title: Aanbeveling van de Raad van 9 juli 2013 over het nationale hervormingsprogramma 2013 van Letland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma van Letland voor de periode 2012-2016

text:
               30.7.2013

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 217/47

      AANBEVELING VAN DE RAAD

   van 9 juli 2013
   over het nationale hervormingsprogramma 2013 van Letland en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma van Letland voor de periode 2012-2016
   2013/C 217/12
   DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
   Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
   Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name artikel 9, lid 2,
   Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
   Gezien de conclusies van de Europese Raad,
   Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
   Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
   Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
   Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
   Overwegende hetgeen volgt:

               (1)

               Op 26 maart 2010 heeft de Europese Raad zijn goedkeuring gehecht aan het voorstel van de Commissie voor een nieuwe groei- en werkgelegenheidsstrategie; Europa 2020 is gebaseerd op een betere coördinatie van het economisch beleid en spitst zich toe op de sleutelgebieden waarop Europa’s potentieel voor duurzame groei en concurrentievermogen een krachtige impuls nodig heeft.

               (2)

               De Raad heeft op 13 juli 2010 een aanbeveling inzake de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en de Unie (2010-2014) en heeft op 21 oktober 2010 een besluit betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten (2) vastgesteld, die samen de „geïntegreerde richtsnoeren” vormen. De lidstaten werd verzocht in hun nationaal economisch en werkgelegenheidsbeleid met de geïntegreerde richtsnoeren rekening te houden.

               (3)

               Op 29 juni 2012 hebben de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten besloten tot een Pact voor groei en banen, dat een samenhangend kader biedt voor actie op het niveau van de lidstaten, de EU en de eurozone, waarbij alle mogelijke hefbomen, instrumenten en beleidsvormen worden ingezet. Zij hebben bepaald welke maatregelen op het niveau van de lidstaten moeten worden genomen, en met name verklaard vastbesloten te zijn om de doelstellingen van de Europa 2020-strategie te verwezenlijken en de landenspecifieke aanbevelingen uit te voeren.

               (4)

               Op 10 juli 2012 heeft de Raad een aanbeveling (3) over het nationale hervormingsprogramma voor 2012 van Letland vastgesteld en een advies over het convergentieprogramma van Letland voor de periode 2012-2015 uitgebracht.

               (5)

               Op 28 november 2012 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester 2013 voor coördinatie van het economisch beleid. Eveneens op 28 november 2012 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden (4), het Waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, daarin werd Letland niet genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

               (6)

               Het Europees Parlement is naar behoren bij het Europees semester betrokken, in overeenstemming met Verordening (EG) nr. 1466/97, en heeft op 7 februari 2013 een resolutie over werkgelegenheid en sociale aspecten in de jaarlijkse groeianalyse 2013 en een resolutie over de bijdrage aan de jaarlijkse groeianalyse 2013 aangenomen.

               (7)

               Op 14 maart 2013 heeft de Europese Raad de prioriteiten inzake financiële stabiliteit, begrotingsconsolidatie en groeibevorderende maatregelen goedgekeurd. Hij benadrukte de dat moet worden gestreefd naar gedifferentieerde, groeivriendelijke begrotingsconsolidatie, een normalisering van de kredietverschaffing aan de economie, bevordering van de groei en het concurrentievermogen, het aanpakken van de werkloosheid en van de sociale gevolgen van de crisis, en modernisering van de overheidsdiensten.

               (8)

               Op 29 april 2013 heeft Letland zijn convergentieprogramma voor de periode 2012-2016 ingediend en op 2 mei 2013 zijn nationale hervormingsprogramma 2013. Om met de onderlinge verbanden rekening te houden, zijn beide programma’s terzelfder tijd geëvalueerd.

               (9)

               In het licht van de overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1466/97 verrichte evaluatie van het convergentieprogramma is de Raad van oordeel dat het aan de begrotingsprognoses van het programma ten grondslag liggende macro-economische scenario realistisch is. De economische groei zal gedurende de programmaperiode naar verwachting enigszins vertragen tot rond 4 % per jaar, terwijl slechts bescheiden prijsstijgingen worden verwacht. Het overheidstekort nam in 2012 af tot een peil dat ruim onder de referentiewaarde van het Verdrag van 3 % van het bbp ligt en ook werd in dat jaar de middellangetermijndoelstelling gehaald, aanzienlijk eerder dan in het vorige convergentieprogramma van Letland voor de periode 2012-2015 was voorzien. In het convergentieprogramma wordt de vorige middellangetermijndoelstelling van – 0,5 % bevestigd, waarmee de vereisten van het groei- en stabiliteitspact afdoende in acht worden genomen. Met de begrotingsstrategie die in het programma is uitgestippeld, wordt beoogd om een op de middellangetermijndoelstelling gebaseerde structurele begrotingspositie te handhaven, waarbij elke afwijking beperkt moet blijven tot het gecumuleerde effect van de hervorming van het pensioenstelsel. Deze in 2013, 2015 en 2016 uitgevoerde hervorming houdt in dat het deel van de socialezekerheidsbijdragen dat in een pensioenregeling met kapitaaldekking wordt geïnvesteerd, geleidelijk zal stijgen. Volgens een algemene beoordeling waarbij het herberekende structurele saldo als referentie werd gehanteerd en die tevens een uitgavenanalyse ongerekend discretionaire maatregelen behelsde, lijkt het structurele saldo in 2013 met 1,0 procentpunt van het bbp te zullen afwijken, aanzienlijk meer dus dan het gecumuleerde effect van de hervorming van het pensioenstelsel, en in 2014 met nog eens 0,2 procentpunt. De overheidsschuld zal gedurende de programmaperiode naar verwachting ruim onder 60 % van het bbp blijven, maar van 40,7 % van het bbp in 2012 oplopen tot 44,5 % in 2013, doordat de overheid activa bijeenbrengt voor schuldaflossingen, en vanaf 2014 weer afnemen doordat het effect van de aflossingen merkbaar wordt, om tegen het einde van de programmaperiode op 34,6 % uit te komen. De wet op de begrotingsdiscipline is door het Letse parlement in januari 2013 goedgekeurd en is in maart 2013 in werking getreden. Als de nieuwe wet doeltreffend wordt uitgevoerd, zou deze het begrotingskader in Letland aanzienlijk versterken, een doeltreffend mechanisme bieden om de uitgavengroei in economische gunstige tijden te beperken en als basis dienen voor meerjarige begrotingsplanning op basis van regels.

