               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 24.5.2017
            JOIN(2017) 19 final
            Gezamenlijke aanbeveling voor een
            BESLUIT VAN DE RAAD
            tot machtiging van de Europese Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid om onderhandelingen te openen en te voeren over een gemoderniseerde associatieovereenkomst met de Republiek Chili
            {SWD(2017) 172 final}{SWD(2017) 173 final}

               TOELICHTING

               1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

               •Motivering en doel van het voorstel

               Chili was het eerste Zuid-Amerikaanse land dat een associatieovereenkomst met de EU (hierna "de overeenkomst" genoemd) sloot. De overeenkomst, met bepalingen inzake beleid, samenwerking en handel, werd vanaf 1 februari 2003 voorlopig toegepast. De overeenkomst is op 1 maart 2005 in werking getreden.

               Met de tenuitvoerlegging van de overeenkomst is goede vooruitgang geboekt en het institutionele kader ervan is volledig operationeel. De overeenkomst heeft bijgedragen tot een versterking van de betrekkingen tussen de EU en Chili (hierna "de partijen" genoemd) en het pad geëffend voor nieuwe samenwerkingsgebieden en het opzetten van nieuwe beleidsdialogen. De overeenkomst bevat een vrijhandelsovereenkomst, die heeft bijgedragen aan sterke groei in bilaterale handel en investeringen.

               Tijdens een vergadering in de marge van de EU-CELAC-top die op 26-27 januari 2013 in Santiago werd gehouden, kwamen leiders van de EU en Chili overeen opties te onderzoeken om de overeenkomst tien jaar na haar tenuitvoerlegging te moderniseren. In april 2015 hechtte de zesde Associatieraad EU-Chili zijn goedkeuring aan de oprichting van de gezamenlijke werkgroep over de modernisering van de overeenkomst (hierna "de groep" genoemd). De groep moest een verkennend onderzoek voeren door na te gaan wat het ambitieniveau was om onderhandelingen te starten voor de modernisering van de overeenkomst op alle gebieden. De groep richtte twee subgroepen op, een voor beleid en coördinatie, en een voor handel. De subgroepen beëindigden hun werkzaamheden ter gelegenheid van het 14e Associatiecomité EU-Chili dat op 31 januari 2017 werd gehouden.

               Een gemoderniseerde overeenkomst zou een kader moeten bevatten voor de betrekkingen tussen de EU en Chili op het vlak van politiek, veiligheid, sectorale samenwerking en handel. De belangrijkste beleidsdoelstelling is de betrekkingen tussen de EU en Chili verdiepen door de bestaande overeenkomst te vervangen door een nieuwe, uitgebreide tekst waarmee de huidige reikwijdte wordt vergroot en waarin de nieuwe bilaterale en wereldwijde politieke en economische uitdagingen tot uiting komen. De modernisering moet gebaseerd zijn op de ervaringen met de tenuitvoerlegging van de huidige overeenkomst en moet rekening houden met het verdiepen van de EU-integratie en de toetredingen van nieuwe lidstaten, en de evolutie van de rol van de EU en Chili op het internationale toneel.

               In handelskwesties hebben ook op wereldvlak belangrijke beleidsontwikkelingen plaatsgevonden, en de partijen hebben ambitieuze en uitgebreide overeenkomsten gesloten met derde partners, die een stuk verder gaan dan de bepalingen van de vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en Chili.

               De voorbereidende besprekingen in de groep hielpen bij het bepalen van een aantal parameters om bij de modernisering rekening mee te houden. Voor het gedeelte over beleid en samenwerking hielp de groep om tot een eerste akkoord te komen over de mogelijke structuur en reikwijdte van de nieuwe overeenkomst. De groep hielp ook bij het bepalen van de mogelijke domeinen van wederzijds belang voor toekomstige samenwerking, gericht op verdere internationale samenwerking tussen de EU en Chili in het kader van Agenda 2030 en het bereiken van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen.

               Voor de handelskwesties toonde het verkennend onderzoek aan welke reikwijdte en  ambitieniveau de partijen konden bereiken bij een uitgebreide modernisering van het handelsgedeelte van de overeenkomst. Het bevestigde de gedeelde doelstelling om het kader voor de bilaterale handels- en investeringsbetrekkingen ambitieus te moderniseren, voortbouwend op de bestaande overeenkomst en verder dan wat de WTO-toezeggingen inhouden. Bij de onderhandelingen moet rekening worden gehouden met de meest recente door de partijen onderhandelde en gesloten handelsovereenkomsten, en met de noodzaak om te zorgen dat zij complementair zijn met en een aanvulling vormen op deze onderhandelingen en overeenkomsten.

                  Een gemoderniseerde overeenkomst moet dan ook zorgen voor de hoogst mogelijke mate van liberalisering van handel in goederen, diensten, investeringen en toegang tot openbare aanbestedingen. De intellectuele-eigendomsrechten, met inbegrip van geografische aanduidingen, zouden een hoge mate van bescherming en handhaving moeten krijgen. Bovendien moet de reikwijdte van de bestaande handelsbepalingen worden uitgebreid door niet-tarifaire belemmeringen en andere regelgevende en op regels gebaseerde aspecten aan te pakken. Een gemoderniseerde overeenkomst moet de rechten van de partijen waarborgen om legitieme doelstellingen van overheidsbeleid op alle relevante gebieden na te streven. Ook andere kwesties als handel en duurzame ontwikkeling, handel en gender, en handel en kmo's, moeten erin aan bod komen.

               •Samenhang met de huidige bepalingen op dit beleidsgebied

               De aanbeveling stemt overeen met de integrale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie waarin als doelstelling onder meer wordt aangehaald de verdieping van betrekkingen met Latijns-Amerika en het Caribisch gebied via het sluiten van bilaterale partnerschappen.

               De aanbeveling sluit ook aan bij de mededeling "Handel voor iedereen - Naar een meer verantwoord handels- en investeringsbeleid" waarin wordt benadrukt dat we de bilaterale betrekkingen van de EU moeten bevorderen om banen en groei te scheppen, door de belemmeringen voor handel en investeringen volledig weg te nemen en tegelijkertijd een hoog niveau te garanderen van sociale en milieubescherming en andere beleidsdoelstellingen, inclusief duurzame ontwikkeling en de specifieke behoeften van kleine en middelgrote ondernemingen. In "Handel voor iedereen" wordt aangehaald dat de Commissie onderhandelingsrichtsnoeren zou vragen om de overeenkomst te moderniseren na de geslaagde voltooiing van het verkennend onderzoek.

               •Verenigbaarheid met andere beleidsterreinen van de Unie

               De aanbeveling stemt overeen met de Agenda voor verandering die in 2011 werd goedgekeurd, als basis voor het ontwikkelingsbeleid van de EU ten aanzien van niet-EU-landen. In het licht daarvan heeft Chili de bilaterale ontwikkelingshulp van de EU niet langer nodig en zijn nieuwe vormen van internationale samenwerking gezocht op basis van de Europese consensus inzake ontwikkeling en de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling.

               2.RECHTSGRONDSLAG, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID

               •Rechtsgrondslag

               De aanbeveling is gebaseerd op artikel 218, leden 3 en 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU).

               •Subsidiariteit (bij niet-exclusieve bevoegdheid)

               De overeenkomst heeft de bedoeling de bestaande associatie tussen de EU en Chili te moderniseren. Daarvoor is actie op EU-niveau nodig.

               De gemeenschappelijke handelspolitiek is een van de gebieden die onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen overeenkomstig artikel 3 van het VWEU,  en krachtens artikel 5, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie  is het subsidiariteitsbeginsel niet van toepassing op gebieden die onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen.

               •Evenredigheid

               De aanbeveling voor een besluit van de Raad tot machtiging van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (hierna "de hoge vertegenwoordiger" genoemd) om te onderhandelen over een gemoderniseerde associatieovereenkomst met Chili gaat niet verder dan wat nodig of passend is om de beleidsdoelstellingen te verwezenlijken.

               In handelskwesties zijn, overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel, alle redelijke beleidsingrepen in overweging genomen met het oog op de beoordeling van de waarschijnlijke doeltreffendheid van dergelijke beleidsmaatregelen, zoals in detail beschreven in de effectbeoordeling.

               •Keuze van het instrument

                  Besluit van de Raad van de Europese Unie.

               3.RESULTATEN VAN DE EVALUATIES ACHTERAF, RAADPLEGINGEN VAN BELANGHEBBENDEN EN EFFECTBEOORDELINGEN

               •Evaluatie achteraf van bestaande wetgeving en controle van de resultaatgerichtheid ervan

                  Een ex-postevaluatie over het economische effect van het handelsgedeelte van de overeenkomst werd in 2012 door een externe consultant uitgevoerd. De details daarvan zijn opgenomen in het effectbeoordelingsverslag dat bij deze aanbeveling is gevoegd.

               •Raadplegingen van belanghebbenden

               Tussen 8 juni en 8 september 2016 hield de Commissie een online openbare raadpleging die werd gepubliceerd op de website van het directoraat-generaal voor handel (DG TRADE) en op "EU Survey" (het instrument van de Commissie voor online openbare raadplegingen). Belanghebbende partijen werd verzocht vragen te beantwoorden over tal van onderwerpen met betrekking tot handel en investeringen tussen de EU en Chili. De samenvatting van de antwoorden is bij het effectbeoordelingsverslag gevoegd en de antwoorden zijn gepubliceerd op de website van DG TRADE.

               •Bijeenbrengen en gebruik van expertise

                  Een externe consultant werd opgedragen om een voorafgaande analyse uit te voeren van de potentiële effecten van de modernisering van het handelsgedeelte van de overeenkomst. Deze externe studie is bij het effectbeoordelingsverslag gevoegd.

               •Effectbeoordeling

                  Een effectbeoordeling over de modernisering van het handelsgedeelte van de overeenkomst werd uitgevoerd.  Deze aanbeveling gaat vergezeld van de effectbeoordeling, de samenvatting daarvan en het positieve advies van de Raad voor regelgevingstoetsing.

                  Naast de effectbeoordeling zullen de potentiële effecten van het handelsgedeelte van de gemoderniseerde overeenkomst op het gebied van economie, sociale rechten, mensenrechten en milieu worden onderzocht door middel van een onafhankelijke duurzaamheidseffectbeoordeling. Die beoordeling zal worden uitgevoerd door externe consultants, gelijktijdig met de onderhandelingen, en zal gebaseerd zijn op een brede, voortdurende raadpleging van belanghebbenden, met name het maatschappelijk middenveld. De duurzaamheidseffectbeoordeling zal vóór de parafering van de gemoderniseerde overeenkomst worden afgerond en de resultaten ervan zullen worden meegenomen in het onderhandelingsproces.

