               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 23.5.2022
            COM(2022) 606 final

            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2022 van Duitsland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2022 van Duitsland
            {SWD(2022) 606 final} - {SWD(2022) 640 final}

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2022 van Duitsland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2022 van Duitsland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad
                  3
               , waarbij de herstel- en veerkrachtfaciliteit is ingesteld, is op 19 februari 2021 in werking getreden. De herstel- en veerkrachtfaciliteit biedt financiële ondersteuning voor de uitvoering van hervormingen en investeringen, die zullen worden gerealiseerd met budgettaire stimulansen die door de Unie worden gefinancierd. Zij draagt bij tot het economisch herstel en tot de uitvoering van duurzame en groeibevorderende hervormingen en investeringen, met name om de groene en digitale transitie te stimuleren, waarbij de veerkracht en potentiële groei van de economieën van de lidstaten wordt versterkt. Tevens draagt zij bij tot versterken van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en het stimuleren van groei en werkgelegenheid op middellange en lange termijn. De maximale financiële bijdrage per lidstaat in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit [is] op [XX] juni 2022 bijgewerkt, overeenkomstig artikel 11, lid 2, van Verordening (EU) 2021/241.

               (2)Op 24 november 2021 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse duurzamegroeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2022 voor coördinatie van het economisch beleid. Er is terdege rekening gehouden met de bevestigde gezamenlijke toezegging van de sociale top van Porto van mei 2021 om de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie afgekondigde Europese pijler van sociale rechten verder uit te voeren. De Europese Raad heeft op 25 maart 2022 zijn goedkeuring gehecht aan de prioriteiten van de jaarlijkse duurzamegroeianalyse 2022. Op 24 november 2021 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Duitsland heeft genoemd als een van de lidstaten waarvoor een diepgaande evaluatie
                  4
                nodig zou zijn. Op dezelfde datum heeft de Commissie ook een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone goedgekeurd, die op 5 april 2022 door de Raad is aangenomen, alsook het voorstel voor het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid 2022 waarin de uitvoering van de werkgelegenheidsrichtsnoeren en de beginselen van de Europese pijler van sociale rechten wordt geanalyseerd, dat op 14 maart 2022 door de Raad is aangenomen.

               (3)Door de Russische invasie van Oekraïne, in de nasleep van de wereldwijde pandemie, is de geopolitieke en economische context aanzienlijk veranderd. De gevolgen van de invasie voor de economieën van de lidstaten zijn onder meer voelbaar door de hogere energie- en voedselprijzen en de zwakkere groeivooruitzichten. De hogere energieprijzen wegen met name op de meest kwetsbare huishoudens die in energiearmoede leven of dreigen te vervallen. De EU heeft ook te maken met een ongekende instroom van mensen die Oekraïne ontvluchten. In dit verband werd op 4 maart 2022 voor het eerst de richtlijn tijdelijke bescherming
                  5
                in werking gesteld, waarbij ontheemden uit Oekraïne het recht kregen legaal in de EU te verblijven, evenals het recht op toegang tot onderwijs en opleiding, de arbeidsmarkt, gezondheidszorg, huisvesting en sociale voorzieningen.

               (4)Rekening houdend met de snel veranderende economische en geopolitieke situatie wordt de brede coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in 2022 hervat in het kader van het Europees Semester, waarbij de ontwikkelingen worden afgestemd op de uitvoeringsvereisten van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, zoals uiteengezet in de jaarlijkse duurzamegroeianalyse 2022. De uitvoering van de vastgestelde herstel- en veerkrachtplannen is van essentieel belang voor de verwezenlijking van de beleidsprioriteiten in het kader van het Europees Semester, aangezien de plannen betrekking hebben op alle of een aanzienlijk deel van de relevante landspecifieke aanbevelingen die in de semestercycli 2019 en 2020 zijn gedaan. De landspecifieke aanbevelingen 2019 en 2020 blijven ook relevant voor herstel-en veerkrachtplannen die worden herzien, bijgewerkt of gewijzigd overeenkomstig de artikelen 14, 18 en 21 van Verordening (EU) 2021/241, naast landspecifieke aanbevelingen die zijn gedaan tot de datum van indiening van het gewijzigde plan.

               (5)De algemene ontsnappingsclausule is sinds maart 2020 actief
                  6
               . In haar mededeling van 3 maart 2021
                  7
                heeft de Commissie haar standpunt uiteengezet dat het besluit om de algemene ontsnappingsclausule te deactiveren dan wel te blijven toepassen, moet worden gezien als een algehele evaluatie van de toestand van de economie, waarbij het niveau van economische activiteit in de EU of de eurozone in vergelijking met het niveau van vóór de crisis (eind 2019) een belangrijk kwantitatief criterium is. De toegenomen onzekerheid en de grote neerwaartse risico's voor de economische vooruitzichten in de context van oorlog in Europa, de ongekende energieprijsstijgingen en de aanhoudende verstoringen van de toeleveringsketen rechtvaardigen de verlenging van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact tot eind 2023.

               (6)Volgens de benadering in het advies van de Raad van 18 juni 2021 over het stabiliteitsprogramma 2021 wordt de begrotingskoers momenteel het best afgemeten aan de verandering in de primaire uitgaven (ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde), met uitsluiting van COVID-19-gerelateerde tijdelijke noodmaatregelen maar met inbegrip van uitgaven gefinancierd met niet-terugbetaalbare steun (subsidies) uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen, ten opzichte van de potentiële groei op middellange termijn
                  8
               . Naast de algemene begrotingskoers wordt, om te beoordelen of het nationale begrotingsbeleid prudent is en de samenstelling ervan bevorderlijk is voor een duurzaam herstel dat in overeenstemming is met de groene en digitale transitie, ook aandacht besteed aan de ontwikkeling van nationaal gefinancierde
                  9
                primaire lopende uitgaven (ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde en met uitsluiting van COVID-19-gerelateerde tijdelijke noodmaatregelen) en investeringen.

               (7)Op 2 maart 2022 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een mededeling met brede richtsnoeren voor het begrotingsbeleid in 2023, die erop gericht is de voorbereiding van de stabiliteits- en convergentieprogramma's van de lidstaten te ondersteunen en aldus de beleidscoördinatie te versterken
                  10
               . De Commissie merkte op dat, op basis van de macro-economische vooruitzichten van de winterprognoses 2022, de overgang van een geaggregeerde ondersteunende begrotingskoers in 2020-2022 naar een in grote lijnen neutrale geaggregeerde begrotingskoers in 2023 passend lijkt, maar zij is klaar om te reageren op de veranderende economische situatie. De Commissie kondigde aan dat de begrotingsaanbevelingen voor 2023 van lidstaat tot lidstaat moeten blijven verschillen en dat in die aanbevelingen rekening moet worden gehouden met mogelijke overloopeffecten tussen landen. De Commissie heeft de lidstaten verzocht de richtsnoeren in hun stabiliteits- en convergentieprogramma's te verwerken.  De Commissie heeft zich ertoe verbonden de economische ontwikkelingen nauwlettend te volgen en haar beleidsrichtsnoeren waar nodig en uiterlijk in het voorjaarspakket van het Europees Semester eind mei 2022 aan te passen.

               (8)Wat de op 2 maart 2022 verstrekte begrotingsrichtsnoeren betreft, wordt in de begrotingsaanbevelingen voor 2023 rekening gehouden met de verslechterde economische vooruitzichten, de toegenomen onzekerheid en verdere neerwaartse risico's, en de hogere inflatie in vergelijking met de winterprognoses. Tegen deze achtergrond moet de budgettaire respons de overheidsinvesteringen in de groene en digitale transitie en in energiezekerheid uitbreiden en de koopkracht van de meest kwetsbare huishoudens ondersteunen om de gevolgen van de stijging van de energieprijzen op te vangen en de inflatiedruk als gevolg van tweederonde-effecten te helpen beperken door middel van gerichte en tijdelijke maatregelen; het begrotingsbeleid moet flexibel blijven, zodat het kan worden aangepast aan de snel veranderende omstandigheden, en moet van land tot land verschillen afhankelijk van hun budgettaire en economische situatie, ook wat betreft de blootstelling aan de crisis en de instroom van ontheemden uit Oekraïne.

               (9)Op 28 april 2021 heeft Duitsland zijn nationale herstel- en veerkrachtplan bij de Commissie ingediend, overeenkomstig artikel 18, lid 1, van Verordening (EU) 2021/241.  Krachtens artikel 19 van Verordening (EU) 2021/241 heeft de Commissie de relevantie, doeltreffendheid, efficiëntie en samenhang van het herstel- en veerkrachtplan beoordeeld overeenkomstig de beoordelingsrichtsnoeren van bijlage V bij die verordening. Op 13 juli 2021 heeft de Raad zijn besluit betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Duitsland aangenomen
                  11
               . De vrijgave van tranches is afhankelijk van een besluit van de Commissie overeenkomstig artikel 24, lid 5, van Verordening (EU) 2021/241 houdende dat Duitsland de desbetreffende mijlpalen en streefdoelen die in het uitvoeringsbesluit van de Raad zijn vastgelegd, op bevredigende wijze heeft verwezenlijkt. Onder bevredigende verwezenlijking wordt begrepen dat de verwezenlijking van eerdere mijlpalen en streefdoelen niet is teruggedraaid.

               (10)Op 2 mei 2022 heeft Duitsland zijn nationale hervormingsprogramma 2022 ingediend en op 27 april 2022 zijn stabiliteitsprogramma 2022, binnen de in artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1466/97 vastgestelde termijn. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze samen geëvalueerd. Overeenkomstig artikel 27 van Verordening (EU) 2021/241 weerspiegelt het nationale hervormingsprogramma 2022 ook de halfjaarlijkse verslaglegging van Duitsland over de vorderingen bij de verwezenlijking van zijn herstel- en veerkrachtplan.

               (11)De Commissie heeft op 23 mei 2022 het landverslag 2022 voor Duitsland
                  12
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Duitsland heeft geboekt bij de uitvoering van de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen die de Raad in 2019, 2020 en 2021 heeft vastgesteld en werd de balans opgemaakt van de uitvoering door Duitsland van het herstel- en veerkrachtplan, voortbouwend op het scorebord voor herstel en veerkracht. Op basis van deze analyse werden in het landverslag lacunes vastgesteld met betrekking tot de uitdagingen die niet of slechts gedeeltelijk worden aangepakt in het herstel- en veerkrachtplan, alsook nieuwe en opkomende uitdagingen, waaronder die welke voortvloeien uit de Russische invasie van Oekraïne. Ook werd de vooruitgang beoordeeld die Duitsland heeft geboekt bij de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten en bij de verwezenlijking van de kerndoelen van de EU inzake werkgelegenheid, vaardigheden en armoedebestrijding, alsook bij de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN.

