               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 519 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Nederland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Nederland

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Nederland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Nederland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarin is terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie is afgekondigd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Nederland heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 21 maart 2019 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 9 april 2019 heeft de Raad de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone ("aanbeveling voor de eurozone") vastgesteld.

               (2)Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie, moet Nederland ervoor zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone, zoals in de onderstaande aanbevelingen 1 en 3 is weergegeven. Investeringsmaatregelen en maatregelen ter ondersteuning van loongroei zullen helpen gevolg te geven aan de eerste aanbeveling voor de eurozone inzake herbalancering binnen de eurozone, belastingmaatregelen zullen helpen gevolg te geven aan de tweede aanbeveling voor de eurozone inzake de strijd tegen agressieve fiscale planning, en vermindering van de bevoordeling van schulden van huishoudens zal helpen gevolg te geven aan de vierde aanbeveling voor de eurozone inzake vermindering van de fiscale bevoordeling van schulden.

               (3)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Nederland
                  3
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Nederland bij de uitvoering van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in eerdere jaren werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Nederland richting zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 27 februari 2019
                  4
                zijn bekendgemaakt. Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Nederland macro-economische onevenwichtigheden ondervindt. Met name de hoge particuliere schuld en het grote overschot op de lopende rekening vormen oorzaken van onevenwichtigheden met grensoverschrijdende relevantie. Ondersteund door de economische groei is de particuliere schuldquote een neerwaartse trend blijven volgen voor zowel ondernemingen als huishoudens, maar zij is nog steeds hoog. De nominale schuld van de huishoudens neemt niettemin langzaam toe als gevolg van de stijgende huizenprijzen.

               (4)Op 29 april 2019 heeft Nederland zijn nationale hervormingsprogramma 2019 en zijn stabiliteitsprogramma 2019 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  5
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma's te herzien en wijzigingen daarop voor te stellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance
                  6
               ., nader aangegeven hoe zij van die bepaling zou gebruikmaken.

               (6)Nederland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In zijn stabiliteitsprogramma 2019 gaat het kabinet uit van een daling van het overheidsoverschot van 1,5 % van het bbp in 2018 naar 0,0 % van het bbp in 2022. Op basis van het herberekende structurele saldo
                  7
                zal de begrotingsdoelstelling op middellange termijn — een structureel tekort van 0,5% van het bbp — gedurende de hele programmaperiode worden overtroffen. Volgens het stabiliteitsprogramma 2019 zal de overheidsschuldquote dalen van 52,4 % van het bbp in 2018 tot 44,6 % van het bbp in 2022. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie daalt het structurele saldo van een overschot van 0,8 % van het bbp in 2018 naar 0,7 % van het bbp in 2019 en 0,2 % van het bbp in 2020, waarmee het boven de begrotingsdoelstelling op middellange termijn blijft. De overheidsschuld blijft sterk dalen. Al met al is de Raad van oordeel dat Nederland in 2019 en 2020 naar verwachting aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen. Tegelijkertijd zou het belangrijk zijn om, met inachtneming van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, het begrotings- en structuurbeleid te gebruiken om een opwaartse trend van de investeringen te steunen.

               (7)De verwachte stijging van de overheidsuitgaven voor langdurige zorg wijst op middelgrote risico's voor de houdbaarheid van de begroting op lange termijn. In 2015 heeft het kabinet een groot deel van de langdurige zorg naar de gemeenten overgeheveld om de efficiëntie ervan te verbeteren en de overheidsuitgaven te verminderen. Het effect van deze hervorming op de houdbaarheid van de begroting moet worden gemonitord.

               (8)Per november 2018 zijn de middelen van het depositogarantiefonds, een onafhankelijke juridische entiteit, van een aparte rekening bij De Nederlandsche Bank naar een rekening bij de schatkist overgeheveld. Het Nederlandse depositogarantiefonds werd geleidelijk opgebouwd en omvatte ongeveer 1 miljard EUR, waarbij tot 2024 door banken nog eens 4 miljard EUR zou worden ingelegd. Deze middelen hadden overeenkomstig de richtlijn depositogarantiestelsels moeten worden belegd in een gediversifieerde portefeuille van activa met een laag risico. De overheveling van de rekening van het fonds vermindert de brutoschuld, maar heeft geen gevolgen voor het overheidstekort. Na de overheveling zal de schatkist deze middelen kunnen gebruiken voor de financiering van overheidsuitgaven, maar als het fonds overeenkomstig zijn wettelijke mandaat depositohouders moet vergoeden of interventies moet financieren, moet de schatkist de middelen beschikbaar stellen, met mogelijke gevolgen voor de financiële stabiliteit.

               (9)Nederlandse huishoudens combineren omvangrijke niet-liquide activa in de vorm van een eigen woning en pensioenvermogen met een hoge schuld. Lange balansen maken huishoudens kwetsbaar voor financiële en economische schokken. De hoge schuld van huishoudens wordt verklaard door het genereuze belastingvoordeel voor hypotheekrentebetalingen, maar ook door het ontbreken van een goed functionerend middensegment op de huurmarkt en hoge verplichte pensioenbesparingen. Een belangrijke uitdaging in de aanpak van de hoge schuld van huishoudens ligt op de huizenmarkt, waar in de afgelopen tientallen jaren starheden en verstorende prikkels zijn ontstaan die hun stempel hebben gedrukt op de woningfinancierings- en sectorale besparingspatronen. Sinds 2012 is een reeks maatregelen ten uitvoer gelegd die daar gedeeltelijk iets tegen doen. De aangekondigde versnelde afbouw van de hypotheekrenteaftrek is in wetgeving omgezet en zal in 2020 ingaan. Desondanks blijft het belastingvoordeel voor hypotheekbetalingen genereus en blijft het leiden tot een aanzienlijke bevoordeling van schulden van huishoudens. Tegelijkertijd is de particuliere huurmarkt, het enige niet-gesubsidieerde segment, nog steeds onderontwikkeld (13 % van de totale woningvoorraad). Door het gebrek aan een goed functionerend middensegment op de huurmarkt worden huishoudens ertoe aangezet eerder een woning te kopen dan te huren, wat leidt tot hoge schuld/inkomen-ratio's en financiële kwetsbaarheid.

               (10)Terwijl het pensioenstelsel goed presteert qua toereikendheid van de pensioenen en budgettaire houdbaarheid, heeft het onvolkomenheden op het gebied van intergenerationele billijkheid, transparantie over pensioenrechten en flexibiliteit. Bovendien zijn de pensioenpremies hoog en fluctueren deze naargelang van de door de pensioenfondsen behaalde resultaten. Dat kan een procyclisch effect hebben op de bestedingen van huishoudens. Een hervorming van het pensioenstelsel zou over de hele levenscyclus kunnen leiden tot lagere verplichte pensioenpremies en een stabielere consumptie (of "afvlakking van de consumptiecurve"). Het kabinet wil de tweede pensioenpijler ingrijpend hervormen om tot een betere dekking en een transparanter, flexibeler en actuarieel billijker stelsel te komen. Een gelijktijdige hervorming van de gevestigde huizenmarktpraktijk en het pensioenstelsel kan de balansen van huishoudens verkorten en de huishoudens minder kwetsbaar maken voor financiële en economische schokken, wat een gunstig effect zou hebben op de macro-economische veerkracht en de economische groei.

               (11)Ondanks de lage werkloosheid, het grote aantal vacatures en het groeiende tekort aan werknemers is de nominale loongroei tot dusver bescheiden gebleven (1,1 % in 2017 en 2,4 % in 2018). De cao-lonen zijn in 2018 gemiddeld met 2,1 % gestegen, terwijl de overheidslonen sneller zijn gestegen (met 3 % in het tweede halfjaar 2018). Voorts zijn loonovereenkomsten gesloten die leiden tot een nominale stijging met 7 % over 2 jaar voor alle rijksambtenaren. Er is meer geld uitgetrokken voor het verhogen van de salarissen van leerkrachten in het basisonderwijs. Daarnaast heeft het kabinet diverse begrotingsmaatregelen vastgesteld om de fiscale druk op arbeid te verlagen en het netto beschikbare inkomen van werkenden te verhogen. Een verdere verbetering van het beschikbare inkomen door de voorwaarden te versterken die bevorderlijk zijn voor de loongroei, alsmede een hervorming van de tweede pijler van het pensioenstelsel om het transparanter, intergenerationeel billijker en schokbestendiger te maken, zouden goed zijn voor de binnenlandse vraag en een herbalancering binnen de eurozone.

