title: Recommendation for a Council opinion on the updated stability programme of Cyprus, 2009-2013

text:
   NL
NL    NL
 ---pagebreak---                    EUROPESE COMMISSIE
                                                    Brussel, 12.5.2010
                                                    SEC(2010) 595 definitief
                                     Aanbeveling voor een
                                  ADVIES VAN DE RAAD
   over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Cyprus voor de periode 2009-2013
NL                                                                                NL
 ---pagebreak---                                                TOELICHTING
   1.        ALGEMENE ACHTERGROND
   Het stabiliteits- en groeipact is gebaseerd op de doelstelling van deugdelijke openbare
   financiën als middel om de voorwaarden voor prijsstabiliteit en voor een tot
   werkgelegenheidsschepping leidende sterke duurzame groei te verbeteren. Bij de hervorming
   van het pact in 2005 werd het nut ervan bij het verankeren van begrotingsdiscipline erkend,
   maar werd tevens versterking van de doeltreffendheid en de economische onderbouwing,
   alsook waarborging van de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn beoogd.
   De hervorming zorgde meer bepaald voor een grotere flexibiliteit bij de toepassing van de
   regels betreffende de buitensporigtekortprocedure, met name wat de definitie van
   "uitzonderlijke omstandigheden" en de vaststelling van termijnen voor de correctie van een
   buitensporig tekort betreft.
   In Verordening (EG) nr. 1466/97 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en
   het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid1, die deel uitmaakt van het
   stabiliteits- en groeipact, is bepaald dat elke lidstaat bij de Raad en de Commissie een
   stabiliteits- of convergentieprogramma moet indienen, alsook jaarlijkse actualiseringen
   daarvan. Lidstaten die de eenheidsmunt al hebben aangenomen dienen (geactualiseerde)
   stabiliteitsprogramma's in en lidstaten die deze nog niet hebben aangenomen dienen
   (geactualiseerde) convergentieprogramma's in.
   Overeenkomstig de verordening heeft de Raad op basis van een aanbeveling van de
   Commissie en na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité op 4 maart 2008 een
   advies over het eerste stabiliteitsprogramma van Cyprus uitgebracht. Wat geactualiseerde
   stabiliteits- en convergentieprogramma's betreft, is in de verordening bepaald dat deze door de
   Commissie worden beoordeeld en door het bovengenoemde Comité worden onderzocht, en
   dat deze ook volgens dezelfde procedure als hierboven beschreven door de Raad kunnen
   worden onderzocht.
   2.        ACHTERGROND VOOR DE BEOORDELING VAN HET GEACTUALISEERDE PROGRAMMA
   De Commissie heeft het op 1 april 2010 ingediende meest recente geactualiseerde
   stabiliteitsprogramma van Cyprus onderzocht en een aanbeveling voor een advies van de
   Raad aangenomen.
   Om de achtergrond te schetsen waartegen de begrotingsstrategie in het geactualiseerde
   stabiliteitsprogramma wordt beoordeeld, bevatten de volgende punten een overzicht van:
   (1)      de mededeling van de Commissie van 26 november 2008 ("Een Europees economisch
            herstelplan");
   (2)      de conclusies van de Raad Economische en Financiële Zaken van 20 oktober 2009
            over de "exitstrategie";
   1
            PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. De documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden
            op: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/index_en.htm.
NL                                                       2                                                     NL
 ---pagebreak---    (3)     de meest recente beoordeling van de positie van het land overeenkomstig het
           preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact (samenvatting van het advies van de
           Raad over de vorige actualisering van het stabiliteitsprogramma).
   2.1.      Mededeling van de Commissie van 26 november 2008 ("Een Europees
             economisch herstelplan")
   Gezien de ongekende omvang van de mondiale crisis die de financiële markten en de
   wereldeconomie in 2008-2009 heeft getroffen, heeft de Europese Commissie opgeroepen tot
   de goedkeuring van een Europees economisch herstelplan2. Het plan voorzag in een
   gecoördineerde anticyclische macro-economische reactie op de crisis in de vorm van een
   ambitieus maatregelenpakket ter ondersteuning van de economie. Het pakket omvatte: i) een
   onmiddellijke budgettaire impuls ter grootte van 200 miljard EUR (1,5% van het bbp van de
   EU), bestaande uit een budgettaire expansie in de lidstaten van 170 miljard EUR (circa 1,2%
   van het bbp van de EU) en EU-financiering ter ondersteuning van onmiddellijke acties ten
   belope van 30 miljard EUR (ongeveer 0,3% van het bbp van de EU); en ii) een aantal
   prioritaire acties die passen in de Lissabonstrategie en bedoeld zijn om onze economieën aan
   de uitdagingen op lange termijn aan te passen en de structurele hervormingen voort te zetten
   die erop gericht zijn de potentiële groei te verhogen. Volgens het plan dient de budgettaire
   impuls van lidstaat tot lidstaat te verschillen, al naargelang de houdbaarheid van hun openbare
   financiën en hun concurrentiepositie. Met name voor de lidstaten die niet tot het eurogebied
   behoren en die met aanzienlijke externe en interne onevenwichtigheden worden
   geconfronteerd, moet het begrotingsbeleid er vooral op gericht zijn deze onevenwichtigheden
   te verhelpen. Het plan is op 11 december 2008 door de Europese Raad goedgekeurd.
   2.2.      De conclusies van de Raad Economische en Financiële Zaken van
             20 oktober 2009 over de "exitstrategie"
   Naar aanleiding van het zich aandienen van de eerste tekenen van een herstel van de crisis, en
   met name het tot stilstand komen van de drastische terugval van de economische activiteit, de
   stabilisering van de financiële markten en het groeiende vertrouwen heeft de Raad op
   20 oktober 2009 geconcludeerd dat het in het licht van het broze herstel voorbarig is om de
   steun van de regeringen aan de economie en de financiële sector in te trekken en dat
   voorbereidingen moeten worden getroffen voor een gecoördineerde strategie om het breed
   opgezette beleid van stimuleringsmaatregelen te verlaten. Een dergelijke strategie moet een
   evenwicht vinden tussen stabiliserings- en duurzaamheidsaspecten, alsmede rekening houden
   met de interacties tussen de verschillende beleidsinstrumenten en met de besprekingen op
   mondiaal niveau. Het vroegtijdig uitstippelen en communiceren van een dergelijke strategie
   zou ertoe bijdragen het vertrouwen in het middellangetermijnbeleid te versterken en de
   verwachtingen te verankeren. Naast het intrekken van de stimuleringsmaatregelen van het
   Europees economisch herstelprogramma is een belangrijke begrotingsconsolidatie nodig om
   de stijging van de schuld een halt toe te roepen en uiteindelijk om te keren, en opnieuw tot een
   gezonde begrotingssituatie te komen. Efficiëntere en effectievere overheidsfinanciën en meer
   doorgedreven structurele hervormingen zijn zelfs op korte termijn wenselijk en zullen
   bijdragen tot het bevorderen van de potentiële productiegroei en de schuldvermindering. De
   Raad heeft overeenstemming bereikt over de volgende beginselen voor de budgettaire
   exitstrategie: i) de strategie moet tussen de landen worden gecoördineerd in het kader van een
   consistente uitvoering van het stabiliteits- en groeipact; ii) de budgettaire
   2
           Mededeling van de Commissie aan de Europese Raad van 26 november 2008.
NL                                                   3                                              NL
 ---pagebreak---    stimuleringsmaatregelen moeten tijdig worden ingetrokken, rekening houdend met de
   specifieke situatie van de landen; iii) het tempo van de begrotingsconsolidatie moet ambitieus
   zijn en in de meeste lidstaten duidelijk hoger liggen dan het ijkpunt van 0,5% van het bbp per
   jaar in structurele termen; en iv) maatregelen ter versterking van de kwaliteit van
   overheidsfinanciën en ambitieuze inspanningen voor structurele hervormingen om de
   werkgelegenheid en potentiële groei te verhogen, moeten de geloofwaardigheid van de
   strategie kracht bij zetten.
   2.3.      Beoordeling in het advies van de Raad over de vorige actualisering
   In zijn advies van 3 april 2009 heeft de Raad zijn beoordeling van de vorige actualisering van
   het stabiliteitsprogramma, dat op de periode 2008-2012 betrekking had, als volgt samengevat:
   "De algemene conclusie luidt dat in 2009 een expansieve begrotingskoers wordt gevaren
   doordat conform het Europees economisch herstelplan aanzienlijke stimuleringsmaatregelen
   zijn genomen. Verwacht wordt dat het begrotingssaldo de volgende jaren zal blijven
   verslechteren. De impliciete versoepeling van het begrotingsbeleid lijkt niet gerechtvaardigd,
   gelet op de betrekkelijk goede economische vooruitzichten, en de grote externe
   onevenwichtigheid. Tegen de achtergrond van de sterke verslechtering van het mondiale
   economische klimaat is de begrotingsstrategie bovendien aan grote neerwaartse risico's
   onderhevig, aangezien de groeihypothesen die aan het macro-economische scenario van het
   programma ten grondslag liggen, optimistisch zijn. In het licht van de grote externe
   onevenwichtigheden is het van prioritair belang een voorzichtige koers aan te houden en de
   budgettaire houdbaarheid te versterken. Daarom zijn de beheersing van de lopende uitgaven
   en het voorkomen van procycliciteit grote uitdagingen voor het begrotingsbeleid in Cyprus.
   Voorts is een verbetering van de kwaliteit van de overheidsfinanciën ook van belang voor een
   soepel verloop van de economische aanpassingen die nodig zijn gezien de
   onevenwichtigheden waarmee de economie wordt geconfronteerd". In het licht van de
   bovenstaande evaluatie heeft de Raad Cyprus verzocht om: "i) het overeenkomstig het
   Europees economisch herstelplan geplande begrotingsbeleid voor 2009 uit te voeren binnen
   het kader van het SGP, maar te voorkomen dat de overheidsfinanciën in 2009 in vergelijking
   met de doelstelling verder verslechteren; ii) de verwachte toename van het begrotingstekort in
   2010 en de jaren erna terug te draaien door de groei in de uitgaven te beperken, zodat op
   middellange termijn weer een solide begrotingssituatie wordt bereikt; iii) gezien de verwachte
   gevolgen van de vergrijzing voor de overheidsuitgaven, de houdbaarheid van de
   overheidsfinanciën op lange termijn te versterken door de hervorming van de
   gezondheidszorg en het pensioenstelsel voort te zetten".
NL                                                 4                                              NL
 ---pagebreak---                                             Aanbeveling voor een
