title: Richtlijn 2004/38/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de burgers van de Unie en hun familieleden, tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1612/68 en tot intrekking van Richtlijnen 64/221/EEG, 68/360/EEG, 72/194/EEG, 73/148/EEG, 75/34/EEG, 75/35/EEG, 90/364/EEG, 90/365/EEG en 93/96/EEG (Voor de EER relevante tekst)

text:
30.4.2004           NL         Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 77
_______________________________________________________________________________
                 RICHTLIJN 2004/38/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT
                                             EN DE RAAD
                                           van 29 april 2004
     betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de
  burgers van de Unie en hun familieleden, tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1612/68 en tot
    intrekking van Richtlijnen 64/221/EEG, 68/360/EEG, 72/194/EEG, 73/148/EEG, 75/34/EEG,
                         75/35/EEG, 90/364/EEG, 90/365/EEG en 93/96/EEG
                                     (Voor de EER relevante tekst)
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op de
artikelen 12, 18, 40, 44 en 52,
Gezien het voorstel van de Commissie 1,
Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité 2,
Gezien het advies van het Comité van de Regio’s 3,
Handelend volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag 4,
1
       PB C 270 E van 25.9.2001, blz. 150.
2
       PB C 149 van 21.6.2002, blz. 46.
3
       PB C 192 van 12.8.2002, blz. 17.
4
       Advies van het Europees Parlement van 11 februari 2003 (PB C 43 E van 19.2.2004, blz. 42),
       Gemeenschappelijk standpunt van de Raad van 5 december 2003 (PB C 54 E van 2.3.2004,
       blz. 12), Standpunt van het Europees Parlement van 10 maart 2004 (nog niet bekendgemaakt
       in het Publicatieblad).
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL          Publicatieblad van de Europese Unie                        L 158/ 78
_______________________________________________________________________________
Overwegende hetgeen volgt:
(1)   Burgerschap van de Unie verleent iedere burger van de Unie, binnen de beperkingen van het
      Verdrag en de maatregelen tot uitvoering daarvan, een fundamenteel en persoonlijk recht van
      vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten.
(2)   Het vrij verkeer van personen is een van de fundamentele vrijheden binnen de interne markt,
      die een ruimte zonder binnengrenzen omvat waarin vrijheid is gewaarborgd volgens de
      bepalingen van het Verdrag.
(3)   Burgerschap van de Unie dient de fundamentele status te zijn van onderdanen van de lidstaten
      die hun recht van vrij verkeer en verblijf uitoefenen. Derhalve moeten de bestaande Gemeen-
      schapsinstrumenten waarin afzonderlijke regelingen zijn vastgesteld voor werknemers,
      zelfstandigen, studenten en andere niet-actieven worden gecodificeerd en herzien, teneinde
      het recht van de burgers van de Unie van vrij verkeer en verblijf te vereenvoudigen en te
      versterken.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                        L 158/ 79
_______________________________________________________________________________
(4)   Teneinde deze sectorale en fragmentaire benadering van het recht van vrij verkeer en verblijf
      te verhelpen en de uitoefening van dit recht te vergemakkelijken, is één enkel wetgevings-
      besluit vereist tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1612/68 van de Raad van
      15 oktober 1968 betreffende het vrije verkeer van werknemers binnen de Gemeenschap 1, en
      tot intrekking van Richtlijn 68/360/EEG van de Raad van 15 oktober 1968 inzake de
      opheffing van de beperkingen van de verplaatsing en het verblijf van de werknemers der lid-
      staten en van hun familie binnen de Gemeenschap 2, Richtlijn 73/148/EEG van de Raad van
      21 mei 1973 inzake de opheffing van de beperkingen van de verplaatsing en het verblijf van
      onderdanen van de lidstaten binnen de Gemeenschap terzake van vestiging en verrichten van
      diensten 3, Richtlijn 90/364/EEG van de Raad van 28 juni 1990 betreffende het verblijfs-
      recht 4, Richtlijn 90/365/EEG van de Raad van 28 juni 1990 betreffende het verblijfsrecht van
      werknemers en zelfstandigen die hun beroepswerkzaamheid hebben beëindigd 5, en Richtlijn
      93/96/EEG van de Raad van 29 oktober 1993 inzake het verblijfsrecht van studenten 6.
(5)   Het recht van alle burgers van de Unie van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de
      lidstaten dient, wil het bestaan onder objectieve voorwaarden van vrijheid en waardigheid,
      ook aan familieleden, ongeacht hun nationaliteit, te worden verleend. Voor deze richtlijn dient
      de definitie van "familielid" ook de geregistreerde partner te omvatten indien de wetgeving
      van het gastland geregistreerd partnerschap gelijk stelt met huwelijk.
1
      PB L 257 van 19.10.1968, blz. 2. Verordening laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EEG)
      nr. 2434/92 (PB L 245 van 26.8.1992, blz. 1).
2
      PB L 257 van 19.10.1968, blz. 13. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij de Toetredingsakte van
      2003.
3
      PB L 172 van 28.6.1973, blz. 14.
4
      PB L 180 van 13.7.1990, blz. 26.
5
      PB L 180 van 13.7.1990, blz. 28.
6
      PB L 317 van 18.12.1993, blz. 59.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL          Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 80
_______________________________________________________________________________
(6)   Teneinde de eenheid van het gezin in een verruimde betekenis te handhaven en onverminderd
      het verbod van discriminatie om reden van nationaliteit, dient het gastland de positie te onder-
      zoeken van personen die niet onder de in deze richtlijn gehanteerde definitie van "familie-
      leden" vallen en die derhalve niet automatisch een recht van inreis en verblijf in het gastland
      genieten op grond van hun nationale wetgeving, om na te gaan of inreis en verblijf
      desondanks niet aan deze personen kan worden toegekend, rekening houdend met hun relatie
      met de burger van de Unie of andere omstandigheden, zoals het feit dat zij van deze financieel
      of lichamelijk afhankelijk zijn.
(7)   De formaliteiten die samenhangen met het vrije verkeer van de burgers van de Unie op het
      grondgebied van de lidstaten, moeten duidelijk worden gedefinieerd, zonder afbreuk te doen
      aan de bepalingen inzake nationale grenscontroles.
(8)   Om het vrije verkeer van familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten, te
      vergemakkelijken, dienen degenen die al een verblijfskaart hebben verkregen, te worden
      vrijgesteld van de inreisvisumplicht in de zin van Verordening (EG) nr. 539/2001 van de Raad
      van 15 maart 2001 tot vaststelling van de lijst van derde landen waarvan de onderdanen bij
      overschrijding van de buitengrenzen in het bezit moeten zijn van een visum en een lijst van
      derde landen waarvan de onderdanen van die plicht zijn vrijgesteld 1 of, in voorkomend geval,
      van de toepasselijke nationale wetgeving.
(9)   Burgers van de Unie dienen het recht te hebben gedurende maximum drie maanden op het
      grondgebied van het gastland te verblijven zonder dat aan andere formaliteiten moet worden
      voldaan dan het bezit van een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort, zulks
      onverminderd een gunstiger behandeling voor werkzoekenden, zoals door de jurisprudentie
      van het Hof van Justitie erkend.
1
      PB L 81 van 21.3.2001, blz. 1. Verordening laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG)
      nr. 453/2003 (PB L 69 van 13.3.2003, blz. 10).
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL          Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 81
_______________________________________________________________________________
(10) Personen die hun recht van verblijf uitoefenen mogen evenwel tijdens het begin van hun
      verblijfsperiode geen onredelijke belasting vormen voor het socialebijstandsstelsel van het
      gastland. Daarom dient het recht van verblijf van een burger van de Unie en zijn familieleden
      voor perioden van meer dan drie maanden aan bepaalde voorwaarden te zijn verbonden.
(11) Het fundamentele en persoonlijke recht van verblijf in een andere lidstaat wordt door het
      Verdrag rechtstreeks aan alle burgers van de Unie verleend en is niet afhankelijk van het
      voldaan hebben aan administratieve procedures.
(12) Lidstaten moeten kunnen verlangen dat voor verblijfsperioden van meer dan drie maanden de
      burger van de Unie zich laat inschrijven bij de bevoegde autoriteiten van de plaats waar hij
      verblijft. Deze inschrijving wordt bevestigd door een verklaring van inschrijving.
(13) Het vereiste van een verblijfskaart dient beperkt te blijven tot familieleden van burgers van de
      Unie die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten en voor verblijfsperioden van meer dan
      drie maanden.
