien de aanbeveling van de Commissie, na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Sinds medio 2006 leveren de Hongaarse autoriteiten aanzienlijke inspanningen om de opgebouwde externe en interne onevenwichtigheden van het land te corrigeren. Ondanks de tastbare resultaten van de afgelopen twee jaar, zoals een forse terugdringing van het overheidstekort en de geleidelijke vermindering van het tekort op de lopende rekening, zijn de Hongaarse financiële markten vanaf begin oktober 2008 onder grote druk komen te staan.

               (2)De autoriteiten van Hongarije hebben in oktober 2008 een breed economisch beleidsprogramma vastgesteld om het vertrouwen van de belegger te herstellen en de spanningen te verminderen die de Hongaarse financiële markten de afgelopen weken hebben ondervonden. Het programma omvat maatregelen om voldoende liquiditeit en financiering voor het bankstelsel te waarborgen, acties om te zorgen voor een adequate kapitalisatie van banken, en plannen om de houdbaarheid van de begroting te waarborgen en de financieringsbehoefte in de hand te houden. Met name heeft de regering haar tekortdoelstelling voor 2008 bijgesteld van een begrote 4% van het bbp naar 3,4% van het bbp, en voor 2009 van 3,2% van het bbp naar 2,6% van het bbp. Met dit economisch programma, en met name met de begrotingsdoelstellingen, zal rekening worden gehouden in de regeringsbegroting en het convergentieprogramma, die ook andere beleidsmaatregelen en structurele hervormingen bevatten.

               (3)De Raad onderwerpt het economisch beleid van Hongarije periodiek aan een evaluatie, met name in het kader van de jaarlijkse beoordeling van Hongarijes actualisering van het convergentieprogramma en de uitvoering van het nationale hervormingsprogramma, in het kader van de regelmatige beoordeling van de vorderingen die Hongarije maakt wat betreft de aanbeveling van de Raad inzake de buitensporigtekortprocedure, en in het kader van het convergentieverslag.

               (4)Ondanks de verwachte verbetering van de lopende rekening, zal de Hongaarse financieringsbehoefte in 2008 en 2009 groot blijven (volgens de ramingen rond de 20 miljard euro) omdat de financiële en de kapitaalrekening gezien de recente ontwikkelingen op de financiële markt fors zouden kunnen verslechteren, nu er sprake is van een versnelde netto-uitstroom van portefeuillebeleggingen.

               (5)De Hongaarse autoriteiten hebben de EU en andere internationale financiële instellingen en landen om substantiële financiële bijstand gevraagd om de betalingsbalans te steunen en de deviezenreserves op een solide niveau te brengen.

               (6)De Hongaarse betalingsbalans loopt ernstig gevaar en daarom moet de Gemeenschap dringend wederzijdse bijstand toekennen,

               HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

               Artikel 1

               De Gemeenschap kent Hongarije wederzijdse bijstand toe.

               Deze beschikking is gericht tot de lidstaten.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

               Voorstel voor een

               BESCHIKKING VAN DE RAAD

               tot verlening van financiële middellangetermijnbijstand van de Gemeenschap aan Hongarije

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

               Gelet op Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad
                  2
                van 18 februari 2002 houdende instelling van een mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de betalingsbalansen van de lidstaten, en met name op artikel 3, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Commissie, na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité (EFC),

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Bij Beschikking […] van de Raad is Hongarije wederzijdse bijstand toegekend.

               (2)Ondanks de verwachte verbetering van de lopende rekening wordt de Hongaarse externe financieringsbehoefte voor 2008 en 2009 geraamd op 20 miljard euro omdat de financiële en de kapitaalrekening gezien de recente ontwikkelingen op de financiële markt fors zouden kunnen verslechteren, nu er sprake is van een versnelde netto-uitstroom van portefeuillebeleggingen.

               (3)De Gemeenschap moet Hongarije tot 6,5 miljard euro steun verlenen in het kader van het mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de betalingsbalansen van de lidstaten dat in 2002 is ingesteld bij Verordening (EG) nr. 332/2002. Deze bijstand moet worden gecombineerd met een lening van 10,5 miljard STR (rond de 12,5 miljard euro), die het Internationale Monetaire Fonds verstrekt in het kader van een stand-byregeling, die naar verwachting op 6 november 2008 zal worden goedgekeurd. De Wereldbank heeft Hongarije eveneens een lening van 1 miljard euro toegezegd.

               (4)De bijstand moet onder beheer komen te staan van de Commissie die met de Hongaarse autoriteiten, na raadpleging van het EFC, de concrete economische beleidsvoorwaarden overeenkomt die aan de bijstand worden verbonden. Deze voorwaarden moeten in een memorandum van overeenstemming worden vastgelegd. De Commissie moet de nadere financiële voorwaarden in de leningovereenkomst vastleggen.

               (5)De bijstand moet worden verleend om de betalingsbalans van Hongarije te steunen en daarmee bij te dragen aan het welslagen van het economische beleidsprogramma van de regering onder de huidige economische en financiële omstandigheden,

               HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

               Artikel 1

               1.De Gemeenschap stelt Hongarije een middellangetermijnlening van maximaal 6,5 miljard euro met een maximale gemiddelde looptijd van vijf jaar ter beschikking.

               2.De financiële bijstand van de Gemeenschap wordt in twee jaar beschikbaar gesteld, en wel met ingang van de eerste dag na de inwerkingtreding van deze beschikking. Indien de omstandigheden daartoe nopen, kan de Commissie, na raadpleging van het EFC, besluiten deze periode met maximaal twee jaar te verlengen.

               Artikel 2

               1.De Commissie zal de bijstand beheren op een wijze die aansluit bij de toezeggingen van Hongarije en bij de aanbevelingen van de Raad, met name die in het kader van de uitvoering van het nationaal hervormingsprogramma en in het kader van het convergentieprogramma en de buitensporigtekortprocedure.

               2.De Commissie komt met de autoriteiten van Hongarije, na raadpleging van het EFC, de concrete economische beleidsvoorwaarden overeen die overeenkomstig artikel 3, lid 4, aan de financiële bijstand worden verbonden. Deze voorwaarden worden vastgelegd in een memorandum van overeenstemming dat aansluit bij de toezeggingen en aanbevelingen als bedoeld in lid 1. De Commissie legt de nadere financiële voorwaarden in de leningovereenkomst vast.

               3.De Commissie gaat in samenwerking met het EFC op gezette tijden na of voldaan wordt aan de economische beleidsvoorwaarden die aan de bijstand verbonden zijn. De Commissie houdt het EFC op de hoogte van een eventuele herfinanciering van de leningen of een eventuele herstructurering van de financiële voorwaarden.

               Artikel 3

               1.De Commissie stelt de financiële bijstand van de Gemeenschap aan Hongarije beschikbaar in ten hoogste vijf tranches, waarvan de omvang in het memorandum van overeenstemming wordt vastgelegd.

               2.De vrijgave van de eerste tranche hangt af van de inwerkingtreding van de leningovereenkomst en het memorandum van overeenstemming.

               3.Een voorzichtig gebruik van renteswaps met tegenpartijen die de hoogste kredietwaardigheid bezitten, is toegestaan indien dit nodig is om de lening te financieren.

               4.De Commissie beslist na raadpleging van het EFC over de vrijgave van de volgende tranches. Elke volgende tranche wordt alleen uitgekeerd bij een bevredigende tenuitvoerlegging van het nieuwe, in het convergentieprogramma van Hongarije opgenomen economische programma van de Hongaarse regering, en meer in het bijzonder van de concrete economische beleidsvoorwaarden die in het memorandum van overeenstemming zijn vastgelegd. Deze zullen onder meer inhouden dat vorderingen worden gemaakt bij de door de regering geplande budgettaire consolidatie, die in overeenstemming dient te zijn met de aanbeveling van de Raad in het kader van de buitensporigtekortprocedure van 10 oktober 2006 en met het advies van de Raad van november 2007 over het geactualiseerde convergentieprogramma, dat het consolidatieproces wordt onderbouwd met concrete maatregelen om de uitgaven te beheersen, dat vorderingen worden gemaakt bij de hervorming van de budgettaire governance en het financieel toezicht, en dat in het kader van de Lissabonstrategie structurele maatregelen worden getroffen om bijvoorbeeld werken aantrekkelijker te maken en daarmee de werkgelegenheid en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te bevorderen.