                                         ADVIES VAN DE RAAD
     over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Cyprus voor de periode 2009-2013
   DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
   Gelet op het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,
   Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het
   toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch
   beleid3, en met name op artikel 5, lid 3,
   Gezien de aanbeveling van de Commissie,
   Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,
   BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:
   (1)       Op [dag maand 2010] heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van
             Cyprus voor de periode 2009-2013 behandeld.
   (2)       In 2009 is de bedrijvigheid met 1,7% teruggelopen. Daarmee heeft Cyprus voor het
             eerst in de afgelopen 35 jaar een negatieve groei gekend. Een zwakke binnenlandse
             vraag en een ongunstig extern klimaat hebben de groei sterk ondermijnd. Met name
             de hoge schuld van de huishoudens in combinatie met verscherpte
             kredietvoorwaarden, verslechterende vooruitzichten op de arbeidsmarkt en negatieve
             vertrouwenseffecten hebben tot een daling van de particuliere consumptie geleid.
             Tegelijk ondergingen de investeringen een krachtige correctie in verband met een
             daling van de buitenlandse vraag naar residentieel onroerend goed, de lage
             bezettingsgraad en de herstructurering van de ondernemingsbalansen. De
             overheidsconsumptie was de enige vraagcomponent met een positief effect op de
             bedrijvigheid. Dit kwam deels door het stimuleringspakket van 1½% van het bbp, dat
             conform het Europees economisch herstelplan ten uitvoer is gelegd. Door deze
             discretionaire maatregelen, de economische krimp, het einde van de hausse op de
             activamarkten en een minder belastingontvangsten genererend groeipatroon zijn de
             overheidsfinanciën onder sterke druk komen te staan. Daardoor is het
             overheidsoverschot van 0,9% van het bbp in 2008 omgeslagen in een tekort van
             6,1% van het bbp. Ook is de opgebouwde omvangrijke externe onevenwichtigheid,
             die niet alleen aan de lage nettobesparingen in de particuliere sector, maar ook aan
             een verslechtering van de netto begrotingssituatie van de overheid en aan een verlies
             aan concurrentievermogen te wijten is, door de crisis in een schril daglicht komen te
   3
           PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. De documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden
           op: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/index_en.htm.
NL                                                      5                                                     NL
 ---pagebreak---          staan. Aangenomen wordt dat een zwakke binnenlandse vraag en een traag extern
         herstel de vooruitzichten op herstel negatief zullen beïnvloeden. Het bbp zal in 2010
         verder krimpen, zij het in minder sterke mate, en in 2011 weer licht toenemen. Op
         middellange termijn staat Cyprus dus voor de taak om de groei te bevorderen nu de
         wereldeconomie een broos herstel vertoont, en tegelijk de bestaande macro-
         economische onevenwichtigheden aan te pakken door een voorzichtig
         begrotingsbeleid te blijven voeren. Op lange termijn moet het land in verband met de
         vergrijzing de houdbaarheid van zijn overheidsfinanciën verbeteren.
   (3)   Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het feitelijke bbp
         vooral conjunctureel van aard is, is er ook sprake van een aantasting van de
         potentiële productie. Daarnaast kan de crisis ook een negatief effect op de potentiële
         groei op middellange termijn sorteren als gevolg van lagere investeringen, een
         beperkte beschikbaarheid van kredieten en een stijgende structurele werkloosheid.
         Bovendien valt het effect van de economische crisis samen met de negatieve
         gevolgen van de vergrijzing voor de potentiële productie en de houdbaarheid van de
         overheidsfinanciën. Daarom is het van essentieel belang dat meer vaart wordt gezet
         achter structurele hervormingen om de potentiële groei te verhogen. Voor Cyprus
         zijn met name hervormingen op de arbeidsmarkt van belang. Deze moeten vooral
         gericht zijn op een vergroting van de mogelijkheden om een leven lang te leren,
         zulks met name voor laagopgeleiden, ouderen en werklozen. Daarnaast moeten de
         beoogde hervormingen in het technisch en beroepsonderwijs bijtijds en effectief
         worden doorgevoerd. Voorts moeten de loonontwikkelingen beter worden afgestemd
         op de productiviteit, het concurrentievermogen en de groei van de werkgelegenheid.
   (4)   Volgens het macro-economische scenario van het programma zal de reële bbp-groei
         toenemen van -1,7% in 2009 tot 0,5% in 2010, om in de rest van de
         programmaperiode te herstellen tot gemiddeld zo'n 2,6%. Afgaande op de thans
         beschikbare informatie4 lijkt dit scenario voor de gehele programmaperiode op
         optimistische groeihypothesen te berusten. Met name de particuliere consumptie
         volgt door een vrij optimistisch ingeschatte groei van de lonen en werkgelegenheid
         een nogal gunstige trend. Volgens het programma blijft de reële groei van de
         investeringen in de bouw op korte termijn negatief en herstelt deze zich in de tweede
         helft van de programmaperiode. De voorlopende indicatoren wijzen echter op een
         sterkere correctie in de bouwnijverheid op middellange termijn dan waarop in het
         programma wordt gerekend. Voorts brengt de broosheid van het herstel bij de
         belangrijkste handelspartners van Cyprus, ondanks de verbeterende economische
         vooruitzichten, niet te verwaarlozen neerwaartse risico's mee voor het macro-
         economische scenario van het programma. Door de economische krimp in 2009 heeft
         er een duidelijke, zij het onvolledige correctie van het externe tekort plaatsgevonden,
         dat niettemin met 8,5% van het bbp hoog blijft en volgens de programmaprognoses
         weer sterk zal oplopen tot 12,9% van het bbp in 2013, omdat ervan uit wordt gegaan
         dat de invoer zal aantrekken. Aangenomen mag worden dat de externe
         onevenwichtigheid de economische groei op middellange termijn zal aantasten. De
         hoge ontsparingen in de publieke sector moeten uit buitenlandse leningen of uit
         binnenlandse particuliere besparingen worden gefinancierd. Voor een aanpassing van
         de onevenwichtigheid op de lopende rekening zijn dus hetzij hogere
   4
       In de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de voorjaarsprognoses 2010 van de diensten
       van de Commissie, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.
NL                                                 6                                                     NL
 ---pagebreak---        schuldfinancieringskosten hetzij hogere besparingen in de particuliere sector vereist.
       In het laatste geval zal de productiegroei door een lagere particuliere consumptie of
       door lagere investeringen teruglopen (verdringingseffect). De inflatieprognoses van
       het programma lijken realistisch.
   (5) Volgens het programma is het overheidssaldo sterk verslechterd en in 2009
       uitgekomen op een tekort van 6,1% van het bbp, tegen een overschot van 0,9% van
       het bbp in 2008. Dit was grotendeels terug te voeren op het effect van de crisis op de
       overheidsfinanciën, maar was ook het gevolg van de stimuleringsmaatregelen van
       1½% van het bbp die de regering conform het Europees economisch herstelplan heeft
       genomen. Volgens het programma blijft het begrotingsbeleid restrictief, teneinde het
       buitensporige tekort op basis van het hypothetische groeiscenario in 2013 te
       corrigeren.
   (6) Volgens de actualisering is het begrotingsdoel voor 2010 vastgesteld op een tekort
       van 6% van het bbp. Op basis van een geraamd tekort van zo'n 3% van het bbp in
       2009 werd in de begrotingswet 2010 (op 24 december 2009 door het parlement
       aangenomen) gemikt op een tekort van 4,5% van het bbp. Aangezien het
       uiteindelijke resultaat over 2009 een tekort van 6% van het bbp was, zou dit
       betekenen dat het tekort zoals vermeld in de begrotingswet, nog hoger uitvalt. Wel
       bevat het programma maatregelen om een verdere budgettaire verslechtering een halt
       toe te roepen en het tekort op het niveau van 2009 te stabiliseren. In de actualisering
       stijgt de ontvangstenquote in 2010 ten opzichte van 2009 met ongeveer 1¼
       procentpunt. De overheidsuitgaven stijgen met 1¼ procentpunt van het bbp. De
       primaire uitgaven lopen verder op, voornamelijk door een verdere stijging van de
       sociale overdrachten, de subsidies en de loonsom van de overheid. De
       rentebetalingen zullen volgens de actualisering de dalende trend voortzetten en met
       ¼ procentpunt van het bbp teruglopen, dit ondanks de stijgende overheidsschuld. De
       overheidsinvesteringen blijven op het niveau van 2009. Al met al blijkt het
       begrotingsbeleid van het programma voor 2010, als gekeken wordt naar het
       structurele saldo (d.w.z. het conjunctuurgezuiverde saldo, ongerekend eenmalige en
       andere tijdelijke maatregelen) met een ½% van het bbp te verkrappen.
   (7) Het hoofddoel van de budgettaire middellangetermijnstrategie van het programma is
       een terugdringing van het overheidssaldo tot onder de referentiewaarde van 3% van
       het bbp in 2013. Volgens het programma zou het nominale begrotingstekort
       teruglopen tot 4,5% van het bbp in 2011 (tegen 6,1% in het jaar daarvoor), 3,4% in
       2012 en uiteindelijk 2,5% in 2013. Het primaire saldo volgt een vergelijkbaar
       patroon en is aan het einde van de periode in evenwicht, tegen een tekort van 3,7%
       van het bbp in 2010. Het volgens de algemeen aanvaarde methode berekende
       structurele tekort geeft na 2010 een verdere verbetering te zien en komt in 2011 op
       rond de 3½% van het bbp, in 2012 op iets minder dan 3% en in 2013 op 2¼% uit.
       Gemiddeld is dit ¾% van het bbp per jaar in de periode 2010-2013. Het zwaartepunt
       van de aanpassing blijkt in de beginfase van de programma te liggen, hoewel de
       maatregelen van 2010 pas in 2011 volledig effect zullen sorteren. Bovendien worden
       de maatregelen die in het kader van het Europees economisch herstelplan zijn
       genomen, pas eind 2010 afgebouwd. De consolidatie vindt vooral aan de
       ontvangstenzijde van de begroting plaats, waar tussen 2010 en 2013 een stijging van
       2,6 procentpunt van het bbp wordt verwacht, terwijl uitgavenreducties nog eens een