(14) De door de bevoegde autoriteiten voor de afgifte van een verklaring van inschrijving of een
      verblijfskaart vereiste documenten dienen zeer gedetailleerd te worden gespecificeerd om te
      vermijden dat uiteenlopende administratieve praktijken of interpretaties een onnodige
      hindernis vormen voor de uitoefening van het recht van verblijf door burgers van de Unie en
      hun familieleden.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL          Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 82
_______________________________________________________________________________
(15) De familieleden moet rechtsbescherming worden geboden in geval van overlijden van de
      burger van de Unie, scheiding, ontbinding of nietigverklaring van het huwelijk of beëindiging
      van geregistreerd partnerschap. Het is derhalve nodig, ter eerbiediging van het familieleven en
      de menselijke waardigheid en onder bepaalde voorwaarden ter voorkoming van misbruik,
      maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat familieleden die al op het grondgebied van het
      gastland verblijven, hun verblijfsrecht in dergelijke gevallen op uitsluitend persoonlijke basis
      behouden.
(16) Begunstigden van het verblijfsrecht mogen niet van het grondgebied worden verwijderd
      zolang zij geen onredelijke belasting vormen voor het socialebijstandsstelsel van het gastland.
      Een beroep op dat socialebijstandsstelsel mag bijgevolg niet automatisch aanleiding geven tot
      een verwijderingsmaatregel. Het gastland dient te onderzoeken of het gaat om tijdelijke
      problemen, en dient rekening te houden met de duur van het verblijf, de persoonlijke
      omstandigheden en het bedrag van de al uitgekeerde steun, om te kunnen uitmaken of de
      begunstigde een onredelijke belasting is geworden voor zijn socialebijstandsstelsel en of tot
      verwijdering wordt overgegaan. Er kunnen in geen geval verwijderingsmaatregelen worden
      genomen tegen personen die onder de door het Hof van Justitie vastgestelde definitie van
      werknemer, zelfstandige of werkzoekende vallen, behalve om redenen van openbare orde of
      openbare veiligheid.
(17) Het recht van een duurzaam verblijf voor burgers van de Unie die ervoor gekozen hebben zich
      in een andere lidstaat blijvend te vestigen, zou het gevoel van Unieburgerschap versterken en
      is een kernelement voor het bevorderen van de sociale samenhang, zijnde een fundamentele
      doelstelling van de Unie. Daarom moet worden voorzien in een duurzaam verblijfsrecht voor
      alle burgers van de Unie en hun familieleden die in overeenstemming met de voorwaarden
      van deze richtlijn gedurende een ononderbroken periode van vijf jaar in het gastland verblijf
      hebben gehad en die niet onderworpen zijn geweest aan een verwijderingsmaatregel .
 ---pagebreak--- 30.4.2004        NL          Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 83
_______________________________________________________________________________
(18)    Met het oog op de totstandbrenging van een effectief mechanisme voor de integratie in de
        samenleving van het gastland waar de burger van de Unie woont, mogen, wanneer het
        duurzame verblijfsrecht eenmaal verworven is geen voorwaarden meer worden gesteld.
(19)    Bepaalde specifieke voordelen voor burgers van de Unie die werknemer of zelfstandige
        zijn en hun familieleden, op grond waarvan het deze personen toegestaan is om een duur-
        zaam verblijfsrecht te verwerven voordat zij vijf jaar in het gastland hebben verbleven,
        dienen te worden gehandhaafd, aangezien het gaat om verworven rechten, verleend bij
        Verordening (EEG) nr. 1251/70 1 van de Commissie van 29 juni 1970 met betrekking tot
        het recht van werknemers om verblijf te houden op het grondgebied van een lidstaat na er
        een betrekking te hebben vervuld, en bij Richtlijn 75/34/EEG van de Raad van
        17 december 1974 betreffende het recht van onderdanen van een lidstaat op het grond-
        gebied van een andere lidstaat verblijf te houden na er een werkzaamheid anders dan in
        loondienst te hebben uitgeoefend. 2
(20)    In overeenstemming met het verbod op discriminatie op grond van nationaliteit moeten alle
        burgers van de Unie en hun familieleden die op grond van deze richtlijn in een lidstaat
        verblijven, in de lidstaat op de gebieden waarop het Verdrag van toepassing is op gelijke
        wijze worden behandeld als de eigen onderdanen , onverminderd de specifieke bepalingen
        van het Verdrag en de secundaire wetgeving.
1
      PB L 142 van 30.6.1970, blz. 24.
2
      PB L 14 van 20.1.1975, blz. 10.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL          Publicatieblad van de Europese Unie                         L 158/ 84
_______________________________________________________________________________
(21)    Het gastland dient evenwel bevoegd te blijven om te beslissen over de toekenning aan
        andere personen dan werknemers, zelfstandigen, of personen die deze status hebben
        behouden, en hun familieleden, van sociale bijstand tijdens de eerste drie maanden van
        verblijf, of tijdens een langere periode in het geval van werkzoekenden, of over de
        toekenning van levensonderhoud voor studies, beroepsopleiding inbegrepen, vóór de
        verwerving van het permanente verblijfsrecht.
(22)    Het Verdrag voorziet in de mogelijkheid om beperkingen op de uitoefening van het recht
        van vrij verkeer op te leggen om redenen van openbare orde, openbare veiligheid of volks-
        gezondheid. Teneinde de voorwaarden en waarborgen op procedureel gebied waaronder
        een besluit tot weigering van toegang of verwijdering van burgers van de Unie en hun
        familieleden kan worden genomen, preciezer te omschrijven, dient deze richtlijn Richtlijn
        64/221/EEG van de Raad 1 inzake de coördinatie van de voor vreemdelingen geldende
        bijzondere maatregelen ten aanzien van verplaatsing en verblijf, die gerechtvaardigd zijn
        uit hoofde van de openbare orde, de openbare veiligheid of de volksgezondheid, te
        vervangen.
(23)    Verwijdering van burgers van de Unie en hun familieleden om redenen van openbare orde
        of openbare veiligheid is een maatregel die personen die zich, op grond van de hun door
        het Verdrag verleende rechten en vrijheden, daadwerkelijk in het gastland hebben
        geïntegreerd, ernstige schade kan toebrengen. De mogelijkheid om dergelijke maatregelen
        toe te passen, dient derhalve conform het evenredigheidsbeginsel te worden beperkt,
        teneinde rekening te houden met de graad van integratie van de betrokken personen, de
        duur van hun verblijf in het gastland, hun leeftijd, hun gezondheidstoestand, hun familiale
        en economische situatie en hun bindingen met het land van oorsprong.
1
      PB 56 van 4.4.1964, blz. 850. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 75/35/EEG.
      (PB L 14 van 20.1.1975, blz. 14).
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL         Publicatieblad van de Europese Unie                            L 158/ 85
_______________________________________________________________________________
(24)    Aldus zou de bescherming tegen verwijdering des te sterker moeten zijn naarmate de
        burger van de Unie en zijn familieleden beter in het gastland geïntegreerd zijn.
        Verwijderingsmaatregelen tegen personen die vele jaren op het grondgebied van het gast-
        land hebben verbleven, in het bijzonder wanneer zij daar geboren zijn en er hun hele leven
        hebben gewoond, zouden slechts onder uitzonderlijke omstandigheden mogen worden
        genomen, namelijk indien er dwingende redenen van openbare veiligheid in het spel zijn.
        Voorts zou ook een verwijderingsmaatregel tegen minderjarigen alleen in dergelijke
        uitzonderlijke omstandigheden mogen worden genomen teneinde, overeenkomstig het
        Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van het kind van 20 november 1989,
        de banden met de familie in stand te houden.
(25)    Ook moeten procedurele waarborgen worden vastgelegd ter verzekering van een hoog
        beschermingsniveau van de rechten van de burger van de Unie en zijn familieleden in
        geval van weigering van toegang tot of verblijf in een andere lidstaat, enerzijds, en de
        naleving van het motiveringsbeginsel van het optreden van de autoriteiten anderzijds.
(26)    In elk geval moet een beroep op de rechter openstaan voor de burger van de Unie en zijn
        familieleden, aan wie de toegang tot of het verblijf in een andere lidstaat is geweigerd.
(27)    Conform de jurisprudentie van het Hof van Justitie, krachtens welke de lidstaten geen
        besluit tot levenslange verwijdering van hun grondgebied kunnen nemen ten aanzien van
        de onder deze richtlijn vallende personen, dient te worden bevestigd het recht van de
        burger van de Unie en zijn familieleden die van het grondgebied van een lidstaat
        verwijderd zijn, om na een redelijke termijn, en uiterlijk drie jaar na de uitvoering van het
        definitieve besluit tot verwijdering, opnieuw een aanvraag in te dienen.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL         Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 86
_______________________________________________________________________________
(28)    Om misbruik en fraude tegen te gaan, met name schijnhuwelijken of elke andere vorm van
        verwantschap aangegaan met als enig doel het recht van vrij verkeer en verblijf te kunnen
        genieten, dienen de lidstaten de noodzakelijke maatregelen te kunnen treffen.
(29)    Deze richtlijn dient gunstigere nationale bepalingen onverlet te laten.