               (10)

               Letland heeft de belasting op arbeid verlaagd, en verdere maatregelen op dit gebied zijn gepland voor 2014 en 2015. De belastingwig voor laagbetaalde werknemers behoort echter nog tot de hoogste in de Unie, wat erop wijst dat het belastingbeleid een fijnaanpassing nodig heeft om de werkgelegenheid voor laaggeschoolde werknemers te bevorderen. Bovendien zou het structurele saldo moeten worden verbeterd door het zwaartepunt van de belastingdruk te verleggen van de belasting op arbeid naar periodieke onroerendgoedbelastingen en belastingen op het gebruik van natuurlijke en andere hulpbronnen. De milieubelastingen zijn nog niet goed ontwikkeld en worden sterk gedomineerd door de belasting op motorbrandstoffen, terwijl de belastingen op andere energiebronnen, vervuiling en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen onder het gemiddelde van de EU liggen. Verdere verbreding van de belastinggrondslag met andere bronnen van milieubelasting zou bijdragen tot de verwezenlijking van de milieudoelstellingen. De overheid heeft de inspanningen ter bestrijding van de informele economie opgevoerd; deze inspanningen moeten worden gehandhaafd.

               (11)

               Hoewel de structurele aanpassing na de crisis met succes is verlopen, is het na een uitgesproken boom-bustcyclus noodzakelijk om de toekomstige kredietgroei en de stabiliteit van de financieringsgrondslag van de banken, met betrekking tot de instroom van buitenlandse deposito’s, in het oog te houden door middel van een passend micro- en macroprudentieel beleid.

               (12)

               Letland heeft een aantal stappen ondernomen om langdurige werkloosheid en jeugdwerkloosheid aan te pakken. De financiering en het toepassingsgebied van het actieve arbeidsmarktbeleid zijn in 2013 uitgebreid ten opzichte van 2012, en er worden nieuwe maatregelen ingevoerd, waaronder profilering van werkzoekenden en betere bijstand bij het vinden van werk. Toch heeft het land nog te kampen met hoge langdurige werkloosheid en jeugdwerkloosheid, worden werklozen en uitkeringsgerechtigden onvoldoende geactiveerd en moet de toegang tot sociale dienstverlening worden verbeterd. De vrees bestaat dat beroepsonderwijs en beroepsopleiding onvoldoende hoogwaardige vaardigheden voor de beroepsbevolking opleveren en dat goede praktijkgerichte opleiding slechts in beperkte mate beschikbaar is. Er moet breed loopbaanadvies ter beschikking worden gesteld en de hervormingen van beroepsonderwijs en beroepsopleiding moeten worden voortgezet, met inbegrip van de verbetering van de kwaliteit en toegankelijkheid van praktijkgericht onderwijs en het leerlingstelsel.

               (13)

               Een groot deel van de bevolking van Letland (40 %) wordt bedreigd door armoede en sociale uitsluiting; voor kinderen is dat percentage nog hoger, namelijk 43,6 %. Het aantal mensen voor wie armoede dreigt, is in 2012 licht gestegen, wat erop lijkt te wijzen dat groei niet automatisch tot minder armoede leidt en dat gericht beleid noodzakelijk is. Letland heeft een aantal maatregelen genomen om armoede onder werklozen en kinderen aan te pakken, maar er is minder rechtstreekse actie ondernomen om de problemen van het stelsel voor sociale bijstand aan te pakken, met name op het gebied van transparantie, toereikendheid van de uitkeringen en de dekking van het stelsel, en de maatregelen om bijstandsgerechtigden te activeren zijn onvoldoende. In verband met een gebrek aan begrotingsruimte heeft Letland het gegarandeerde minimuminkomen (GMI) verlaagd en de financiering van GMI-uitkeringen uit de overheidsbegroting afgeschaft. Deze beslissingen zullen waarschijnlijk leiden tot meer extreme armoede en grotere verschillen tussen lokale overheden wat de toegang tot sociale bijstand betreft, en tot vermindering van de prikkels voor de centrale overheid om in beleidsontwikkeling en beheersing van de sociale bijstand te investeren. Het is van belang de gevolgen van deze beslissingen in het oog te houden om verslechtering van de situatie te voorkomen.