       procentpunt van het bbp moeten opleveren. De ontvangstenverhogende maatregelen
       bestaan onder meer uit de bestrijding van belastingontduiking, een legalisering van
NL                                           7                                                 NL
 ---pagebreak---         bouwwerken die nog niet aan alle bouwvoorschriften voldoen, een harmonisatie van
        de minimumaccijnzen op aardolieproducten, een toepassing van het verlaagde btw-
        tarief op levens- en geneesmiddelen en dividendafdrachten door
        semioverheidsorganisaties. Wat de uitgavenmaatregelen betreft, wordt vooral
        gedacht aan een beheersing van de operationele uitgaven en een beperking van
        lopende overdrachten. Het programma noemt de aanpak van sociale overdrachten en
        de beperking van de hoogte en het stijgingspercentage van de loonsom van de
        overheid als uitgavencategorieën die voor een consolidatie in aanmerking komen,
        wanneer de sociale partners het daar onderling over eens worden. De actualisering
        bevestigt dat wordt vastgehouden aan de landenspecifieke, budgettaire
        middellangetermijndoelstelling (MTD), namelijk een begroting die structureel
        (d.w.z. conjunctuurgezuiverd en ongerekend eenmalige en andere tijdelijke
        maatregelen) in evenwicht is. De MTD sluit voldoende aan bij de doelstellingen van
        het pact. Aangezien de structurele saldi volgens het programma negatief blijven, zal
        de MTD niet binnen de programmaperiode worden bereikt.
   (8)  De begrotingsresultaten zouden ongunstiger kunnen uitvallen dan waarop in het
        programma wordt gerekend. Met name berust het macro-economische scenario van
        de actualisering over de gehele programmaperiode op optimistische groeihypothesen.
        Aan de ontvangstenzijde zijn de risico's voor de overheidsfinanciën vooral in 2010
        en 2011 groter dan in voorgaande jaren omdat er mogelijk sprake zal zijn van een
        sterkere krimp en van een andere samenstelling van de economische groei, die
        minder belastingontvangsten oplevert. Gelet op het verwachte bescheiden
        economische herstel en op de druk op de overheid om via uitgavenverhogingen de
        binnenlandse vraag te stimuleren, zijn de risico's van overschrijdingen niet
        onaanzienlijk. Deze risico's houden voornamelijk verband met de praktijk om tijdens
        het begrotingsjaar aanvullende begrotingen in te dienen met het doel om lopende
        uitgaven te verhogen en dus niet uitsluitend om bepaalde middelen een andere
        bestemming te geven. Ook kunnen de sociale overdrachten, gezien de ervaringen in
        het recente verleden, gezien het ontbreken van een sturingsmechanisme en gezien de
        vrij optimistische groeiprognoses voor de werkgelegenheid (en dus voor de
        werkloosheid) hoger uitvallen dan verwacht.
   (9)  Voor 2009 wordt de bruto overheidsschuld op 56,2% van het bbp geraamd, tegen
        48,4% een jaar eerder. Naast de stijging van het tekort en de daling van de bbp-groei,
        heeft ook een stock-flow adjustment van 1 procentpunt van het bbp bijgedragen aan
        de stijging van de schuldquote. De stock-flow adjustment is het gevolg van de
        opbouw van extra overheidsactiva eind 2009 om aan bepaalde verplichtingen aan het
        begin van januari 2010 te kunnen voldoen. De schuldquote geeft in de
        programmaperiode een stijging te zien. Dit komt vooral door de hardnekkige, zij het
        afnemende primaire tekorten. De schuldquote overschrijdt in 2010 de
        referentiewaarde van 60% van het bbp en blijft volgens de projecties gedurende de
        gehele programmaperiode boven deze waarde. In 2011 en 2012 stijgt de quote naar
        circa 63% van het bbp om daarna weer iets te dalen. Gelet op de neerwaartse risico´s
        voor het macro-economische scenario en de begrotingsdoelen is het niet uitgesloten
        dat de schuldquote zich minder gunstig ontwikkelt dan in het programma wordt
        voorspeld.
   (10) De langetermijngevolgen van de vergrijzing voor de begroting liggen duidelijk
        boven het EU-gemiddelde. Met name zullen de pensioenuitgaven als percentage van
        het bbp de komende decennia vrij sterk stijgen, mede doordat de pensioenregeling
NL                                            8                                                NL
 ---pagebreak---           nog in ontwikkeling is. In het programma wordt stilgestaan bij een
          pensioenhervorming die in april 2009 is doorgevoerd en die volgens de prognoses tot
          een lichte afvlakking van de stijging van de pensioenuitgaven en, in sterkere mate,
          tot een stijging van de socialezekerheidspremies leidt. De hervorming zou het
          evenwicht in het pensioenstelsel op lange termijn ten goede komen en de risico's
          voor de houdbaarheid beperken. Het algehele beeld blijft echter ongewijzigd. De
          budgettaire gevolgen van de vergrijzing voor het houdbaarheidstekort worden nog
          versterkt door de begrotingssituatie in 2009 zoals deze in het programma wordt
          ingeschat. Een verbetering van het primaire saldo op middellange termijn, alsmede
          verdere maatregelen om de forse stijging van de leeftijdsgerelateerde uitgaven, en
          met name de uitgaven aan pensioenen en gezondheidszorg, te beteugelen kunnen
          leiden tot een beperking van de risico's voor de houdbaarheid van de
          overheidsfinanciën, die in het houdbaarheidsverslag 2009 van de Commissie5 als
          groot zijn aangemerkt. Uit schuldprojecties op middellange termijn waarbij wordt
          aangenomen dat de bbp-groei slechts geleidelijk zal aantrekken tot het
          projectieniveau van voor de crisis en dat de belastingquotes zullen terugkeren naar
          het niveau van voor de crisis, en waarbij rekening is gehouden met de stijging van de
          leeftijdsgerelateerde uitgaven, blijkt dat de in het programma geplande
          begrotingsstrategie bij ongewijzigd beleid op zich vrijwel zou volstaan om de
          schuldquote in 2020 te stabiliseren.
   (11)   In de afgelopen jaren heeft Cyprus zijn begrotingsdoelen in positieve zin overtroffen,
          zij het dat de economie uitbundig groeide en de belastingontvangsten dankzij de
          samenstelling van de groei betrekkelijk hoog uitvielen. Het begrotingskader is
          recentelijk verbeterd door de goedkeuring van een verslagleggingssysteem voor het
          financieel beheer (FIMAS) en door de stapsgewijze invoering van een driejarig
          begrotingskader voor de middellange termijn (MTBF) en van een programma- en
          prestatiegerichte budgettering (PPB). De praktijk om tijdens het begrotingsjaar
          aanvullende begrotingen aan te nemen, heeft echter vaak geleid tot een verhoging
          van lopende uitgaven en dus niet uitsluitend tot een herbestemming van bepaalde
          middelen. Volgens het programma zal het nieuwe begrotingskader, als dit volledig is
          ingevoerd, aan deze praktijk een einde maken en voor een effectiever en efficiënter
          begrotingsproces zorgen, hetgeen de uitgavenbeheersing ten goede zal komen.
          Tegelijk zou het nieuwe begrotingsproces een stevige basis leggen voor het
          herbestemmen van de uitgaven waarbij deze worden verschoven naar
          groeibevorderende activiteiten die aansluiten bij de in het nationaal
          hervormingsprogramma vastgestelde prioriteiten. De invoering van dit nieuwe kader
          is nog maar net gestart en zal naar verwachting pas in 2012 zijn voltooid. Daarom
          kan het pas op middellange termijn effect sorteren. Voor het welslagen van een
          duurzame consolidatie van de overheidsfinanciën is het van cruciaal belang dat de
          hand wordt gehouden aan het tijdschema voor de invoering van het nieuwe kader.
   (12)   In het programma wordt erkend dat een goede kwaliteit van de overheidsfinanciën
          van belang is om de potentiële groei te bevorderen en de houdbaarheid van de
   5
        In zijn conclusies van 10 november 2009 over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën "roept de
        Raad de lidstaten op in hun komende stabiliteits- en convergentieprogramma's op houdbaarheid gerichte
        strategieën centraal te stellen" en verzoekt hij voorts "de Commissie om, tezamen met het Comité voor
        de economische politiek en het Economisch en Financieel Comité, nog voor het volgende
        houdbaarheidsverslag de methodes ter beoordeling van de langetermijnhoudbaarheid van de
        overheidsfinanciën nader uit te werken". Het volgende houdbaarheidsverslag is voor 2012 gepland.
NL                                                       9                                                    NL
 ---pagebreak---            overheidsfinanciën op lange termijn te waarborgen. Met name wordt in het
           programma gewezen op het gunstige effect dat het MTBF en de PPB, na de volledige
           invoering ervan, zullen sorteren op de toewijzing van middelen aan prioritaire
           groeiversterkende terreinen, terwijl tegelijk niet-productieve uitgaven beter in de
           hand worden gehouden. Wat de uitgaven betreft, bevat het programma een evaluatie
           van recente projecten om de infrastructuur via PPP's (publiek-private
           partnerschappen) uit te breiden, alsmede maatregelen om het onderwijs te verbeteren
           door een grotere inzet van computers in het primaire en secundaire onderwijs en
           verbeteringen in academische en onderzoeksinstellingen. Ook vermeldt de
           actualisering dat middelen zijn uitgetrokken voor een omvorming van
           overheidsziekenhuizen in autonome eenheden en dat een nationaal zorgstelsel wordt
           ingevoerd om de effectiviteit via gereguleerde concurrentie en kostenbeheersing te
           vergroten. Dit lijkt van essentieel belang om de verwachte uitgavenstijgingen in
           verband met de vergrijzing in de hand te houden. Wat de ontvangsten betreft, wordt
           in het programma benadrukt dat de invoering van het MTBF op middellange termijn
           een gunstig effect zal sorteren op de nauwkeurigheid en de gevoeligheid van de
           prognoses van de ontvangsten. De autoriteiten merken op dat aangezien de
           belastingelasticiteiten in de afgelopen jaren vanwege de hausse op de activamarkten
           aan schommelingen onderhevig waren, de prognoses van de ontvangsten zijn
           aangepast op basis van de gevolgen van de activaprijzen en de samenstelling van de
           bbp-groei. In het programma wordt er ook op gewezen dat de autoriteiten het
           belasting- en uitkeringsstelsel doorlopend monitoren om enerzijds ervoor te zorgen
           dat werken loont, en anderzijds kwetsbare sociale groepen te steunen.
   (13)    Al met al kan, rekening houdend met de bovengenoemde risico's voor de