               Deze beschikking is gericht tot de Republiek Hongarije.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

               FINANCIEEL MEMORANDUM

                  (zie artikel 16 van de interne regels)

               BELEIDSGEBIED: TITEL 01 – ECONOMISCHE EN FINANCIËLE ZAKEN

               ACTIVITEIT: FINANCIËLE VERRICHTINGEN EN INSTRUMENTEN

               BENAMING VAN DE ACTIE: FINANCIËLE MIDDELLANGETERMIJNBIJSTAND VAN DE EU VOOR HONGARIJE

               1.BENAMING VAN HET VOORSTEL: BETROKKEN BEGROTINGSONDERDEEL EN OMSCHRIJVING

               01 04 01 01 EG-garantie voor opgenomen communautaire leningen ter ondersteuning van de betalingsbalansen

               2.RECHTSGRONDSLAG

               De artikelen 119 en 308 van het EG-Verdrag, alsmede Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad van 18 februari 2002.

               De verordening beperkt de hoofdsom van de leningen die uit hoofde van dit mechanisme aan de lidstaten kunnen worden toegekend, tot 12 miljard euro. Sinds de inwerkingtreding van deze verordening zijn geen leningen toegekend in het kader van het mechanisme.

               3.ALGEMENE KWANTITATIEVE GEGEVENS VAN HET BEGROTINGSJAAR (IN EURO)

               Deze post dient voor de opname in de begroting van de door de Europese Unie verstrekte garantie. Aldus kan de Commissie de schuldendienst (hoofdsom, rente en bijkomende kosten) betalen wanneer de debiteur (Hongarije) in gebreke blijft.

               De begrotingspost ("p.m.") voor de begrotingsgarantie zal alleen worden ingezet als daadwerkelijk een beroep op de garantie wordt gedaan. Gewoonlijk zal echter geen beroep worden gedaan op de begrotingsgarantie. Toen Hongarije nog geen lidstaat was, heeft de Raad het land op grond van de Beschikkingen 1990/83/EEG van 25 februari 1990 en 91/310/EEG van 24 juni 1991 voor in totaal 790 miljoen ECU aan macrofinanciële bijstand verleend. Alle macrofinanciële bijstand was in 1998 afgelost.

               3a – Lopend jaar

               Niet van toepassing.

                        VK

                        Aanvankelijke krediet voor het begrotingsjaar (budget)

                        Overschrijvingen

                        Aanvullend krediet

                        Totaal krediet

                        Reeds uit hoofde van een ander werkprogramma gereserveerde kredieten

                        Beschikbaar saldo

                        Bedrag van de voorgestelde actie

               3b - Overdrachten

               Niet van toepassing.

                        VK

                        Overdrachten

                        Reeds uit hoofde van een ander werkprogramma gereserveerde kredieten

                        Beschikbaar saldo

                        Bedrag van de voorgestelde actie

               3c - Volgend begrotingsjaar

               Niet van toepassing.

                        VK

                        Aanvankelijk krediet voor het begrotingsjaar (budget)

                        p.m.

                        Overdrachten

                        Aanvullend krediet

                        Totaal krediet

                        Reeds uit hoofde van een ander werkprogramma gereserveerde kredieten

                        Beschikbaar saldo

                        Bedrag van de voorgestelde actie

                        p.m.

               4.BESCHRIJVING VAN DE ACTIE

               De voorgestelde middellangetermijnbijstand aan Hongarije bestaat uit een (met communautaire leningen op de internationale kapitaalmarkten te financieren) EG-lening van 6,5 miljard euro, die verstrekt zal worden in het kader van een internationaal financieringspakket, en met name in combinatie met een IMF-lening van 10,5 miljard STR (rond de 12,5 miljard euro) in het kader van de stand-byfaciliteit. De Wereldbank heeft ook in totaal 1 miljard euro toegezegd. De financiële middellangetermijnbijstand van de Gemeenschap is bedoeld om de Hongaarse betalingsbalans te steunen, die ernstig gevaar loopt, en daarmee ook het nieuwe economische regeringsprogramma te steunen dat er onder meer op is gericht het beleggersvertrouwen te herstellen en de spanningen te verminderen die de financiële markten vanaf begin oktober 2008 ondervinden. Uit de bijstand blijkt de bereidheid om een lidstaat te steunen die sinds medio mei 2006 een substantieel beter beleid voert en onder meer het overheidstekort fors heeft teruggedrongen. Tegelijk sorteert deze bijstand een gunstig effect op de financiële stabiliteit dat gezien de belangrijke internationale (en interbancaire) relaties tot over de grenzen van het begunstigde land reikt. Met het gesteunde nieuwe economische pakket maatregelen wordt onder meer het tekort voor 2008 en 2009 sneller teruggedrongen, zodat de financieringsbehoefte van de overheid afneemt, en worden een aantal gerichte stappen gezet om de markt voor overheidspapier vlot te trekken en de liquiditeit op de deviezenswapmarkt te vergroten. Tot slot wordt met de door de Commissie in overleg met het Economisch en Financieel Comité beheerde bijstand ervoor gezorgd dat de EU nauw betrokken blijft bij de vormgeving van het economisch beleid in Hongarije en dat dit beleid aansluit bij de toezeggingen van Hongarije in EU-kader en bij de aanbevelingen van de Raad, met name die in het kader van de uitvoering van het nationaal hervormingsprogramma en in het kader van het convergentieprogramma en de buitensporigtekortprocedure.

               De leningen die de Gemeenschap voor de financiering van de lening aan Hongarije op de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen opneemt, vallen onder de Gemeenschapsgarantie. De lening wordt opgenomen op de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen. De hoofdsom van de leningen aan Hongarije bedraagt 6,5 miljard euro.

               De garantie van de Europese Unie is zo opgezet dat de Commissie de schuldendienst kan betalen, mocht Hongarije in gebreke blijven.

               Om aan haar verplichtingen te voldoen, kan de Commissie de schuldendienst tijdelijk uit haar eigen kasmiddelen bekostigen. In dat geval is artikel 12 van Verordening (EG, Euratom) nr. 1150/2000 van de Raad van 22 mei 2000 houdende toepassing van Besluit 2000/597/EG, Euratom betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Gemeenschappen (PB L 130 van 31.5.2000, blz. 1) van toepassing.

               5.BEREKENINGSWIJZE

               Niet van toepassing.

               6.TIJDSCHEMA VOOR DE BETALINGEN (IN EURO)

               Niet van toepassing.

                        Rubriek

                        Kredieten

                        Betalingen

                        Jaar n

                        Jaar n+1

                        Jaar n+2

                        Jaar n+3

                        Volgende begrotings-jaren

                        Jaar n

                        Jaar n+1

                        Jaar n

                        Jaar n+1

                        Totaal

                     (1)
                  Zo kwam de markt voor staatsobligaties in het voorjaar van 2008 vooral door een verschuiving in de portefeuille van binnenlandse pensioenfondsen tijdelijk onder druk te staan.

                     (2)
                  PB L 53 van 23 februari 2002, blz. 1.


