title: Aanbeveling van de Commissie Globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en van de Gemeenschap

text:
          COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
                               Brussel, 31.05.1995
                               COM(95) 228 def.
           Aanbeveling van de Commissie
Globalerichtsnoerenvoor het economisch beleid van
        de lidstaten en van de Gemeenschap
 ---pagebreak---  ---pagebreak---                                      ' \ -
            EUROPESE COMMISSIE
            Aanbeveling van de Commissie
Globalerichtsnoerenvoor het economisch beleid van
        de lidstaten en van de Gemeenschap
       Opgesteld overeenkomstig artikel 103, lid 2, van het Verdrag
              tot oprichting van de Europese Gemeenschap
 ---pagebreak---                                         ~ -(<a_ -
                                          Inhoud
    GLOBALE RICHTSNOEREN VOOR HET ECONOMISCH BELEID VAN DE
    LIDSTATEN EN VAN DE GEMEENSCHAP                                                    1 h
    1.   Inleiding
                                                                                Ah
    2.   Richtsnoeren voor het economisch beleid
                Stabiliteit van de prijzen en de wisselkoersen                        2
                Gezonde overheidsfinanciën                                            4
                Concurrentievermogen                                                  6
                Werkgelegenheid en de arbeidsmarkt                                    7
II. TOELICHTEND DOCUMENT                                                             10
         1.     Inleiding                                                            10
         2.     De economische situatie en vooruitzichten                            11
              2.1. Groeivooruitzichten                                               11
              2.2. Ontwikkeling van de werkgelegenheid                               12
              2.3. De vooruitzichten voor de inflatie en de begrotingsconvergentie   14
    3.   De beleidsdoelstellingen en -risico's                                       21
    4.   Het beleid                                                                  24
                4.1. Macro-economisch beleid                                         24
                4.2. Beleidsmaatregelen ter verbetering van het concurrentievermogen 27
                4.3. Werkgelegenheid en arbeidsmarktbeleid                           29
 ---pagebreak---                                                 It
    I. Globale richtsnoeren voor het economisch beleid
             van de lidstaten en van de Gemeenschap
 1. Inleiding
 Sinds de zomer van 1994, toen de vorige globale richtsnoeren werden aangenomen, heeft
 de economische groei in de Gemeenschap zich op overtuigende voortgezet. De recente
 onrust op de valutamarkten als gevolg van de daling van de dollar heeft echter
 aangetoond dat er nog belangrijke gevaren bestaan en dat belangrijke
 beleidsvraagstukken onopgelost blijven. Ten einde ervoor te zorgen dat de voorspelde
 groei ten volle wordt benut om de werkgelegenheid te vergroten en de convergentie te
 verbeteren, moet het economisch beleid een antwoord bieden op de uitdagingen en
kansen van de huidige economische expansie.
De nieuwe richtsnoeren - opgesteld en goedgekeurd overeenkomstig artikel 103, lid 2,
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap - zullen als leidraad
 dienen voor het economisch beleid van de Gemeenschap en van de lidstaten. De
 richtsnoeren herbevestigen de doelstellingen van de vorige richtsnoeren en de conclusies
van de Europese Raad betreffende de bestrijding van de werkloosheid, met name die van
de bijeenkomst te Essen, waar vijf terreinen werden aangewezen voor verdergaande
maatregelen. De volledige tenuitvoerlegging van deze richtsnoeren zal het mogelijk
maken       de     convergentie     te   vergroten    en     de    goede     groei-   en
werkgelegenheidsvooruitzichten tot werkelijkheid te maken ten einde de werkloosheid
sterk terug te dringen.
In het huidige klimaat verdienen twee beleidsaspecten bijzondere aandacht. Allereerst
betreft dit het gevaar dat onder invloed van de gunstige effecten van de economische
groei de aandacht voor de benodigde aanpassingen verslapt. Dit zou tot uitdrukking
kunnen komen in een verminderde bereidheid, onder invloed van de cyclische verbetering
van het begrotingstekort, tot het treffen van duurzame maatregelen om de structurele
begrotingsonevenwichtigheden weg te nemen of, naarmate de werkgelegenheid zich
begint te herstellen, aarzelingen bij het nemen en uitvoeren van de maatregelen die
noodzakelijk zijn om de problemen op de arbeidsmarkt op te lossen. Het is van groot
belang deze twee tendensen te weerstaan.
Ten tweede hebben de recente schommelingen van de wisselkoersen het risico op
inflatieverschillen vergroot en bijgedragen tot zowel de potentiële versnippering van de
interne markt als de bedreiging van de positieve effecten van de economische integratie.
 ---pagebreak--- Wisselkoersverschillen zijn nadelig voor alle lidstaten. Om het risico op fluctuaties tot
een minimum te beperken moet de schepping van de voorwaarden die stabiele
wisselkoersen in de Gemeenschap verzekeren, tot één van de speerpunten van het
economisch beleid worden gemaakt.
De huidige richtsnoeren herbevestigen de beleidsdoelstellingen van de richtsnoeren van
december 1993 en van juli 1994: het is voor de Gemeenschap en de lidstaten van
essentieel belang het huidige herstel om te zetten in een krachtig, duurzaam en niet-
inflatoir middellange-termijnproces van groei en schepping van werkgelegenheid, ten
einde het werkloosheidspercentage sterk te verminderen en voldoende convergentie
mogelijk te maken om de overgang naar Fase III van de EMU te vergemakkelijken. Om
deze doelstellingen te verwezenlijken is een stabiel macro-economisch kader nodig
waarin de investeringen worden bevorderd. Een dergelijk kader kenmerkt zich meer
bepaald door:
         een op stabiliteit gericht monetair beleid dat niet wordt ondermijnd door
         ongunstige begrotings- en loonontwikkelingen;
         aanhoudende inspanningen in de meeste lidstaten om de overheidsfinanciën te
         consolideren in overeenstemming met de doelstellingen van hun
         convergentieprogramma's;
         een ontwikkeling van de nominale lonen waarbij rekening wordt gehouden met
         de doelstelling van prijsstabiliteit; tegelijkertijd dient bij de ontwikkeling van de
         reële lonen rekening te worden gehouden met de noodzaak van vergroting van
         het rendement van investeringen die werkgelegenheid opleveren.
Een essentieel complement van dit kader vormen structurele hervormingen die het
concurrentievermogen van de economieën van de lidstaten stimuleren en de werking van
hun arbeidsmarkten verbeteren. De beleidsmaatregelen die nodig zijn om te komen tot
duurzame groei op de lange termijn, meer werkgelegenheid en een grote convergentie
zijn met elkaar in overeenstemming.
2. Richtsnoeren voor het economisch beleid
Prijs- en wisselkoersstabiliteit
Sinds het begin van dit decennium zijn in de Gemeenschap en in de lidstaten grote
vorderingen geboekt met het terugdringen van de inflatie. In negen lidstaten (B, DK, D,
F, IRL, L, NL, A, UK) zal de inflatie in 1996 naar verwachting tussen 2 en 3 procent
bedragen, hetgeen strookt met de doelstelling van de richtsnoeren van 1993 en 1994. In
Finland en Zweden zal de inflatie het volgend jaar naar verwachting enigszins hoger
 ---pagebreak---                                              -3
 uitkomen. In Spanje, Italië en Portugal worden daarentegen inflatiepercentages van rond
 4,5 procenterwacht, terwijl het percentage in Griekenland tot ongeveer 9 procent zal
 dalen.
 Het is noodzakelijk een grotere prijsstabiliteit te bereiken. Dit vereist allereerst dat de
 groep lidstaten waar de inflatieresultaten als bevredigend kunnen worden beschouwd,
 sterk wordt uitgebreid, lidstaten waarin momenteel inflatiepercentages tussen 2 en 3
 procent worden verwacht, dienen een beleid te blijven voeren dat voorkomt dat de
 inflatoire druk weer toeneemt en dat de inflatie verder omlaag brengt naar het laagste
percentage. Andere landen dienen hun inspanningen op dit terrein sterk op te voeren.
De recente schommelingen van de wisselkoersen hebben belangrijke gevolgen voor de
 convergentie van de inflatie. In lidstaten met stijgende nominale effectieve wisselkoersen
 zal de inflatieconvergentie naar verwachting toenemen en de inflatie dit en volgend jaar
 onder 3% blijven. In deze lidstaten zullen de lonen zich naar verwachting eveneens in
grote lijnen ontwikkelen in overeenstemming met de doelstelling van prijsstabiliteit. Het
moet echter worden voorkomen dat de loonontwikkelingen leiden tot een daling van het
rendement van de investeringen, in het bijzonder in de exporterende sectoren. Daar staat
tegenover dat de prijsstabiliteit in de lidstaten met in waarde dalende munteenheden
minder zeker is en een gevaar op een snellere stijging van de inflatie bestaat. In deze
landen is de grootste waakzaamheid geboden. Met het oog op de economische groei zal
met name moeten worden gewaakt voor het ontstaan van een loon- en prijsspiraal als
gevolg van stijgende invoerprijzen. Als dit niet wordt voorkomen zal de
geloofwaardigheid van het geheel van op stabiliteit gerichte beleidsmaatregelen snel
worden ondermijnd.
De combinatie van de sterke depreciatie van de dollar en de onzekere begrotings- en
inflatievooruitzichten in sommige lidstaten heeft de stabiliteit van de wisselkoersen in de
Gemeenschap ernstig ondermijnd. De opgetreden schommelingen van de wisselkoersen
waren groter dan op grond van de inflatieverschillen kon worden verwacht. Dit heeft
schade berokkend aan het concurrentievermogen van de landen die een deugdelijk beleid
hebben gevoerd en geleid tot vergroting van de inflatiedruk in de landen wier valuta in
waarde zijn gedaald. Een dergelijke wisselkoersconstellatie is nadelig voor alle lidstaten:
in de landen wier valuta in waarde zijn gestegen leidt dit tot een verslechtering van de
groeivooruitzichten op de korte termijn, in de landen wier valuta zijn gedeprecieerd,
treedt een verslechtering in inflatieverwachtingen op en komt het op stabiliteit gerichte
middellange-termijnbeleid in gevaar. Ook de goede werking van de interne markt komt
hierdoor in gevaar. Niet alleen kan het gebeuren dat investeringsbeslissingen
 ---pagebreak--- worden afgestemd op het uitbuiten van door wisselkoersverschillen ontstane
 concurrentievoordelen; ook kan het ontstaan van belangengroepen die devaluaties
voorstaan in de hand worden gewerkt.
Alle lidstaten dienen daarom een beleid te voeren dat gericht is op stabiele wisselkoersen
in de Gemeenschap. Stabiele wisselkoersen dragen er niet alleen toe bij dat de voordelen
van de interne markt ten volle kunnen worden benut en de aanwending van de middelen
in de Gemeenschap wordt verbeterd, maar maken het tevens mogelijk de prijsstabiliteit te
vergroten. In dit verband is een belangrijke rol weggelegd voor het begrotingsbeleid en
de geloofwaardigheid van de inspanningen om tot begrotingsconsolidatie te komen.
Gezonde overheidsfinanciën
Ondanks de consolidatie van de economische groei blijft het onzeker of de
begrotingsonevenwichtigheden zullen worden weggenomen en in welke mate de
begrotingsconvergentie zal worden bereikt. Volgens de laatste schattingen zal het
vorderingentekort als percentage van het BBP tussen 1994 en 1996 met ongeveer 1,5%
dalen; deze ontwikkeling wordt voor de helft toegeschreven aan de invloed van de
automatische stabilisatoren op het begrotingssaldo.
Als gevolg van het uitblijven van verdere begrotingsconsolidatie wordt het
begrotingsbeleid in tal van gevallen nog steeds ernstig beperkt door een hoge en
toenemende rentelast. Verder ondermijnt deze situatie de stabiliteit van de prijzen en de
wisselkoersen, vergroot de onzekerheid over de richting van het begrotingsbeleid en tast
de geloofwaardigheid van het beleid aan, terwijl de combinatie van beleidsmaatregelen
uit balans wordt gebracht en het monetaire beleid minder doeltreffend wordt. Op de
middellange termijn zullen aanhoudende begrotingsonevenwichtigheden negatieve
gevolgen hebben voor de economische groei en de schepping van werkgelegenheid. Een
gezonde begrotingssituatie is een positieve factor aan de aanbodzijde omdat hierdoor
belastingverlagingen en vergroting van de produktieve overheidsinvesteringen mogelijk
worden. De groei- en werkgelegenheidsargumenten voor begrotingsconsolidatie zijn in
feite minstens zo belangrijk als de argumenten die samenhangen met de noodzaak te
komen tot op termijn houdbare schuldposities en nominale convergentie. Als het niet lukt
de begrotingstekorten in een periode van relatief sterke groei op duurzame wijze terug te
dringen, wanneer dan wel?