           begrotingsdoelen, de strategie om ook in 2010 een begrotingsbeleid te handhaven dat
           de groei ondersteunt, als conform het Europees economisch herstelplan worden
           aangemerkt. Wel zal het overheidstekort door de ongunstige gevolgen van de
           economische crisis in 2010 opnieuw 6% van het bbp bedragen, om daarna geleidelijk
           terug te lopen tot onder de referentiewaarde van 3%. De programmastrategie gaat uit
           van een jaarlijkse begrotingsinspanning van gemiddeld ¾ procentpunt van het bbp in
           de periode 2010-2013, maar daaraan zijn neerwaartse risico's verbonden. Daarom is
           de begrotingsinspanning, juist vanwege de risico's, mogelijk niet voldoende om het
           tekort in 2013 volgens plan terug te dringen tot onder de referentiewaarde van 3%
           van het bbp. Bovendien blijkt de consolidatiestrategie grotendeels op
           ontvangstenverhogende maatregelen te berusten, terwijl de uitgaven in zeer geringe
           mate worden teruggedrongen. In het programma wordt er namelijk op gerekend dat
           de uitgavenquote zich pas in 2013 stabiliseert en dan op een hoger niveau zal liggen
           dan in 2009. Er wordt nog met de sociale partners gesproken over maatregelen die
           deze ontwikkeling zouden kunnen tegengaan en die om die reden onderhevig zijn
           aan neerwaartse risico's in die zin dat nog niet duidelijk is hoe en wanneer ze worden
           ingevuld en uitgevoerd. Bijgevolg is het niet uitgesloten dat de schuldquote, die
           vanaf 2010 boven de 60% van het bbp zou komen te liggen, zich minder gunstig
           ontwikkelt dan waarop in het programma wordt gerekend.
   (14)    Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's
           gespecificeerde gegevensvereisten betreft, bevat het programma alle verplichte en
           facultatieve gegevens.
   De algehele conclusie luidt dat de overheidsfinanciën van Cyprus duidelijk zijn verslechterd
   door de economische inzinking en door het expansieve begrotingsbeleid dat verband houdt
NL                                                10                                              NL
 ---pagebreak---    met de forse stimuleringsmaatregelen die conform het Europees economisch herstelplan zijn
   getroffen. Daardoor is het begrotingsoverschot van 0,9% van het bbp in 2008 omgeslagen in
   een tekort van 6,1% van het bbp in 2009. Het programma schetst een consolidatietraject
   waarmee in 2010 een begin wordt gemaakt en dat het overheidstekort in 2013 moet
   terugdringen tot onder de referentiewaarde van 3% van het bbp. Daarbij is het evenwel de
   bedoeling om de aanpassing vooral aan de ontvangstenzijde van de begroting tot stand te
   brengen, aangezien de uitgavenquote op een historisch hoog niveau blijft. Bovendien is de
   begrotingsstrategie aan forse neerwaartse risico's onderhevig omdat de groeihypothesen van
   het macro-economische programmascenario optimistisch zijn en het mondiale economische
   herstel nog een broos karakter heeft. Gezien de grote binnenlandse en externe
   onevenwichtigheden zouden het aanhouden van een voorzichtige koers en een versterking van
   de budgettaire houdbaarheid prioriteit moeten krijgen. Voor de verwezenlijking van de
   consolidatieplannen en begrotingsdoelen is het daarom van essentieel belang om de lopende
   uitgaven in de hand te houden door een effectief meerjarig begrotingskader in te voeren.
   Voorts is een verbetering van de kwaliteit van de overheidsfinanciën ook van belang voor een
   soepel verloop van de economische aanpassingen die nodig zijn gezien de
   onevenwichtigheden waarmee de economie wordt geconfronteerd, en die met name gericht
   moeten zijn op een verhoging van het potentiële bbp, een versterking van het
   concurrentievermogen en een verdere afbouw van de externe onevenwichtigheid.
   In het licht van de bovenstaande evaluatie wordt Cyprus verzocht om:
   i)        het tekort over 2010 te beperken tot ten hoogste 6% van het bbp, zo nodig door de
             consolidatiemaatregelen te intensiveren, met name wanneer de macro-economische
             ontwikkelingen minder gunstig blijken te verlopen dan het programmascenario, en
             bijtijds actie te ondernemen om een sterker op de uitgaven gerichte
             consolidatiestrategie uit te werken; naast de aangekondigde budgettaire inspanningen
             alle verdere gelegenheden te baat te nemen om meer vaart te zetten achter de
             consolidatie van de begroting en om de brutoschuldquote versneld terug te dringen
             tot onder de referentiewaarde;
   ii)       een effectief meerjarig begrotingskader volgens plan in te voeren om de
             inachtneming van de begrotingsdoelstellingen te waarborgen en de uitgaven op
             middellange termijn strak in de hand te houden;
   iii)      de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren door
             hervormingsmaatregelen door te voeren teneinde de uitgaven aan pensioenen en
             gezondheidszorg te beheersen en daarmee de verwachte stijging van
             leeftijdsgerelateerde uitgaven te beteugelen.
NL                                                 11                                             NL
 ---pagebreak---          Vergelijking van de voornaamste macro-economische en budgettaire prognoses
                                                              2008       2009       2010       2011       2012       2013
                                         SP apr 2010            3,6       -1,7        0,5        1,5        3,0        3,2
                Reëel bbp
                                        COM mei 2010            3,6       -1,7       -0,4        1,3       n.b.       n.b.
           (verandering in %)
                                          SP feb 2009           3,8        2,1        2,4        3,0        3,2       n.b.
                                         SP apr 2010            4,4        0,2        2,7        2,0        2,0        2,0
              HICP-inflatie
                                        COM mei 2010            4,4        0,2        2,7        2,5       n.b.       n.b.
                   (%)
                                          SP feb 2009           4,4        2,0        2,5        2,5        2,5       n.b.
                                         SP apr 2010            2,9       -1,3       -2,4       -2,5       -1,6       -0,5
               Output gap1
                                        COM mei 2010            3,4       -0,7       -2,1       -1,6       n.b.       n.b.
      (% van het potentiële bbp)
                                          SP feb 2009           0,8       -0,1       -0,6       -0,5       -0,2       n.b.
    Netto financieringsoverschot/        SP apr 2010          -17,7       -8,5      -11,5      -12,2      -12,6      -12,9
     -tekort t.o.v. het buitenland      COM mei 2010          -17,6       -8,2       -6,8       -6,7       n.b.       n.b.
             (% van het bbp)              SP feb 2009         -12,4      -12,1      -11,5      -10,9      -10,2       n.b.
                                         SP apr 2010           43,5       40,3       41,6       42,8       43,6       44,2
         Overheidsontvangsten
                                        COM mei 2010           43,5       40,3       41,2       41,3       n.b.       n.b.
             (% van het bbp)
                                          SP feb 2009          45,3       43,8       44,0       44,4       44,8       n.b.
                                         SP apr 2010           42,6       46,4       47,6       47,2       47,0       46,7
           Overheidsuitgaven
                                        COM mei 2010           42,6       46,4       48,3       49,0       n.b.       n.b.
             (% van het bbp)
                                          SP feb 2009          44,3       44,6       45,5       46,3       47,1       n.b.
                                         SP apr 2010            0,9       -6,1       -6,0       -4,5       -3,4       -2,5
             Overheidssaldo
                                        COM mei 2010            0,9       -6,1       -7,1       -7,7       n.b.       n.b.
             (% van het bbp)
                                          SP feb 2009           1,0       -0,8       -1,4       -1,9       -2,2       n.b.
                                         SP apr 2010            3,7       -3,6       -3,7       -2,1       -1,0        0,1
              Primair saldo
                                        COM mei 2010            3,7       -3,6       -4,4       -4,8       n.b.       n.b.
             (% van het bbp)
                                          SP feb 2009           3,9        1,5        0,8        0,2       -0,2       n.b.
                                         SP apr 2010           -0,2       -5,6       -5,1       -3,5       -2,8       -2,3
    Conjunctuurgezuiverd saldo1
                                        COM mei 2010           -0,4       -5,8       -6,3       -7,1       n.b.       n.b.
             (% van het bbp)
                                          SP feb 2009           0,7       -0,8       -1,2       -1,7       -2,1       n.b.
                                         SP apr 2010           -0,2       -5,6       -5,2       -3,6       -2,9       -2,3
            Structureel saldo3
                                        COM mei 2010           -0,4       -5,8       -6,3       -7,1       n.b.       n.b.
             (% van het bbp)
                                          SP feb 2009           0,7       -0,8       -1,2       -1,7       -2,1       n.b.
                                         SP apr 2010           48,4      56,2       61,0       63,2       63,1       62,3
        Bruto overheidsschuld
                                        COM mei 2010           48,4      56,2       62,3       67,6        n.b.       n.b.
             (% van het bbp)
                                          SP feb 2009          49,3      46,8       45,4       44,2       44,2        n.b.
     Noten:
     1
       In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de
   Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.
     2
       Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 2,0%, 2,8%, 2,8%, 2,8% en 2,8% in de periode 2009-
   2013.
     3
       Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. Volgens het meest recente
   programma hebben de eenmalige en andere tijdelijke maatregelen een (tekortverlagend) effect van 0,1% van het bbp in
   2010, in 2011 en in 2012. Volgens de voorjaarsprognoses 2010 van de diensten van de Commissie zijn er geen eenmalige
   en andere tijdelijke maatregelen.
     Bronnen:
     stabiliteitsprogramma (SP); voorjaarsprognoses 2010 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de
   diensten van de Commissie.
NL                                                            12                                                           NL