               (12)De strijd tegen agressieve fiscale planning is van essentieel belang om belastingstelsels efficiënter en billijker te maken, zoals wordt erkend in de aanbeveling voor de eurozone 2019. De overloopeffecten van agressieve fiscale planningsstrategieën van belastingplichtigen tussen de lidstaten vereisen een gecoördineerd optreden van het nationale beleid ter aanvulling van de EU-wetgeving. Nederland heeft maatregelen genomen tegen agressieve fiscale planning, maar de hoge dividend-, royalty- en rentebetalingen die via Nederland verlopen, wijzen erop dat bedrijven de nationale belastingregels toch gebruiken voor agressieve fiscale planning. Een groot deel van het volume van de buitenlandse directe investeringen wordt gehouden door zogeheten "special purpose entities". De inhoudingsvrijstelling op uitgaande (d.w.z. door EU-inwoners aan inwoners van derde landen overgemaakte) royalty's en rentebetalingen kan ertoe leiden dat over die betalingen in het geheel geen belasting wordt geheven indien daarover in de ontvangende jurisdictie evenmin belasting verschuldigd is. De aankondiging van de hervormingsagenda voor belastingheffing, inclusief de invoering van een bronbelasting op royalty- en rentebetalingen in geval van misbruik of van betalingen aan laagbelastende jurisdicties, is een positieve stap om agressieve fiscale planning terug te dringen; een nauwlettende monitoring is in dit verband wenselijk.

               (13)De groei van de werkgelegenheid in de afgelopen jaren was vooral het gevolg van tijdelijke contracten en zelfstandig werk, hoewel het aantal banen voor werknemers met vaste contracten sinds kort sterker groeit dan dat voor werknemers met tijdelijke contracten. Toch blijft het aandeel flexwerk hoog; het blijft een aanzienlijk deel van de arbeidsmarkt vertegenwoordigen. Het hoge percentage tijdelijke contracten en de snelle stijging van het aantal zelfstandigen zonder personeel doen zich voor tegen de achtergrond van grote verschillen in de toepasselijke arbeidsregelgeving en ontslagbescherming en verschillen in fiscale wetgeving en wetgeving op het gebied van sociale zekerheid. Het kabinet heeft een pakket maatregelen aangenomen (Wet arbeidsmarkt in balans) om het gemakkelijker te maken vaste werknemers in dienst te nemen en flexibele contracten minder flexibel te maken. Zodra het parlement de wet heeft goedgekeurd, moet nauwlettend worden toegezien op de uitvoering van deze maatregelen (die in 2020 in werking moeten treden). Voorts zijn maatregelen aangekondigd om de verplichting voor werknemers om salarissen in geval van ziekte twee jaar te blijven doorbetalen, te verlichten. Tot nu toe zijn er echter geen andere concrete maatregelen genomen. Sommige van deze institutionele factoren zullen werknemers dan ook financieel blijven stimuleren om als zelfstandige te gaan werken of de voorkeur te geven aan het gebruik van de status van zelfstandige zonder personeel. Zelfstandigen zijn vaker onderverzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid en bouwen vaker te weinig op voor hun oude dag, hetgeen ten koste kan gaan van de houdbaarheid van het socialezekerheidsstelsel op lange termijn. Daarnaast is de handhaving van de maatregelen om schijnzelfstandigheid aan te pakken, opgeschort tot 2020.

               (14)Ondanks een arbeidsmarkt die in het algemeen goed presteert, blijft de bevordering van gelijke kansen op de arbeidsmarkt en actieve inclusie een belangrijke uitdaging, met name voor mensen met een migratieachtergrond, voor mensen aan de rand van de arbeidsmarkt en voor degenen die economisch niet actief zijn. Daarbij vormt met name het grote aantal deeltijds werkende vrouwen een arbeidspotentieel dat nog niet is aangeboord.

               (15)Technische en digitale vaardigheden en gekwalificeerde vakmensen zijn van cruciaal belang voor het innovatievermogen van de Nederlandse economie en voor productiviteitsgroei. Dit wijst erop dat meer moet worden geïnvesteerd in opleiding, inclusief opleiding in digitale vaardigheden, en dat flexibele bij- en omscholingskansen moeten worden bevorderd. Om het innovatievermogen van de samenleving te verbeteren, moet ook worden geïnvesteerd in onderwijs  in natuurwetenschappen, technologie, techniek en wiskunde. Voorts is het van cruciaal belang dat meer wordt geïnvesteerd in vaardigheden, onderwijs en opleiding om de toegang tot de arbeidsmarkt en de inzetbaarheid te verbeteren van mensen aan de rand van de arbeidsmarkt. Daarbij moet worden ingezet op gelijke kansen en actieve inclusie.

               (16)De O&O-investeringsintensiteit voor Nederland is gestegen tot ongeveer 2 %, maar blijft ver achter bij het nationale streefcijfer van 2,5 % en bij het niveau van de koplopers. Qua productiviteit behoort Nederland in vele sectoren tot de best presterende landen. Een verdere groei van de productiviteit is derhalve sterk afhankelijk van innovatie. Aanvullende investeringen in onderzoek en ontwikkeling en innovatie, met name in de particuliere sector, zouden dit ondersteunen.

               (17)De energietransitie en de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen vergen forse investeringen om economische ontwikkeling duurzamer en hulpbronnenefficiënter te maken. Nederland zal zijn doelstellingen voor 2020 op het gebied van de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen waarschijnlijk ruimschoots halen, maar om de doelstellingen voor 2030 te halen zullen extra maatregelen nodig zijn. De doelstellingen voor 2020 op het gebied van primaire energie-efficiëntie en hernieuwbare energie zullen zonder aanvullende maatregelen niet worden gehaald. De Nederlandse doelstelling voor 2023 op het gebied van hernieuwbare energie zoals vastgelegd in het Energieakkoord ligt binnen bereik dankzij investeringen in windparken op zee. Het Nederlandse kabinet streeft ernaar om eind 2019 een nationaal energie- en klimaatplan vast te stellen dat een overzicht zal geven van de investeringsbehoeften tot 2030 voor de verschillende dimensies van de energie-unie, waaronder hernieuwbare energie, energie-efficiëntie, voorzieningszekerheid en klimaatmitigatie en -adaptatie.

               (18)Verkeerscongestie blijft een probleem in Nederland, een dichtbevolkt land met goede infrastructuur en een belangrijke speler op het gebied van de logistiek, met de grootste haven van de EU in Rotterdam en een van de grootste luchthavens in Schiphol. Het probleem is dankzij extra infrastructuurwerkzaamheden verminderd, maar de sociale kosten blijven hoog en er worden vele uren verspild in de file.

               (19)De programmering van de EU-middelen voor de periode 2021-2027 kan helpen in een aantal van de in de aanbevelingen geconstateerde behoeften te voorzien, met name op de gebieden die in bijlage D bij het landverslag
                  8
                worden genoemd. Zo zou Nederland optimaal gebruik kunnen maken van die middelen met betrekking tot de genoemde sectoren.

               (20)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Nederland verricht; deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie het stabiliteitsprogramma 2019 en het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Nederland zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevatie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Nederland, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen. Dit weerspiegelt de noodzaak om de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (21)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht en is hij van mening
                  9
                dat Nederland naar verwachting aan het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

               (22)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2019 en het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 1 en 3 weergegeven. Die aanbevelingen dragen ook bij tot de uitvoering van de aanbeveling voor de eurozone, met name de eerste en de vierde aanbeveling voor de eurozone. Het in aanbeveling 3 bedoelde begrotingsbeleid draagt onder meer bij tot het aanpakken van onevenwichtigheden in verband met het overschot op de lopende rekening.

               BEVEELT AAN dat Nederland in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

               1.Prikkels voor het aangaan van schulden door huishoudens en de verstoringen op de woningmarkt terugdringen, onder meer door de ontwikkeling van de particuliere huursector te bevorderen. Ervoor zorgen dat de tweede pijler van het pensioenstelsel transparanter, intergenerationeel eerlijker en schokbestendiger wordt. Beleid uitvoeren om het beschikbare inkomen van huishoudens te verhogen, onder meer door de voorwaarden ter ondersteuning van loongroei te versterken, met inachtneming van de rol van de sociale partners. Kenmerken van het belastingstelsel aanpakken die agressieve fiscale planning, vooral door middel van uitgaande betalingen, in de hand kunnen werken, met name door uitvoering van de aangekondigde maatregelen.

               2.De prikkels voor zelfstandigen zonder personeel verminderen en adequate sociale bescherming voor zelfstandigen bevorderen, en schijnzelfstandigheid aanpakken. Levenslang leren versterken en vaardigheden verbeteren, met name voor mensen aan de rand van de arbeidsmarkt en inactieven.

               3.Met inachtneming van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, het begrotings- en structuurbeleid gebruiken om een opwaartse trend van de investeringen te steunen. Het investeringsgerelateerde economisch beleid focussen op onderzoek en ontwikkeling met name in de particuliere sector, op hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en strategieën ter vermindering van broeikasgasemissies, en op het aanpakken van knelpunten in het vervoer.

               Gedaan te Brussel,

                      Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        SWD(2019) 1018 final.

                     (4)

                        COM(2019) 150 final.

                     (5)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (6)

                        COM(2014) 494 final.

                     (7)

                        Conjunctuurgezuiverd begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, herberekend door de Commissie volgens de gezamenlijk overeengekomen methode.

                     (8)

                        SWD(2019) 1018 final.

                     (9)

                        Overeenkomstig artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 5.6.2019
            COM(2019) 522 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Portugal en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Portugal

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Portugal en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Portugal

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Er werd terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie werd geproclameerd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Portugal heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 21 maart 2019 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 9 april 2019 heeft de Raad de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone ("aanbeveling voor de eurozone") vastgesteld.