               •Gezonde regelgeving en vereenvoudiging

                  Kleine en middelgrote ondernemingen moeten kunnen profiteren van nieuwe handelsmogelijkheden en kostenbesparingen dankzij liberalisering van handel, van het verbeterde juridische kader en van bepalingen waarmee de douaneprocedures worden verbeterd en de transparantie van de regelgeving wordt vergroot. De effectbeoordeling bevat gedetailleerde informatie over de potentiële effecten op de betrokkenen en economische sectoren.

               •Grondrechten

                  De EU zal streven naar het opnemen van specifieke clausules over democratie, de rechtsstaat, mensenrechten en fundamentele vrijheden, die moeten worden beschouwd als essentiële onderdelen van de overeenkomst.

                  In het effectbeoordelingsverslag over de modernisering van het handelsgedeelte van de overeenkomst worden de fundamentele rechten behandeld in het kader van de sociale, milieu- en mensenrechten. Overeenkomstig het EU-beleid moet het handelsgedeelte van een gemoderniseerde overeenkomst bijvoorbeeld een hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling bevatten.

               4.GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

                  Het handelsgedeelte van een gemoderniseerde overeenkomst heeft beperkte negatieve gevolgen voor de EU-begroting in de vorm van douanerechten door de tariefliberalisering. Onrechtstreekse positieve gevolgen worden verwacht door de stijging van middelen in verband met de belasting over de toegevoegde waarde en het bruto nationaal inkomen.

               5.OVERIGE ELEMENTEN

               •Uitvoeringsplannen en regelingen betreffende monitoring, evaluatie en rapportage

                  In overeenstemming met de in de mededeling "Handel voor iedereen - Naar een meer verantwoord handels- en investeringsbeleid" uit 2015 aangegane verbintenis zal een grondige ex-postevaluatie worden uitgevoerd van de effecten van de gemoderniseerde overeenkomst zodra de overeenkomst lang genoeg van kracht is geweest om zinvolle gegevens op te leveren. De bijgevoegde effectbeoordeling bevat gedetailleerde informatie over de beoogde regelingen betreffende toezicht en evaluatie.

               •Toelichtende stukken (bij richtlijnen)

                  Niet van toepassing.

               •Toelichting bij de specifieke bepalingen van het voorstel

               Niet van toepassing.

               Procedurele aspecten

                  Het onderhandelingsteam bestaat uit de Commissie en de hoge vertegenwoordiger.

               Overeenkomstig artikel 218, lid 4, VWEU, wordt voorgesteld dat de Raad een bijzonder comité aanwijst waarmee tijdens de onderhandelingen moet worden overlegd. De groep Latijns-Amerika en het Caribisch gebied zal worden geraadpleegd over de politieke en samenwerkingsdelen van de gemoderniseerde overeenkomst. Over de handelsgerelateerde onderdelen van de gemoderniseerde overeenkomst wordt overleg gepleegd met het Comité handelspolitiek.

               Overeenkomstig artikel 218, lid 10, VWEU, wordt het Europees Parlement tijdens alle fasen van de procedure geïnformeerd.

               De precieze structuur van de overeenkomst zal worden bepaald in het licht van de verdere beoordeling van advies 2/15 van het Hof van Justitie.

               De Commissie en de hoge vertegenwoordiger lichten Chili in over de interne EU-regels over transparantie, en over de toegang die de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement hebben tot onderhandelingsdocumenten.

               De Commissie en de hoge vertegenwoordiger zijn verheugd dat de leden van de Raad van de Europese Unie vaker in een vroeg stadium met hun parlementen de handelsonderhandelingen bespreken, overeenkomstig hun institutionele praktijken. Zij sporen de leden van de Raad van de Europese Unie aan hetzelfde te doen voor deze aanbeveling voor een besluit van de Raad, met inachtneming van Besluit 2013/488/EU van de Raad.

               De Commissie en de hoge vertegenwoordiger adviseren de onderhandelingsrichtsnoeren onmiddellijk na de goedkeuring ervan openbaar te maken.

               De rubricering van deze aanbeveling voor een besluit van de Raad wordt opgeheven als de onderhandelingsrichtsnoeren in de bijlage worden losgemaakt van de aanbeveling.

               Gezamenlijke aanbeveling voor een

               BESLUIT VAN DE RAAD

               tot machtiging van de Europese Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid om onderhandelingen te openen en te voeren over een gemoderniseerde associatieovereenkomst met de Republiek Chili

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 218, leden 3 en 4,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (hierna "de hoge vertegenwoordiger" genoemd),

               OVERWEGENDE DAT de onderhandelingen moeten worden geopend met het oog op de sluiting van een gemoderniseerde associatieovereenkomst met Chili (hierna "de overeenkomst" genoemd) ter vervanging van de bestaande Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Chili, anderzijds
                  1
               ,

               HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

               Artikel 1

               (1)De Commissie en de hoge vertegenwoordiger worden gemachtigd namens de Unie te onderhandelen over een gemoderniseerde associatieovereenkomst met Chili (hierna "de overeenkomst" genoemd).

               (2)De Commissie leidt het onderhandelingsteam van de Unie.

               Artikel 2

               De onderhandelingen worden gevoerd op grond van de onderhandelingsrichtsnoeren van de Raad als vervat in de bijlage bij dit besluit.

               Artikel 3

               De onderhandelingen worden in overleg met de Raadsgroep Latijns-Amerika en Caribisch gebied gevoerd. Over het handelsgedeelte van de overeenkomst wordt overleg gepleegd met het Comité handelspolitiek.

               Artikel 4

               Het besluit en de bijlage worden onmiddellijk na de goedkeuring ervan openbaar gemaakt.

               Artikel 5

               Dit besluit is gericht tot de Commissie en de hoge vertegenwoordiger.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 352 van 30.12.2002, blz. 1.

    ---documentbreak---

               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 24.5.2017
            JOIN(2017) 19 final
            BIJLAGE
            bij de
            Gemeenschappelijke aanbeveling voor een besluit van de Raad
            tot machtiging van de Europese Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid om met Chili onderhandelingen te openen en te onderhandelen over een gemoderniseerde associatieovereenkomst
            {SWD(2017) 172 final}{SWD(2017) 173 final}

               RICHTSNOEREN VOOR DE ONDERHANDELINGEN OVER EEN GEMODERNISEERDE ASSOCIATIEOVEREENKOMST MET CHILI

               {SWD(2017) 172 final}

               {SWD(2017) 173 final}

               BIJLAGE

               RICHTSNOEREN VOOR DE ONDERHANDELINGEN OVER EEN GEMODERNISEERDE ASSOCIATIEOVEREENKOMST MET CHILI

               A. AARD EN TOEPASSINGSGEBIED VAN DE OVEREENKOMST

               Het doel van de onderhandelingen is de sluiting van een brede overeenkomst met Chili (hierna "gemoderniseerde overeenkomst" genoemd) ter modernisering en vervanging van de huidige Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Chili, anderzijds
                  1
                (hierna "associatieovereenkomst" genoemd).

               De onderhandelingen moeten het toepassingsgebied van de associatieovereenkomst uitbreiden en de overeenkomst aanpassen aan de nieuwe wereldwijde politieke en economische uitdagingen, aan de nieuwe realiteit van het partnerschap tussen de EU en Chili, en aan de ambities van de recent gesloten overeenkomsten en onderhandelingen die hebben plaatsgevonden tussen de EU en Chili.

               Met de gemoderniseerde overeenkomst moet een samenhangend, breed, actueel en wettelijk bindend kader tot stand worden gebracht voor de betrekkingen van de EU met Chili.

               Aangezien Chili geen bilaterale EU-ontwikkelingshulp meer nodig heeft, is het belangrijk dat de nieuwe samenwerking tussen de EU en Chili tot uiting komt in de inhoud en structuur van de gemoderniseerde overeenkomst. De transformerende aard van Agenda 2030 en de rol van internationale ontwikkelingssamenwerking in het bereiken van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen, moeten tot uiting komen in de overeenkomst.

               De overeenkomst moet voorzien in een versterkte politieke samenwerking op het gebied van buitenlandse en veiligheidsvraagstukken.

               De precieze structuur van de overeenkomst zal worden bepaald in het licht van de verdere beoordeling van advies 2/15 van het Hof van Justitie.

               B. VOORGESTELDE INHOUD VAN DE OVEREENKOMST

               I. Algemene beginselen en doelstellingen

               De gemoderniseerde overeenkomst moet gebaseerd zijn op respect voor democratische beginselen, de rechtsstaat, mensenrechten en fundamentele vrijheden, zoals die zijn vastgelegd in met name het VN-Handvest en andere mensenrechteninstrumenten zoals de Universele Verklaring van de rechten van de mens. Samen met het eerste deel van de EU-clausule inzake non-proliferatie van massavernietigingswapens moeten zij essentiële elementen van de gemoderniseerde overeenkomst vormen. De overeenkomst moet voorzien in de mogelijkheid van eenzijdige volledige of gedeeltelijke schorsing als deze beginselen worden geschonden.

               Dankzij de gemoderniseerde overeenkomst moeten Chili en de EU hun institutionele capaciteiten, regeringsbeleid en wetgevingskaders kunnen versterken en eveneens kunnen handelen als strategische partners in cruciale multilaterale en regionale fora en instanties, als zij dit overeenkomen.

               In de gemoderniseerde overeenkomst moet van elke partij gevraagd worden alle nodige maatregelen te treffen om alle bepalingen ten uitvoer te leggen en op alle beleidsniveaus na te leven.

               In de gemoderniseerde overeenkomst moet het gezamenlijke culturele erfgoed tot uiting komen, net als de sterke historische, politieke en economische banden tussen beide partijen, en moet worden voldaan aan de volgende onderliggende principes en essentiële doelstellingen:

               ·de aanpassing van de inhoud van de associatieovereenkomst om de recente wereldwijde ontwikkelingen beter weer te geven;

               ·het tot uiting brengen van de gedeelde waarden van democratie, respect voor mensenrechten en fundamentele vrijheden, en de rechtsstaat;

               ·het tot uiting brengen van de bereidheid om een sterkere associatie na te streven, om hun burgers welvaart en welzijn te brengen;

               ·de versterking van nauwere samenwerking over bilaterale en internationale vraagstukken van wederzijds belang, met inbegrip van regionale aspecten;

               ·de versterking van samenwerking over bilaterale, regionale en globale kwesties van gemeenschappelijk belang;

               ·het tot uiting brengen van het belang van een sterk en doeltreffend multilateraal systeem, op basis van internationaal recht, door de vrede te bewaren, conflicten te voorkomen en internationale veiligheid te versterken, en door gemeenschappelijke problemen aan te pakken;

               ·het tot uiting brengen van de erkenning dat duurzame ontwikkeling een overkoepelende doelstelling van de partijen is, en dat zij zullen streven naar de naleving, promotie en daadwerkelijke uitvoering van internationale milieu- en arbeidsovereenkomsten en -normen die overeenstemmen met de EU-wetgeving. De overeenkomst moet ook het engagement van de partijen tot uiting brengen om geen handel of buitenlandse directe investeringen aan te moedigen door hun binnenlandse wetgeving en normen inzake milieu, arbeid of gezondheid en veiligheid op het werk of de fundamentele arbeidsnormen, -beleid of wetgeving af te zwakken, alsook het engagement om wetten, beleid en andere maatregelen ter bescherming van milieu of arbeid te verbeteren.