               (14)

               Letland heeft een ambitieuze hervorming voorgesteld,waarvan een aanzienlijk positief effect op de kwaliteit van het hogeronderwijsstelsel kan worden verwacht. De hervormingsplannen omvatten herziening van de erkenningsprocedure, scheiding van academische en managementfuncties binnen de universiteiten, ontwikkeling van een nieuw financieringsmodel en consolidatie van de instellingen voor hoger onderwijs. De plannen verkeren echter nog in een pril stadium en moeten naar behoren worden uitgevoerd, willen de verwachte positieve effecten gerealiseerd worden. In 2013 zal bovendien een evaluatie worden verricht van de doelmatigheid van de wetenschappelijke instellingen en hun ontwikkelingsstrategieën. Deze belangrijke evaluatie moet mede de basis leggen voor toekomstige hervormingen en financiering van de wetenschappelijke instellingen teneinde zo de innovatie in Letland te stimuleren.

               (15)

               Letland heeft beleidsmaatregelen voorgesteld voor energiebesparing in de belangrijkste sectoren van de economie. Naar verwachting zal de sector gebouwen de komende jaren meer dan 70 % van de energiebesparingen opleveren. De uitvoering van de projecten voor woningisolatie verloopt echter traag en het aantal voltooide projecten is gering, vergeleken met het aantal bestaande gebouwen, met grote energieverliezen tot gevolg. Op dit gebied is veel efficiencywinst te behalen, gezien het feit dat de energie-intensiteit van de Letse huishoudens in 2010 het Unierecord behaalde. Letland heeft in 2012 vorderingen gemaakt met het openstellen van de elektriciteitsmarkt voor concurrentie en participatie in regionale markten. Rechtstreekse contracten met elektriciteitsleveranciers zijn nu de norm in de zakelijke sector en ook voor particulieren op vrijwillige basis beschikbaar. Letland zal zich volgens plan in juni 2013 bij de Nord Pool Spot-handel aansluiten. Er is echter geen vooruitgang geboekt met de openstelling van de aardgasmarkt, waar de afhankelijkheid van één leverancier nog de norm is. De autoriteiten staan voor moeizame onderhandelingen over eigendom en beheer van de gasopslagfaciliteit, die van groot belang is voor de goede werking van de regionale gasmarkt.

               (16)

               Het justitiële stelsel van Letland wordt gekenmerkt door inefficiënties op civielrechtelijk gebied. Het stelsel combineert een aantal ongunstige factoren, zoals langdurige procedures in burgerlijke en handelszaken in eerste aanleg en een laag afhandelingspercentage, wat tot een achterstand bij de rechtbanken heeft geleid. Met name duurt het lang voor besluiten worden genomen in insolventieprocedures. Veel zaken worden bovendien niet in eerste aanleg geregeld, waardoor op alle niveaus, tot aan het Hooggerechtshof toe, vertragingen ontstaan. Er zijn de laatste tijd maatregelen genomen om de efficiëntie en de kwaliteit van het stelsel te verbeteren, maar het is nog te vroeg om het effect daarvan te beoordelen. Het is met name van belang dat voldoende aandacht wordt geschonken aan het personeelsbeheer bij de rechtbanken. Een grotere betrokkenheid van de Raad van Justitie, een herdefiniëring van de rol van managementfuncties binnen het justitiële stelsel en een betere opleiding van de rechters kunnen tot een hogere kwaliteit van het stelsel bijdragen. Eind 2012 zijn wijzigingen van de wet op de insolventie voorgesteld. Het moet nog blijken of de voorgestelde wijzigingen voldoende zijn om de tekortkomingen van de wet op een alomvattende wijze aan te pakken. Er zijn bijvoorbeeld problemen geconstateerd bij de praktische tenuitvoerlegging van de wet, met name wat betreft de rol van curatoren, hun verantwoordelijkheden ten aanzien van de rechter en de liquidatie van vermogensbestanddelen, alsmede problemen betreffende persoonlijke insolventie, die ook moeten worden opgelost.

               (17)

               In de context van het Europees semester heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Letland verricht. Zij heeft het nationale hervormingsprogramma en het convergentieprogramma beoordeeld. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar budgettair en sociaal-economisch beleid in Letland, maar is zij ook nagegaan of de EU-regels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algemene economische governance van deUnie te versterken door middel van een EU-inbreng in toekomstige nationale besluiten. Haar aanbevelingen in het kader van het Europees semester worden in de onderstaande aanbevelingen 1 tot en met 7 weergegeven.