               (2)Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de Economische en Monetaire Unie, dient Portugal ervoor te zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone, zoals weergegeven in de aanbevelingen 1 tot en met en 4 hieronder. Het investeringsgerelateerd economisch beleid toespitsen op de gespecificeerde gebieden en meevallers gebruiken om de overheidsschuld terug te dringen, zal met name helpen om gevolg te geven aan de tweede aanbeveling voor de eurozone inzake het ondersteunen van investeringen en het herstel van buffers. Maatregelen om de segmentering van de arbeidsmarkt te verminderen en om de vaardigheden en de doeltreffendheid van het sociale vangnet te verbeteren, zullen helpen gevolg te geven aan de derde aanbeveling van de eurozone inzake de werking van de arbeidsmarkt en de socialebeschermingsstelsels. Maatregelen ter vermindering van de regeldruk zullen helpen gevolg te geven aan de eerste aanbeveling voor de eurozone inzake bedrijfsklimaat en productiviteitsverbeteringen met het oog op evenwichtsherstel in de eurozone. Het verhogen van de efficiëntie van insolventie- en invorderingsprocedures zal helpen gevolg te geven aan de vierde aanbeveling voor de eurozone inzake het terugdringen van niet-renderende leningen.

               (3)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Portugal
                  3
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Portugal bij de tenuitvoerlegging van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Portugal in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 27 februari 2019 zijn bekendgemaakt
                  4
               . Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Portugal met macro-economische onevenwichtigheden wordt geconfronteerd. Met name het grote volume externe nettoverplichtingen, particuliere en publieke schulden en een hoog aandeel niet-renderende leningen vormen kwetsbaarheden in een context van lage productiviteitsgroei. Beleidslacunes blijven bestaan, met name in termen van de uitvoering van de maatregelen die het volume niet-renderende leningen moeten terugdringen en het ondernemingsklimaat moeten verbeteren. Verdere monitoring zal nodig zijn voor de goedkeuring en uitvoering van een aantal hervormingsplannen, waaronder structurele begrotingshervormingen om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te verbeteren.

               (4)Op 30 april 2019 heeft Portugal zijn nationale hervormingsprogramma 2019 en zijn stabiliteitsprogramma 2019 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen ("ESI-fondsen") voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  5
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma's te herzien en wijzigingen daarop voor te stellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de ESI-fondsen koppelen aan gezonde economische governance, nader aangegeven hoe zij van die bepaling zou gebruikmaken
                  6
               .

               (6)Portugal valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is aan de overgangsregel voor de schuld onderworpen. In zijn stabiliteitsprogramma 2019 gaat Portugal uit van een nominaal tekort van 0,2 % van het bbp in 2019, een overschot van 0,3 % van het bbp in 2020 en een verdere verbetering tot een overschot van 0,7 % van het bbp in 2022. In deze plannen wordt slechts deels rekening gehouden met het potentiële tekortverhogende effect van maatregelen om het bankwezen te ondersteunen vanaf 2020. Op basis van het herberekende structurele saldo zal de begrotingsdoelstelling op middellange termijn – die is gewijzigd van een structureel overschot van 0,25 % van het bbp in 2019 in een begrotingssituatie die vanaf 2020 structureel in evenwicht is – in 2020 worden bereikt. Volgens het stabiliteitsprogramma 2019 zou de overheidsschuldquote 118,6 % bedragen in 2019 en 115,2 % in 2020, en vervolgens dalen tot 103,7 % van het bbp in 2022. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel voor 2019 en 2020, en gunstig voor de volgende jaren. Tegelijkertijd zijn de maatregelen die nodig zijn om de vanaf 2019 geplande tekortdoelstellingen te ondersteunen, niet voldoende gespecificeerd.

               (7)Het stabiliteitsprogramma 2019 bevat geen informatie over de budgettaire gevolgen van de uitzonderlijke uitgaven voor preventieve maatregelen ter bescherming van het nationale grondgebied tegen natuurbranden, na de grote natuurbranden in 2017. In een brief van 9 mei 2019 hebben de Portugese autoriteiten echter afdoende bewijs geleverd voor de omvang en de aard van die extra kosten voor de begroting. In het bijzonder vermeldt de brief dat in de uitvoering van de begroting voor 2018 uitzonderlijke uitgaven ten belope van ongeveer 0,04 % van het bbp zijn opgenomen in verband met preventieve maatregelen ter bescherming van het nationale grondgebied tegen natuurbranden. In de brief van 9 mei 2019 wordt melding gemaakt van uitgaven in verband met de noodsituatie, die als eenmalige maatregelen worden geclassificeerd, en uitgaven in verband met preventie. Vanwege het geïntegreerde karakter van deze uitgaven en de samenhang ervan met de grootschalige natuurbranden van 2017 zouden de uitgaven voor de preventie van natuurbranden kunnen worden behandeld op basis van de clausule inzake ongewone gebeurtenissen. Volgens de Commissie bedragen de in aanmerking komende extra uitgaven voor preventiemaatregelen in 2018 0,04 % van het bbp. Op grond van artikel 5, lid 1, en artikel 6, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 kunnen deze extra uitgaven worden toegestaan, aangezien deze bosbranden van ongekende omvang als ongewone gebeurtenissen worden beschouwd, de gevolgen ervan voor de overheidsfinanciën van Portugal aanzienlijk zijn en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën niet in gevaar wordt gebracht wanneer een tijdelijke afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn wordt toegestaan. Daarom is de vereiste aanpassing in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn voor 2018 naar beneden bijgesteld om rekening te houden met deze extra kosten.

               (8)Op 13 juli 2018 heeft de Raad Portugal de aanbeveling gedaan ervoor te zorgen dat de nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven
                  7
                in 2019 niet hoger ligt dan 0,7 %, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,6 % van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie bestaat het risico dat in 2019 significant zal worden afgeweken van die aanbevolen aanpassing.

               (9)Portugal zou in 2020 de budgettaire middellangetermijndoelstelling moeten waarmaken, rekening houdend met de marge voor ongewone gebeurtenissen waarvoor een tijdelijke afwijking is toegestaan. Op basis van de voorjaarsprognose 2019 van de Commissie is dit in overeenstemming met een maximale nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven van 1,5 %, hetgeen neerkomt op een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie bestaat bij ongewijzigd beleid het risico dat in 2020 significant van die aanbevolen aanpassing zal worden afgeweken. Tegelijk wordt verwacht dat Portugal in 2019 door de toegestane jaarlijkse afwijking van 0,25 % aan de overgangsregel voor de schuld zal voldoen, maar in 2020 volgens de voorlopige prognoses de schuldregel niet zal naleven. Al met al is de Raad van oordeel dat vanaf 2019 de nodige maatregelen zouden moeten worden genomen om aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact te voldoen. Het is belangrijk om eventuele meevallers te gebruiken om de overheidsschuldquote terug te dringen.

               (10)De versteviging van de budgettaire houdbaarheid van Portugal hangt af van voortdurende groeivriendelijke begrotingsconsolidatie, maar er is ruimte om de kwaliteit van de overheidsfinanciën te verbeteren en de uitgaven groeivriendelijker te maken door investeringen te bevorderen (zie hieronder). Hoewel de overheidsinvesteringen in 2018 zijn gestegen, zijn ze nog zeer laag ten opzichte van de EU-normen en blijven ze systematisch achter bij de streefcijfers van de regering zelf. Om de uitgaven beter te beheersen en efficiënter te maken, blijft het cruciaal de wet op de beheersing van de verplichtingen te handhaven, de budgettaire kaderwet tijdig en strikt uit te voeren en de rationaliseringsinspanningen voor te zetten. Recente opzichzelfstaande bottom-uptoetsingen van de uitgaven in specifieke sectoren hebben tot al met al beperkte efficiëntiewinsten geleid. Om hogere efficiëntiewinsten te boeken, zouden uitgaventoetsingen in plaats daarvan een vast onderdeel van het begrotingskader van Portugal moeten gaan uitmaken. Bovendien blijft er behoefte bestaan aan grondigere hervormingen om de efficiëntie te verhogen en aan een duidelijke top-downfocus op het beheersen van de totale uitgaven. Een en ander zou grotendeels moeten voortbouwen op een strategie voor de hervorming van het openbaar bestuur die erop gericht is het aantal arbeidsplaatsen in de openbare sector af te stemmen op de behoefte aan doeltreffende dienstverlening, onder meer door personeelsreallocatie en herscholing te ondersteunen, en individuele prestaties en de aantrekkelijkheid van de openbare sector voor hooggekwalificeerd personeel te bevorderen.