(30)    Om te kunnen nagaan hoe de uitoefening van het recht van vrij verkeer en verblijf verder
        kan worden vergemakkelijkt, dient de Commissie een verslag op te stellen teneinde de
        opportuniteit van voorstellen terzake te kunnen beoordelen, met name inzake de uitbrei-
        ding van de duur van de onvoorwaardelijke verblijfsperiode.
(31)    Deze richtlijn eerbiedigt de grondrechten en de fundamentele vrijheden en neemt met name
        de beginselen in acht die zijn neergelegd in het Handvest van de grondrechten van de
        Europese Unie. Het discriminatieverbod van dit Handvest impliceert dat de lidstaten deze
        richtlijn uitvoeren zonder tussen de begunstigden van deze richtlijn te discrimineren op
        gronden als geslacht, ras, huidskleur, etnische of maatschappelijke herkomst, genetische
        kenmerken, taal, godsdienst of levensbeschouwing, politieke mening of elke andere over-
        tuiging, het behoren tot een nationale minderheid, grootte van vermogen, afkomst,
        handicap, leeftijd of seksuele geaardheid,
HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL        Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 87
_______________________________________________________________________________
                                          HOOFDSTUK I
                                       Algemene bepalingen
                                              Artikel 1
                                             Onderwerp
Bij deze richtlijn worden vastgesteld:
a)    de voorwaarden voor uitoefening van het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied
      van de lidstaten door burgers van de Unie en hun familieleden;
b)    het duurzame verblijfsrecht op het grondgebied van de lidstaten voor burgers van de Unie en
      hun familieleden;
c)    de beperkingen van de onder a) en b) genoemde rechten om redenen van openbare orde,
      openbare veiligheid of volksgezondheid.
                                              Artikel 2
                                             Definities
Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder:
1)    "burger van de Unie": eenieder die de nationaliteit van een lidstaat bezit;
 ---pagebreak--- 30.4.2004           NL          Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 88
_______________________________________________________________________________
2)    "familielid":
      a)      de echtgenoot;
      b)      de partner, met wie de burger van de Unie overeenkomstig de wetgeving van een lid-
              staat een geregistreerd partnerschap heeft gesloten, voorzover de wetgeving van het
              gastland geregistreerd partnerschap gelijk stelt met huwelijk en aan de voorwaarden van
              de wetgeving van het gastland is voldaan;
      c)      de rechtstreekse bloedverwanten in neergaande lijn alsmede die van de echtgenoot of
              partner als bedoeld onder b), beneden de leeftijd van 21 jaar of die te hunnen laste zijn;
      d)      de rechtstreekse bloedverwanten in opgaande lijn, alsmede die van de echtgenoot of
              partner als bedoeld onder b), die te hunnen laste zijn;
3)    "gastland": de lidstaat waarheen de burger zich begeeft om zijn recht van vrij verkeer of
      verblijf uit te oefenen.
                                                 Artikel 3
                                              Begunstigden
1. Deze richtlijn is van toepassing ten aanzien van iedere burger van de Unie die zich begeeft naar
of verblijft in een andere lidstaat dan die waarvan hij de nationaliteit bezit, en diens familieleden als
gedefinieerd in artikel 2, punt 2), die hem begeleiden of zich bij hem voegen.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL           Publicatieblad van de Europese Unie                         L 158/ 89
_______________________________________________________________________________
2. Onverminderd een persoonlijk recht van vrij verkeer of verblijf van de betrokkenen vergemak-
kelijkt het gastland overeenkomstig zijn nationaal recht, binnenkomst en verblijf van de volgende
personen:
a)    andere, niet onder de definitie van artikel 2, punt 2, vallende familieleden, ongeacht hun
      nationaliteit, die in het land van herkomst ten laste zijn van of inwonen bij de burger van de
      Unie die het verblijfsrecht in eerste instantie geniet, of die vanwege ernstige gezondheids-
      redenen een persoonlijke verzorging door de burger van de Unie strikt behoeven;
b)    de partner met wie de burger van de Unie een deugdelijk bewezen duurzame relatie heeft.
Het gastland onderzoekt de persoonlijke situatie nauwkeurig en motiveert een eventuele weigering
van toegang of verblijf.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL         Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 90
_______________________________________________________________________________
                                           HOOFDSTUK II
                                        Uitreis- en inreisrecht
                                               Artikel 4
                                             Uitreisrecht
1. Onverminderd het bepaalde met betrekking tot reisdocumenten bij nationale grenscontroles, heeft
de burger van de Unie die voorzien is van een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort,
alsmede familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten en die voorzien zijn van een
geldig paspoort, het recht het grondgebied van een lidstaat te verlaten om zich naar een andere lid-
staat te begeven.
2. Aan de in lid 1 bedoelde personen kan geen uitreisvisumplicht of soortgelijke formaliteit worden
opgelegd.
3. De lidstaten verstrekken hun burgers overeenkomstig hun wetgeving een identiteitskaart of een
paspoort waarin hun nationaliteit is vermeld, en hernieuwen deze bescheiden.
4. Het paspoort moet ten minste geldig zijn voor alle lidstaten en voor de rechtstreekse doorreis-
landen tussen de lidstaten. Wanneer de wetgeving van een lidstaat niet in de afgifte van een
identiteitskaart voorziet, mag de geldigheidsduur van het paspoort bij afgifte of hernieuwing niet
minder dan vijf jaar bedragen.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 91
_______________________________________________________________________________
                                                 Artikel 5
                                                Inreisrecht
1. Onverminderd het bepaalde met betrekking tot reisdocumenten bij nationale grenscontroles, laten
de lidstaten de burger van de Unie die voorzien is van een geldige identiteitskaart of een geldig
paspoort, alsmede familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten en die voorzien zijn
van een geldig paspoort, hun grondgebied binnenkomen.
Aan burgers van de Unie kan geen inreisvisumplicht of soortgelijke formaliteit worden opgelegd.
2. Familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten, mogen slechts aan de inreis-
visumplicht worden onderworpen overeenkomstig Verordening (EG) nr. 539/2001 of, in voor-
komend geval, de nationale wetgeving. Voor de toepassing van deze richtlijn verleent een geldige
verblijfskaart als bedoeld in artikel 10 deze familieleden vrijstelling van de visumplicht.
De lidstaten verlenen deze personen alle faciliteiten om de nodige visa te verkrijgen. Deze visa
worden zo spoedig mogelijk via een versnelde procedure kosteloos afgegeven.
3. Het gastland brengt geen inreis- of uitreisstempel aan in het paspoort van een familielid dat niet
de nationaliteit van een lidstaat bezit, indien de betrokkene een verblijfskaart als bedoeld in
artikel 10 overlegt.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL         Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 92
_______________________________________________________________________________
4. Wanneer de burger van de Unie of het familielid dat niet de nationaliteit van een lidstaat bezit,
niet over de vereiste reisdocumenten of, in voorkomend geval, de nodige visa beschikt, stelt de
betrokken lidstaat deze persoon alvorens tot uitzetting over te gaan binnen redelijke grenzen in de
gelegenheid de vereiste documenten te verkrijgen dan wel zich deze binnen een redelijke termijn te
laten bezorgen, dan wel op andere wijze te laten vaststellen of te bewijzen dat hij het recht van vrij
verkeer en verblijf geniet.
5. De lidstaat kan de betrokkene opleggen zijn aanwezigheid op het grondgebied binnen een aan-
vaardbare, niet-discriminerende termijn mede te delen. Niet-naleving van deze verplichting kan
worden bestraft met niet-discriminerende en evenredige sancties.
                                            HOOFDSTUK III
                                              Verblijfsrecht
                                                Artikel 6
                              Verblijfsrecht voor maximum drie maanden
1. Burgers van de Unie hebben het recht gedurende maximaal drie maanden op het grondgebied van
een andere lidstaat te verblijven zonder andere voorwaarden of formaliteiten dan de verplichting in
het bezit te zijn van een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort.