               (18)

               In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het convergentieprogramma onderzocht en zijn advies (5) daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

         BEVEELT AAN dat Letland in de periode 2013-2014 actie onderneemt om:

               1.

               de begrotingsstrategie te versterken, met als doel te waarborgen dat de afwijking van de middellangetermijndoelstelling uitsluitend kan worden toegeschreven aan het gecumuleerde effect van de hervorming van het pensioenstelsel; in het kader van deze strategie de belasting voor laagbetaalden te verlagen door de belastingheffing te verleggen naar bijvoorbeeld accijnzen, periodieke onroerendgoedbelastingen en/of milieubelastingen; de inspanningen voort te zetten om de belastinginning te verbeteren en de schaduweconomie te bestrijden; door te gaan met het versterken van het begrotingskader door een effectieve tenuitvoerlegging van de wet op de begrotingsdiscipline en door meerjarige begrotingsplanning;

               2.

               het micro- en macroprudentieel beleid te blijven gebruiken ter voorkoming van mogelijke blootstellingen die door kredietgroei in de toekomst en bankactiviteiten door niet-ingezeten zouden kunnen ontstaan;

               3.

               de langdurige werkloosheid en jeugdwerkloosheid aan te pakken door het toepassingsgebied en de effectiviteit van het actieve arbeidsmarktbeleid en gerichte sociale dienstverlening te vergroten; de inzetbaarheid van jongeren te verbeteren, bijvoorbeeld door middel van een jeugdgarantieregeling, breed loopbaanadvies aan te bieden, hervormingen door te voeren op het gebied van beroepsonderwijs en beroepsopleiding, en de kwaliteit en toegankelijkheid van leercontracten te vergroten;

               4.

               de hoge armoedecijfers aan te pakken door verbreding van de sociale bijstand, verbetering van de toereikendheid van de uitkeringen en van de maatregelen om uitkeringsgerechtigden te activeren; de wijze van bijstandsverlening te versterken om armoede onder kinderen doeltreffend te bestrijden;

               5.

               de geplande hervormingen van het hoger onderwijs uit te voeren, wat in het bijzonder inhoudt de totstandbrenging van een financieringsmodel dat kwaliteit beloont, de hervorming van het erkenningssysteem, de consolidatie van de instellingen en de stimulering van internationalisering; verdere maatregelen te treffen om de onderzoeksinstellingen te moderniseren, op basis van de onafhankelijke evaluatie die aan de gang is;

               6.

               de energie-efficiëntie verder te verbeteren, met name wat woningen en stadsverwarmingsnetten betreft, en stimulansen te bieden voor het terugdringen van energiekosten en het verleggen van het verbruik naar energiezuinige producten; de connectiviteit met de energienetten van de EU te verbeteren en maatregelen te nemen om de aardgasmarkt te liberaliseren, onder meer door duidelijke regels op te stellen voor de toegang van derden tot de opslagfaciliteiten;

               7.

               de hervormingen van het justitiële stelsel te voltooien, teneinde de efficiëntie en de kwaliteit van de rechterlijke macht te verbeteren, de achterstand terug te dringen en de procedures in te korten, ook wat insolventieprocedures betreft; een breed personeelsbeleid in te voeren en maatregelen te treffen voor de tenuitvoerlegging van de wetten inzake bemiddeling en de stroomlijning van het stelsel van arbitragerechtbanken.

      Gedaan te Brussel, 9 juli 2013.

            Voor de Raad

            De voorzitter

         R. ŠADŽIUS

      (1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

      (2)  Voor 2013 gehandhaafd bij Besluit 2013/208/EU van de Raad van 22 april 2013 betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten (PB L 118 van 30.4.2013, blz. 21).

      (3)  PB C 219 van 24.7.2012, blz. 50.

      (4)  PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

      (5)  Op grond van artikel 9, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97.


               19.2.2016

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               C 65/174

         P7_TA(2013)0279
   Bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst of overtuiging
   Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad van 13 juni 2013 over de ontwerprichtsnoeren van de EU tot bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst en overtuiging (2013/2082(INI))
   (2016/C 065/25)

      Het Europees Parlement,

               —

               gezien de ontwerpaanbeveling aan de Raad, ingediend door Laima Liucija Andrikienė, namens de PPEFractie, over de ontwerprichtsnoeren van de EU tot bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst en overtuiging (B7-0164/2013),

               —

               gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens en de VN-Verklaring inzake de uitbanning van alle vormen van intolerantie en discriminatie op grond van religie of overtuiging,

               —

               gezien het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en Algemene Opmerking nr. 22 van het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties (1),

               —

               gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie,

               —

               gezien de conclusies van de Raad over intolerantie, discriminatie en geweld op grond van religie of overtuiging van 2009 en 2011 (2),

               —

               gezien het strategisch kader en het actieplan van de EU voor mensenrechten en democratie, die op 25 juni 2012 door de Raad zijn aangenomen (3),

               —

               gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2011 getiteld „Een centrale plaats voor mensenrechten en democratie in het externe optreden van de EU — voor een meer doeltreffende aanpak” (COM(2011)0886),

               —

               gezien zijn aanbeveling aan de Raad van 13 juni 2012 over de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de mensenrechten (4) en het Besluit van de Raad 2012/440/CFSP van 25 juli 2012 tot benoeming van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor de mensenrechten (5),

               —

               gezien zijn resolutie van 13 december 2012 over de herziening van de mensenrechtenstrategie van de EU (6),

               —

               gezien zijn resoluties over de jaarverslagen over mensenrechten en democratie in de wereld en het beleid van de Europese Unie ter zake (7),

               —

               gezien artikel 36 van het Verdrag betreffende de Europese Unie,

               —

               gezien de ontwerprichtsnoeren van de EU tot bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst en overtuiging („de richtsnoeren”),

               —

               gezien artikel 121, lid 3, van zijn Reglement,

               —

               gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken (A7-0203/2013),

               A.

               overwegende dat in artikel 21 van het Verdrag betreffende de Europese Unie is bepaald dat de democratie, de rechtsstaat, de universaliteit en de ondeelbaarheid van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden, de eerbiediging van de menselijke waardigheid, de beginselen van gelijkheid en solidariteit en de naleving van de beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties en het internationale recht de leidraad vormen voor al het extern optreden van de EU;

               B.

               overwegende dat het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging, inclusief theïstische, niet-theïstische en atheïstische overtuigingen, het recht om niet te geloven en het recht om van godsdienst of overtuiging te wisselen, een universeel mensenrecht en een fundamentele vrijheid van ieder mens is en sterk verweven met andere mensenrechten en fundamentele vrijheden, zoals vastgelegd in artikel 18 van de Universele Verklaring van de rechten van de mens;

               C.

               overwegende dat het Europees Parlement herhaaldelijk heeft aangedrongen op een ambitieus instrumentarium om de vrijheid van godsdienst en overtuiging een vooraanstaande plaats als onderdeel van het buitenlands beleid van de EU te geven;

               D.

               overwegende dat het Europees Parlement in dit verband ingenomen was met het voornemen van de EU om richtsnoeren betreffende de vrijheid van godsdienst en overtuiging te formuleren overeenkomstig het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie, en dat het erop aan heeft gedrongen dat het Parlement en maatschappelijke organisaties bij de opstelling van deze richtsnoeren betrokken worden;

               E.

               overwegende dat alle staten overeenkomstig de internationale rechtsnormen verplicht zijn doeltreffende bescherming te bieden aan al hun burgers en alle andere personen die onder hun respectieve jurisdicties vallen; overwegende dat in sommige delen van de wereld veel melding wordt gemaakt van de vervolging van mensen en hun families, gemeenschappen, gebedshuizen en instellingen, op grond van hun specifieke godsdienst, hun overtuigingen of een rechtmatige openlijke uiting van hun godsdienst of overtuiging; overwegende dat discriminatie op grond van godsdienst of overtuiging nog altijd overal ter wereld voorkomt, ook in Europa en haar buurlanden, en overwegende dat personen die tot specifieke godsdienstige (minderheids)gemeenschappen behoren, en niet-gelovigen, nog steeds hun rechten worden ontzegd en vaak worden gediscrimineerd, gearresteerd, veroordeeld en in veel landen zelfs geëxecuteerd vanwege hun godsdienst of overtuiging;

               1.

               beveelt de Raad het volgende aan:

         Redenen om maatregelen te nemen

               (a)

               In het extern beleid van de EU moet prioriteit worden verleend aan de bevordering van het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging, alsmede aan het voorkomen van inbreuken op dit recht;

               (b)

               Geweld tegen en vervolging en discriminatie van mensen die tot godsdienstige (minderheids)gemeenschappen behoren, of mensen met niet-religieuze overtuigingen, komen nog steeds voor in grote delen van de wereld; het gebrek aan religieuze tolerantie en de ontbrekende bereidheid tot dialoog en tot oecumenisch samenleven leiden vaak tot politieke onrust, geweld en gewapende conflicten, met het gevolg dat mensenlevens worden bedreigd en de regionale stabiliteit wordt ondermijnd; de krachtige en onmiddellijke veroordeling door de Europese Unie van alle vormen van geweld en discriminatie moet een fundamenteel onderdeel vormen van het EU-beleid op het gebied van vrijheid van godsdienst en overtuiging; er moet bijzondere aandacht worden besteed aan de situatie van personen die van godsdienst of overtuiging wisselen, omdat zij in de praktijk in een aantal landen zijn blootgesteld aan sociale druk, intimidatie of openlijk geweld;

         Doel en toepassingsgebied

               (c)

               Het doel en toepassingsgebied van de EU-richtsnoeren moeten zijn: bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst en overtuiging in derde landen, integratie van de vrijheid van godsdienst en overtuiging in al het extern optreden en het mensenrechtenbeleid van de EU, en ontwikkeling van duidelijke ijkpunten, maatstaven, normen en een praktische oriëntatie om de bevordering van de vrijheid van godsdienst en overtuiging een prominentere plaats in het werk van ambtenaren van de EU-instellingen en de lidstaten te geven, en op deze manier bij te dragen aan meer samenhang, doeltreffendheid en zichtbaarheid van de EU in haar buitenlandse betrekkingen;

         Definities

               (d)

               Aangezien de geslaagde toepassing ervan afhankelijk is, dienen in de richtsnoeren duidelijke definities te worden gehanteerd en het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging op passende en volledige wijze te worden beschermd, in overeenstemming met het internationaal recht, in zowel de individuele als de openbare uitingen ervan alsmede in de individuele, collectieve en institutionele dimensie ervan, inclusief het recht om te geloven of niet te geloven, het recht om van godsdienst of overtuiging te wisselen, de vrijheid van meningsuiting, vergadering en vereniging, evenals het recht van ouders om hun kinderen volgens hun morele, religieuze of niet-religieuze overtuigingen op te voeden; eveneens zijn er duidelijke definities en volledige bescherming vereist voor wat betreft de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van godsdienstige instellingen en instellingen die een overtuiging uitdragen en de eerbiediging van hun onafhankelijkheid, het recht op gewetensbezwaren, het recht op asiel, het recht om rustdagen in acht te nemen en feestdagen en ceremonies te vieren in overeenstemming met de voorschriften van een godsdienst of overtuiging, en het fundamentele recht op bescherming van eigendom;

         Operationele richtsnoeren

               (e)

               De richtsnoeren moeten stoelen op het internationaal recht en de verdragen die door de internationale gemeenschap erkend en geratificeerd zijn;

         Evenredigheid

               (f)

               Zoals in de ontwerprichtsnoeren wordt gesteld en in overeenstemming met de door de internationale gemeenschap goedgekeurde beginselen, mag niemand worden gedwongen tot het hebben of aanvaarden van een godsdienst of overtuiging en mag de vrijheid van ouders en voogden om te zorgen voor een religieuze en morele opvoeding niet worden ingeperkt. Elke andere uiting van het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging kan slechts „in die mate worden beperkt als wordt voorgeschreven door de wet en noodzakelijk is ter bescherming van de openbare veiligheid, de orde, de volksgezondheid, de goede zeden of de fundamentele rechten en vrijheden van anderen” (8); tegelijkertijd moeten de beperkingen strikt worden uitgelegd en in rechtstreekse en passende verhouding staan tot de beschermde rechten van anderen en moet het juiste evenwicht worden bereikt; het evenredigheidscriterium moet derhalve in de richtsnoeren worden benadrukt;

         Vrijheid van meningsuiting

               (g)

               Hoewel de vrijheid van godsdienst en overtuiging en de vrijheid van meningsuiting elkaar versterkende rechten zijn, dient de EU in gevallen waarin deze twee rechten tegenover elkaar komen te staan ook rekening te houden met het feit dat moderne media-instrumenten kunnen zorgen voor grotere onderlinge verbondenheid tussen culturen en geloofsovertuigingen; er moeten derhalve maatregelen worden getroffen ter preventie van intercultureel geweld als reactie op de vrijheid van meningsuiting in de vorm van kritiek en met name spot en hoon; in deze context moet de EU bijdragen aan het verminderen van dergelijke spanningen, bijvoorbeeld door onderling begrip en de dialoog te bevorderen, en iedere gewelddaad die is gepleegd als reactie op dergelijke uitingen krachtig veroordelen, en zich fel kanten tegen elke poging om de vrijheid van meningsuiting in religieuze aangelegenheden strafbaar te stellen, zoals blasfemiewetten;

         De collectieve dimensie van de vrijheid van godsdienst en overtuiging

               (h)

               In de richtsnoeren moet worden benadrukt dat het recht van elk individu om de vrijheid van godsdienst en overtuiging alleen of in gemeenschap met anderen uit te oefenen een onontbeerlijk onderdeel van de vrijheid van godsdienst en overtuiging vormt; dit omvat:

                           —

                           de vrijheid om in verband met een godsdienst of overtuiging erediensten te houden of te vergaderen, en om hiertoe gebedshuizen te bouwen en te onderhouden,

                           —

                           de vrijheid om niet deel te nemen aan een bepaalde religieuze activiteit of manifestatie,

                           —

                           de vrijheid om passende godsdienstige, media-, onderwijs-, gezondheids-, maatschappelijke, liefdadigheids- of humanitaire instellingen te bouwen en te onderhouden,

                           —

                           de vrijheid om vrijwillige financiële en andere bijdragen van individuen en instellingen te vragen en te ontvangen,

                           —

                           de vrijheid om geschikte leiders op te leiden, te benoemen, te verkiezen of door erfopvolging aan te wijzen, overeenkomstig de vereisten en normen van de betreffende godsdienst of overtuiging,

                           —

                           de vrijheid om op nationaal en internationaal niveau contact met individuen en gemeenschappen over kwesties op het gebied van godsdienst en overtuiging tot stand te brengen en te onderhouden; daarnaast moet in de richtsnoeren worden vermeld dat het recht om godsdienst in gemeenschap met anderen uit te oefenen (waarbij de individuele vrijheden altijd moeten worden geëerbiedigd) niet onnodig mag worden beperkt tot officieel erkende gebedshuizen, en dat de EU alle onrechtmatige beperkingen van de vrijheid van vergadering dient te veroordelen; in de richtsnoeren moet worden onderstreept dat staten de plicht hebben neutraal en onpartijdig te blijven ten opzichte van religieuze groeperingen, ook voor wat symbolische of financiële steun betreft;

               i)

               is van mening dat secularisme, in de zin van een strikte scheiding tussen de godsdienstige en politieke autoriteiten, inhoudt dat elke vorm van religieuze inmenging in het functioneren van de overheid en elke vorm van publieke inmenging in religieuze aangelegenheden worden verworpen, tenzij voor de handhaving van de voorschriften op het gebied van veiligheid en openbare orde (inclusief de eerbiediging van de vrijheid van anderen), en dat secularisme voor iedereen (gelovigen, agnosten of atheïsten) in dezelfde mate het recht op vrijheid van geweten waarborgt;