               (11)De overheidsfinanciën van Portugal staan voortdurend onder druk door ongunstige demografische trends, met name de vergrijzing, die negatieve gevolgen hebben, in het bijzonder voor de houdbaarheid van het pensioenstelsel en de gezondheidszorg. De voorbije hervormingen hebben de langetermijnhoudbaarheid van het pensioenstelsel weliswaar verbeterd, maar bijzondere verhogingen van de pensioenen en hervormingen van de regeling voor vervroegde uittreding hebben verdere discretionaire verhogingen van de pensioenuitgaven met zich meegebracht, boven op de onderliggende opwaartse trend als gevolg van de vergrijzing. De algehele houdbaarheid van het pensioenstelsel kan in het gedrang komen als er geen adequate compenserende maatregelen worden genomen. De kosteneffectiviteit in de gezondheidssector is in 2018 verder bevorderd, onder meer door een groter beroep te doen op gecentraliseerde aankoop en meer gebruik te maken van generieke en biosimilaire geneesmiddelen. Tegelijk zijn de achterstallige betalingen van ziekenhuizen aanhoudend hoog door ontoereikende begrotingsplanning en -uitvoering en tekortkomingen in de boekhoudkundige controle en het beheer. De tijdelijke dalingen van de achterstallige betalingen in 2018 waren vooral het gevolg van aanzienlijke buitengewone aanzuiveringsmaatregelen. Een nieuw programma voor 2019 is erop gericht de achterstallige betalingen van ziekenhuizen structureel aan te pakken door een nieuw governancemodel voor openbare ziekenhuizen in te voeren, in combinatie met een substantiële verhoging van hun jaarlijkse begrotingen. Cruciaal voor het vermogen van dit programma om de accumulatie van achterstallige betalingen van ziekenhuizen op korte termijn af te remmen en aldus tot een structurele reductie van het totale schuldbedrag te komen, is de tijdige en doeltreffende uitvoering ervan.

               (12)Het verhogen van de netto-inkomsten van overheidsbedrijven en het terugdringen van hun schulden, zou de houdbaarheid van de Portugese overheidsfinanciën helpen verbeteren. Volgens de ramingen van de autoriteiten zullen de netto-inkomsten van de overheidsbedrijven in hun geheel in 2019 een niveau bereiken dat vrijwel in evenwicht is, wat een vertraging inhoudt ten opzichte van eerdere mededelingen, volgens welke al in 2018 een soortgelijke uitkomst zou worden bereikt. Maatregelen om de naleving van initiële activiteitenplannen te waarborgen en inspanningen om voor tijdigere, transparantere en bredere monitoring te zorgen, zijn bovendien uitgesteld en er is lang over gedaan om ze waar nodig in corrigerende actie om te zetten. Met name is geen toereikend niveau van transparantie vooraf met betrekking tot de financiering van overheidsbedrijven via herkapitalisaties en leningen gewaarborgd.

               (13)Ondanks de lopende uitvoering van maatregelen ter vermindering van de arbeidsmarktsegmentatie, zoals de versterking van de arbeidsinspectie en de invoering van een integratieprogramma voor werknemers met onzeker werk in de openbare sector, is het aandeel tijdelijke werknemers in Portugal nog steeds hoger dan het Uniegemiddelde. Meer specifieke maatregelen die zijn overeengekomen door de regering en vertegenwoordigers van de werkgevers en de werknemers om de segmentatie en onzekerheid op de arbeidsmarkt verder te verminderen en collectieve onderhandelingen te bevorderen, moeten nog door het parlement worden goedgekeurd en in concrete wetgeving worden omgezet.

               (14)Betere arbeidsmarktomstandigheden hebben ervoor gezorgd dat minder mensen risico op armoede of sociale uitsluiting lopen. Ondanks deze verbetering blijft de inkomensongelijkheid groot en is het effect van sociale overdrachten op de armoedebestrijding beperkt. De inkomensongelijkheid in Portugal neemt af, maar blijft aanzienlijk hoger dan het EU-gemiddelde. De toereikendheid van de minimuminkomensregeling behoort tot de laagste in de EU, met inkomens die slechts 40 % van de nationale armoedegrens bedragen. Tenzij er een herziening komt, kan de geringe doeltreffendheid van de sociale overdrachten zwaar op de proef worden gesteld in geval van een toekomstige vertraging van de economie, die met name kwetsbare mensen zou treffen.

               (15)Het lage kwalificatieniveau van werknemers vormt een obstakel voor de groei van de investeringen en de productiviteit. Ongeveer 50 % van de bevolking tussen 25 en 64 jaar heeft een laag opleidingsniveau, dat is ruim boven het Uniegemiddelde van 22 % in 2018. Het lage aanbod aan gekwalificeerd personeel is volgens bedrijven een belangrijk obstakel voor investeringen. Met name wat volwasseneneducatie betreft, is er ruimte om meer laagopgeleiden (van wie de deelname aan educatieve activiteiten onder het Uniegemiddelde ligt) bij te scholen en de overheidsstimulansen voor personeelsopleiding eveneens op kleine en middelgrote ondernemingen te richten. Digitale vaardigheden vormen een bijzondere uitdaging: 50 % van de Portugese bevolking heeft geen digitale basisvaardigheden, tegenover een Uniegemiddelde van 43 %. Investeren in onderwijs en opleiding, met inbegrip van infrastructuur, is essentieel om de inzetbaarheid en sociale mobiliteit te verbeteren.

               (16)In het kader van inspanningen om het aantal personen met een diploma hoger onderwijs te vergroten, worden momenteel maatregelen genomen om het aantal inschrijvingen in het hoger onderwijs te verhogen, zoals een aanzienlijke uitbreiding van het aantal beurzen. Van de 30- tot 34-jarigen in Portugal heeft 33,5 % een diploma hoger onderwijs, wat nog steeds minder is dan het EU-gemiddelde van 40,7 %. Deze aanhoudend lage percentages, met name als het gaat om afgestudeerden in informatie- en communicatietechnologie, natuurwetenschappen, wiskunde en statistiek, kunnen negatieve gevolgen hebben voor de productiviteitsgroei en de innovatiecapaciteit van Portugal. De overheid tracht de kwestie aan te pakken door het aantal plaatsen in deze studierichtingen te verhogen en een herziening van het hoger onderwijs door te voeren, maar er zijn meer inspanningen nodig.

               (17)Het percentage niet-renderende leningen in het financiële stelsel blijft met 11,3 % relatief hoog. Desalniettemin hebben de meeste banken aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het halen van de streefcijfers voor het reduceren van niet-renderende leningen. De secundaire markt voor noodlijdende activa heeft een impuls gekregen, terwijl de banken ook de afschrijvingen en de afwikkeling van niet-renderende kredieten hebben versneld. De uitsplitsing van de niet-renderende leningen laat nog steeds een constant hoog aandeel (65 %) niet-renderende bedrijfsleningen zien. De voorbije jaren hebben de autoriteiten een aantal juridische en institutionele hervormingen van de procedures voor insolventie en schuldinvordering doorgevoerd. De gemiddelde duur van insolventieprocedures en het aantal aanhangige rechtszaken blijven echter aanhoudend hoog. De juridische en rechterlijke kaders hebben zware gevolgen voor het invorderingsproces en voor de perspectieven op een efficiënte terugneming van zakelijk onderpand. De lange gemiddelde duur van invorderingsprocedures weegt op de marktprijzen voor niet-renderende activa.

               (18)Van hervormingen gericht op administratieve vereenvoudiging was nauwelijks sprake, aangezien de inspanningen op dit terrein vooral beperkt blijven tot de algemene implementatie van de dematerialisatie van procedures en het eenmaligheidsbeginsel. Er zou in het bijzonder prioriteit moeten worden verleend aan het beperken van het aantal documenten dat moet worden ingediend en aan het vervangen van vergunningsregelingen door eenvoudige verklaringen van naleving van de toepasselijke voorwaarden of, voor gevoeligere sectoren, aan het vereenvoudigen van vergunningen door de beslissingstijd in te korten en stilzwijgende goedkeuring in te voeren. De stroomlijning van procedures voor specifieke sectoren ontbreekt nog steeds. Er blijft sprake van buitensporige administratieve lasten, met name in de bouwsector. Voorts wordt de concurrentie belemmerd door tekortkomingen in de planning en monitoring van openbare aanbestedingen. De prestaties van openbare aanbestedingen kunnen worden verbeterd door gestructureerde en gekwantificeerde planning in te voeren en nauwer toezicht op de uitvoeringsfase van contracten te waarborgen. Ondanks een aanzienlijke daling van het aantal rechtstreekse gunningen tussen 2017 en 2018 blijft het gebruik ervan hoog.

               (19)In het kader van het programma voor financiële bijstand heeft Portugal een inspanning geleverd om de regeldruk voor sterk gereglementeerde beroepen te verlagen, met name met de invoering van de kaderwet van 2013. In sommige gevallen werd deze vooruitgang echter tegengehouden of zelfs omgekeerd door de aanneming van verordeningen voor de afzonderlijke beroepen en de invoering van een verbod op bedrijfsgroepen. De talrijke regelgevende en administratieve beperkingen ten aanzien van zakelijke en professionele diensten geven aanleiding tot bezorgdheid over concurrentie, prijsniveaus, innovatie en de kwaliteit van diensten. Tot dusver zijn geen hervormingsplannen aangekondigd naar aanleiding van de aanbevelingen van de Commissie over de reglementering van professionele dienstverlening
                  8
               , of naar aanleiding van de OESO-concurrentieanalyse van 2018 met betrekking tot zelfgereguleerde beroepen in Portugal (in samenwerking met de Portugese mededingingsautoriteit).