2. Lid 1 is eveneens van toepassing ten aanzien van familieleden die niet de nationaliteit van een
lidstaat bezitten en die de burger van de Unie begeleiden of zich bij hem voegen, en in het bezit zijn
van een geldig paspoort.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                         L 158/ 93
_______________________________________________________________________________
                                                   Artikel 7
                                 Verblijfsrecht voor meer dan drie maanden
1. Iedere burger van de Unie heeft het recht gedurende meer dan drie maanden op het grondgebied
van een andere lidstaat te verblijven:
a)    indien hij in het gastland werknemer of zelfstandige is,
b)    indien hij voor zichzelf en voor zijn familieleden over voldoende bestaansmiddelen beschikt
      om te voorkomen dat zij tijdens hun verblijf ten laste komen van het socialebijstandsstelsel
      van het gastland, en over een verzekering beschikt die de ziektekosten in het gastland volledig
      dekt, of
c)    -     indien hij is ingeschreven aan een particuliere dan wel openbare instelling die door het
            gastland overeenkomstig de wetgeving of administratieve praktijk is erkend of wordt
            gefinancierd, om er als hoofdbezigheid een studie, daaronder begrepen een beroeps-
            opleiding, te volgen; en
      -     indien hij beschikt over een verzekering die de ziektekosten in het gastland volledig
            dekt, en hij de bevoegde nationale autoriteit, - door middel van een verklaring of van
            een gelijkwaardig middel van zijn keuze -, de zekerheid verschaft dat hij over
            voldoende middelen beschikt om te voorkomen dat hij of zijn familieleden tijdens zijn
            verblijf ten laste komen van het socialebijstandsstelsel van het gastland; of
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                              L 158/ 94
_______________________________________________________________________________
d)    indien hij een familielid is van een burger van de Unie die voldoet aan de voorwaarden
      onder a), b) of c) en hij deze burger begeleidt of zich bij hem voegt.
2. Het verblijfsrecht van lid 1 strekt zich uit tot familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat
bezitten, en die de burger van de Unie begeleiden of zich in het gastland bij hem voegen, en
voldoen aan de voorwaarden onder a), b) of c).
3. Voor de toepassing van lid 1, punt a), behoudt een burger van de Unie die niet langer werknemer
of zelfstandige is, in de volgende gevallen zijn status van werknemer of zelfstandige:
a)    hij is als gevolg van ziekte of ongeval tijdelijk arbeidsongeschikt;
b)    hij bevindt zich, na ten minste één jaar te hebben gewerkt, in naar behoren vastgestelde
      onvrijwillige werkloosheid en heeft zich als werkzoekende bij de bevoegde dienst voor
      arbeidsvoorziening ingeschreven;
c)    hij bevindt zich in een toestand van naar behoren vastgestelde onvrijwillige werkloosheid na
      afloop van een tijdelijke arbeidsovereenkomst voor minder dan één jaar of hij is in de eerste
      twaalf maanden onvrijwillig werkloos geworden en heeft zich als werkzoekende bij de
      bevoegde dienst voor arbeidsvoorziening ingeschreven. In dit geval blijft de status van werk-
      nemer ten minste zes maanden behouden;
d)    hij start met een beroepsopleiding. Behalve in geval van onvrijwillige werkloosheid is voor
      het behoud van de status van werknemer in dit geval een verband vereist tussen de vooraf-
      gaande beroepsactiviteit en deze opleiding .
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                             L 158/ 95
_______________________________________________________________________________
4. In afwijking van de leden 1, onder d), en 2, geldt het verblijfsrecht als familielid van een burger
van de Unie die valt onder lid 1, punt c), alleen voor de echtgenoot, de geregistreerde partner in de
zin van artikel 2, lid 2, onder b), en kinderen die ten laste komen. Artikel 3, lid 2, is van toepassing
op rechtstreekse bloedverwanten in opgaande lijn die ten laste komen van de burger van de Unie en
op die van zijn echtgenoot of geregistreerde partner.
                                                Artikel 8
                         Administratieve formaliteiten voor burgers van de Unie
1. Onverminderd artikel 5, lid 5, kan het gastland voor verblijven van meer dan drie maanden
burgers van de Unie de verplichting opleggen om zich bij de bevoegde autoriteiten te laten
inschrijven.
2. De voor de inschrijving gestelde termijn mag niet korter zijn dan drie maanden te rekenen vanaf
de datum van binnenkomst . Er wordt onmiddellijk een verklaring van inschrijving afgegeven,
waarin naam en adres van de ingeschreven persoon en de datum van inschrijving worden vermeld.
Niet-naleving van de verplichting tot inschrijving kan worden bestraft met evenredige en
niet-discriminerende sancties.
3. Voor de afgifte van de verklaring van inschrijving kunnen de lidstaten slechts verlangen:
-      ten aanzien van een burger van de Unie die valt onder artikel 7, lid 1, onder a), dat hij een
       geldige identiteitskaart of een geldig paspoort overlegt alsmede een verklaring van indienst-
       neming of tewerkstelling, dan wel bewijs dat hij zelfstandige is.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL          Publicatieblad van de Europese Unie                            L 158/ 96
_______________________________________________________________________________
-     ten aanzien van een burger van de Unie die valt onder artikel 7, lid 1, onder b), dat hij een
      geldige identiteitskaart of een geldig paspoort overlegt en bewijst dat hij aan die bepaling
      voldoet;
-     ten aanzien van een burger van de Unie die valt onder artikel 7, lid 1, onder c), dat hij een
      geldige identiteitskaart of een geldig paspoort overlegt, alsmede een bewijs dat hij aan een
      erkende instelling is ingeschreven, een bewijs dat hij beschikt over een ziektekosten-
      verzekering voor alle risico's, alsmede de in artikel 7, lid 1, onder c), bedoelde verklaring of
      daaraan gelijkwaardige bewijsmiddelen. De lidstaten mogen niet verlangen dat deze
      verklaring een specifiek bedrag van bestaansmiddelen vermeldt.
4. De lidstaten mogen niet het bedrag van de bestaansmiddelen vaststellen dat zij als toereikend
beschouwen, maar moeten rekening houden met de persoonlijke omstandigheden van de
betrokkene. Dit bedrag mag in geen geval hoger liggen dan het minimumbedrag waaronder onder-
danen van het gastland in aanmerking komen voor sociale bijstand, of, indien dit criterium niet
voorhanden is, dan het minimale socialezekerheidspensioen dat het gastland uitkeert.
5. Voor de afgifte van de verklaring van inschrijving aan familieleden van een burger van de Unie
die zelf burger van de Unie zijn kunnen de lidstaten overlegging van de volgende documenten
verlangen:
a)    een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort;
b)    een document waaruit de verwantschap of het bestaan van een geregistreerd partnerschap
      blijkt;
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                            L 158/ 97
_______________________________________________________________________________
c)    indien van toepassing, een verklaring van inschrijving die betrekking heeft op de burger van
      de Unie die zij begeleiden of bij wie zij zich voegen;
d)    in de gevallen van artikel 2, lid 2, onder c) en d), stukken ter staving dat aan de in deze
      bepalingen bedoelde voorwaarden is voldaan;
e)    in de gevallen van artikel 3, lid 2, onder a), een door de bevoegde autoriteiten van het land
      van oorsprong of het land van waaruit zij binnenkomen afgegeven document waaruit blijkt dat
      zij ten laste zijn van de burger van de Unie, of bij hem inwonen, of vanwege ernstige gezond-
      heidsredenen een persoonlijke verzorging door de burger van de Unie strikt behoeven;
f)    in de gevallen van artikel 3, lid 2, onder b), een bewijs van de duurzame relatie met de burger
      van de Unie.
                                                     Artikel 9
                            Administratieve formaliteiten voor familieleden
                             die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten
1. Indien de duur van het voorgenomen verblijf van de familieleden van een burger van de Unie die
niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten langer is dan drie maanden, verstrekken de lidstaten
hun een verblijfskaart.
2. De termijn voor de indiening van het verzoek om een verblijfskaart mag niet minder bedragen
dan drie maanden te rekenen vanaf de datum van binnenkomst.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL         Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 98
_______________________________________________________________________________
3. Niet-naleving van de verplichting om een verblijfskaart aan te vragen kan worden bestraft met
evenredige en niet-discriminerende evenredige sancties.
                                               Artikel 10
                                      Afgifte van de verblijfskaart
1. Het verblijfsrecht van de familieleden van een burger van de Unie die niet de nationaliteit van
een lidstaat bezitten, wordt binnen zes maanden na de datum van indiening van een aanvraag
terzake vastgesteld door de afgifte van een document, "verblijfskaart van een familielid van een
burger van de Unie" genoemd. Een verklaring dat de aanvraag om een verblijfskaart is ingediend,
wordt onmiddellijk afgegeven.
2. Voor de afgifte van de verblijfskaart verlangen de lidstaten overlegging van de volgende
documenten:
a)    een geldig paspoort;
b)    een document waaruit de verwantschap of het bestaan van een geregistreerd partnerschap
      blijkt;
c)    een verklaring van inschrijving, of indien een inschrijvingssysteem ontbreekt een ander
      bewijs van verblijf in het gastland, van de burger van de Unie die zij begeleiden of bij wie zij
      zich voegen;
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL           Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 99
_______________________________________________________________________________
d)    in de in artikel 2, lid 2, onder c) en d), bedoelde gevallen, stukken ter staving dat aan de in
      deze bepalingen bedoelde voorwaarden is voldaan;
e)    in de gevallen van artikel 3, lid 2, onder a), een door de bevoegde autoriteiten van het land
      van oorsprong of herkomst afgegeven document waaruit blijkt dat zij ten laste zijn van de
      burger van de Unie, of bij hem inwonen, of vanwege ernstige gezondheidsredenen een
      persoonlijke verzorging door de burger van de Unie strikt behoeven;
f)    in de gevallen artikel 3, lid 2, onder b), een bewijs van de duurzame relatie met de burger van
      de Unie.