               (12)De Commissie heeft op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 met betrekking tot Duitsland een diepgaande evaluatie verricht en de resultaten ervan bekendgemaakt op 23 mei 2022
                  13
               . Daarin concludeerde zij dat Duitsland met macro-economische onevenwichtigheden wordt geconfronteerd. De kwetsbaarheden houden met name verband met een aanhoudend groot overschot op de lopende rekening, dat het gevolg is van getemperde investeringen in vergelijking met de besparingen en grensoverschrijdende relevantie heeft.

               (13)Op 27 april 2022 heeft Duitsland een nieuw ontwerpbegrotingsplan voor 2022 ingediend.  De Commissie heeft overeenkomstig artikel 7 van Verordening (EU) nr. 473/2013 een advies over dat plan uitgebracht.

               (14)Op 23 mei 2022 heeft de Commissie een verslag uitgebracht op grond van artikel 126, lid 3, VWEU. In dit verslag wordt de begrotingssituatie van Duitsland besproken, aangezien het overheidstekort in 2021 de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het bbp overschreed. In het verslag werd geconcludeerd dat niet aan het tekortcriterium was voldaan. In overeenstemming met de mededeling van 2 maart 2022 heeft de Commissie niet voorgesteld om in het voorjaar van 2022 nieuwe buitensporigtekortprocedures in te leiden. Zij zal in het najaar van 2022 opnieuw nagaan of het relevant is voor te stellen om buitensporigtekortprocedures in te leiden.

               (15)Op 20 juli 2020 heeft de Raad Duitsland aanbevolen om in 2020 en 2021 overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule alle nodige maatregelen te nemen om de pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Ook heeft hij Duitsland aanbevolen om, als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid te voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, daarbij de investeringen verhogend. Volgens door Eurostat gevalideerde gegevens daalde het overheidstekort van Duitsland van 4,3 % van het bbp in 2020 tot 3,7 % in 2021. De respons vanuit het begrotingsbeleid door Duitsland ondersteunde het economisch herstel in 2021, terwijl de tijdelijke noodsteunmaatregelen stegen van 2,7 % van het bbp in 2020 tot 4,2 % in 2021. De maatregelen die Duitsland in 2021 heeft genomen, stemmen overeen met de aanbeveling van de Raad van 20 juli 2020. De door de regering in 2020 en 2021 genomen discretionaire begrotingsmaatregelen waren meestal tijdelijk of gingen met compenserende maatregelen gepaard. Tegelijkertijd waren sommige van de discretionaire maatregelen die de regering in de periode 2020-2021 heeft genomen niet tijdelijk of gingen zij niet met compenserende maatregelen gepaard, voornamelijk bestaande uit de verhoging van de gezinstoelagen zoals de kinderbijslag en de belastingvrije som voor kinderen, alsook ruimere afschrijvingsmogelijkheden. In 2021 bedroeg de overheidsschuld volgens door Eurostat gevalideerde gegevens 69,3 % van het bbp.

               (16)Het macro-economische scenario dat aan de begrotingsprognoses van het stabiliteitsprogramma 2022 ten grondslag ligt, is voor 2022 gunstig en voor de periode daarna realistisch. De regering verwacht dat het reële bbp in 2022 met 3,6 % en in 2023 met 2,3 % zal groeien. Ter vergelijking: in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt uitgegaan van een lagere groei van het reële bbp van 1,6 % in 2022 en een vergelijkbare groei van 2,4 % in 2023. Dit verschil is hoofdzakelijk toe te schrijven aan verschillende afsluitdata van de prognoses, die in het geval van het stabiliteitsprogramma dateren van vóór het begin van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, toen de groeivooruitzichten voor 2022 nog optimistischer waren. In haar stabiliteitsprogramma 2022 voorziet de regering dat het nominale tekort in 2022 op 3,75 % van het bbp zal blijven en in 2023 zal afnemen tot 2 %. Het vergelijkbare niveau in 2022 is vooral het gevolg van de aanhoudende noodmaatregelen in verband met de pandemie, hogere defensie-uitgaven en maatregelen tegen de gestegen energieprijzen als reactie op de oorlog in Oekraïne, in combinatie met extra uitgaven en investeringen in de groene transitie. Volgens het programma zal de overheidsschuldquote naar verwachting dalen tot 66,75 % in 2022 en tot 65,75 % in 2023. Op basis van de op de afsluitdatum van de prognoses bekende beleidsmaatregelen wordt in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie uitgegaan van een overheidstekort van 2,5 % van het bbp in 2022 en 1,0 % in 2023. Dit is lager dan het in het stabiliteitsprogramma 2022 voor 2022 en 2023 verwachte tekort, voornamelijk als gevolg van iets lagere prognoses voor de belastinginkomsten op basis van voorzichtige berekeningen in november 2021 en optimistischere verwachtingen voor de uitvoering van subsidies en overheidsinvesteringen in het programma. In de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt uitgegaan van een vergelijkbare overheidsschuldquote van 66,4 % in 2022 en een lagere overheidsschuldquote van 64,5 % in 2023. Het verschil is toe te schrijven aan een vergelijkbaar verschil in de tekortprognose.

               Op basis van de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt de potentiële productiegroei op middellange termijn (tienjarig gemiddelde) geraamd op 1,1 %. In deze raming is echter geen rekening gehouden met het effect van de hervormingen die deel uitmaken van het herstel- en veerkrachtplan en die de potentiële groei van Duitsland kunnen bevorderen.

               (17)In 2022 heeft de regering het merendeel van de maatregelen die naar aanleiding van de COVID-19-crisis waren genomen, uitgefaseerd, zodat de tijdelijke noodsteunmaatregelen naar verwachting zullen afnemen van 4,2 % van het bbp in 2021 tot 1,2 % in 2022. Het overheidstekort wordt beïnvloed door de maatregelen die zijn genomen om de economische en sociale gevolgen van de energieprijsstijgingen tegen te gaan, die in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie worden geraamd op 0,7 % van het bbp in 2022 en naar verwachting in 2023 worden uitgefaseerd
                  14
               . Deze maatregelen bestaan voornamelijk uit een gerichte subsidie voor verwarmingskosten;  vooruitgang wat betreft de afschaffing van de hernieuwbare-energieheffing (EEG-Umlage); vooruitgang wat betreft de verhoging van de fiscale aftrek voor woon-werkverkeer (Pendlerpauschale); een verlaging van de energiebelasting op brandstoffen gedurende 3 maanden; een eenmalige betaling van een forfaitair bedrag op grond van de gestegen energieprijzen (Energiepreispauschale) en een supplement per kind; een eenmalige betaling van een forfaitair bedrag aan ontvangers van sociale bijstand; een maandkaart voor lokaal openbaar vervoer tegen een gereduceerd tarief gedurende 3 maanden. Deze maatregelen zijn als tijdelijk aangekondigd. Mochten de energieprijzen echter ook in 2023 hoog blijven, dan zouden sommige van deze maatregelen kunnen worden verlengd.  Sommige van deze maatregelen zijn niet gericht, met name de verhoging van de fiscale aftrek voor woon-werkverkeer en de verlaging van de energiebelasting op brandstoffen. Het overheidstekort wordt ook beïnvloed door de kosten om ontheemden uit Oekraïne tijdelijke bescherming te bieden, die in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie worden geraamd op 0,1 % van het bbp in 2022 en 0,2 % in 2023
                  15
               , alsook door de stijging van de defensie-uitgaven met 0,4 % van het bbp in 2022 en 0,5 % in 2023.

               (18)Op 18 juni 2021 heeft de Raad Duitsland aanbevolen
                  16
                om in 2022 een ondersteunende begrotingskoers aan te houden, onder meer met behulp van de impuls die uitgaat van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, en om nationaal gefinancierde investeringen in stand te houden.  Ook heeft hij Duitsland aanbevolen om, als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid te voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn, en om tegelijkertijd de investeringen op te voeren teneinde het groeipotentieel te stimuleren.

               (19)Op basis van de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie en rekening houdend met de informatie die in het stabiliteitsprogramma 2022 van Duitsland is opgenomen, wordt verwacht dat de begrotingskoers in 2022 ondersteunend zal zijn op -1,6 % van het bbp, overeenkomstig de aanbeveling van de Raad
                  17
               . Duitsland is voornemens het herstel verder te ondersteunen door gebruik te maken van de herstel- en veerkrachtfaciliteit om aanvullende investeringen te financieren, zoals aanbevolen door de Raad. De positieve bijdrage aan de economische activiteit van de met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen gefinancierde uitgaven zal naar verwachting stabiel blijven ten opzichte van 2021. Nationaal gefinancierde investeringen zullen in 2022 naar verwachting een expansieve bijdrage van 0,2 procentpunt aan de begrotingskoers leveren
                  18
               . Duitsland is derhalve van plan nationaal gefinancierde investeringen in stand te houden, zoals aanbevolen door de Raad.  Tegelijkertijd zal de groei van de nationaal gefinancierde primaire lopende uitgaven (ongerekend nieuwe maatregelen aan de ontvangstenzijde) in 2022 naar verwachting een expansieve bijdrage van 1,5 procentpunt aan de algemene begrotingskoers leveren. Deze aanzienlijke expansieve bijdrage omvat het extra effect van de maatregelen om de economische en sociale gevolgen van de energieprijsstijgingen op te vangen (0,7 % van het bbp), alsook de kosten van de tijdelijke bescherming van ontheemden uit Oekraïne (0,1 % van het bbp), terwijl ook extra uitgaven voor de groene transitie (0,2 % van het bbp) naar verwachting tot de groei van de netto lopende uitgaven zullen bijdragen.

               (20)Voor 2023 wordt in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie uitgegaan van een begrotingskoers van 0,6 % van het bbp in de veronderstelling dat het beleid ongewijzigd blijft
                  19
               . Verwacht wordt dat Duitsland ook in 2023 gebruik zal maken van de subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit om aanvullende investeringen ter ondersteuning van het herstel te financieren. De positieve bijdrage aan de economische activiteit van de met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen gefinancierde uitgaven zal naar verwachting met 0,1 procentpunt van het bbp afnemen ten opzichte van 2022. Nationaal gefinancierde investeringen zullen in 2023 naar verwachting een expansieve bijdrage van 0,1 procentpunt aan de begrotingskoers leveren
                  20
               . Tegelijkertijd zal de groei van de nationaal gefinancierde primaire lopende uitgaven (ongerekend nieuwe maatregelen aan de ontvangstenzijde) in 2023 naar verwachting een contractieve bijdrage van 0,7 procentpunt aan de algemene begrotingskoers leveren. Dit omvat het effect van de uitfasering van de maatregelen om de gestegen energieprijzen aan te pakken (0,7 % van het bbp) en extra kosten om ontheemden uit Oekraïne tijdelijke bescherming te bieden (0,05 % van het bbp) in vergelijking met 2022.