title: Aanbeveling van de Raad van 8 juli 2014 over het hervormingsprogramma 2014 van Nederland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma van Nederland voor 2014

text:
               29.7.2014

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 247/88

         AANBEVELING VAN DE RAAD
   van 8 juli 2014
   over het hervormingsprogramma 2014 van Nederland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma van Nederland voor 2014
   2014/C 247/17
   DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
   Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
   Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
   Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (2), en met name artikel 6, lid 1,
   Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
   Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
   Gezien de conclusies van de Europese Raad,
   Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
   Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
   Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
   Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
   Overwegende hetgeen volgt:

               (1)

               Op 26 maart 2010 heeft de Europese Raad zijn goedkeuring gehecht aan het voorstel van de Commissie voor een nieuwe groei- en werkgelegenheidsstrategie; deze Europa 2020‐strategie moet voor een betere coördinatie van het economisch beleid zorgen en spitst zich toe op de sleutelgebieden waar Europa's potentieel voor duurzame groei en concurrentievermogen een krachtige impuls nodig heeft.

               (2)

               Op voorstel van de Commissie heeft de Raad op 13 juli 2010 een aanbeveling inzake de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en de Unie (2010-2014) vastgesteld, en op 21 oktober 2010 heeft de Raad een besluit betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten vastgesteld (3), die samen de „geïntegreerde richtsnoeren” vormen. De lidstaten werd verzocht in hun nationaal economisch en werkgelegenheidsbeleid met de geïntegreerde richtsnoeren rekening te houden.

               (3)

               Op 29 juni 2012 hebben de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten besloten tot een Pact voor groei en banen, dat een samenhangend kader biedt voor actie op het niveau van de lidstaten, de EU en de eurozone, waarbij alle mogelijke hefbomen, instrumenten en beleidsvormen worden ingezet. Zij hebben bepaald welke maatregelen op het niveau van de lidstaten moeten worden genomen, en met name verklaard vastbesloten te zijn om de doelstellingen van de Europa 2020-strategie te verwezenlijken en de landenspecifieke aanbevelingen uit te voeren.

               (4)

               Op 9 juli 2013 heeft de Raad een aanbeveling (4) over het nationale hervormingsprogramma voor 2013 van Nederland vastgesteld en een advies over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2012‐2017 uitgebracht. In overeenstemming met Verordening (EU) nr. 473/2013 van het Europees Parlement en de Raad (5) heeft de Commissie op 15 november 2013 haar advies over het ontwerpbegrotingsplan van Nederland voor 2014 gepresenteerd.

               (5)

               Op 13 november 2013 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester 2014 voor coördinatie van het economisch beleid. Tevens heeft de Commissie op 13 november 2013 op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin Nederland werd genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

               (6)

               Op 20 december 2013 heeft de Europese Raad de prioriteiten inzake financiële stabiliteit, begrotingsconsolidatie en groeibevorderende maatregelen goedgekeurd. Hij benadrukte dat moet worden gestreefd naar een gedifferentieerde, groeivriendelijke begrotingsconsolidatie, normalisering van de kredietverschaffing aan de economie, bevordering van groei en concurrentievermogen, aanpakken van de werkloosheid en van de sociale gevolgen van de crisis, en modernisering van de overheidsdiensten.

               (7)

               Op 5 maart 2014 heeft de Commissie de resultaten gepubliceerd van haar diepgaande evaluatie voor Nederland, die zij op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 heeft uitgevoerd. Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Nederland nog steeds wordt geconfronteerd met macro-economische onevenwichtigheden die in het oog moeten worden gehouden en een beleidsoptreden vereisen. Met name bepaalde macro-economische ontwikkelingen ten aanzien van de schuld van de particuliere sector en de voortgaande afbouw ervan, in combinatie met nog bestaande inefficiënties op de woningmarkt vragen om aandacht. Hoewel aan het grote overschot op de lopende rekening geen risico's verbonden zijn die vergelijkbaar zijn met de risico's die met grote tekorten samenhangen, en het grote overschot deels verband houdt met de noodzaak van schuldafbouw, zal de Commissie de ontwikkelingen van de lopende rekening in Nederland in de context van het Europees semester volgen.

               (8)

               Op 29 april 2014 heeft Nederland zijn nationale hervormingsprogramma 2014 ingediend, en op 30 april 2014 zijn stabiliteitsprogramma 2014. Om met de onderlinge verbanden rekening te houden, zijn beide programma’s tegelijkertijd geëvalueerd.