   NL
NL    NL
 ---pagebreak---                   COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
                                                  Brussel, 8.1.2009
                                                  COM(2009) 4 definitief
                                  Aanbeveling voor een
                            BESCHIKKING VAN DE RAAD
                  tot toekenning van wederzijdse bijstand aan Letland
                                           en
                                    Voorstel voor een
                            BESCHIKKING VAN DE RAAD
   tot verlening van financiële middellangetermijnbijstand van de Gemeenschap aan
                                        Letland
NL                                                                                NL
 ---pagebreak---                                        Aanbeveling voor een
                                 BESCHIKKING VAN DE RAAD
                       tot toekenning van wederzijdse bijstand aan Letland
                                                  en
                                          Voorstel voor een
                                 BESCHIKKING VAN DE RAAD
       tot verlening van financiële middellangetermijnbijstand van de Gemeenschap aan
                                               Letland
                                          TOELICHTING
   1.        INLEIDING
   Ondanks de waarschuwingen van de Commissie en de Raad, en met name de
   waarschuwingen die zijn gegeven in de adviezen over de achtereenvolgende Letse
   convergentieprogramma's, heeft de snelle groei van de Letse economie onder impuls van de
   soepele kredietvoorwaarden en een te expansief begrotingsbeleid in de afgelopen jaren geleid
   tot grote onevenwichtigheden. Toen het als gevolg van de mondiale crisis op de financiële
   markten en de algemene verslechtering van het sentiment jegens opkomende
   markteconomieën steeds moeilijker en duurder werd om aan krediet te komen, spitsten de
   problemen zich toe. Vanaf oktober kwamen de Letse financiële en kapitaalmarkten door de
   toegenomen zorg over de houdbaarheid van de economische en financiële situatie van het
   land onder grote druk te staan. Er heerste grote bezorgdheid over de gezondheid van het
   bankwezen, en met name over de overlevingskansen van de grootste binnenlandse bank
   (Parex), die sterk op externe financiering was aangewezen. Vervolgens is deze bank
   overgenomen door de staat. Kortom, Letland is getroffen door een plotselinge en ernstige
   crisis in het bankwezen en op het gebied van externe financiering.
   Daarom hebben de Letse autoriteiten de EU en het IMF om financiële steun gevraagd. Op
   22 november heeft de Commissie samen met het voorzitterschap van de Raad bekendgemaakt
   dat de EU in samenwerking met het IMF wilde deelnemen in een gecoördineerd
   financieringspakket om de Letse betalingsbalans te ondersteunen. Er werd echter op gewezen
   dat dit pakket alleen beschikbaar zou komen als de Letse autoriteiten ingrijpende en
   geloofwaardige economische aanpassingen zouden gaan doorvoeren. Op 12 december heeft
   het Letse Parlement ingestemd met een regeringsvoorstel voor een "programma om de
   economie te stabiliseren en de groei te herstellen". Met dit programma moet er met name voor
   worden gezorgd dat nationaal en internationaal vertrouwen blijft bestaan in het financiële
   stelsel, dat direct en indirect de verslechtering van het kostenconcurrentievermogen en de
   inflatie een halt wordt toegeroepen en deze trend wordt gekeerd middels een sterke
   verkrapping van het begrotingsbeleid waarbij vooral de loonkosten van de overheid worden
   teruggedrongen, en dat de economische groei wordt versterkt met allerlei structurele
   hervormingen.
NL                                                 2                                            NL
 ---pagebreak---    2.       RECENTE MACRO-ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN
   Sinds het eind van de jaren negentig kende Letland een ononderbroken periode van hoge
   groei, die grotendeels te danken was aan de binnenlandse vraag en die in de
   periode 2005-2007 opliep tot meer dan 10%. De groei werd vooral gedragen door een forse
   stijging van de kredietverlening, die de particuliere consumptie en investeringen in vastgoed
   opstuwde, maar daaraan kwam medio 2007 een eind doordat de torenhoge vastgoedprijzen
   niet stand konden houden. In deze jaren heeft een structurele economische verschuiving
   plaatsgevonden van de verhandelbare naar de niet-verhandelbare sector, hetgeen de externe
   houdbaarheid van de economie ondermijnde en resulteerde in een ernstige oververhitting.
   In de eerste drie kwartalen van 2008 is de bbp-groei sterk teruggelopen, een trend die vooral
   vanwege een krimp van de particuliere consumptie en particuliere investeringen
   waarschijnlijk zal aanhouden. De particuliere consumptie is geraakt door de hoge inflatie, de
   daling van de vastgoedprijzen, de stijging van rente en aflossing, de verminderde
   beschikbaarheid van krediet en de verslechtering van de werkgelegenheid en
   inkomensverwachtingen. De investeringen in vaste activa in de bouw geven thans een daling
   te zien nu een eind is gekomen aan de boom op de vastgoedmarkt, en de
   uitrustingsinvesteringen teruglopen vanwege de verwachte zwakke vraag vanuit binnen- en
   buitenland. Het bedrijfsleven heeft door de stijging van de arbeidskosten met hoge lasten te
   kampen en heeft steeds grotere moeite om aan financiering te komen. Met EU-gefinancierde
   projecten en overheidsprojecten in het algemeen kan de sterke daling van de andere
   investeringen enigszins worden opgevangen. Niettemin wordt uitgegaan van een langdurige
   krimp van het bbp omdat de uiterst zwakke binnenlandse vraag onvoldoende wordt
   gecompenseerd door een stijging van de netto-uitvoer.
   Pas onlangs is een ontspanning op de arbeidsmarkt ingetreden, maar de arbeidsmarkt zal nog
   sterk reageren op de daling van de binnenlandse vraag. De werkloosheid is al opgelopen van
   6,3% in het tweede kwartaal van 2008 naar 7,2% in het derde kwartaal en de torenhoge
   nominale loonstijging vlakt thans af. De Letse arbeidsmarkt wordt als redelijk flexibel gezien,
   hetgeen een dempend effect zou moeten sorteren op de productie- en arbeidskosten bij een
   aanpassing van de lonen aan de productiviteit.
   Na de piek van 17,7% in mei 2008 is de inflatie gedaald tot 11,8% in november. De
   kerninflatie1 (11,0% in november) en de stijging van de dienstenprijzen vlakken gestaag af nu
   de vraagdruk afneemt. Met de forse afname van de binnenlandse vraag, de lagere lonen in de
   publieke sector en de daaruit voortvloeiende matiging van de lonen in de particuliere sector in
   het vooruitzicht (zie punt 6), en gezien de daling van de mondiale grondstofprijzen zijn de
   vooruitzichten voor een verdere sterke daling van de inflatie gunstig.
   Hoewel in 2008 door de daling van de binnenlandse absorptie extern veel minder krediet is
   opgenomen, is er nog sprake van grote externe onevenwichtigheden en onhoudbare externe
   verplichtingen. In punt 5 komen de betalingsbalans en de externe investeringspositie aan de
   orde.
   1
           D.w.z. het algemene indexcijfer exclusief energie en onbewerkte voedingsmiddelen.
NL                                                       3                                         NL
 ---pagebreak---    3.       OVERHEIDSFINANCIËN
   Door de beperkte speelruimte van het monetaire beleid in een stelsel van bijna vaste
   wisselkoersen2 krijgt het financieel beleid van Letland een sterkere rol. Tegen het
   herhaaldelijke advies van de Raad over de achtereenvolgende Letse convergentieprogramma's
   in heeft Letland tijdens de boom van de binnenlandse vraag in de jaren 2005-2007 toch een
   procyclisch beleid gevoerd, zij het dat de nominale begrotingsresultaten een verbetering te
   zien gaven. Conjuncturele meevallers werden met de aanvullende begrotingen die tijdens het
   begrotingsjaar werden opgesteld, doorgaans weer uitgegeven en er werden geen reserves
   opgebouwd voor slechte tijden. Daar vergelijkbare lonen in de publieke sector op een hoger
   niveau lagen, lokten loonstijgingen in de publieke sector loonsverhogingen in de particuliere
   sector uit. In Letland is meer dan 30% van de werknemers werkzaam in de publieke sector, en
   aangezien de dienstensector met circa 75% van de bruto toegevoegde waarde een relatief
   grote omvang heeft, is de loonvorming in de publieke sector van grote invloed op de lonen in
   de particuliere sector.
   In de eerste tien maanden van 2008 zijn de btw-ontvangsten door de sterke daling van de
   particuliere consumptie dramatisch teruggelopen (-3% op jaarbasis). Door de hoge inflatie
   zijn de ontvangsten in de andere grote belastingvormen in eerste instantie nog redelijk op peil