               (21)Volgens het stabiliteitsprogramma 2022 zal het overheidstekort naar verwachting geleidelijk dalen tot 1,75 % van het bbp in 2024 en tot 1 % in 2025. Bij deze prognoses is ervan uitgegaan dat de overheidsinkomsten als percentage van het bbp zullen stijgen, terwijl de overheidsuitgaven als percentage van het bbp naar verwachting relatief stabiel zullen blijven.  Volgens het programma zal de overheidsschuldquote naar verwachting dalen tot 2025, meer bepaald met een daling tot 65,75 % in 2024 en tot 65 % in 2025. Volgens de analyse van de Commissie lijken de risico's voor de houdbaarheid van de schuld op middellange termijn gering.

               (22)De vergrijzing en een krapper wordende arbeidsmarkt zullen de komende jaren grote gevolgen hebben voor Duitsland.  In 2031 zal de wettelijke pensioenleeftijd 67 jaar bedragen, maar er zijn meer aanpassingen nodig om de houdbaarheid van het pensioenstelsel op lange termijn te waarborgen. Gelet op de verkrappende arbeidsmarkt zouden ook sterkere arbeidsprikkels nodig zijn. De belofte van de regering om een plafond voor het pensioenbijdragepercentage en een minimaal inkomensvervangingspercentage te handhaven (Doppelte Haltelinie), houdt in dat aanzienlijke fiscale overdrachten nodig zijn, waardoor de lasten voor de jongere generaties verder toenemen. Door de overheid gesubsidieerde particuliere pensioenen (Riester Rente) hebben geen wezenlijke rol gespeeld in de pensioenmix. Het rendement is laag en de administratieve kosten zijn hoog. Vooral mensen met een laag inkomen kunnen niet voldoende aan pensioensparen doen.

               (23)Het belastingstelsel leunt sterk op belastinginkomsten uit arbeid, terwijl belastinggrondslagen die minder schadelijk zijn voor inclusieve groei, onderbenut blijven. De loonwig in Duitsland is een van de grootste in de EU.  Hierdoor daalt het nettoloon en worden bepaalde groepen, zoals mensen met een laag of middeninkomen en tweede verdieners, ontmoedigd om meer uren te werken; dit staat een betere benutting van het arbeidspotentieel in de weg, zelfs nu een tekort aan arbeidskrachten dreigt. De inkomsten uit milieubelastingen zijn relatief laag, terwijl milieuschadelijke subsidies (met inbegrip van belastingverlagingen en belastingvrijstellingen) de milieuduurzaamheidsdoelstellingen ondermijnen en decarbonisatie, energie-efficiëntie en de uitrol van hernieuwbare energie tegengaan.

               (24)Overeenkomstig artikel 19, lid 3, punt b), van alsmede bijlage V, criterium 2.2, bij Verordening (EU) 2021/241 bevat het herstel- en veerkrachtplan een uitgebreide reeks elkaar versterkende hervormingen en investeringen die uiterlijk in 2026 moeten zijn uitgevoerd. Deze dragen bij tot het aanpakken van alle of een aanzienlijk deel van de economische en sociale uitdagingen die zijn opgenomen in de landspecifieke aanbevelingen die de Raad in het kader van het Europees Semester in 2019 en 2020 tot Duitsland heeft gericht, naast de eventuele landspecifieke aanbevelingen die tot de datum van vaststelling van een plan zijn gedaan. Zij dragen met name bij tot het aanpakken van de noodzaak om publieke en particuliere investeringen te stimuleren, met name voor de groene en digitale transitie, in duurzaam vervoer, in schone, efficiënte en geïntegreerde energiesystemen, in de digitalisering van de overheids- en gezondheidsdiensten, in onderwijs, en in onderzoek en innovatie.

               (25)Verwacht wordt dat de uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan van Duitsland zal bijdragen tot verdere vooruitgang bij de groene en digitale transitie.  Maatregelen ter ondersteuning van de klimaatdoelstellingen in Duitsland vertegenwoordigen 42 % van de totale toewijzing van het plan, terwijl maatregelen ter ondersteuning van digitale doelstellingen goed zijn voor 52 %. De volledige uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan, in overeenstemming met de desbetreffende mijlpalen en streefdoelen, zal Duitsland helpen om snel te herstellen van de gevolgen van de COVID-19-crisis en tegelijkertijd zijn veerkracht vergroten. De systematische betrokkenheid van de sociale partners en andere relevante belanghebbenden blijft essentieel voor de succesvolle uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan, alsook ander economisch en werkgelegenheidsbeleid dat verder gaat dan het plan, om te zorgen voor een breed draagvlak voor de algehele beleidsagenda.

               (26)Duitsland heeft tegen 4 april 2022 de programmeringsdocumenten betreffende het cohesiebeleid
                  21
                ingediend voor alle 15 programma's van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, alle 16 programma's van het Europees Sociaal Fonds Plus en een gemengd programma van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Europees Sociaal Fonds Plus. De Commissie heeft de partnerschapsovereenkomst met Duitsland over het gebruik van cohesiebeleidsfondsen op 19 april 2022 goedgekeurd. Overeenkomstig Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 heeft Duitsland in de programmering van de cohesiebeleidsfondsen 2021-2027 rekening gehouden met de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen. Dit is een voorwaarde voor het verbeteren van de doeltreffendheid en het maximaliseren van de meerwaarde van de financiële steun die uit de cohesiebeleidsfondsen wordt ontvangen, en voor het bevorderen van de coördinatie, de complementariteit en de samenhang tussen deze fondsen en andere instrumenten en fondsen van de Unie. De succesvolle uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit en cohesiebeleidsprogramma's hangt ook af van het wegnemen van knelpunten voor investeringen ter ondersteuning van de groene en digitale transitie en een evenwichtige territoriale ontwikkeling.

               (27)Naast de economische en sociale uitdagingen die in het herstel- en veerkrachtplan aan bod komen, loopt Duitsland nog steeds achter bij de uitrol van breedband met zeer hoge capaciteit in plattelandsgebieden, waar grotere investeringen de productiviteitsgroei en het gebrek aan evenwicht tussen besparingen en investeringen kunnen verbeteren. In het algemeen heeft Duitsland de dekking van breedband met zeer hoge capaciteit het afgelopen jaar aanzienlijk verbeterd, waardoor het momenteel boven het EU-gemiddelde ligt. In plattelandsgebieden bedroeg de dekking echter 22,5 %, wat lager is dan het EU-gemiddelde van 37,1 %. Tegelijkertijd heeft slechts 15,4 % van de huishoudens toegang tot een glasvezelverbinding (vergeleken met een EU-gemiddelde van 50 %). Hiermee behoort Duitsland tot de lidstaten met de laagste glasvezeldekking, terwijl de vijf best presterende EU-landen een glasvezeldekking van ten minste 85 % hebben. Het gebrek aan glasvezelverbindingen is nog groter in plattelandsgebieden (11,3 % tegenover een EU-gemiddelde van 33,8 %). Dit belemmert de productiviteitsgroei, met name bij kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan er vele in plattelands- en semiplattelandsgebieden zijn gevestigd. De uitbreiding van breedband en 5G komen niet aan bod in het Duitse herstel- en veerkrachtplan. Er bestaan federale en regionale programma's om de connectiviteit in grijze gebieden en de mobiele connectiviteit in witte gebieden te verbeteren. Het regeerakkoord bevat ambitieuze doelstellingen inzake de landelijke beschikbaarheid van glasvezel en 5G voor alle Duitse huishoudens, maar de uitvoeringstermijn moet nog worden vastgesteld. De versterking van de plannings- en beheerscapaciteit op civieltechnisch gebied in de particuliere sector en van het plannings- en uitvoeringsbeheer in de overheidssector zal van cruciaal belang zijn voor een tijdige uitvoering. Om de doelstellingen te halen zullen ook de aanvraag- en vergunningsprocedures moeten worden verbeterd en alternatieve, minder tijdrovende installatietechnieken moeten worden gestandaardiseerd.

               (28)In reactie op het mandaat van de staatshoofden en regeringsleiders van de EU, zoals uiteengezet in de Verklaring van Versailles, beoogt het REPowerEU-plan de afhankelijkheid van de Europese Unie van de invoer van fossiele brandstoffen uit Rusland zo spoedig mogelijk af te bouwen. Daartoe wordt in overleg met de lidstaten bepaald wat de meest geschikte projecten, investeringen en hervormingen op nationaal, regionaal en EU-niveau zijn.  Deze maatregelen zijn erop gericht de algehele afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen en fossiele brandstoffen liever uit andere landen dan Rusland in te voeren.