               De doelstelling van de bepalingen van de overeenkomst inzake handel en investeringen moet zijn meer handel en investeringen tussen de EU en Chili door het onbenut potentieel van de bilaterale betrekkingen te gebruiken, nieuwe economische kansen te creëren, het consumentenwelzijn te vergroten, het concurrentievermogen aan te wakkeren en banen en groei te creëren, onder meer door:

               ·de verdere geleidelijke en wederzijdse liberalisering van de handel in goederen en diensten, investeringen en toegang tot overheidsopdrachten;

               ·een grote mate van bescherming voor investeringen;

               ·een grote mate van bescherming voor intellectuele-eigendomsrechten, met inbegrip van geografische aanduidingen;

               ·een grote mate van bescherming voor de consument;

               ·het afschaffen, verminderen of voorkomen van nodeloze niet-tarifaire belemmeringen;

               ·het recht om economische activiteit te reguleren in het algemeen belang, om te komen tot legitieme doelstellingen van overheidsbeleid zoals het beschermen en stimuleren van de volksgezondheid, sociale voorzieningen, openbaar onderwijs, veiligheid, milieu, openbare zeden, sociale bescherming, consumentenbescherming, privacy en gegevensbescherming, en het stimuleren en beschermen van culturele diversiteit;

               ·maatregelen om te zorgen dat internationale handel bijdraagt aan het overkoepelende doel van duurzame ontwikkeling, en het engagement van de partijen om deze overeenkomst in die zin uit te voeren;

               ·het gemeenschappelijke doel van de partijen om bij hun bijdrage aan de ontwikkeling van handel en investeringen rekening te houden met de specifieke uitdagingen voor kleine en middelgrote ondernemingen;

               ·het engagement van de partijen om met alle belanghebbenden uit het maatschappelijk middenveld, inclusief de privésector, vakbonden en andere niet-gouvernementele organisaties, te communiceren;

               ·het engagement van de partijen ten aanzien van een overeenkomst die volledig in overeenstemming is met hun uit de WTO voortvloeiende rechten en verplichtingen en die het multilaterale handelssysteem ondersteunt.

               II.
                     Samenwerkingsterreinen

               De overeenkomst moet gericht zijn op zo breed mogelijke samenwerking, waarvan geen enkel activiteitsterrein in beginsel wordt uitgesloten. Zij moet voortbouwen op de bestaande samenwerking en gericht zijn op daadwerkelijke internationale samenwerking bij de uitvoering van Agenda 2030 en het bereiken van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen.

               Zij moet ook het engagement van beide partijen bevatten om hun samenwerking te verdiepen door kennis en goede praktijken uit te wisselen op terreinen van gezamenlijk belang, rekening houdend met het feit dat Chili een land met een hoog inkomen is en lid is van de OESO. In de overeenkomst moet het belang tot uitdrukking komen van versterking van de sectorale samenwerking, waarbij de nadruk moet liggen op de ontwikkeling van concrete voorstellen en maatregelen en strategische doelstellingen, en er moet worden gestreefd naar een dynamische cultuur van overleg en coördinatie.

               Met de overeenkomst moeten de partijen manieren kunnen vinden om moderne, efficiënte en dynamische werkmethodes te ontwikkelen en toe te passen, en moet een gezamenlijke beoordeling van resultaten op basis van strategische doelstellingen mogelijk maken. De overeenkomst moet het oprichten van contactnetwerken stimuleren en de nodige capaciteit versterken om de resultaten van de betrekkingen te plannen, uit te voeren, te meten, te evalueren en te verspreiden.

               Samenwerkingsterreinen:

               ·Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid

               ·Ontwapening en non-proliferatie

               ·Mensenrechten, rechtsstaat en goed bestuur

               ·Gendergelijkheid

               ·Internationale veiligheid en cyberspace

               ·Terrorismebestrijding

               ·Justitiële samenwerking

               ·Bestrijding van de handel in drugs, georganiseerde misdaad en corruptie

               ·Internationale migratie

               ·Consulaire bescherming

               ·Veiligheid van de burger

               ·Samenwerking in internationaal crisisbeheer

               ·Ondernemingen en industrie

               ·Grondstoffen

               ·Maatschappelijk verantwoord ondernemen

               ·Werkgelegenheid en sociale zaken

               ·Regionale samenwerking

               ·Jongeren

               ·Cultuur

               ·Duurzame energie

               ·Milieu

               ·Klimaatverandering

               ·Circulaire economie

               ·Visserij

               ·Oceaangovernance

               ·Rampenparaatheid

               ·Internationale samenwerking en ontwikkeling

               ·Blauwe groei

               ·Onderzoek, wetenschap, technologie en innovatie

               ·Aardobservatie

               ·Strategieën voor digitaal beleid

               ·Geavanceerd menselijk kapitaal

               ·Onderwijs en hoger onderwijs

               ·Toerisme

               ·Bescherming van persoonsgegevens

               ·Statistiek

               ·Andere terreinen, waar nodig

               III.
                     Handel en investeringen

               Aard en reikwijdte

               Het deel handel en investering van een gemoderniseerde overeenkomst moet tot doel hebben de ambitie op alle terreinen van de bestaande overeenkomst te vergroten. Het moet aanvullende en brede wederzijdse liberalisering van handel in goederen en diensten bieden, en gedetailleerde regels bevatten voor een groot aantal handels- en investeringsgerelateerde zaken, zoals hierna gespecificeerd wordt. De overeenkomst moet ook zorgen voor de geleidelijke en wederzijdse liberalisering van investeringen, bescherming voor investeringen en aanvullende wederzijdse toegang tot overheidsopdrachten. Bovendien moet de overeenkomst streven naar het wegwerken van nodeloze obstakels voor handel en investeringen, waaronder bestaande niet-tarifaire belemmeringen, via doeltreffende en efficiënte mechanismen, en naar een ambitieus niveau van samenhangende regelgeving inzake goederen en diensten, onder meer via meer samenwerking tussen de regulatoren.

               De regels van de overeenkomst over samenhangende regelgeving met name mogen geen afbreuk doen aan het recht van de partijen om regelgevend op te treden om het beschermingsniveau op het vlak van gezondheid, veiligheid, consumentenzaken, arbeid, gegevens en milieu te bereiken dat zij nodig achten, of om anderszins legitieme doelstellingen van het overheidsbeleid te bereiken, zoals culturele diversiteit of duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen (zoals bepaald door elke partij) via regelgeving.

               Het deel handel en investering van de overeenkomst moet ook bijdragen aan het promoten van duurzame ontwikkeling en bredere EU-waarden zoals mensenrechten, onder meer door er handelsgerelateerde bepalingen over arbeid, milieu en gender in op te nemen, ook via maatschappelijk verantwoord ondernemen, transparantie en het stimuleren en daadwerkelijk uitvoeren van internationale arbeids- en milieunormen. In verband met dergelijke maatregelen moet duurzame ontwikkeling in de hele overeenkomst worden opgenomen, ook in de vorm van een specifiek hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling, waarin zowel sociale als ecologische kwesties worden behandeld.

               De overeenkomst moet ervoor zorgen dat op alle beleidsniveaus, ook bij de subcentrale overheden en bevoegde entiteiten, de bepalingen van de overeenkomst daadwerkelijk worden nageleefd.

               In de overeenkomst moet specifiek rekening worden gehouden met kleine en middelgrote ondernemingen.

               Handel in goederen

               Verdere afschaffing van douanerechten

               De overeenkomst moet streven naar volledige tariefliberalisering en tegelijk zorgen voor een aparte behandeling van zogenoemde gevoelige producten, waarvoor adequate markttoegang moet worden nagestreefd via bijvoorbeeld langere afbouwperiodes of toezeggingen voor gedeeltelijke liberalisering (met inbegrip van tariefcontingenten), daarbij rekening houdend met de offensieve en defensieve belangen van de EU.

               Alle douanerechten en belastingen op uitvoer, of maatregelen van gelijke werking, moeten worden verboden en er mogen geen nieuwe dergelijke maatregelen worden goedgekeurd.

               Invoer- en uitvoerbeperkingen

               De overeenkomst moet een verbod bevatten op alle verboden en beperkingen op de handel tussen de partijen, met inbegrip van kwantitatieve beperkingen of vergunningsplichten, die niet vallen onder de hieronder beschreven algemene uitzonderingen, en moet strengere regels bevatten voor invoer- en uitvoervergunningen, herstelde of herwerkte goederen, en oorsprongsaanduiding.

               Oorsprongsregels

               De onderhandelingen moeten gericht zijn op het bijwerken van de bijlage inzake de oorsprongsregels, zodat de oorsprongsregels en de administratieve samenwerking in deze overeenkomst duidelijker en eenvoudiger worden, en rekening houden met de recentste ontwikkelingen van de EU-oorsprongsregels. De bepalingen over administratieve samenwerking moeten er ook naar streven dat administratieve fouten op gepaste wijze worden afgehandeld.

               In het belang van de EU-handel en -investeringen, kan de uitbreiding van de cumulatie van oorsprong naar derde landen in de onderhandelingen worden overwogen.

               Douanegerelateerde aangelegenheden en handelsfacilitatie

               In de overeenkomst moeten bepalingen worden opgenomen om de handel tussen de partijen verder te faciliteren en daarbij doeltreffende controles en fraudebestrijdingsmaatregelen te waarborgen. Daarom moet de overeenkomst worden gebaseerd op de Overeenkomst inzake handelsfacilitatie van de WTO en moet zij gedetailleerde verplichtingen bevatten die onder meer gericht zijn op het promoten van modernere en vereenvoudigde regels en procedures, gestandaardiseerde documenten, transparantie, rechtszekerheid en samenwerking tussen douane-autoriteiten.