               (20)De voorwaarden voor bedrijven om toegang te krijgen tot financiering zijn de afgelopen jaren verbeterd en het aandeel bedrijven dat toegang tot financiering het belangrijkste struikelblok voor investeringen noemt, is nu in lijn met het EU-gemiddelde. De Portugese autoriteiten hebben verscheidene initiatieven op dit gebied ontplooid en versterkt, zoals het Capitalizar-programma en andere programma's die op specifieke soorten bedrijven of sectoren zijn gericht. Portugese bedrijven zijn voor de financiering van investeringen echter nog steeds sterk van hun eigen middelen afhankelijk, en een aanzienlijk aantal bankleningen komt terecht bij bedrijven met een zeer lage productiviteit. De lage hoeveelheid geïnvesteerd kapitaal per werknemer vormt een belangrijk obstakel voor het upgraden van de productiestructuur van de Portugese economie. In deze context is het belangrijk dat de productieve investeringen stijgen en gradueel worden verschoven naar bedrijven met groeipotentieel in sectoren met een hoogproductief profiel. Hoewel de beschikbaarheid van andere financieringsbronnen, zoals durf- en aandelenkapitaal, de afgelopen jaren is toegenomen, blijft ze duidelijk onder het EU-gemiddelde.

               (21)Het gerechtelijk apparaat wordt efficiënter, maar blijft kampen met kritieke uitdagingen zoals lange procedures en een grote achterstand bij de behandeling van rechtszaken, met name bij de administratieve en fiscale rechtbanken. De inspanningen om corruptie aan te pakken gaan door, maar de preventie van corruptie blijft een probleem doordat een gecoördineerde strategie ontbreekt en de verantwoordelijkheden versnipperd zijn.

               (22)De investeringen in onderzoek en ontwikkeling zijn recent weer gestegen, maar blijven onvoldoende om het Portugese nationale stelsel voor onderzoek en innovatie naar een hoger peil te brengen. Na jaren van achteruitgang is het aandeel van de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling ten opzichte van het bbp recent gestegen en in 2017 was de onderzoeks- en ontwikkelingsintensiteit van het bedrijfsleven iets groter dan die van de overheid. Er is weinig vooruitgang geboekt bij het upgraden van de economische structuur van Portugal om meer toegevoegde waarde te creëren in de hoogtechnologische maakindustrie en kennisintensieve diensten. Het bevorderen van investeringen in immateriële activa, met inbegrip van onderzoek en ontwikkeling, maar ook managementvaardigheden, financiële geletterdheid en digitale vaardigheden, om bedrijven in staat te stellen te groeien, hun innovatiecapaciteit te verbeteren en exportmarkten te betreden, biedt Portugal een aanzienlijke potentie om een impuls te geven aan de investeringen en de productiviteitsgroei.

               (23)Ontoereikende maritieme en spoorwegverbindingen maken het moeilijk voor exportgerichte ondernemingen om het potentieel van de eengemaakte markt ten volle te benutten. Door zijn geografische ligging is Portugal een natuurlijk punt van binnenkomst, met name voor de trans-Atlantische routes. Tijdige investeringen in nieuwe containerterminals in Sines en in Barreiro (Terminal Vasco da Gama) en de voltooiing van lopende investeringsprojecten in de andere belangrijke Portugese havens (Viana do Castelo, Leixoes, Aveiro, Figueira da Foz, Setubal) zouden de containerbehandelingscapaciteit van deze havens vergroten. De spoorwegen blijven nog steeds sterk onderbenut in de verbindingen met Spanje (zowel de oost-westcorridor als de noord-zuidcorridor). De ontwikkeling van een omvattend Iberisch plan, waaronder het aanwijzen van de tussenstappen, terminals en verbindingen die nodig zijn om te profiteren van de upgrade van het Spaanse netwerk, en de ontwikkeling van de spoorwijdte van de Internationale Spoorwegunie zouden helpen een impuls te geven aan de internationale spoorwegprestaties van Portugal.

               (24)Investeringen in hulpbronnenefficiëntie en klimaataanpassing zouden duurzame langetermijngroei helpen bewerkstelligen. Anticiperen op de negatieve gevolgen van de klimaatverandering, zoals overstromingen en bosbranden, blijft een probleem in Portugal. Het blijft een uitdaging om het streefcijfer voor de energie-efficiëntie voor 2020 te halen, en uit de laatste gegevens voor 2017 blijkt dat het energieverbruik in stijgende lijn gaat. Er is nog steeds veel ruimte om de energie-efficiëntie in gebouwen te verhogen en het energieverbruik van het bedrijfsleven te verlagen. Een betere energieconnectiviteit van het Iberisch schiereiland zou meer concurrentie mogelijk maken en de inzet van hernieuwbare energie vergemakkelijken.

               (25)De programmering van EU-middelen voor de periode 2021-2027 zou kunnen helpen om enkele van de in de aanbevelingen aangewezen lacunes weg te werken, met name in de gebieden als bedoeld in bijlage D bij het landverslag
                  9
               . Dit zou Portugal in staat stellen om die middelen optimaal in te zetten ten aanzien van de aangewezen sectoren, rekening houdend met regionale verschillen en de bijzondere situatie van de ultraperifere gebieden. Een belangrijke factor voor het welslagen van deze investering is de versterking van de bestuurlijke capaciteit van het land om deze middelen te beheren.

               (26)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Portugal verricht. Die analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Portugal zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Portugal, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (27)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht en zijn advies
                  10
                daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven.

               (28)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma 2019 en het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 1 tot en met 4 weergegeven. Die aanbevelingen dragen ook bij tot de tenuitvoerlegging van de aanbeveling voor de eurozone, met name de eerste, tweede en vierde aanbeveling voor de eurozone. De in aanbeveling 1 bedoelde begrotingsmaatregelen dragen onder andere bij tot het aanpakken van onevenwichtigheden in verband met de hoge overheidsschuld,

               BEVEELT AAN dat Portugal in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt:

               1.De budgettaire middellangetermijndoelstelling in 2020 verwezenlijken, rekening houdend met de marge voor ongewone gebeurtenissen waarvoor een tijdelijke afwijking is toegestaan. Meevallers gebruiken om de vermindering van de overheidsschuldquote te versnellen. De kwaliteit van de overheidsfinanciën verbeteren door prioriteit te verlenen aan groeibevorderende uitgaven en tegelijk de beheersing van de totale uitgaven, de kostenefficiëntie en adequate budgettering te versterken, met bijzondere aandacht voor een duurzame vermindering van de achterstallige betalingen van ziekenhuizen. De financiële levensvatbaarheid van overheidsbedrijven verbeteren, en voor tijdigere, transparantere en bredere monitoring zorgen.

               2.Maatregelen goedkeuren om de arbeidsmarktsegmentatie aan te pakken. De vaardigheden van de bevolking verbeteren, met name de digitale geletterdheid, onder meer door volwasseneneducatie beter te doen aansluiten bij de behoeften van de arbeidsmarkt. Het aantal personen dat een diploma hoger onderwijs haalt, verhogen, met name in wetenschappen en informatietechnologie. De effectiviteit en adequatie van het sociaal vangnet verbeteren.

               3.Investeringsgerelateerd economisch beleid toespitsen op onderzoek en innovatie, spoorwegvervoer en haveninstractuur, decarbonisatie en de energietransitie en de uitbreiding van energie-interconnecties, rekening houdend met regionale verschillen.

               4.Een snellere uitwinning van de voor niet-renderende leningen gestelde zekerheden mogelijk maken door de efficiëntie van insolventie- en invorderingsprocedures te verhogen. De administratieve en regelgevingslasten voor bedrijven reduceren, voornamelijk door sectorspecifieke belemmeringen voor licenties te verminderen. Een routekaart ontwikkelen om de beperkingen in sterk gereglementeerde beroepen te verminderen. De efficiëntie van de administratieve en fiscale rechtbanken verhogen, met name door de duur van procedures te verkorten.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        SWD(2019) 1021 final.

                     (4)

                        COM(2019) 150 final.

                     (5)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (6)

                        COM(2014) 494 final.

                     (7)

                        De netto primaire overheidsuitgaven omvatten de totale overheidsuitgaven, ongerekend rente-uitgaven, uitgaven in het kader van Unieprogramma's die volledig met inkomsten uit fondsen van de Unie worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als uitgavenzijde worden uitgevlakt.

                     (8)

                        SWD(2016) 436 final.

                     (9)

                        SWD(2019) 1021 final.

                     (10)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 29.11.2019
            COM(2019) 622 final
            Aanbeveling voor een
            BESLUIT VAN DE RAAD
            houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen over de wijziging van het Protocol bij de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) voor wat het geregeld internationaal vervoer en bijzondere vormen van geregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen betreft en van het Protocol tot wijziging van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) waardoor die overeenkomst wordt opengesteld voor toetreding door het Koninkrijk Marokko

               TOELICHTING

               1.ACHTERGROND VAN DE AANBEVELING

                  De Interbus-overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen
                     1
                   (hierna: "de Interbus-overeenkomst") is op 1 januari 2003 van kracht geworden. De Europese Unie is partij bij de Interbus-overeenkomst (
                     2
                  ).