De duidelijke taak waarvoor nagenoeg alle lidstaten staan is het bereiken van een
optimale benutting van de groei ten einde de begrotingsconsolidatie te bevorderen door
middel van terugdringing van de structurele tekorten. De lidstaten zouden ernaar moeten
streven hun begrotingstekort zo snel mogelijk tot minder dan 3 procent van het BBP
terug te brengen als een eerste stap naar de middellange-termijndoelstelling, met name
van belang in Fase III, dit tekort te verminderen tot tussen 0 en 1 procent van het BBP,
 ---pagebreak---                                            -5
zoals vastgesteld in de globale richtsnoeren van 1993. Met een dergelijk beleid zou het
mogelijk zijn het gemiddelde begrotingstekort in de Gemeenschap tussen nu en 1997
terug te brengen tot minder dan 3 procent van het BBP.
De laatste ramingen wijzen uit dat het van belang is dat alle lidstaten, met inbegrip van de
landen wier tekort voor dit jaar op minder dan 3 procent werd geraamd (Denemarken,
Duitsland, Ierland en Luxemburg), eventuele niet-begrootte extra ruimte die ontstaat als
gevolg van de economische groei of van een daling van de rente, benutten om het proces
van begrotingsconsolidatie te versnellen. Mocht de onrust op de valutamarkten de
economische groei dit jaar verlagen, dan nog mogen de inspanningen om de
doelstellingen van de convergentieprogramma's te bereiken, niet worden verminderd.
De vooruitzichten voor 1996 geven aan dat de begrotingsdoelstellingen, op basis van de
aanpassingsmaatregelen die tot dusverre duidelijk zijn omschreven in de lidstaten wier
convergentieprogramma's streefcijfers voor de begroting omvatten, niet in dezelfde mate
zullen worden gerealiseerd. In de volgende landen is in meer of mindere mate een
aanpassing nodig om het tekort terug te brengen tot het streefcijfer van het
convergentieprogramma: België, Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk en Portugal.
In al deze landen is het verwachte tekort hoger dan vastgesteld in het
convergentieprogramma. Denemarken, Ierland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk
zullen daarentegen naar verwachting volgend jaar de tekortdoelstelling halen.
In tal van landen dient de voorkeur te worden gegeven aan het beheersen van
uitgavenstijgingen aangezien er, afgezien van de gevolgen voor de werkloosheid,
ongetwijfeld grenzen zijn aan het verhogen van belastingen en sociale lasten. Ook
rationalisering van overheidsuitgaven en belastingstelsels kan bijdragen tot de
economische groei en de schepping van werkgelegenheid. Met name is het, zoals
voorgesteld in de richtsnoeren van 1994, noodzakelijk het belastingstelsel beter af te
stemmen op de ondersteuning van de werkgelegenheid, terwijl het accent van de
overheidsuitgaven verlegd dient te worden van de consumptie naar uitgaven die
bevorderlijk zijn voor de produktiviteit. In verband met het laatste dient de vergroting
van de overheidsinvesteringen en de immateriële investeringen in het menselijk kapitaal
tot een prioriteit te worden gemaakt. In datzelfde verband dient de belasting op arbeid te
worden verlaagd, in het bijzonder voor de lage loon- en produktiviteitsschalen. Het is
echter van belang ervoor te waken dat de nodige inkrimping van de begrotingstekorten
niet in gevaar komt, hetgeen impliceert dat ter compensatie aanvullende inkomsten
moeten worden gevonden.
In verscheidene lidstaten blijven de begrotingsproblemen op de overheidsfinanciën
drukken. In Griekenland en Italië blijven de aanhoudende onevenwichtigheden brede
negatieve gevolgen hebben, waarbij de prijs- en wisselkoersstabiliteit wordt ondermijnd,
waardoor de risicopremies op de rente hoog blijven en vooruitgang met de convergentie
 ---pagebreak---                                              6-
wordt belemmerd. Herstel van vertrouwen in het economisch beleid vereist krachtige
maatregelen op een meerjarige basis. In het geval van Zweden, dat wordt geconfronteerd
met vergelijkbare moeilijkheden, is reeds een meerjarige aanpassing van het
begrotingskader aangekondigd. Het is noodzakelijk dat deze aanpassing ook
 daadwerkelijk wordt uitgevoerd. In België vereist de hoge staatsschuld dat de
begrotingscomponent van het Globaal Plan volledig ten uitvoer wordt gelegd, alsmede
dat verdere vooruitgang wordt geboekt bij het verminderen van het tekort tot onder 3
procent van het BBP, ten einde tevens te komen tot een aanzienlijkere verlaging van de
schuldratio.
In Spanje en Portugal zijn grotere inspanningen en ambitieuzere doelstellingen nodig op
het gebied van de begrotingsconsolidatie. Ook Oostenrijk en Frankrijk dienen
verdergaande doelstellingen te bepalen in verband met hun begrotingen. In Oostenrijk en
Zweden zijn tevens verdere inspanningen vereist om de schuldratio op een dalende lijn te
brengen. Tot slot wijzen de voorspellingen uit dat de begrotingsdoelstellingen van
Finland, ofschoon dat land nog geen convergentieprogramma heeft opgesteld, ambitieus
zijn; de inspanningen om deze doelstellingen te verwezenlijken dienen te worden
voortgezet.
Op grond van de begrotingsontwikkelingen en -vooruitzichten in Ierland en Luxemburg
kan verwacht worden dat de tekorten van deze landen niet buitensporig zullen blijven. In
het eerstgenoemde land zal de daling van de schuldratio naar verwachting gestaag
doorzetten, terwijl de toestand van de overheidsfinanciën in het laatstgenoemde land
gezond blijft.
Concurrentievermogen
Naar aanleiding van de voorstellen van het Witboek "Groei, concurrentievermogen en
werkgelegenheid" worden in de lidstaten hervormingen doorgevoerd om de factoren die
bijdragen tot de endogene groei te versterken en de dynamiek en het
concurrentievermogen van de economieën van de Gemeenschap te verbeteren.
Om de kansen van de interne markt optimaal te benutten is inmiddels gemiddeld 92,4
procent van de communautaire richtlijnen omgezet in nationaal recht, met afwijkingen
van 86,3 tot 98,6 procent. Verdere vooruitgang is nog vereist in de sectoren
verzekeringen, intellectueel en industrieel eigendom, overheidsopdrachten, nieuwe
technologieën en diensten en het vrij verkeer. Verder verloopt de uitbreiding van de
interne markt naar telecommunicatie en energie traag, en is de interne markt voor
vervoer nog niet volledig tot stand gebracht. Verdere maatregelen zijn voorts ook vereist
voor versterking van de mededingingsregels, vermindering van de staatssteun en
terugdringing van de rol van de publieke sector. Dit reeds in gang gezette proces zou
 ---pagebreak---                                                      7-
verder bevorderd kunnen worden door privatisering, voor zover de lidstaten dit
verenigbaar achten met hun doelstellingen.
   Stand van zaken m.b.t. de tenuitvoerlegging van de maatregelen van
                                 het Witboek Interne markt
                         (opsplitsing naar lidstaat, in procenten; 17 mei 1995)
   DK                       NL                UK                B              IRL   I  GR
  98.6     95.9    95.4    95.0     92.7     92.2      90.9    90.4    90.0   89.5 89.0 86.3
                                           EG-12: 92.4
  Bron: Europese Commissie
Op communautair niveau zijn verschillende initiatieven genomen. Naar aanleiding van de
aanbeveling van de Raad van Essen is een Adviesgroep Concurrentievermogen ingesteld,
die aan de Europese Raad van Cannes verslag zal uitbrengen over de toestand van het
concurrentievermogen van de Gemeenschap en daarmee samenhangende vraagstukken.
Voorts is een werkgroep ingesteld die zich buigt over wettelijke en administratieve
vereenvoudiging. Ten einde het concurrentievermogen over de gehele linie te
verbeteren, worden momenteel op communautair niveau verschillende vraagstukken
onderzocht, waaronder verruiming van de financieringsmogelijkheden voor het MKB,
vergroting van de flexibiliteit van de arbeidsmarkt en verbetering van de kwaliteit van de
beroepsopleiding.
Het is voor de dynamiek van de communautaire economieën van essentieel belang dat de
materiële en immateriële investeringen worden vergroot. Dit geldt met name voor de
investeringen in onderwijs en opleiding en in de infrastructuur van de Gemeenschap, die
verder zal moeten worden ontwikkeld om te voldoen aan de eisen van de 21e eeuw. De
Transeuropese netwerken moeten worden gerealiseerd en het Actieplan voor de
Informatiemaatschappij dient te worden uitgevoerd. Voorts is het noodzakelijk
initiatieven met betrekking tot onderzoek en ontwikkeling en een betere afstemming van
de activiteiten van de lidstaten te stimuleren. Parallelle, goed op elkaar afgestemde
inspanningen op het niveau van de Gemeenschap en dat van de lidstaten vormen een
belangrijke pijler voor de benutting van het potentieel voor de schepping van
werkgelegenheid en groei.
Werkgelegenheid en de arbeidsmarkt
Het economisch herstel zal, indien de voorspellingen worden bewaarheid, de cyclische
component van de werkloosheid in 1997 hebben geabsorbeerd. Om een voortgaande en
significante daling van de werkloosheid te bewerkstelligen, is het echter noodzakelijk
gedurende tal van jaren een hoog percentage van economische groei te bereiken en de
werkgelegenheidsintensiteit van de groei te vergroten. Een essentieel onderdeel van de
 ---pagebreak--- hierop gerichte inspanningen wordt gevormd door een actiever en doeltreffender
 arbeidsmarktbeleid. Een dergelijk beleid dient te bestaan in een uitgebreide,
geïntegreerde en samenhangende inspanning om structurele veranderingen teweeg te
brengen van de onderwijsstelsels, het arbeidsrecht, de arbeidscontracten, de
onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden en het stelsel van de sociale zekerheid, ten
einde de werking van de arbeidsmarkt in zijn geheel te verbeteren.
In verband met het Witboek heeft de Europese Raad van Essen uit het grote aantal
uiteenlopende maatregelen om voornoemde doelstellingen te bereiken de volgende vijf
prioriteiten gedistilleerd:
•        Vergroting van de kansen op werk voor arbeidskrachten door middel van
        stimulering van de investeringen in de beroepsopleiding;
•        Vergroting van de werkgelegenheidsintensiteit van de groei;
•        Verlaging van de niet-loonkosten;
•       Verbetering van de doeltreffendheid van het arbeidsmarktbeleid;
•       Verbetering van de maatregelen die gericht zijn op de groepen die het hardst
        worden getroffen door de werkloosheid.
De lidstaten werden verzocht maatregelen te treffen in overeenstemming met hun eigen
specifieke situatie en meerjarenprogramma's op te stellen waarin zij hun
beleidsvoornemens tot uitdrukking brachten. Er werden reeds verschillende maatregelen
getroffen, maar er zijn grotere en krachtigere inspanningen nodig.