               Bij die samenwerking moet informatie worden uitgewisseld over de veiligheid van de toeleveringsketen en risicobeheer en moet, waar nodig, worden gezorgd voor wederzijdse erkenning van technieken voor risicobeheer, risiconormen, veiligheidscontroles en voor handelspartnerschapsprogramma's voor betrouwbare economische operatoren die zich aan de regels houden, die door het betreffende comité moeten worden besloten en uitgevoerd. De overeenkomst moet ook een bijwerking bevatten van de huidige bepalingen over wederzijdse administratieve bijstand in douanezaken.

               Deze bepalingen moeten de convergentie op het vlak van handelsfacilitering bevorderen, via de doeltreffende tenuitvoerlegging en toepassing van internationale voorschriften en normen op het gebied van douane en andere handelsgerelateerde procedures, waaronder de bepalingen van de WTO, de instrumenten van de Werelddouaneorganisatie, de herziene overeenkomst van Kyoto en andere.

               Niet-tarifaire maatregelen

               De overeenkomst moet streven naar het wegwerken van nodeloze obstakels voor handel en investeringen, waaronder overblijvende niet-tarifaire belemmeringen, via doeltreffende en efficiënte mechanismen, en naar het promoten van samenhangende regelgeving inzake goederen en diensten tussen de EU en Chili.

               Productspecifieke niet-tarifaire belemmeringen moeten worden aangepakt op basis van vraag en aanbod, tegelijk met uitwisselingen over tariefconcessies. De overeenkomst moet sectorspecifieke toezeggingen over niet-tarifaire belemmeringen bevatten. De overeenkomst moet ook streven naar geschikte procedures om nieuwe niet-tarifaire belemmeringen en andere nodeloze obstakels voor handel te voorkomen, onder meer door transparantie over de van toepassing zijnde wetten en regelgeving.

               De overeenkomst moet ook bepalingen bevatten over staatshandelsondernemingen, en de mogelijke concurrentieverstoring en de handels- en investeringsbelemmeringen daarvan beoordelen.

               De kwestie van de lokaliseringsbelemmering voor handel (maatregelen om binnenlandse operatoren te beschermen, bevoordelen of stimuleren ten koste van ingevoerde goederen of diensten of intellectuele eigendom die in buitenlandse handen of in het buitenland ontwikkeld is) moet ook worden aangepakt.

               Technische voorschriften, normen en conformiteitsbeoordelingsprocedures

               De partijen moeten uitgebreide bepalingen goedkeuren over technische handelsbelemmeringen, die voortbouwen op maar ook verder gaan dan de WTO-Overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen. Deze bepalingen moeten onder meer gericht zijn op het streven naar compatibiliteit en convergentie van technische regels door de toepassing van internationale normen, gestroomlijnde test- en certificeringsvereisten, bijvoorbeeld via een op risico gebaseerde aanpak van de conformiteitsbeoordeling (met inbegrip van het gebruik van een "eigen verklaring" van conformiteit in sectoren waar dat mogelijk en passend is), op het stimuleren van het gebruik van accreditering, op meer transparantie, op het instellen van een mechanisme voor betere dialoog en samenwerking om bilaterale kwesties met betrekking tot technische handelsbelemmeringen aan te pakken, en op het beter verspreiden van informatie voor invoerder en uitvoerders.

               Sectorbijlagen met meer gedetailleerde en specifieke disciplines kunnen worden overwogen.

               Sanitaire en fytosanitaire maatregelen (SPS)

               Om de coherentie met soortgelijke door de EU gesloten handelsovereenkomsten te waarborgen, moeten in de nieuwe overeenkomst de nodige institutionele regelingen worden opgenomen, alsook de bepalingen van de huidige SPS-overeenkomst, die bij de huidige associatieovereenkomst is gevoegd, met waar nodig eventueel aanpassingen op specifieke gebieden.

               Instrumenten voor handelsbescherming

               Vrijwaringsmaatregelen

               De overeenkomst moet een clausule bevatten over vrijwaringsmaatregelen, op voorwaarde dat een partij passende maatregelen kan treffen in overeenstemming met de WTO-Overeenkomst inzake de toepassing van artikel XIX van de Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel 1994 of de WTO-Overeenkomst inzake vrijwaringsmaatregelen. De overeenkomst moet er ook voor zorgen dat het ontwrichtende effect van die vrijwaringsmaatregelen op bilaterale handel zo klein mogelijk is.

               Om de toezeggingen voor liberalisering zo groot mogelijk te houden, en om de nodige bescherming te bieden, rekening houdend met specificiteiten van gevoelige sectoren, moet de overeenkomst in principe een bilaterale vrijwaringsclausule bevatten die bepaalt dat elke partij geheel of gedeeltelijk preferenties kan schrappen als door de inwerkingtreding van de overeenkomst een toegenomen invoer van een product van de andere partij de binnenlandse industrie ernstige schade dreigt toe te brengen of toebrengt.

               Antidumpingrechten en compenserende maatregelen

               De overeenkomst moet een clausule bevatten over antidumping- en compenserende maatregelen, op grond waarvan een partij in overeenstemming met de WTO-Overeenkomst inzake de toepassing van artikel VI van de Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel 1994 of de WTO-Overeenkomst inzake subsidies en compenserende maatregelen passende maatregelen kan nemen tegen dumping en/of tot compenserende maatregelen aanleiding gevende subsidies. De overeenkomst moet ook verbintenissen bevatten die verder gaan dan de WTO-voorschriften op dit gebied, zulks in overeenstemming met de EU-voorschriften en eerdere overeenkomsten.

               Specifieke bepalingen

               De overeenkomst moet erkennen dat "groene doos"-betalingen niet prijsverstorend zijn en dus in beginsel niet onder anti-dumping- of anti-subsidiemaatregelen zouden moeten vallen.

               Handel in diensten en investering

               Liberalisering van diensten en investeringen en digitale handel

               Overeenkomstig artikel V van de Algemene Overeenkomst inzake de handel in diensten (GATS) moet de overeenkomst een aanzienlijk deel van de sectoren dekken en betrekking hebben op alle wijzen van levering.  De overeenkomst mag a priori niets van haar toepassingsgebied uitsluiten behalve dan de audiovisuele diensten van de liberalisering van diensten en investeringen, en de diensten die worden verleend en activiteiten die worden verricht bij het uitoefenen van overheidsgezag. De onderhandelingen moeten betrekking hebben op de geleidelijke wederzijdse liberalisering van de handel in diensten en investeringen, door belemmeringen voor de markttoegang en nationale behandeling weg te werken, en daarbij verder gaan dan wat de partners van de WTO in het kader van de onderhandelingen over de overeenkomst inzake handel in diensten hebben toegezegd en aangeboden. De overeenkomst moet regels bevatten over prestatievereisten van investeringen.

               Bovendien moet de overeenkomst nieuwe of betere voorschriften bevatten dan de GATS. Daarom moeten de onderhandelingen gaan over:

               ·voorschriften over transparantie en wederzijdse erkenning;

               ·horizontale bepalingen over binnenlandse regelgeving, zoals regelgeving inzake onpartijdigheid en eerlijke rechtsgang op het gebied van vergunningen en kwalificatievereisten en -procedures; en

               ·voorschriften voor specifieke sectoren, waaronder de telecommunicatiesector, de financiële diensten, de post- en koerierdiensten en diensten voor internationaal vervoer over zee.

               In het licht van de toenemende digitalisering van de handel moeten de onderhandelingen leiden tot regels over e-commerce en grensoverschrijdende gegevensstromen, elektronische vertrouwens- en authenticatiediensten en ongevraagde direct-marketingcommunicatie, en zou er aandacht moeten zijn voor digitaal protectionisme en onterechte lokalisatievereisten voor gegevens, zonder dat daarbij de EU-regels inzake de bescherming van de persoonsgegevens ter discussie staan of worden aangetast.

               De overeenkomst mag procedurele toezeggingen bevatten voor binnenkomst en verblijf van natuurlijke personen voor zakelijke doeleinden krachtens de toezeggingen van de partijen onder punt 4. Tegelijk mag niets in de overeenkomst de partijen beletten hun nationale wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen en hun vereisten inzake binnenkomst en verblijf toe te passen, op voorwaarde dat zij de uit de overeenkomst voortvloeiende voordelen daarbij niet tenietdoen of uithollen. De wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de EU en haar lidstaten inzake arbeidsvoorwaarden en arbeidsrecht blijven van toepassing.

               De overeenkomst moet het recht van de EU, haar lidstaten en hun nationale, regionale en lokale autoriteiten bevestigen om op hun grondgebied economische activiteit te reguleren in het algemeen belang, om te komen tot legitieme doelstellingen van overheidsbeleid zoals het beschermen en stimuleren van de volksgezondheid, sociale voorzieningen, openbaar onderwijs, veiligheid, milieu, openbare zeden, sociale bescherming, consumentenbescherming, privacy en gegevensbescherming, en het stimuleren en beschermen van culturele diversiteit. De hoogstaande kwaliteit van de EU-overheidsdiensten moet behouden blijven overeenkomstig het VWEU en met name Protocol nr. 26 betreffende diensten van algemeen belang, en rekening houdend met het voorbehoud van de EU op dit gebied, GATS inbegrepen.

               Bescherming van investeringen

               De overeenkomst moet bepalingen bevatten over:

               ·de meest moderne en precies gedefinieerde beschermingsnormen (met inbegrip van bepalingen inzake eerlijke en billijke behandeling, volledige bescherming en beveiliging, nationale behandeling, meest begunstigde natie, bescherming tegen directe en indirecte onteigening, vrije overdrachten, compensatie voor verliezen, naleving van schriftelijke toezeggingen); alsook

               ·een uitstekend gerechtelijk mechanisme om geschillen tussen investeerders en staten te beslechten, met een investeringsrechtbank en een beroepsmechanisme (stelsel van investeringsgerechten). Dat mechanisme moet zorgen voor volledige onpartijdigheid en transparantie bij het beslechten van geschillen, lichtvaardig procederen voorkomen en passende instrumenten bevatten om minnelijke regelingen te treffen voor eisen.

               De bepalingen inzake bescherming van investeringen moeten een stevige waarborg zijn voor de bescherming van investeerders en investeringen, en moeten tegelijk het recht van de partijen bevestigen om op hun grondgebied economische activiteit te reguleren in het algemeen belang, om te komen tot legitieme beleidsdoelstellingen zoals het beschermen en stimuleren van de volksgezondheid, sociale voorzieningen, openbaar onderwijs, veiligheid, milieu, openbare zeden, sociale bescherming, consumentenbescherming, privacy en gegevensbescherming, en het stimuleren en beschermen van culturele diversiteit.