   gebleven, maar thans beginnen deze gunstige effecten ook weg te ebben. Het Letse ministerie
   van Financiën raamt het geconsolideerde tekort op de overheidsbegroting (centrale overheid
   en socialezekerheidsfondsen) voor 2008 op circa 2½ tot 2¾% van het bbp3. Aangezien de
   decentrale overheidssector onder de huidige omstandigheden ondanks de bovengrenzen die
   zijn ingevoerd om het saldo van deze subsector in evenwicht of positief te houden, mogelijk
   een klein tekort te zien zal geven, lijkt het overheidstekort over 2008 als geheel dicht bij de
   3% van het bbp uit te komen.
   De door het parlement op 14 november goedgekeurde begroting voor 2009 mikt op een
   geconsolideerd tekort van de centrale overheid van 1½% van het bbp, maar daarin is
   uitgegaan van een onrealistische raming van de productiekrimp van slechts 1%. In de
   begroting waren forse verlagingen van de directe belastingen en verhogingen van de uitgaven
   opgenomen. Op dat moment was echter al duidelijk dat de productie duidelijk lager zou
   uitvallen en dat het tekort veel hoger zou uitkomen als geen compenserende maatregelen
   getroffen zouden worden. Inclusief een heel gering tekort van de decentrale overheden zijn
   het overheidstekort en het primaire tekort door de autoriteiten op respectievelijk 1,8% en
   1,1% van het bbp geraamd. Gezien de belastingontvangsten in de laatste maanden van 2008
   en de verslechtering van de economische vooruitzichten voor 2009, zijn de vooruitzichten
   voor het overheidstekort duidelijk verslechterd in vergelijking met de herfstprognose van de
   diensten van de Commissie van 5,6% van het bbp. Daarentegen bedroeg de
   overheidsschuldquote eind 2007 9,5% van het bbp. Daarmee was deze een van de laagste in
   de EU.
   4.       FINANCIËLE MARKTEN
   Het Letse financiële stelsel wordt vrijwel geheel gedomineerd door het bankwezen, dat in de
   afgelopen tien jaar een snelle ontwikkeling heeft doorgemaakt. Er kunnen duidelijk twee
   2
           Letland heeft zijn munt, de lats, sedert lang aan een andere munt gekoppeld: vanaf 1994 aan de STR en
           vanaf 2005 aan de euro. In mei 2005 is Letland tot het WKM II toegetreden. Daarbij heeft het eenzijdig
           gekozen voor een fluctuatiemarge van +/- 1% rond de spilkoers.
   3
           Cijfer berekend volgens de nationale methodiek (exclusief decentrale overheden).
NL                                                         4                                                      NL
 ---pagebreak---    segmenten worden onderscheiden: de buitenlandse banken, die grotendeels worden
   gefinancierd met leningen van moederondernemingen en die ongeveer 70% van de markt in
   handen hebben, en de binnenlandse banken, die hoofdzakelijk worden gefinancierd met
   buitenlandse syndicaatsleningen en deposito's van niet-ingezetenen. Opmerkelijk is het grote
   aandeel van de deposito's van niet-ingezetenen: begin november 2008 bedroeg dit 43,5% van
   alle deposito's, ongerekend de deposito's van monetaire en financiële instellingen (MFI's). Het
   Letse financiële stelsel is dus voornamelijk afhankelijk van externe financiering, of deze nu
   komt van moederondernemingen, deposito's van niet-ingezetenen of buitenlandse
   syndicaatsleningen. Tegenover de daaruit voortvloeiende omvangrijke en nog toenemende
   buitenlandse verplichtingen staan leningen aan ingezetenen, die voornamelijk (voor bijna
   90%) in buitenlandse valuta luiden. De binnenlandse kredietverlening is gestegen van 10%
   van het bbp in 1997 naar 90% van het bbp in 2007. De twee voornaamste bedreigingen voor
   het Letse bankwezen zijn dus het liquiditeits- en het kredietrisico.
   Het liquiditeitsrisico heeft zich inmiddels al gemanifesteerd in de vorm van een hardnekkige
   liquiditeitsdruk sinds oktober 2008. Twee buitenlandse syndicaten hebben, omdat ze
   aflossingsproblemen verwachten, duidelijk te kennen gegeven dat ze Parex Bank
   waarschijnlijk gaan vragen om leningen van in totaal 0,8 miljard euro in februari en juni 2009
   vroegtijdig af te lossen. Dit was de aanleiding om de bank op 10 november 2008 gedeeltelijk
   te nationaliseren. De daarbij verleende leninggaranties van de overheid werden echter
   ontoereikend geacht, met als gevolg dat Parex begin december volledig werd genationaliseerd
   en een maximum werd ingevoerd voor deposito-opnames (50 000 euro per maand per
   persoon). Ondanks deze maatregelen hebben niet-ingezetenen sindsdien aanzienlijke
   depositobedragen weggehaald bij Parex en andere binnenlandse banken met een soortgelijk
   businessmodel. Daarvan is slechts een klein deel bij andere banken in Letland
   terechtgekomen. Vanwege de systematische liquiditeitsdruk maakte de centrale bank van
   Letland op 13 november bekend dat zij haar voorgeschreven reserveratio verder zou verlagen
   van 7% naar 5% voor korte verplichtingen en van 5% naar 3% voor verplichtingen met een
   looptijd van meer dan twee jaar, waarmee liquiditeiten vrijkwamen (het besluit is in twee
   stappen van 1% op 24 november en 24 december in werking getreden). Niettemin zijn de
   reserves verder weggesmolten en is de netto internationale beleggingspositie van de centrale
   bank van Letland vanaf begin oktober 2008 tot eind 2008 met 0,9 miljard euro verslechterd.
   In dezelfde periode zijn de deposito's van ingezetenen en niet-ingezetenen op banken die in
   buitenlandse handen zijn, toegenomen en cruciaal in dit verband is dat liquiditeitssteun van
   moederondernemingen gewaarborgd lijkt.
   Het kredietrisico heeft zich nog niet gemanifesteerd, maar zal de komende maanden, naar
   wordt aangenomen, wel toenemen. Mede dankzij de lopende herstructurering van
   probleemleningen is tot dusver bij slechts minder dan 1% van de leningen sprake van
   betalingsachterstanden, die overigens op zich wel zijn toegenomen. Niettemin zal de
   verwachte langdurige recessie duidelijk haar weerslag hebben op het inkomen van de
   ingezetenen en daarmee op hun vermogen om hun schulden af te lossen. De
   solvabiliteitsratio's zullen afnemen en mogelijk het minimaal vereiste niveau bereiken, in
   welk geval een kapitaalinjectie nodig kan zijn.
   De huidige en toekomstige positie van het bankwezen is afhankelijk van objectieve factoren,
   maar ook van de geloofwaardigheid en vertrouwensgerelateerde verwachtingen. Het is nu van
   essentieel belang om voor vertrouwen te zorgen, zodat de depositobasis stabiliseert en de
   liquiditeitsdruk mettertijd afneemt. Gezien de krappe overheidsfinanciën is een herstel van het
   vertrouwen in de financiële sector via overheidssteun alleen geloofwaardig als daarnaast
   krachtige internationale financiële steun wordt verleend.
NL                                                 5                                               NL
 ---pagebreak---    5.        BETALINGSBALANS EN EXTERNE FINANCIERINGSBEHOEFTE
   Door de Letse economische boom die tot 2007 duurde, ontstonden grote externe
   onevenwichtigheden en onhoudbare externe verplichtingen. De bruto externe schuld liep tot
   eind 2007 op tot meer dan 135% van het bbp (netto 52% van het bbp). De internationale
   investeringspositie was eind 2007 gestegen tot nettoverplichtingen in de orde van grootte van
   79% van het bbp, die eind tweede kwartaal 2008 nog verder zijn opgelopen tot naar schatting
   82% van het bbp.
   In 2008 is de externe kredietopname door de geringere binnenlandse absorptie fors
   afgenomen. Volgens de voorlopige ramingen van de centrale bank van Letland is het tekort op
   de lopende rekening gedaald tot circa 12½% van het bbp in het derde kwartaal van 2008
   (tegen een piek van meer dan 27% van het bbp in het derde kwartaal van 2006). In 2009 blijft
   het tekort van de goederenhandel naar verwachting op zo'n 10% steken (evenveel als in de
   laatste maanden van 2008), maar gezien het overschot op de dienstenbalans en de verbetering
   van de inkomensrekening, komt het tekort op de lopende rekening lager uit. Om de basis van
   de bbp-groei te verschuiven van de krimpende binnenlandse vraag naar de export, moeten de
   lonen nauwer aansluiten bij de productiviteit en zijn verdere structurele hervormingen nodig
   om de aanbodzijde van de economie te versterken.
   Hoewel een correctie van het tekort na de onhoudbare niveaus van de afgelopen jaren van
   doorslaggevend belang is voor een herstel van een solide betalingsbalans, is dit gelet op de
   omvangrijke, merendeels kortlopende schuld van het land op zich niet voldoende om een
   houdbare externe positie te verwezenlijken. Omdat minder buitenlands krediet beschikbaar
   komt, de mogelijkheid bestaat dat ingezetenen en niet-ingezetenen hun deposito's weghalen
   en de vooruitzichten voor inkomende investeringen zijn verslechterd, wordt ervan uitgegaan
   dat de externe financiering nog geruime flink onder druk blijft staan. Als de buitenlandse