                                                    Artikel 11
                                     Geldigheidsduur van de verblijfskaart
1. De geldigheidsduur van de in artikel 10, lid 1, bedoelde verblijfskaart bedraagt vijf jaar vanaf de
datum van afgifte of is gelijk aan de voorgenomen periode van verblijf van de burger van de Unie
indien deze minder dan vijf jaar bedraagt.
2. De geldigheidsduur van de verblijfskaart wordt niet beïnvloed door tijdelijke afwezigheden van
niet meer dan zes maanden per jaar, door afwezigheden van langere duur voor de vervulling van
militaire verplichtingen, door één afwezigheid van ten hoogste twaalf maanden om belangrijke
redenen, zoals zwangerschap en bevalling, ernstige ziekte, studie of beroepsopleiding, noch door
uitzending om werkzaamheden te verrichten in een andere lidstaat of een derde land.
 ---pagebreak--- 30.4.2004           NL          Publicatieblad van de Europese Unie                            L 158/ 100
_______________________________________________________________________________
                                                Artikel 12
                 Behoud van het verblijfsrecht van familieleden in geval van overlijden
                                   of vertrek van de burger van de Unie
1. Onverminderd het bepaalde in de tweede alinea, zijn het overlijden van een burger van de Unie
of zijn vertrek uit het gastland niet van invloed op het verblijfsrecht van zijn familieleden die de
nationaliteit van een lidstaat bezitten.
Alvorens het duurzame verblijfsrecht te verkrijgen, dienen de betrokkenen zelf aan de in artikel 7,
lid 1, onder a), b), c) of d), genoemde voorwaarden te voldoen.
2. Onverminderd het bepaalde in de tweede alinea, leidt het overlijden van een burger van de Unie
niet tot verlies van het verblijfsrecht voor zijn familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat
bezitten, indien zij vóór dit overlijden gedurende ten minste één jaar in het gastland hebben
verbleven.
Alvorens het duurzame verblijfsrecht te verkrijgen, blijft hun recht van verblijf onderworpen aan de
voorwaarde dat is aangetoond dat zij werknemer of zelfstandige zijn, of voor zichzelf en hun
familieleden over toereikende bestaansmiddelen beschikken om te voorkomen dat zij tijdens hun
verblijf ten laste komen van het socialebijstandsstelsel van het gastland, dat zij over een
ziektekostenverzekering voor alle risico's in het gastland beschikken, of dat zij lid zijn van de reeds
in het gastland gevormde familie van een persoon die aan deze voorwaarden voldoet. De
"toereikende bestaansmiddelen" zijn omschreven in artikel 8, lid 4.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 101
_______________________________________________________________________________
Deze familieleden behouden hun verblijfsrecht op uitsluitend persoonlijke basis.
3. Het overlijden van een burger van de Unie of zijn vertrek uit het gastland leidt niet tot verlies van
het verblijfsrecht voor zijn kinderen, noch voor de ouder die daadwerkelijk de voogdij heeft voor de
kinderen, ongeacht de nationaliteit, indien de kinderen in het gastland verblijven en er met het oog
op studie aan een onderwijsinstelling zijn ingeschreven. Dit geldt tot hun studie voltooid is.
                                               Artikel 13
          Behoud van het verblijfsrecht van familieleden in geval van scheiding, ontbinding
     of nietigverklaring van het huwelijk of van beëindiging van het geregistreerde partnerschap
1. Onverminderd het bepaalde in de tweede alinea, zijn scheiding, ontbinding of nietigverklaring
van het huwelijk van burgers van de Unie of beëindiging van het geregistreerde partnerschap als
bedoeld in artikel 2, punt 2, onder b), niet van invloed op het verblijfsrecht van hun familieleden die
de nationaliteit van een lidstaat bezitten.
Tot wanneer zij het duurzame verblijfsrecht verwerven moeten de betrokkenen voldoen aan de
voorwaarden van artikel 7, lid 1, onder a), b), c) of d).
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                            L 158/ 102
_______________________________________________________________________________
2. Onverminderd het bepaalde in de tweede alinea, leiden scheiding, ontbinding of nietigverklaring
van het huwelijk of beëindiging van geregistreerd partnerschap als bedoeld in artikel 2, punt 2,
onder b), niet tot verlies van het verblijfsrecht van de familieleden die niet de nationaliteit van een
lidstaat bezitten:
a)    indien het huwelijk of het geregistreerd partnerschap als bedoeld in artikel 2, punt 2, onder b),
      bij de aanvang van de gerechtelijke procedure tot scheiding, ontbinding of nietigverklaring
      van het huwelijk of bij de beëindiging van het geregistreerd partnerschap als bedoeld in
      artikel 2, punt 2, onder b), ten minste drie jaar heeft geduurd, waarvan één jaar in het gastland,
      of
b)    indien het ouderlijk gezag over de kinderen van de burger van de Unie bij overeenkomst
      tussen de echtgenoten of partners als bedoeld in artikel 2, punt 2, onder b), dan wel bij
      gerechtelijke beslissing is toegewezen aan de echtgenoot of partner die niet de nationaliteit
      van een lidstaat bezit, of
c)    indien bijzonder schrijnende situaties zulks rechtvaardigen, bijvoorbeeld wanneer een
      familielid tijdens het huwelijk of het geregistreerd partnerschap het slachtoffer is geweest van
      huiselijk geweld;
d)    indien het omgangsrecht met een minderjarig kind, bij overeenkomst tussen de echtgenoten of
      partners als bedoeld in artikel 2, punt 2, onder b), dan wel bij gerechtelijke beslissing, is
      toegewezen aan de echtgenoot of partner die niet de nationaliteit van een lidstaat bezit en de
      rechter heeft bepaald dat dit omgangsrecht in het gastland moet worden uitgeoefend, en dit
      zolang het nodig is.
 ---pagebreak--- 30.4.2004           NL        Publicatieblad van de Europese Unie                             L 158/ 103
_______________________________________________________________________________
Alvorens het duurzame verblijfsrecht te verwerven, blijft hun recht van verblijf onderworpen aan de
voorwaarde dat is aangetoond dat zij werknemer of zelfstandige zijn, of voor zichzelf en hun
familieleden over toereikende bestaansmiddelen beschikken om te voorkomen dat zij tijdens hun
verblijf ten laste komen van de socialebijstandsregeling van het gastland, dat zij een ziektekosten-
verzekering voor alle risico's in het gastland hebben afgesloten, of dat zij lid zijn van de reeds in het
gastland gevormde familie van een persoon die aan deze voorwaarden voldoet. De "toereikende
bestaansmiddelen" zijn omschreven in artikel 8, lid 4.
Deze familieleden behouden hun verblijfsrecht op uitsluitend persoonlijke basis.
                                               Artikel 14
                                     Behoud van het verblijfsrecht
1. Burgers van de Unie en hun familieleden behouden het verblijfsrecht volgens artikel 6 zolang zij
geen onredelijke belasting vormen voor het socialebijstandsstelsel van het gastland.
2. Burgers van de Unie en hun familieleden behouden het verblijfsrecht van de artikelen 7, 12 en 13
zolang zij voldoen aan de aldaar genoemde voorwaarden.
In specifieke gevallen van redelijke twijfel over de vraag, of een burger van de Unie of zijn
familieleden wel voldoen aan de voorwaarden van de artikelen 7, 12 en 13, kunnen de lidstaten
zulks verifiëren. De verificatie geschiedt evenwel niet stelselmatig.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                        L 158/ 104
_______________________________________________________________________________
3. Een beroep van de burger van de Unie of zijn familieleden op het socialebijstandsstelsel van het
gastland leidt niet automatisch tot een verwijderingsmaatregel.
4. In afwijking van de leden 1 en 2 en onverminderd het bepaalde in hoofdstuk VI, kan in geen
geval een verwijderingsmaatregel ten aanzien van burgers van de Unie of hun familieleden worden
genomen indien:
a)     de burgers van de Unie werknemer of zelfstandige zijn, of
b)     de burgers van de Unie het grondgebied van het gastland zijn binnengekomen om werk te
       zoeken. In dit geval kunnen zij niet worden verwijderd zolang zij kunnen bewijzen dat zij nog
       immer werk zoeken en een reële kans maken te worden aangesteld.
                                               Artikel 15
                                        Procedurele waarborgen
1. De procedures van de artikelen 30 en 31 zijn van overeenkomstige toepassing op besluiten ter
beperking van het vrij verkeer van burgers van de Unie of hun familieleden die worden genomen
om andere redenen dan openbare orde, openbare veiligheid of volksgezondheid.