Een actiever en doeltreffender arbeidsmarktbeleid draagt op drie manieren bij tot het
bereiken van een vergroting van de werkgelegenheid:
i)      Het vergroot de kansen op werk voor arbeidskrachten door de investeringen in
        de beroepsopleiding te bevorderen, in het bijzonder in het MKB, en verhoogt zo
        de kwaliteit van het menselijk kapitaal, hetgeen een verbetering betekent van het
        concurrentievermogen, de potentiële produktie, alsmede van de flexibiliteit en de
        kansen van de arbeidskrachten;
ii)     het vergroot de werkgelegenheidsintensiteit van de groei, zonder een negatieve
        uitwerking te hebben op de omvang van de groei zelf, door middel van:
                onderzoek door de sociale partners op de daartoe geëigende niveaus naar
                mogelijkheden om de werkgelegenheid te bevorderen, zonder het
                concurrentievermogen         in     gevaar     te      brengen,      door
                produktiviteitsstijgingen aan te wenden voor de innovatieve organisatie
                van het werk, zoals arbeidstijdverkorting, nieuwe werktijdindelingen en
                nieuwe combinaties van werk en vrije tijd;
 ---pagebreak---                 vergroting van de stimulansen voor werkgelegenheidsschepping door
                vermindering van de niet-loonkosten, in het bijzonder met betrekking
                tot de lagere loon- en produktiviteitsschalen, zonder andere delen van de
                arbeidsmarkt schade toe te brengen; vanuit maco-economisch oogpunt
                moet dit zodanig worden verwezenlijkt dat noch de terugdringing van de
                begrotingstekorten, noch het concurrentievermogen van de
                ondernemingen in gevaar komt. Dit vereist hervormingen en, waar nodig,
                alternatieve financieringsbronnen voor sociale-zekerheidstelsels;
                bevordering van nieuwe kansen en activiteiten met betrekking tot
                werkgelegenheid, dat wil zeggen in nauwe samenhang met de
                dienstenmaatschappij en een duurzaam milieu.
iii)     bevordering van de inzetbaarheid van werknemers wanneer nieuwe banen ter
         beschikking komen door middel van:
                verbetering van de doeltreffendheid van het arbeidsmarktbeleid door
                vergroting van de flexibiliteit op het gebied van beroepsmatige en
                geografische mobiliteit (met name van makkelijk inzetbare werknemers);
                verbetering van maatregelen voor de groepen die het hardst worden
                getroffen door de werkloosheid door middel van speciale
                omscholingsprogramma's voor met uitsluiting bedreigde groepen.
Een arbeidsmarktbeleid dat bijdraagt tot het benutten van deze drie mogelijkheden vormt
niet alleen een onmisbaar complement van het macro-economisch en structureel beleid
op het gebied van het concurrentievermogen, maar draagt tevens bij tot het behoud en de
vergroting van de samenhang en de sociale consensus in de Unie in de lange en moeilijke
strijd tegen de werkloosheid.
Ten einde de doeltreffendheid van de lopende werkzaamheden te vergroten en de
algemene samenhang van de afzonderlijke beleidsmaatregelen te bevorderen, heeft de
Commissie op 8 maart 1995 een Mededeling aan de Raad gepresenteerd waarin zij de
invoering voorstelt, op grond van artikel 103 van het Verdrag, van een procedure voor
toezicht op werkgelegenheidstendensen en het ter zake doende beleid.
Op dit moment is het van belang dat de lidstaten snel hun meerjarenprogramma's
goedkeuren. Deze moeten als maatstaf dienen bij het voortdurende toezicht op het beleid
om werkgelegenheid te scheppen. Deze programma's en het macro-economische kader
van de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid dienen met elkaar in
overeenstemming te zijn.
 ---pagebreak---                                                   - \0-
                           II. TOELICHTEND DOCUMENT
 In dit toelichtend document wordt een overzicht gegeven van de economische situatie en
 vooruitzichten, de voortgang bij de tenuitvoerlegging van de vorige globale richtsnoeren
 en de huidige koers van het economisch beleid. Zoals aangekondigd in de mededeling
 aan de Raad betreffende de follow-up van de Europese Raad in Essen inzake
 werkloosheid1, wordt meer aandacht besteed aan de trends en het beleid met betrekking
 tot de werkgelegenheid.
 Op basis van de analyse in dit toelichtend document beveelt de Commissie een nieuwe
 reeksrichtsnoerenvoor het economische beleid van de lidstaten en van de Gemeenschap
 aan, die duidelijk economische convergentie en het bevorderen van het scheppen van
banen beogen. Deze richtsnoeren bevestigen die van december 1993 en juli 1994, maar
houden tevens rekening met het feit dat het herstel van de economieën van de
Gemeenschap nu veel verder heeft doorgezet en dat de omzetting van het huidige herstel
in een sterke groei op middellange termijn met een aantal risico's gepaard gaat.
 1. INLEIDING
De economische vooruitzichten voor de Gemeenschap blijven gunstig. Het herstel, dat
juist zichtbaar was geworden toen een jaar geleden de globale richtsnoeren voor 1994
werden vastgesteld, is sterker geworden en het patroon ervan - met de export en de
investeringen nog steeds als de meest dynamische componenten - blijft leiden tot
duurzame groei op middellange termijn. Ondanks de negatieve effecten van de recente
onrust op de wisselmarkten zal de groei naar verwachting ook in 1996 bevredigend
blijven. De recente instabiliteit van de wisselkoersen heeft het vertrouwen van het
bedrijfsleven beslist negatief beïnvloed, maar de fundamentele factoren die bepalend voor
de groei zijn, blijven gunstig.
Er is voortgang gemaakt op de weg naar de mate van nominale convergentie die nodig is
voor de overgang naar de EMU. Maar er moet nog meer gebeuren en in sommige
gevallen was de voortgang teleurstellend in vergelijking met hetgeen had kunnen worden
bereikt in het huidige gunstige economische klimaat. De recente instabiliteit van de
valutamarkten, waarvan de oorzaak weliswaar voor een groot deel buiten de
Gemeenschap is gelegen, stelt het gebrek aan convergentie aan de kaak waardoor de
economische resultaten van verscheidene lidstaten nog steeds worden gekenmerkt, en
vooral het gebrek aan geloofwaardigheid van hun plannen voor begrotingsconsolidatie.
          "Follow-up van de Europese Raad in Essen inzake werkloosheid" COM(95) 74 def. van 8 maart 1995
 ---pagebreak--- Aangezien de werkgelegenheid altijd pas met enige vertraging reageert op een opleving
van de bedrijvigheid, wordt de verbetering van de economische situatie nog niet
tegelijkertijd weerspiegeld in een soortgelijk herstel van de arbeidsmarktsituatie, hoewel
 de vermindering van de werkloosheid in deze conjunctuurcyclus naar verwachting veel
 duidelijker zal zijn dan in het begin van de jaren tachtig. Na een nieuwe daling in 1994
zal de werkgelegenheid volgens de ramingen dit jaar en in 1996 met ongeveer 1% per
jaar stijgen, terwijl de werkloosheid ook begint terug te lopen.
Onder deze omstandigheden moet het economisch beleid resoluut worden gericht op de
beide doelstellingen, economische convergentie en het bevorderen van het scheppen van
banen. Dit betekent dat moet worden gestreefd naar een sterke groei zonder inflatie en
met meer werkgelegenheidsschepping.
2. DE ECONOMISCHE SITUATIE EN VOORUITZICHTEN
2.1 GROEIVOORUITZICHTEN
De groei in de Gemeenschap wordt geraamd op gemiddeld 3,1% in 1995 en 2,9% in
 1996, terwijl dit verleden jaar naar schatting 2,7% was. Aldus wordt het in de tweede
helft van 1993 ingezette herstel thans omgezet in een robuuste economische groei, zodat
de reële produktie in de Gemeenschap in 1996 bijna 10% boven het niveau van 1991 zal
liggen.
De economische expansie werd en zal naar verwachting ook in de toekomst worden
gedragen door een sterke uitvoer, investeringsuitgaven en, in mindere mate, een
toeneming van het particuliere verbruik.            Verwacht wordt dat een levendige
wereldhandel bevorderlijk zal zijn voor de communautaire uitvoer, die dit jaar en volgend
jaar reëel met respectievelijk 7,5 en 6,5% zou kunnen stijgen. De investeringsuitgaven,
 die in 1994 naar schatting met 2,4% zijn toegenomen, zullen volgens de ramingen dit jaar
met 6,3% en in 1996 met iets minder dan 6% stijgen. Voor het particuliere verbruik
tenslotte wordt een toeneming van 2,1% dit jaar en 2,5% in 1996 verwacht. Dit
groeipatroon - met in snel tempo stijgende investeringen - komt nauw overeen met wat
nodig is om de voorwaarden voor een lange periode van sterke groei te creëren.
De recente verzwakking van de dollar op de wisselmarkten en de belangrijke depreciaties
van een aantal Europese valuta's hebben een tweeledig effect op de groeivooruitzichten
 ---pagebreak---                                                12
van de Gemeenschap. Enerzijds wordt de totale          Tabel 1
groei vertraagd doordat de communautaire uitvoer            Groei in de Gemeenschap
gemiddeld duurder wordt op de wereldmarkten en            (Procentuele mutatie van het reële
                                                                           BBP)
doordat het vertrouwen van het bedrijfsleven                     1993       1994   1995   1996
negatief wordt beïnvloed door de onzekerheid
                                                       B          -1.7       2.3    2.7    2.6
wegens de onstabiele wisselkoersen. Anderzijds         DK          1.5       4.4    3.3    2.9
kunnen de wisselkoersbewegingen in de                  D          -1.1       2.9    3.0    2.6
Gemeenschap leiden tot differentiële effecten op       GR         -0.5       1.2    1.6    1.8
                                                       E          -1.1       2.0    3.1    3.4
korte termijn op de groeivooruitzichten van landen     F          -1.5       2.7    3.1    2.9
waarvan de valuta's zijn gedeprecieerd in                          4.0       6.3    6.9    5.5
                                                       IRL
vergelijking met die welke zijn geapprecieerd.         I          -0.7       2.2    3.3    3.4
                                                       L           2.1       3.0    3.3    2.9
De fundamentele factoren die bepalend zijn voor NL                 0.3       2.5    3.2    2.8
                                                       A          -0.1       2.7    2.7    2.5
de groei in de Gemeenschap blijven echter gunstig. P              -1.2       1.1    3.0    3.2
De wereldhandel zal zich naar verwachting sterk FIN               -1.6       3.9    5.3    4.2
blijven uitbreiden, terwijl de arbeidsproduktiviteit   S          -2.6       2.2    2.8    3.0
                                                       UK          2.0       3.8    3.1    2.8
en de rentabiliteit van de investeringen in de
Gemeenschap een bemoedigende ontwikkeling EC                      -0.5       2.7    3.1    2.9
                                                       Bron : Economische ramingen van de
vertonen. Ten gevolge daarvan wordt voor de Commissie,             voorjaar 1995
meeste lidstaten een bevredigende groei verwacht
(zie tabel 1), terwijl in Ierland de produktie en de werkgelegenheid gedurende de gehele
periode opmerkelijk snel zouden kunnen stijgen.
2.2. ONTWIKKELING VAN DE WERKGELEGENHEID
Na drie jaar van netto verliezen aan arbeidsplaatsen zal de werkgelegenheid in de
Gemeenschap volgens de prognoses in 1995 en 1996 weer toenemen.                               De
werkgelegenheid in de Gemeenschap daalde in de periode 1992-1994 met in totaal 3,9
procent: 5,8 miljoen banen gingen verloren. In 1995-96 zou de werkgelegenheid kunnen
stijgen met ongeveer 1% per jaar, hetgeen betekent dat in die twee jaar netto ongeveer
3 miljoen banen zouden worden gecreëerd. Aangezien in 1995-96 de beroepsbevolking
met ongeveer 1,4 miljoen personen zal toenemen, zal de verwachte werkschepping een
netto daling van de werkloosheid met ongeveer 1,6 miljoen mogelijk maken.
Dit jaar en volgend jaar zal de werkgelegenheid naar verwachting in alle lidstaten stijgen,
met bijzonder sterke stijgingen in Denemarken, Spanje, Nederland, Zweden, het
Verenigd Koninkrijk en vooral in Luxemburg, Finland en Ierland (zie tabel 2).
 ---pagebreak---                                                               13
De laatste jaren verliep de groei van de arbeidsproduktiviteit op dezelfde wijze als in alle
vorige conjunctuurcycli : een belangrijke vertraging tijdens de recessie (zie tabel 3) en
een versnelling aan het begin van het herstel (3,2% in 1994). Voor 1995 en 1996 echter
wijzen de ramingen op een terugkeer naar de trend van de laatste twintig jaar (ongeveer
2%). Volgens de huidige ramingen zal het werkgelegenheidseffect van de groei van de
communautaire economie derhalve niet kleiner, maar ook niet groter dan de laatste
twintig jaar zijn.