   deviezenreserves nog verder wegsmelten (van begin oktober tot begin december 2008 zijn
   deze met 25% teruggelopen), komt de Letse koppeling van de wisselkoers in gevaar. Al met
   al is voor de bestrijding van de liquiditeitskrapte op korte termijn en voor een ordelijke
   externe aanpassing op middellange termijn externe financiële steun op basis van een krachtig
   beleidsprogramma nodig.
   Gezien het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat de Letse betalingsbalans ernstig
   gevaar loopt. Daarom beveelt zij de Raad aan te besluiten tot toekenning van wederzijdse
   bijstand.
   6.        LETS   PROGRAMMA OM DE ECONOMIE TE STABILISEREN EN DE GROEI TE
             HERSTELLEN: MACRO-ECONOMISCHE EN OP HET FINANCIËLE STELSEL GERICHTE
             MAATREGELEN
   Op basis van de besprekingen tussen de Letse autoriteiten en de mogelijke betrokkenen bij
   een gecoördineerd pakket van internationale financiële bijstand hebben de autoriteiten een
   ambitieus beleidsprogramma vastgesteld (dat zoals hierboven vermeld op 12 december door
   het parlement is goedgekeurd). Het programma houdt vast aan de bestaande koppeling van de
   lats, die een belangrijk beleidsanker zal blijven. Het programma is gericht op een aanpak van
   de budgettaire onevenwichtigheden en de zwakke plekken van het financieel stelsel, op een
   verbetering van het concurrentievermogen en op handhaving van de nauwe bandbreedte van
   de wisselkoers. Voorts bevat het maatregelen om de begroting onmiddellijk en duurzaam te
   consolideren, ingrijpende structurele hervormingen door te voeren, de toezichthouders meer
NL                                                 6                                             NL
 ---pagebreak---    middelen te geven om crises het hoofd te bieden, en andere belangrijke maatregelen. Ook
   bevat het een brede oplossingsstrategie voor probleembanken. Het macro-economisch
   scenario van het programma gaat uit van een krimp van 5% in 2009 en nog eens 3% in 2010
   en van een gering herstel van 2% in 2011. De begrotingsstrategie mikt op een overheidstekort
   van niet meer dan 3% van het bbp in 2011, zodat in dat jaar voldaan wordt aan het
   tekortcriterium van Maastricht.
   Bij de onderhandelingen over de financiële bijstand met het IMF, de EU en andere partijen
   kwam aan het licht dat de begroting ernstige tekorten zou vertonen. Daarom heeft de regering
   een gewijzigde ruwe begroting voor 2009 vastgesteld. Het parlement heeft deze begroting als
   logisch vervolg op zijn goedkeuring van het programma om de economie te stabiliseren, op
   12 december goedgekeurd. De gewijzigde begroting gaat uit van de herziene bbp-prognose
   van 5% krimp in 2009, houdt rekening met de recente verslechtering van de economische
   vooruitzichten en mikt op een budgettair overheidstekort van minder dan 5% van het bbp4,
   hetgeen neerkomt op een slechts geringe structurele aanpassing ten opzichte van het geraamde
   resultaat van 2008 (wel is dit tekort veel hoger dan dat waarvan in de begroting van november
   wordt uitgegaan). Voorts is het de bedoeling dat uiterlijk eind maart 2009 een volledig
   uitgewerkte aanvullende begroting voor 2009 wordt vastgesteld die aansluit bij de ruwe
   begroting van december.
   Aan de uitgavenzijde is de consolidatie gericht op een sterke terugdringing van de lonen in de
   overheidssector (met 15% van de gemiddelde beloning zoals vastgesteld in de oorspronkelijke
   begroting van 14 november 2008, waarmee overigens de grote loonstijgingen van de
   afgelopen jaren slechts deels worden teruggedraaid) en op verdere personeelsreducties. Voorts
   worden de lopende niet-personele kosten fors teruggedrongen. Andere belangrijke
   maatregelen zijn een verlaging van de subsidies (uitgezonderd sociale steun) en van de
   uitgaven aan goederen en diensten en een uitgavenbeheersing bij de decentrale overheden. De
   nationale cofinanciering van EU-gefinancierde projecten blijft buiten schot zodat de economie
   richting de verhandelbare sector kan verschuiven. Aan de ontvangstenzijde wordt het
   standaardbtw-tarief met 3 procentpunten verhoogd tot 21%, wordt het gereduceerde btw-tarief
   met een veel smallere belastinggrondslag (hoofdzakelijk geneesmiddelen) verhoogd van 5%
   naar 10%, worden de brandstofaccijnzen verhoogd (tot EU-acquisniveau) en wordt een en
   ander enigszins gecompenseerd met een verlaging van de personenbelasting met 2
   procentpunten.
   Voor 2010 staat een verdere budgettaire consolidatie op het programma. Het budgettaire
   middellangetermijnkader is in verband met het tekortcriterium van Maastricht gericht op de
   totstandbrenging van een tekort van niet meer dan 3% van het bbp in 2011. In 2010 wordt de
   consolidatie voortgezet via een verdere uitgavenbeheersing, de invoering van een
   kapitaalbelasting (10%) en een verhoging van de onroerendgoedbelasting door vrijstellingen
   te schrappen om de belastinggrondslag te verbreden. Voorts worden maatregelen getroffen
   om de ontwikkeling en uitvoering van begrotingsprocedures te verbeteren door een nieuwe
   begrotingskader- en begrotingshervormingswet vast te stellen.
   Naast het bovengenoemde begrotingspakket is aan de externe financiële bijstand de
   voorwaarde verbonden dat een oplossing wordt gezocht voor Parex Bank waarbij de
   bestaande aandeelhouders geen belang meer houden. Na een eerste onderzoek heeft de
   regering al meer dan 85% van de aandelen van de bank overgenomen. De leiding is
   4
           Daarmee wordt erkend dat Letland in 2009 in de BTP zal komen.
NL                                                      7                                         NL
 ---pagebreak---    vervangen. De nieuwe leiding werkt aan een oplossing waarbij de verliezen voor de staat tot
   een minimum moeten worden beperkt, en wil externe partijen binnenkort zover krijgen dat zij
   zich vastleggen op een verlenging van de syndicaatsleningen van Parex.
   Met andere maatregelen moet de stabiliteit van de banksector op middellange tot lange
   termijn worden gewaarborgd. Eerst willen de autoriteiten het vertrouwen in het bankwezen
   herstellen. Er zal gericht worden gekeken of de banken solvabel en voldoende gekapitaliseerd
   zijn. Banken die kunnen overleven, maar waar een kapitaalverhoging noodzakelijk is, zullen
   zich met particuliere middelen moeten herstructureren en moeten uitkijken naar investeerders
   van buiten, naar kapitaalsteun van moederbanken of een fusie aangaan.
   Vrijwel de gehele huidige externe schuld komt voor rekening van de particuliere sector. Om
   de schuld weer op een niveau te brengen waarbij een duurzame groei gewaarborgd is, vormt
   naast     prudentiële     en    toezichtmaatregelen     en     monetaire    beleidsmaatregelen
   schuldherstructurering een belangrijk onderdeel van het programma. De rechtsgrondslag voor
   de herstructurering van de looptijd en valuta van de bestaande schuld wordt versterkt. Ook
   zullen een vergemakkelijking van insolventieprocedures en een snelle uitvoering van
   saneringsplannen prioriteit krijgen.
   Het economisch beleidsprogramma bevat ook structurele hervormingsmaatregelen in het
   kader van de Lissabonstrategie. Zo zal een actief beleid worden gevoerd voor de arbeidsmarkt
   en een leven lang leren, worden particuliere partijen nauwer betrokken bij O&O en innovatie,
   wordt de export bevorderd en worden administratieve formaliteiten voor het bedrijfsleven
   geschrapt.
   7.        EU-BETALINGSBALANSSTEUN IN HET KADER VAN INTERNATIONALE ACTIE
   Gelet op de ernstige betalingsbalansproblemen van Letland beveelt de Commissie, na
   raadpleging van het Economisch en Financieel Comité op 12 januari 2009, de Raad aan om de
   wederzijdse bijstand overeenkomstig artikel 119 van het Verdrag te verlenen, mits de Letse
   autoriteiten zich vastleggen op de uitvoering van een omvangrijk programma van
   economische aanpassingen.
   Ook stelt de Commissie na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité voor dat de
   Raad, nadat hij op aanbeveling van de Commissie heeft besloten Letland wederzijdse bijstand
   te verlenen, een beschikking vaststelt waarin Letland in het kader van het EU-mechanisme
   voor lidstaten (ingevoerd bij Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad van
   18 februari 2002) financiële middellangetermijnbijstand van maximaal 3,1 miljard euro wordt
   verleend om de betalingsbalans van het land te steunen.
   Deze steun zou komen op een moment dat het binnenlandse en internationale vertrouwen in
   het Letse financiële stelsel ernstig in gevaar is gekomen, de Letse begroting verslechtert en op
   korte termijn een forse financieringsdruk dreigt. Al met al is de bijstand bedoeld voor de
   nodige externe en interne aanpassingen. De financieringsbehoefte tot en met het eerste