                  De Interbus-overeenkomst heeft op dit ogenblik betrekking op het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en autobussen.

                  Op 5 december 2014 (
                     3
                  ) heeft de Raad de Commissie gemachtigd om namens de Europese Unie onderhandelingen te openen met het oog op de uitbreiding van het toepassingsgebied van de Interbus-overeenkomst tot geregeld vervoer en bijzondere vormen van geregeld vervoer van personen met touringcars en autobussen. Op grond van hetzelfde mandaat van de Raad heeft de Commissie onderhandeld over een protocol waardoor de Interbus-overeenkomst wordt opengesteld voor toetreding door het Koninkrijk Marokko.

                  Op basis van een voorstel van de Commissie heeft de Raad op 16 juli 2018 (
                     4
                  ) besluiten aangenomen betreffende de ondertekening van beide protocollen.

                  In artikel 20, lid 1, van het Protocol bij de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) voor wat het geregeld internationaal vervoer en bijzondere vormen van geregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen betreft (hierna "het Protocol betreffende geregeld en bijzondere vormen van geregeld vervoer" genoemd) en artikel 2 van het Protocol tot wijziging van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) waardoor die Overeenkomst wordt opengesteld voor toetreding door het Koninkrijk Marokko (hierna "het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko" genoemd) is respectievelijk het volgende bepaald: "Van 16 juli 2018 tot en met 16 april 2019 staat dit Protocol open voor ondertekening te Brussel, bij het secretariaat-generaal van de Raad van de Europese Unie, dat optreedt als depositaris van het Protocol."

                  Vóór het einde van de termijn voor ondertekening, d.w.z. 16 april 2019, had slechts één van de Interbus-partijen het Protocol betreffende geregeld en bijzondere vormen van geregeld vervoer ondertekend en was het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko slechts door vier partijen ondertekend.

                  In het Protocol betreffende geregeld en bijzondere vormen van geregeld vervoer is in verband met de inwerkingtreding daarvan bepaald dat de respectieve bepalingen van de Interbus-overeenkomst, met name de artikelen 27 en 28, mutatis mutandis van toepassing zijn op dat protocol. Overeenkomstig die bepalingen wordt de overeenkomst door de ondertekenaars goedgekeurd of geratificeerd overeenkomstig hun eigen procedures en treedt zij voor de overeenkomstsluitende partijen in werking als vier overeenkomstsluitende partijen, met inbegrip van de Europese Unie, haar hebben goedgekeurd of geratificeerd. De verwijzing naar de ondertekenaars betekent dat het Protocol betreffende geregeld en bijzondere vormen van geregeld vervoer pas in werking treedt nadat ten minste vier overeenkomstsluitende partijen dat protocol hebben ondertekend en het derhalve hebben goedgekeurd of geratificeerd. Zoals hierboven vermeld, werd het Protocol betreffende geregeld en bijzondere vormen van geregeld vervoer in de periode waarin het openstond voor ondertekening alleen door de Unie ondertekend.

                  In het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko is bepaald dat het door de ondertekenaars wordt goedgekeurd of geratificeerd overeenkomstig hun eigen procedures. Het voorziet echter niet in de toetreding van verdragsluitende partijen die het niet hebben ondertekend en goedgekeurd of geratificeerd. Zoals hierboven vermeld, werd het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko tijdens de termijn voor ondertekening niet door alle partijen bij de Interbus-overeenkomst ondertekend.

                  In het licht van het bovenstaande zou geen enkele andere Interbus-partij de protocollen nog kunnen ondertekenen en daardoor goedkeuren of ratificeren en uiteindelijk overeenkomstsluitende partij bij die protocollen worden, tenzij de perioden voor ondertekening van die protocollen worden verlengd of geschrapt. Dit zou ernstige gevolgen hebben: Het Protocol betreffende geregeld en bijzondere vormen van geregeld vervoer zou niet in werking kunnen treden aangezien daartoe vier ratificaties vereist zijn; het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko, ondertekend en goedgekeurd of geratificeerd door vier partijen bij de Interbus-overeenkomst, zou wel in werking kunnen treden maar zou slechts betrekking hebben op vier van de acht huidige overeenkomstsluitende partijen. Daardoor zou de governance van de hele Interbus-overeenkomst uitermate ingewikkeld worden en zou het voor het Koninkrijk Marokko in de praktijk onmogelijk zijn om op grond van het verdrag betrekkingen aan te knopen met alle partijen bij de Interbus-overeenkomst.

                  De toetreding van het Koninkrijk Marokko tot de Interbus-overeenkomst voordat alle huidige partijen bij de Interbus-overeenkomst het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko hebben geratificeerd, zou in de praktijk betekenen dat er een nieuwe kleinere Interbus-overeenkomst wordt gecreëerd als onderdeel van de hoofdovereenkomst (één tussen het Koninkrijk Marokko en de Interbus-partijen waarvoor het protocol in werking is getreden, en een andere tussen de acht huidige Interbus-partijen zonder het Koninkrijk Marokko). Een dergelijke regeling is niet voorzien in de Interbus-overeenkomst en zou de governance van die overeenkomst in de praktijk onmogelijk maken. Derhalve is het passend artikel 4 van het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko te wijzigen zodat dit protocol pas in werking treedt nadat alle verdragsluitende partijen het hebben goedgekeurd of geratificeerd.

                  Aangezien een van de partijen bij de Interbus-overeenkomst, namelijk de Republiek Noord-Macedonië, zijn officiële benaming intussen heeft gewijzigd, is het wenselijk de twee protocollen ook te wijzigen om met de nieuwe benaming naar die verdragsluitende partij te verwijzen.

                  De wijziging van de protocollen mag geen afbreuk doen aan de geldigheid van de ondertekeningen die reeds hebben plaatsgevonden.

               2. RESULTATEN VAN DE RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDE PARTIJEN EN EFFECTBEOORDELINGEN

                  De Commissie heeft voor de in deze aanbeveling voorgestelde wijzigingen geen effectbeoordeling uitgevoerd en evenmin een beroep gedaan op externe deskundigheid omdat de wijzigingen geen betrekking hebben op de inhoud van de twee protocollen.

               3. JURIDISCHE ELEMENTEN VAN DE AANBEVELING

               •Rechtsgrondslag

                  De rechtsgrondslag is het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), en met name artikel 218, leden 3 en 4.

               •Subsidiariteit (voor niet-exclusieve bevoegdheden) en evenredigheid

                  De kwestie van subsidiariteit en evenredigheid is niet aan de orde omdat het hier om een exclusieve externe bevoegdheid van de Unie gaat.

               •Verenigbaarheid met bestaande bepalingen op het beleidsterrein

                  De voorgestelde aanbeveling is in overeenstemming met het gemeenschappelijk vervoersbeleid en het overig buitenlands beleid van de Unie.

               4. GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

                  Geen.

               Aanbeveling voor een

               BESLUIT VAN DE RAAD

               houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen over de wijziging van het Protocol bij de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) voor wat het geregeld internationaal vervoer en bijzondere vormen van geregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen betreft en van het Protocol tot wijziging van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) waardoor die overeenkomst wordt opengesteld voor toetreding door het Koninkrijk Marokko

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 218, leden 3 en 4,

               Gezien het voorstel van de Europese Commissie
                  5
               ,

               Overwegende hetgeen volgt:

               1.De sluiting van de Interbus-overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen ("de Interbus-overeenkomst") is namens de Unie goedgekeurd bij Besluit van de Raad van 3 oktober 2002
                  6
               . De Interbus-overeenkomst is op 1 januari 2003 in werking getreden.

               2.Op 16 juli 2018 heeft de Raad Besluit (EU) 2018/1195
                  7
                en Besluit (EU) 2018/1211
                  8
                aangenomen betreffende de ondertekening, namens de Europese Unie, van een protocol betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) voor wat het geregeld internationaal vervoer en bijzondere vormen van geregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen betreft (hierna "het Protocol betreffende geregeld en bijzondere vormen van geregeld vervoer" genoemd) en een protocol tot wijziging van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) waardoor die Overeenkomst wordt opengesteld voor toetreding door het Koninkrijk Marokko (hierna "het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko" genoemd).

               3.De Unie heeft het Protocol betreffende geregeld en bijzondere vormen van geregeld vervoer op 24 september 2018 en het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko op 11 april 2019 ondertekend.

               4.Naast de Unie hebben Bosnië en Herzegovina, Montenegro en Turkije het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko ondertekend. Het Protocol betreffende het geregeld internationaal vervoer en bijzondere vormen van geregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en autobussen is alleen door de Unie ondertekend.

               5.De termijn waarin de twee protocollen open stonden voor ondertekening is op 16 april 2019 verstreken. Om de huidige overeenkomstsluitende partijen bij de Interbus-overeenkomst die dat nog niet hebben gedaan de mogelijkheid te bieden de twee protocollen te ondertekenen en te sluiten, moeten die protocollen worden gewijzigd zodat de ondertekening niet langer binnen een specifieke periode moet plaatsvinden.

               6.Het is passend het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko te wijzigen zodat het in werking treedt nadat het door alle huidige overeenkomstsluitende partijen van de Interbus-overeenkomst is ondertekend en geratificeerd.