               Kapitaalverkeer en betalingen

               De overeenkomst moet bepalingen blijven bevatten over volledige liberalisering van lopende betalingen en van het kapitaalverkeer, net als een status-quoclausule. De overeenkomst moet vrijwarings- en uitzonderingsclausules bevatten (bijvoorbeeld met betrekking tot het economisch en monetair beleid van de EU en de betalingsbalans), die moeten overeenstemmen met de bepalingen van het VWEU over het vrij verkeer van kapitaal.

               De overeenkomst mag niet beletten dat uitzonderingen worden afgedwongen op het vrij verkeer van kapitaal en betalingen die onder de desbetreffende WTO-regels te rechtvaardigen zijn.

               Intellectuele-eigendomsrechten

               De overeenkomst moet de TRIPS-overeenkomst aanvullen en als basis gebruiken, om te zorgen voor een hoogstaande bescherming en afdwinging van alle vormen van intellectuele-eigendomsrechten.

               Hierbij aansluitend moet de overeenkomst betrekking hebben op algemene bepalingen, auteursrechten en naburige rechten, handelsmerken, modellen, octrooien, kwekersrechten, bescherming van niet-openbaar gemaakte informatie, waaronder bedrijfsgeheimen, geografische aanduidingen, en in voorkomend geval toezeggingen, om zich te houden aan en te voldoen aan de relevante multilaterale overeenkomsten en verdragen.

               De overeenkomst moet zorgen voor betere handhaving van intellectuele-eigendomsrechten, ook in de digitale omgeving en aan de grens.

               Met betrekking tot geografische aanduidingen en voortbouwend op de uitgebreide bescherming voor wijn en sterkedrank die al deel uitmaakt van de bestaande overeenkomst, moet de gemoderniseerde overeenkomst rechtstreekse bescherming bieden via de overeenkomst over de op de lijst opgenomen geografische aanduidingen voor landbouwproducten/voedingsmiddelen, doorgedreven bescherming voortbouwend op artikel 23 TRIPS (ook tegen een vordering), doorgedreven handhaving, uitzonderingen op de via handelsmerken verleende rechten (co-existentie) en de mogelijkheid bevatten om nieuwe geografische aanduidingen toe te voegen. Kwesties met betrekking tot individuele oudere rechten, bijvoorbeeld in verband met plantenvariëteiten, handelsmerken, generiek of ander legitiem voorafgaand gebruik, moeten worden behandeld.

               De overeenkomst moet ook streven naar het opzetten van een regelmatige dialoog of werkgroepen over intellectuele eigendom ter bevordering van de uitwisseling van informatie over de respectieve wetgevingsprocedures, de uitwisseling van ervaringen met handhaving en overleg met derde landen.

               Overheidsopdrachten

               De overeenkomst moet streven naar betere wederzijdse toegang tot overheidsopdrachten door centrale en subcentrale autoriteiten, evenals door staatsbedrijven en ondernemingen met bijzondere of exclusieve rechten om actief te zijn in de openbare nutssector. De overeenkomst moet streven naar het aanvullen van de huidige markttoegang zodat de behandeling niet ongunstiger is dan die van lokaal gevestigde leveranciers. Opdrachten voor goederen, diensten en diensten in verband met de bouw, moeten erin opgenomen zijn, met beperkte uitzonderingen, en zij moet ook onderhandelingen omvatten over toezeggingen met betrekking tot concessies voor werkzaamheden, overeenkomstig de desbetreffende wetgeving op dit gebied.

               De overeenkomst moet ook streven naar betere regels en voorschriften door ze af te stemmen op de herziene Overeenkomst inzake overheidsopdrachten van de WTO en door nieuwe bepalingen in te voegen.

               Handel en mededinging

               De overeenkomst moet regelingen bevatten over antitrust en fusies die van toepassing zijn op alle ondernemingen. De overeenkomst moet algemene handhavingsbeginselen bevatten, zoals transparantie, non-discriminatie, en eerlijke en behoorlijke rechtsgang.

               De overeenkomst moet ook betrekking hebben op subsidies en bepalingen bevatten inzake transparantie, overleg en regels voor de meest ontwrichtende soorten subsidies. Bepalingen over overleg moeten landbouwsubsidies uitsluiten. De overeenkomst moet specifieke regels bevatten voor staatsbedrijven, bedrijven met specifieke rechten of privileges en toegewezen monopolies, om te voorkomen dat zij de concurrentie ontwrichten of de handel en investeringen belemmeren.

               Kleine en middelgrote bedrijven

               De overeenkomst moet een specifiek hoofdstuk over kleine en middelgrote bedrijven bevatten. De overeenkomst moet kleine en middelgrote bedrijven bijstaan om ten volle gebruik te maken van alle kansen die de overeenkomst biedt, onder meer via regelingen om informatie te delen over markttoegangsvereisten, en een passende institutionele opzet.

               Handel en duurzame ontwikkeling

               De overeenkomst moet bepalingen bevatten over arbeids- en milieu-aspecten van handel en duurzame ontwikkeling die van belang zijn in een context van handel en investeringen. Zij moet bepalingen bevatten die stimuleren dat internationaal overeengekomen beginselen en regels in acht worden genomen en daadwerkelijk worden uitgevoerd, met inbegrip van fundamentele arbeidsnormen en verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) en multilaterale milieu-overeenkomsten, met inbegrip van de overeenkomsten in verband met klimaatverandering.

               De overeenkomst moet opnieuw bevestigen dat de partijen het recht hebben regelgevend op te treden inzake arbeid en milieu, met naleving van hun internationale toezeggingen en om een hoge mate van bescherming te bieden. Zij moet bepalingen bevatten om de bescherming van binnenlandse arbeid en milieu niet te verminderen om handel en investeringen te stimuleren. Dat houdt ook een toezegging in om niet af te wijken van binnenlandse arbeids- of milieuwetten en niet na te laten deze ten uitvoer te leggen.

               De overeenkomst moet stimuleren dat handel en investeringen in grotere mate bijdragen aan duurzame ontwikkeling, ook door zaken aan te pakken als het faciliteren van handel in milieu- en klimaatvriendelijke goederen en diensten, en het promoten van vrijwillige stelsels voor het waarborgen van duurzaamheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen en gendergelijkheid, in het licht van internationaal erkende instrumenten.

               De overeenkomst moet ook toezeggingen bevatten voor het promoten van handel in legaal verkregen en duurzaam beheerde natuurlijke hulpbronnen, met name inzake biodiversiteit, wilde dieren, bosbouwproducten en visserijen, en moet betrekking hebben op de relevante internationale instrumenten en praktijken. Zij moet ook handel stimuleren die gunstig is voor emissiearme en klimaatbestendige ontwikkeling.

               De overeenkomst moet passende bepalingen bevatten voor de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van en het toezicht op deze bepalingen, evenals procedures om geschillen tussen de partijen te behandelen, en moet ook betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld mogelijk maken.

               Handel en gender

               De overeenkomst moet bepalingen bevatten inzake de handelsgerelateerde aspecten van gender. Zij moet erkennen dat vrouwen meer kansen moeten krijgen om de economische kansen te grijpen die ontstaan door de intensievere handelsrelatie tussen de partijen als gevolg van de overeenkomst.

               Energie en grondstoffen

               De overeenkomst moet bepalingen bevatten inzake de handels- en investeringsgerelateerde aspecten van energie en grondstoffen. De onderhandelingen moeten streven naar een open, transparant, niet-discriminerend en voorspelbaar ondernemingsklimaat, moeten de anti-concurrentiepraktijken beperken en moeten de vereiste inzake plaatselijke inbreng aanpakken. De overeenkomst moet ook regels bevatten om handel en investeringen in hernieuwbare energie verder te ondersteunen en promoten.

               Samenhangende regelgeving en transparantie

               De overeenkomst moet horizontale voorschriften bevatten over coherente en transparante wetgeving om efficiënte, kostenefficiënte en meer compatibele regels voor goederen en diensten te ontwikkelen en te implementeren. De overeenkomst moet onder meer bepalingen bevatten inzake overleg in een vroeg stadium over belangrijke regelgeving, met inbegrip van kansen voor belanghebbenden om bij te dragen aan de voorbereiding van de wetgevingsvoorstellen, de publicatie van maatregelen die gevolgen hebben voor handel en investeringen, het stimuleren van informatie-uitwisseling en het doorgedreven gebruik van goede regelgevingspraktijken, zoals effectbeoordelingen en evaluaties achteraf.

               Corruptiebestrijding

               De overeenkomst moet specifieke bepalingen om corruptie die gevolgen heeft voor handel en investeringen, te ontmoedigen. Dergelijke bepalingen moeten gebaseerd zijn op Europese en internationaal overeengekomen normen en overeenkomsten inzake corruptiebestrijding.

               Geschillenbeslechting tussen staten en bemiddeling

               De overeenkomst moet een doeltreffend en bindend mechanisme voor de beslechting van geschillen tussen staten bevatten met een versnelde procedure, met name voor de samenstelling en de werkzaamheden van het panel. Dit mechanisme moet transparant, open en vernieuwend zijn. Het moet bepalingen bevatten voor een soepel en snel bemiddelingsmechanisme.

               Algemene uitzonderingen

               De overeenkomst moet algemene uitzonderingen bevatten, ook met betrekking tot veiligheid, de betalingsbalans, prudentieel toezicht en belastingen, op basis van de relevante artikelen van de WTO-overeenkomsten.

               Andere terreinen

               Na analyse door de Commissie, voordat het Comité handelspolitiek wordt geraadpleegd, en in overeenstemming met de EU-verdragen, kan de overeenkomst bepalingen bevatten op andere terreinen die verband houden met handel en investeringen waarover in de loop van de onderhandelingen wederzijdse belangstelling zou worden geuit.

               IV. Algemeen institutioneel kader

               De overeenkomst moet bepalingen bevatten over de institutionele structuur, voortbouwend op de bestaande regelingen en de praktijk en deze verder ontwikkelend.

               De associatieraad moet zijn rol als hoogste orgaan van de gemoderniseerde overeenkomst voor het algemene toezicht op de uitvoering ervan, behouden. Voorgesteld wordt het ritme van de vergaderingen van de raad aan te passen in gezamenlijk overleg met de partijen.

               Het associatiecomité moet zijn rol behouden bij het zorgen voor de uitvoering van de overeenkomst. In de overeenkomst moeten manieren worden gevonden om het associatiecomité efficiënter te laten werken, tot meer synergieën te komen en meer dynamiek te bieden, bij zijn taak om de associatieraad te ondersteunen. Subcomités en werkgroepen kunnen worden opgezet om met specifieke kwesties om te gaan.