2. Het verstrijken van de geldigheidsduur van de identiteitskaart of van het paspoort op basis waar-
van de betrokkene het gastland is binnengekomen en hem een verklaring van inschrijving of een
verblijfskaart is verstrekt, vormt geen reden voor verwijdering uit het gastland.
3. Het gastland kan een verwijderingsbesluit dat valt onder lid 1 niet verbinden aan een verbod het
grondgebied binnen te komen.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL         Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 105
_______________________________________________________________________________
                                          HOOFDSTUK IV
                                       Duurzaam verblijfsrecht
                                              Afdeling I
                                             Verwerving
                                              Artikel 16
                    Algemene regel voor burgers van de Unie en hun familieleden
1. Iedere burger van de Unie die gedurende een ononderbroken periode van vijf jaar legaal op het
grondgebied van het gastland heeft verbleven, heeft aldaar een duurzaam verblijfsrecht. Dit recht is
niet onderworpen aan de voorwaarden van hoofdstuk III.
2. Lid 1 is eveneens van toepassing ten aanzien van familieleden die niet de nationaliteit van een
lidstaat bezitten en die gedurende een ononderbroken periode van vijf jaar legaal in het gastland bij
de burger van de Unie hebben gewoond.
3. Het ononderbroken karakter van het verblijf wordt niet beïnvloed door tijdelijke afwezigheden
van niet meer dan zes maanden per jaar, door afwezigheden van langere duur voor de vervulling
van militaire verplichtingen, door één afwezigheid van ten hoogste twaalf achtereenvolgende
maanden om belangrijke redenen, zoals zwangerschap en bevalling, ernstige ziekte, studie of
beroepsopleiding, noch door uitzending om werkzaamheden te verrichten in een andere lidstaat of
een derde land.
 ---pagebreak--- 30.4.2004           NL         Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 106
_______________________________________________________________________________
4. Wanneer het duurzame verblijfsrecht eenmaal is verkregen, kan het slechts worden verloren door
een afwezigheid van meer dan twee achtereenvolgende jaren uit het gastland.
                                               Artikel 17
         Uitzonderingen voor personen die hun werkzaamheid in het gastland hebben gestaakt
                                           en hun familieleden
1. In afwijking van artikel 16 genieten de volgende categorieën personen duurzaam verblijfsrecht in
het gastland nog voordat de ononderbroken periode van vijf jaar verblijf verstreken is:
a)     de werknemer of zelfstandige die op het tijdstip waarop hij zijn werkzaamheid staakt, de
       leeftijd heeft bereikt waarop hij volgens de wetgeving van die lidstaat aansprak heeft op een
       ouderdomspensioen, of de werknemer die zijn bezoldigde werkzaamheid staakt ten gevolge
       van vervroegde uittreding, mits zij in die lidstaat ten minste gedurende de laatste twaalf
       maanden werkzaam zijn geweest en er meer dan drie jaar ononderbroken hebben verbleven.
       Ingeval de wetgeving van het gastland aan bepaalde categorieën van zelfstandigen geen recht
       op ouderdomspensioen toekent, geldt voor de leeftijdsvoorwaarde de leeftijd van 60 jaar.
b)     de werknemer of zelfstandige die zijn werkzaamheid staakt als gevolg van blijvende arbeids-
       ongeschiktheid en meer dan twee jaar ononderbroken in het gastland heeft verbleven;
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 107
_______________________________________________________________________________
      Indien deze arbeidsongeschiktheid het gevolg is van een arbeidsongeval of een beroepsziekte
      waardoor recht ontstaat op een uitkering die geheel of ten dele ten laste komt van een instel-
      ling van deze lidstaat, is de voorwaarde inzake de duur van het verblijf niet van toepassing.
c)    de werknemer of zelfstandige die in het gastland drie jaar ononderbroken werkzaam is
      geweest en heeft verbleven, en vervolgens in een andere lidstaat een werkzaamheid in loon-
      dienst of als zelfstandige uitoefent, waarbij hij zijn woning in het gastland aanhoudt en er in
      beginsel dagelijks of ten minste eenmaal per week terugkeert.
      Voor de verwerving van de onder a) en b), bedoelde rechten worden de tijdvakken van werk-
      zaamheid in de lidstaat waarin de betrokkene werkzaam is, aangemerkt als in het gastland
      vervulde tijdvakken van werkzaamheid.
Naar behoren door de bevoegde dienst voor arbeidsvoorziening vastgestelde tijdvakken van
onvrijwillige werkeloosheid, waarin de betrokkene wegens een aan hem niet-toerekenbare reden
niet heeft gewerkt, en perioden van afwezigheid of onderbreking van de werkzaamheid wegens
ziekte of ongeval, worden als tijdvakken van werkzaamheid aangemerkt.
2. De in lid 1, onder a), gestelde voorwaarden inzake de duur van het verblijf en van de werk-
zaamheid en de in lid 1, onder b), gestelde voorwaarde inzake de duur van het verblijf zijn niet van
toepassing indien de echtgenoot, of de in artikel 2, punt 2, onder b), bedoelde partner van de werk-
nemer of zelfstandige, een onderdaan is van het gastland of de nationaliteit van het gastland heeft
verloren als gevolg van zijn huwelijk met die werknemer of zelfstandige.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL          Publicatieblad van de Europese Unie                         L 158/ 108
_______________________________________________________________________________
3. De familieleden van de werknemer of zelfstandige die bij hem in het gastland verblijven, hebben,
ongeacht hun nationaliteit, een duurzaam verblijfsrecht in dat gastland, indien de werknemer of
zelfstandige heeft verworven zelf op grond van lid 1 het recht van duurzaam verblijf in die lidstaat.
4. Indien de werknemer of zelfstandige overlijdt in de loop van zijn beroepsleven, en voordat hij uit
hoofde van lid 1 het duurzame verblijfsrecht in het gastland heeft verworven, genieten de familie-
leden die bij hem in het gastland verblijven aldaar een duurzaam verblijfsrecht indien:
a)    de werknemer of zelfstandige op het tijdstip van overlijden gedurende twee jaar
      ononderbroken op het grondgebied van deze lidstaat had verbleven, of
b)    het overlijden van de werknemer of zelfstandige het gevolg is geweest van een arbeidsongeval
      of beroepsziekte, of
c)    de overlevende echtgenoot de nationaliteit van die lidstaat als gevolg van het huwelijk met
      deze werknemer of zelfstandige heeft verloren.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL         Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 109
_______________________________________________________________________________
                                              Artikel 18
              Verwerving van het duurzaam verblijfsrecht voor bepaalde familieleden
                           die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten
Onverminderd het bepaalde in artikel 17, verwerven de in artikel 12, lid 2, en in artikel 13,
lid 2, bedoelde familieleden van een burger van de Unie die voldoen aan de voorwaarden van deze
bepalingen het duurzaam verblijfsrecht na vijf jaren ononderbroken rechtmatig verblijf in het gast-
land.
                                              Afdeling II
                                     Administratieve formaliteiten
                                              Artikel 19
        Aan burgers van de Unie te verstrekken documenten ter staving van duurzaam verblijf
1. Op hun verzoek en na verificatie van de duur van het verblijf, verstrekken de lidstaten aan de
burgers van de Unie die duurzaam verblijfsrecht genieten een document ter staving hiervan.
2. Het document ter staving van duurzaam verblijf wordt zo spoedig mogelijk verstrekt.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL         Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 110
_______________________________________________________________________________
                                              Artikel 20
     Duurzame verblijfskaart voor familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten
1. De lidstaten verstrekken een duurzame verblijfskaart aan familieleden die niet de nationaliteit van
een lidstaat bezitten en die duurzaam verblijfsrecht genieten; zij doen dit binnen zes maanden na de
indiening van de aanvraag . De duurzame verblijfskaart is om de tien jaar automatisch hernieuw-
baar.
2. Een duurzame verblijfskaart moet worden aangevraagd vóór het verstrijken van de eerste
verblijfskaart. Niet-naleving van de verplichting een duurzame verblijfskaart aan te vragen, kan
worden bestraft met evenredige en niet-discriminerende sancties.
3. Een verblijfsonderbreking van maximum twee achtereenvolgende jaren is niet van invloed op de
geldigheid van de duurzame verblijfskaart.
                                              Artikel 21
                               Ononderbroken karakter van het verblijf
Voor de toepassing van deze richtlijn kan het ononderbroken karakter van het verblijf worden
aangetoond met alle in het gastland gebruikelijke bewijsmiddelen. Het verblijf is niet langer
ononderbroken wanneer ten aanzien van de betrokkene een besluit tot verwijdering rechtsgeldig ten
uitvoer is gelegd.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL        Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 111
_______________________________________________________________________________
                                          HOOFDSTUK V
                        Gemeenschappelijke bepalingen voor het verblijfsrecht
                                   en het duurzame verblijfsrecht
                                              Artikel 22
                                     Territoriale werkingssfeer
Het verblijfsrecht en het duurzaam verblijfsrecht gelden voor het gehele grondgebied van een
gastland. De lidstaten kunnen geen territoriale beperkingen van het verblijfsrecht en het duurzaam
verblijfsrecht toepassen, dan wanneer zij dezelfde beperkingen ten aanzien van hun eigen onder-
danen toepassen.