               7.Een van de partijen bij de Interbus-overeenkomst, namelijk de Republiek Noord-Macedonië, heeft zijn officiële benaming gewijzigd; het is passend in de tekst van de protocollen rekening te houden met die wijziging.

               8. De ondertekeningen van de protocollen die vóór 16 april 2019 hebben plaatsgevonden, moeten geldig blijven.

               9. De Commissie moet derhalve worden gemachtigd om namens de Europese Unie te onderhandelen over wijzigingen van het Protocol betreffende geregeld en bijzondere vormen van geregeld vervoer en het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko,

               HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

               Artikel 1

               De Commissie wordt gemachtigd om, namens de Europese Unie, te onderhandelen over wijzigingen van het Protocol bij de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) voor wat het geregeld internationaal vervoer en bijzondere vormen van geregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen betreft en het Protocol tot wijziging van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) door te voorzien in de mogelijke toetreding van het Koninkrijk Marokko, teneinde de beperking van de periode waarin die protocollen open staan voor ondertekening op te heffen, rekening te houden met de gewijzigde benaming van een van de partijen bij de Interbus-overeenkomst en te voorzien in een nieuwe modaliteit voor de inwerkingtreding van het Protocol betreffende het Koninkrijk Marokko.

               Artikel 2

               De onderhandelingsrichtsnoeren zijn opgenomen in de bijlage.

               Artikel 3

               De onderhandelingen worden gevoerd in overleg met [door de Raad in te voegen naam van het speciale comité].

               Artikel 4

               Dit besluit is gericht tot de Commissie.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 321 van 26.11.2002, blz. 13.

                     (2)

                        Naast de Europese Unie zijn ook de volgende landen partij bij de Interbus-overeenkomst: de Republiek Albanië, Bosnië en Herzegovina, de Republiek Moldavië, Montenegro, de Republiek Noord-Macedonië, de Republiek Turkije en Oekraïne (hierna "de Interbus-partijen" genoemd).

                     (3)

                        SGS14/15073 van 5 december 2014.

                     (4)

                        Besluit (EU) 2018/1195 van de Raad van 16 juli 2018 inzake de ondertekening, namens de Europese Unie, van een protocol bij de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) voor wat het geregeld internationaal vervoer en bijzondere vormen van geregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen betreft (PB L 214 van 23.8.2018, blz. 3).Besluit (EU) 2018/1211 van de Raad van 16 juli 2018 betreffende de ondertekening, namens de Europese Unie, van een protocol tot wijziging van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) door te voorzien in de mogelijke toetreding van het Koninkrijk Marokko (PB L 222 van 3.9.2018, blz. 1).

                     (5)

                        [REFERENTIE TOEVOEGEN]

                     (6)

                        Besluit van de Raad van 3 oktober 2002 inzake de sluiting van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (PB L 321 van 26.11.2002, blz. 11).

                     (7)

                        PB L 214 van 23.8.2018, blz. 3.

                     (8)

                        PB L 222 van 3.9.2018, blz. 1.

    ---documentbreak---

               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 29.11.2019
            COM(2019) 622 final
            BIJLAGE
            bij
            Aanbeveling voor een besluit van de Raad
            houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen over de wijziging van het Protocol bij de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) voor wat het geregeld internationaal vervoer en bijzondere vormen van geregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen betreft en van het Protocol tot wijziging van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) waardoor die overeenkomst wordt opengesteld voor toetreding door het Koninkrijk Marokko

               BIJLAGE

               Onderhandelingsrichtsnoeren met betrekking tot de wijziging van het Protocol bij de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) voor wat het geregeld internationaal vervoer en bijzondere vormen van geregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen betreft en van het Protocol tot wijziging van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) waardoor die Overeenkomst wordt opengesteld voor toetreding door het Koninkrijk Marokko

               1.De in respectievelijk artikel 20, lid 1, van het Protocol bij de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) voor wat het geregeld internationaal vervoer en bijzondere vormen van geregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen betreft en artikel 2 van het Protocol tot wijziging van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) waardoor die Overeenkomst wordt opengesteld voor toetreding door het Koninkrijk Marokko vastgestelde termijn voor de ondertekening van beide protocollen, namelijk 16 april 2019, moet worden geschrapt.

               2.De verwijzingen naar "de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië" moet in beide protocollen worden vervangen door "de Republiek Noord-Macedonië".

               3.Het Protocol tot wijziging van de Overeenkomst betreffende het ongeregeld internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen (Interbus-overeenkomst) door te voorzien in de mogelijke toetreding van het Koninkrijk Marokko moet pas in werking treden nadat alle huidige overeenkomstsluitende partijen bij de Interbus-overeenkomst dat protocol hebben gesloten.

               4.De onderhandelaar dient de meest adequate vorm van internationaal instrument te zoeken om die wijzigingen te laten goedkeuren. De wijzigingen mogen geen afbreuk doen aan de ondertekeningen die reeds hebben plaatsgevonden.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 9.9.2019
            COM(2019) 407 final
            Aanbeveling voor een
            BESLUIT VAN DE RAAD
            houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen namens de Europese Unie voor de sluiting van een overeenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek der Seychellen inzake de toegang van vissersvaartuigen die de vlag van de Seychellen voeren, tot de wateren van Mayotte

               TOELICHTING

               1.ACHTERGROND VAN DE AANBEVELING

               •Motivering en doelstellingen van de aanbeveling

               De Commissie stelt voor onderhandelingen te voeren over een nieuwe overeenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek der Seychellen inzake de toegang van vissersvaartuigen die de vlag van de Seychellen voeren, tot de onder de jurisdictie van de Europese Unie vallende wateren en mariene biologische rijkdommen van Mayotte. De Commissie is voornemens de onderhandelingen over de nieuwe toegangsovereenkomst parallel te voeren aan de onderhandelingen over een nieuwe partnerschapsovereenkomst inzake duurzame visserij en een nieuw protocol met de Republiek der Seychellen.

               •Verenigbaarheid met bestaande bepalingen op het beleidsterrein

               Op 11 juli 2012 heeft de Europese Raad Besluit 2012/419/EU
                  1
                tot wijziging, met ingang van 1 januari 2014, van de status van Mayotte ten aanzien van de Europese Unie vastgesteld. Met ingang van die datum was Mayotte niet langer een land of gebied overzee maar werd het een ultraperifeer gebied van de Unie in de zin van artikel 349 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Daardoor is de exclusieve economische zone (EEZ) van Mayotte deel gaan uitmaken van de EU-wateren.

               Als gevolg daarvan hebben de Europese Unie en de Seychellen in 2014 een overeenkomst ondertekend met het oog op de activiteiten van vaartuigen die de vlag van de Seychellen voeren, in de onder de jurisdictie van Frankrijk vallende EEZ van Mayotte.

               De huidige overeenkomst biedt acht vaartuigen van de Seychellen de mogelijkheid te vissen in de wateren van Mayotte en loopt af op 6 juni 2020. De enige financiële tegenprestatie in het kader van deze overeenkomst bestaat uit de betaling voor de vergunningen en de vangsten door de reders van de Seychelse vloot en wordt door Frankrijk geïnd voor rekening van zijn ultraperifere gebied Mayotte. Frankrijk gebruikt deze inkomsten om te voorzien in het wetgevingskader, de controleactiviteiten, de fysieke infrastructuur en de capaciteitsopbouw die nodig zijn opdat het bestuur van Mayotte aan de vereisten van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) kan voldoen. De overeenkomst draagt bij tot een verantwoorde visserij in de EU-wateren met het oog op de instandhouding en de duurzame exploitatie van de visbestanden.

                  Deze overeenkomst heeft geen financiële gevolgen voor de EU.

               •Verenigbaarheid met andere beleidsterreinen van de Unie

                  De onderhandelingen over een nieuwe overeenkomst met de Seychellen inzake de toegang tot de onder de jurisdictie van de EU vallende wateren van Mayotte zijn in overeenstemming met het externe optreden van de EU ten aanzien van de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS), en met name met de doelstellingen van de Unie op het gebied van de eerbiediging van de democratische beginselen en de mensenrechten.

               2.RECHTSGRONDSLAG, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID

               •Rechtsgrondslag

                  De rechtsgrondslag voor het besluit is het vijfde deel van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) “Extern optreden van de Unie”, titel V “Internationale overeenkomsten”, artikel 218, waarin de procedure is vastgesteld voor het onderhandelen over en het sluiten van overeenkomsten tussen de Unie en derde landen.

               •Subsidiariteit (bij niet-exclusieve bevoegdheid)

                  Niet van toepassing, exclusieve bevoegdheid.

               •Evenredigheid

                  Het besluit is evenredig met de doelstelling.

               •Keuze van het instrument

                  In artikel 218, leden 3 en 4, VWEU is bepaald dat hiervoor een besluit van de Raad vereist is.