   kwartaal van 2011 wordt geraamd op in totaal 7,5 miljard euro. Daarbij is rekening gehouden
   met het verwachte tekort op de externe rekening (de lopende en de kapitaalrekening), het
   weghalen van deposito's, een slechts gedeeltelijke verlenging van leningen waarvan de
   vervaldatum nadert, fouten en omissies in de betalingsbalans en een verhoging van de
   internationale reserves tot een prudentieel niveau.
NL                                                   8                                              NL
 ---pagebreak---    De steun wordt gecombineerd met steun van het IMF en andere multilaterale en bilaterale
   partijen, wordt in zes tranches uitgekeerd en wordt gekoppeld aan economische
   beleidsvoorwaarden. De voorgestelde beschikking loopt drie jaar na de inwerkingtreding
   ervan af. De economische beleidsvoorwaarden die verbonden zijn aan de uitkering van de
   lening worden vastgelegd in een memorandum van overeenstemming met de Letse
   autoriteiten. Kort samengevat gaat het daarbij om:
   een ingrijpende consolidatie van de begroting tot en met 2011. Voor 2009 is een ten opzichte
   van de oorspronkelijke begroting van 14 november 2008 zeer omvangrijke budgettaire
   consolidatie gepland waarbij gemikt wordt op een begrotingstekort van niet meer dan 5%. In
   2010 vindt een verdere consolidatie plaats. Met name worden de volgende flankerende
   budgettaire maatregelen getroffen: i) er wordt een duidelijk budgettair
   middellangetermijnprogramma vastgesteld om het begrotingstekort in 2011 terug te dringen
   tot onder de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3% van het bbp; ii) binnen de
   budgettaire middellangetermijnplafonds wordt de gemiddelde beloning in de publieke sector
   in 2009 nominaal met circa 15% verlaagd. Dit geldt ook voor de decentrale overheden,
   overheidsbureaus en staatsondernemingen; iii) bonussen en dergelijke worden geschrapt; iv)
   in de publieke sector en bij de decentrale overheden vindt een personeelsreductie van ten
   minste 5% plaats; v) er wordt fors gesneden in subsidies (behalve sociale steun) en uitgaven
   aan goederen en diensten; vi) de voor de uitvoering van EU-gefinancierde projecten
   uitgetrokken middelen blijven buiten schot;
   maatregelen die de stabiliteit van de banksector op middellange tot lange termijn moeten
   waarborgen. Eerst willen de autoriteiten het vertrouwen in het bankwezen herstellen. Er zal
   gericht worden gekeken of de banken solvabel en voldoende gekapitaliseerd zijn. Banken die
   kunnen overleven, maar waar een kapitaalverhoging noodzakelijk is, zullen zich met
   particuliere middelen moeten herstructureren en moeten uitkijken naar investeerders van
   buiten, naar kapitaalsteun van moederbanken of een fusie aangaan. Een belangrijk moment
   was de toezegging van drie grote buitenlandse moederbanken op 18 december 2008 om in
   Letland te blijven en hun activiteiten daar te steunen;
   schuldherstructurering in de particuliere sector om de kwetsbaarheid ervan als gevolg van de
   hoge schuld te beperken (vrijwel de gehele externe schuld komt voor rekening van de
   particuliere sector), naast prudentiële en toezichtmaatregelen en monetaire
   beleidsmaatregelen. In dit verband moet de rechtsgrondslag voor de herstructurering van de
   looptijd en valuta van de bestaande schuld worden versterkt. Ook moeten een
   vergemakkelijking van insolventieprocedures en een snelle uitvoering van saneringsplannen
   prioriteit krijgen. Daarbij wordt gedacht aan een wijziging van het insolventierecht zodat
   ondernemingen met overlevingskansen en hun crediteuren gemakkelijker bepaalde regelingen
   kunnen treffen, en aan een verbetering van het kader voor persoonlijke faillissementen;
   structurele maatregelen op het gebied van inkomensbeleid en begrotingsdiscipline,
   -procedures en –beheer. De wet op het financiële en begrotingsbeheer zal worden gewijzigd
   om de bepalingen inzake financiële verantwoordelijkheid, transparantie en
   verantwoordingsplicht aan te scherpen. Ook zal het budgettaire middellangetermijnkader in
   werking treden. Er wordt een speciaal comité opgericht dat gaat controleren of er sprake is
   van een gematigde loonontwikkeling en dat aanbevelingen gaat doen om ervoor te zorgen dat
   de loonontwikkeling bijdraagt aan het herstel van concurrentievermogen;
   structurele hervormingsmaatregelen, onder meer in het kader van de Lissabonstrategie. Zo
   zal een actief beleid worden gevoerd voor de arbeidsmarkt en een leven lang leren, wordt de
NL                                                  9                                           NL
 ---pagebreak---    particuliere sector nauwer betrokken bij O&O en innovatie, wordt de export bevorderd en
   worden administratieve lasten voor het bedrijfsleven teruggedrongen.
   Met het oog op de nodige flexibiliteit in de huidige marktsituatie wordt voorgesteld het
   gebruik van renteswaps toe te staan voor de leningstransactie waarmee de lening wordt
   gefinancierd. Om de EU-begroting te beschermen, moeten de tegenpartijen van een mogelijke
   swap de hoogste kredietwaardigheid bezitten.
NL                                               10                                          NL
 ---pagebreak---                                         Aanbeveling voor een
                                 BESCHIKKING VAN DE RAAD
                       tot toekenning van wederzijdse bijstand aan Letland
   DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
   Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op
   artikel 119,
   Gezien de aanbeveling van de Commissie, na raadpleging van het Economisch en Financieel
   Comité,
   Overwegende hetgeen volgt:
   (1)     Door een algemene verslechtering van het marktsentiment en toenemende zorgen over
           de gezondheid van de Letse economie met haar grote onevenwichtigheden in de vorm
           van een omvangrijk extern tekort en een zeer hoge externe schuld, een verzwakking
           van de overheidsfinanciën en een hoge kosten- en prijsinflatie, zijn de Letse financiële
           en kapitaalmarkten in de afgelopen tijd onder druk komen te staan, terwijl er tegelijk
           sprake is van een zeer grote externe financieringsbehoefte. De Letse banksector heeft
           met ernstige liquiditeits- en vertrouwensproblemen te kampen. Als gevolg van
           interventies van de centrale bank om de koppeling van de wisselkoers in stand te
           houden, zijn de deviezenreserves verminderd.
   (2)     De Raad onderwerpt het economisch beleid van Letland, met name in het kader van
           het Letse convergentieprogramma en nationaal hervormingsprogramma en in het kader
           van de convergentieverslagen, periodiek aan een evaluatie.
   (3)     De totale Letse externe financieringsbehoefte tot het eerste kwartaal van 2011 wordt
           geraamd op 7,5 miljard euro.
   (4)     De Letse autoriteiten hebben de EU en andere internationale financiële instellingen en
           landen om aanzienlijke financiële betalingsbalanssteun gevraagd.
   (5)     De Letse betalingsbalans loopt ernstig gevaar en daarom moet de Gemeenschap samen
           met het IMF en andere gevers dringend wederzijdse bijstand toekennen.
   (6)     Het financiële bijstandspakket wordt alleen verstrekt als de Letse autoriteiten zich er
           uitdrukkelijk toe verbinden om een ambitieus programma met hervormingen van het
           budgettaire en financiële stelsel en met structurele hervormingen uit te voeren om de
           nodige externe en interne aanpassingen te bevorderen, de economie te stabiliseren en
           de geloofwaardigheid van het economisch beleid te herstellen. De Commissie zal in
           samenwerking met het EFC op gezette tijden grondig onderzoeken of voldaan wordt
           aan de economische beleidsvoorwaarden die aan de bijstand verbonden zijn,
NL                                               11                                                 NL
 ---pagebreak---    HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:
                                              Enig artikel
   De Gemeenschap kent Letland wederzijdse bijstand toe.
   Deze beschikking is gericht tot de lidstaten.
   Gedaan te Brussel, […]
                                                 Voor de Raad
                                                 De voorzitter
NL                                                12           NL
 ---pagebreak---                                            Voorstel voor een
                                     BESCHIKKING VAN DE RAAD
       tot verlening van financiële middellangetermijnbijstand van de Gemeenschap aan
                                               Letland
   DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
   Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,