               (29)Duitsland staat voor uitdagingen die verband houden met zijn afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en van de invoer van energie uit Rusland, alsook met de randvoorwaarden voor investeringen in een volledig geïntegreerd duurzaam energiesysteem. Volgens de gegevens voor 2020 is de afhankelijkheid van de invoer van gas uit Rusland bijzonder groot (65 %
                  22
               ) en groter dan het EU-gemiddelde (44 %). De afhankelijkheid van de invoer van olie uit Rusland is ook groter dan het EU-gemiddelde (34 % in Duitsland tegenover een EU-gemiddelde van 26 %)
                  23
               . Meer dan de helft van de Duitse energiemix is afkomstig van gas (26 %) en olie (35 %). Deze afhankelijkheid heeft directe gevolgen voor de Duitse industrie, die 35 % van het eindenergieverbruik van aardgas voor haar rekening neemt. Snellere vooruitgang met de uitbreiding van transmissie- en distributienetten en met de uitrol van hernieuwbare energie is van cruciaal belang om deze uitdagingen aan te pakken, de klimaat- en energiedoelstellingen te halen en investeringen te stimuleren voor een evenwichtigere verhouding tussen besparingen en investeringen.  Er zijn meer inspanningen nodig om de energievoorziening en -routes te diversifiëren en daarbij gebruik te maken van alle beschikbare koolstofvrije energiebronnen, met name door het gebruik van hernieuwbare elektriciteit en gassen, met inbegrip van hernieuwbare waterstof, en van vloeibaar aardgas. Er wordt aanbevolen om investeringen in nieuwe gasinfrastructuur en -netten waar mogelijk toekomstbestendig te maken door ervoor te zorgen dat ze in de toekomst kunnen worden gebruikt voor duurzame brandstoffen, zodat ze op lange termijn duurzaam zijn. Duitsland moet zijn ambities wat betreft het reduceren van broeikasgasemissies, het vergroten van het aandeel van hernieuwbare energie en het verbeteren van de energie-efficiëntie verder aanscherpen om de doelstellingen van "Fit for 55" te halen. Er moeten inspanningen worden geleverd om de industrie sneller koolstofvrij te maken, de flexibiliteitsopties en de reactie van energieverbruikers op schommelende prijzen te verbeteren, en de integratie van energiesystemen te versterken
                  24
               . Er moet ook actie worden ondernomen om de energie-efficiëntie te verhogen, het energieverbruik terug te dringen en het gebouwenbestand en de vervoerssector, die in 2021 de jaarlijkse nationale emissiedoelstellingen voor deze sector niet heeft gehaald, sneller koolstofvrij maken te maken. Een groter gebruik van gedeelde mobiliteit en duurzaam openbaar vervoer kan het verbruik van fossiele brandstoffen terugdringen.  De uitbreiding van de Duitse elektriciteitsnetten heeft aanzienlijke vertraging opgelopen. Belangrijke hinderpalen zijn onder meer de complexiteit en de duur van de plannings-, vergunnings- en beroepsprocedures. De vertragingen bij de uitbreiding van de elektriciteitsnetten hebben het noodzakelijk gemaakt om hernieuwbare energie in bepaalde gebieden in te perken.  Voorts hebben de vertragingen bij de uitbreiding van elektriciteitsnetten aanzienlijke gevolgen voor de netten van aangrenzende lidstaten, aangezien de netcapaciteit in Duitsland niet toereikend is om de hoeveelheden elektriciteit te transporteren die in de desbetreffende prijszone wordt verhandeld. De regering heeft zich ertoe verbonden het aandeel van hernieuwbare energie in de elektriciteitsproductie te verhogen tot 80 % tegen 2030 en tot bijna 100 % tegen 2035. De uitrol van hernieuwbare energie, met name windenergie op het land, is de afgelopen jaren echter aanzienlijk vertraagd als gevolg van aanhoudende belemmeringen voor de uitvoering. Het wegwerken van deze belemmeringen omvat onder meer het nemen van maatregelen om conflicten over grondgebruik in een vroeg stadium op te lossen, het versoepelen van de minimumafstandsregels, het verbeteren van het gebruik van ruimtelijke ordening om zones voor de uitrol van windenergie aan te wijzen en het gemakkelijker maken om vergunningen te verkrijgen. De lokale acceptatie kan worden verbeterd, onder meer door een meer gestroomlijnd raadplegingsproces, meer inspraak van de burgers en het delen van de inkomsten van projecten. De uitbreiding van hernieuwbare energiebronnen en de verhoging van de energie-efficiëntie zullen niet alleen de afhankelijkheid van ingevoerde energie verminderen, maar ook de energieprijzen aanzienlijk doen dalen. Ten slotte kan de deelname aan grensoverschrijdende samenwerking op energiegebied verder worden versterkt en kunnen de flexibiliteit en reverse-flowcapaciteit worden vergroot wat de bestaande interconnectiviteit betreft.

               (30)Hoewel het versnellen van de transitie naar klimaatneutraliteit en het afstappen van fossiele brandstoffen in verschillende sectoren aanzienlijke herstructureringskosten met zich mee zal brengen, kan Duitsland in het kader van het cohesiebeleid gebruik maken van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie om de sociaal-economische gevolgen van de transitie in de meest getroffen regio's te verzachten. Daarnaast kan Duitsland gebruik maken van het Europees Sociaal Fonds Plus om de werkgelegenheid te verbeteren en de sociale cohesie te versterken.

               (31)In het licht van de beoordeling van de Commissie heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2022 onderzocht en zijn advies
                  25
                daarover is in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (32)Aangezien de economieën van de lidstaten van de eurozone in hoge mate met elkaar zijn verweven en zij collectief bijdragen aan de werking van de economische en monetaire unie, heeft de Raad de lidstaten van de eurozone aanbevolen actie te ondernemen, onder meer via hun herstel- en veerkrachtplannen, teneinde uitvoering te geven aan de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone. Voor Duitsland is dit met name weergegeven in de onderstaande aanbevelingen 1, 2 en 3.

               (33)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2022 en het stabiliteitsprogramma 2022 onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 1, 2, 3 en 4 weergegeven. De aanbevelingen 1, 2, 3 dragen ook bij tot de uitvoering van de aanbevelingen voor de eurozone, met name de eerste en vierde aanbeveling voor de eurozone. Het in aanbeveling 1 bedoelde begrotingsbeleid en het in de aanbevelingen 2, 3 en 4 bedoelde beleid draagt onder andere bij tot het aanpakken van onevenwichtigheden die verband houden met het overschot op de lopende rekening, voor zover het hogere investeringen betreft.

               BEVEELT AAN dat Duitsland in 2022 en 2023 de volgende actie onderneemt:

               1.Ervoor zorgen dat de stijging van nationaal gefinancierde lopende uitgaven in 2023 in overeenstemming is met een over het algemeen neutrale beleidskoers, rekening houdend met voortgezette tijdelijke en gerichte steun aan huishoudens en bedrijven die het kwetsbaarst zijn voor energieprijsstijgingen en aan mensen die Oekraïne ontvluchten. De lopende uitgaven aanpassen aan de veranderende situatie. De overheidsinvesteringen voor de groene en digitale transitie en voor energiezekerheid uitbreiden, onder meer door gebruik te maken van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, REPowerEU en andere EU-fondsen. Voor de periode na 2023 een begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn. De belastingmix verbeteren met het oog op meer inclusieve en duurzame groei, met name door middel van betere belastingprikkels om meer uren te werken. De houdbaarheid van het pensioenstelsel op lange termijn veiligstellen.

               2.Doorgaan met de uitvoering van zijn herstel- en veerkrachtplan, in overeenstemming met de mijlpalen en streefdoelen die zijn opgenomen in het uitvoeringsbesluit van de Raad van 13 juli 2021.  De onderhandelingen met de Commissie over de programmeringsdocumenten betreffende het cohesiebeleid 2021-2027 snel afronden met het oog op de uitvoering ervan.

               3.Belemmeringen voor investeringen wegnemen en investeringen in digitale communicatienetwerken met zeer hoge capaciteit stimuleren.

               4.De totale afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verminderen en de invoer ervan diversifiëren door de energie-efficiëntie te verbeteren, energiebesparingen te stimuleren, de energievoorziening en -routes te diversifiëren, investeringsknelpunten weg te werken, de vergunningsprocedures verder te stroomlijnen, investeringen in elektriciteitsnetten en hernieuwbare energie te stimuleren en de uitrol ervan te versnellen, en de deelname aan grensoverschrijdende samenwerking op energiegebied verder te bevorderen.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De Voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (PB L 57 van 18.2.2021, blz. 17).

                     (4)

                        Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25).

                     (5)

                        Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/382 van de Raad van 4 maart 2022 tot vaststelling van het bestaan van een massale toestroom van ontheemden uit Oekraïne in de zin van artikel 5 van Richtlijn 2001/55/EG, en tot invoering van tijdelijke bescherming naar aanleiding daarvan (PB L 71 van 4.3.2022, blz. 1).

                     (6)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact, Brussel, 20.3.2020, COM(2020) 123 final.

                     (7)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad – Een jaar na de uitbraak van COVID-19: de respons vanuit het begrotingsbeleid, Brussel, 3.3.2021, COM(2021) 105 final.

                     (8)

                        De ramingen betreffende de begrotingskoers en de componenten daarvan in deze aanbeveling zijn ramingen van de Commissie op basis van de aannames die aan de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie ten grondslag liggen. In de ramingen van de Commissie van de potentiële groei op middellange termijn is geen rekening gehouden met het positieve effect van hervormingen die deel uitmaken van het herstel- en veerkrachtplan en die de potentiële groei kunnen stimuleren.

                     (9)

                        Niet gefinancierd met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen.

                     (10)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad: Richtsnoeren voor het begrotingsbeleid voor 2023, Brussel, 2.3.2022, COM(2022) 85 final.

                     (11)

                        Uitvoeringsbesluit van de Raad van 13 juli 2021 betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Duitsland (ST 10158/2021; ST 10158/2021 ADD).

                     (12)

                        COM(2022) 607 final van 23.5.2022.

                     (13)

                        COM(2022) 600 final en SWD(2022) 629 final van 23.5.2022.

                     (14)

                        De cijfers geven het niveau weer van de jaarlijkse begrotingskosten van de maatregelen die sinds het najaar van 2021 zijn genomen, waaronder lopende ontvangsten en uitgaven en – in voorkomend geval – kapitaaluitgaven.

                     (15)

                        Aangenomen wordt dat het totale aantal ontheemden uit Oekraïne in de EU geleidelijk zal oplopen tot 6 miljoen eind 2022. Hun geografische spreiding wordt ingeschat op basis van de omvang van de bestaande diaspora, de relatieve bevolking van de ontvangende lidstaat, en de feitelijke spreiding van ontheemden uit Oekraïne over de EU vanaf maart 2022. Voor de begrotingskosten per persoon worden de ramingen gebaseerd op het Euromod-microsimulatiemodel van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Commissie, rekening houdend met zowel overdrachten in contanten waarvoor mensen in aanmerking kunnen komen als uitkeringen in natura, zoals onderwijs en gezondheidszorg.

                     (16)

                        Aanbeveling van de Raad van 18 juni 2021 met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2021 van Duitsland, PB C 304 van 29.7.2021, blz. 18.

                     (17)

                        Een minteken (plusteken) bij de indicator betekent dat de groei van de primaire uitgaven hoger (lager) uitvalt dan de economische groei op middellange termijn, wat wijst op een expansief (contractief) begrotingsbeleid.

                     (18)

                        Andere nationaal gefinancierde kapitaaluitgaven zullen naar verwachting een contractieve bijdrage van 0,1 procentpunt van het bbp leveren.

                     (19)

                        Een minteken (plusteken) bij de indicator betekent dat de groei van de primaire uitgaven hoger (lager) uitvalt dan de economische groei op middellange termijn, wat wijst op een expansief (contractief) begrotingsbeleid.

                     (20)

                        Andere nationaal gefinancierde kapitaaluitgaven zullen naar verwachting een neutrale bijdrage leveren.

                     (21)

                        Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid. PB L 231 van 30.6.2021, blz. 159.

                     (22)

                        Volgens recente gegevens van het Duitse federale ministerie van Economische zaken en klimaatactie is het aandeel in de totale gasinvoer gedaald tot 35 %.

                     (23)

                        Eurostat (2020), aandeel van de invoer uit Rusland in de totale invoer van aardgas en aardolie. Voor het gemiddelde van de EU-27 is de totale invoer gebaseerd op de invoer van buiten de EU27. Voor Duitsland omvat de totale invoer ook de intracommunautaire handel. Ruwe aardolie omvat geen geraffineerde aardolieproducten.

                     (24)

                        De integratie van energiesystemen verbindt de verschillende energiedragers met elkaar en met de eindgebruikerssectoren.

                     (25)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 23.5.2022
            COM(2022) 605 final

            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2022 van Tsjechië en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2022 van Tsjechië
            {SWD(2022) 605 final} - {SWD(2022) 640 final}

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2022 van Tsjechië en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2022 van Tsjechië

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 9, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad
                  2
               , waarbij de herstel- en veerkrachtfaciliteit is ingesteld, is op 19 februari 2021 in werking getreden. De herstel- en veerkrachtfaciliteit biedt financiële ondersteuning voor de uitvoering van hervormingen en investeringen, die zullen worden gerealiseerd met budgettaire stimulansen die door de Unie worden gefinancierd. Zij draagt bij tot het economisch herstel en tot de uitvoering van duurzame en groeibevorderende hervormingen en investeringen, met name om de groene en de digitale transitie te stimuleren, waarbij de veerkracht en potentiële groei van de economieën van de lidstaten wordt versterkt. Tevens draagt zij bij tot versterken van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en het stimuleren van groei en werkgelegenheid op middellange en lange termijn. De maximale financiële bijdrage per lidstaat in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit [is] op [XX] juni 2022 bijgewerkt, overeenkomstig artikel 11, lid 2, van Verordening (EU) 2021/241.

               (2)Op 24 november 2021 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse duurzamegroeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2022 voor coördinatie van het economisch beleid. Er is terdege rekening gehouden met de bevestigde gezamenlijke toezegging van de sociale top van Porto van mei 2021 om de op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie afgekondigde Europese pijler van sociale rechten verder uit te voeren. De Europese Raad heeft op 25 maart 2022 zijn goedkeuring gehecht aan de prioriteiten van de jaarlijkse duurzamegroeianalyse 2022. Op 24 november 2021 heeft de Commissie het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Tsjechië niet heeft genoemd als een van de lidstaten waarvoor een diepgaande evaluatie
                  3
                nodig zou zijn. Op dezelfde datum heeft de Commissie ook haar goedkeuring gehecht aan het voorstel voor het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid 2022, waarin de uitvoering van de werkgelegenheidsrichtsnoeren en de beginselen van de Europese pijler van sociale rechten worden geanalyseerd, dat op 14 maart 2022 door de Raad werd aangenomen.

               (3)Door de Russische invasie van Oekraïne, in de nasleep van de wereldwijde pandemie, is de geopolitieke en economische context aanzienlijk veranderd. De gevolgen van de invasie voor de economieën van de lidstaten zijn onder meer voelbaar door de hogere energie- en voedselprijzen en de zwakkere groeivooruitzichten. De hogere energieprijzen wegen met name op de meest kwetsbare huishoudens die in energiearmoede leven of dreigen te vervallen. De EU heeft ook te maken met een ongekende instroom van mensen die Oekraïne ontvluchten. In dit verband werd op 4 maart 2022 voor het eerst de richtlijn tijdelijke bescherming
                  4
                in werking gesteld, waarbij ontheemden uit Oekraïne het recht kregen legaal in de EU te verblijven, evenals het recht op toegang tot onderwijs en opleiding, de arbeidsmarkt, gezondheidszorg, huisvesting en sociale voorzieningen. Aan Tsjechië wordt uitzonderlijke steun beschikbaar gesteld in het kader van het initiatief 'maatregelen uit hoofde van het cohesiebeleid ten behoeve van vluchtelingen in Europa' (CARE) en via aanvullende voorfinanciering in het kader van het programma 'herstelbijstand voor cohesie en de regio's van Europa' (React-EU) om zo spoedig mogelijk tegemoet te komen aan de opvang- en integratiebehoeften van degenen die Oekraïne zijn ontvlucht.

               (4)Rekening houdend met de snel veranderende economische en geopolitieke situatie wordt de brede coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in 2022 hervat in het kader van het Europees Semester, waarbij de ontwikkelingen worden afgestemd op de uitvoeringsvereisten van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, zoals uiteengezet in de jaarlijkse duurzamegroeianalyse 2022. De uitvoering van de vastgestelde herstel- en veerkrachtplannen is van essentieel belang voor de verwezenlijking van de beleidsprioriteiten in het kader van het Europees Semester, aangezien de plannen betrekking hebben op alle of een aanzienlijk deel van de relevante landspecifieke aanbevelingen die in de semestercycli 2019 en 2020 zijn gedaan. De landspecifieke aanbevelingen 2019 en 2020 blijven ook relevant voor herstel-en veerkrachtplannen die worden herzien, bijgewerkt of gewijzigd overeenkomstig de artikelen 14, 18 en 21 van Verordening (EU) 2021/241, naast landspecifieke aanbevelingen die zijn gedaan tot de datum van indiening van het gewijzigde plan.

               (5)De algemene ontsnappingsclausule is sinds maart 2020 actief
                  5
               . In haar mededeling van 3 maart 2021
                  6
                heeft de Commissie haar standpunt uiteengezet dat het besluit om de algemene ontsnappingsclausule te deactiveren dan wel te blijven toepassen, moet worden gezien als een algehele evaluatie van de toestand van de economie, waarbij het niveau van economische activiteit in de EU of de eurozone in vergelijking met het niveau van vóór de crisis (eind 2019) een belangrijk kwantitatief criterium is. De toegenomen onzekerheid en de grote neerwaartse risico's voor de economische vooruitzichten in de context van oorlog in Europa, de ongekende energieprijsstijgingen en de aanhoudende verstoringen van de toeleveringsketen rechtvaardigen de verlenging van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact tot eind 2023.

               (6)Volgens de benadering in het advies van de Raad van 18 juni 2021 over het convergentieprogramma 2021 wordt de begrotingskoers momenteel het best afgemeten aan de verandering in de primaire uitgaven (ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde), met uitsluiting van COVID-19-gerelateerde tijdelijke noodmaatregelen maar met inbegrip van uitgaven gefinancierd met niet-terugbetaalbare steun (subsidies) uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen, ten opzichte van de potentiële groei op middellange termijn
                  7
               . Naast de algemene begrotingskoers wordt, om te beoordelen of het nationale begrotingsbeleid prudent is en de samenstelling ervan bevorderlijk is voor een duurzaam herstel dat in overeenstemming is met de groene en digitale transitie, ook aandacht besteed aan de ontwikkeling van nationaal gefinancierde
                  8
                primaire lopende uitgaven (ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde en met uitsluiting van COVID-19-gerelateerde tijdelijke noodmaatregelen) en investeringen.

               (7)Op 2 maart 2022 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een mededeling met brede richtsnoeren voor het begrotingsbeleid in 2023, die erop gericht is de voorbereiding van de stabiliteits- en convergentieprogramma's van de lidstaten te ondersteunen en aldus de beleidscoördinatie te versterken
                  9
               . De Commissie merkte op dat, op basis van de macro-economische vooruitzichten van de winterprognoses 2022, de overgang van een geaggregeerde ondersteunende begrotingskoers in 2020-2022 naar een in grote lijnen neutrale geaggregeerde begrotingskoers in 2023 passend lijkt, maar zij is klaar om te reageren op de veranderende economische situatie. De Commissie kondigde aan dat de begrotingsaanbevelingen voor 2023 van lidstaat tot lidstaat moeten blijven verschillen en dat in die aanbevelingen rekening moet worden gehouden met mogelijke overloopeffecten tussen landen. De Commissie heeft de lidstaten verzocht de richtsnoeren in hun stabiliteits- en convergentieprogramma's te verwerken. De Commissie heeft zich ertoe verbonden de economische ontwikkelingen nauwlettend te volgen en haar beleidsrichtsnoeren waar nodig en uiterlijk in het voorjaarspakket van het Europees Semester eind mei 2022 aan te passen.

               (8)Wat de op 2 maart 2022 verstrekte begrotingsrichtsnoeren betreft, wordt in de begrotingsaanbevelingen voor 2023 rekening gehouden met de verslechterde economische vooruitzichten, de toegenomen onzekerheid en verdere neerwaartse risico's, en de hogere inflatie in vergelijking met de winterprognoses. Tegen deze achtergrond moet de budgettaire respons de overheidsinvesteringen in de groene en digitale transitie en in energiezekerheid uitbreiden en de koopkracht van de meest kwetsbare huishoudens ondersteunen om de gevolgen van de stijging van de energieprijzen op te vangen en de inflatiedruk als gevolg van tweederonde-effecten te helpen beperken door middel van gerichte en tijdelijke maatregelen; het begrotingsbeleid moet flexibel blijven, zodat het kan worden aangepast aan de snel veranderende omstandigheden, en moet van land tot land verschillen afhankelijk van hun budgettaire en economische situatie, ook wat betreft de blootstelling aan de crisis en de instroom van ontheemden uit Oekraïne.

               (9)Op 1 juni 2021 heeft Tsjechië zijn nationale herstel- en veerkrachtplan bij de Commissie ingediend overeenkomstig artikel 18, lid 1, van Verordening (EU) 2021/241. Krachtens artikel 19 van Verordening (EU) 2021/241 heeft de Commissie de relevantie, doeltreffendheid, efficiëntie en samenhang van het herstel- en veerkrachtplan beoordeeld overeenkomstig de beoordelingsrichtsnoeren van bijlage V bij die verordening. Op 8 september 2021 heeft de Raad zijn besluit betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Tsjechië aangenomen
                  10
               . De vrijgave van tranches is afhankelijk van een besluit van de Commissie overeenkomstig artikel 24, lid 5, van Verordening (EU) 2021/241 houdende dat Tsjechië de desbetreffende mijlpalen en streefdoelen die in het uitvoeringsbesluit van de Raad zijn vastgelegd, op bevredigende wijze heeft verwezenlijkt. Onder bevredigende verwezenlijking wordt begrepen dat de verwezenlijking van eerdere mijlpalen en streefdoelen niet is teruggedraaid.

               (10)Op 28 april 2022 heeft Tsjechië zijn nationale hervormingsprogramma 2022 ingediend en op 11 mei 2022 zijn convergentieprogramma 2022, na de in artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1466/97 vastgestelde termijn. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze samen geëvalueerd. Overeenkomstig artikel 27 van Verordening (EU) 2021/241 weerspiegelt het nationale hervormingsprogramma 2022 ook de halfjaarlijkse verslaglegging van Tsjechië over de vorderingen bij de verwezenlijking van zijn herstel- en veerkrachtplan.

               (11)De Commissie heeft op 23 mei 2022 het landverslag 2022 voor Tsjechië
                  11
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Tsjechië heeft geboekt bij de uitvoering van de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen die de Raad in 2019, 2020 en 2021 heeft vastgesteld en werd de balans opgemaakt van de uitvoering door Tsjechië van het herstel- en veerkrachtplan, voortbouwend op het scorebord voor herstel en veerkracht. Op basis van deze analyse werden in het landverslag lacunes vastgesteld met betrekking tot de uitdagingen die niet of slechts gedeeltelijk worden aangepakt in het herstel- en veerkrachtplan, alsook nieuwe en opkomende uitdagingen, waaronder die welke voortvloeien uit de Russische invasie van Oekraïne. Ook werd de vooruitgang beoordeeld die Tsjechië heeft geboekt bij de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten en bij de verwezenlijking van de kerndoelen van de EU inzake werkgelegenheid, vaardigheden en armoedebestrijding, alsook bij de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN.

               (12)Op 23 mei 2022 heeft de Commissie een verslag uitgebracht op grond van artikel 126, lid 3, VWEU. In dit verslag wordt de begrotingssituatie van Tsjechië besproken, aangezien het overheidstekort in 2021 de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het bbp overschreed. In het verslag werd geconcludeerd dat niet aan het tekortcriterium was voldaan. In overeenstemming met de mededeling van 2 maart 2022 heeft de Commissie niet voorgesteld om in het voorjaar van 2022 nieuwe buitensporigtekortprocedures in te leiden. Zij zal in het najaar van 2022 opnieuw nagaan of het relevant is voor te stellen om buitensporigtekortprocedures in te leiden.

               (13)Op 20 juli 2020 heeft de Raad Tsjechië aanbevolen om in 2020 en 2021 overeenkomstig de algemene ontsnappingsclausule alle nodige maatregelen te nemen om de pandemie doeltreffend aan te pakken, de economie te stimuleren en het daaropvolgende herstel te ondersteunen. Ook heeft hij Tsjechië aanbevolen om, als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid te voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de schuld, daarbij de investeringen verhogend. Volgens door Eurostat gevalideerde gegevens steeg het overheidstekort van Tsjechië van 5,8 % van het bbp in 2020 tot 5,9 % in 2021. De respons vanuit het begrotingsbeleid door Tsjechië ondersteunde het economisch herstel in 2021, terwijl de tijdelijke noodsteunmaatregelen daalden van 3,1 % van het bbp in 2020 tot 2,3 % in 2021. De maatregelen die Tsjechië in 2021 heeft genomen, stemmen overeen met de aanbeveling van de Raad van 20 juli 2020. De door de regering in 2020 en 2021 genomen discretionaire begrotingsmaatregelen waren meestal tijdelijk of gingen met compenserende maatregelen gepaard. Tegelijkertijd waren sommige van de discretionaire maatregelen die de regering in de periode 2020-2021 heeft genomen niet tijdelijk of gingen zij niet met compenserende maatregelen gepaard, voornamelijk bestaande uit verlagingen van de personenbelasting met een effect van ongeveer 1,9 % van het bbp. In 2021 bedroeg de overheidsschuld volgens door Eurostat gevalideerde gegevens 41,9 % van het bbp.

               (14)Het macro-economische scenario dat aan de begrotingsprognoses van het convergentieprogramma 2022 ten grondslag ligt, is voor 2022 voorzichtig en voor 2023 gunstig. De regering verwacht dat het reële bbp in 2022 met 1,2 % en in 2023 met 3,6 % zal groeien. Ter vergelijking: in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt uitgegaan van een hogere groei van het reële bbp van 1,9 % in 2022 en een lagere groei van het bbp van 2,7 % in 2023, voornamelijk als gevolg van andere vooruitzichten voor de particuliere consumptie die voortvloeien uit andere aannames met betrekking tot het gebruik van spaargeld en de indexering van lonen. In haar convergentieprogramma 2022 voorziet de regering dat het nominale tekort zal dalen tot 4,5 % van het bbp in 2022 en tot 3,2 % in 2023. De daling is vooral te danken aan de afbouw van de meeste noodmaatregelen en aan de hoge groei van het nominale bbp.  Volgens het programma zal de overheidsschuldquote naar verwachting stijgen tot 42,7 % in 2022 en tot 43,4 % in 2023. Op basis van de op de afsluitdatum van de prognoses bekende beleidsmaatregelen wordt in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie uitgegaan van een overheidstekort van 4,3 % van het bbp in 2022 en 3,9 % in 2023. Dit is in overeenstemming met 2022 en hoger dan het in het convergentieprogramma 2022 geraamde tekort voor 2023, voornamelijk als gevolg van een iets minder optimistisch macro-economisch scenario in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie en als gevolg van andere aannames met betrekking tot het inflatiepercentage en de doorberekening daarvan in de overheidsuitgaven. In de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt uitgegaan van een vergelijkbare overheidsschuldquote van 42,8 % in 2022 en 44,0 % in 2023.

               Op basis van de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie wordt de potentiële productiegroei op middellange termijn (tienjarig gemiddelde) geraamd op 2,0 %. In deze raming is echter geen rekening gehouden met het effect van de hervormingen die deel uitmaken van het herstel- en veerkrachtplan en die de potentiële groei van Tsjechië kunnen bevorderen.

               (15)In 2022 heeft de regering het merendeel van de maatregelen die naar aanleiding van de COVID-19-crisis waren genomen, uitgefaseerd, zodat de tijdelijke noodsteunmaatregelen naar verwachting zullen afnemen van 2,3 % van het bbp in 2021 tot 0,1 % in 2022. Het overheidstekort wordt beïnvloed door de maatregelen die zijn genomen om de economische en sociale gevolgen van de energieprijsstijgingen tegen te gaan, die in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie worden geraamd op 0,1 % van het bbp in 2022 en naar verwachting in 2023 worden uitgefaseerd
                  12
               . Deze maatregelen bestaan voornamelijk uit verlagingen van de indirecte belastingen op energieverbruik. Deze maatregelen zijn als tijdelijk aangekondigd. Mochten de energieprijzen echter ook in 2023 hoog blijven, dan zouden sommige van deze maatregelen kunnen worden verlengd. Sommige van deze maatregelen zijn niet gericht, met name de algemene verlaging van de accijnzen. Het overheidstekort wordt ook beïnvloed door de kosten om ontheemden uit Oekraïne tijdelijke bescherming te bieden, die in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie worden geraamd op 0,4 % van het bbp in 2022 en 0,6 % in 2023
                  13
               .

               (16)Op 18 juni 2021 heeft de Raad Tsjechië aanbevolen
                  14
                om in 2022 een ondersteunende begrotingskoers aan te houden, onder meer met behulp van de impuls die uitgaat van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, en om nationaal gefinancierde investeringen in stand te houden.  Ook heeft hij Tsjechië aanbevolen om, als de economische omstandigheden dit toelaten, begrotingsbeleid te voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn en het waarborgen van de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn, en om tegelijkertijd de investeringen op te voeren teneinde het groeipotentieel te stimuleren.

               (17)Op basis van de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie en rekening houdend met de informatie die in het convergentieprogramma 2022 van Tsjechië is opgenomen, wordt verwacht dat de begrotingskoers in 2022 in grote lijnen neutraal zal zijn op +0,1 % van het bbp, terwijl de Raad een ondersteunende koers heeft aanbevolen
                  15
               . Tsjechië is voornemens het herstel verder te ondersteunen door gebruik te maken van de herstel- en veerkrachtfaciliteit om aanvullende investeringen te financieren, zoals aanbevolen door de Raad. De positieve bijdrage aan de economische activiteit van de met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen gefinancierde uitgaven zal naar verwachting met 1,0 procentpunt van het bbp toenemen ten opzichte van 2021. Nationaal gefinancierde investeringen zullen in 2022 naar verwachting een contractieve bijdrage van 0,6 procentpunt aan de begrotingskoers leveren
                  16
               . Tsjechië is derhalve niet van plan nationaal gefinancierde investeringen in stand te houden. Tegelijkertijd zal de groei van de nationaal gefinancierde primaire lopende uitgaven (ongerekend nieuwe maatregelen aan de ontvangstenzijde) in 2022 naar verwachting een contractieve bijdrage van 0,7 procentpunt aan de algemene begrotingskoers leveren. Dit omvat het extra effect van de maatregelen om de economische en sociale gevolgen van de stijging van de energieprijzen op te vangen (0,03 % van het bbp), alsook de kosten om ontheemden uit Oekraïne tijdelijke bescherming te bieden (0,4 % van het bbp).

               (18)Voor 2023 wordt in de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie uitgegaan van een begrotingskoers van 0,1 % van het bbp bij ongewijzigd beleid
                  17
               . Verwacht wordt dat Tsjechië ook in 2023 gebruik zal maken van de subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit om aanvullende investeringen ter ondersteuning van het herstel te financieren. De positieve bijdrage aan de economische activiteit van de met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen gefinancierde uitgaven zal naar verwachting met 0,1 procentpunt van het bbp toenemen ten opzichte van 2022. Nationaal gefinancierde investeringen zullen in 2023 naar verwachting een expansieve bijdrage van 0,2 procentpunt aan de begrotingskoers leveren
                  18
               . Tegelijkertijd zal de groei van de nationaal gefinancierde primaire lopende uitgaven (ongerekend nieuwe maatregelen aan de ontvangstenzijde) in 2023 naar verwachting een contractieve bijdrage van 0,4 procentpunt aan de algemene begrotingskoers leveren. Dit omvat het effect van de uitfasering van de maatregelen om de gestegen energieprijzen aan te pakken (0,1 % van het bbp) en extra kosten om ontheemden uit Oekraïne tijdelijke bescherming te bieden (0,2 % van het bbp).