               3.EVALUATIE, RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDEN EN EFFECTBEOORDELING

               •Evaluatie van bestaande wetgeving en controle van de resultaatgerichtheid ervan

                  De overeenkomst inzake de toegang tot de wateren van Mayotte voor vaartuigen van de Seychellen heeft geen financiële gevolgen voor de EU. Niettemin is in het kader van de ex-post- en de ex-ante-evaluatie door de Commissie van de partnerschapsovereenkomst inzake visserij met de Seychellen en van het bijbehorende uitvoeringsprotocol
                     2
                   ook de werking van de toegangsovereenkomst geëvalueerd.

                  In die in 2019 verrichte evaluatie werd geconcludeerd dat de overeenkomst inzake de toegang tot de wateren van Mayotte moet worden vernieuwd en dat tegelijkertijd een nieuw uitvoeringsprotocol bij de partnerschapsovereenkomst inzake visserij met de Seychellen moet worden overeengekomen, teneinde de technische en financiële voorwaarden van de twee teksten verder op elkaar af te stemmen.

               •Raadpleging van belanghebbenden

                  In het kader van de ex-post- en de ex-ante-evaluatie van de partnerschapsovereenkomst inzake visserij met de Seychellen en van het bijbehorende uitvoeringsprotocol zijn raadplegingen gehouden met de lidstaten, vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en internationale organisaties van het maatschappelijk middenveld en met de visserijadministratie en het maatschappelijk middenveld van de Seychellen. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden in het kader van de adviesraad voor de volle zee, met name tijdens de vergadering van 27 maart 2019.

               •Bijeenbrengen en gebruik van expertise

                  Niet van toepassing.

               •Effectbeoordeling

                  Niet van toepassing.

               •Resultaatgerichtheid en vereenvoudiging

                  Niet van toepassing.

               •Grondrechten

                  In de onderhandelingsrichtsnoeren die in de bijlage bij het besluit worden voorgesteld, wordt aanbevolen machtiging te verlenen voor het openen van onderhandelingen die onder meer moeten leiden tot de opname van een clausule over de gevolgen van schendingen van de mensenrechten en van de democratische beginselen.

               4.GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

                  De overeenkomst inzake de toegang tot de wateren van Mayotte voor vaartuigen van de Seychellen heeft geen financiële gevolgen voor de EU.

               5.OVERIGE ELEMENTEN

               •Uitvoeringsplanning en regelingen betreffende controle, evaluatie en rapportage

                  De onderhandelingen zullen naar verwachting aanvangen in het derde kwartaal van 2019.

               •Toelichting bij de specifieke bepalingen van de aanbeveling

                  De Commissie beveelt aan dat:

                  - de Raad de Commissie machtigt tot het openen en voeren van onderhandelingen over de sluiting van een nieuwe overeenkomst met de Seychellen inzake de toegang van vaartuigen van de Seychellen tot de wateren van Mayotte die onder de jurisdictie van de EU vallen;

                  - de Commissie in deze kwestie wordt aangewezen als onderhandelaar van de EU;

                  - de Commissie deze onderhandelingen voert in overleg met het speciaal comité overeenkomstig de bepalingen van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie;

                  - de Raad de bij deze aanbeveling gevoegde onderhandelingsrichtsnoeren goedkeurt.

               Aanbeveling voor een

               BESLUIT VAN DE RAAD

               houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen namens de Europese Unie voor de sluiting van een overeenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek der Seychellen inzake de toegang van vissersvaartuigen die de vlag van de Seychellen voeren, tot de wateren van Mayotte

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 218, leden 3 en 4,

               Herinnerend aan het Besluit van de Europese Raad van 11 juli 2012 tot wijziging van de status van Mayotte ten aanzien van de Europese Unie
                  3
               ,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

               Overwegende dat onderhandelingen moeten worden geopend met het oog op de sluiting van een overeenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek der Seychellen inzake de toegang van vaartuigen die de vlag van de Seychellen voeren, tot bepaalde wateren van de Europese Unie, namelijk de exclusieve economische zone (EEZ) voor de kust van Mayotte,

               HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

               Artikel 1

               De Commissie wordt gemachtigd om met de Republiek der Seychellen te onderhandelen over een overeenkomst inzake de toegang voor vissersvaartuigen die de vlag van de Republiek der Seychellen voeren, tot bepaalde wateren en mariene biologische rijkdommen van de Unie, namelijk de wateren en de mariene biologische rijkdommen in de EEZ voor de kust van Mayotte.

               Artikel 2

               De onderhandelingsrichtsnoeren zijn opgenomen in de bijlage.

               Artikel 3

               De onderhandelingen worden gevoerd in overleg met het [naam van het door de Raad aangewezen speciale comité].

               Artikel 4

               Dit besluit is gericht tot de Commissie.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 204 van 31.7.2012, blz. 131.

                     (2)

                  https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/5e1b1689-7785-11e9-9f05-01aa75ed71a1/language-en/format-PDF/source-97941423

                     (3)

                        PB L 204 van 31.7.2012, blz. 131.

    ---documentbreak---

               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 9.9.2019
            COM(2019) 407 final
            BIJLAGE
            bij de aanbeveling voor een
            BESLUIT VAN DE RAAD
            houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen namens de Europese Unie voor de sluiting van een overeenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek der Seychellen inzake de toegang van vissersvaartuigen die de vlag van de Seychellen voeren, tot de wateren van Mayotte

               BIJLAGE

               Onderhandelingsrichtsnoeren

               –Het doel van de onderhandelingen is de sluiting van een overeenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek der Seychellen inzake de toegang voor vaartuigen die de vlag van de Republiek der Seychellen voeren, tot bepaalde wateren en mariene biologische rijkdommen van de Europese Unie, namelijk de wateren en de mariene biologische rijkdommen van de exclusieve economische zone (EEZ) voor de kust van Mayotte.

               –In de overeenkomst inzake de toegang tot de onder de jurisdictie van de EU vallende wateren van Mayotte voor vaartuigen van de Seychellen moeten derhalve het algemene kader, de algemene beginselen en de doelstellingen worden omschreven die de basis voor de toegang zullen vormen. De overeenkomst moet een clausule bevatten dat de huidige toegangsovereenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek der Seychellen
                  1
                wordt ingetrokken.

               –Met het oog op de bevordering van duurzame en verantwoorde visserij aan de hand van deze nieuwe overeenkomst gaat de Commissie tijdens de onderhandelingen uit van de volgende doelstellingen:

               ·garanderen van de toegang voor vaartuigen die de vlag van de Seychellen voeren, tot bepaalde wateren en mariene biologische rijkdommen van de Europese Unie, namelijk de wateren en de mariene biologische rijkdommen van de EEZ voor de kust van Mayotte, alsmede van de afgifte van de visvergunningen die de vaartuigen die de vlag van de Seychellen voeren, nodig hebben om in die EEZ visserijactiviteiten te verrichten;

               ·met het beste beschikbare wetenschappelijke advies en de desbetreffende, door regionale organisaties voor visserijbeheer (ROVB’s) vastgestelde beheersplannen rekening houden teneinde de ecologische duurzaamheid van de visserijactiviteiten veilig te stellen en oceaangovernance op internationale schaal te bevorderen. De visserijactiviteiten moeten uitsluitend op beschikbare bestanden gericht zijn, rekening houdend met de vangstcapaciteit van de lokale vloot, en met speciale aandacht voor het feit dat het gaat over bestanden die over grote afstanden trekken;

               ·er zorg voor dragen dat de toegang tot de mariene biologische rijkdommen voor vaartuigen die de vlag van de Seychellen voeren, gebaseerd is op soortgelijke criteria als die welke gelden voor de EU-vloot in het bevoegdheidsgebied van de Commissie voor de tonijnvisserij in de Indische Oceaan (IOTC), en op de ontwikkelingen die de afgelopen jaren zijn geconstateerd;

               ·in de overeenkomst voorzien in rechten voor vergunningen, die alleen door de reders moeten worden betaald. In een financiële bijdrage van de regering van de Seychellen dient niet te worden voorzien;

               ·bewerkstelligen dat het protocol bijdraagt aan de bevordering van duurzame groei en waardig werk in verband met visserijactiviteiten, rekening houdend met de desbetreffende verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO);

               ·een clausule opnemen over de gevolgen van schendingen van de mensenrechten en de democratische beginselen.

               –In de overeenkomst moet met name het volgende worden omschreven:

               ·het onder de overeenkomst vallende visserijgebied, waarvan de grenzen in een bijlage bij de overeenkomst moeten worden aangegeven;

               ·de vangstmogelijkheden, per visserijtak, die worden toegekend aan vissersvaartuigen die de vlag van de Seychellen voeren; en

               ·de vergoedingen die onder de vlag van de Seychellen vallende vissersvaartuigen moeten betalen om toegang te krijgen tot de wateren en de mariene biologische rijkdommen van de Unie in de EEZ voor de kust van Mayotte, alsmede de betalingsvoorwaarden.

                     (1)

                        PB L167 van 6.6.2014, blz. 4.


title: Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD tot machtiging van de Commissie om namens de Unie te onderhandelen over wijzigingen van het Verdrag van Wenen ter bescherming van de ozonlaag en van het Protocol van RESTREINT Montreal betreffende stoffen die de ozonlaag afbreken

text: ---pagebreak---  ---pagebreak---  ---pagebreak---  ---documentbreak---  ---pagebreak---  ---pagebreak---