               De overeenkomst moet bepalen dat het bij de overeenkomst opgerichte associatiecomité (handelsassociatiecomité) specifieke handelsvergaderingen houdt om toezicht te houden op de tenuitvoerlegging van de handels- en investeringsgerelateerde bepalingen van de overeenkomst. Er kunnen in voorkomend geval subcomités voor specifieke gebieden worden opgericht, die in het kader van het handelsassociatiecomité functioneren. Het handelsassociatiecomité brengt verslag uit aan de associatieraad.

               Het Parlementair Associatiecomité behoudt zijn rol en vormt een forum voor internationale samenwerking voor leden van het Europees Parlement en het Chileense nationaal congres.

               Het gemengd raadgevend comité blijft behouden om de mening van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners over de tenuitvoerlegging van de nieuwe overeenkomst te vertegenwoordigen.

               V. Algemene bepalingen en slotbepalingen

               Naast het geschillenbeslechtingsmechanisme voor handel en daarmee verband houdende aangelegenheden moet de overeenkomst bepalingen bevatten inzake niet-nakoming van verplichtingen, die onder andere voorzien in de mogelijkheid van volledige of gedeeltelijke schorsing bij schending van de essentiële elementen. Niets in deze overeenkomst heeft invloed op EU-wetgeving inzake toegang van het publiek tot officiële documenten.

                     (1)

                        PB L 352 van 30.12.2002, blz. 1.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 23.5.2018
            COM(2018) 416 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2018 van Hongarijeen met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2018 van Hongarije

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2018 van Hongarije

                  en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2018 van Hongarije

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 9, lid 2,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie
                  2
               ,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement
                  3
               ,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 22 november 2017 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester 2018 voor coördinatie van het economisch beleid. Er werd terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie is afgekondigd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 22 maart 2018 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 22 november 2017 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Hongarije niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

               (2)Op 7 maart 2018 is het landverslag 2018 voor Hongarije
                  4
                gepubliceerd. Daarin werd beoordeeld welke vooruitgang Hongarije heeft gemaakt bij de uitvoering van de door de Raad op 11 juli 2017 vastgestelde landspecifieke aanbevelingen, welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen van de voorgaande jaren, en welke vooruitgang Hongarije heeft geboekt naar zijn nationale Europa 2020-doelstellingen.

               (3)Op 30 april 2018 heeft Hongarije zijn nationale hervormingsprogramma 2018 en zijn convergentieprogramma 2018 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (4)De relevante landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering van de Europese structuur- en investeringsfondsen voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  5
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma's te herzien, en wijzigingen daarop voorstellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren met betrekking tot de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de Europese structuur- en investeringsfondsen koppelen aan gezonde economische governance, nader aangegeven hoe zij van die bepaling zou gebruikmaken
                  6
               .

               (5)Hongarije valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is onderworpen aan de schuldregel. In haar convergentieprogramma 2018 gaat de regering uit van een verslechtering van het nominale tekort van 2,0 % van het bbp in 2017 tot 2,4 % in 2018, en vervolgens een geleidelijke verbetering tot 0,5 % van het bbp tegen 2022. De begrotingsdoelstelling op middellange termijn — een structureel tekort van 1,5 % van het bbp — wordt naar verwachting tegen 2020 bereikt. Op basis van het herberekende structurele saldo
                  7
                zou de begrotingsdoelstelling op middellange termijn tegen 2022 worden gehaald. Volgens het convergentieprogramma zal de overheidsschuldquote naar verwachting geleidelijk afnemen tot net geen 60 % tegen eind 2022. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is gunstig. Dit houdt aanzienlijke risico’s in voor de uitvoering van de tekortdoelstellingen.

               (6)Het convergentieprogramma 2018 geeft aan dat de veiligheidsmaatregelen in 2017 een significante impact hebben op de begroting, en levert voldoende bewijs voor de omvang en de aard van die extra kosten voor de begroting. De in aanmerking komende extra uitgaven in 2017 bedroegen volgens de Commissie 0,17 % van het bbp voor veiligheidsmaatregelen. Op grond van de bepalingen van artikel 5, lid 1, en artikel 6, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 kunnen deze extra uitgaven worden toegestaan, voor zover de ernst van de terreurdreiging een ongewoon is, de gevolgen ervan voor de overheidsfinanciën van Hongarije aanzienlijk zijn en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën niet in gevaar zou worden gebracht wanneer een tijdelijke afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn wordt toegestaan. Daarom is de vereiste aanpassing in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn voor 2017 naar beneden bijgesteld om rekening te houden met deze extra kosten.

               (7)Op 12 juli 2016 heeft de Raad Hongarije aanbevolen in 2017 een jaarlijkse begrotingsaanpassing van 0,6 % van het bbp in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn te bereiken, tenzij de begrotingsdoelstelling op middellange termijn met een kleinere inspanning wordt gehaald. Op basis van de resultaten van 2017 bleek Hongarije significant van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn af te wijken. Overeenkomstig artikel 121, lid 4, VWEU en artikel 10, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad heeft de Commissie Hongarije op 23 mei 2018 gewaarschuwd dat in 2017 een significante afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn is vastgesteld. Op xx juni heeft de Raad Hongarije een volgende aanbeveling gedaan waarin wordt bevestigd dat Hongarije de nodige maatregelen moet nemen om ervoor te zorgen dat de nominale groei van de netto primaire overheidsuitgaven
                  8
                in 2018 niet meer dan 2,8 % bedraagt, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 1 % van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie bestaat het risico dat van de aanbevolen aanpassing zal worden afgeweken.

               (8)Voor 2019 zou, aangezien de overheidsschuldquote van Hongarije meer dan 60 % van het bbp bedraagt en de verwachte outputgap 2,3 %, de nominale groei van de netto primaire overheidsuitgaven op niet meer dan 3,9 % moeten uitkomen, in overeenstemming met de structurele aanpassing van 0,75 % van het bbp die resulteert uit de matrix van vereisten in het kader van het stabiliteits- en groeipact. Op basis van de voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie bestaat het risico dat in 2019 significant van die aanbevolen aanpassing zal worden afgeweken. Over het geheel genomen is de Raad van oordeel dat vanaf 2018 belangrijke verdere maatregelen nodig zullen zijn om te voldoen aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact, in het licht van fel verslechterende budgettaire vooruitzichten, overeenkomstig de aanbeveling aan Hongarije van XX juni 2018 met het oog op de correctie van de vastgestelde significante afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting.

               (9)De totale arbeidsparticipatie is significant verbeterd en de gunstige economische trend biedt de mogelijkheid om met name werklozen opnieuw in de arbeidsmarkt te integreren. Het verschil in arbeidsparticipatie tussen mannen en vrouwen is groot, vooral in de leeftijdscategorie van 25 tot 39 jaar, wat gedeeltelijk kan worden verklaard door een beperkte beschikbaarheid van kinderopvang van goede kwaliteit. De deelname van kinderen jonger dan drie jaar aan kinderopvang ligt ruim onder het niveau van de Barcelona-doelstelling en het EU-gemiddelde. Hoewel het programma voor gemeenschapswerk de belangrijkste arbeidsmarktmaatregel blijft, is het een positieve ontwikkeling dat het aantal deelnemers daaraan significant gedaald is. Toch blijft het programma onvoldoende doelgericht en gelet op de situatie van de arbeidsmarkt lukt het slechts in beperkte mate om de deelnemers opnieuw in de open arbeidsmarkt te integreren. Actieve arbeidsmarktmaatregelen die meer gericht zijn op omscholing en bijscholing zijn weinig ontwikkeld.

               (10)Het percentage mensen dat het risico loopt op armoede of sociale uitsluiting is in 2016 gedaald tot 26,3 % maar blijft boven het EU-gemiddelde. Kinderen zijn over het algemeen meer blootgesteld aan armoede dan andere leeftijdsgroepen. Het niveau van de uitkering voor het minimuminkomen ligt lager dan 50 % van de armoededrempel voor één enkel huishouden, en behoort daarmee tot de laagste in de EU. De efficiëntie van de werkloosheidsuitkeringen is zeer laag: de maximale duur van drie maanden is de kortste in de EU en komt overeen met ongeveer een kwart van de tijd die werkzoekenden gemiddeld nodig hebben om een baan te vinden. Bovendien behoren de betalingen tot de laagste in de EU.

               (11)De structuren en processen voor sociaal overleg blijven in Hongarije onvoldoende ontwikkeld en laten de sociale partners niet toe zinvol bij te dragen aan de vormgeving en de uitvoering van het beleid. De zwakke deelname van belanghebbenden en de beperkte transparantie hebben gevolgen voor de empirische onderbouwing en de kwaliteit van de beleidsvorming, waardoor onzekerheid ontstaat bij de investeerders en de convergentie vertraagt.

               (12)Er zijn maatregelen uitgevoerd om het belastingstelsel te verbeteren, maar sommige problemen blijven voortbestaan. Hoewel de belastingwig op arbeid verkleint, met name bij de lage-inkomensgroepen, blijft zij in vergelijking met de EU groot. Het belastingstelsel, dat in het algemeen ingewikkeld is, en het voortbestaan van sectorspecifieke belastingen vormen samen een zwak punt. Maatregelen tegen agressieve planningsstrategieën van de belastingbetalers zijn van essentieel belang om concurrentieverstoringen tussen ondernemingen te voorkomen, voor een eerlijke behandeling van de belastingbetalers te zorgen en de overheidsfinanciën te vrijwaren. De overloopeffecten van agressieve planningsstrategieën van de belastingbetalers tussen de lidstaten vereisen een gecoördineerd optreden van het nationale beleid ter aanvulling van de EU-wetgeving. Hongarije kent relatief hoge kapitaalinstromen en uitstromen via Special Purpose Entities die losstaan van de reële economie. De afwezigheid van bronbelasting op uitgaande (d.w.z. van EU-inwoners aan inwoners van derde landen) dividend-, rente- en royaltybetalingen door in Hongarije gebaseerde bedrijven kan ertoe leiden dat over die betalingen in het geheel geen belasting wordt geheven indien daarover in de ontvangende jurisdictie evenmin belasting verschuldigd is. De Commissie neemt er nota van dat Hongarije erkent dat uitgaande betalingen tot agressieve fiscale planning kunnen leiden indien zij verkeerd worden gebruikt. Op basis van recente contacten zal de Commissie haar constructieve dialoog over de strijd tegen agressieve planningsstrategieën van belastingbetalers voortzetten.