               (9)

               De in het stabiliteitsprogramma 2014 geschetste begrotingsstrategie heeft tot doel ervoor te zorgen dat de correctie van het buitensporige tekort in 2013 van duurzame aard is, en in 2015 uit te komen op een begrotingspositie die dicht bij de middellangetermijndoelstelling ligt. De middellangetermijndoelstelling is een structureel tekort van ten hoogste 0,5 % van het bbp, hetgeen aansluit bij de in het stabiliteits- en groeipact gestelde eisen. Ondanks de tenuitvoerlegging van forse aanvullende begrotingsmaatregelen blijft het (herberekende) structurele saldo volgens de plannen in 2014 constant in vergelijking met 2013, hetgeen duidt op een significante afwijking van de vereiste aanpassing met ten minste 0,5 % van het bbp. Voor 2015 is een verbetering van het (herberekende) structurele saldo met 0,3 procentpunten van het bbp gepland. De uitgaven zouden groeien in een tempo dat strookt met de uitgavenbenchmark voor zowel 2014 als 2015. Uit de algehele beoordeling van de begrotingsstrategie van Nederland volgt dat het aanpassingstraject richting de middellangetermijndoelstelling deels met de eisen van het stabiliteits- en groeipact in overeenstemming is. Volgens het stabiliteitsprogramma stabiliseert de bruto overheidsschuld zich in 2015 en zet daarna een daling in. Het aan de begrotingsprognoses van het stabiliteitsprogramma ten grondslag liggende macro-economische scenario is aannemelijk en is opgesteld door het onafhankelijke Centraal Planbureau. De risico's voor de budgettaire streefcijfers blijken aanzienlijk, maar houden elkaar over het geheel genomen in evenwicht. Volgens de voorjaarsprognoses 2014 van de diensten van de Commissie zal het structurele saldo zich in 2014 stabiliseren en in 2015 met 0,5 % van het bbp verbeteren. Op basis van de prognoses van de Commissie zou Nederland in 2014 wel, maar in 2015 niet aan de uitgavenbenchmark voldoen. Om het groeipotentieel van Nederland te versterken, is het van het grootste belang dat bij de vereiste consolidatie groeibevorderende uitgaven op gebieden als innovatie en onderzoek, inclusief fundamenteel onderzoek, en onderwijs en opleiding buiten schot blijven. Op basis van zijn beoordeling van het stabiliteitsprogramma en de prognoses van de Commissie overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1466/97 is de Raad van oordeel dat Nederland zijn overheidstekort in 2013 duurzaam onder de 3 % van het bbp heeft gebracht, maar het risico loopt om vanaf 2014 significant van de eisen van het preventieve deel af te wijken.

               (10)

               Een belangrijk probleem is de huizenmarkt, waar in de afgelopen tientallen jaren steeds meer starheden en verstorende prikkels zijn ontstaan die hun stempel hebben gedrukt op de woningfinancierings- en sectorale besparingspatronen. De neiging van huishoudens om steeds meer brutohypotheekschulden aan te gaan voor een eigen woning, hangt voor een groot deel samen met langdurige fiscale prikkels, in het bijzonder de volledige fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente. Sinds april 2012 is een reeks maatregelen ten uitvoer gelegd waarmee deze prikkels deels worden weggenomen. Bij een aantal daarvan gaat het om aanpassingen in de fiscale behandeling van de woningfinanciering. Een geleidelijke beperking van de hypotheekrenteaftrek en versterking van de prikkel om af te lossen, is gerechtvaardigd, maar deze maatregel wordt te traag ingevoerd om het aflosgedrag in de komende jaren significant te beïnvloeden. De loan-to-value-ratio van 100 %, die in 2018 zou moeten worden bereikt, is nog altijd hoog. De huurmarkt wordt afgeremd door de regulering en de aanwezigheid van een zeer grote socialewoningsector die ook met lange wachtlijsten te kampen heeft. De recente invoering van een meer op het inkomen gebaseerde huurdifferentiatie in de socialewoningsector is een stap in de goede richting, maar het effect ervan is beperkt. Sociale woningcorporaties mogen nog steeds woningen bouwen met een maandelijkse huur die boven de socialehuurgrens ligt. Hoewel in de aanbevelingen van 2013 is gevraagd om een herijking op de ondersteuning van de meest hulpbehoevende huishoudens, is deze heroriëntatie thans nog gaande. Hoewel de voorgestelde maatregelen stappen in de goede richting zijn, verlopen de hervormingen om de onderliggende problemen aan te pakken derhalve over het geheel genomen in een traag tempo en moet er bijgevolg meer vaart achter worden gezet, terwijl er tegelijk voor moet worden gezorgd dat sociale woningen, ook op populaire locaties, beschikbaar blijven voor kansarme burgers die geen huisvesting tegen marktvoorwaarden kunnen vinden.

               (11)

               De houdbaarheid van het pensioenstelsel op lange termijn is verbeterd door de geleidelijke verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd van 65 jaar in 2012 naar 67 jaar in 2023. Nederland heeft ingrijpende hervormingen in de publiek en privaat gefinancierde pijlers van het pensioenstelsel en in de langdurige zorg in gang gezet. Deze worden aangevuld met hervormingen om oudere werknemers te stimuleren langer te blijven werken, en de arbeidsmarktmobiliteit te verhogen. Bij de hervormingen van de langdurige zorg zijn taken naar de gemeenten verschoven, waarbij het de bedoeling is om de totale uitgaven terug te dringen, en nadruk is gelegd op efficiëntiewinsten. Deze substantiële hervormingen moeten nog deels worden goedgekeurd. Een passende intra- en intergenerationele verdeling van de kosten en risico's is een van de resterende knelpunten, en de kwaliteit en toegankelijkheid van de langdurige zorg moet worden gemonitord. De uitvoering van de hervormingsplannen voor de langdurige zorg zou ertoe bijdragen dat de snelle stijging van de kosten van de vergrijzing worden beteugeld zodat de overheidsfinanciën beter houdbaar worden. In dit verband moet ervoor worden gezorgd dat de kwaliteit en toegankelijkheid van de langdurige zorg op een adequaat peil blijft.

               (12)

               De door het kabinet voorgestelde arbeidsmarkthervormingen zijn gericht op een verhoging van de arbeidsmarktparticipatie en -mobiliteit. De Participatiewet is bedoeld om de arbeidsmarktparticipatie te bevorderen. De hervormingen zijn echter nog niet wettelijk vastgelegd. Voorts zijn er verdere maatregelen nodig ter beperking van negatieve fiscale arbeidsprikkels en ter verbetering van de inzetbaarheid van mensen aan de rand van de arbeidsmarkt, zoals vrouwen, mensen met een migrantenachtergrond, mensen met een beperking en ouderen. Nederland heeft hervormingen aangekondigd in het stelsel van werkloosheidsuitkeringen en in zijn relatief strenge wetgeving ter bescherming van werknemers, waaronder een fiscale prikkel om de participatie te verhogen. Hoewel deze maatregelen de goede kant op gaan, kunnen zij niet volledig worden beoordeeld zolang zij niet daadwerkelijk zijn vastgesteld. De toekomstige tekorten aan arbeidskrachten kunnen nog verder worden bestreden door het sneller wegnemen van de resterende prikkels die tweede verdieners ontmoedigen om meer uren te gaan werken. Tot slot kunnen, door de bestaande flexibiliteit in het institutionele kader te benutten voor sterker gedifferentieerde loonsverhogingen, de inkomens van huishoudens en daarmee de binnenlandse vraag worden ondersteund zonder dat dit ten koste gaat van het concurrentievermogen.

               (13)

               In de context van het Europees semester heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Nederland verricht. Zij heeft zowel het nationale hervormingsprogramma als het stabiliteitsprogramma doorgelicht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar budgettair en sociaaleconomisch beleid in Nederland, maar is zij ook nagegaan of de EU-regels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algemene economische governance van de Unie te versterken door middel van een EU-inbreng in toekomstige nationale besluiten. Haar aanbevelingen in het kader van het Europees semester worden in de onderstaande aanbevelingen 1 tot en met 4 weergegeven.

               (14)

               In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma onderzocht en zijn advies daarover (6) is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (15)

               In het licht van de diepgaande evaluatie van de Commissie en deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma en het stabiliteitsprogramma onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 2 en 4 weergegeven.

               (16)

               In de context van het Europees semester heeft de Commissie tevens een analyse van het economisch beleid van de eurozone als geheel verricht. Op basis hiervan heeft de Raad specifieke aanbevelingen gericht tot de lidstaten die de euro als munt hebben (7). Als land dat de euro als munt heeft, dient Nederland er ook op toe te zien dat aan die aanbevelingen volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven,

         BEVEELT AAN dat Nederland in de periode 2014-2015 actie onderneemt om:

               1.

               Na de correctie van het buitensporige tekort de begrotingsmaatregelen voor 2014 te versterken in het licht van de opdoemende kloof van 0,5 % van het bbp op basis van de voorjaarsprognoses 2014 van de diensten van de Commissie, hetgeen duidt op het risico van een significante afwijking van de vereisten van het stabiliteits- en groeipact. In 2015 de begrotingsstrategie aanzienlijk te versterken om te waarborgen dat de middellangetermijndoelstelling wordt gehaald en vervolgens wordt vastgehouden, en te waarborgen dat de schuldregel wordt nageleefd om de overheidsschuldquote gestaag te doen dalen. De uitgaven op gebieden die rechtstreeks van belang zijn voor de groei, zoals onderwijs, innovatie en onderzoek, te beschermen.