               (19)In het convergentieprogramma 2022 wordt verwacht dat het overheidstekort geleidelijk zal afnemen tot 3,2 % van het bbp in 2023, 2,9 % in 2024 en 2,7 % tegen 2025. Verwacht wordt derhalve dat het overheidstekort tegen 2024 minder dan 3 % van het bbp zal bedragen. Bij deze prognoses is uitgegaan van een beperking van de groei van de overheidsuitgaven – met inbegrip van de vergoeding van werknemers, het intermediaire verbruik en sociale overdrachten in natura – in een tempo dat lager ligt dan de groei van de inkomsten en lager dan de groei van het nominale bbp. Ook wordt een daling van de overheidsinvesteringen als percentage van het bbp verwacht na de piek in 2023. Volgens het programma zal de overheidsschuldquote naar verwachting stijgen tot 2025, meer bepaald met een stijgingtot 44,4 % in 2024 en tot 45,4 % in 2025. Volgens de analyse van de Commissie lijken de risico's voor de houdbaarheid van de schuld op middellange termijn middelgroot.

               (20)Tsjechië loopt op middellange en lange termijn risico's wat de houdbaarheid van de begroting betreft. Dit is te wijten aan een ongunstig beginsaldo en de kosten van de vergrijzing.  Het beginsaldo wordt negatief beïnvloed door de permanente belastingverlagingen die de afgelopen twee jaar zijn doorgevoerd (de grootste als gevolg van de verlaging van de grondslag van de personenbelasting). Deze belastingverlagingen zijn niet gecompenseerd door overeenkomstige bezuinigingen en hebben geleid tot een toename van het structurele tekort. Op middellange tot lange termijn ontstaat extra druk als gevolg van de vergrijzingskosten. De verwachte verdubbeling van de afhankelijkheidsratio van ouderen (volgens het Vergrijzingsverslag 2021 van de Commissie) en de aftopping van de pensioenleeftijd liggen ten grondslag aan de verwachte stijging van de pensioenuitgaven van 8,8 % van het bbp in 2030 tot 11,4 % in 2050. Voorts wordt verwacht dat de overheidsuitgaven voor gezondheidszorg en langdurige zorg tegen 2070 met respectievelijk 0,9 procentpunt en 1,7 procentpunt van het bbp zullen stijgen als gevolg van de vergrijzing van de bevolking. Hoewel de versnippering van het beheer en de financiering van de langdurige zorg al in het herstel- en veerkrachtplan aan bod komt, zal het van essentieel belang zijn de vergrijzingsgerelateerde uitdagingen verder aan te pakken om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te herstellen. Beleidsopties zijn onder meer het verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd in lijn met de stijging van de levensverwachting, het aanpassen van de percentages voor indexering van de pensioenen om de budgettaire houdbaarheid van het pensioenstelsel te waarborgen, het stimuleren van de verhoging van de participatiegraad van 60-plussers of het nemen van andere maatregelen om het arbeidsaanbod te versterken.

               (21)Overeenkomstig artikel 19, lid 3, punt b), van alsmede bijlage V, criterium 2.2, bij Verordening (EU) 2021/241 bevat het herstel- en veerkrachtplan een uitgebreide reeks elkaar versterkende hervormingen en investeringen die uiterlijk in 2026 moeten zijn uitgevoerd. Deze dragen bij tot het aanpakken van alle of een aanzienlijk deel van de economische en sociale uitdagingen die zijn opgenomen in de landspecifieke aanbevelingen die de Raad in het kader van het Europees Semester in 2019 en 2020 tot Tsjechië heeft gericht, naast de eventuele landspecifieke aanbevelingen die tot de datum van vaststelling van een plan zijn gedaan. Met name wat energie betreft, is Tsjechië voornemens de herstel- en veerkrachtfaciliteit te gebruiken om het gebruik van hernieuwbare energie, met name fotovoltaïsche energie, uit te breiden, de energie-efficiëntie van woningen en openbare gebouwen te verbeteren en de vervanging van kolengestookte ketels in huishoudens te ondersteunen. Duurzaam vervoer wordt bevorderd door te investeren in spoorweginfrastructuur en schoon stadsvervoer en door het gebruik van emissiearme voertuigen aan te moedigen. De aanbevelingen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling worden opgevolgd door investeringen die gericht zijn op het versterken van publiek-private samenwerking, alsmede ondersteuning van het innovatiekader en financiële/niet-financiële steun voor innovatieve ondernemingen.  Het ondernemingsklimaat wordt verbeterd door diverse e-overheidsmaatregelen, anticorruptiehervormingen en een uitgebreide hervorming van de procedure voor het verlenen van bouwvergunningen, die momenteel grote belemmeringen vormt voor investeringen in Tsjechië. De belangrijkste maatregelen om gevolg te geven aan de aanbevelingen op het gebied van de arbeidsmarkt, zijn onder meer bij- en omscholingsprogramma's om de beroepsbevolking voor te bereiden op de groene en digitale transitie, en nieuwe kinderopvangvoorzieningen voor kinderen onder de drie jaar om meer vrouwen de mogelijkheid te bieden te werken of werk te zoeken.  Wat onderwijs betreft, beoogt het plan de digitale geletterdheid van leerlingen en leerkrachten te bevorderen, scholen van digitale apparatuur te voorzien en inclusief onderwijs te waarborgen door kansarme scholen en studiebegeleiding te steunen.  De aanbevelingen op het gebied van gezondheidszorg worden opgevolgd door meer kankerpreventie en revalidatiezorg, de ontwikkeling van een e-gezondheidsportaal om geïntegreerde zorgpraktijken te bevorderen, en ondersteuning van zorgonderwijs. Verdere aanvullende acties omvatten maatregelen om de langdurige zorg te verbeteren.

               (22)Verwacht wordt dat de uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan van Tsjechië zal bijdragen tot verdere vooruitgang bij de groene en digitale transitie. Maatregelen ter ondersteuning van de klimaatdoelstellingen in Tsjechië vertegenwoordigen 42 % van de totale toewijzing van het plan, terwijl maatregelen ter ondersteuning van digitale doelstellingen goed zijn voor 22 %. De volledige uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan, in overeenstemming met de desbetreffende mijlpalen en streefdoelen, zal Tsjechië helpen om snel te herstellen van de gevolgen van de COVID-19-crisis en tegelijkertijd zijn veerkracht vergroten. De systematische betrokkenheid van de sociale partners en andere relevante belanghebbenden blijft belangrijk voor de succesvolle uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan, alsook ander economisch en werkgelegenheidsbeleid dat verder gaat dan het plan, om te zorgen voor een breed draagvlak voor de algehele beleidsagenda.

               (23)Tsjechië heeft de partnerschapsovereenkomst op 16 december 2021 ingediend, gevolgd door zeven programma's die in december 2021 en januari 2022 werden ingediend
                  19
               . Het programma voor een rechtvaardige transitie werd op 16 maart 2022 ingediend. Overeenkomstig Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 moet Tsjechië in de programmering van de cohesiebeleidsfondsen 2021-2027 rekening houden met de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen. Dit is een voorwaarde voor het verbeteren van de doeltreffendheid en het maximaliseren van de meerwaarde van de financiële steun die uit de cohesiebeleidsfondsen wordt ontvangen, en voor het bevorderen van de coördinatie, de complementariteit en de samenhang tussen deze fondsen en andere instrumenten en fondsen van de Unie. De succesvolle uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit en cohesiebeleidsprogramma's hangt ook af van het wegnemen van knelpunten voor investeringen ter ondersteuning van de groene en digitale transitie en een evenwichtige territoriale ontwikkeling.

               (24)Naast de economische en sociale uitdagingen die in het herstel- en veerkrachtplan aan bod komen, wordt Tsjechië geconfronteerd met een aantal extra uitdagingen in verband met huisvesting. De afgelopen vijf jaar was Tsjechië een van de landen die op het gebied van betaalbare huisvesting het slechtst scoorden in de EU. Bovendien zijn er te weinig sociale woningen om te voldoen aan de vraag van alle huishoudens met een laag inkomen en kwetsbare huishoudens (in 2019 vertegenwoordigden sociale woningen 0,4 % van de totale woningvoorraad, tegenover gemiddeld 7 % tot 8 % in de EU), en worden bestaande huisvestingstoelagen onderbenut. De afgelopen jaren heeft de financiering in het kader van het cohesiebeleid investeringen in nieuwe sociale woningen ondersteund, en in de nieuwe programmeringsperiode zal de sociale inclusie verder worden bevorderd, onder meer via sociale huisvesting. In Tsjechië ontbreekt het aan wetgeving inzake sociale huisvesting en aan een alomvattend kader. Dit bemoeilijkt de coördinatie van het versnipperde huisvestingsbeleid en de afbakening van verantwoordelijkheden tussen nationale en regionale instanties. De pandemie en de toestroom van mensen die Oekraïne ontvluchten, hebben deze uitdagingen nog vergroot.

               (25)In reactie op het mandaat van de staatshoofden en regeringsleiders van de EU, zoals uiteengezet in de Verklaring van Versailles, beoogt het REPowerEU-plan de afhankelijkheid van de Europese Unie van de invoer van fossiele brandstoffen uit Rusland zo spoedig mogelijk af te bouwen. Daartoe wordt in overleg met de lidstaten bepaald wat de meest geschikte projecten, investeringen en hervormingen op nationaal, regionaal en EU-niveau zijn. Deze maatregelen zijn erop gericht de algehele afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen en fossiele brandstoffen liever uit andere landen dan Rusland in te voeren.

               (26)De schaal en het tempo van de transitie van Tsjechië naar groene energie zijn ontoereikend. Om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen, waaronder aardgas, te verminderen, is het van cruciaal belang de uitrol van hernieuwbare energie te versnellen, met bijzondere nadruk op zonne-energie, windenergie en warmtepompen. De afgifte van vergunningen voor nieuwe installaties kan eenvoudiger en sneller, en het bijbehorende regelgevingskader kan worden verbeterd. De energie-intensiteit van Tsjechië is dubbel zo hoog als het EU-gemiddelde, wat betekent dat het land ook baat zou hebben bij het bespoedigen van energiebesparingen door te focussen op ingrijpende renovaties. Een ander belangrijk element is het versnellen van investeringen in de decarbonisatie van de verwarmingssector en de industrie.  Tsjechië moet zijn ambities wat betreft het reduceren van broeikasgasemissies, het vergroten van het aandeel van hernieuwbare energie en het verbeteren van de energie-efficiëntie verder aanscherpen om de doelstellingen van "Fit for 55" te halen.

               (27)Volgens de gegevens voor 2020 is al het ingevoerde aardgas afkomstig uit Rusland (100 % tegenover 44 % voor het EU-gemiddelde) en ligt ook de afhankelijkheid van Rusland voor aardolie (49 % tegenover 26 %) en steenkool (70 % tegenover 54 %) aanzienlijk boven het EU-gemiddelde
                  20
               . Het aandeel van aardgas (17,7 % tegenover 24,4 %) en aardolie (20,9 % tegenover 32,7 %) in de energiemix is lager dan het EU-gemiddelde, terwijl het aandeel van steenkool hoger is (29,6 % tegenover 10,8 %). Kernenergie vertegenwoordigt 18,2 % van de energiemix (vergeleken met 13,1 % voor de EU) en hernieuwbare energie en biobrandstoffen zijn goed voor 13,4 %. Tsjechië streeft er momenteel naar om het aandeel van hernieuwbare energie tegen 2030 op te trekken tot 22 %. Hoewel het herstel- en veerkrachtplan voorziet in investeringen voor de toevoeging van ten minste 270 MW aan fotovoltaïsche capaciteit, vertegenwoordigt dit slechts een klein deel van de totale geïnstalleerde hernieuwbare-energiecapaciteit. Tsjechië zal de uitrol van hernieuwbare energie moeten versnellen, met name door het regelgevings- en vergunningenkader te verbeteren. Vereenvoudigde vergunningsprocedures voor hernieuwbare energie in één loket, hogere drempels voor vrijstellingen van bouwvergunningen, verplichte registratie van eigenaars van installaties voor hernieuwbare energie als ondernemer, en eenvoudigere toegang tot de beschikbare netcapaciteit zijn voorbeelden van maatregelen die dit doel zouden dienen. Ook zou het nuttig zijn om bijvoorbeeld de wetgeving en steunregelingen op het gebied van energie en hernieuwbare energie te herzien (bijv. stimulansen voor energiegemeenschappen; tariefsteun voor kleinschalige productie van hernieuwbare energie;  veilingen voor nieuwe installaties; nieuwe steunregelingen voor sectorspecifieke doelstellingen;  hernieuwbare energie voor verwarming en koeling; en gerichte steun voor warmtepompen, geothermische energie, hernieuwbare waterstof en duurzaam biomethaan).  Tsjechië zou ook baat hebben bij de digitalisering en modernisering van het elektriciteitsnet zodat het net meer fluctuerende hernieuwbare energie kan opvangen, in combinatie met investeringen in energieopslagfaciliteiten.  Het gebruik van het bestaande onderling gekoppelde gasnet en de beschikbare opslagcapaciteit is van cruciaal belang om het aandeel van de aardgasinvoer uit Rusland te verminderen.  Er wordt aanbevolen om investeringen in nieuwe gasinfrastructuur en -netten waar mogelijk toekomstbestendig te maken door ervoor te zorgen dat ze in de toekomst kunnen worden gebruikt voor duurzame brandstoffen, zodat ze op lange termijn duurzaam zijn.

               (28)Hoewel het herstel- en veerkrachtplan en de programma's van het Cohesiefonds voor de periode 2021-2027 aanzienlijke investeringen in de renovatie van gebouwen omvatten, zijn verdere inspanningen nodig om het bovengemiddelde warmteverbruik per eenheid in de Tsjechische gebouwensector te doen dalen.  Er is ruimte om de energierenovatie van gebouwen te versnellen en te verdiepen, het beginsel "energie-efficiëntie eerst" consequent toe te passen, in hernieuwbare warmtebronnen te investeren, een nationale strategie uit te stippelen om de verwarming van gebouwen koolstofvrij te maken, een nationaal agentschap voor duurzame energie op te richten en een regeling in te voeren ter bevordering van energie-efficiëntiemaatregelen in de industrie en bij kleine ondernemingen. Gebouwen en verwarmingsnetten die zijn aangesloten op stadsverwarming op basis van steenkool moeten zo snel mogelijk worden gerenoveerd volgens de strengste energie-efficiëntienormen om een kosteneffectieve uitfasering van steenkool te garanderen.

               (29)Hoewel het versnellen van de transitie naar klimaatneutraliteit en het afstappen van fossiele brandstoffen in verschillende sectoren aanzienlijke herstructureringskosten met zich mee zal brengen, kan Tsjechië in het kader van het cohesiebeleid gebruik maken van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie om de sociaal-economische gevolgen van de transitie in de meest getroffen regio's te verzachten. Daarnaast kan Tsjechië gebruik maken van het Europees Sociaal Fonds Plus om de werkgelegenheid te verbeteren en de sociale cohesie te versterken.

               (30)In het licht van de beoordeling van de Commissie heeft de Raad het convergentieprogramma 2022 onderzocht en zijn advies
                  21
                daarover is in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               BEVEELT AAN dat Tsjechië in 2022 en 2023 de volgende actie onderneemt:

               1.Ervoor zorgen dat de stijging van nationaal gefinancierde lopende uitgaven in 2023 in overeenstemming is met een over het algemeen neutrale beleidskoers, rekening houdend met voortgezette tijdelijke en gerichte steun aan huishoudens en bedrijven die het kwetsbaarst zijn voor energieprijsstijgingen en aan mensen die Oekraïne ontvluchten. De lopende uitgaven aanpassen aan de veranderende situatie. De overheidsinvesteringen voor de groene en digitale transitie en voor energiezekerheid uitbreiden, onder meer door gebruik te maken van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, REPowerEU en andere EU-fondsen. Voor de periode na 2023 een begrotingsbeleid voeren dat gericht is op het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties op middellange termijn. Maatregelen nemen om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te waarborgen, met inbegrip van de houdbaarheid van het pensioenstelsel.

               2.Doorgaan met de uitvoering van zijn herstel- en veerkrachtplan, in overeenstemming met de mijlpalen en streefdoelen die zijn opgenomen in het uitvoeringsbesluit van de Raad van 8 september 2021. De onderhandelingen met de Commissie over de programmeringsdocumenten betreffende het cohesiebeleid 2021-2027 snel afronden met het oog op de uitvoering ervan.

               3.Het aanbod van sociale en betaalbare huisvesting vergroten, onder meer door een specifiek wetgevingskader voor sociale huisvesting vast te stellen en de coördinatie tussen de verschillende overheidsinstanties te verbeteren.

               4.De totale afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verminderen en de invoer ervan diversifiëren. De uitrol van hernieuwbare energie versnellen, de vergunningsprocedures stroomlijnen en de toegang tot het net vergemakkelijken. De energie-efficiëntie van stadsverwarmingssystemen en het gebouwenbestand verhogen door ingrijpende renovaties en het gebruik van hernieuwbare warmtebronnen te stimuleren.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De Voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (PB L 57 van 18.2.2021, blz. 17).

                     (3)

                        Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25).

                     (4)

                        Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/382 van de Raad van 4 maart 2022 tot vaststelling van het bestaan van een massale toestroom van ontheemden uit Oekraïne in de zin van artikel 5 van Richtlijn 2001/55/EG, en tot invoering van tijdelijke bescherming naar aanleiding daarvan (PB L 71 van 4.3.2022, blz. 1).

                     (5)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact, Brussel, 20.3.2020, COM(2020) 123 final.

                     (6)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad – Een jaar na de uitbraak van COVID-19: de respons vanuit het begrotingsbeleid, Brussel, 3.3.2021, COM(2021) 105 final.

                     (7)

                        De ramingen betreffende de begrotingskoers en de componenten daarvan in deze aanbeveling zijn ramingen van de Commissie op basis van de aannames die aan de voorjaarsprognoses 2022 van de Commissie ten grondslag liggen. In de ramingen van de Commissie van de potentiële groei op middellange termijn is geen rekening gehouden met het positieve effect van hervormingen die deel uitmaken van het herstel- en veerkrachtplan en die de potentiële groei kunnen stimuleren.

                     (8)

                        Niet gefinancierd met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen.

                     (9)

                        Mededeling van de Commissie aan de Raad: Richtsnoeren voor het begrotingsbeleid voor 2023, Brussel, 2.3.2022, COM(2022) 85 final.

                     (10)

                        Uitvoeringsbesluit van de Raad van 8 september 2021 betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Tsjechië (ST 11047/21; ST 11047/21 ADD 1; ST 11047/21 COR 1)

                     (11)

                        SWD(2022) 605

                     (12)

                        De cijfers geven het niveau weer van de jaarlijkse begrotingskosten van de maatregelen die sinds het najaar van 2021 zijn genomen, waaronder lopende ontvangsten en uitgaven en – in voorkomend geval – kapitaaluitgaven.

                     (13)

                        Aangenomen wordt dat het totale aantal ontheemden uit Oekraïne in de EU geleidelijk zal oplopen tot 6 miljoen eind 2022. Hun geografische spreiding wordt ingeschat op basis van de omvang van de bestaande diaspora, de relatieve bevolking van de ontvangende lidstaat, en de feitelijke spreiding van ontheemden uit Oekraïne over de EU vanaf maart 2022. Voor de begrotingskosten per persoon worden de ramingen gebaseerd op het Euromod-microsimulatiemodel van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Commissie, rekening houdend met zowel overdrachten in contanten waarvoor mensen in aanmerking kunnen komen als uitkeringen in natura, zoals onderwijs en gezondheidszorg.

                     (14)

                        Aanbeveling van de Raad van 18 juni 2021 met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2021 van Tsjechië, PB C 304 van 29.7.2021, blz. 10.

                     (15)

                        Een minteken (plusteken) bij de indicator betekent dat de groei van de primaire uitgaven hoger (lager) uitvalt dan de economische groei op middellange termijn, wat wijst op een expansief (contractief) begrotingsbeleid.

                     (16)

                        Andere nationaal gefinancierde kapitaaluitgaven zullen naar verwachting een expansieve bijdrage van 0,3 procentpunt van het bbp leveren.

                     (17)

                        Een minteken (plusteken) bij de indicator betekent dat de groei van de primaire uitgaven hoger (lager) uitvalt dan de economische groei op middellange termijn, wat wijst op een expansief (contractief) begrotingsbeleid.

                     (18)

                        Andere nationaal gefinancierde kapitaaluitgaven zullen naar verwachting een neutrale bijdrage leveren.

                     (19)

                        Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid. PB L 231 van 30.6.2021, blz. 159.

                     (20)

                        Eurostat (2020), aandeel van de invoer uit Rusland in de totale invoer van aardgas, aardolie en steenkool. Voor het gemiddelde van de EU-27 is de totale invoer gebaseerd op de invoer van buiten de EU27. Voor Tsjechië omvat de totale invoer ook de intracommunautaire handel. Ruwe aardolie omvat geen geraffineerde aardolieproducten. Tsjechië is indirect afhankelijk van Russische invoer via de intracommunautaire handel.  Indien rekening wordt gehouden met de secundaire afhankelijkheid van Russische steenkool via de invoer uit andere lidstaten, is Tsjechië naar schatting voor 70 % afhankelijk van de invoer van steenkool uit Rusland.

                     (21)

                        Op grond van artikel 9, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.