   Gelet op Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad5 van 18 februari 2002 houdende
   instelling van een mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de
   betalingsbalansen van de lidstaten, en met name op artikel 3, lid 2,
   Gezien het voorstel van de Commissie, na raadpleging van het Economisch en Financieel
   Comité (EFC),
   Overwegende hetgeen volgt:
   (1)     Op [….] heeft de Raad besloten tot toekenning van wederzijdse bijstand aan Letland.
   (2)     Door een algemene verslechtering van het marktsentiment en toenemende zorgen over
           de gezondheid van de Letse economie met haar grote onevenwichtigheden in de vorm
           van een omvangrijk extern tekort, een verzwakking van de overheidsfinanciën en een
           hoge kosten- en prijsinflatie, zijn de Letse financiële en kapitaalmarkten in de
           afgelopen tijd onder druk komen te staan, terwijl er tegelijk sprake is van een zeer
           grote externe financieringsbehoefte. De Letse banksector heeft met ernstige
           liquiditeits- en vertrouwensproblemen te kampen. Als gevolg van interventies van de
           centrale bank om de koppeling van de wisselkoers in stand te houden, zijn de
           deviezenreserves verminderd.
   (3)     De totale Letse externe financieringsbehoefte tot het eerste kwartaal van 2011 wordt
           geraamd op 7,5 miljard euro.
   (4)     De Gemeenschap moet Letland tot 3,1 miljard euro steun verlenen in het kader van het
           mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de
           betalingsbalansen van de lidstaten, dat is ingesteld bij Verordening (EG) nr. 332/2002.
           Deze bijstand moet worden gecombineerd met een lening van 1,5 miljard STR van het
           Internationale Monetaire Fonds (1200% van het Letse IMF-quotum van circa
           1,7 miljard euro) in het kader van een IMF-stand-byregeling van 23 december 2008.
           De Noordse landen (Zweden, Denemarken, Finland en Noorwegen) zullen samen
           1,8 miljard euro bijdragen, de Wereldbank 0,4 miljard euro en de Europese Bank voor
           Wederopbouw en Ontwikkeling, Tsjechië, Polen en Estland in totaal 0,5 miljard euro,
           waarmee het totale bedrag uitkomt op 7,5 miljard euro over de periode tot het eerste
           kwartaal van 2011.
   5
            PB L 53 van 23.2.2002, blz. 1.
NL                                                13                                               NL
 ---pagebreak---    (5)  De Commissie moet de bijstand van de Gemeenschap beheren. De concrete
        economische beleidsvoorwaarden die na raadpleging van het EFC met de Letse
        autoriteiten worden overeengekomen, moeten in een memorandum van
        overeenstemming worden vastgelegd. Deze moeten onder meer bestaan uit
        maatregelen om de directe liquiditeitsdruk tegen te gaan, de stabiliteit op lange termijn
        door een versterking van de banksector te herstellen, budgettaire onevenwichtigheden
        te verhelpen en binnenlands beleid vast te stellen dat tot een verbetering van het
        concurrentievermogen zal leiden. Voorts moeten ze bestaan uit een onmiddellijke en
        duurzame consolidatie van de begroting, een brede oplossingsstrategie voor
        probleembanken, een uitbreiding van de middelen van toezichthouders om crises het
        hoofd te bieden, ingrijpende structurele hervormingen en andere belangrijke
        maatregelen. De Commissie moet de nadere financiële voorwaarden in de
        leningovereenkomst vastleggen.
   (6)  De bijstand is nodig om de directe liquiditeitsdruk tegen te gaan en mag alleen worden
        verleend als beleidsmaatregelen worden getroffen om de stabiliteit op lange termijn te
        herstellen door de banksector te versterken, budgettaire onevenwichtigheden te
        verhelpen en binnenlands beleid vast te stellen dat tot een verbetering van het
        concurrentievermogen zal leiden, terwijl tegelijk wordt vastgehouden aan de nauwe
        fluctuatiemarge van de wisselkoers rondom de bestaande spilkoers,
   HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:
                                            Artikel 1
   1.     De Gemeenschap stelt Letland een middellangetermijnlening van maximaal
          3,1 miljard euro met een maximale gemiddelde looptijd van vijf jaar ter beschikking.
   2.     De financiële bijstand van de Gemeenschap wordt in drie jaar beschikbaar gesteld, en
          wel met ingang van de eerste dag na de inwerkingtreding van deze beschikking.
                                            Artikel 2
   1.     De Commissie beheert de bijstand op een wijze die aansluit bij de verbintenissen van
          Letland en bij de aanbevelingen van de Raad. Deze voorwaarden worden in een
          memorandum van overeenstemming vastgelegd. De Commissie legt de nadere
          financiële voorwaarden in de leningovereenkomst vast.
   2.     De Commissie gaat samen met het EFC op gezette tijden na of voldaan wordt aan de
          economische beleidsvoorwaarden die aan de bijstand verbonden zijn. De Commissie
          houdt het EFC op de hoogte van een eventuele herfinanciering van de leningen of
          een eventuele herstructurering van de financiële voorwaarden.
   3.     Letland staat klaar om aanvullende consolidatiemaatregelen te nemen en uit te
          voeren om de economie te stabiliseren, mochten dergelijke maatregelen tijdens het
          bijstandsprogramma noodzakelijk zijn. Vóór de vaststelling van die maatregelen
          winnen de Letse autoriteiten advies in bij de Commissie.
                                            Artikel 3
   1.     De Commissie stelt de financiële bijstand van de Gemeenschap aan Letland
          beschikbaar in ten hoogste zes tranches, waarvan de omvang in het memorandum
          van overeenstemming zal worden vastgelegd.
NL                                             14                                                 NL
 ---pagebreak---    2.   De vrijgave van de eerste tranche hangt af van de inwerkingtreding van de
        leningovereenkomst en het memorandum van overeenstemming.
   3.   Een voorzichtig gebruik van renteswaps met tegenpartijen die de hoogste
        kredietwaardigheid bezitten, is toegestaan indien dit nodig is om de lening te
        financieren.
   4.   De Commissie beslist na raadpleging van het EFC over de vrijgave van de volgende
        tranches.
   5.   Elke volgende tranche wordt alleen uitgekeerd bij een bevredigende
        tenuitvoerlegging van het nieuwe, in het convergentieprogramma opgenomen
        economische programma (het zogeheten "programma om de economie te stabiliseren
        en de groei te herstellen"), en meer in het bijzonder van de concrete economische
        beleidsvoorwaarden die in het memorandum van overeenstemming zijn vastgelegd.
        Daarbij gaat het onder meer om:
      (a)     de vaststelling van een duidelijk budgettair middellangetermijnprogramma om
              het begrotingstekort in 2011 terug te brengen tot niet meer dan de in het
              Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3% van het bbp;
      (b)     de uitvoering van de begroting voor 2009 zoals gewijzigd bij de aanvullende
              (in het eerste kwartaal van 2009 nader uit te werken) begroting van
              12 december 2008, waarin gemikt wordt op een overheidstekort van niet meer
              dan 5% van het bbp;
      (c)     een terugdringing van de gemiddelde nominale beloning in de publieke sector
              in 2009 met ten minste 15% ten opzichte van de oorspronkelijke begroting van
              14 november 2008 en met nog eens 2% in 2010 en 2011;
      (d)     een personeelsreductie in de publieke sector en bij de decentrale overheden in
              2009 met ten minste 5%;
      (e)     een verbetering van de ontwikkeling en uitvoering van begrotingsprocedures
              door de vaststelling van een begrotingskader- en begrotingshervormingswet;
      (f)     de invoering van een duidelijk en transparant beloningssysteem voor
              rechtstreeks voor de overheid werkzaam personeel en de instelling van één
              systeem voor de planning en het beheer van de personele middelen bij
              overheidsinstellingen;
      (g)     mechanismen om de stabiliteit in het bankwezen op middellange termijn te
              waarborgen, waaronder een reeks prudentiële en toezichtmaatregelen en
              monetaire beleidsmaatregelen. Daarmee moet de kredietgroei worden
              teruggedrongen tot een houdbaar niveau en moet een sterke afhankelijkheid
              van niet-gegarandeerde buitenlandse financiering worden tegengegaan. Er
              wordt gericht onderzocht of de banken solvabel en voldoende gekapitaliseerd
              zijn;
      (h)     schuldherstructureringsmaatregelen voor de particuliere sector. De