               2.

               Wanneer het economisch klimaat het toelaat, de inspanningen gericht op de hervorming van de woningmarkt op te voeren door de beperking van de fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente te bespoedigen, door een marktgerichter prijsmechanisme op de huurwoningenmarkt te realiseren, en door de huren in de socialewoningsector in verdere mate te koppelen aan de inkomens van huishoudens. De effecten van de hervormingen in de socialewoningsector te monitoren op het gebied van de toegankelijkheid en betaalbaarheid voor huishoudens met een laag inkomen. De inspanningen om het socialehuisvestingsbeleid te herprioriteren op de ondersteuning van de meest hulpbehoevende huishoudens, voort te zetten.

               3.

               De hervormingen van de tweede pijler van het pensioenstelsel in te voeren en daarbij te zorgen voor een passende intra- en intergenerationele verdeling van de kosten en risico's. De geleidelijke verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd te ondersteunen met maatregelen om de inzetbaarheid van oudere werknemers te verbeteren. De voorgenomen hervorming op het gebied van de langdurige zorg uit te voeren met het oog op de houdbaarheid van het stelsel, terwijl een eerlijke toegang en de kwaliteit van de diensten worden gewaarborgd, en de effecten ervan te monitoren.

               4.

               Verdere maatregelen te nemen om de arbeidsmarktparticipatie te verhogen, met name van mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt, en om negatieve fiscale arbeidsprikkels te beperken. Om de hervormingen in de wetgeving ter bescherming van werknemers en in het stelsel van werkloosheidsuitkeringen door te voeren en starheden op de arbeidsmarkt verder aan te pakken. In overleg met de sociale partners en conform de nationale praktijk de ruimte te benutten ten behoeve van sterker gedifferentieerde loonsverhogingen door volledig gebruik te maken van het bestaande institutionele kader.

      Gedaan te Brussel, 8 juli 2014.

            Voor de Raad

            De voorzitter

         P. C. PADOAN

      (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

      (2)  PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

      (3)  Voor 2014 gehandhaafd bij Besluit 2014/322/EU van de Raad van 6 mei 2014 betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten voor 2014 (PB L 165 van 4.6.2014, blz. 49).

      (4)  PB C 217 van 30.7.2013, blz. 89.

      (5)  Verordening (EU) nr. 473/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2013 betreffende gemeenschappelijke voorschriften voor het monitoren en beoordelen van ontwerpbegrotingsplannen en voor het garanderen van correctie van buitensporige tekorten van de lidstaten van de eurozone (PB L 140 van 27.5.2013, blz. 11).

      (6)  Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.

      (7)  Zie bladzijde 141 van dit Publicatieblad.


title: Aanbeveling van de Raad van 11 juli 2017 over het nationale hervormingsprogramma 2017 van Slowakije en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2017 van Slowakije

text:
               9.8.2017

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 261/110

         AANBEVELING VAN DE RAAD
   van 11 juli 2017
   over het nationale hervormingsprogramma 2017 van Slowakije en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2017 van Slowakije
   (2017/C 261/24)
   DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
   Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
   Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 5, lid 2,
   Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
   Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
   Gezien de conclusies van de Europese Raad,
   Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
   Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
   Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
   Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
   Overwegende hetgeen volgt:

               (1)

               Op 16 november 2016 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2017 voor coördinatie van het economisch beleid. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 9-10 maart 2017 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 16 november 2016 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad (2) ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Slowakije niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 9-10 maart 2017 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 21 maart 2017 heeft de Raad de Aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone („aanbeveling voor de eurozone”) vastgesteld (3).

               (2)

               Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de Economische en Monetaire Unie, dient Slowakije ervoor te zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone, zoals weergegeven in de onderstaande aanbevelingen 1 en 2.

               (3)

               Op 22 februari 2017 is het landverslag 2017 voor Slowakije gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Slowakije bij de tenuitvoerlegging van de op 12 juli 2016 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Slowakije in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

               (4)

               Op 26 april 2017 heeft Slowakije zijn nationale hervormingsprogramma 2017 en zijn stabiliteitsprogramma 2017 ingediend. Teneinde met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (5)

               De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering van de lidstaten voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de betrokken programma’s te evalueren en wijzigingen voor te stellen, wanneer dit nodig is om de uitvoering van betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft nadere gegevens verstrekt over de wijze waarop zij gebruik zal maken van die bepaling in richtsnoeren over de toepassing van de maatregelen die de doeltreffendheid van de ESI-fondsen koppelen aan gezond economisch bestuur.

               (6)

               Slowakije valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In haar stabiliteitsprogramma 2017 gaat de regering uit van een verbetering van het nominale tekort tot 1,3 % van het bbp in 2017 en verder geleidelijk tot 0 % van het bbp in 2019 en 2020. Verwacht wordt dat de begrotingsdoelstelling op middellange termijn — een structureel tekort van 0,5 % van het bbp — voor eind 2018 wordt gerealiseerd. Volgens het stabiliteitsprogramma 2017 zal de overheidsschuldquote naar verwachting geleidelijk afnemen tot 46 % tegen 2020. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel.

               (7)

               Op 12 juli 2016 heeft de Raad Slowakije aanbevolen een jaarlijkse budgettaire aanpassing in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn te realiseren van ten minste 0,5 % van het bbp in 2017. Op basis van de voorjaarsprognoses 2017 van de Commissie is er een risico dat in 2017 enigszins zal worden afgeweken van die aanbeveling.

               (8)

               In 2018 wordt verwacht dat Slowakije zich, in het licht van zijn begrotingssituatie, verder zal aanpassen in de richting van zijn budgettaire middellangetermijndoelstelling van een structureel tekort van 0,5 % van het bbp. Volgens de in het kader van het stabiliteits- en groeipact gezamenlijk overeengekomen aanpassingsmatrix mag het nominale groeipercentage van de netto primaire overheidsuitgaven (5) daartoe niet meer dan 2,9 % bedragen. Dat zou overeenkomen met een structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp. Bij ongewijzigd beleid bestaat het risico dat over de gehele periode 2017-2018 aanzienlijk zal worden afgeweken van die voorwaarde. Over het algemeen is de Raad van oordeel dat Slowakije klaar moet staan om verdere maatregelen te treffen om in 2017 aan de voorwaarden te voldoen, en dat in 2018 verdere maatregelen nodig zullen zijn om te voldoen aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact. Op grond van Verordening (EG) nr. 1466/97 moet bij de beoordeling van de begrotingsplannen en -resultaten echter rekening worden gehouden met de begrotingsbalans van de lidstaat in het licht van de conjuncturele omstandigheden. Zoals is herhaald in de mededeling van de Commissie over het Europees Semester 2017 waarvan deze landspecifieke aanbevelingen vergezeld gaan, moeten de beoordeling van het ontwerpbegrotingsplan 2018 en de daaropvolgende beoordeling van de begrotingsresultaten 2018 terdege rekening houden met de doelstelling om een begrotingskoers te bereiken die zowel bijdraagt aan het versterken van het huidige herstel als aan het waarborgen van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën van Slowakije. In die context neemt de Raad er akte van dat de Commissie voornemens is een algehele evaluatie in overeenstemming met Verordening (EG) nr. 1466/97 uit te voeren, in het bijzonder in het licht van de conjuncturele situatie van Slowakije.

               (9)

               De overheidsfinanciën van Slowakije lopen op lange termijn nog steeds risico’s. De uitgaven voor gezondheidszorg blijven een risico vormen voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn aangezien een kostenefficiëntere gezondheidszorg in Slowakije een uitdaging blijft. Voor de rationalisering van ziekenhuiszorg en lagere kosten is een aantal stappen gezet, maar concrete resultaten zijn er nog niet. Uit de evaluatie van de uitgaven van 2016 blijkt waar besparingen mogelijk zijn. De vooruitgang in de praktijk om te komen tot een brede hervorming van zowel de gezondheidszorg als de gezondheidszorguitgaven heeft vertraging opgelopen doordat slechts moeizaam vorderingen worden gemaakt met de invoering van een diagnose-gerelateerd groepssysteem voor betalingen en de lancering van digitale gezondheidssystemen. Intussen wordt verwacht dat het tekort in het overheidspensioenstelsel op lange termijn zal verdubbelen, en de pensioenleeftijd in Slowakije behoort tot de laagste in de Unie. Recente aanpassingen van het pensioenstelsel waren voornamelijk punctueel en kortlopend.

               (10)

               Belastingontduiking en -ontwijking zijn afgenomen, en er worden inspanningen geleverd om de vrijwillige naleving te verhogen. Dankzij betere belastinginning werd de in het verleden nog grote btw-kloof verkleind. De vermindering van de btw-fraude lijkt ook positief voor het innen van de vennootschapsbelasting. De belastingdienst spitst zich toe op betere btw-naleving, met name via audits. Tegelijk worden andere activiteiten dan audits overwogen om de vrijwillige naleving van de belastingplicht te bevorderen.