Tabel 2
                                    Werkgelegenheid en werkloosheid
                       (procentuele mutatie en percentage van de beroepsbevolking)
                                  Toeneming van de                                 Werkloosheid
                                    werkgelegenheid
                            1994             1995             1996            1994     1995     1996
        B                    -0.7             0.7                1.0          10.0      9.6      9.1
        DK                   -0.1             2.3                1.1          10.2      8.6      8.0
        D                    -0.9             0.7                0.9           8.4      7.8      7.3
        GR                    1.3             1.0                1.0           9.6      9.6      9.5
        E                    -0.9             1.5                2.0          24.1     23.7     22.8
        F                     0.1             1.1                1.0          12.5     12.1     11.5
        IRL                   2.6             2.7                2.6          15.1     14.1     13.1
        1                    -1.6             0.3                0.8          11.4     11.4     10.9
        L                     2.6             2.8                2.7           3.5      3.6      3.4
        NL                   -0.0             1.3                1.9           7.7      7.6      7.2
        A                     0.2             0.5                0.4           4.0      3.9      3.8
        P                    -0.1             0.4                0.7           6.9      6.7      6.3
        FIN                  -0.8             3.0                2.5          18.5     16.3     14.6
        S                    -0.9             2.0                1.8           7.8      7.2      6.5
        UK                    0.3             1.2                1.1           9.4      8.3      7.8
        EC                   -0.5             1.0                1.1          11.2     10.7     10.1
Bron : Economische ramingen van de Commissie, voorjaar 1995
N.B. : Begin 1995 heeft Eurostat zijn werkloosheidscijfers ingrijpend herzien
De werkgelegenheid in de verwerkende industrie, waar de produktiviteitsstijgingen
bijzonder hoog zijn, liep verleden jaar met ongeveer 2,5% terug, maar zal zich naar
verwachting herstellen met een geraamde toeneming van 0,5% in 1995 en 1,1% in 1996.
De uitbreiding van de werkgelegenheid in deze sector wijst er ook op dat het herstel een
duurzaam groeiproces op gang heeft gebracht.
De verwachte stijgingen van de werkgelegenheid zullen leiden tot een daling van de
werkloosheid van een recordniveau van 11,2% van de beroepsbevolking in 1994 tot
 10,1% in 1996. Sterke dalingen van de werkloosheid zullen in de periode 1994-1996
volgens de prognoses plaatsvinden in Finland (3,9 procentpunten), Denemarken (2,2
punten) en Ierland (2 punten).
 ---pagebreak---                                                             -14
De hoge werkloosheid zal echter haar stempel blijven drukken op de arbeidsmarkt in
Spanje, Ierland en Finland; in Italië en Frankrijk zal de werkloosheid naar raming in 1996
tussen 10,5 en 11,5% blijven bedragen; in België en Griekenland tussen 9 en 9,5%; in de
overige acht lidstaten tenslotte zal de werkloosheid volgens de verwachtingen variëren
van 3,25 % in het geval van Luxemburg tot 8 % in het geval van Denemarken.
Tabel 3
                             Stijging van de arbeidsproduktiviteit
                                       (jaarlijkse procentuele mutatie)
                 1961-73       1974-90         '91         '92        '93        •94         '95         '96     1991-96
    B                4.3           2.0         2.1         2.3       -0.3        3.1          1.9         1.6         1.8
    DK               3.2           1.4         2.9          1.2       2.2        4.5          1.0         1.8         2.2
    D*               4.0           1.9         2.5         3.9        0.7        3.8         2.3          1.8         1.7
    GR               8.1           1.4         5.6        -0.6       -1.5       -0.1         0.6         0.7          0.8
    E                6.5           2.7          1.8         1.9       3.3        2.9          1.6         1.4         2.1
    F                4.7           2.2         0.7         2.2       -0.3        2.6          1.9         1.8         1.5
    IRL              4.3           3.8         2.9         4.5         3.3       3.6         4.1         2.9          3.6
    1                5.5           2.0          0.4         1.8        2.2       3.8          3.0         2.6         2.3
    L                3.0           1.3        -1.0          0.0        0.0       0.4         0.4          0.1           0
    NL               3.9           1.7          0.9         0.4        0.5       2.5          1.9         0.9         1.2
    A                5.0           1.5          0.9         0.0 '      0.4       2.5         2.2          2.1         1.4
    P                6.6           3.4          1.3         1.7        0.8        1.3        2.5          2.5         2.8
    FIN              4.5           2.6        -2.0          3.7        5.0       4.7          2.3         1.6         2.5
    S                3.5           1.1          0.4         3.2        3.2        3.1         0.9         1.2         2.0
    UK               2.9           1.6          1.1         1.6        3.7       3.4          1.8         1.7         2.2
    EC*              4.4           2.0          1.5         2.3        1.5       3.2          2.1         1.8         2.1
Bron : Economische ramingen van de Commissie, voorjaar 1995     * Voor de gemiddelden tot 1991 Duitsland = West-Duitsland
Hoewel de ontwikkeling van de werkgelegenheid en het tempo waarin de werkloosheid
vermindert, vrijwel overeenkomen met de verwachtingen, blijft de werkloosheid een
belangrijke beleidszorg. De huidige en de geraamde ontwikkelingen wijzen op de
noodzaak ervoor te zorgen dat de groei nog vele jaren hoog blijft om het tijdens de
recessie verloren terrein te kunnen terugwinnen en de werkloosheid te doen dalen tot
 onder het niveau dat op het hoogtepunt van de vorige conjunctuurcyclus werd bereikt.
 2.3.       DE VOORUITZICHTEN VOOR DE INFLATIE EN DE
            BEGROTINGSCONVERGENTIE
 Met betrekking tot de inflatie was de voortgang groter dan op enig ander
 convergentiegebied in de Gemeenschap. Gemeten aan de deflator van het particuliere
 verbruik, daalde de gemiddelde inflatie in de Gemeenschap van een recordniveau van
 ---pagebreak---                                                  15
5,6 % in 1991 tot 3,2 % in 1994 en zal zij naar verwachting dit jaar en in 1996 op het
niveau van 1994 blijven. Het doel dat de Gemeenschap zich in de richtsnoeren had
gesteld, namelijk een inflatie tussen de 2 en 3 % in 1996 als eerste stap op de weg naar
prijsstabiliteit, zal derhalve niet volledig worden bereikt.
In 1994 hadden tien lidstaten een inflatie van 3 % of minder, terwijl de overige een
inflatie van meer dan 3 % hadden. Voor 1995 en 1996 worden wijzigingen in de
landensamenstelling van deze groepen voorspeld : de inflatie in Ierland en Oostenrijk zal
dit jaar tot onder de 3 % dalen en in 1996 in Ierland nog verder tot 2,7 %, terwijl in
Oostenrijk een stabilisatie net onder 3 % zou optreden; in Zweden en Finland zou de
inflatie oplopen tot ongeveer 3,3 % volgend jaar; in het Verenigd Koninkrijk zou het
niveau stabiel blijven op 3 % dit jaar en volgend
                                                           Tabel 4
jaar.
                                                                            Inflatie
                                                                       (Procentuele mutatie,
                                                               deflator van het particuliere verbruik)
De prijsconvergentie lijkt verzekerd in de groep                     1993     1994        1995      1996
lidstaten waar appreciaties van de effectieve
                                                           B           2.6       2.4        1.9        2.4
wisselkoersen worden waargenomen.               In acht    DK           1.0      1.7        2.3        2.7
lidstaten (België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk,       D            3.8      2.7        2.3        2.5
Ierland, Luxemburg, Nederland en Oostenrijk) zal           GR         13.6      10.9        9.6        8.9
de inflatie naar verwachting dit jaar en volgend jaar      E            5.6      5.1        4.9        4.5
                                                           F            2.2      1.8        1.9        2.1
onder de 3 % blijven.
                                                           IRL          1.6      3.0        2.9        2.7
                                                           1            5.1      4.7        5.2        4.5
                                                           L            3.6      2.2        2.3        2.5
In Portugal en Finland, waar zich onlangs ook
                                                           NL           2.1      2.2        1.8        2.2
appreciaties van de effectieve wisselkoersen hebben        A            3.5      3.3        2.8        2,9
voorgedaan, zijn de inflatievooruitzichten minder          P            7.9      5.1        4.5        4.5
bemoedigend.          Na een belangrijke daling ten        FIN          3.9      1.6        1.7        3.3
                                                           S            5.8      3.0        3.2        3.2
 opzichte van het niveau van 1993 en een kleinere          UK           3.4      2.5        3.0        3.0
daling ten opzichte van verleden jaar zal de inflatie
                                                           EC           4.0      3.2        3.2        3.2
in Portugal zich naar verwachting dit jaar en
                                                           Bron: Ramingen van de diensten van de
volgend jaar stabiliseren op 4,5 %. Voor Finland           Commissie, voorjaar 1995
 daarentegen wordt voor volgend jaar een sterke
 stijging van de inflatie geraamd.
 De inflatievooruitzichten blijven onzeker in de lidstaten die de laatste maanden hun
 valuta hebben zien depreciëren (Italië, Griekenland, Zweden, Spanje en het Verenigd
Koninkrijk). Hoewel kan worden geargumenteerd dat de inflatoire gevolgen van de
 depreciatie pas zouden optreden wanneer de werkelijke produktie het potentieel te boven
 gaat, doen de onzekerheid over het exacte niveau van dit verschil en de mogelijkheid dat
 de potentiële produktie tijdens de recessie gedaald kan zijn, vermoeden dat het risico van
 een inflatiestijging de vooruitzichten overheerst.
 ---pagebreak---  Griekenland, Spanje, Italië en Portugal vertonen thans en naar verwachting ook in de
toekomst een minder bevredigende prijsconvergentie in de Gemeenschap, zij het in
uiteenlopende mate, en de inflatie in Zweden zal niet vertragen gedurende de
ramingsperiode.
Volgens de prognoses zal de inflatie in het Verenigd Koninkrijk in 1995 en 1996 stabiel
blijven op 3 %. Er bestaat echter grote onzekerheid over de inflatievooruitzichten
wegens het feit                      dat het Verenigd Koninkrijk,                                   naast de recente
wisselkoersontwikkelingen, in 1996 vier jaar van sterke groei zal hebben doorgemaakt en
de overcapaciteit aanzienlijk zal zijn verminderd. In het Verenigd Koninkrijk, maar ook
in Finland en Zweden waar in het kader van het monetaire beleid een streefcijfer voor de
inflatie is vastgesteld, is waakzaamheid een essentieel ingrediënt van de beleidskoers.
Tabel 5
                          Nominale mutatie van de effectieve wisselkoersen
                                          (ten opzichte van 19 industriële partners)
          Jaarlijkse procentuele mutatie                                  Cumulatieve mutatie sinds 1991
               1992        1993          1994        1995*                        1992        1993            1994         1995*
  B                 2.3        0.8           1.6          5.3       B               2.3         3.1             4.8         10.3
  DK                2.8        2.1           0.1          5.3       DK              2.8         4.9             5.0         10.5
  D                 3.3        2.7           0.1          6.8       D               3.3         6.1             6.3         13.4
  GR               -7.7       -9.6          -7.1         -3.3       GR             -7.7      -16.6           -22.5         -25.0
  E               -1.8      -13.1           -6.7         -2.1       E              -1.8      -14.7           -20.4        -22.1
  F                 3.6        1.9           0.6          4.0       F               3.6         5.5             6.1         10.4
  IRL               2.8       -5.9           0.3         -0.4       IRL             2.8        -3.3              -3         -3.5
  1               -2.7      -16.9           -4.6       -14.3        I             -2.7       -19.2           -22.9        ^33.9
  NL                2.4        3.0           0.4          5.2       NL              2.4         5.5             6.0         11.4
 A                  2.6        2.4           0.0          4.9       A               2.6         5.1             5.0         10.1
  P                 3.6       -7.6          -4.7          2.8       P               3.6        -4.3            -8.7         -6.2
  FIN            -12.7      -14.8            7.5          9.3       FIN          -12.7       -25.7           -20.1        -12.6
 S                  1.3     -19.3           -1.2         -4.7       S               1.3      -18.2          -19.1         -22.8
  UK              -3.6        -9.0           0.2         -4.0       UK            -3.6       -12.3           -12.1        -15.6
  EC                2.2     -13.1           -2.2          1.4       EC              2.2      -11.2           -13.2        -12.0
Bron : Diensten van de Commissie * Uitgaande van de veronderstelling dat de wisselkoersen constant zullen blijven op hun niveau van
april 19951
Een opmerkelijk kenmerk van de inflatiecijfers sedert 1993 is dat ondanks de ernstige
recessie de gemiddelde inflatie in de Gemeenschap boven de 3 % is gebleven. Weliswaar
vertonen een groot aantal landen momenteel een bevredigende prijsontwikkeling, maar in
ongeveer een derde van de lidstaten is de inflatie nog een reden tot bezorgdheid. Daar
 ---pagebreak---                                               17
 komt nog bij dat voor dit jaar en volgend jaar geen verdere voortgang bij de
 inflatiebestrijding wordt verwacht.
 De kennelijke hardnekkigheid van de inflatie zou de invloed van verscheidene elkaar
 versterkende factoren kunnen weerspiegelen. Enerzijds is de tijdens de recessie ontstane
 reservecapaciteit wellicht kleiner dan doorgaans wordt geschat. Dit kan het gevolg zijn
 van meetfouten of van een versnelde ontmanteling van verouderde produktiecapaciteit.
 Anderzijds zijn de aangekondigde monetaire en vooral budgettaire beleidsmaatregelen
wellicht nog niet geloofwaardig genoeg en kunnen zij de verwachtingen over de
toekomstige inflatie niet significant beïnvloeden. Daarnaast hebben in sommige lidstaten
valutadepreciaties bijgedragen tot de inflatie. Tenslotte is het mogelijk dat in
verscheidene landen van de Gemeenschap niet-concurrentiële voorwaarden blijven
 overheersen ondanks de pogingen de interne markt te implementeren.
Deze overwegingen impliceren dat voor een verdere vermindering van de inflatie
maatregelen nodig zijn die de geloofwaardigheid van het beleid bevorderen, het
aanpassingsvermogen van de werknemers in een veranderend economisch klimaat
verbeteren en ook de mededinging bevorderen. Met name is het belangrijk de
geloofwaardigheid te verhogen van de lage inflatiestreefcijfers, zodat zij in de
betalingsgewoonten          kunnen       worden      verwerkt,       en      van       de
begrotingsconsolidatieprogramma's.
De begrotingsconvergentie in de Gemeenschap blijft moeizaam. Uit tabel 6 blijkt dat
voor de Gemeenschap als geheel het vorderingentekort van de totale overheid, dat in het
recessiejaar 1993 een recordniveau van 6,3 % van het BBP bereikte, volgens de huidige
ramingen geleidelijk zal dalen tot 4,5 % van het BBP in 1995 en 3,9 % in 1996.
Tussen 1994 en 1996 wordt de grootste daling van het tekort verwacht in Finland en
Zweden (respectievelijk 4,6 en 4,5 procentpunten van het BBP), gevolgd door het
Verenigd Koninkrijk (4 punten), Denemarken (2,8 punten) en Griekenland (2,3 punten).
Voor vijf andere landen, België, Spanje, Frankrijk, Italië en Portugal, wordt een
vermindering van het tekort met tussen 1 en 2 procentpunten van het BBP verwacht,
terwijl binnen deze groep Spanje en Frankrijk vermoedelijk de grootste vooruitgang
zullen maken. Er worden geen belangrijke veranderingen verwacht voor de vijf
resterende lidstaten, die naast Nederland en Oostenrijk de drie landen omvatten waar in
1994 het tekort onder de referentiewaarde van 3 % van het BBP lag, namelijk Duitsland,
Ierland en Luxemburg. Volgens de huidige ramingen zal in zeven lidstaten het tekort van
de totale overheid in 1996 op of onder het niveau van de referentiewaarde van 3 % van
het BBP liggen.
De ramingen zijn gebaseerd op de veronderstelling dat het beleid niet zal worden
gewijzigd; niet alle lidstaten hebben echter hun concrete begrotingsplannen voor 1996
 ---pagebreak---                                                      - 18
reeds bekendgemaakt. Een implicatie van deze veronderstelling voor de geraamde
begrotingsaanpassing wordt verschaft door de splitsing van de mutatie van het
vorderingentekort in een conjunctureel en een discretionair deel. Uit tabel 7 blijkt dat
gedurende drie jaren van sterke groei (1994-96) naar verwachting slechts kleine
verminderingen van de structurele tekorten zullen optreden. De cumulatieve daling van
het communautaire vorderingentekort met 1,6 punten van het BBP tussen 1994 en 1996
weerspiegelt een discretionaire vermindering van het tekort met slechts 0,8 % van het
BBP.
Tabel 6
                                Tekort van de totale overheid
                                          (in % van het BBP)
                             1993                  1994                     1995         1996
        B                      6.6                   5.3                      4.2          3.9
        DK                     4.5                   4.0                      1.9          1.2
        D                      3.3                   2.5                      2.1          2.4
        GR                   13.2                   12.5                    11.3         10.2
        E                      7.5                   6.6                      6.0          4.8
        F                      6.1                   6.0                      4.9          3.9
        IRL                    2.4                   2.3                      2.8          2.6
        1                      9.6                   9.0                      7.9          8.1
        L                     -2.1                  -2.3                     -1.4         -1.5
        NL                     3.3                   3.1                      3.2          2.5
        A                      4.1                   4.0                      4.6          3.9
        P                      7.0                   5.8                      5.6          4.7
        FIN                    7.8                   5.6                      5.0          1.1
        S                     13.4                  10.4                      9.1          5.8
        UK                     7.8                   6.9                      4.8          2.9
        EC                     6.3                   5.5                      4.5          3.9
Bron : Economische ramingen van de Commissie, voorjaar 1995; (-) geeft een overschot aan
Het aanhoudend gebrek aan evenwicht op de begrotingen heeft in belangrijke mate
bijgedragen tot de stijging van de overheidsschuld in de Gemeenschap. Aan het begin
van dit decennium bedroeg de verhouding van de overheidsschuld tot het BBP in de
Gemeenschap 55,8 %; zoals men in tabel 8 kan zien, liep de overheidsschuld op tot
66,2 % in 1993, en verwacht wordt dat zij verder zal stijgen tot 70,4 % van het BBP in
 1996. Naar verwachting zullen in 1996 vier lidstaten (Duitsland, Frankrijk, Luxemburg
 en het Verenigd Koninkrijk) een lagere schuldratio hebben dan de referentiewaarde van
 60 % van het BBP. In zes van de overige lidstaten (Griekenland, Spanje, Oostenrijk,
Portugal, Finland en Zweden) zal de schuldratio vermoedelijk stijgen, terwijl in de andere
vijf (België, Denemarken, Ierland, Italië en Nederland) een daling tegemoet kan worden
 gezien. Ondanks de goede groeivooruitzichten wijzen deze ontwikkelingen erop dat veel
 ambitieuzere begrotingsplannen dan waaraan momenteel wordt gedacht, nodig zijn om in
 ---pagebreak---                                                               19
verscheidene gevallen de schuldratio te stabiliseren en ondubbelzinnig op een
neerwaartse koers te brengen.
Op middellange termijn wordt voor de periode 1993-1996 in vier lidstaten (België,
Denemarken, Ierland en Nederland) een daling van de schuldratio verwacht, die het
grootst zal zijn in Ierland (16,2 procentpunten van het BBP), gevolgd door België en
Denemarken (4,9 punten) en Nederland (4,3 punten).
Tabel 7
 Mutatie van het werkelijke en het voor conjunctuur gecorrigeerde tekort
                                         van de totale overheid
                                                 (in % van het BBP)
               Mutatie van het werkelijke tekort                 Mutatie van het voor conjunctuur
                                                                          gecorrigeerde tekort
             1993          1994      1995           1996        1993         1994         1995         1996
  B           -0.1         -1.3       -1.1          -0.3         -2.4         -1.0         -0.8         0.1        B
  DK            1.6        -0.5       -2.1          -0.7          1.2          0.8         -1.3        -0.4        DK
  D            0.4         -0.8       -0.4           0.3         -1.4         -0.7         -0.3         0.3        D
  GR           0.9         -0.7       -1.2          -1.1          0.2         -0.8         -1.1        -0.9        GR
  E            3.3         -0.9       -0.6          -1.2          0.9         -1.3         -0.2        -0.7        E
  F            2.2         -0.1       -1.1          -1.0          0.5          0.1         -0.7        -0.5        F
  IRL          0.0         -0.1        0.5          -0.2         -0.8          0.5          1.2        -0.2        IRL
  1            0.1         -0.6       -1.1           0.2         -1.2         -0.4         -0.6         0.8        I
  L*          -1.3         -0.2        0.9          -0.1         -2.0         -0.4          1.1        -0.3        L
  NL          -0.6         -0.2        0.1          -0.7         -2.2         -0.2          0.7        -0.4        NL
  A            2.1         -0.1        0.6          -0.7          0.9          0.1          0.7        -0.6        A
  P            3.7         -1.2       -0.2          -0.9          2.1         -1.7          0.1        -0.4        P
  FIN           1.9        -2.2       -0.6          -3.9          0.1         -0.6          1.9        -2.4        FIN
  S             5.6        -3.0       -1.3          -3.3          2.4         -2.0          0.0        -1.9        S
  UK            1.7        -0.9       -2.1          -1.9          1.4         -0.1         -1.6        -1.6        UK
  EC            1.2        -0.8       -1.0          -0.6         r0.4         -0.5         -0.5        -0.3        EC
Bron : Economische ramingen van de Commissie, voorjaar 1995; (-) geeft een daling aan, (+) geeft een         stijging aan
van de respectieve tekorten
* Luxemburg heeft een overschot, dus (-) geeft een stijging aan, (+) geeft een daling aan van het overschot.
In Frankrijk wordt een stijging van de schuldratio tot 52,8 % van het BBP in 1996
verwacht, terwijl in het Verenigd Koninkrijk voor dit jaar en volgend jaar een stabilisatie
op 51,5 % van het BBP wordt verwacht. In Duitsland weerspiegelt de sterke stijging
van de schuldratio dit jaar, de overname door de overheid van extrabudgettaire
verplichtingen in verband met de eenmaking.
In Griekenland en Italië wordt voor de periode 1993-1996 een stijging van de schuldratio
met respectievelijk 1 en 5 punten verwacht. In Italië heeft de schuldratio in 1994
waarschijnlijk haar hoogste niveau bereikt en ten opzichte van dit referentiepunt wordt
voor dit jaar en volgend jaar een bescheiden aanpassing verwacht.
 ---pagebreak---                                                               20
In Griekenland, waar de schuldratio ook reeds zeer hoog is, zal de schuldconvergentie
dit jaar en volgend jaar slechter worden.
Tenslotte wordt ook een achteruitgaande convergentie op basis van het schuldcriterium
verwacht in Spanje en Portugal, waar de schuldratio tussen 1993 en 1996 zou kunnen
stijgen met respectievelijk 5,3 en 4,1 punten tot respectievelijk 65,2 en 70,7 % van het
BBP in 1996.
Tabel 8
                               Brutosçhuld van de totale overheid
                                                  (in % van het BBP)
                                1993                      1994                     1995                      1996
         B                       137.2                     136.1                    134.3                     132.3
         DK1)                      80.3                     75.6                     76.1                      75.4
         D                         48.2                     50.1                     58.2                      58.1
         GR                      115.2                     114.1                    115.3                     116.2
         E                         59.9                     62.3                     64.6                      65.2
         F                         45.8                     48.5                     51.2                      52.8
         IRL                       97.0                     89.8                     84.6                      80.8
         I                       119.4                     125.4                    124.9                     124.4
         L                          6.9                       7.2                      7.6                      7.8
         NL                        81.4                     78.1                     78.1                      77.1
        A                          62.8                     64.5                     66.2                      67.4
         P                         66.6                     69.2                     70.5                      70.7
         FIN                       57.1                     60.1                     64.4                      64.6
         S                         76.2                     79.1                     84.6                      85.7
         UK                        48.5                     50.1                     51.5                      51.5
         EC                        66.2                     68.1                     70.3                      70.4
Bron : Economische ramingen van de Commissie, voorjaar 1995
 (1) De deposito's van de overheid bij de centrale bank, de in het bezit van de overheid zijnde niet-overheidsobligaties en
de schuld in verband met overheidsondernemingen beliepen in 1994 23,4 % van het BBP
 (2) De sterke stijging van de Duitse schuldratio in 1995 wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de overname door de
overheid van extrabudgettaire verplichtingen in verband met de eenmaking, waarvan de belangrijkste de schuld van de
"Treuhandanstalt" is
Ook met betrekking tot de schuldratio van de drie nieuwe lidstaten hebben zich
zorgwekkende ontwikkelingen voorgedaan. De sterke stijgingen in de periode 1993-
 1996 weerspiegelen in belangrijke mate het effect van de recessie, maar het is ook
duidelijk dat ambitieuzere aanpassingsplannen noodzakelijk zijn om de stijging van de
schuldratio een halt toe te roepen en uiteindelijk een ommekeer in haar ontwikkeling
teweeg te brengen. In mei 1995 heeft Oostenrijk een convergentieprogramma ingediend
en Zweden zal dit, naar verwachting, in juni doen.
Het is mogelijk dat het aanhoudende gebrek aan evenwicht op de begrotingen van de
lidstaten en het uitblijven van beslissende voortgang bij de begrotingsconsolidatie in
periodes van sterke economische groei, ook te maken hebben met het belang van de
begrotingsinstellingen en -procedures bij de bepaling van de begrotingstekorten alsmede
 ---pagebreak---                                                 21
 met de aard van het politieke overleg. In verscheidene landen van de Gemeenschap
 spelen de regels volgens welke het begrotingsbeleid wordt goedgekeurd en wijzigingen
 in de begrotingsplannen mogelijk zijn, een zeer belangrijke rol bij het uiteindelijke
 resultaat. Het is ook mogelijk dat de middelen waarmee de begrotingsconsolidatie wordt
 nagestreefd, niet altijd leiden tot begrotingsdiscipline; het kan bij voorbeeld wenselijk zijn
 verbeterde begrotingsprocedures te combineren met budgettaire streefcijfers om het
 waarschijnlijker te maken dat de begrotingsprogramma's werkelijk worden uitgevoerd
 zoals gepland.
Het belang van deze overwegingen is nu evidenter geworden, zowel omdat het
 noodzakelijk is alle wegen tot versterking van de begrotingsdiscipline in de lidstaten te
verkennen, als om het waarschijnlijker te maken dat door een zo groot mogelijke groep
 landen aan de criteria inzake begrotingsconvergentie wordt voldaan vóór de overgang
naar fase III van de EMU.
Uit de ramingen voor 1996 blijkt dat, met de aanpassingsmaatregelen die duidelijk zijn
gespecificeerd door de lidstaten die budgettaire streefcijfers                      in hun
convergentieprogramma's hebben opgenomen, de begrotingsdoelstellingen niet uniform
zullen worden nageleefd. Bijsturing om het voor het tekort vastgestelde streefcijfer van
het convergentieprogramma te halen, is vereist, zij het in uiteenlopende mate, in de
gevallen van België, Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk en Portugal; in al deze
gevallen is het geraamde tekort groter dan het in het convergentieprogramma
opgenomen streefcijfer. Anderzijds zullen Denemarken, Ierland, Nederland en het
Verenigd Koninkrijk naar verwachting de doelstellingen voor het tekort volgend jaar
halen. Van de nieuwe lidstaten heeft Oostenrijk onlangs een convergentieprogramma
ingediend en zal Zweden dit in juni doen. In beide gevallen zouden ambitieuzere
streefcijfers vereist zijn om de begrotingsconvergentie te verzekeren. In Finland
tenslotte, waar een grote inspanning wordt gedaan om de begroting te consolideren,
dient het beleid ervoor te zorgen dat de geraamde vermindering van het tekort in 1996
inderdaad wordt gerealiseerd.
3. DE BELEIDSDOELSTELLINGEN EN -RISICO'S
In de globale richtsnoeren van december 1993 en juli 1994 werd in grote lijnen de koers
uitgezet voor het beleid om tot economische convergentie te komen en de schepping van
banen te bevorderen. De globale richtsnoeren van 1995 moeten deze doelstellingen
bevestigen. Tevens moet bij het aanbevolen beleid rekening worden gehouden met de
risico's en problemen die de huidige economische vooruitzichten kenmerken.
De communautaire economie groeit nog in het enkele maanden geleden voorspelde
tempo, ook al zijn de groeivooruitzichten minder gunstig geworden. Aan de verbetering
van de indicatoren van het vertrouwen van de consumenten en het bedrijfsleven kwam
 ---pagebreak---                                               22
aan het begin van dit jaar een eind, nog vóór de recente periode van onstabiele
wisselkoersen. Bovendien zou een nieuwe periode van zwakte van de US dollar ten
opzichte van de Europese valuta's leiden tot een klimaat van grotere onzekerheid,
waardoor de geraamde positieve groei in gevaar zou kunnen komen. Anderzijds dient
erop te worden gewezen dat, zoals reeds opgemerkt, de voornaamste factoren die de
groeivooruitzichten bepalen - met name de wereldhandel en de rentabiliteit van de
investeringen - goed blijven en dat een sterkere groei dan thans wordt geraamd, niet
uitgesloten is. Het economisch beleid moet derhalve gericht zijn op de voorkoming van
ontwikkelingen die de voortzetting van het groeiproces in gevaar zouden kunnen
brengen.
Het eerste risico waaraan moet worden gedacht, is een hernieuwde opleving van de
inflatie. Wat betreft de gevolgen van de recente valutabewegingen voor de inflatie,
kunnen twee groepen landen worden geïdentificeerd : enerzijds de landen waarvan de
valuta's een effectieve appreciatie te zien gaven en die derhalve vermoedelijk
prijsstabiliteit zullen "importeren", en anderzijds de landen waarvan de valuta's zijn
gedevalueerd (met name Italië) en waarvan de inflatie, onder overigens gelijke
omstandigheden, een tendens tot stijging zal vertonen. Over het geheel genomen zouden
hierdoor de inflatiecijfers verder uiteen kunnen gaan lopen dan vóór de recente perikelen
op de wisselmarkten.
Inflatie kan ook worden veroorzaakt door het feit dat de werkelijke groei van de
economie de potentiële groei benadert of overschrijdt, vooral in 1996, hetgeen zou leiden
tot capaciteitstekorten die op hun beurt weer tot inflatie leiden. Dit risico wordt minder
evident als de investeringen van het bedrijfsleven in de Gemeenschap de komende paar
jaar belangrijk toenemen. Voorts bestaat het gevaar dat de loonakkoorden hoger zullen
uitvallen dan momenteel geraamd en opwaartse druk op de prijzen zullen uitoefenen
en/of tot een verminderde investeringsrentabiliteit zullen leiden. Dit gevaar kan ook
ontstaan uit de wens om te snel en ten koste van de groei en de werkgelegenheid te
worden gecompenseerd voor de geringe stijgingen of in sommige gevallen de werkelijke
dalingen van de reële lonen gedurende de periode 1993-94 van trage groei en stijgende
werkloosheid. Verwacht wordt dat in sommige landen de lonen in 1995-96 reeds te
 sterk zullen stijgen.
 Het tweede, zorgwekkender probleem is dat de begrotingssituatie in verscheidene
 lidstaten onbevredigend blijft. Er zijn derhalve grotere consolidatie-inspanningen nodig
 en het wegwerken van de structurele begrotingstekorten moet nu worden aangepakt,
 tijdens het herstel, wanneer de lidstaten ook kunnen profiteren van de werking van
 automatische stabilisatoren. Voorts blijven door het nog hoge niveau van de
 overheidsschuld verscheidene lidstaten zeer kwetsbaar voor renteschokken, die mogelijk
 verband houden met onzekerheid over begrotings-, wisselkoers- en prijsontwikkelingen
 ---pagebreak---                                             -23
en in die landen de tijdens het herstel te verwachten voortgang bij de
begrotingsconsolidatie effectief ongedaan zouden kunnen maken.
Tenslotte kunnen, zoals reeds werd opgemerkt in het economisch jaarverslag van 1995
van de Commissie, de tijdens het herstel ontstane gunstige economische omstandigheden
aanleiding geven tot "verwaarlozing van de aanpassing". Zo zou het kunnen gebeuren
dat de overheden de structurele oorzaken van de hoge begrotingstekorten minder
energiek aanpakken, aangezien het herstel een positieve conjuncturele bijdrage tot de
belastingontvangsten en tot het begrotingsevenwicht levert. Voorts kunnen de
maatregelen tot opheffing van de rigiditeit van de arbeidsmarkt op korte termijn minder
urgent lijken als de werkgelegenheid weer begint toe te nemen en de werkloosheid daalt.
Een dergelijke verslapping van de consolidatie- en hervormingsinspanningen zou de
geslaagde omzetting van het herstel in een duurzaam en werkscheppend groeiproces
ernstig in gevaar brengen, bijdragen tot een onevenwichtige combinatie van
beleidsmaatregelen en het risico van een nieuwe recessie verhogen.
Om de convergentie te versterken en de economische groei te verduurzamen zal op een
verstandige manier gebruik moeten worden gemaakt van de door het huidige herstel
geboden kansen. Het is duidelijk dat de loonontwikkelingen een belangrijke bijdrage
zullen leveren tot de inflatieconvergentie.
Als de nominale lonen sneller beginnen te stijgen met de consolidatie van de groei, vooral
voordat de werkloosheid belangrijk daalt, waardoor tevens de inflatie zal toenemen,
zullen de lidstaten wellicht nog een fase van deflatie moeten ondergaan; bij de huidige
werkloosheidsniveau's kunnen zij zich dat slecht veroorloven. Een gematigde stijging
van de lonen zal ook bijdragen tot de bevordering van de investeringen. Het recente
herstel van de particuliere investeringen weerspiegelt de gunstige economische
vooruitzichten en lonen die minder snel stijgen dan de arbeidsproduktiviteit. Als de
investeringsuitgaven duurzaam op een hoog niveau blijven, zullen zij bijdragen tot de
verhoging van de potentiële produktie en tot de bevordering van de schepping van
werkgelegenheid.
Voor een verstandig gebruik van het herstel is het nodig dat de lidstaten eerst en vooral
hun openbare financiën consolideren.          Een houdbare begrotingssituatie is een
noodzakelijke voorwaarde om de groei en een duurzame werkgelegenheidsschepping te
ondersteunen. Het is duidelijk dat er een onderlinge samenhang bestaat tussen de
beleidsmaatregelen die vereist zijn om de groei op lange termijn te verduurzamen, het
scheppen van banen te bevorderen en de werkloosheid te verminderen, en de
convergentie te versterken.
 ---pagebreak---                                                24
De recente ontwikkelingen op de valutamarkten geven aan hoe belangrijk stabiliteit van
de wisselkoersen in de Gemeenschap is voor de bevordering van de economische
integratie en de voltooiing van de interne markt. Wijzigingen van de wisselkoersen
kunnen leiden tot een verkeerde allocatie van middelen wanneer investeringsbeslissingen
die worden genomen op grond van de verwachting dat een depreciatie van de munt
concurrentievoordelen zal opleveren, uiteindelijk achterhaald blijken als de
concurrentiepositie wordt ondermijnd door een nominale koersappreciatie of door
hogere inflatie. Voorts ondergraaft de mogelijkheid van een depreciatie van de
wisselkoers de loon- en prijsdiscipline, aangezien een verlies van concurrentievermogen
althans tijdelijk kan worden goedgemaakt door een devaluatie; daardoor wordt het
moeilijk de inflatie terug te dringen en prijsstabiliteit te bereiken. Aangezien devaluaties
tenslotte vooruitzicht bieden op een tijdelijke verbetering van het concurrentievermogen,
verschaffen zij de mogelijkheid een beleid te voeren dat ten koste van de buurlanden
gaat, hetgeen niet verenigbaar is met de voltooiing van de interne markt.
4. HET BELEID
Het hoofddoel van het economische beleid in deze conjunctuurfase is ervoor te zorgen
dat het huidige herstel vertaald wordt in werkscheppende groei zonder inflatie. Gezien
de risico's waardoor de economische vooruitzichten worden bedreigd, en omdat een nog
grotere convergentie vereist is, dienen het macro-economische beleid en het
structuurbeleid te worden gericht op het veilig stellen van de prijsstabiliteit, het
bevorderen van begrotingsconsolidatie, en het versterken van de dynamiek en het
concurrentievermogen van de Gemeenschap.
4.1.      MACRO-ECONOMISCH BELEID
Het hoofddoel van het macro-economisch beleid zal zijn een stabiel kader in stand te
houden dat zal voorkomen dat de spanningen optreden die hebben bijgedragen tot de
recessie van 1992-93 en dat zal bijdragen tot een voortdurende, gestadige verhoging van
de potentiële produktie. Zoals in de vorige hoofdstukken werd uiteengezet, geven de
belangrijkste ontwikkelingen aanleiding tot bezorgdheid op beide fronten. Tegelijkertijd
zijn, met de consolidatie van de groei en de nadering van fase III van de EMU, de
uitdagingen waarvoor de lidstaten zich gesteld zien, groter geworden, terwijl de
uiteenlopende trends die zijn ontstaan ten gevolge van wisselkoerswijzigingen, ook
belangrijke vragen hebben doen rijzen over de geschiktheid van de verschillende vormen
van economisch beleid.
Het veilig stellen en bevorderen van de voortgang bij de inflatiebestrijding en het
verduurzamen van de groei is een cruciale uitdaging voor het monetaire en
wisselkoersbeleid in de huidige conjunctuur. Een noodzakelijke bijdrage tot de
 ---pagebreak---                                             -25
verdediging van de prijsstabiliteit in deze context zal moeten worden geleverd door
beleidsmaatregelen tot consolidatie van de begrotingen. Dergelijke beleidsmaatregelen
zijn in vrijwel alle lidstaten vereist, maar zij zijn vooral dringend noodzakelijk in de
lidstaten waar begrotingstekorten en een stijgende schuldenlast, en de daarmee gepaard
gaande inflatie en ontwikkelingen op de wisselmarkten, het monetaire beleid het zwaarst
belasten en waar de risico's van een belangrijke stijging van de inflatie het grootst zijn.
Even noodzakelijk is een beleid ter bevordering van niet-inflatoire loonontwikkeling en,
op langere termijn, verhoogde mededinging op produktmarkten.
Stabiele wisselkoersen in de Gemeenschap zijn essentieel voor de goede werking van de
interne markt.       In lidstaten waar de begrotingssituatie divergeert en waar
wisselkoersdepreciaties zijn opgetreden (Griekenland, Spanje, Italië en Zweden) is het
van essentieel belang dat er doortastend en geloofwaardig wordt opgetreden om de
begrotingsconsolidatie te bevorderen. Meer in het algemeen zullen geloofwaardige
maatregelen met het oog op begrotingsconsolidatie bijdragen tot de vermindering van de
instabiliteit van de wisselkoers. Dit zal niet alleen bijdragen tot het wegnemen van de
bezorgdheid over ontwrichtingen van de mededinging in de interne markt, maar het zal
ook de voorwaarden creëren voor verlagingen van de rentetarieven, en het zal
uiteindelijk de tenuitvoerlegging van het begrotingsaanpassingsprogramma
vergemakkelijken.
Een op consolidatie gericht begrotingsbeleid zal een cruciale rol vervullen bij de
vermindering van de risico's van een stijging van de inflatie, instabiliteit van de
wisselkoersen, en een verdere verergering van het gebrek aan evenwicht op de
begrotingen.
Begrotingsconsolidatie is niet alleen noodzakelijk om stabiele inflatieverwachtingen te
bevorderen, maar ook om de voortgang bij het terugdringen van de inflatie vol te
houden. Dit is vooral belangrijk in lidstaten met een hardnekkig gebrek aan evenwicht
op de begroting en met een hardnekkige inflatie (Griekenland, Italië en Spanje). Het
uitblijven van belangrijke vorderingen bij het herstel van het begrotingsevenwicht, vooral
in een klimaat van sterke groei, zal de onzekerheid over de bedoelingen van de
begrotingsautoriteit verhogen. Deze onzekerheid heeft ertoe bijgedragen de reële
rentetarieven te verhogen en aldus de begrotingsconsolidatie weer moeilijker te maken in
verscheidene lidstaten.
Onvoldoende geloofwaardigheid van de plannen voor begrotingsconsolidatie kan ook
worden weerspiegeld in onstabiele wisselkoersen, hogere reële rentetarieven en
stijgingen van de renteverschillen met andere landen. Binnenlandse en internationale
beleggers die houders van overheidspapier zijn, eisen een verhoging van het rendement,
of een sterke wisselkoers, om het verhoogde risico te compenseren, een combinatie van
omstandigheden die schadelijk is voor zowel de groei als de begrotingsaanpassing. De
 ---pagebreak---                                              -26
 instabiliteit waardoor de wisselkoersen in Griekenland, Spanje, Italië en Zweden worden
gekenmerkt, is deels een weerspiegeling van het voortdurende uitblijven van een
 oplossing voor de begrotingsproblemen.
 Op middellange termijn zal de begrotingsconsolidatie bijdragen tot de verhoging van het
niveau van de nationale besparingen en via deze weg tot de verhoging van het niveau van
de potentiële produktie.
Voor de naleving van de convergentiecriteria op begrotingsgebied zullen grote
inspanningen moeten worden geleverd. Volgens de ramingen van het voorjaar 1995
zullen voor zeven lidstaten in 1996 de tekorten onder de referentiewaarde van 3 % van
het BBP liggen (Denemarken, Duitsland, Ierland, Nederland, Finland en het Verenigd
Koninkrijk; Luxemburg zal naar verwachting een overschot hebben). In deze lidstaten
moeten de inspanningen om de openbare financiën te consolideren, vastberaden worden
voortgezet. In België, Frankrijk en Oostenrijk zou de referentiewaarde voor het tekort
in 1996 haalbaar zijn, mits de aanpassing met hernieuwde energie wordt voortgezet.
Hoewel er geen ramingen bestaan voor de jaren daarna, is het duidelijk dat voor de
overige lidstaten de naleving van de convergentiecriteria op begrotingsgebied tegen 1999
nog meer dan thans een hoofddoelstelling van het beleid moet worden.
De in de afzonderlijke lidstaten vereiste combinatie van beleidsmaatregelen weerspiegelt
de ongelijke verdeling van de beleidsrisico's. De lidstaten waarvan de valuta's de
afgelopen maanden zijn gedeprecieerd, zullen waarschijnlijk de inflatiedruk zien
toenemen, terwijl de implicaties van de onstabiele wisselkoersen voor de rentetarieven de
begrotingsconsolidatie ongetwijfeld zullen bemoeilijken. In het algemeen hadden deze
landen reeds een onbevredigende uitgangspositie. De depreciaties zullen leiden tot
hogere invoerkosten en zullen via het effect op de uitvoerstijging en de bedrijvigheid in
het algemeen bijdragen tot een verkleining van het verschil tussen de werkelijke en de
potentiële produktie.
In deze lidstaten moet de combinatie van beleidsmaatregelen resoluut zijn gericht op het
beteugelen van de inflatierisico's en het opvoeren van de pogingen om de
begrotingssituatie te consolideren. In deze landen zal het bijzonder belangrijk zijn om
door middel van de in elk land beschikbare instrumenten te voorkomen dat de stijging
van de invoerkosten leidt tot een loon- en prijsinflatiespiraal.
In de lidstaten waarvan de valuta's zijn geapprecieerd, zullen de inflatierisico's in het
algemeen beperkt zijn. Aangezien het succes van deze landen bij de inflatiebestrijding
echter grotendeels is toe te schrijven aan externe beperkingen, is het van belang ervoor te
 ---pagebreak---                                              27
zorgen dat de betalingsgewoonten niet leiden tot verlagingen van de rentabiliteit van de
investeringen. Er zijn aanwijzingen dat dit wellicht in Duitsland aan het gebeuren is.
De investeringsrentabiliteit moet in de meeste landen nog flink stijgen om de
investeringen zodanig te doen toenemen dat een duurzame groei op middellange termijn
is verzekerd. In sommige gevallen zou de stabiliteit van de wisselkoersen slechts in stand
kunnen worden gehouden ten koste van vergrotingen van de renteverschillen met
Duitsland. Dit wijst erop dat de markten nog risico's zien in de begrotingssituatie van
deze landen. Een resoluut corrigerend optreden kan grote voordelen opleveren door de
verkleining of de volledige verdwijning van deze verschillen.
4.2.      BELEIDSMAATREGELEN TER VERBETERING VAN HET
          CONCURRENTIEVERMOGEN
Structurele maatregelen ter bevordering van het concurrentievermogen, de dynamiek en
de algemene produktiviteit van de economieën van de lidstaten zijn van essentieel belang
voor de verwezenlijking van de beide beleidsdoelstellingen van de Gemeenschap, een
sterke, werkscheppende groei en een verhoogde nominale convergentie. Dergelijke
maatregelen zijn momenteel bijzonder belangrijk om de groei te versterken, maar ook
omdat de angst voor inflatie weer actueel is geworden, vooral in de lidstaten waar zich
belangrijke valutadepreciaties hebben voorgedaan.
In het Witboek van 1993 werd gepleit voor hervormingen ter verhoging van het
endogene groeipotentieel van de economie van de Gemeenschap als middel om de
grondslag voor haar welvaart op lange termijn te leggen. Allerlei voorstellen om de
communautaire economieën dynamischer te maken, werden vervolgens opgenomen in de
richtsnoeren van 1993 en 1994. Die voorstellen, die zowel op het niveau van de
Gemeenschap als op dat van de afzonderlijke lidstaten moesten worden uitgevoerd,
waren van essentieel belang voor de bevordering van de produktiviteit en het
concurrentievermogen       ter    ondersteuning     van een         sterkere groei      en
werkgelegenheidsschepping.
Pogingen om de produktiviteit te verhogen en de werkgelegenheid sneller te doen
toenemen, kunnen slechts slagen indien zij plaatsvinden in de context van een flexibel
functionerende economie die in staat is de door een snel veranderend technologisch en
maatschappelijk klimaat geboden kansen te benutten. In dit opzicht wordt ernaar
gestreefd :
        gebruik te maken van de kansen in verband met de interne markt en een open
        wereldhandelsstelsel en het concurrentievermogen van de Gemeenschap in stand
        te houden;
        de totstandbrenging van de transeuropese netwerken te bespoedigen;
 ---pagebreak---                                                           -28
          het actieplan betreffende de ontwikkeling van de informatiemaatschappij snel
          goedgekeurd te krijgen;
          het      door         het       midden-         en      kleinbedrijf        geboden          groei-      en
          werkgelegenheidspotentieel te benutten;
          de communautaire initiatieven op het gebied van onderzoek en ontwikkeling
          (O&O) actief te bevorderen en op te roepen tot een sterkere mate van
          coördinatie van het O&O-beleid van de lidstaten.
Met betrekking tot de interne markt zijn intensieve pogingen in het werk gesteld om de
relevante richtlijnen om te zetten in nationale wetgeving van de lidstaten. De omzetting
verliep echter traag in de belangrijke sectoren verzekeringen, vennootschapsrecht,
intellectuele en industriële eigendom, overheidsopdrachten, nieuwe technologieën en
diensten, financiële diensten en vrij verkeer.
De Europese Raad van Essen wees op het voornemen van de Raad in de toekomst
bijzondere aandacht te besteden aan het concurrentievermogen van de Europese
economie. In dit verband heeft de Commissie een groep op hoog niveau opgericht om
concurrentievraagstukken te behandelen en verslagen over deze onderwerpen in te
dienen2. De Commissie ging verder in de ingeslagen richting met de oprichting van de
Adviesgroep concurrentievermogen begin 1995. De groep op hoog niveau voor de
vereenvoudiging van administratieve en regelgevingsprocedures ("Dereguleringsgroep")
is haar werkzaamheden begonnen. Zij wees op de noodzaak de communautaire en de
nationale wetgeving te controleren op overregulering en verzocht de
"dereguleringsgroep" tegen juni 1995 een verslag in te dienen.
Initiatieven op het gebied van de transeuropese netwerken met betrekking tot vervoer,
energie en milieu kregen ook veel aandacht.                                  De groep van persoonlijke
vertegenwoordigers van de Staatshoofden en regeringsleiders (de groep Christophersen)
diende haar verslag in bij de Europese Raad van december 1994. Zij bevestigde dat de
elf prioritaire projecten waartoe in de Europese Raad van Korfoe in juni 1994 werd
besloten, en de drie nieuwe projecten betreffende de Scandinavische lidstaten en Ierland
reeds van start waren gegaan of binnenkort zouden kunnen beginnen.
De totstandbrenging van de informatiemaatschappij vormde het onderwerp van een
actieplan dat in juli 1994 door de Commissie werd goedgekeurd en alle aspecten omvatte
     Zie ook "Het beleid inzake het concurrentievermogen van de Europese Unie op industriegebied", Mededeling van de
     Commissie aan de Raad, C0M(94) 319 def., 14 september 1994, en twee bijbehorende documenten : "Report on the
     Implementation of the Council Resolutions and Conclusions on Industrial Policy", SEC(95) 437 def., 22 maart 1995,
     en "Actieprogramma en tijdschema voor de tenuitvoerlegging van de actie die werd aangekondigd in de Mededeling
     betreffende het beleid inzake het concurrentievermogen van de Europese Unie op industriegebied", COM(95) 87 def.,
     30 maart 1995.
 ---pagebreak---                                             -29
die in het verslag van de groep Bangemann werden behandeld. In zijn vergadering van
november 1994 besprak deze Raad het tijdschema van de Commissie voor de
liberalisatie. De Europese Raad van december benadrukte dat met het actieplan van de
Commissie en de conclusies van de ministers van Industrie en Telecommunicatie het
werkprogramma voor de ontwikkeling van een informatiemaatschappij was vastgesteld.
Met betrekking tot de ontwikkelingen in 1995 zij vermeld dat naar aanleiding van de
ministeriële bijeenkomst van de G-7 in februari 1995 de Groep van Commissieleden voor
de informatiemaatschappij werd opgericht.
De verhoging van de produktiviteit van de communautaire economie met behulp van
deze initiatieven biedt de mogelijkheid bij te dragen tot de schepping van meer
werkgelegenheid.          Er is niet noodzakelijk een tegenstrijdigheid tussen
produktiviteitsstijging en werkschepping.
Er moet echter aan drie voorwaarden worden voldaan om ervoor te zorgen dat het
mechanisme van de relatieve prijzen een herverdeling van de produktiviteitswinst tussen
sectoren mogelijk maakt, zodat sectoren met een lage produktiviteitsstijging in staat
worden gesteld nieuwe banen te creëren en gelijke lonen voor gelijk werk te handhaven:
         de relatieve prijzen moeten blijven veranderen zonder kunstmatige beperkingen,
         waartoe dient te worden bijgedragen door de verhoogde concurrentie en
         flexibiliteit op alle markten;
         sectoriële veranderingen moeten sociaal aanvaardbaar zijn, waarbij de
         marktmechanismen dienen te worden aangevuld met een vooruitziend actief
         beleid en sociale dialoog;
         de totale macro-economische groei moet sterk genoeg zijn om voor alle sectoren
         tezamen een positief saldo tussen de schepping en de vernietiging van banen
         mogelijk te maken.
4.3.       WERKGELEGENHEID EN ARBEIDSMARKTBELEID
Indien het economisch herstel zich voortzet zoals voorspeld, zou tegen 1997 de
conjuncturele component van de werkloosheid geabsorbeerd kunnen zijn. Deze
component wordt geschat op ongeveer 3 miljoen werklozen of slechts 2 procentpunten
van de huidige 11 % werkloosheid in de Gemeenschap. Het absorberen van 3 miljoen
werklozen is inderdaad een eerste belangrijke stap en een essentiële fase op de weg naar
de verwezenlijking van de doelstellingen van het Witboek. Om de resterende 9 %
werkloosheid significant en progressief te verminderen, is het echter niet alleen
noodzakelijk te komen tot een sterk en duurzaam groeiproces op middellange termijn,
teweeggebracht door de investeringen om de nodige arbeidsplaatsen te scheppen, maar is
het ook noodzakelijk een actiever en efficiënter arbeidsmarktbeleid te voeren dat
belangrijke wijzigingen kan impliceren op het gebied van onderwijsstelsels,
 arbeidswetgeving, arbeidscontracten, collectieve arbeidsovereenkomsten en de sociale
zekerheidsstelsels.
 ---pagebreak---                                               30
Hiertoe heeft de Europese Raad in Essen de volgende vijf prioriteiten vastgesteld:
1)      Verbetering van de kansen op werk voor de beroepsbevolking door investeringen
        in beroepsopleiding te bevorderen;
2)      Vergroting van het werkgelegenheidseffect van de groei;
3)      Beperking van de indirecte loonkosten;
4)      Verbetering van de effectiviteit van het arbeidsmarktbeleid;
5)      Verbetering van de maatregelen te behoeve van groepen die in bijzondere mate
        door de werkloosheid getroffen worden.
Een actief en efficiënter arbeidsmarktbeleid draagt bij tot meer werkgelegenheid via drie
belangrijke kanalen :
i)      het versterken van het groeipotentieel zelf door een verbetering van de kwaliteit
        van de menselijke hulpbronnen;
ii)     het verhogen van het werkgelegenheidseffect van de groei zonder evenwel het
        groeiproces zelf negatief te beïnvloeden;
iii)    voor zover nieuwe banen beschikbaar komen, het vergemakkelijken van de
        inschakeling in het arbeidsproces van werklozen die nog gemakkelijk
        bemiddelbaar zijn, en het helpen van langdurig werklozen en sterk benadeelde
        groepen die de beschikbare arbeidsplaatsen niet gemakkelijk kunnen bezetten en
        voor wie sociale uitsluiting dreigt.
Het arbeidsmarktbeleid op de drie bovengenoemde gebieden vormt niet alleen een
onmisbare aanvulling van het macro-economisch beleid en het structuurbeleid op het
gebied van het concurrentievermogen, maar draagt ook bij tot de handhaving en de
versterking van de samenhang en de sociale consensus binnen de Unie in het langdurige
en moeilijke proces van de werkloosheidsbestrijding.
i)      Voor de verbetering van de kwaliteit van de menselijke hulpbronnen gaat het
        erom de beroepsopleidingsstelsels, vooral voor jongeren, te verbeteren en
        voortdurende scholing van de arbeidskrachten te bevorderen om ze voor te
        bereiden op en aan te passen aan maatschappelijke en technologische
        veranderingen in een wereld van vrijhandel en in een proces van ingrijpende
        structurele aanpassing. Deze maatregelen zullen goed zijn voor de flexibiliteit
        van de arbeidskrachten, individuele kansen, en het relatieve voordeel van de
        Europese economie in vergelijking met andere regio's in de wereld [Prioriteit nr. 1
         van Essen].
 ---pagebreak---                                             31
      Dit beleid zal het groeipotentieel van de Europese economie verhogen en evenals
      het mededingingsbeleid zal het vanuit het standpunt van kosten en
      werkgelegenheidsschepping optimaal renderen indien tegelijkertijd de effectieve
      groei zich kan ontwikkelen zonder te stuiten op de belemmeringen van inflatie en
      capaciteitstekorten.
 ii) De bijdrage van het groeiproces op middellange termijn tot de vermindering van
      de werkloosheid is onmisbaar, maar moet worden aangevuld met een grote,
     gerichte en concrete inspanning om het werkgelegenheidseffect van de groei te
     verhogen [Prioriteit nr. 2 van Essen]. Maatregelen op drie gebieden, die het
     groeiproces zelf niet moeten tegenhouden, zijn in dit verband noodzakelijk:
      •       onderzoek door de sociale partners of een reorganisatie, een vermindering
              en/of nieuwe patronen van de arbeidstijd kunnen leiden tot verhogingen
              van het werkgelegenheidseffect van de groei zonder het
              concurrentievermogen van de bedrijven aan te tasten. Met name kan een
              scheiding tussen de werktijden van individuele werknemers en die van de
              onderneming        veelbelovende     kansen   bieden:     de     bestaande
              kapitaalvoorraad - uitrusting, gebouwen enz. - zou beter kunnen worden
              benut met belangrijke produktiviteitsstijgingen, die zouden kunnen
              worden gebruikt om andere werkpatronen bij de werknemers aan te
              moedigen. De ontwikkeling van deeltijds werken en andere atypische
              vormen van werkgelegenheid kan ook helpen. Om op dit gebied
              vooruitgang te kunnen boeken, is wellicht een herziening van bestaande
              regelingen vereist [Prioriteit nr. 2 van Essen];
     •        versterking van de stimulansen voor werkgelegenheidsschepping door een
              verlaging van de indirecte loonkosten, vooral aan het laagste uiteinde van
              de loon- en produktiviteitsschaal, zonder andere delen van de
              arbeidsmarkt te schaden; vanuit macro-economisch standpunt bezien,
              moet dit worden bereikt op wijzen die de vermindering van de
              begrotingstekorten en het concurrentievermogen van de ondernemingen
              niet in gevaar brengen. Hervormingen, inclusief eventueel alternatieve
             financieringsbronnen voor de sociale zekerheidsstelsels, zijn derhalve
             vereist [Prioriteit nr. 3 Van Essen];
     •        vergemakkelijking van de ontwikkeling van nieuwe mogelijkheden en
              activiteiten die tot werkgelegenheid kunnen leiden, bij voorbeeld op het
             gebied van de zorgzame samenleving en duurzame ontwikkeling [Prioriteit
             nr. 2 van Essen].
iii) De vergemakkelijking van het zonder spanningen inschakelen in het
     arbeidsproces van werklozen en nieuwkomers op de arbeidsmarkt, als de
     economische ontwikkeling eenmaal nieuwe banen beschikbaar maakt, heeft alles
     te maken met de efficiency van arbeids- en uitzendbureaus en de bevordering van
 ---pagebreak---                                              -32
        flexibiliteit op het gebied van professionele en geografische mobiliteit [Prioriteit nr.
        4 van Essen]. Een belangrijk deel van de niet-conjuncturele component van de
        werkloosheid zou geleidelijk in het arbeidsproces kunnen worden geïntegreerd
        door redelijke inspanningen op deze gebieden, mits het herstel kan worden
        omgezet in het proces van middellange groei en werkgelegenheidsschepping dat
        in het Witboek wordt beschreven en waarnaar met de huidige richtsnoeren voor
        het economisch beleid wordt gestreefd.
        Om de harde kern van de structurele werkloosheid - die ongeveer de helft van de
        9 % niet-conjuncturele werkloosheid zou kunnen vertegenwoordigen - belangrijk
        te verminderen, zullen niettemin andere en veel grotere inspanningen nodig zijn.
        Het gaat er niet alleen om de band tussen de toekenning van sociale uitkeringen
        en de beschikbaarheid van de werklozen voor de arbeidsmarkt te versterken,
        maar vooral een actief arbeidsmarktbeleid te bevorderen dat erop gericht is de
        "bemiddelbaarheid" van langdurig werklozen te verhogen door hen toegang te
        geven tot specifieke opleiding, en deze specifieke opleiding te concentreren op
        ernstig benadeelde groepen zoals vrouwen, jongeren en oudere mensen voor wie
        sociale uitsluiting dreigt [Prioriteit nr. 5 van Essen].
        Deze relatief dure beleidsmaatregelen renderen ook alleen dan optimaal wanneer
        de aldus bemiddelbaar gemaakte arbeidskrachten in de praktijk de kans krijgen
        een baan te vinden. Niettemin moeten deze maatregelen niet alleen op hun
        onmiddellijke economische baten worden beoordeeld; met inachtneming van de
        tijd die onvermijdelijk nodig is om de harde kern van de structurele werkloosheid
        belangrijk te verminderen, moeten deze beleidsmaatregelen er ook op gericht zijn
        de bestaande menselijke hulpbronnen die de werklozen vormen, veilig te stellen,
        om sociale uitsluiting te voorkomen en de sociale samenhang te bewaren.
Om de tenuitvoerlegging van de door de Europese Raad van Essen vastgestelde
prioriteiten beter te organiseren, heeft de Commissie op 8 maart 1995 een mededeling bij
de Raad ingediend waarin zij voorstelt in het kader van artikel 103 van het Verdrag een
toezichtsprocedure toe te passen met betrekking tot de ontwikkelingen en het beleid op
het gebied van de werkgelegenheid.
                                               •
                                               •
Met deze overwegingen voor ogen, stelt de Commissie bovenstaande globale
richtsnoeren voor het economisch beleid van de Gemeenschap en de lidstaten voor,
welke het kader voor de middellange termijn van de richtsnoeren van juni 1994
bevestigen, en de nadruk leggen op de prioriteit van de vermindering van de
werkloosheid.
 ---pagebreak---  ---pagebreak---                                                                     ISSN 0254-1513
                                                            COM(95) 228 def.
                                       DOCUMENTEN
NL                                                                        -     10
                                    Catalogusnununer : CB-CO-95-270-NL-C
                                                              ISBN 92-77-89588-8
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen
L-2985 Luxemburg