         Inschrijvingsvereisten

               (j)

               De EU moet maatregelen treffen wanneer het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging op onrechtmatige wijze wordt beperkt in de inschrijvingsvereisten van religieuze organisaties of organisaties met een bepaalde overtuiging. Inschrijving dient niet te worden beschouwd als een voorwaarde voor het genieten van het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging, omdat dit recht niet afhankelijk kan zijn van administratieve of wettelijke vereisten; de EU moet zich inzetten voor de afschaffing van alle wetgeving die leidt tot discriminatie van mensen met niet-godsdienstige overtuigingen of mensen die van godsdienst of overtuiging zijn gewisseld, zoals de verplichting om de godsdienst van een persoon te vermelden in zijn/haar documenten van de burgerlijke stand;

         Opleiding

               (k)

               Zoals erkend in internationaal aanvaarde normen staat het de ouders of wettelijke voogd van een kind vrij te zorgen voor een religieuze en morele opvoeding voor hun kinderen in overeenstemming met hun eigen overtuigingen, en wordt het kind niet gedwongen om tegen de wens van zijn/haar ouders of wettelijke voogd onderwijs op het gebied van godsdienst of overtuiging te volgen, waarbij het belang van het kind het leidend beginsel is; het recht van ouders om hun kinderen in overeenstemming met hun godsdienstige of niet-godsdienstige overtuigingen op te voeden, omvat het recht om ongepaste inmenging van overheids- en niet-overheidsactoren in hun opvoeding die in strijd is met hun godsdienstige of niet-godsdienstige overtuigingen, te weigeren; in de richtsnoeren moeten deze aspecten van het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging worden benadrukt, en middels de richtsnoeren moet ook secularisering in het openbaar onderwijs worden gewaarborgd, en de EU-delegaties moeten passende maatregelen nemen indien dit beginsel wordt geschonden;

         Familierecht en sociale wetgeving

               (l)

               De EU moet bijzondere aandacht besteden aan discriminatie op grond van godsdienst of overtuiging binnen het familierecht en de sociale wetgeving van derde landen, met name, maar niet uitsluitend, in de context van het recht om te huwen en het gezagsrecht;

         Het recht op gewetensbezwaren

               (m)

               Het recht op gewetensbezwaren tegen militaire dienst moet in de richtsnoeren zijn opgenomen als een rechtmatige uitoefening van het recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst; de EU moet staten met een verplichte militaire dienst verzoeken om een alternatieve dienst toe te staan met een vreedzaam of civiel karakter, in het algemeen belang en zonder bestraffende aard, en om gewetensbezwaarden niet te straffen, ook niet door middel van een gevangenisstraf, voor het weigeren van militaire dienst;

         Asiel

               (n)

               De EU moet derde landen aansporen om vluchtelingen toe te laten die op grond van hun godsdienst of overtuiging worden vervolgd, en om hen asielbescherming te bieden, in het bijzonder wanneer vluchtelingen worden bedreigd met de dood of met geweld. De EU-lidstaten moeten zich meer inspannen om vluchtelingen toe te laten die op grond van hun godsdienst of overtuiging worden vervolgd;

         Steun voor en samenwerking met maatschappelijke organisaties

               (o)

               Steun voor en samenwerking met een breed scala van maatschappelijke organisaties, inclusief mensenrechtenorganisaties en religieuze groeperingen en groeperingen die een overtuiging uitdragen, is bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van de richtsnoeren van het grootste belang voor de bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst en overtuiging. De centrale punten voor mensenrechten in de EU-delegaties moeten derhalve regelmatig contact onderhouden met deze organisaties, teneinde potentiële problemen op het gebied van de vrijheid van godsdienst en overtuiging zo snel mogelijk op te sporen in hun respectieve landen;

         Toezicht en evaluatie

               (p)

               De Europese Dienst voor extern optreden moet zorgen voor passende en voortdurende controle en evaluaties van de situatie op het gebied van de vrijheid van godsdienst en overtuiging in de wereld, onder de verantwoordelijkheid van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, en in het EU-jaarverslag over de mensenrechten in de wereld moet een sectie gewijd blijven aan dit onderwerp, met inbegrip van aanbevelingen voor verbetering; het toezicht op de situatie op het gebied van de vrijheid van godsdienst en overtuiging moet een van de belangrijkste punten in de betrekkingen van de EU met derde landen zijn, naast andere mensenrechten en fundamentele vrijheden, met name in de context van het Europees nabuurschapsbeleid; dit moet blijken uit alle overeenkomsten, herzieningen en verslagen; de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de mensenrechten moet tijdens al zijn/haar activiteiten bijzondere aandacht besteden aan kwesties inzake de bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst en overtuiging, alsmede een zichtbare rol spelen bij de bevordering van deze vrijheid in de externe betrekkingen van de EU; hij/zij moet ook samenwerken met het Europees Parlement en zijn relevante commissies op het gebied van bezorgdheden en de geboekte vooruitgang alsmede contact onderhouden met relevante niet-gouvernementele organisaties;