               (11)

               Ondanks verbeteringen op de arbeidsmarkt ten gevolge van het robuuste economische herstel en de aanzienlijke schepping van banen, blijft de langdurige werkloosheid een probleem. De langdurige-werkloosheidsgraad blijft een van de hoogste in de Unie. Het gaat vooral om gemarginaliseerde Roma, laaggeschoolden en jongeren. Daarnaast zijn er hardnekkige regionale verschillen: de werkloosheidsgraad in het oosten van Slowakije is nog altijd dubbel zo hoog als in Bratislava. De participatiegraad op het gebied van een leven lang leren en tweedekansonderwijs blijft laag. Ondanks maatregelen om personen met een laag loon aan te moedigen aan het werk te gaan en de lopende hervorming van de publieke arbeidsbemiddelingsdiensten, is het nog steeds moeilijk individuele ondersteuning te introduceren voor langdurig werklozen en kwetsbare groepen, onder andere door de hoge werklast bij de arbeidsbemiddelingsdiensten. Met het Slowaakse actieplan voor de integratie van langdurig werklozen, dat grotendeels door het Europees Sociaal Fonds wordt gefinancierd, wordt getracht dit via een brede aanpak met gepersonaliseerde diensten op te lossen. Hierbij kan het gaan om gespecialiseerd advies, een nieuw profielbepalingssysteem, samenwerking met particuliere arbeidsbureaus en doelgerichte opleidingsprogramma’s die werkgevers hebben ontworpen op basis van de behoeften op de plaatselijke arbeidsmarkt. De participatie van Roma op de Slowaakse arbeidsmarkt blijft erg laag en neemt slechts traag toe. Hun geringe arbeidsparticipatie is onder meer te wijten aan het lage niveau van hun scholing en vaardigheden en aan discriminatie. De lage arbeidsparticipatie van vrouwen in de vruchtbare leeftijd is een afspiegeling van het lange ouderschapsverlof (tot drie jaar) dat zelden door mannen wordt opgenomen, het gebrek aan kinderopvang, vooral voor kinderen jonger dan drie jaar, en het feit dat er weinig gebruik wordt gemaakt van flexibele werktijdregelingen.

               (12)

               Het onderwijsstelsel is onvoldoende gericht op het verhogen van het economische potentieel van Slowakije. De onderwijsprestaties en het niveau van de basisvaardigheden blijven teleurstellend ten opzichte van internationale normen en zijn nog verslechterd in de periode 2012-2015. De regionale verschillen blijven bovendien groot. Slechte prestaties worden voornamelijk toegeschreven aan de grote invloed van de sociaaleconomische en etnische achtergrond van studenten, aan problemen met gelijkheid, toegang en inclusie, en aan het feit dat het beroep van leerkracht weinig aantrekkelijk is. Ondanks de loonsverhoging voor leerkrachten die in 2016 in twee stappen is doorgevoerd (4 % in januari en 6 % in september) en de nog geplande verhogingen voor de periode 2017-2020 is het beroep nog steeds weinig aantrekkelijk door de ongunstige loonvoorwaarden en de beperkte voortgezette lerarenopleiding, met name voor jongeren en inwoners van de meer ontwikkelde regio’s in het land. De recent goedgekeurde wetgeving tegen segregatie ten aanzien van de gemarginaliseerde Roma-gemeenschap moet nog volledig worden uitgevoerd om positieve verandering teweeg te kunnen brengen en de participatie van Roma in het reguliere onderwijs voor iedereen te verhogen, met bijzondere aandacht voor onderwijs en opvang voor jonge kinderen en voorschools onderwijs.

               (13)

               De overheidsdiensten in Slowakije worden gemoderniseerd, maar corruptie blijft een probleem. De perceptie van corruptie blijft hoog en hindert in belangrijke mate het ondernemingsklimaat. Controlemechanismen en het handhaven van anticorruptieregels blijken nog steeds onvoldoende, en beleidsinitiatieven over klokkenluiders en brievenbusmaatschappijen lijken niet voldoende om het probleem op te lossen. Bovendien voldoen de praktijken inzake overheidsopdrachten op veel vlakken niet aan de goede praktijken. Om het systeem voor overheidsopdrachten beter te kunnen beheren, worden voor het personeel opleidingsmaatregelen ontwikkeld. Belangenconflicten, op maat gesneden specificaties in aanbestedingen en een overdreven gebruik van op de laagste prijs gebaseerde toekenningscriteria blijven echter een punt van zorg en leiden tot weinig concurrentie op basis van kwaliteit. Doordat er nog steeds zwakke punten zijn in de aanbestedingsprocedures, blijft de toewijzing van overheidsmiddelen minder efficiënt.

               (14)

               Een geregeld wijzigend wetgevingskader maakt het voor bedrijven moeilijk en duur om te voldoen aan de wetgeving, en de wet- en regelgevingsprocedures en insolventieregelingen zijn vaak niet ondernemingsvriendelijk genoeg. Recent werd een interministeriële werkgroep voor ondernemerschap opgericht, onder leiding van de staatssecretaris van het ministerie van Economie. Deze werkgroep moet tegen juni 2017 maatregelen voorstellen om het ondernemingsklimaat te verbeteren. In de sector van de bedrijfsdiensten in Slowakije blijven hoge regelgevingsbarrières bestaan. Om dit probleem te verhelpen werden in januari 2017 specifieke richtsnoeren per beroepsgroep verstrekt in een mededeling van de Commissie over aanbevelingen inzake de hervorming van de reglementering voor professionele dienstverlening, als onderdeel van een pakket maatregelen om barrières in de dienstenmarkten aan te pakken.

               (15)

               Slowakije moet nog steeds zorgen voor meer efficiëntie, met onder meer een onafhankelijk justitieel apparaat, maar levert hiertoe wel al inspanningen. De bezorgdheid over de onafhankelijkheid en efficiëntie van de rechterlijke macht blijft echter bestaan. De overheidsdiensten gaan nog steeds gebukt onder inefficiëntie, ontoereikende capaciteit en versnippering. De goedkeuring in oktober 2015 van de strategie voor het beheer van de personele middelen en recenter van de ambtenarenwet zijn een positieve stap vooruit. De nieuwe, politiek onafhankelijke, Ambtenarenraad houdt toezicht op de tenuitvoerlegging van de beginselen van de ambtenarenwet en van de ethische code voor ambtenaren. Het ingewikkelde en ondoorzichtige regelgevingskader bemoeilijkt de betrekkingen tussen de belanghebbende partijen op de energiemarkt. Uit recente wijzigingen bij het bepalen van distributietarieven blijkt dat er nog steeds invloed vanuit de politiek en het bedrijfsleven wordt uitgeoefend. Verwacht wordt dat de energieprijsregulator minder onafhankelijk zal kunnen optreden na de goedkeuring van wetgeving waarmee de regering het exclusieve recht krijgt de voorzitter van de regulator te benoemen en de ministeries voor Economie en Milieu het recht krijgen deel te nemen aan de prijszetting.

               (16)

               In de context van het Europees Semester 2017 heeft de Commissie een brede analyse van het economisch beleid van Slowakije verricht. Die analyse is gepubliceerd in het landverslag 2017. Voorts heeft zij zowel het stabiliteitsprogramma 2017 als het nationale hervormingsprogramma 2017 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Slowakije zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in Slowakije, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (17)

               In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2017 onderzocht en zijn advies (6) daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

         BEVEELT AAN dat Slowakije in 2017 en 2018 de volgende actie onderneemt:

               1.

               Een aanzienlijke begrotingsinspanning leveren in 2018 overeenkomstig de vereisten van het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact, waarbij rekening wordt gehouden met de noodzaak van het versterken van het huidige herstel en van het waarborgen van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën van Slowakije. Het gezondheidszorgstelsel kosteneffectiever maken, onder meer door het doelmatigheidsprogramma uit te voeren.

               2.

               De activeringsmaatregelen voor kansarme groepen verbeteren, onder meer door het actieplan voor langdurig werklozen uit te voeren en geïndividualiseerde diensten en gerichte opleiding te bieden. Zorgen voor betere arbeidskansen voor vrouwen, met name door de uitbreiding van goede en betaalbare kinderopvang. De kwaliteit van het onderwijs verbeteren en de participatie van Roma in het reguliere onderwijs voor iedereen verhogen.

               3.

               De concurrentie en transparantie in procedures voor overheidsopdrachten verbeteren en de strijd tegen corruptie opvoeren door de bestaande wetgeving krachtiger te handhaven. Een breed plan goedkeuren en uitvoeren om administratieve en regelgevingsbarrières voor ondernemingen aan te pakken. Het justitieel apparaat efficiënter maken, met inbegrip van een vermindering van de duur van civiel- en handelsrechtelijke zaken.

      Gedaan te Brussel, 11 juli 2017.

            Voor de Raad

            De voorzitter

         T. TÕNISTE

      (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

      (2)  Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25).

      (3)  PB C 92 van 24.3.2017, blz. 1.

      (4)  Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

      (5)  De netto-overheidsuitgaven bestaan uit de totale overheidsuitgaven exclusief rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma’s van de Unie die volledig met inkomsten uit fondsen van Unie worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als de uitgavenzijde worden uitgevlakt.

      (6)  Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.