              desbetreffende rechtsgrondslag voor de herstructurering van de looptijd en
              valuta van de bestaande schuld wordt versterkt. Ook krijgen een
NL                                           15                                              NL
 ---pagebreak---                  vergemakkelijking van insolventieprocedures en een snelle uitvoering van
                 saneringsplannen prioriteit;
          (i)    maatregelen om ervoor te zorgen dat de resterende minderheidsaandeelhouders
                 van Parex Bank niet profiteren van de oplossing van de problemen bij de bank,
                 en maatregelen om de financiële stabiliteit door een volledige nationalisatie
                 van Parex Bank te vergroten;
          (j)    in het Letse nationale hervormingsprogramma opgenomen structurele
                 hervormingsmaatregelen in het kader van de Lissabonstrategie, waarbij onder
                 meer een actief beleid wordt gevoerd voor de arbeidsmarkt en een leven lang
                 leren, de particuliere sector nauwer wordt betrokken bij O&O en innovatie, de
                 export wordt bevorderd en administratieve lasten voor het bedrijfsleven
                 worden geschrapt;
          (k)    de uitvoering van EU-gefinancierde projecten op het geplande niveau zodat de
                 verhandelbare sector een grotere bijdrage kan leveren aan de economische
                 groei;
          (l)    maatregelen om de toegang tot financiering te verbeteren voor ondernemingen
                 en ondernemers wier aanvraag voor een structuurfondsbijdrage is ingewilligd
                 of die van plan zijn om een aanvraag voor een structuurfondsbijdrage in te
                 dienen.
   Deze beschikking is gericht tot de Republiek Letland. Zij wordt bekendgemaakt in het
   Publicatieblad van de Europese Unie.
   Gedaan te Brussel, […]
                                                Voor de Raad
                                                De voorzitter
NL                                               16                                            NL
 ---pagebreak---                                   FINANCIEEL MEMORANDUM
                                  (zie artikel 16 van de interne regels)
    BELEIDSGEBIED: TITEL 01 – ECONOMISCHE EN FINANCIËLE ZAKEN
    ACTIVITEIT: FINANCIËLE VERRICHTINGEN EN INSTRUMENTEN
    BENAMING VAN DE ACTIE: FINANCIËLE MIDDELLANGETERMIJNBIJSTAND
    VAN DE EU VOOR LETLAND
    1.       BENAMING              VAN           HET           VOORSTEL:        BETROKKEN
             BEGROTINGSONDERDEEL EN OMSCHRIJVING
             01 04 01 01 EG-garantie voor opgenomen communautaire leningen ter
             ondersteuning van de betalingsbalansen
    2.       RECHTSGRONDSLAG
             Artikel 119, alsmede Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad van
             18 februari 2002.
    3.       ALGEMENE             KWANTITATIEVE                 GEGEVENS       VAN        HET
             BEGROTINGSJAAR (IN EURO)
             Deze post dient voor de opname in de begroting van de door de Europese Unie
             verstrekte garantie. Aldus kan de Commissie de schuldendienst (hoofdsom, rente en
             bijkomende kosten) betalen wanneer de debiteur (Letland) in gebreke blijft.
             De begrotingspost ("p.m.") voor de begrotingsgarantie zal alleen worden ingezet als
             daadwerkelijk een beroep op de garantie wordt gedaan. Gewoonlijk zal echter geen
             beroep worden gedaan op de begrotingsgarantie.
             3a – Lopend jaar
             Niet van toepassing.
                                                       VK
   Aanvankelijk krediet voor
   het begrotingsjaar (budget)
   Transfers
   Aanvullend krediet
   Totaal krediet
   Reeds uit hoofde van een
   ander      werkprogramma
   gereserveerde kredieten
   Beschikbaar saldo
   Bedrag         van       de
   voorgestelde actie
NL                                                  17                                           NL
 ---pagebreak---              3b - Overdrachten
             Niet van toepassing.
                                                      VK
   Overdrachten
   Reeds uit hoofde van een
   ander         werkprogramma
   gereserveerde kredieten
   Beschikbaar saldo
   Bedrag van de voorgestelde
   actie
             3c - Volgend begrotingsjaar
             Niet van toepassing.
                                                      VK
   Aanvankelijk krediet voor                          p.m.
   het begrotingsjaar (budget)
   Transfers
   Aanvullend krediet
   Totaal krediet
   Reeds uit hoofde van een
   ander       werkprogramma
   gereserveerde kredieten
   Beschikbaar saldo
   Bedrag van de voorgestelde                         p.m.
   actie
    4.       BESCHRIJVING VAN DE ACTIE
             De voorgestelde financiële middellangetermijnbijstand aan Letland bestaat uit een
             (met communautaire leningen op de internationale kapitaalmarkten te financieren)
             EG-lening van 3,1 miljard euro. Deze zal worden verstrekt in het kader van een
             internationaal financieringspakket, en met name in combinatie met een IMF-lening
             van 1,5 miljard STR (rond de 1,7 miljard euro) uit de stand-byfaciliteit. De Noordse
             landen dragen 1,8 miljard euro bij en Estland, Tsjechië, Polen en de EBWO hebben
             in totaal 0,5 miljard euro toegezegd.
             Uit de bijstand blijkt de bereidheid om steun te verlenen aan Letland, wiens
             financiële en kapitaalmarkten onder druk zijn komen te staan door een algemene
             verslechtering van het marktsentiment jegens opkomende markten. De financiële
             middellangetermijnbijstand van de Gemeenschap aan Letland is bedoeld om de
             directe liquiditeitsdruk tegen te gaan, de stabiliteit op lange termijn door een
             versterking van de banksector te herstellen, budgettaire onevenwichtigheden te
NL                                                 18                                             NL
 ---pagebreak---           verhelpen en binnenlands beleid vast te stellen dat tot een verbetering van het
          concurrentievermogen zal leiden, terwijl tegelijk wordt vastgehouden aan de nauwe
          fluctuatiemarge van de wisselkoers. Het daarmee gesteunde economische
          beleidspakket bevat maatregelen om de begroting onmiddellijk en duurzaam te
          consolideren, ingrijpende structurele hervormingen door te voeren, de
          toezichthouders meer middelen te geven om crises het hoofd te bieden, en andere
          belangrijke maatregelen. Ook bevat het een brede oplossingsstrategie voor
          probleembanken.
          Met de door de Commissie in overleg met het Economisch en Financieel Comité
          beheerde bijstand wordt ervoor gezorgd dat de EU nauw betrokken blijft bij de
          vormgeving van het economisch beleid in Letland en dat dit beleid aansluit bij de
          toezeggingen van Letland in EU-verband en bij de aanbevelingen van de Raad, met
          name die in het kader van de uitvoering van het nationaal hervormingsprogramma en
          in het kader van het convergentieprogramma.
          De leningen die de Gemeenschap voor de financiering van de lening aan Letland op
          de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen opneemt, vallen onder de
          Gemeenschapsgarantie. De lening wordt opgenomen op de kapitaalmarkten of bij
          financiële instellingen. De hoofdsom van de leningen aan Letland bedraagt 3,1
          miljard euro.
          De garantie van de Europese Unie is zo opgezet dat de Commissie de schuldendienst
          kan betalen, mocht Letland in gebreke blijven.
          Om aan haar verplichtingen te voldoen, kan de Commissie de schuldendienst tijdelijk
          uit haar eigen kasmiddelen bekostigen. In dat geval is artikel 12 van
          Verordening (EG, Euratom) nr. 1150/2000 van de Raad van 22 mei 2000 houdende
          toepassing van Besluit 2000/597/EG, Euratom betreffende het stelsel van eigen
          middelen van de Europese Gemeenschappen (PB L 130 van 31.5.2000, blz. 1) van
          toepassing.
   5.     BEREKENINGSWIJZE
          Niet van toepassing.
   6.     TIJDSCHEMA VOOR DE BETALINGEN (IN EURO)
          Niet van toepassing.
   Rubriek Kredieten               Betalingen
                                                                                Volgende
                                                                                begrotings-
                                   Jaar n     Jaar n+1     Jaar n+2    Jaar n+3  jaren
             Jaar n
             Jaar n+1
             Jaar n
             Jaar n+1
             Totaal
NL                                             19                                             NL