               (q)

               Er moet een reeks instrumenten worden goedgekeurd voor de controle, evaluatie en ondersteuning van de EU-richtsnoeren. Deze circulaire moet gericht zijn op operationele instrumenten om beter in te spelen op de in de richtsnoeren beschreven prioritaire actieterreinen, en onder meer:

                           —

                           een gedetailleerde controlelijst voor situatieanalyse omvatten, teneinde de situatie op het gebied van het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging in het respectieve land te volgen en te controleren met het oog op het vaststellen van vorderingen/tegenslagen;

                           —

                           de EU-missiehoofden verplichten om regelmatig verslag uit te brengen over kwesties met betrekking tot de vrijheid van godsdienst en overtuiging, met een gedetailleerde evaluatie van de situatie alsmede van het bestaan van inbreuken op het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging evenals van onderdrukking van voorvechters ervan of andere individuen, door specifieke gevallen van duidelijke schending van het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging vast te stellen; deze verslagen van de EU-missiehoofden moeten zoveel mogelijk worden gestandaardiseerd, zodat ze kunnen worden vergeleken;

                           —

                           gericht zijn op concreet optreden in internationale fora of ontwikkelingssamenwerkingsactiviteiten die van nut zijn geweest voor de bescherming en bevordering van het recht op vrijheid van godsdienst en overtuiging, inclusief de succesvolle behandeling van specifieke gevallen (individuen, groeperingen, minderheden, instellingen) van discriminatie of vervolging op grond van godsdienst of overtuigingen;

                           —

                           opnieuw benadrukken dat de steun die wordt verleend aan slachtoffers van discriminatie of vervolging op grond van hun godsdienst of overtuigingen veelvoudig kan zijn, inclusief de uitnodiging tot het toelichten van hun situatie in de EU-instellingen;

         Deze reeks instrumenten (circulaire) moet in overleg met belanghebbenden worden opgesteld en vóór het einde van 2013 gereed zijn;

         Gebruik van externe financiële instrumenten

               (r)

               De externe financiële instrumenten van de EU moeten ten aanzien van de vrijheid van godsdienst en overtuiging in een bepaald land als stimulans en als potentiële sanctie (bijvoorbeeld bevriezing van financiering) worden ingezet, omdat dit een integraal onderdeel vormt van de beoordeling van de algemene mensenrechtensituatie in het land; in het geval van een ernstige verslechtering van de mensenrechtensituatie en de vrijheid van godsdienst en overtuiging moet de EU de mensenrechtenbepalingen toepassen die reeds zijn vastgelegd in de externe overeenkomsten tussen de EU en het land in kwestie; het gebruik van mensenrechtenbepalingen in externe EU-overeenkomsten moet een bindend karakter hebben en systematisch in alle overeenkomsten van de EU met derde landen worden geïntegreerd;

         EU-optreden in multilaterale fora

               (s)

               De EU moet haar initiatieven in diverse multilaterale fora voortzetten, met het oog op de bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst en overtuiging; in voorkomend geval moet EU derde landen op verzoek ondersteuning bieden bij de opstelling van wetgeving ter bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst en overtuiging;

         Evaluatie

               (t)

               Krachtens artikel 36 van het Verdrag betreffende de Europese Unie moet het Europees Parlement betrokken worden bij de evaluatie van de tenuitvoerlegging van de richtsnoeren, die binnen drie jaar na de inwerkingtreding van de richtsnoeren moet worden uitgevoerd; de evaluatie moet gebaseerd zijn op een analyse van de reactie van de EU op concrete situaties die verband houden met de schending van de vrijheid van godsdienst en overtuiging in derde landen; het Europees Parlement moet regelmatig op de hoogte worden gebracht van door de EU-delegaties vastgestelde problematische gebieden of ontwikkelingen; zijn relevante commissies dienen gedetailleerde informatie te ontvangen;

               2.

               verzoekt zijn Voorzitter deze aanbeveling te doen toekomen aan de Raad, de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en, ter informatie, aan de Commissie.

      (1)  Algemene Opmerking van het Mensenrechtencomité van de VN in de zin van artikel 40, lid 4, van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten CCPR/C/21/Rev.1/Add.4, 27 september 1993.

      (2)  Raad van de Europese Unie 24.11.2009, 21.2.2011.

      (3)  Raad van de Europese Unie 11855/12.

      (4)  Aangenomen teksten, P7_TA(2012)0250.

      (5)  PB L 200 van 27.7.2012, blz. 21.

      (6)  Aangenomen teksten, P7_TA(2012)0504.

      (7)  Aangenomen teksten, P7_TA(2010)0489, P7_TA(2012)0126, P7_TA(2012)0503.

      (8)
   VN-Verklaring inzake de uitbanning van alle vormen van intolerantie en discriminatie op grond van religie en overtuiging, art. 1, lid 3, A/RES/36/55.