               (13)Belemmerende regelgeving met betrekking tot diensten, en met name in de detailhandel, heeft een ongunstige invloed op de prestaties van de sector en belemmeren de doeltreffende nieuwe toewijzing van middelen, de productiviteit en de innovatie. Er bestaat een aanhoudende tendens om bepaalde diensten toe te vertrouwen aan speciaal daartoe opgerichte staatsbedrijven, wat ten kosten gaat van de open mededinging. Een volgend probleem is de onvoorspelbaarheid van het rechtskader, met name in de detailhandel, die in de afgelopen jaren met frequente wijzigingen van de regelgeving te kampen had. Aangezien de voorgestelde regelgeving vaak wordt toegesneden op omzet of verkoopsoppervlakte, treft zij vooral buitenlandse ketens. Dit veroorzaakt onzekerheid bij de exploitanten en kan een ontradend effect hebben voor investeringen. Er is behoefte aan een stabiel regelgevingsklimaat dat de mededinging bevordert. In Hongarije blijft de restrictieve regulering van beroepen hoog, met name voor sleutelberoepen op het gebied van boekhoudkundige en juridische diensten.

               (14)Er blijft bezorgdheid bestaan over het voorkomen en bestrijden van corruptie. Volgens verschillende indicatoren is de blootstelling van Hongarije aan corruptie in de afgelopen jaren toegenomen en de risico's van corruptie kunnen het groeipotentieel van het land ongunstig beïnvloeden. De werking van het openbaar ministerie is van essentieel belang voor de bestrijding van corruptie en het witwassen van geld. Hoewel maatregelen tegen corruptie op laag niveau met enig succes lijken te zijn toegepast, wordt er te weinig aandacht besteed aan het opstarten van onderzoeken naar gevallen van corruptie op hoog niveau. Voorts belemmeren de beperkte transparantie en de beperkingen op de toegang tot informatie de maatregelen voor het bestrijden van corruptie. Met betrekking tot openbare aanbestedingen zijn belangrijke stappen gezet, maar er is nog ruimte voor een verdere verbetering van de transparantie en de mededinging in aanbestedingsprocedures.

               (15)De onderwijsresultaten voor basisvaardigheden liggen significant onder het EU-gemiddelde, met name voor kinderen met een kansarme sociaal-economische achtergrond. Leerlingen worden vroeg naar verschillende schooltypes gestuurd, wat leidt tot een grote kloof in de onderwijsresultaten en arbeidstrajecten. Kansarme kinderen, met inbegrip van Roma-kinderen, worden doorgaans geconcentreerd in middelbare scholen voor beroepsonderwijs waar het niveau van de basisvaardigheden lager ligt en het uitvalpercentage hoger is, en mensen die deze scholen verlaten krijgen gemiddeld lagere lonen. Het percentage voortijdige schoolverlaters is gestegen tot gemiddeld 12,4 %, en is vooral hoog bij Roma-kinderen. Deze uitdagingen zijn vooral dringen in het kader van kwaliteitsvol en inclusief onderwijs. De slinkende aantal inschrijvingen en de hoge uitval in het tertiair onderwijs zal het percentage afgestudeerden verder beperken in tijden waarin de vraag naar hoogopgeleide werknemers stijgt.

               (16)De zwakke gezondheidsresultaten, die nog worden verergerd door een ongezonde levensstijl, blijven een ongunstig effect op het menselijk kapitaal hebben. Het lage niveau van de uitgaven in de gezondheidszorg, in combinatie met een ondoeltreffende toewijzing van middelen, beperkt de doeltreffendheid van het Hongaarse gezondheidszorgstelsel. Samen met de grote afhankelijkheid van eigen bijdragen heeft dit ongunstige gevolgen voor de gelijkheid om tijdig toegang te krijgen tot betaalbare, preventieve en curatieve gezondheidszorg van goede kwaliteit. Het tekort aan werknemers in de gezondheidszorg vormt eveneens een belemmering voor de toegang tot gezondheidszorg, hoewel recente loonsverhogingen de uitdaging verlicht hebben. De lopende hervormingsinspanningen zijn gericht op het terugdringen van overmatig gebruik van ziekenhuisdiensten, dat voornamelijk wordt veroorzaakt door het feit dat de eerstelijnszorgverstrekkers over onvoldoende uitrusting beschikken om als doeltreffende poortwachters te fungeren. Een verdere rationalisering van het gebruik van ziekenhuisfaciliteiten, in combinatie met gerichte investeringen om de eerstelijnszorg te versterken, zou toelaten de ongelijkheid op het gebied van toegang tot zorg te verminderen, efficiëntiewinsten te genereren en de gezondheidsresultaten daadwerkelijk te verbeteren.

               (17)In de context van het Europees Semester 2018 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Hongarije verricht. Die analyse is gepubliceerd in het landverslag 2018. Voorts heeft de Commissie zowel het convergentieprogramma 2018 als het nationale hervormingsprogramma 2018 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in de voorgaande jaren tot Hongarije zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in Hongarije, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (18)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het convergentieprogramma 2018 onderzocht en zijn advies daarover
                  9
                is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat Hongarije in 2018 en 2019 de volgende actie onderneemt:

               1.In 2018 de naleving van de aanbeveling van de Raad van XX juni 2018 verzekeren met het oog op de correctie van de significante afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting. In 2019 ervoor zorgen dat de nominale groei van de netto primaire overheidsuitgaven niet meer dan 3,9 % bedraagt, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,75 % van het bbp.

               2.Doorgaan met de vereenvoudiging van het belastingstelsel, met name door de sectorspecifieke belastingen af te bouwen. De kwaliteit en de transparantie van het beleidsvormingsproces verbeteren door doeltreffend sociaal overleg en betrokkenheid van andere belanghebbenden en door periodieke, passende effectbeoordelingen. Het kader ter bestrijding van corruptie versterken, de inspanningen van het openbaar ministerie versterken en de transparantie en de mededinging bij openbare aanbestedingen verbeteren door onder meer de gegevens uit het systeem voor elektronische aanbestedingen voor het publiek toegankelijk te maken. De mededinging, de stabiliteit van de regelgeving en de transparantie versterken in de dienstensector, en met name in de detailhandel.

               3.Arbeidsreserves aanboren door de kwaliteit van de actieve arbeidsmarktmatregelen te versterken. De onderwijsresultaten verbeteren en de participatie van kansarme groepen, met name Roma, aan kwaliteitsvol regulier onderwijs voor iedereen doen toenemen. De efficiëntie en de dekking van de sociale bijstand en de werkloosheidsuitkeringen verbeteren.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        COM(2018) 416 final.

                     (3)

                        P8_TA(2018)0077 en P8_TA(2018)0078.

                     (4)

                        SWD(2018) 215 final.

                     (5)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (6)

                        COM(2014) 494 final.

                     (7)

                        Het conjunctuurgezuiverde begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, dat de Commissie aan de hand van de gezamenlijk overeengekomen methode heeft herberekend.

                     (8)

                        De netto-overheidsuitgaven omvatten de totale overheidsuitgaven zonder rekening te houden met rente-uitgaven, uitgaven in het kader van programma’s van de Unie die volledig met inkomsten uit fondsen van de Unie worden gefinancierd en niet-discretionaire veranderingen in de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen. Nationaal gefinancierde bruto-investeringen in vaste activa worden gespreid over een periode van vier jaar. Er wordt rekening gehouden met discretionaire inkomstenmaatregelen of bij wet verplicht gestelde inkomstenstijgingen. Eenmalige maatregelen aan zowel de inkomsten- als uitgavenzijde worden uitgevlakt.

                     (9)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.


               EUROPESE COMMISSIE
            Brussel, 23.5.2018
            COM(2018) 418 final
            Aanbeveling voor een
            AANBEVELING VAN DE RAAD
            over het nationale hervormingsprogramma 2018 van Nederlanden met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2018 van Nederland

               Aanbeveling voor een

               AANBEVELING VAN DE RAAD

               over het nationale hervormingsprogramma 2018 van Nederland

                  en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2018 van Nederland

               DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

               Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,

               Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid
                  1
               , en met name artikel 5, lid 2,

               Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden
                  2
               , en met name artikel 6, lid 1,

               Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie
                  3
               ,

               Gezien de resoluties van het Europees Parlement
                  4
               ,

               Gezien de conclusies van de Europese Raad,

               Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,

               Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

               Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,

               Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

               Overwegende hetgeen volgt:

               (1)Op 22 november 2017 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester 2018 voor coördinatie van het economisch beleid. Er werd terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie is afgekondigd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 22 maart 2018 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 22 november 2017 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Nederland heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 22 maart 2018 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 14 mei 2018 heeft de Raad de aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone ("aanbeveling voor de eurozone") vastgesteld.

               (2)Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie, moet Nederland ervoor zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone, zoals in de onderstaande aanbevelingen 1 en 2 is weergegeven.

               (3)Op 7 maart 2018 is het landverslag 2018 voor Nederland
                  5
                gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die bij de uitvoering van de op 11 juli 2017 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen is gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Nederland richting zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 7 maart 2018 zijn bekendgemaakt
                  6
               . Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat Nederland macro-economische onevenwichtigheden ondervindt. Met name heeft Nederland van de lidstaten van de eurozone het hoogste driejaarsgemiddelde voor het overschot op de lopende rekening als percentage van het bbp. Het overschot wijst op een suboptimale allocatie van middelen, wat kansen biedt voor meer groei en welvaart. De particuliere schuldenlast is hoog, met name het volume hypotheekschulden van huishoudens en schulden van multinationale ondernemingen. De lange balansen maken huishoudens kwetsbaarder bij financiële schokken.

               (4)Op 30 april 2018 heeft Nederland zijn nationale hervormingsprogramma 2018 ingediend en op 26 april 2018 zijn stabiliteitsprogramma 2018. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

               (5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering van de Europese structuur- en investeringsfondsen voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad
                  7
                kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma’s te herzien, en wijzigingen daarop voorstellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren over de toepassing van de maatregelen die de effectiviteit van de Europese structuur- en investeringsfondsen koppelen aan gezonde economische governance nader aangegeven hoe zij van die bepaling zou gebruikmaken
                  8
               .

               (6)Nederland valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In zijn stabiliteitsprogramma 2018 gaat het kabinet uit van een daling van het overheidsoverschot van 1,1 % van het bbp in 2017 naar 0,3 % van het bbp in 2021. Nederland zal gedurende de gehele programmaperiode aan de budgettaire middellangetermijndoelstelling — een structureel tekort van 0,5 % van het bbp — blijven voldoen. Volgens het stabiliteitsprogramma 2018 zal de overheidsschuldquote dalen tot 44,0 % van het bbp in 2021. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel. Volgens de voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie slaat het structurele saldo om van een overschot van 0,5 % van het bbp in 2017 naar een tekort van 0,1 % van het bbp in 2018 en 0,3 % van het bbp in 2019, waarmee het boven de budgettaire middellangetermijndoelstelling blijft. De overheidsschuld blijft een sterk dalende lijn vertonen en blijft onder de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde. Al met al is de Raad van oordeel dat Nederland volgens de projecties in 2018 en 2019 aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact zal voldoen. Tegelijkertijd blijft er, met inachtneming van de middellangetermijndoelstelling, ruimte om het budgettaire en structuurbeleid te gebruiken voor een verhoging van de publieke en private investeringen in onderzoek, ontwikkeling en innovatie.