                                              Artikel 23
                                        Bijbehorende rechten
De familieleden van een burger van de Unie die in een lidstaat verblijfsrecht of duurzaam verblijfs-
recht genieten, hebben ongeacht hun nationaliteit het recht aldaar een activiteit als werknemer of
zelfstandige uit te oefenen.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                             L 158/ 112
_______________________________________________________________________________
                                                Artikel 24
                                           Gelijke behandeling
1. Onverminderd specifieke, in het Verdrag en het afgeleide recht uitdrukkelijk opgenomen
bepalingen, geniet iedere burger van de Unie die op basis van deze richtlijn op het grondgebied van
een gastland verblijft, binnen het toepassingsgebied van het Verdrag dezelfde behandeling als de
onderdanen van dat gastland. Dit recht geldt ook voor familieleden die niet de nationaliteit van een
lidstaat bezitten en die verblijfsrecht of duurzaam verblijfsrecht genieten.
2. In afwijking van lid 1 is het gastland niet verplicht een recht op sociale bijstand toe te kennen,
gedurende de eerste drie maanden van verblijf of, in voorkomend geval de in artikel 14 , lid 4,
onder b), bedoelde langere periode, noch is het verplicht om vóór de verwerving van het duurzame
verblijfsrecht steun voor levensonderhoud toe te kennen voor studies, inclusief beroepsopleiding, in
de vorm van een studiebeurs of -lening, aan andere personen dan werknemers of zelfstandigen, of
personen die deze status hebben behouden, en hun familieleden.
                                                Artikel 25
                        Algemene bepalingen betreffende verblijfsdocumenten
1. Het bezit van een verklaring van inschrijving zoals bedoeld in artikel 8, van een document ter
staving van duurzaam verblijf, van een verklaring dat een aanvraag om een verblijfskaart voor
familieleden is ingediend, van een verblijfskaart of van een duurzame verblijfskaart, kan in geen
geval als voorwaarde worden vooropgesteld voor de uitoefening van een recht of het vervullen van
een administratieve formaliteit, aangezien voor het doen gelden van rechten elk ander bewijsmiddel
is toegelaten.
 ---pagebreak--- 30.4.2004           NL         Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 113
_______________________________________________________________________________
2. De in lid 1 genoemde documenten worden kosteloos verstrekt of tegen een bedrag dat het voor de
afgifte van soortgelijke documenten van eigen onderdanen verlangde bedrag niet te boven gaat.
                                                Artikel 26
                                                Controles
De lidstaten kunnen de naleving controleren van de eventueel uit het nationaal recht voortvloeiende
verplichting voor niet-onderdanen om de verklaring van inschrijving of de verblijfskaart te allen
tijde bij zich te dragen, mits dezelfde verplichting geldt voor hun eigen onderdanen wat de
identiteitskaart betreft. In geval van niet-naleving van deze verplichting kunnen de lidstaten
dezelfde sancties opleggen als die welke van toepassing zijn op hun eigen onderdanen in geval van
niet-naleving van de verplichting een identiteitskaart bij zich te dragen.
                                            HOOFDSTUK VI
         Beperkingen van het inreisrecht en het verblijfsrecht om redenen van openbare orde,
                                 openbare veiligheid of volksgezondheid
                                                Artikel 27
                                          Algemene beginselen
1. Onverminderd het bepaalde in dit hoofdstuk kunnen de lidstaten de vrijheid van verkeer en
verblijf van burgers van de Unie en hun familieleden, ongeacht hun nationaliteit, beperken om
redenen van openbare orde, openbare veiligheid of volksgezondheid. Deze redenen mogen niet voor
economische doeleinden worden aangevoerd.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 114
_______________________________________________________________________________
2. De om redenen van openbare orde of openbare veiligheid genomen maatregelen moeten in
overeenstemming zijn met het evenredigheidsbeginsel en uitsluitend gebaseerd zijn op het gedrag
van betrokkene. Strafrechtelijke veroordelingen vormen als zodanig geen reden voor deze maat-
regelen.
Het gedrag moet een actuele, werkelijke en voldoende ernstige bedreiging voor een fundamenteel
belang van de samenleving vormen. Motiveringen die los staan van het individuele geval of die
verband houden met algemene preventieve redenen mogen niet worden aangevoerd.
3. Om te beoordelen of de betrokkene een gevaar vormt voor de openbare orde of de openbare
veiligheid kan het gastland, wanneer het zulks onontbeerlijk acht, bij de afgifte van de verklaring
van inschrijving - of, bij ontbreken van een inschrijvingssysteem, uiterlijk drie maanden na de
datum van binnenkomst van de betrokkene op zijn grondgebied of na de in artikel 5, lid 5, bedoelde
mededeling van aanwezigheid op het grondgebied, dan wel bij de afgifte van de verblijfskaart -, de
lidstaat van oorsprong en eventueel andere lidstaten, verzoeken om mededeling van politiële
gegevens betreffende betrokkene. Deze raadpleging mag geen systematisch karakter dragen. De
geraadpleegde lidstaat antwoordt binnen twee maanden.
4. De lidstaat die het paspoort of de identiteitskaart heeft afgegeven, laat de houder van dit
document die om redenen van openbare orde, openbare veiligheid of volksgezondheid uit een
andere lidstaat is verwijderd, zonder formaliteiten weer toe op zijn grondgebied, zelfs indien het
document is vervallen of de nationaliteit van de houder wordt betwist.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL           Publicatieblad van de Europese Unie                        L 158/ 115
_______________________________________________________________________________
                                                Artikel 28
                                     Bescherming tegen verwijdering
1. Alvorens een besluit tot verwijdering van het grondgebied om redenen van openbare orde of
openbare veiligheid te nemen, neemt een gastland de duur van het verblijf van de betrokkene op
zijn grondgebied, diens leeftijd, gezondheidstoestand, gezins- en economische situatie, sociale en
culturele integratie in het gastland en de mate waarin hij bindingen heeft met zijn land van oor-
sprong, in overweging.
2. Behalve om ernstige redenen van openbare orde of openbare veiligheid kan een gastland geen
besluit tot verwijdering van het grondgebied nemen ten aanzien van burgers van de Unie of
familieleden, ongeacht hun nationaliteit, die een duurzaam verblijfsrecht op zijn grondgebied
hebben verworven.
3. Behalve om dwingende redenen van openbare veiligheid zoals door de lidstaten gedefinieerd, kan
ten aanzien van burgers van de Unie of hun familieleden, ongeacht hun nationaliteit, geen besluit tot
verwijdering worden genomen, indien zij:
a)      de laatste tien jaar in het gastland hebben verbleven, of
b)    minderjarig zijn, tenzij de verwijdering noodzakelijk is in het belang van de minderjarige,
      zoals bepaald in het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind van 20 november 1989.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL         Publicatieblad van de Europese Unie                         L 158/ 116
_______________________________________________________________________________
                                               Artikel 29
                                            Volksgezondheid
1. Enkel potentieel epidemische ziekten zoals gedefinieerd in de relevante instrumenten van de
Wereldgezondheidsorganisatie, en andere infectieziekten of besmettelijke parasitaire ziekten
kunnen een beperking van vrijheid van verkeer rechtvaardigen, voorzover het gastland
beschermende regelingen treft ten aanzien van de eigen onderdanen.
2. Het optreden van een ziekte later dan drie maanden na aankomst op het grondgebied vormt geen
reden voor verwijdering van het grondgebied.
3. Indien ernstige aanwijzingen daartoe aanleiding geven, kan een lidstaat personen die het
verblijfsrecht genieten binnen drie maanden na de datum van binnenkomst aan een kosteloos
medisch onderzoek onderwerpen met het oog op het afgeven van een verklaring dat zij niet lijden
aan de in lid 1 bedoelde ziekten. Deze medische onderzoeken mogen geen systematisch karakter
dragen.
                                               Artikel 30
                                      Kennisgeving van besluiten
1. Elk uit hoofde van artikel 27, lid 1, genomen besluit moet de betrokkene op zodanige wijze
schriftelijk ter kennis worden gebracht dat deze in staat is de inhoud en de gevolgen ervan te
begrijpen.
2. Redenen van openbare orde, openbare veiligheid of volksgezondheid die ten grondslag liggen
aan een besluit worden de betrokkene nauwkeurig en volledig ter kennis gebracht, tenzij redenen
van staatsveiligheid zich daartegen verzetten.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL          Publicatieblad van de Europese Unie                         L 158/ 117
_______________________________________________________________________________
3. De kennisgeving vermeldt bij welke gerechtelijke of administratieve instantie waarbij de
betrokkene beroep kan instellen, alsmede de termijn daarvoor en, in voorkomend geval, de termijn
waarbinnen hij het grondgebied van de lidstaat moet verlaten. Behalve in naar behoren aangetoonde
dringende gevallen mag deze termijn niet korter zijn dan een maand na de datum van kennisgeving.
                                               Artikel 31
                                        Procedurele waarborgen
1. In geval van besluit tot verwijdering om redenen van openbare orde, openbare veiligheid of
volksgezondheid heeft de betrokkene in het gastland toegang tot gerechtelijke en in voorkomend
geval administratieve rechtsmiddelen om tegen het besluit beroep in te stellen.
2. Indien het beroep tegen het besluit tot verwijdering gepaard gaat met een verzoek tot het treffen
van een voorlopige voorziening ter opschorting van de uitvoering van het verwijderingsbesluit, mag
geen daadwerkelijke verwijdering van het grondgebied plaatsvinden zolang nog niet op dit verzoek
is beslist, behoudens:
-      wanneer het verwijderingsbesluit gebaseerd is op een eerdere gerechtelijke beslissing, of
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL         Publicatieblad van de Europese Unie                           L 158/ 118
_______________________________________________________________________________
-     wanneer de betrokkenen reeds toegang hebben gehad tot rechterlijke toetsing, of
-     wanneer het verwijderingsbesluit gebaseerd is op dwingende redenen van openbare veiligheid
      overeenkomstig artikel 28, lid 3.
3. De rechtsmiddelen voorzien in de mogelijkheid van onderzoek van de wettigheid van het besluit,
alsmede van de feiten en omstandigheden die de voorgenomen maatregel rechtvaardigen. Zij
garanderen tevens dat het besluit niet onevenredig is, met name gelet op de voorwaarden van
artikel 28.
4. De lidstaten mogen de aanwezigheid van de betrokkene op hun grondgebied hangende het proces
weigeren, maar zij mogen de betrokkene niet beletten zijn verdediging in persoon te voeren,
behalve wanneer zijn verschijning kan leiden tot ernstige verstoring van de openbare orde of de
openbare veiligheid of wanneer het beroep of de herziening betrekking heeft op een weigering van
de toegang tot het grondgebied.
                                              Artikel 32
                                 Duur van verwijderingsmaatregelen
1. Personen die zijn verwijderd om redenen van openbare orde of openbare veiligheid kunnen na
verloop van een redelijke termijn die afhankelijk is van de omstandigheden en in elk geval drie jaar
na de tenuitvoerlegging van het overeenkomstig het Gemeenschapsrecht rechtsgeldig uit-
gevaardigde definitieve besluit tot verwijdering, een aanvraag tot opheffing van dit besluit indienen
onder aanvoering van argumenten om te bewijzen dat er een wijziging in materiële zin is
opgetreden in de omstandigheden die het besluit rechtvaardigen om jegens hen een verwijderings-
maatregel uit te vaardigen.
 ---pagebreak--- 30.4.2004           NL        Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 119
_______________________________________________________________________________
De betrokken lidstaat neemt zijn besluit binnen zes maanden te rekenen vanaf de indiening van de
aanvraag.
2. De in lid 1 bedoelde personen hebben gedurende de behandeling van deze aanvraag geen recht
van toegang tot het grondgebied van de betrokken lidstaat.
                                               Artikel 33
                          Verwijdering bij wijze van straf of bijkomende straf
1. Het gastland kan geen maatregel tot verwijdering van het grondgebied gelasten bij wijze van
straf, of van bijkomende straf naast een vrijheidsstraf, tenzij met inachtneming van de artikelen 27,
28 en 29.
2. Indien een besluit tot verwijdering van het grondgebied zoals bedoeld in lid 1 ten uitvoer wordt
gelegd meer dan twee jaar na de uitvaardiging, gaat de lidstaat na of zich een actuele en werkelijke
bedreiging van de openbare orde of de openbare veiligheid voordoet, en beoordeelt hij de eventueel
sedert het tijdstip waarop het besluit tot verwijdering werd genomen opgetreden wijzigingen in
materiële zin in de omstandigheden.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         NL         Publicatieblad van de Europese Unie                          L 158/ 120
_______________________________________________________________________________
                                         HOOFDSTUK VII
                                           Slotbepalingen
                                             Artikel 34
                                             Publiciteit
De lidstaten verspreiden de informatie betreffende de rechten en plichten van de burgers van de
Unie en hun familieleden op de door deze richtlijn bestreken gebieden, met name door bewust-
makingscampagnes via landelijke en plaatselijke media en andere communicatiemiddelen.
                                             Artikel 35
                                        Misbruik van rechten
De lidstaten kunnen de nodige maatregelen nemen om een in deze richtlijn neergelegd recht in
geval van rechtsmisbruik of fraude, zoals schijnhuwelijk, te ontzeggen, te beëindigen of in te
trekken. Deze maatregelen zijn evenredig en zijn onderworpen aan de procedurele waarborgen van
artikelen 30 en 31.
 ---pagebreak--- 30.4.2004             NL         Publicatieblad van de Europese Unie                         L 158/ 121
_______________________________________________________________________________
                                                 Artikel 36
                                                  Sancties
De lidstaten stellen het stelsel van sancties vast dat van toepassing is op overtredingen van de ter
uitvoering van deze richtlijn vastgestelde nationale bepalingen, en treffen alle maatregelen die
nodig zijn om de daadwerkelijke toepassing van die sancties te verzekeren. De aldus vastgestelde
sancties moeten doeltreffend en evenredig zijn. De lidstaten stellen de Commissie uiterlijk
op ........... * van de desbetreffende bepalingen in kennis en delen haar alle eventuele wijzigingen
terzake zo spoedig mogelijk mede.
                                                 Artikel 37
                                      Gunstiger nationale bepalingen
Het bepaalde in deze richtlijn geldt onverminderd de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen
van een lidstaat die eventueel gunstiger zijn voor de personen waarop deze richtlijn betrekking
heeft.
                                                 Artikel 38
                                                 Intrekking
1. De artikelen 10 en 11 van Verordening (EEG) nr. 1612/68 worden met ingang van ... * geschrapt.
2. De Richtlijnen 64/221/EEG, 68/360/EEG, 72/194/EEG, 73/148/EEG, 75/34/EEG, 75/35/EEG,
90/364/EEG, 90/365/EEG en 93/96/EEG worden met ingang van ... * ingetrokken.
*
       2 jaar na de datum van inwerkingtreding van deze richtlijn.
 ---pagebreak--- 30.4.2004            NL            Publicatieblad van de Europese Unie                      L 158/ 122
_______________________________________________________________________________
3. Verwijzingen naar de ingetrokken bepalingen worden gelezen als verwijzingen naar deze
richtlijn.
                                                   Artikel 39
                                                    Verslag
Uiterlijk op ............. * brengt de Commissie het Europees Parlement en de Raad verslag uit over de
toepassing van deze richtlijn en dient zij, indien nodig, voorstellen in, met name inzake de
wenselijkheid om de periode te verlengen gedurende welke burgers van de Unie en hun familie-
leden onvoorwaardelijk op het grondgebied van het gastland kunnen verblijven. De lidstaten
verstrekken de Commissie de nodige gegevens voor de opstelling van dit verslag.
                                                   Artikel 40
                                                   Omzetting
1. De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking treden om
vóór... ** aan deze richtlijn te voldoen.
Wanneer de lidstaten die bepalingen aannemen, wordt in de bepalingen zelf of bij de officiële
bekendmaking daarvan naar deze richtlijn verwezen. De regels voor de verwijzing worden
vastgesteld door de lidstaten.
*
       4 jaar na de datum van inwerkingtreding van deze richtlijn.
**
       2 jaar na de datum van inwerkingtreding van deze richtlijn.
 ---pagebreak--- 30.4.2004          NL          Publicatieblad van de Europese Unie                       L 158/ 123
_______________________________________________________________________________
2. De lidstaten delen de Commissie de tekst van de bepalingen van intern recht mee die zij op het
onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen, vergezeld van een transponeringstabel waarin wordt
aangegeven in welke nationale bepalingen de bepalingen van deze richtlijn zijn verwerkt.
                                               Artikel 41
                                            Inwerkingtreding
Deze richtlijn treedt in werking op de dag van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de
Europese Unie.
                                               Artikel 42
                                               Adressaten
Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten.
Gedaan te Straatsburg, 29 april 2004.
      Voor het Europees Parlement                                         Voor de Raad
               De voorzitter                                              De voorzitter
                   P. COX                                               M. McDOWELL