               (7)Nederland heeft een efficiënte onderzoeks- en ontwikkelingssector en het onderwijsstelsel en de wetenschappelijke basis van het land presteren sterk en bieden daarmee een solide grondslag voor de bevordering van innovatie en groeicapaciteit via onderwijs en onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten. Er zijn substantiële aanvullende investeringen aangekondigd die kunnen helpen om de publieke en private onderzoeks- en ontwikkelingsintensiteit te stabiliseren. Of Nederland zijn Europa 2020-doelstellingen, met name op het gebied van investeringen in onderzoek en ontwikkeling en in hernieuwbare energie, zal halen is nog onzeker.

               (8)Een belangrijke uitdaging in de aanpak van de hoge schuld van huishoudens ligt op de huizenmarkt, waar in de afgelopen tientallen jaren steeds meer starheden en verstorende prikkels zijn ontstaan die hun stempel hebben gedrukt op de woningfinancierings- en sectorale besparingspatronen. Sinds 2012 is een reeks maatregelen ten uitvoer gelegd die daar gedeeltelijk iets tegen doen. In 2017 heeft het kabinet plannen aangekondigd om de aftrekbaarheid van de hypotheekrente vanaf 2020 sneller te verlagen. Niettemin worden huishoudens door het gebrek aan een goed functionerend middensegment op de huurmarkt ertoe aangezet eerder een woning te kopen dan te huren, wat leidt tot hoge schuld/inkomen-ratio's en financiële kwetsbaarheid op jonge leeftijd. De socialewoningsector is een van de grootste in de Unie, maar de woningen worden niet altijd bewoond door hen die deze echt nodig hebben. De huishoudens met een hoog inkomen blijven in een sociale woning omdat woningbouwcorporaties de huur niet zo snel verhogen als wettelijk is toegestaan. Het kabinet heeft weliswaar zijn voornemen aangekondigd om de voorraad betaalbare woningen op de particuliere huurmarkt te ondersteunen, maar concrete plannen voor een dergelijke ondersteuning zijn nog niet meegedeeld.

               (9)Zoals in de aanbeveling voor de eurozone 2018 is aangegeven, is de strijd tegen agressieve fiscale planningsstrategieën van essentieel belang om concurrentieverstoringen tussen ondernemingen te voorkomen, voor een eerlijke behandeling van de belastingbetalers te zorgen en de overheidsfinanciën te vrijwaren. De overloopeffecten van agressieve planningsstrategieën van belastingbetalers tussen de lidstaten vereisen een gecoördineerd optreden van nationaal beleid ter aanvulling van de EU-wetgeving. De hoge dividend-, royalty- en rentebetalingen die via Nederland verlopen, wijzen er nog steeds op dat bedrijven de nationale belastingregels gebruiken voor agressieve fiscale planning. Een groot deel van het volume van de buitenlandse directe investeringen wordt gehouden door zogeheten Special Purpose Entities. De inhoudingsvrijstelling op uitgaande (d.w.z. door EU-inwoners aan inwoners van derde landen overgemaakte) royalty's en rentebetalingen kan ertoe leiden dat over die betalingen in het geheel geen belasting wordt geheven indien daarover in de ontvangende jurisdictie evenmin belasting verschuldigd is. Door het gebrek aan bepaalde antimisbruikbepalingen, met name in het geval van hybride entiteiten, kan agressieve fiscale planning ook in de hand worden gewerkt. De Commissie onderkent dat de toezegging van Nederland om agressieve fiscale planning te bestrijden zoals vastgelegd in de hervormingsagenda voor belastingheffing, inclusief de invoering van een bronbelasting op royalty-, rente- en dividendbetalingen in geval van misbruik of van betalingen aan laagbelastende jurisdicties, een positieve stap is om agressieve fiscale planning terug te dringen; een snelle uitvoering en nauwlettende monitoring is in dit verband wenselijk. Op basis van recente contacten zal de Commissie haar constructieve dialoog over de strijd tegen agressieve planningsstrategieën van belastingbetalers voortzetten.

               (10)Ondanks een lage werkloosheid en een groot aantal vacatures is de nominale loongroei in 2017 met 1,5 % betrekkelijk bescheiden gebleven. Dit percentage is lager dan het niveau dat verwacht mag worden op basis van de inflatie, de productiviteit en de werkloosheid. De bescheiden loongroei kan deels worden verklaard door trage productiviteitsstijgingen, de nog aanwezige rek op de arbeidsmarkt en de toegenomen segmentering op de arbeidsmarkt. In 2017 heeft het kabinet diverse begrotingsmaatregelen vastgesteld om de fiscale druk op arbeid te verlagen en het netto beschikbare inkomen van werkenden te verhogen. Een verdere verbetering van het netto beschikbare inkomen door de voorwaarden te scheppen die bevorderlijk zijn voor de loongroei, alsmede een hervorming van de tweede pijler van het pensioenstelsel om het transparanter, intergenerationeel eerlijker en schokbestendiger te maken, zouden goed zijn voor de binnenlandse vraag en een herbalancering binnen de eurozone.

               (11)De recente werkgelegenheidsgroei kan grotendeels worden toegeschreven aan een stijging van het aantal mensen met een tijdelijk contract en van het aantal zelfstandigen. Het hoge en nog oplopende percentage tijdelijke contracten en de snelle stijging van het aantal zelfstandigen zonder personeel doen zich voor tegen de achtergrond van grote verschillen in de toepasselijke arbeidsregelgeving en ontslagbescherming en verschillen in fiscale wetgeving en wetgeving op het gebied van sociale zekerheid. Er zijn al enkele maatregelen genomen en onlangs zijn aanvullende maatregelen aangekondigd, maar sommige van deze factoren blijven werknemers financieel prikkelen om als zelfstandige te gaan werken, of in de hand werken dat werknemers worden aangenomen op basis van een tijdelijk contract. Daarnaast is de handhaving van de maatregelen om schijnzelfstandigheid aan te pakken, opgeschort tot 2020. Zelfstandigen zijn vaker onderverzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid en bouwen vaker te weinig op voor hun oude dag. Dit kan ten koste gaan van de houdbaarheid van het socialezekerheidsstelsel op de lange termijn.

               (12)Ook al functioneert de arbeidsmarkt over het geheel genomen goed, toch is er nog onbenut arbeidspotentieel. Met name het hoge aantal vrouwen dat deeltijds werkt, en de arbeidsparticipatie onder mensen met een migratieachtergrond blijven een belangrijke uitdaging. De arbeidsparticipatie onder niet in de EU geboren migranten is 20,6 procentpunt lager dan die onder in Nederland geboren mensen, en dit gat is nog groter bij niet in de EU geboren vrouwen.

               (13)De stijging in recente jaren van de spaarquote van huishoudens viel ten dele toe te schrijven aan hogere besparingen in de tweede pijler van het pensioenstelsel (verplichte aanvullende particuliere regelingen), wat mede door het regelgevingskader in de hand is gewerkt. Een passende intra- en intergenerationele verdeling van de kosten en risico's die verder gaat dan de aangenomen regelgeving inzake de indexatie en financiële buffers (het financieel toetsingskader), zou de huishoudens helpen om hun financiële middelen op een groeivriendelijkere wijze te besteden. Het kabinet heeft bevestigd dat het de tweede pensioenpijler ingrijpend wil hervormen om tot een betere dekking en een transparanter, flexibeler en actuarieel eerlijker stelsel te komen. Volgens het vergrijzingsverslag 2018 lijkt de houdbaarheid van de begroting op lange termijn aan een middelgroot risico onderhevig omdat de uitgaven aan langdurige zorg volgens de prognoses oplopen van 3,5 % naar 6,0 % van het bbp in 2070.

               (14)In de context van het Europees Semester 2018 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Nederland verricht; deze analyse is gepubliceerd in het landverslag 2018
                  9
               . Voorts heeft de Commissie het stabiliteitsprogramma 2018 en het nationale hervormingsprogramma 2018 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Nederland zijn gericht. Daarbij heeft de Commissie niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaaleconomisch beleid in Nederland, maar is zij ook nagegaan in hoeverre de Unieregels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

               (15)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2018 onderzocht en is hij van mening
                  10
                dat Nederland naar verwachting aan het stabiliteits- en groeipact zal voldoen.

               (16)In het licht van de diepgaande evaluatie door de Commissie en van deze beoordeling heeft de Raad het nationale hervormingsprogramma en het stabiliteitsprogramma onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 zijn in de onderstaande aanbevelingen 1 en 2 weergegeven,

               BEVEELT AAN dat Nederland in 2018 en 2019 de volgende actie onderneemt:

               1.Met inachtneming van de middellangetermijndoelstelling, het budgettaire en het structuurbeleid gebruiken voor een verhoging van de publieke en private investeringen in onderzoek, ontwikkeling en innovatie. Maatregelen nemen om prikkels voor het aangaan van schulden door huishoudens en de resterende verstoringen op de woningmarkt terug te dringen, met name door de ontwikkeling van de particuliere huursector te bevorderen.

               2.De prikkels om gebruik te maken van tijdelijke contracten en zelfstandigen zonder personeel verminderen, terwijl adequate sociale bescherming voor de zelfstandigen wordt bevorderd, en schijnzelfstandigheid aanpakken. Voorwaarden scheppen voor hogere loongroei, terwijl rekening wordt gehouden met de rol van de sociale partners. Ervoor zorgen dat de tweede pijler van het pensioenstelsel transparanter, intergenerationeel eerlijker en schokbestendiger wordt.

               Gedaan te Brussel,

                     Voor de Raad

                     De voorzitter

                     (1)

                        PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.

                     (2)

                        PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.

                     (3)

                        COM(2018) 418 final.

                     (4)

                        P8_TA(2018)0077 en P8_TA(2018)0078.

                     (5)

                        SWD(2018) 217 final.

                     (6)

                        COM(2018) 120 final.

                     (7)

                        Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320).

                     (8)

                        COM(2014) 494 final.

                     (9)

                        https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/2018-european-semester-country-report-netherland-nl.pdf

                     (10)

                        Op grond van artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad.