               12.9.2015

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               C 301/1

         Ir-rakkomandazzjonijiet tal-KEPD dwar l-għażliet tal-UE għar-riforma tal-protezzjoni tad-data

   (It-test sħiħ jista’ jinstab bl-Ingliż, bil-Franċiż u bil-Ġermaniż fuq il-websajt tal-KEPD www.edps.europa.eu)
   (2015/C 301/01)
   Fl-24 ta’ Ġunju 2015, it-tliet istituzzjonijiet ewlenin tal-UE, il-Parlament Ewropew, il-Kunsill u l-Kummissjoni Ewropea daħlu f’negozjati ta’ kodeċiżjoni fuq ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (GDPR) propost, proċedura magħrufa bħala “trilogu” informali (1). Il-bażi għat-trilogu hija l-proposta tal-Kummissjoni ta’ Jannar 2012, ir-riżoluzzjoni leġiżlattiva tal-Parlament tat-12 ta’ Marzu 2014 u l-Approċċ Ġenerali tal-Kunsill adottat fil-15 ta’ Ġunju 2015 (2). It-tliet istituzzjonijiet huma impenjati li jittrattaw il-GDPR bħala parti mill-pakkett usa’ ta’ riforma tal-protezzjoni tad-data li jinkludi d-direttiva proposta għall-attivitajiet tal-pulizija u dawk ġudizzjarji. Il-proċess għandu jintemm fl-aħħar tal-2015 u x'aktarx li jħalli l-adozzjoni formali taż-żewġ strumenti għall-bidu tal-2016, segwita minn perjodu tranżitorju ta’ sentejn (3).
   Il-Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data (KEPD) huwa istituzzjoni indipendenti tal-UE. Il-Kontrollur mhuwiex parti mit-trilogu, iżda huwa responsabbli taħt l-Artikolu 41.2 tar-Regolament 45/2001 “Fir-rigward tal-ipproċessar tad-data personali… li jassigura li d-drittijiet fundamentali u l-libertajiet ta' persuni naturali, u b'mod partikolari d-dritt tagħhom għall-privatezza, jiġu rispettati mill-istituzzjonijiet u l-korpi tal-Komunità”, u “…biex jagħti pariri lill-istituzzjonijiet u l-korpi tal-Komunità u lis-suġġetti tad-data dwar il-kwistjonijiet kollha li jikkonċernaw l-ipproċessar ta' data personali”. Il-Kontrollur u l-Assistent Kontrollur inħatru f’Diċembru 2014 bil-mandat speċifiku li jkunu aktar kostruttivi u proattivi, u f’Marzu 2015 ippubblikaw strateġija għal ħames snin li tiddeskrivi kif beħsiebhom jimplimentaw dan il-mandat, u kif ser ikunu responsabbli biex jagħmlu dan (4).
   Din l-Opinjoni hija l-ewwel stadju importanti fl-istrateġija tal-KEPD. Mibni fuq id-diskussjonijiet mal-istituzzjonijiet tal-UE, l-Istati Membri, is-soċjetà ċivili, l-industrija u partijiet oħrajn interessati, il-parir tagħna għandu l-għan li jgħin lill-parteċipanti fit-trilogu jaslu għall-kunsens it-tajjeb fil-ħin. Huwa jindirizza l-GDPR f’żewġ partijiet:

               —

               il-viżjoni tal-KEPD għal regoli dwar il-protezzjoni tad-data orjentati lejn il-futur, b’eżempji li jispjegaw ir-rakkomandazzjonijiet tagħna, u

               —

               anness (“Anness għall-Opinjoni 3/2015: Tabella komparattiva tat-testi tal-GDPR mar-rakkomandazzjonijiet tal-KEPD”) b’tabella f’erba’ kolonni li tqabbel, artikolu wara l-ieħor, it-test tal-GDPR kif adottat rispettivament mill-Kummissjoni, il-Parlament u l-Kunsill, mar-rakkomandazzjoni tal-KEPD.

         L-Opinjoni hija ppubblikata fuq is-sit web tagħna u permezz ta’ app fuq il-mowbajl. Fil-ħarifa tal-2015 sejra tkun issupplimentata b’rakkomandazzjoni kemm għall-premessi għall-GDPR kif ukoll, ladarba l-Kunsill ikun adotta l-Pożizzjoni Ġenerali tiegħu dwar id-direttiva, dwar il-protezzjoni tad-data f’dak li jirrigwarda l-attivitajiet tal-pulizija u dawk ġudizzjarji.
   L-Opinjoni komprensiva tal-KEPD dwar il-pakkett ta’ riforma tal-Kummissjoni f’Marzu 2012 tibqa’ valida. Iżda wara tliet snin, kellna bżonn naġġornaw il-parir tagħna biex ninvolvu ruħna b’mod aktar dirett mal-pożizzjonijiet tal-koleġiżlaturi, u biex noffru rakkomandazzjonijiet speċifiċi (5). Bħal fil-każ tal-Opinjoni tal-2012, din l-Opinjoni hija konformi mal-opinjonijiet u d-dikjarazzjonijiet tal-Grupp ta’ Ħidma tal-Artikolu 29, inkluż l-“Appendiċi” dwar “Suġġetti ewlenin fil-fehma tat-trilogu” adottat fis-17 ta’ Ġunju, li għalih il-KEPD ikkontribwixxa bħala membru sħiħ tal-Grupp ta’ Ħidma (6).

      Opportunità rari: Għalfejn din ir-riforma hija tant importanti

      L-UE tinsab fl-aħħar fażi ta’ sforz kbir sabiex tirriforma r-regoli tagħha dwar l-informazzjoni personali. Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data jista’ jaffettwa, fid-deċennji li ġejjin, lil kull individwu fl-UE, lill-organizzazzjonijiet kollha fl-UE li jipproċessaw data personali u lill-organizzazzjonijiet barra l-UE li jipproċessaw data personali dwar individwi fl-UE (7). Issa wasal iż-żmien li nissalvagwardjaw id-drittijiet u l-libertajiet fundamentali tal-individwi fis-soċjetà bbażata fuq id-data tal-ġejjieni.

      Protezzjoni effettiva tad-data tagħti s-setgħa lill-individwu u timmobilizza lin-negozji u lill-awtoritajiet pubbliċi responsabbli. Il-liġijiet f’dan il-qasam huma kumplessi u tekniċi, jeħtieġu l-parir tal-esperti, b’mod partikolari dak ta’ awtoritajiet indipendenti fil-qasam tal-protezzjoni tad-data li jifhmu l-isfidi li ġġib magħha l-konformità. Il-GDPR aktarx li jkun wieħed mill-itwal fil-ktieb tal-istatut tal-Unjoni, u għalhekk issa jeħtieġ li l-UE trid tkun selettiva, tiffoka fuq id-dispożizzjonijiet li huma verament meħtieġa u tevita dettalji li bħala konsegwenza involontarja jistgħu jinterferixxu bla bżonn mat-teknoloġiji futuri. It-testi ta’ kull istituzzjoni jippridkaw iċ-ċarezza u l-intelliġibbiltà fl-ipproċessar tad-data personali: għaldaqstant il-GDPR għandu jqiegħed fil-prattika dak li jiddikjara, billi kemm jista’ jkun, ikun konċiż u faċli biex jinftiehem.

      Huma l-Parlament u l-Kunsill bħala koleġiżlaturi li jridu jiddeterminaw it-test legali finali, mgħejjuna mill-Kummissjoni, bħala inizjatur tal-leġiżlazzjoni u gwardjana tat-Trattati. Il-KEPD mhuwiex parti min-negozjati tat-“trilogu”, iżda aħna legalment kompetenti sabiex noffru pariri, u biex nagħmlu dan b’mod proattiv skont il-mandat tal-Kontrollur u tal-Assistent Kontrollur inkarigati, u skont l-istrateġija reċenti tal-KEPD. Din l-Opinjoni hija bbażata fuq aktar minn għaxar snin esperjenza fis-sorveljanza tal-konformità mal-protezzjoni tad-data u pariri ta’ politika li jgħinu jiggwidaw lill-istituzzjonijiet lejn eżitu li jaqdi l-interessi tal-individwu.

      Il-leġiżlazzjoni hija l-arti tal-possibbli. L-għażliet ippreżentati, fil-forma tat-testi rispettivi ppreferuti mill-Kummissjoni, il-Parlament u l-Kunsill, kollha fihom bosta dispożizzjonijiet denji, iżda jista’ jkun hemm titjib f'kull waħda. Fil-fehma tagħna l-eżitu mhux ser ikun perfett, iżda aħna beħsiebna ngħinu lill-istituzzjonijiet jiksbu l-aħjar eżitu possibbli. Huwa għalhekk li r-rakkomandazzjonijiet tagħna baqgħu fil-limiti tat-tliet testi. Qegħdin inkunu motivati minn tliet kwistjonijiet ta’ rispett:

               —

               arranġament aħjar għaċ-ċittadini,

               —

               regoli li jaħdmu fil-prattika,

               —

               regoli li jdumu ġenerazzjoni.

      Din l-Opinjoni hija eżerċizzju fit-trasparenza u r-responsabbiltà, prinċipji doppji li probabbilment huma l-aktar innovazzjoni notevoli tal-GDPR. Il-proċess tat-trilogu qiegħed ikun soġġett għal skrutinju akbar minn qatt qabel. Ir-rakkomandazzjonijiet tagħna huma pubbliċi, u nħeġġu lill-istituzzjonijiet kollha tal-UE sabiex jaħtfu l-inizjattiva u jmexxu bl-eżempju, biex din ir-riforma leġiżlattiva tkun l-eżitu ta’ proċess trasparenti u mhux kompromess sigriet.

      L-UE teħtieġ ftehim ġdid dwar il-protezzjoni tad-data, kapitolu ġdid. Il-bqija tad-dinja qiegħda tosserva mill-qrib. Il-kwalità tal-liġi l-ġdida u kif din tinteraġixxi mat-tendenzi u s-sistemi legali globali hija ta’ importanza kbira. B’din l-Opinjoni l-KEPD qiegħed juri r-rieda u d-disponibbiltà tiegħu biex jgħin jiżgura li l-UE tagħmel l-aħjar li tista’ minn din l-opportunità storika.
   1   Ftehim aqwa għaċ-ċittadini

   Ir-regoli tal-UE dejjem raw li jiffaċilitaw il-flussi tad-data, kemm fl-UE kif ukoll mal-imsieħba fin-negozju tagħha, iżda bil-ħtieġa suprema għad-drittijiet u l-libertajiet tal-individwu. L-internet ġab grad bla preċedent ta’ konnettività, awtoespressjoni u skop għat-twassil ta’ valur lin-negozji u lill-konsumaturi. Madankollu, il-privatezza tgħodd aktar minn qatt qabel għall-Ewropej. Skont l-istħarriġ tal-Ewrobarometru dwar il-Protezzjoni tad-Data f’Ġunju 2015 (8), aktar minn sitta minn kull għaxar ċittadini ma jafdawx lin-negozji online u żewġ terzi huma mħassba dwar il-fatt li m'għandhomx kontroll sħiħ fuq l-informazzjoni li jipprovdu online.
   Il-qafas riformat jeħtieġ li jżomm u, fejn possibbli, jgħolli l-istandards għall-individwu. Il-pakkett ta’ riforma tal-protezzjoni tad-data kien propost l-ewwel nett bħala mezz għat-“tisħiħ tad-drittijiet tal-privatezza online” billi jiżgura li n-nies ikunu “informati aħjar dwar id-drittijiet tagħhom u jkollhom aktar kontroll fuq l-informazzjoni tagħhom.” (9) Rappreżentanti tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili kitbu lill-Kummissjoni Ewropea f’April 2015 sabiex iħeġġu lill-istituzzjonijiet jibqgħu fidili lejn dawn l-intenzjonijiet (10).
   Il-prinċipji eżistenti stabbiliti fil-Karta, il-liġi primarja tal-UE, għandhom jiġu applikati b’mod konsistenti, b’mod dinamiku u innovattiv biex ikunu effettivi għaċ-ċittadin fil-prattika. Ir-riforma teħtieġ li tkun komprensiva, u għalhekk l-impenn għal pakkett, iżda peress li l-ipproċessar tad-data aktarx li jaqa’ taħt strumenti legali separati għandu jkun hemm ċarezza rigward il-kamp ta’ applikazzjoni preċiż tagħhom u kif jaħdmu flimkien, mingħajr ebda lakuna għall-kompromess fuq is-salvagwardji (11).
   Għall-KEPD, il-punt tat-tluq huwa d-dinjità tal-individwu li tittraxxendi l-kwistjonijiet ta’ sempliċi konformità legali (12). Ir-rakkomandazzjonijiet tagħna huma bbażati fuq valutazzjoni ta’ kull artikolu tal-GDPR, individwalment u flimkien, skont jekk isaħħaħx il-pożizzjoni tal-individwu meta mqabbel mal-qafas attwali. Il-punt ta’ referenza huwa l-prinċipji fil-qalba tal-protezzjoni tad-data, jiġifieri, l-Artikolu 8 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (13).
   1.1.   Definizzjonijiet: ejjew niċċaraw x’inhi l-informazzjoni personali

   L-individwi għandhom ikunu jistgħu jeżerċitaw b’mod aktar effettiv id-drittijiet tagħhom fir-rigward ta’ kwalunkwe informazzjoni li tista’ tidentifikahom jew tindividwahom, anki jekk l-informazzjoni titqies “psewdonimizzata” (14).
   1.2.   Kull proċessar tad-data għandu jkun kemm legali kif ukoll ġustifikat

               —

               Ir-rekwiżiti biex l-ipproċessar kollu tad-data jkun limitat għal skopijiet speċifiċi u fuq bażi legali huma kumulattivi, mhux alternattivi. Nirrakkomandaw li jiġi evitat kwalunkwe tqabbil ikkombinat u b’hekk jiddgħajfu dawn il-prinċipji. Minflok, l-UE għandha tippreserva, tissimplifika u tħaddem il-kunċett stabbilit li d-data personali għandha tintuża biss b’modi kompatibbli mal-iskopijiet oriġinali għall-ġbir (15).

               —

               Il-kunsens huwa wieħed mill-bażijiet legali possibbli għall-ipproċessar, iżda jeħtieġ li nipprevjenu kaxxi mmarkati koersivi fejn ma hemm l-ebda għażla sinifikanti għall-individwu u fejn lanqas ma hemm ħtieġa li tiġi pproċessata xi data. Nirrakkomandaw li n-nies jitħallew jagħtu kunsens wiesa’ jew limitat, għar-riċerka klinika pereżempju, li jiġi rrispettat u li jista’ jiġi rtirat (16).

               —

               Il-KEPD jappoġġja soluzzjonijiet sodi, innovattivi għat-trasferimenti internazzjonali ta’ informazzjoni personali li jiffaċilitaw l-iskambji ta’ data u jirrispettaw il-prinċipji dwar il-protezzjoni tad-data u s-sorveljanza. Inħeġġu li ma jiġux permessi trasferimenti fuq il-bażi tal-interessi leġittimi tal-kontrollur minħabba n-nuqqas ta’ protezzjoni suffiċjenti għall-individwu, u l-UE lanqas ma għandha tiftaħ il-bieb għal aċċess dirett minn awtoritajiet ta’ pajjiżi terzi għal data li tinsab fl-UE. Kwalunkwe talba għal trasferiment maħruġa minn awtoritajiet f’pajjiż terz għandha tkun rikonoxxuta biss meta tkun tirrispetta l-istandards stabbiliti fit-Trattati ta’ Għajnuna Legali Reċiproka, ftehimiet internazzjonali jew mezzi legali oħrajn għall-kooperazzjoni internazzjonali (17).

         1.3.   Sorveljanza aktar indipendenti, aktar awtorevoli

               —

               L-awtoritajiet tal-UE għall-protezzjoni tad-data għandhom ikunu lesti biex jeżerċitaw ir-rwoli tagħhom malli l-GDPR jidħol fis-seħħ, bil-Bord Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data kompletament operattiv malli r-Regolament isir applikabbli (18).

               —

               L-awtoritajiet għandhom ikunu jistgħu jisimgħu u jinvestigaw ilmenti u talbiet imressqa mis-suġġetti tad-data jew minn korpi, organizzazzjonijiet u assoċjazzjonijiet.

               —

               L-infurzar tad-drittijiet tal-individwi jeħtieġ sistema effettiva ta’ responsabbiltà u kumpens għal ħsara kkawżata mill-ipproċessar illegali tad-data. Minħabba l-ostakoli ċari biex jinkiseb kumpens fil-prattika, l-individwi għandhom ikunu jistgħu jkunu rrappreżentati minn korpi, organizzazzjonijiet u assoċjazzjonijiet fil-proċeduri legali (19).

         2   Regoli li jaħdmu fil-prattika

   Is-salvagwardji ma għandhomx ikunu konfużi mal-formalitajiet. Dettalji eċċessivi jew tentattivi ta’ mikroġestjoni ta’ proċessi azjendali jirriskjaw li ma jibqgħux jgħoddu fil-futur. Hawnhekk nistgħu nsegwu l-eżempju tal-manwal tal-UE dwar il-kompetizzjoni, fejn korp relattivament limitat ta’ leġiżlazzjoni sekondarja jiġi infurzat b’mod rigoruż u jħeġġeġ kultura ta’ responsabbiltà u kuxjenza fost l-impriżi (20).
   Kull wieħed mit-tliet testi jitlob aktar ċarezza u sempliċità mingħand dawk responsabbli għall-ipproċessar ta’ informazzjoni personali (21). Bl-istess mod, l-obbligi tekniċi wkoll għandhom ikunu konċiżi u faċli biex jinftiehmu jekk iridu jiġu implimentati kif xieraq mill-kontrolluri (22).
   Il-proċeduri eżistenti mhumiex sagrosanti: ir-rakkomandazzjonijiet tagħna għandhom l-għan li jidentifikaw modi kif tonqos il-burokrazija, jonqsu l-preskrizzjonijiet għad-dokumentazzjoni u l-formalitajiet irrilevanti. Nirrakkomandaw li ssir leġiżlazzjoni biss fejn huwa ġenwinament meħtieġ. Dan iħalli spazju għall-immanuvrar kemm għall-kumpaniji, l-awtoritajiet pubbliċi jew l-awtoritajiet tal-protezzjoni tad-data: spazju li jrid jimtela mir-responsabbiltà u l-gwida mill-awtoritajiet tal-protezzjoni tad-data. B’mod ġenerali, ir-rakkomandazzjonijiet tagħna jipproduċu test tal-GDPR li huwa kważi 30 % iqsar mit-tul medju tat-tliet istituzzjonijiet (23).
   2.1.   Salvagwardji effettivi, mhux proċeduri

               —

               Id-dokumentazzjoni għandha tkun mezz mhux għan tal-konformità; ir-riforma għandha tiffoka fuq ir-riżultati. Nirrakkomandaw approċċ fi skali li jnaqqas l-obbligi tad-dokumentazzjoni fuq il-kontrolluri f’politika waħda dwar kif sejra tikkonforma mar-regolamenti waqt li jiġu kkunsidrati r-riskji, bil-konformità murija b’mod trasparenti, kemm għat-trasferimenti, għall-kuntratti mal-proċessuri kif ukoll għan-notifiki ta’ ksur (24).

               —

               Fuq il-bażi ta’ kriterji espliċiti għall-valutazzjoni tar-riskju, u skont l-esperjenza tagħna fis-sorveljanza tal-istituzzjonijiet tal-UE, nirrakkomandaw li tintalab in-notifika ta’ ksur relatat mad-data lill-awtorità superviżorja u valutazzjonijiet tal-impatt tal-protezzjoni tad-data biss meta d-drittijiet u l-libertajiet tas-suġġetti tad-data jkunu f’riskju (25).

               —

               L-inizjattivi industrijali, kemm jekk permezz ta’ Regoli Korporattivi Vinkolanti kif ukoll permezz ta’ siġilli tal-privatezza, għandhom ikunu mħeġġa b’mod attiv (26).

         2.2.   Aktar bilanċ bejn l-interess pubbliku u l-protezzjoni tad-data personali

               —

               Ir-regoli dwar il-protezzjoni tad-data ma għandhomx ifixklu r-riċerka storika, statistika u xjentifika li hija ġenwinament fl-interess pubbliku. Dawk responsabbli għandhom jagħmlu l-arranġamenti meħtieġa sabiex jipprevjenu li l-informazzjoni personali tintuża kontra l-interess tal-individwu, waqt li jagħtu attenzjoni partikolari lir-regoli li jirregolaw l-informazzjoni sensittiva dwar is-saħħa, pereżempju (27).

               —

               Ir-riċerkaturi u l-arkivisti għandhom ikunu jistgħu jaħżnu data sakemm tkun meħtieġa soġġetta għal dawn is-salvagwardji (28).

         2.3.   Nafdaw u nagħtu s-setgħa lill-awtoritajiet superviżorji

               —

               Nirrakkomandaw li l-awtoritajiet superviżorji jitħallew joħorġu gwidi għall-kontrolluri tad-data u jiżviluppaw regoli ta’ proċedura interni proprji fi spirtu ta’ applikazzjoni simplifikata u aktar faċli tal-GDPR minn awtorità superviżorja waħda (il-“One Stop Shop” - Punt Uniku ta’ Servizz) qrib iċ-ċittadin (“prossimità”) (29).

               —

               L-awtoritajiet għandhom ikunu jistgħu jiddeterminaw sanzjonijiet korrettivi u amministrattivi effettivi, proporzjonati u dissważivi abbażi taċ-ċirkostanzi rilevanti kollha (30).

         3   Regoli li jdumu ġenerazzjoni

   Il-pilastru ewlieni tal-qafas attwali, id-Direttiva 95/46/KE, kien mudell għal leġiżlazzjoni ulterjuri dwar l-ipproċessar tad-data fl-UE u madwar id-dinja, u anki pprovda l-bażi għall-kliem tad-dritt għall-protezzjoni tad-data personali fl-Artikolu 8 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali. Din ir-riforma sejra ssawwar l-ipproċessar tad-data għal ġenerazzjoni li ma tiftakarx il-ħajja mingħajr l-internet. L-UE għandha għalhekk tifhem għal kollox l-implikazzjonijiet ta’ dan l-att għall-individwi, u s-sostenibbiltà tiegħu quddiem l-iżvilupp teknoloġiku.
   Dawn l-aħħar snin raw żieda esponenzjali fil-ġenerazzjoni, il-ġbir, l-analiżi u l-iskambju ta’ informazzjoni personali, ir-riżultat ta’ innovazzjonijiet teknoloġiċi bħall-internet tal-oġġetti, il-cloud computing, id-data kbira u d-data miftuħa, li l-użu tagħha l-UE tqisu essenzjali għall-kompetittività tagħha (31). Minn dak li rajna mil-lonġevità tad-Direttiva 95/46/KE, huwa raġonevoli li wieħed jistenna żmien simili qabel ma ssir reviżjoni kbira oħra tar-regoli dwar il-protezzjoni tad-data, probabbli mhux qabel tmiem is-snin 2030. Ferm qabel dak iż-żmien, it-teknoloġiji mmexxija mid-data huma mistennija li jkunu kkonverġew mal-intelliġenza artifiċjali, l-ipproċessar naturali tal-lingwa u s-sistemi bijometriċi, li jagħtu s-setgħa lill-applikazzjonijiet ta’ kapaċità ta’ tagħlim tal-magni għall-intelliġenza avvanzata.
   Dawn it-teknoloġiji qegħdin jisfidaw il-prinċipji tal-protezzjoni tad-data. Riforma orjentata lejn il-futur għandha għaldaqstant tkun ibbażata fuq id-dinjità tal-individwu u informata mill-etika. Din għandha tirrimedja l-iżbilanċ bejn l-innovazzjoni fil-protezzjoni tad-data personali u l-użu tagħha, u tagħmel lis-salvagwardji effettivi fis-soċjetà diġitali tagħna.
   3.1.   Prattiki tan-negozju responsabbli u inġinerija innovattiva

               —

               Ir-riforma għandha treġġa’ lura t-tendenza reċenti lejn l-intraċċar sigriet u t-teħid ta’ deċiżjonijiet fuq il-bażi ta’ profili moħbija mill-individwu. Il-problema mhijiex reklamar immirat jew il-prattika tat-tfassil ta’ profil, iżda pjuttost nuqqas ta’ informazzjoni sinifikanti dwar il-loġika algoritmika li tiżviluppa dawn il-profili u li jkollha effett fuq is-suġġett tad-data
                   (32). Nirrakkomandaw aktar trasparenza mingħand il-kontrolluri.

               —

               Nappoġġjaw bis-sħiħ l-introduzzjoni tal-prinċipji tal-protezzjoni tad-data mfassla u awtomatiċi bħala mezz ta’ spinta għal soluzzjonijiet iggwidati mis-suq fl-ekonomija diġitali. Nirrakkomandaw kliem aktar sempliċi li jeżiġi li d-drittijiet u l-interessi tal-individwu jkunu integrati fl-iżvilupp tal-prodotti u f’konfigurazzjonijiet awtomatiċi (33).

         3.2.   Individwi mogħtija s-setgħa

   Il-portabbiltà tad-data hija l-passarella fl-ambjent diġitali għall-kontroll tal-utent li l-individwi issa qegħdin jintebħu li ma għandhomx. Nirrakkomandaw li jkun permess trasferiment dirett ta’ data minn kontrollur għal ieħor fuq it-talba tas-suġġett tad-data u li s-suġġetti tad-data jiġu intitolati li jirċievu kopja tad-data li huma stess jistgħu jittrasferixxu lil kontrollur ieħor (34).
   3.3.   Regoli ttestjati għall-futur

   Nirrakkomandaw li jiġu evitati lingwi u prattiki li aktarx li ma jibqgħux jgħoddu jew isiru disputibbli (35).
   4   Kwistjoni mhux mitmuma

   L-adozzjoni ta’ pakkett tal-UE ta’ riforma fid-data orjentat lejn il-futur tkun kisba impressjonanti iżda madankollu inkompluta.
   L-istituzzjonijiet kollha jaqblu li l-prinċipji tal-GDPR għandhom japplikaw b’mod konsistenti għall-istituzzjonijiet tal-UE. Aħna rrakkomandajna ċ-ċertezza legali u l-uniformità tal-qafas legali, filwaqt li naċċettaw l-uniċità tas-settur pubbliku tal-UE u l-ħtieġa li tiġi evitata kwalunkwe dgħufija fil-livell attwali tal-obbligi (kif ukoll il-ħtieġa li nipprovdu għall-bażi legali u organizzattiva għall-KEPD). Għaldaqstant il-Kummissjoni għandha tagħmel mill-aktar fis possibbli proposta konsistenti mal-GDPR għar-reviżjoni tar-Regolament (KE) Nru 45/2001 wara li jiġu finalizzati d-diskussjonijiet fuq il-GDPR biex iż-żewġ testi jkunu jistgħu jsiru applikabbli fl-istess ħin (36).
   It-tieni, huwa ċar li d-Direttiva 2002/58/KE (id-“Direttiva dwar il-Privatezza elettronika”) ikollha tiġi emendata. Ferm aktar importanti minn hekk, l-UE teħtieġ qafas ċar għall-kunfidenzjalità tal-komunikazzjonijiet, element integrali tad-dritt tal-privatezza, li jirregola s-servizzi kollha li jippermettu l-komunikazzjoni, mhux biss lill-fornituri ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi disponibbli għall-pubbliku. Dan irid isir permezz ta’ regolament legalment ċert u armonizzanti li jipprovdi għal mill-inqas l-istess standards ta’ protezzjoni skont id-Direttiva dwar il-Privatezza elettronika b'kundizzjonijiet ekwi.
   Għaldaqstant din l-Opinjoni tirrakkomanda s-sejħa għal impenn għal adozzjoni bla dewmien ta’ proposti f’dawn iż-żewġ oqsma mill-aktar fis possibbli.
   5   Mument determinanti għad-drittijiet diġitali fl-Ewropa u lil hinn minnha

   Għall-ewwel darba f’ġenerazzjoni l-UE għandha opportunità li timmodernizza u tarmonizza r-regoli dwar kif tiġi mmaniġġjata l-informazzjoni personali. Il-privatezza u l-protezzjoni tad-data mhumiex f’kompetizzjoni mat-tkabbir ekonomiku u l-kummerċ internazzjonali, lanqas ma’ servizzi u prodott kbar — huma parti mill-proposta ta’ kwalità u ta’ valur. Kif jirrikonoxxi l-Kunsill Ewropew, il-fiduċja hija prekondizzjoni meħtieġa għal prodotti u servizzi innovattivi li jiddependu fuq l-ipproċessar ta’ data personali.
   Fl-1995 l-UE kienet pijuniera tal-protezzjoni tad-data. Issa aktar minn 100 pajjiż madwar id-dinja għandhom liġijiet dwar il-protezzjoni tad-data u inqas minn nofshom huma pajjiżi Ewropej (37). Madankollu l-UE għadha tiġbed l-attenzjoni tal-pajjiżi li qegħdin jikkunsidraw li jistabbilixxu jew jirrevedu l-oqfsa legali tagħhom. Fi żmien meta l-fiduċja tan-nies fil-kumpaniji u l-gvernijiet majnat minħabba rivelazzjonijiet ta’ ksur fuq skala kbira tas-sorveljanza u tad-data, dan jitfa’ responsabbiltà konsiderevoli fuq dawk l-Ewropej li jfasslu l-liġi u li d-deċiżjonijiet tagħhom din is-sena huma mistennija li jkollhom impatt lil hinn mill-Ewropa.
   Fil-fehma tal-KEPD, it-testi tal-GDPR jinsabu fit-triq it-tajba, iżda għad fadal xi kwistjonijiet, uħud minnhom serji ħafna. Dejjem hemm ir-riskju bil-proċess ta’ kodeċiżjoni li ċerti dispożizzjonijiet jiddgħajfu minn negozjaturi b’intenzjoni tajba fit-tfittxija tagħhom għal kompromess politiku. Bir-riforma fil-protezzjoni tad-data, madankollu, hemm differenza, peress li qegħdin nittrattaw id-drittijiet fundamentali u l-mod kif ser ikunu salvagwardjati għal ġenerazzjoni.
   Fuq dik il-bażi, din l-Opinjoni tipprova tgħin lill-istituzzjonijiet ewlenin tal-UE biex isibu soluzzjoni għall-problemi. Aħna mhux biss irridu drittijiet aqwa għas-suġġett tad-data individwali u aktar responsabbiltà għall-kontrollur; nixtiequ niffaċilitaw l-innovazzjoni b’qafas legali li huwa newtrali lejn it-teknoloġija iżda pożittiv lejn il-benefiċċji li t-teknoloġija tista’ ġġib għas-soċjetà.
   Bin-negozjati fl-aħħar fażi tagħhom, nisperaw li r-rakkomandazzjonijiet tagħna jgħinu lill-UE tasal sal-linja finali b’riforma li tibqa’ adattata għall-iskop tagħha fis-snin u d-deċennji li ġejjin: kapitolu ġdid għall-protezzjoni tad-data b’perspettiva globali, bl-UE fuq quddiem nett bl-eżempju tagħha.

      Magħmul fi Brussell, is-27 ta' Lulju 2015.

         Giovanni BUTTARELLI

            Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data

      (1)  Dikjarazzjonijiet Komuni Parlament Ewropew Kunsill Kummissjoni Dikjarazzjoni Konġunta dwar Arranġamenti Prattiċi għall-Proċedura ta’ Kodeċiżjoni (l-Artikolu 251 tat-Trattat tal-KE) (2007/C 145/02) (ĠU C 145, 30.6.2007).

      (2)  COM(2012)11 finali; Riżoluzzjoni leġiżlattiva tal-Parlament Ewropew tat-12 ta’ Marzu 2014 dwar il-proposta għal regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-protezzjoni tal-individwi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ dejta personali u dwar il-moviment liberu ta’ dik id-dejta (Regolament dwar il-Protezzjoni ta’ Dejta Ġenerali), P7_TA(2014)0212; Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-protezzjoni tal-individwi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ dejta personali u dwar il-moviment liberu ta’ dik id-dejta (Regolament dwar il-Protezzjoni ta’ Dejta Ġenerali) — It-tħejjija ta’ approċċ ġenerali, dokument tal-Kunsill 9565/15, 11.6.2015.

      (3)  It-titolu sħiħ huwa Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-protezzjoni ta’ individwi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ dejta personali mill-awtoritajiet kompetenti għall-finijiet ta’ prevenzjoni, investigazzjoni, sejbien jew prosekuzzjoni ta’ reati kriminali jew l-eżekuzzjoni ta’ pieni kriminali, u l-moviment liberu ta’ dik id-dejta, COM(2012)10 finali; Riżoluzzjoni leġiżlattiva tal-Parlament Ewropew tat-12 ta’ Marzu 2014 dwar il-proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-protezzjoni ta’ individwi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ dejta personali mill-awtoritajiet kompetenti għall-finijiet ta’ prevenzjoni, investigazzjoni, sejbien jew prosekuzzjoni ta’ reati kriminali jew l-eżekuzzjoni ta’ pieni kriminali, u l-moviment liberu ta’ dik id-dejta, P7_TA(2014)0219. Dwar l-iskeda ta’ żmien u l-kamp ta’ applikazzjoni tat-trilogu, ara l-Konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew 25-26 ta’ Ġunju 2015, EUCO 22/15; “pjan direzzjonali” għat-trilogu ġie indikat f’konferenza stampa konġunta tal-Parlament, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni http://audiovisual.europarl.europa.eu/AssetDetail.aspx?id=690e8d8d-682d-4755-bfb6-a4c100eda4ed [aċċessat l-aħħar fl-20.7.2015] iżda li ma ġiex ippubblikat b'mod uffiċjali. Il-GDPR ser jidħol fis-seħħ 20 jum wara l-pubblikazzjoni tiegħu f’Il-Ġurnal Uffiċjali u huwa mistenni li jkun applikabbli għal kollox sentejn wara d-dħul fis-seħħ tiegħu (l-Artikolu 91).

      (4)  Avviż għal pożizzjoni vakanti għal Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data COM/2014/10354 (2014/C 163 A/02), ĠU C 163 A/6 28.5.2014. L-Istrateġija tal-KEPD 2015-2019 wegħdet li “issib soluzzjonijiet fattibbli li jevitaw il-burokrazija, jibqgħu flessibbli għall-innovazzjoni teknoloġika u flussi ta’ data transkonfinali u jippermettu lill-individwi jinfurzaw id-drittijiet tagħhom b’mod aktar effettiv on- u offline”; Immexxu bl-eżempju: L-Istrateġija tal-KEPD 2015-2019, Marzu 2015.

      (5)  L-Opinjoni tal-KEPD dwar il-pakkett ta’ riforma tal-protezzjoni tad-data, 7.3.2015.

      (6)  Ara l-anness għall-Ittra tal-Grupp ta’ Ħidma tal-Artikolu 29 lil Vĕra Jourová, Kummissarju għall-Ġustizzja, il-Konsumaturi u l-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri, 17.6.2015.

      (7)  Huwa diffiċli li wieħed jiġbor fil-qosor il-kamp ta’ applikazzjoni materjali u territorjali tal-GDPR b’mod konċiż. L-istituzzjonijiet jidhru li tal-inqas jaqblu li l-kamp ta’ applikazzjoni jkopri organizzazzjonijiet stabbiliti fl-UE li huma responsabbli għall-ipproċessar ta’ data personali kemm fl-UE kif ukoll barra l-UE, organizzazzjonijiet stabbiliti barra l-UE li jipproċessaw data personali ta’ individwi fl-UE waqt li jkunu qegħdin joffru oġġetti jew servizzi lil individwi fl-UE jew jimmonitorjawhom. (Ara l-Artikolu 2 dwar il-kamp ta’ applikazzjoni materjali u l-Artikolu 3 dwar il-kamp ta’ applikazzjoni territorjali.).

      (8)  Riżultati oħrajn kienu jinkludu sebgħa minn kull għaxra mħassba dwar il-fatt li l-informazzjoni tagħhom tintuża għal skop differenti minn dak li tkun inġabret għalih, b’wieħed minn kull sebgħa jgħidu li l-approvazzjoni espliċita tagħhom għandha tintalab f’kull każ qabel ma d-data tagħhom tinġabar u tiġi pproċessata, u żewġ terzi jaħsbu li huwa importanti li jkunu jistgħu jittrasferixxu l-informazzjoni personali minn fornitur tas-servizz preċedenti għal wieħed ġdid; Ewrobarometru Speċjali 431 dwar il-protezzjoni tad-data, Ġunju 2015. Riżultati simili minn Pew Research fl-2014 li sab li 91 % tal-Amerikani jħossu li tilfu l-kontroll fuq kif il-kumpaniji jiġbru u jużaw l-informazzjoni personali, 80 % tal-utenti tan-netwerks soċjali huma mħassba dwar li partijiet terzi bħal promoturi jew negozji jiksbu d-data tagħhom u 64 % jgħidu li l-gvern għandu jagħmel aktar sabiex jirregola lill-promoturi; Pew Research Privacy Panel Survel, Jannar 2014.

      (9)  Il-Kummissjoni tipproponi riforma komprensiva tar-regoli dwar il-protezzjoni tad-data sabiex iżżid il-kontroll tal-utenti fuq id-data tagħhom u sabiex tnaqqas l-ispejjeż għan-negozji.

      (10)  Ittra mingħand l-NGOs lill-President Juncker, 21.4.2015 https://edri.org/files/DP_letter_Juncker_20150421.pdf u t-tweġiba mingħand il-Kap tal-Kabinett tal-Viċi President Timmermans, 17.7.2015 https://edri.org/files/eudatap/Re_EC_EDRi-GDPR.pdf [aċċessat fit-23.7.2015]. Il-KEPD iltaqa’ ma rappreżentanti ta’ ħafna minn dawn l-NGOs sabiex jiddiskuti t-tħassib tagħhom f’Mejju 2015; STQARRIJA GĦALL-ISTAMPA EDPS/2015/04, 1.6.2015, Ir-Riforma tal-UE tal-Protezzjoni tad-Data: il-KEPD jiltaqa’ ma’ gruppi internazzjonali tal-libertajiet ċivili; reġistrazzjoni sħiħa tad-diskussjoni hija disponibbli fuq is-sit web tal-KEPD (https://secure.edps.europa.eu/EDPSWEB/edps/EDPS/Pressnews/Videos/GDPR_civil_soc).

      (11)  Artikolu 2.2(e).

      (12)  Artikolu 1.

      (13)  L-Artikolu 8 tal-Karta jgħid [enfażi miżjuda]

                  1.

                  Kull persuna għandha d-dritt għall-protezzjoni ta' data personali li tirrigwardaha.

                  2.

                  Din id-data għandha tiġi trattata b’mod ġust għal finijiet determinati u abbażi tal-kunsens tal-persuna kkonċernata jew fuq bażi oħra leġittima stabbilita mil-liġi. Kull persuna għandha d-dritt ta' aċċess għad-data miġbura li għandha x'taqsam magħha, u d-dritt li tikseb ir-rettifika tagħha.

                  3.

                  L-osservanza ta' dawn ir-regoli għandha titqiegħed taħt il-kontroll ta' awtorità indipendenti.

      (14)  Artikolu 10. Jekk u sakemm ma teżistix definizzjoni ċara u legalment vinkolanti għal “data psewdonimizzata” bħala distinta minn “data personali”, din it-tip ta’ data għandha tibqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli dwar il-protezzjoni tad-data.

      (15)  Artikoli 6.2 u 6.4. Minħabba li kien hemm xi inċertezza rigward it-tifsira ta’ “kompatibbiltà” nirrakkomandaw, skont l-Opinjoni tal-Grupp ta’ Ħidma 29 dwar il-Limitazzjoni tal-Iskop, kriterji ġenerali għall-valutazzjoni ta’ jekk l-ipproċessar huwiex kompatibbli (ara l-Artikolu 5.2).

      (16)  Separazzjoni funzjonali effettiva hija mezz ieħor biex jiġi żgurat proċessar legali fin-nuqqas ta’ kunsens, iżda l-interess leġittimu ma għandux jiġi interpretat b’mod eċċessiv. Dritt mingħajr kundizzjoni li wieħed jagħżel li jirtira wkoll jista’ jkun alternattiva xierqa f’ċerti sitwazzjonijiet. Il-valutazzjoni ta’ jekk il-kunsens jingħatax liberament tiddependi parzjalment minn (a) jekk hemmx żbilanċ sinifikanti bejn is-suġġett tad-data u l-kontrollur u (b) f’każijiet ta’ pproċessar skont l-Artikolu 6.1(b), jekk it-twettiq ta’ kuntratt jew l-għoti ta’ servizz isirx soġġett għall-għoti tal-kunsens għall-ipproċessar ta’ data li mhijiex meħtieġa għal dawn l-iskopijiet. (ara l-Artikolu 7.4.) Dan jirrifletti d-dispożizzjoni fil-liġi tal-UE dwar il-konsumatur: skont l-Artikolu 3.1 tad-Direttiva 93/13/KEE tal-5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur, “Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede, tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur.”

      (17)  Dawn ir-regoli jinkludu deċiżjoni ta’ adegwatezza għal setturi u territorji speċifikati, reviżjonijiet perjodiċi tad-deċiżjonijiet ta’ adegwatezza u Regoli Korporattivi Vinkolanti. Ara l-Artikoli 40-45.

      (18)  Artikolu 73.

      (19)  Artikolu 76. Dwar id-diffikultà biex jinkiseb kumpens għall-ksur tar-regoli dwar il-protezzjoni tad-data, ara r-rapport tal-Aġenzija dwar id-Drittijiet Fundamentali, Aċċess għal rimedji dwar il-protezzjoni tad-data fl-Istati Membri tal-UE, 2013.

      (20)  Ir-regoli tal-UE jenfasizzaw l-awtovalutazzjoni tal-kumpaniji f’dak li jirrigwarda l-konformità mal-projbizzjoni tal-ftehimiet antikompetittivi tal-Artikolu 101 tat-TFUE, filwaqt li d-ditti dominanti f’suq għandhom “responsabbiltà speċjali” li jevitaw kwalunkwe azzjoni li tista’ tfixkel il-kompetizzjoni effettiva (il-Paragrafu 9 tal-Gwida tal-Kummissjoni 2009/C 45/02); ara l-Opinjoni Preliminari tal-KEPD dwar il-Privatezza u l-Kompetittività fiż-Żmien ta’ Data Kbira, 14.3.2014.

      (21)  It-tliet testi jirreferu b’mod varju għal “mod u forma intelliġibbli, bl-użu ta’ lingwa ċara u sempliċi” (il-Premessa (57), PE; l-Artikolu 19, KUMM u Kunsill), li tkun “ċara u inekwivoka” (il-Premessa (99), PE; l-Artikolu 10a PE) u li tipprovdi “informazzjoni ċara u li tinftiehem faċilment” (l-Artikolu 10 PE, l-Artikolu 11 PE), u informazzjoni “konċiża, trasparenti, ċara u faċilment aċċessibbli” (il-Premessa (25), PE, KUMM u Kunsill; l-Artikolu 11 PE).

      (22)  Il-parti l-kbira tad-dispożizzjonijiet għal atti ddelegati tneħħew mill-verżjonijiet tal-Parlament u tal-Kunsill. Aħna nemmnu li l-UE tista’ tagħmel aktar u tħalli dawn il-kwistjonijiet tekniċi f’idejn l-esperjenza ta’ awtoritajiet indipendenti.

      (23)  Ir-rakkomandazzjonijiet tagħna jipproduċu test ta’ madwar 20 000 kelma; it-tul medju tat-testi tat-tliet istituzzjonijiet huwa madwar 28 000 kelma.

      (24)  Artikolu 22.

      (25)  Artikoli 31 u 33.

      (26)  Artikolu 39.

      (27)  Artikolu 83. Ir-riċerka u l-arkivjar fihom infushom ma jikkostitwixxux bażi legali għall-ipproċessar, u għaldaqstant nirrakkomandaw li jitħassar l-Artikolu 6.2.

      (28)  Artikolu 83a.

      (29)  Il-Grupp ta’ Ħidma tal-Artikolu 29 fassal viżjoni għall-governanza, il-mekkaniżmu ta’ konsistenza u l-punt uniku ta’ servizz ibbażati fuq il-fiduċja f’Awtoritajiet indipendenti tad-DPAs u fformulata fi tliet saffi:

               —

               l-Awtoritajiet tal-Protezzjoni tad-Data individwali li huma b’saħħithom u pprovduti bir-riżorsi kollha meħtieġa biex jittrattaw il-każijiet fl-isfera tal-kompetenza tagħhom;

               —

               kooperazzjoni effettiva bejn DPA bi tmexxija ċara fil-każijiet transkonfinali;

               —

               il-Bord Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data (EDPB) li jrid ikun awtonomu, bil-personalità legali proprja, ipprovdut bil-mezzi suffiċjenti, li jikkonsisti minn Awtoritajiet tal-Protezzjoni tad-Data ugwali li jaħdmu fi spirtu ta’ solidarjetà, bis-setgħa li jieħu deċiżjonijiet vinkolanti u appoġġjat minn segretarjat li jaqdi lill-bord permezz tal-president.

      (30)  Nirrakkomandaw ukoll li tiġi ċċarata l-kompetenza tal-awtoritajiet superviżorji u n-nomina tal-awtorità mexxejja f’każijiet ta’ pproċessar transnazzjonali, filwaqt li tinżamm il-kapaċità tal-awtoritajiet superviżorji li jittrattaw każijiet purament lokali. Nirrakkomandaw verżjoni simplifikata tal-mekkaniżmu ta’ konsistenza b’aktar ċarezza dwar kif jiġu identifikati l-każijiet fejn l-awtoritajiet superviżorji jkunu jeħtieġu jikkonsultaw mal-Bord Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data u fejn il-Bord ikun meħtieġ joħroġ deċiżjoni vinkolanti biex tiġi żgurata l-applikazzjoni konsistenti tar-Regolament.

      (31)  Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar Strateġija għal Suq Wieħed Diġitali għall-Ewropa, COM(2015) 192 finali; Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew Ġunju 2015, EUCO 22/15; Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar it-Trasformazzjoni Diġitali tal-Industrija Ewropea, 8993/15.

      (32)  Artikolu 14(h).

      (33)  Artikolu 23.

      (34)  Artikolu 18. Nirrakkomandaw ukoll li, biex ikun effettiv, id-dritt għall-portabbiltà tad-data jrid ikollu kamp ta’ applikazzjoni wiesa’, u mhux jiġi applikat biss għall-operazzjonijiet ta’ pproċessar li jużaw data pprovduta mis-suġġett tad-data.

      (35)  Nirrakkomandaw, pereżempju, li jinqatgħu termini bħal “online”, “bil-miktub” u “is-soċjetà tal-informazzjoni”.

      (36)  Għażla partikolari, li aħna nippreferu, hija li dan isir permezz ta’ dispożizzjoni fil-GDPR innifsu.

      (37)  Greenleaf, Graham, Liġijiet Globali dwar il-Privatezza tad-Data 2015: 109 Pajjiżi, bil-Liġijiet Ewropej Issa f’Minoranza (30 ta’ Jannar 2015); (2015) 133 Rapport Internazzjonali dwar il-Liġijiet u n-Negozju tal-Privatezza, Frar 2015; Dokument ta’ Riċerka Legali tal-UNSW Nru 2015-21.


title: Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal- 10 ta’ Lulju 2012 dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma 2012 tal-Latvja u li tagħti l-Opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Konverġenza tal-Latvja, 2012-2015

text:
               24.7.2012

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               C 219/50

         RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL
   tal-10 ta’ Lulju 2012
   dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma 2012 tal-Latvja u li tagħti l-Opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Konverġenza tal-Latvja, 2012-2015
   2012/C 219/15
   IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA,
   Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikoli 121(2) u 148(4) tiegħu,
   Wara li kkunsidra r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1466/97 tas-7 ta’ Lulju 1997 dwar it-tisħiħ tas-sorveljanza ta’ pożizzjonijiet ta’ baġit u s-sorveljanza u l-koordinazzjoni ta’ politika ekonomika (1), u partikolarment l-Artikolu 9(2) tiegħu,
   Wara li kkunsidra r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea,
   Wara li kkunsidra r-riżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew,
   Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Impjiegi,
   Wara li kkonsulta mal-Kumitat Ekonomiku u Finanzjarju,
   Billi:

               (1)

               Fis-26 ta’ Marzu 2010, il-Kunsill Ewropew qabel mal-proposta tal-Kummissjoni li tiġi mnedija strateġija ġdida għall-impjiegi u t-tkabbir, bl-isem ta’ Ewropa 2020, imsejsa fuq koordinazzjoni msaħħa tal-politiki ekonomiċi, li tiffoka fuq l-oqsma ewlenin fejn tenħtieġ azzjoni li tagħti spinta lill-potenzjal tal-Ewropa għat-tkabbir u l-kompetittività sostenibbli.

               (2)

               Fit-13 ta’ Lulju 2010, il-Kunsill adotta rakkomandazzjoni dwar il-linji gwida ġenerali għall-politiki ekonomiċi tal-Istati Membri u l-Unjoni (mill-2010 sal-2014) u, fil-21 ta’ Ottubru 2010, huwa adotta deċiżjoni dwar il-linji gwida għall-politika tal-Istati Membri (2) dwar l-impjiegi, li flimkien jagħmlu l-“linji gwida integrati”. L-Istati Membri ġew mistiedna jqisu l-linji gwida integrati fil-linji ta’ politika nazzjonali tagħhom dwar l-ekonomija u l-impjiegi.

               (3)

               Fit-12 ta’ Lulju 2011, il-Kunsill adotta rakkomandazzjoni (3) dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-Latvja għall-2011 u ta l-opinjoni tiegħu dwar il-Programm ta’ Konverġenza aġġornat tal-Latvja għall-perijodu 2011-2014.

               (4)

               Fit-23 ta’ Novembru 2011, il-Kummissjoni adottat it-tieni Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir, li kien il-bidu tat-tieni Semestru Ewropew ta’ koordinazzjoni integrata u ex ante ta’ politika, imsejjes fuq l-istrateġija Ewropa 2020. Fl-14 ta’ Frar 2012, abbażi tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas- 16 ta’ Novembru 2011 dwar il-prevenzjoni u l-korrezzjoni tal-iżbilanċi makroekonomiċi (4), il-Kummissjoni adottat ir-Rapport dwar il-Mekkaniżmu ta’ Twissija, li fih hija ma identifikatx il-Latvja bħala wieħed mill-Istati Membri li dwaru kellha titwettaq analiżi fil-fond.

               (5)

               Fl-1 ta’ Diċembru 2011, il-Kunsill adotta konklużjonijiet li jitolbu lill-Kumitat tal-Protezzjoni Soċjali, f’kooperazzjoni mal-Kumitat tal-Impjiegi u Kumitati oħrajn, biex jippreżenta l-fehmiet tiegħu dwar l-azzjonijiet rakkomandati fiċ-ċiklu ta’ politika Ewropa 2020. Dawn il-fehmiet jagħmlu parti mill-opinjoni tal-Kumitat tal-Impjiegi..

               (6)

               Fl-2011, il-Latvja kienet issodisfat ħafna mill-kundizzjonijiet relatati mal-Programm ta’ Assistenza Finanzjarja fuq Terminu Medju taħt id-Deċiżjoni 2009/290/KE (5). Il-Kummissjoni temmet il-ħames u l-aħħar analiżi skont il-programm tal-bilanċ tal-pagamenti tal-Latvja fil-21 ta’ Diċembru 2011 b’valutazzjoni ġenerali pożittiva dwar il-progress tal-Gvern fir-riformi baġitarji, finanzjarji u strutturali. Il-Programm ta’ Assistenza Finanzjarja fuq Terminu Medju skada f’Jannar tal-2012. Wara li l- skada dak il-Programm, il-Latvja ġiet sottomessa għal sorveljanza ta’ wara l-programm. Din is-sorveljanza tifforma parti integrali mill-proċeduri eżistenti u mill-mekkaniżmi ta’ sorveljanza u timmira lejn monitoraġġ mill-qrib tar-riskji li jistgħu jipperikolaw l-istabbiltà makroekonomika u li għaldaqstant jolqtu l-kapaċità ta’ rimborż. Is-sorveljanza ta’ wara l-programm se tkompli sakemm isir ir-rimborż ta’ parti kbira (madwar 70 %) mis-self.

               (7)

               Il-Parlament Ewropew ġie involut kif suppost fis-Simestru Ewropew, skont ir-Regolament 1466/97, u, fil-15 ta’ Frar 2012, adotta riżoluzzjoni dwar aspetti soċjali u tal-impjieg fl-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2012 u riżoluzzjoni dwar il-kontribut għall-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir għall-2012.

               (8)

               Fir-2 ta’ Marzu 2012, il-Kunsill Ewropew approva l-prijoritajiet sabiex jiġu żgurati l-istabbiltà finanzjarja, il-konsolidazzjoni fiskali u l-azzjoni li trawwem it-tkabbir. Huwa enfasizza l-ħtieġa li titkompla konsolidazzjoni fiskali differenzjata u li tiffavorixxi t-tkabbir, biex l-ekonomija jerġa’ jkollha kundizzjonijiet normali għas-self, biex jiġu promossi t-tkabbir u l-kompetittività, biex jiġu indirizzati l-qgħad u l-konsegwenzi soċjali tal-kriżi, u biex tiġi mmodernizzata l-amministrazzjoni pubblika.

               (9)

               Fit-2 ta’ Marzu 2012, il-Kunsill Ewropew stieden ukoll lill-Istati Membri parteċipi fil-Patt Euro Plus biex jippreżentaw l-impenji tagħhom fil-ħin sabiex jiġu inklużi fil-Programmi ta’ Stabbiltà jew ta’ Konverġenza tagħhom u fil-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma tagħhom.

               (10)

               Fit-30 ta’ April 2012, il-Latvja ressqet il-Programm ta’ Konverġenza tagħha li jkopri l-perijodu 2012-2015 u l-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tagħha għall-2012. Sabiex jitqiesu l-konnessjonijiet bejniethom, iż-żewġ Programmi ġew ivvalutati fl-istess waqt.

               (11)

               Abbażi tal-valutazzjoni tal-Programm ta’ Konverġenza, f’konformità mar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1466/97, il-Kunsill huwa tal-opinjoni li x-xenarju makroekonomiku fil-bażi tal-projezzjonijiet baġitarji huwa kawt għall-2012, meta titqies l-aktar informazzjoni reċenti disponibbli, u huwa plawsibbli għall-2013. Filwaqt li l-projezzjonijiet makroekonomiċi għall-2012 fix-xenarju tal-Programm ta’ Konverġenza iqarrbu ħafna għal dawk fil-previżjoni tar-rebbiegħa tal-2012 tas-servizzi tal-Kummissjoni (bi projezzjonijiet ta’ tkabbir tal-PDG ta’ 2,0 % u 2,2 % rispettivament), id-dejta ekonomika reċenti tindika li l-eżitu jista’ jkun ogħla. L-objettiv tal-istrateġija baġitarja deskritt b’mod ġenerali fil-Programm ta’ Konverġenza huwa li sal-2012 jiġi kkoreġut id-defiċit eċċessiv u li sal-aħħar tal-perijodu kopert mill-programm jitqarreb l-objettiv baġitarju ta’ terminu medju (OTM). Il-Programm ta’ Konverġenza 2012-2015 bidel l-OTM minn 1,0 % għal – 0,5 % tal-PDG; l-OTM il-ġdid jirrifletti kif xieraq ir-rekwiżiti tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Id-defiċit nominali ppjanat fl-2012 jikkonforma mal-iskadenza tal-korrezzjoni tad-defiċit eċċessiv stabbilita fir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tas-7 ta’ Lulju 2009. Għall-2013, il-Programm ta’ Konverġenza jimmira lejn defiċit nominali ta’ 1,4 % tal-PDG, minkejja li t-tnaqqis min-nefqa ppjanat għadu mhux appoġġjat kompletament mill-miżuri. Abbażi tal-bilanċ tal-baġit strutturali (ikkalkulat mill-ġdid) (6), il-Latvja se tqarreb l-OTM tagħha sal-aħħar tal-perijodu tal-Programm ta’ Konverġenza fl-2015. Filwaqt li l-informazzjoni kkalkulata mill-ġdid tindika li l-progress lejn l-OTM huwa inqas minn 0,5 % tal-PDG f’termini strutturali fis-snin aħħarin tal-Programm ta’ Konverġenza, ir-restrizzjoni tan-nefqa prevista tkun tiżgura li r-rata tat-tkabbir tan-nefqa tal-Gvern, meta jittieħdu inkunsiderazzjoni l-miżuri diskrezzjonali fir-rigward tad-dħul, tkun konformi mal-valur referenzjarju tan-nefqa stabbilit fil-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir.
               Fl-istess ħin, il-bidliet fiskali mit-tieni nofs tas-sena 2012 kif adottati mill-Parlament fl-24 ta’ Mejju 2012, li għadhom ma ġewx meqjusa fix-xenarju tal-Programm ta’ Konverġenza iżda li huma rikonoxxuti fl-ittra li takkumpanja l-preżentazzjoni tal-Programm ta’ Konverġenza, jirrappreżentaw riskju għall-kisba tal-miri fl-2013 u fis-snin ta’ wara. Il-proporzjon tad-defiċit tal-amministrazzjoni pubblika li huwa inqas minn 60 % tal-PDG, għandu jiżdied minn 42,6 % tal-PDG fl-2011 għal 46,7 % tal-PDG fl-2014, hekk kif l-awtoritajiet jiffinanzjaw minn qabel rimborżi kbar relatati mal-programm internazzjonali ta’ assistenza finanzjarja, dovuti fil-perijodu 2014-2015, u għandu jonqos għal 38,9 % fl-2015 hekk kif isiru dawn ir-rimborżi.

               (12)

               Il-Latvja għandha ssegwi l-istrateġija li tnaqqas it-tassazzjoni minn fuq ix-xogħol biex titrasferixxiha fuq il-konsum, il-proprjetà u l-użu ta’ riżorsi naturali u ta’ riżorsi oħrajn, filwaqt li ttejjeb il-bilanċ strutturali. Il-piż tat-taxxa relattivament għoli fuq dawk li jaqilgħu pagi baxxi u l-livell għoli ta’ xogħol mhux iddikjarat jindikaw li jeħtieġ li jkun hemm politiki xierqa fis-suq tax-xogħol, li ssir reviżjoni tas-sistema tat-taxxa u tal-benefiċċji u li jiżdiedu l-isforzi biex tiġi indirizzata l-ekonomija klandestina. It-taxxi ambjentali jibqgħu relattivament sottożviluppati u huma profondament iddominati minn tassazzjoni fuq il-fjuwil tal-magni, filwaqt li t-tassazzjoni fuq sorsi oħra ta’ enerġija, fuq it-tniġġis u fuq l-użu tar-riżorsi naturali hija inqas mill-medja tal-UE. L-estensjoni ulterjuri tal-bażi għat-taxxa għal sorsi oħra ta’ tassazzjoni ambjentali, partikolarment it-tniġġis, u t-tassazzjoni li tkopri firxa usa’ ta’ sorsi ta’ enerġija, jistgħu jikkontribwixxu biex jinkisbu l-għanijiet ambjentali, filwaqt li jkun hemm il-possibbiltà li titnaqqas it-tassazzjoni fuq ix-xogħol.

               (13)

               Fil-proċess tar-riforma tal-governanza fiskali li għaddejja bħalissa, il-Latvja hija mistiedna li tiżgura l-adozzjoni tal-Liġi tad-Dixxiplina Fiskali mill-Parlament u li tiżviluppa Liġi ta’ Qafas Baġitarju fit-terminu medju li tappoġġja s-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi. L-adozzjoni tal-Liġi tad-Dixxiplina Fiskali se tkun konformi mal-impenji meħuda mill-Gvern taħt il-programm tal-bilanċ tal-pagamenti; l-abbozz ta’ liġi adottat mill-Gvern ifittex ukoll li jimplimenta fil-leġislazzjoni Latvjana, l-acquis tal-UE li qed jevolvi fil-qasam tal-governanza fiskali. Ladarba tkun adottata u implimentata, il-liġi l-ġdida se ssaħħaħ konsiderevolment il-qafas fiskali fil-Latvja, li bħalissa huwa nieqes minn mekkaniżmu effettiv li jillimita ż-żieda fin-nefqa fi żminijiet ekonomiċi tajbin.

               (14)

               Sabiex tiġi żgurata l-kontinwità tar-riforma fil-pensjonijiet, fl-2013 il-Latvja għandha tistabbilixxi mill-ġdid għal 6 % tal-pagi gross, il-kontribuzzjonijiet obbligatorji għall-iskema ta’ pensjonijiet iffinanzjati b’mod privat, li l-livell tagħhom bħalissa huwa mnaqqas għal 2 % mill-pagi gross.

               (15)

               Jeħtieġ li l-Latvja ssaħħaħ u tirriforma s-sistema tal-assistenza soċjali u tindirizza waħda mill-ogħla rati ta’ qgħad li hemm fl-Unjoni. L-isfida kkaġunata mill-qgħad fost iż-żgħażagħ saret partikolarment evidenti matul il-kriżi, u hija żvelat ukoll spariġġi kbar tal-ħiliet. Ġew imfassla u implimentati politiki attivi speċjali tas-suq tax-xogħol immirati lejn iż-żgħażagħ, inkluż it-taħriġ vokazzjonali, il-volontarjat u s-sussidji fuq il-pagi għaż-żgħażagħ. Madankollu, minħabba l-kobor tal-problema, l-impatt li jħallu dawn l-attivitajiet limitati huwa relattivament żgħir.

               (16)

               Fl-2011, 40 % tal-popolazzjoni Latvjana qed jiffaċċjaw ir-riskju tal-faqar u l-esklużjoni soċjali, u dan il-fatt għandu riperkussjonijiet fuq l-impjegabbiltà tal-forza tax-xogħol u fuq il-prospetti ta’ tkabbir fil-ġejjieni. Il-Latvja adottat Strateġija li tirrigwarda Sistema ta’ Protezzjoni Soċjali ta’ Emerġenza. Il-politiki tal-Gvern biex inaqqsu l-faqar huma kkonċentrati fuq it-tnaqqis tal-inugwaljanzi fl-introjtu, fuq inqas piż tat-taxxa għal familji li jaħdmu u fuq aċċess akbar għas-suq tax-xogħol. Madankollu, il-Latvja tonfoq relattivament ftit fuq il-protezzjoni soċjali, u t-trasferimenti soċjali għandhom biss impatt baxx fuq it-tnaqqis tal-faqar, billi sehem kbir tat-trasferimenti soċjali jitqassam lura mill-ġdid lil dawk li jaqilgħu paga medja jew għolja. In-nefqa fuq il-benefiċċji bbażati fuq il-mezzi hija baxxa, filwaqt li l-impjiegi pubbliċi temporanji b’pagi baxxi jissodisfaw parzjalment ir-rwol tas-sistema ta’ protezzjoni soċjali. It-tfassil tal-benefiċċji ta’ assistenza soċjali jinkludi wkoll nases ta’ faqar u qgħad, apparti l-fatt li jsir abbuż mis-sistema. Minn gvern lokali għall-ieħor, teżisti inugwaljanza kbira fl-aċċess għall-assistenza soċjali u n-nuqqas ta’ trasparenza jikkomplika l-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet li jibbaża fuq il-provi. L-isfidi tal-qgħad għal żmien twil u tal-qgħad fost iż-żgħażagħ saru partikolarment evidenti matul il-kriżi. Ħafna miż-żgħażagħ li jinsabu qiegħda, m’għandhomx kwalifiki professjonali. L-għadd ta’ żgħażagħ li jinsabu barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (NEET), huwa relattivament għoli. Għandhom jittieħdu miżuri, f’konformità mas-sejbiet tal-grupp ta’ azzjoni konġunta bejn il-Latvja u l-Kummissjoni, fir-rigward tal-qgħad fost iż-żgħażagħ.

               (17)

               Il-Latvja għandha ttejjeb ulterjorment l-effiċjenza fl-enerġija u tippromwovi l-kompetizzjoni f’netwerks ewlenin tal-enerġija filwaqt li ttejjeb il-konnettività tan-netwerks tal-enerġija tal-UE. Is-sistema tat-taxxa ma tipprovdix biżżejjed inċentivi biex jitnaqqsu l-ispejjeż tal-enerġija u biex il-konsum u l-investiment jiffavorixxu prodotti li jużaw l-enerġija b’mod effiċjenti (il-vetturi tat-trasport, l-iżolament tal-bini, is-sistemi tat-tisħin). Is-swieq tal-enerġija fil-Latvja għadhom iddominati mill-monopolji. Għal raġunijiet storiċi, is-swieq tal-gass u tal-elettriku huma miftuma sew minn dawk ta’ Stati Membri oħra.

               (18)

               L-ineffiċjenzi fis-sistema tal-ġustizzja ċivili għandhom impatt negattiv fuq in-negozji u fuq l-ambjent ekonomiku, minħabba li jiżdiedu r-riskji u l-ispejjeż biex isir negozju. Hemm ħafna xogħol b’lura b’rabta ma’ proċedimenti f’każijiet ċivili u kummerċjali fil-qrati tal-ewwel u tat-tieni istanza, speċjalment fir-rigward tal-obbligi kuntrattwali u tal-insolvenzi. Il-prestazzjoni professjonali tal-imħallfin għandha tiġi evalwata. Titjib ulterjuri fis-sistema ta’ liġi dwar l-insolvenza huwa ġustifikat.

               (19)

               Minkejja l-kisbiet edukattivi relattivament kbar, parti sinifikanti mill-forza tax-xogħol m’għandhiex kwalifiki professjonali u l-aċċess tagħha għall-edukazzjoni superjuri huwa limitat. L-universitajiet jiksbu riżultati baxxi fil-klassifikazzjonijiet dinjija u huma kkaratterizzati minn dgħufija fil-kompetittività internazzjonali u fil-governanza tagħhom. In-nuqqas ta’ kooperazzjoni bejn l-universitajiet, l-istituzzjonijiet tar-riċerka u n-negozji jaffettwa l-prestazzjoni fil-qasam tal-innovazzjoni li hija baxxa ħafna. Hemm nuqqas ta’ strateġija sistematika u effettiva fil-qasam tar-riċerka u tal-innovazzjoni. Barra minn hekk, in-nefqa fl-iżvilupp u r-riċerka (Ż&R) tan-negozji Latvjani hija l-aktar waħda baxxa fl-Unjoni.

               (20)

               Il-Latvja daħlet għal għadd ta’ impenji bħala parti mill-Patt Euro Plus. Dawn l-impenji, u l-implimentazzjoni tal-impenji ppreżentati fl-2011, jikkonċernaw it-trawwim tal-impjiegi, it-titjib tal-kompetittività, it-tisħiħ tas-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi u t-tisħiħ tal-istabbiltà finanzjarja. Il-Kummissjoni vvalutat l-implimentazzjoni tal-impenji tal-Patt Euro Plus. Fir-rakkomandazzjonijiet t’hawn taħt ġew ikkunsidrati r-riżultati ta’ din il-valutazzjoni.

               (21)

               Fil-kuntest tas-Semestru Ewropew, il-Kummissjoni wettqet analiżi komprensiva tal-politika ekonomika tal-Latvja. Hija vvalutat il-Programm ta’ Konverġenza u l-Programm Nazzjonali ta’ Riforma. Mhux biss qieset ir-rilevanza tagħhom għall-politika fiskali u soċjoekonomika sostenibbli fil-Latvja imma qieset ukoll il-konformità tagħhom mar-regoli u mal-gwida tal-UE, fid-dawl tal-ħtieġa li tissaħħaħ il-governanza ekonomika kumplessiva tal-Unjoni billi jingħata kontribut fil-livell tal-UE għad-deċiżjonijiet nazzjonali futuri. Ir-rakkomandazzjonijiet tagħha skont is-Semestru Ewropew huma riflessi fir-Rakkomandazzjonijiet (1) sa (7) hawn taħt..

               (22)

               Fid-dawl ta’ din il-valutazzjoni, il-Kunsill eżamina l-Programm ta’ Konverġenza tal-Latvja, u l-opinjoni tiegħu (7) hija riflessa b’mod partikolari fir-rakkomandazzjoni (1) ta’ hawn taħt,

         B’DAN JIRRAKKOMANDA li l-Latvja tieħu azzjoni fil-perijodu 2012-2013 biex:

               1.

               Tiżgura progress ippjanat lejn il-korrezzjoni f’waqtha tad-defiċit eċċessiv. Għal din il-fini, timplimenta l-baġit għas-sena 2012 kif previst u tasal għall-isforz fiskali speċifikat fir-rakkomandazzjoni tal-Kunsill skont il-proċedura ta’ defiċit eċċessiv. B’segwitu għal dan, timplimenta strateġija baġitarja, appoġġjata minn miżuri strutturali speċifikati biżżejjed, għas-sena 2013 u għas-snin ta’ wara, bil-għan li tagħmel progress sodisfaċenti lejn l-OTM, u li tirrispetta l-valur referenzjarju tan-nefqa. Tuża d-dħul ċikliku li jkun akbar milli previst biex jitnaqqas id-dejn tal-Gvern.

               2.

               Timplimenta miżuri li jnaqqsu t-tassazzjoni minn fuq ix-xogħol biex jitrasferixxuha fuq il-konsum, il-proprjetà u l-użu ta’ riżorsi naturali u ta’ riżorsi oħrajn, filwaqt li ttejjeb il-bilanċ strutturali; tiżgura l-adozzjoni tal-Liġi tad-Dixxiplina Fiskali u tiżviluppa Liġi ta’ Qafas Baġitarju fit-terminu medju li tappoġġja s-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi; mis-sena 2013 tistabbilixxi mill-ġdid għal 6 % tal-pagi gross, il-kontribuzzjonijiet obbligatorji għall-iskema ta’ pensjonijiet iffinanzjati b’mod privat.

               3.

               Tieħu miżuri li jnaqqsu l-qgħad fit-tul u l-qgħad fost iż-żgħażagħ billi tiġġieled kontra t-tluq bikri mill-iskola, tippromwovi edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali aktar effettivi u l-komponent tal-apprendistati tagħha, li jkunu aktar effiċjenti, issaħħaħ il-kwalità, il-firxa u l-effettività tal-politika attiva tas-suq tax-xogħol u tal-komponent tat-taħriġ tagħha, u permezz ta’ skema effettiva ta’ sussidju tal-pagi.

               4.

               Tindirizza r-rati għoljin ta’ faqar u ta’ esklużjoni soċjali billi tirriforma s-sistema tal-assistenza soċjali sabiex tagħmilha aktar effiċjenti, filwaqt li toffri protezzjoni aħjar lil foqra. Tiżgura immirar aħjar u żżid l-inċentivi għax-xogħol.

               5.

               Tħeġġeġ ulterjorment l-effiċjenza enerġetika billi timplimenta miżuri u tipprovdi inċentivi għat-tnaqqis tal-ispejjeż tal-enerġija u billi torjenta l-konsum lejn prodotti li jużaw l-enerġija b’mod effiċjenti, inklużi vetturi, binjiet u sistemi ta’ tisħin. Tippromwovi l-kompetizzjoni fin-netwerks ewlenin tal-enerġija u ttejjeb il-konnettività man-netwerks tal-enerġija tal-UE.

               6.

               Tieħu miżuri biex ittejjeb il-ġestjoni u l-effiċjenza tas-sistema ġuridika, b’mod partikolari biex tnaqqas ix-xogħol b’lura u tqassar it-tul ta’ żmien tal-proċeduri. Tieħu passi biex ittejjeb is-sistema tal-insolvenza u l-liġijiet dwar il-medjazzjoni.

               7.

               Tkompli bir-riformi fl-edukazzjoni superjuri billi, fost l-oħrajn, timplimenta mudell ġdid tal-iffinanzjar li jippremja l-kwalità, li jsaħħaħ ir-rabtiet mal-bżonnijiet tas-suq u mal-istituzzjonijiet tar-riċerka, u li jevita l-frammentazzjoni tar-riżorsi tal-baġit. Tfassal u timplimenta politika effettiva dwar ir-riċerka u l-innovazzjoni li tinkoraġġixxi lill-kumpaniji biex jagħmlu xi innovazzjonijiet, inkluż permezz ta’ inċentivi ta’ taxxa, ta’ titjib fl-infrastruttura u ta’ razzjonalizzazzjoni tal-istituzzjonijiet tar-riċerka.

      Magħmul fi Brussell, l-10 ta’ Lulju 2012.

            Għall-Kunsill

            Il-President

         V. SHIARLY

      (1)  ĠU L 209, 2.8.1997, p. 1.

      (2)  Miżmuma għall-2012 bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2012/238/UE tas-26 ta’ April 2012 dwar linji gwida għal-linji politiċi tal-Istati Membri dwar l-impjiegi (ĠU L 119, 4.5.2012, p. 47).

      (3)  ĠU C 215, 21.7.2011, p. 8.

      (4)  ĠU L 306, 23.11.2011, p. 25.

      (5)  ĠU L 79, 25.3.2009, p. 39.

      (6)  Il-bilanċ aġġustat ċiklikament, mingħajr il-miżuri ta’ darba u l-miżuri temporanji, ikkalkulat mill-ġdid mis-servizzi tal-Kummissjoni fuq il-bażi tal-informazzjoni pprovduta fil-programm, permezz ta’ metodoloġija maqbula b’mod komuni.

      (7)  Skont l-Artikolu 9(2) tar-Regolament (KE) Nru 1466/97.


title: Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tat- 12 ta’ Lulju 2011 dwar il-Programm Nazzjonali ta' Riforma 2011 tar-Rumanija u li tagħti opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta' Konverġenza aġġornat tar-Rumanija 2011-2014

text:
               22.7.2011

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               C 216/6

         RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL
   tat-12 ta’ Lulju 2011
   dwar il-Programm Nazzjonali ta' Riforma 2011 tar-Rumanija u li tagħti opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta' Konverġenza aġġornat tar-Rumanija 2011-2014
   2011/C 216/03
   IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA,
   Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u partikolarment l-Artikolu 121(2) u l-Artikolu 148(4) tiegħu,
   Wara li kkunsidra r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1466/97 tas-7 ta’ Lulju 1997 dwar it-tisħiħ tas-sorveljanza ta' pożizzjonijiet ta' baġit u s-sorveljanza u l-koordinazzjoni ta' politika ekonomika (1), u partikolarment l-Artikolu 9(3) tiegħu,
   Wara li kkunsidra r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea,
   Wara li kkunsidra l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew,
   Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Impjiegi,
   Wara li ġie kkonsultat il-Kumitat Ekonomiku u Finanzjarju,
   Billi:

               (1)

               Fis-6 ta' Mejju 2009, il-Kunsill adotta d-Deċiżjoni 2009/459/KE (2) biex ikun hemm disponibbli assistenza finanzjarja għar-Rumanija fuq terminu medju għall-perjodu ta' tliet snin skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 143 tat-Trattat. Il-Memorandum ta' Qbil li jakkumpanjaha, iffirmat fit-23 ta' Ġunju 2009 u s-supplimenti suċċessivi tiegħu jistipulaw il-kundizzjonijiet tal-politika ekonomika li fuqhom kien ibbażat l-għoti tal-għajnuna finanzjarja. Id-Deċiżjoni 2009/459/KE kienet emendata fis-16 ta' Marzu 2010 permezz tad-Deċiżjoni 2010/183/EU (3). Wara li r-Rumanija implimentat b'suċċess il-programm, u hekk kif kien hemm aġġustament parzjali tal-kont kurrenti minħabba d-dgħjufijiet strutturali li għad hemm fis-swieq tal-prodott u tax-xogħol tar-Rumanija u li jagħmlu lill-pajjiż sensittiv għax-xokkijiet fil-prezz internazzjonali, fit-12 ta' Mejju 2011, il-Kunsill adotta d-Deċiżjoni 2011/288/UE (4) biex ikun hemm għad-disponibilità tar-Rumanija għajnuna finanzjarja prekawzjonarja fuq terminu ta' żmien medju għal perjodu ta' tliet snin skont l-Artikolu 143 tat-Trattat. Il-Memorandum ta' Qbil li jakkumpanjaha ġie ffirmat fid-29 ta' Ġunju 2011.

               (2)

               Fis-26 ta’ Marzu 2010, il-Kunsill Ewropew qabel mal-proposta tal-Kummissjoni li tvara strateġija ġdida għall-impjiegi u t-tkabbir, Ewropa 2020, imsejsa fuq koordinazzjoni msaħħa tal-politiki ekonomiċi, li tiffoka fuq l-oqsma ewlenin fejn jeħtieġ azzjoni biex tingħata spinta lill-potenzjal tal-Ewropa għat-tkabbir sostenibbli u l-kompetittività.

               (3)

               Fit-13 ta’ Lulju 2010, il-Kunsill adotta rakkomandazzjoni dwar il-linji gwida ġenerali għall-politiki ekonomiċi tal-Istati Membri u l-Unjoni (mill-2010 sal-2014) u fil-21 ta’ Ottubru 2010 adotta deċiżjoni dwar il-linji gwida għall-politiki dwar l-impjiegi tal-Istati Membri (5), li flimkien jagħmlu l-“linji gwida integrati”. L-Istati Membri ġew mistiedna jqisu l-linji gwida integrati fil-politiki ekonomiċi u tal-impjiegi nazzjonali tagħhom.

               (4)

               Fit-12 ta’ Jannar 2011, il-Kummissjoni adottat l-ewwel Stħarriġ Annwali tat-Tkabbir, li kien il-bidu ta’ ċiklu ġdid ta’ governanza ekonomika fl-UE u l-ewwel semestru Ewropew ta’ koordinazzjoni integrata u ex ante ta’ politika, imsejjes fuq l-istrateġija Ewropa 2020.

               (5)

               Fil-25 ta’ Marzu 2011, il-Kunsill Ewropew endorsja l-prijoritajiet għall-konsolidazzjoni fiskali u r-riforma strutturali (bi qbil mal-konklużjonijiet tal-Kunsill tal-15 ta’ Frar u s-7 ta’ Marzu 2011 u b'żieda mal-Istħarriġ Annwali tat-Tkabbir mill-Kummissjoni). Hu saħaq il-ħtieġa li tingħata prijorità lir-restawr ta’ baġits tajbin u s-sostenibilità fiskali, lit-tnaqqis tal-qgħad permezz ta’ riformi fis-suq tax-xogħol u li jsiru sforzi ġodda biex jittejjeb it-tkabbir. Talab lill-Istati Membri biex isarrfu dawn il-prijoritajiet f'miżuri konkreti li jiġu inklużi fil-Programmi ta’ Stabilità jew ta’ Konverġenza u fil-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma.

               (6)

               Fil-25 ta’ Marzu 2011, il-Kunsill Ewropew stieden ukoll lill-Istati Membri parteċipi fil-Patt Euro Plus biex jippreżentaw l-impenji tagħhom fil-ħin għall-inklużjoni fil-Programmi ta’ Stabilità jew ta’ Konverġenza tagħhom u fil-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma tagħhom.

               (7)

               Fit-2 ta' Mejju 2011, ir-Rumanija ressqet il-Programm ta’ Konverġenza aġġornat għall-2011 li jkopri l-perjodu 2011-2014 u l-Programm Nazzjonali ta’ Riforma għall-2011. Dawn iż-żewġ programmi ġew ivvalutati fl-istess waqt.

               (8)

               Bejn l-2002 u l-2008 l-ekonomija Rumena bdiet tikber b'mod qawwi, bi tkabbir reali tal-PDG ikun medja ta' 6,3 %, aktar mil-livell ta' tkabbir potenzjali tiegħu. It-tkabbir ekonomiku kien primarjament immexxi mid-domanda domestika hekk kif kreditu b'saħħtu u żviluppi fil-paga bdew jagħtu spinta 'l quddiem lill-konsum u lill-investiment privat. Dan it-tkabbir kien alimentat ukoll minn influssi ta' kapital barrani, li wassal għal tkabbir mgħaġġel wisq (overheating) u żbilanċi esterni u fiskali mhux sostenibbli. Id-defiċit tal-kont kurrenti laħaq massimu ta' 13,4 % tal-PDG fl-2007 u naqas biss marġinalment għal 11,6 % tal-PDG fl-2008. Skont il-valutazzjoni dwar is-sostenibbiltà fit-tul l-aktar riċenti tal-Kummissjoni, jidher li r-riskji fir-rigward tas-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi huma għoljin. Madankollu, din il-valutazzjoni għadha mhux qed tieħu kont tal-miżuri dwar ir-riforma komprensiva tal-pensjonijiet li ttieħdu fl-2010, li tejbu sostanzjalment is-sostenibbiltà fit-tul tas-sistema tal-pensjonijiet tar-Rumanija. Il-livell għoli ta' self estern kien immexxi minn politika fiskali proċiklika, b'defiċits ewlenin li jiżdiedu minn 1,2 % tal-PDG fl-2005 għal 5,7 % tal-PDG fl-2008 bħala riżultat ta' telf baġitarju rikorrenti, l-aktar fir-rigward tal-infiq li qed isir bħalissa. Il-kriżi finanzjarja u t-tnaqqis fir-ritmu ekonomiku fuq livell globali li jirriżulta minn din il-kriżi, żiedu l-evitar tar-riskju fost l-investituri, u dan wassal għal restrizzjoni sinifikanti fuq il-flussi tal-kapital lejn ir-Rumanija. Ma kienx hemm żieda fil-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol minkejja l-kundizzjonijiet ekonomiċi favorevoli u r-rata ta' impjiegi nbidlet ftit ħafna waqt is-snin ta' tkabbir. Ir-rata ta' impjieg imbagħad naqset għal 63,3 % sal-2010 filwaqt li r-rata tal-qgħad żdiedet minn 5,8 % fl-2008 għal 7,3 % fl-2010 bħala riżultat tat-tnaqqis fir-ritmu ekonomiku. Il-livell tal-qgħad baqa' partikolarment għoli fost gruppi vulnerabbli, pereżempju l-popolazzjoni Rom. F'dan l-isfond u hekk kif kienu qed jaffrontaw ħtiġijiet finanzjarji privati kbar, l-awtoritajiet Rumeni talbu għall-għajnuna finanzjarja internazzjonali u dik tal-UE f'Mejju 2009.

               (9)

               Wara implimentazzjoni b'suċċess tal-programm ta' aġġustament UE-FMI u sabiex ikun ikkonsolidat dan il-ksib pożittiv, kien innegozzjat mal-awtoritajiet programm prekawzjonarju UE-FMI għall-2011-2013. Dak il-programm il-ġdid ikompli l-konsolidazzjoni fiskali, ir-riformi ta' governanza fiskali u l-ħarsien tal-istabilità finanzjarja mibdija bil-programm għall-2009-2011. Barra dan, jenfasizza ħafna r-riformi strutturali fis-swieq tal-prodott (fis-setturi tal-enerġija u t-trasport) u tax-xogħol meħtieġa sabiex jiġi sfruttat il-potenzjal għal tkabbir li għandha r-Rumanija, iħeġġeġ il-ħolqien tal-impjiegi u jżid l-impenn tal-fondi tal-UE. Ir-Rumanija tibqa' fit-triq it-tajba sabiex tikseb l-għan tad-defiċit tal-kontanti ta' 4,4 % tal-PDG fl-2011 (taħt il-5 % tal-PDG f'termini tas-Sistema Ewropea tal-Kontabilità). Dan jipprovdi wkoll bażi xierqa biex tintlaħaq il-mira tad-defiċit ta' taħt it-3 % tal-PDG għall-2012, għalkemm ikunu jridu jittieħdu miżuri addizzjonali skont it-tbassir għar-rebbiegħa 2011 tas-rervizzi tal-Kummissjoni. L-awtoritajiet ħadu wkoll passi sabiex jilħqu l-objettivi għar-riforma strutturali tal-programm il-ġdid u jkomplu jżommu l-istabilità finanzjarja.

               (10)

               Abbażi tal-valutazzjoni tal-Programm ta’ Konverġenza aġġornat skont ir-Regolament (KE) Nru 1466/97, il-Kunsill jaħseb li l-assunzjonijiet makroekonomiċi sottostanti għall-proġettazzjonijiet fil-programm huma plawsibbli. Il-Programm ta' Konverġenza għandu l-għan li jikkoreġi d-defiċit eċċessiv sal-2012, skadenza stabbilita mill-Kunsill fir-rakkomandazzjoni tiegħu tas-16 ta' Frar 2010. Il-programm jimmira defiċits nominali ta' 2,6 % tal-PDG fl-2013 u ta' 2,1 % tal-PDG fl-2014, bil-konsolidazzjoni prevista tkun ibbażata l-aktar fuq in-nefqa. Skont il-bilanċ strutturali kkalkulat mill-ġdid mis-servizzi tal-Kummissjoni, l-objettiv ta' terminu medju (OTM) mhux se jintlaħaq fil-perjodu tal-programm. L-istrateġija ta' konsolidazzjoni tidher li diġà hija ingranata bit-titjib strutturali jkun ikkonċentrat fl-2011 u l-2012. Bil-kontra ta' dan, ma hemm l-ebda titjib fil-bilanċ strutturali fl-2013 u fl-2014. It-triq tad-defiċit prevista hija waħda xierqa fl-2011 u l-2012, iżda mhux fl-2013 u l-2014. Ir-riskji prinċipali għall-miri baġitarji huma r-riskji tal-implimentazzjoni, l-arretrati tal-intrapriżi tal-istat li jirrappreżentaw obbligazzjoni kontinġenti importanti għall-baġit u r-riservi espressi mill-Kummissjoni (Eurostat) fir-rigward tan-notifika dwar il-proċedura għal defiċit eċċessiv tar-Rumanija (6). Fid-dawl ta' dan, ir-Rumanija impenjat ruħha li tagħti prijorità għat-titjib il-ġbir tal-istatistika dwar il-finanzi tal-gvern fl-ESA 95 fi ħdan l-Istitut Nazzjonali tal-Istatistika.

               (11)

               Ir-Rumanija kkomunikat l-impenji tagħha skont il-Patt Euro Plus fil-Programm Nazzjonali ta' Riforma u l-Programm ta' Konverġenza tagħha, li kienu sottomessi fit-2 ta' Mejju 2011. Il-maġġoranza ta' dawn l-impenji kienu jew qiegħdin fil-proċess li jkunu implimentati bħala parti mill-programm ta' assistenza finanzjarja fuq terminu medju u huma ġeneralment xierqa sabiex jindirizzaw sfidi eżistenti skont il-Patt.

               (12)

               Il-Kummissjoni vvalutat il-Programm ta' Konverġenza u l-Programm Nazzjonali ta' Riforma, inkluż l-impenji tal-Patt Euro Plus. Mhux biss qieset ir-rilevanza tagħhom għall-politika sostenibbli fiskali u soċjoekonomika fir-Rumanija imma qieset ukoll il-konformità tagħhom mar-regoli u l-gwida tal-UE, minħabba l-ħtieġa tat-tisħiħ tal-governanza ekonomika kumplessiva tal-UE billi jiġi pprovdut kontribut fil-livell tal-UE għad-deċiżjonijiet nazzjonali futuri.

               (13)

               Fid-dawl ta’ din il-valutazzjoni, meta jitqiesu wkoll ir-Rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill skont l-Artikolu 126(7) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea tas-16 ta’ Frar 2010, il-Kunsill eżamina l-aġġornament tal-2011 tal-Programm ta’ Konverġenza tar-Rumanija u l-opinjoni tiegħu (7) hija riflessa fir-rakkomandazzjoni ta' hawn isfel. Wara li kkunsidra l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew tal-25 ta’ Marzu 2011, il-Kunsill eżamina l-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tar-Rumanija,

         JIRRAKKOMANDA li r-Rumanija:
   Timplimenta l-miżuri stabbiliti fid-Deċiżjoni 2009/459/KE hekk kif emendata bid-Deċiżjoni 2010/183/UE, kif ukoll il-miżuri stabbiliti fid-Deċiżjoni 2011/288 u speċifikati aktar fil-Memorandum ta' Qbil tat-23 ta' Ġunju 2009 u s-supplimenti sussegwenti tiegħu, u fil-Memorandum ta' Qbil tad-29 ta' Ġunju 2011 u s-supplimenti sussegwenti tiegħu.

      Magħmul fi Brussell, it-12 ta’ Lulju 2011.

            Għall-Kunsill

            Il-President

         J. VINCENT-ROSTOWSKI

      (1)  ĠU L 209, 2.8.1997, p. 1.

      (2)  ĠU L 150, 13.6.2009, p. 8.

      (3)  ĠU L 83, 30.3.2010, p. 19.

      (4)  ĠU L 132, 19.5.2011, p. 15.

      (5)  Miżmuma għall-2011 permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2011/308/UE tad-19 ta’ Mejju 2011 dwar il-linji gwida għall-politika tal-Istati Membri dwar l-impjiegi (ĠU L 138, 26.5.2011, p. 56).

      (6)  L-Eurostat wera riservi li għandu fir-rigward tal-kwalità taċ-ċifri Rumeni tal-proċedura ta' defiċit eċċessiv minħabba:

               (i)

               inċertezzi dwar l-impatt ta' xi korporazzjonijiet pubbliċi fuq id-defiċit tal-amministrazzjoni pubblika,

               (ii)

               ir-rappurtar tal-kategoriji ESA95 “kontijiet oħra riċevibbli u pagabbli”,

               (iii)

               in-natura u l-impatt ta' xi tranżazzjonijiet finanzjarji u

               (iv)

               il-konsolidazzjoni tal-flussi intragovernattivi.

      (7)  Previst fl-Artikolu 9(3) tar-Regolament (KE) Nru 1466/97.


title: Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2017/761 tas-26 ta' April 2017 dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali

text:
               29.4.2017

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               L 113/56

         RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUMMISSJONI (UE) 2017/761
   tas-26 ta' April 2017
   dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali
   IL-KUMMISSJONI EWROPEA,
   Wara li kkunsidrat it-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b'mod partikolari l-Artikolu 292 tiegħu
   Billi:

               (1)

               Skont l-Artikolu 3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, l-għanijiet tal-Unjoni huma, fost oħrajn, li tippromwovi l-benesseri tal-popli tagħha u li taħdem għall-iżvilupp sostenibbli tal-Ewropa msejjes fuq ekonomija soċjali tas-suq kompetittiva ħafna li timmira għal-livell massimu ta' impjiegi u progress soċjali. L-Unjoni għandha tiġġieled kontra l-esklużjoni soċjali u d-diskriminazzjoni u tippromwovi l-ġustizzja u l-protezzjoni soċjali, l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, is-solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet u l-protezzjoni tad-drittijiet tat-tfal.

               (2)

               Skont l-Artikolu 9 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, fid-definizzjoni u fl-implimentazzjoni tal-politiki u l-attivitajiet tagħha, l-Unjoni għandha tqis il-ħtiġijiet marbuta mal-promozzjoni ta' livell għoli ta' impjiegi, mal-garanzija ta' protezzjoni soċjali xierqa, mal-ġlieda kontra l-esklużjoni soċjali kif ukoll ma' livell għoli ta' edukazzjoni, taħriġ u protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem.

               (3)

               L-Artikolu 151 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea jipprovdi li l-Unjoni u l-Istati Membri, waqt li jżommu f'moħħhom id-drittijiet soċjali fundamentali bħal dawk stabbiliti fil-Karta Soċjali Ewropea li ġiet iffirmata f'Turin fit-18 ta' Ottubru 1961 u l-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema tal-1989, bħala l-objettivi tagħhom għandu jkollhom il-promozzjoni tal-impjieg, it-titjib tal-kondizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol, sabiex jagħmlu possibli l-armonizzazzjoni tagħhom waqt li jitkompla t-titjib, il-protezzjoni soċjali xierqa, id-djalogu bejn min imexxi u l-ħaddiema, l-iżvilupp tar-riżorsi umani bl-għan ta' livell għoli ta' impjieg li jdum għal żmien twil u l-ġlieda kontra l-esklużjoni.

               (4)

               L-Artikolu 152 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea jipprovdi li l-Unjoni tirrikonoxxi u tippromwovi r-rwol tas-sħab soċjali fil-livell tagħha, meta titqies id-diversità tas-sistemi nazzjonali. Għandha tiffaċilita d-djalogu bejniethom u għandha tirrispetta l-awtonomija tagħhom.

               (5)

               Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, ipproklamata għall-ewwel darba fil-Kunsill Ewropew ta' Nizza fis-7 ta' Diċembru 2000, tissalvagwardja u tippromwovi numru ta' prinċipji fundamentali li huma essenzjali għall-mudell soċjali Ewropew. Id-dispożizzjonijiet ta' din il-Karta huma indirizzati għall-istituzzjonijiet, għall-korpi, għall-uffiċċji, u għall-aġenziji tal-Unjoni bir-rispett dovut għall-prinċipju tas-sussidjarjetà u għall-Istati Membri biss meta jkunu qed jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni.

               (6)

               It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea fih dispożizzjonijiet li jistabbilixxu l-poteri tal-Unjoni relatati fost oħrajn mal-moviment liberu tal-ħaddiema (l-Artikoli 45 sa 48), mad-dritt ta' stabbiliment (l-Artikoli 49 sa 55), mal-politika soċjali (l-Artikoli 151 sa 161), mal-promozzjoni tad-djalogu bejn min imexxi u l-ħaddiema (l-Artikolu 154), inklużi ftehimiet konklużi u implimentati fil-livell tal-Unjoni (l-Artikolu 155), mal-paga ugwali għall-ħaddiema maskili u femminili għal xogħol ugwali (l-Artikolu 157), mal-kontribuzzjoni għall-iżvilupp tal-kwalità tal-edukazzjoni u tat-taħriġ vokazzjonali (l-Artikoli 165 u 166), mal-azzjoni tal-Unjoni li tikkomplementa politiki nazzjonali u li trawwem il-kooperazzjoni fil-qasam tas-saħħa (l-Artikolu 168), mal-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali (l-Artikoli 174 sa 178), mal-formulazzjoni, u mas-sorveljanza tal-implimentazzjoni, tal-linji gwida ġenerali tal-politiki ekonomiċi (l-Artikolu 121), mal-formulazzjoni, u mal-eżaminazzjoni tal-implimentazzjoni tal-linji gwida dwar l-impjiegi (l-Artikolu 148) u b'mod aktar ġenerali, mal-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni (l-Artikoli 114 sa 117).

               (7)

               Il-Parlament Ewropew talab għal Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali solidu biex isaħħaħ id-drittijiet soċjali u jkollu impatt pożittiv fuq il-ħajja tan-nies fiż-żmien qasir u medju u jippermetti l-appoġġ għall-kostruzzjoni Ewropea fis-seklu 21 (1). Il-Kunsill Ewropew enfasizza li jeħtieġ li tiġi indirizzata n-nuqqas ta' sigurtà ekonomika u soċjali bħala kwistjoni ta' prijorità u talab għall-ħolqien ta' futur promettenti għal kulħadd, li jissalvagwardja l-mod tal-għajxien tagħna u li jipprovdi opportunitajiet aħjar liż-żgħażagħ. (2) Il-mexxejja ta' 27 Stat Membru u tal-Kunsill Ewropew, tal-Parlament Ewropew u tal-Kummissjoni Ewropea, fl-aġenda ta' Ruma impenjaw ruħhom li jaħdmu lejn Ewropa soċjali. Dak l-impenn huwa msejjes fuq il-prinċipji tat-tkabbir sostenibbli u l-promozzjoni tal-progress ekonomiku u soċjali, kif ukoll il-koeżjoni u l-konverġenza, filwaqt li jħares l-integrità tas-suq intern (3). Is-sħab soċjali impenjaw ruħhom li jkomplu jikkontribwixxu għal Ewropa li tipprovdi għall-ħaddiema u għall-intrapriżi tagħha (4).

               (8)

               It-tlestija tas-suq uniku Ewropew fl-aħħar deċennji kienet akkompanjata mill-iżvilupp ta' acquis soċjali solidu li rriżulta fi progress fil-moviment liberu, fil-kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol, fl-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, fis-saħħa u s-sigurtà fuq ix-xogħol, fil-protezzjoni soċjali u fl-edukazzjoni u t-taħriġ. L-introduzzjoni tal-euro pprovdiet l-Unjoni b'munita komuni stabbli maqsuma bejn 340 miljun ċittadin f'19-il Stat Membru, li ffaċilitat il-ħajja ta' kuljum tagħhom u tipproteġihom kontra l-instabbiltà finanzjarja. L-Unjoni wkoll kibret b'mod konsiderevoli, żiedet l-opportunitajiet ekonomiċi u l-promozzjoni tal-progress soċjali madwar il-kontinent.

               (9)

               Is-swieq tax-xogħol u s-soċjetajiet qed jevolvu b'rata mgħaġġla, b'opportunitajiet ġodda u bi sfidi ġodda li jirriżultaw mill-globalizzazzjoni, mir-rivoluzzjoni diġitali, mill-mudelli tax-xogħol li qed jinbidlu u mill-iżviluppi soċjetali u demografiċi. L-isfidi, bħall-inugwaljanza sinifikanti, il-qgħad fit-tul u fost iż-żgħażagħ jew is-solidarjetà interġenerazzjonali, ħafna drabi huma simili fost l-Istati Membri minkejja li fi gradi differenti.

               (10)

               L-Ewropa wriet ir-rieda tagħha li tegħleb il-kriżi finanzjarja u ekonomika, u bħala riżultat ta' azzjoni determinata, l-ekonomija tal-Unjoni issa hija aktar stabbli, b'livelli ta' impjieg għoljin bla preċedent u bi tnaqqis gradwali fil-qgħad. Madankollu, il-konsegwenzi soċjali tal-kriżi kienu estensivi — minn qgħad fost iż-żgħażagħ u fit-tul għal riskju tal-faqar — u l-indirizzar ta' dawk il-konsegwenzi jibqa' prijorità urġenti.

               (11)

               Fil-biċċa l-kbira tagħhom, l-isfidi soċjali u tal-impjiegi li qed tiffaċċja l-Ewropa huma riżultat tat-tkabbir relattivament modest, li huwa msejjes fuq il-potenzjal mhux sfruttat f'termini tal-parteċipazzjoni fl-impjiegi u fil-produttività. Il-progress ekonomiku u soċjali huma marbutin flimkien, u l-istabbiliment ta' Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali għandu jkun parti mill-isforzi usa' biex jinbena mudell ta' tkabbir aktar inklussiv u sostenibbli billi tittejjeb il-kompetittività tal-Ewropa u ssir post aħjar biex fiha jsiru investimenti, jinħolqu l-impjiegi u titrawwem il-koeżjoni soċjali.

               (12)

               L-għan tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali hu li jservi bħala gwida lejn riżultati tal-impjieg u soċjali effiċjenti meta jiġu indirizzati l-isfidi kurrenti u futuri li huma direttament immirati biex jissodisfaw il-ħtiġijiet essenzjali tan-nies, u jiżguraw l-approvazzjoni u l-implimentazzjoni tad-drittijiet soċjali.

               (13)

               Aktar enfasi fuq il-prestazzjoni tal-impjieg u soċjali hi partikolarment importanti biex tiżdied ir-reżiljenza u biex l-Unjoni Ekonomika u Monetarja ssir aktar profonda. Għal din ir-raġuni, il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali hu primarjament maħsub għaż-żona tal-euro iżda hu applikabbli għall-Istati Membri kollha li jixtiequ jkunu parti minnu.

               (14)

               Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jesprimi l-prinċipji u d-drittijiet essenzjali għal swieq tax-xogħol u sistemi ta' protezzjoni soċjali ġusti u li jaħdmu tajjeb fl-Ewropa tas-seklu 21. Jafferma mill-ġdid xi wħud mid-drittijiet li huma diġà preżenti fl-acquis tal-Unjoni, u jżid prinċipji ġodda li jindirizzaw l-isfidi li jirriżultaw minn żviluppi soċjetali, teknoloġiċi u ekonomiċi.

               (15)

               Il-prinċipji stabbiliti fil-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jikkonċernaw liċ-ċittadini tal-Unjoni u liċ-ċittadini ta' pajjiżi terzi b'residenza legali. Meta prinċipju jirreferi għall-ħaddiema, dan jikkonċerna lill-persuni kollha fl-impjieg, indipendentement mill-istatus, mill-modalità u mid-durata tal-impjieg.

               (16)

               Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali ma għandux iżomm lill-Istati Membri jew lis-sħab soċjali tagħhom milli jistabbilixxu standards soċjali aktar ambizzjużi. B'mod partikolari, xejn fil-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali ma għandu jiġi interpretat bħala li jirrestrinġi jew li jaffettwa ħażin id-drittijiet u l-prinċipji kif rikonoxxuti, fl-oqsma ta' applikazzjoni rispettivi tagħhom, mid-dritt tal-Unjoni jew mid-dritt internazzjonali u mill-ftehimiet internazzjonali li l-Unjoni jew l-Istati Membri kollha huma parti minnhom, inkluża l-Karta Soċjali Ewropea ffirmata f'Turin fit-18 ta' Ottubru 1961, u l-Konvenzjonijiet u r-Rakkomandazzjonijiet rilevanti tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol.

               (17)

               It-twettiq tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali hu impenn u responsabbiltà kondiviża bejn l-Unjoni, l-Istati Membri tagħha u s-sħab soċjali. Il-prinċipji u d-drittijiet stabbiliti mill-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali għandhom ikunu implimentati kemm fil-livell tal-Unjoni kif ukoll f'dak tal-Istati Membri fi ħdan il-kompetenzi rispettivi tagħhom u skont il-principju tas-sussidjarjetà.

               (18)

               Fil-livell tal-Unjoni, il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali ma jimplikax estensjoni tal-poteri tal-Unjoni kif definit mit-Trattati. Għandu jkun implimentat fi ħdan il-limiti ta' dawk il-poteri.

               (19)

               Fil-livell tal-Istati Membri, il-Pilastru jirrispetta d-diversità tal-kulturi u tat-tradizzjonijiet tan-nies tal-Ewropa, kif ukoll l-identitajiet nazzjonali tal-Istati Membri u l-organizzazzjoni tal-awtoritajiet pubbliċi tagħhom fil-livelli nazzjonali, reġjonali u lokali. B'mod partikolari, l-istabbiliment tal-Pilastru ma jaffettwax id-dritt tal-Istati Membri li jiddefinixxu l-prinċipji fundamentali tas-sistema tas-sigurtà soċjali tagħhom u ma għandux jaffettwa l-ekwilibriju finanzjarju tiegħu.

               (20)

               Id-djalogu soċjali għandu rwol importanti fit-tisħiħ tad-drittijiet soċjali u fit-titjib tat-tkabbir sostenibbli u inklussiv. Is-sħab soċjali fil-livelli kollha għandhom rwol kruċjali fis-segwitu u fl-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, skont l-awtonomija tagħhom u d-dritt għal azzjoni kollettiva.

         ADOTTAT DIN IR-RAKKOMANDAZZJONI:

      PILASTRU EWROPEW TAD-DRITTIJIET SOĊJALI

   KAPITOLU I

      Opportunitajiet u aċċess indaqs għas-suq tax-xogħol

   1.   Edukazzjoni, taħriġ u tagħlim tul il-ħajja

   Kulħadd għandu d-dritt għal edukazzjoni, taħriġ u tagħlim tul il-ħajja ta' kwalità u inklussivi sabiex iżomm u jakkwista ħiliet li jippermettulu jipparteċipa b'mod sħiħ fis-soċjetà u jimmaniġġja b'suċċess tranżizzjonijiet fis-suq tax-xogħol.
   2.   Ugwaljanza bejn is-sessi

               (a)

               Jeħtieġ li tiġi żgurata u titrawwem l-ugwaljanza fit-trattament u fl-opportunitajiet bejn in-nisa u l-irġiel fl-oqsma kollha, inkluż fir-rigward tal-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol, fit-termini u fil-kundizzjonijiet tal-impjieg u fil-progressjoni fil-karriera.

               (b)

               In-nisa u l-irġiel għandhom id-dritt għal paga indaqs għal xogħol ta' valur ugwali.

         3.   Opportunitajiet indaqs

   Irrispettivament mis-sess, mill-oriġini razzjali jew etnika, mir-reliġjon jew mit-twemmin, minn diżabbiltà, mill-età jew mill-orjentament sesswali, kulħadd għandu d-dritt għal trattament u opportunitajiet indaqs fir-rigward tal-impjiegi, tal-protezzjoni soċjali, tal-edukazzjoni, u tal-aċċess għal prodotti u servizzi disponibbli għall-pubbliku. Għandhom jitrawmu opportunitajiet indaqs ta' gruppi li mhumiex irrappreżentati biżżejjed.
   4.   Appoġġ attiv għall-impjiegi

               (a)

               Kulħadd għandu d-dritt għal assistenza f'waqtha u mfassla apposta biex jittejbu l-opportunitajiet ta' impjieg jew il-prospetti ta' impjieg indipendenti. Dan jinkludi d-dritt li wieħed jirċievi appoġġ għal tfittxija, taħriġ u kwalifikazzjoni mill-ġdid ta' xogħol. Kulħadd għandu d-dritt li jittrasferixxi l-protezzjoni soċjali u l-intitolamenti ta' taħriġ matul tranżizzjonijiet professjonali.

               (b)

               Iż-żgħażagħ għandhom id-dritt għal edukazzjoni kontinwa, apprendistat, traineeships jew offerta ta' xogħol ta' reputazzjoni tajba sa erba' (4) xhur minn meta jiġu qiegħda jew iħallu l-edukazzjoni.

               (c)

               In-nies qiegħda għandhom id-dritt għal appoġġ personalizzat, kontinwu u konsistenti. Dawk qiegħda fit-tul għandhom id-dritt għal valutazzjoni individwali fil-fond mhux aktar tard minn 18-il xahar ta' qgħad.

         KAPITOLU II

      Kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti

   5.   Impjieg sigur u adattabbli

               (a)

               Irrispettivament mit-tip u d-durata tar-relazzjoni tax-xogħol, il-ħaddiema għandhom id-dritt għal trattament ġust u ugwali fir-rigward tal-kundizzjonijiet tax-xogħol, l-aċċess għall-protezzjoni soċjali u t-taħriġ. Għandha titrawwem it-tranżizzjoni lejn forom ta' impjieg miftuħa.

               (b)

               Skont il-leġiżlazzjoni u l-ftehimiet kollettivi, għandha tiġi żgurata l-flessibbiltà neċessarja biex l-impjegaturi jadattaw malajr għal bidliet fil-kuntest ekonomiku.

               (c)

               Għandhom jitrawmu forom innovattivi ta' xogħol li jiżguraw kundizzjonijiet tax-xogħol ta' kwalità. Għandhom jitħeġġu l-intraprenditorija u l-impjieg indipendenti. Għandha tiġi ffaċilitata l-mobbiltà okkupazzjonali.

               (d)

               Għandhom jiġu evitati relazzjonijiet tax-xogħol li jwasslu għal kundizzjonijiet tax-xogħol prekarji, inkluż bil-projbizzjoni ta' abbuż ta' kuntratti atipiċi. Kwalunkwe perjodu ta' probazzjoni għandu jkun ta' durata raġonevoli.

         6.   Pagi

               (a)

               Il-ħaddiema għandhom id-dritt għal pagi ġusti li jipprovdu għal standard ta' għajxien diċenti.

               (b)

               Għandhom jiġu żgurati pagi minimi adegwati, b'mod li jipprovdi għas-sodisfazzjon tal-bżonnijiet tal-ħaddiem u tal-familja tiegħu/tagħha fid-dawl tal-kundizzjonijiet ekonomiċi u soċjali nazzjonali, filwaqt li jiġi ssalvagwardjat l-aċċess għall-impjieg u l-inċentivi biex ifittex xogħol. Għandu jiġi evitat il-faqar fost dawk li jaħdmu.

               (c)

               Il-pagi kollha għandhom ikunu stabbiliti b'mod trasparenti u prevedibbli skont il-politiki nazzjonali u jirrispettaw l-awtonomija tas-sħab soċjali.

         7.   Informazzjoni dwar il-kundizzjonijiet tal-impjieg u l-protezzjoni f'każ ta' sensja

               (a)

               Il-ħaddiema għandhom id-dritt li jiġu infurmati bil-miktub fil-bidu tal-impjieg dwar id-drittijiet u l-obbligi tagħhom li jirriżultaw mir-relazzjoni tax-xogħol, inkluż dwar il-perjodu ta' probazzjoni.

               (b)

               Qabel kwalunkwe sensja, il-ħaddiema għandhom id-dritt li jiġu infurmati bir-raġunijiet u li jingħataw perjodu ta'avviż raġonevoli. Huma għandhom id-dritt għall-aċċess għal riżoluzzjoni ta' tilwim effettiva u imparzjali u, f'każ ta' sensja mhux ġustifikata, dritt għal rimedju, inkluż kumpens adegwat.

         8.   Id-djalogu soċjali u l-involviment tal-ħaddiema

               (a)

               Is-sħab soċjali għandhom jiġu kkonsultati dwar it-tfassil u l-implimentazzjoni ta' politiki ekonomiċi, tal-impjiegi u soċjali skont il-prattiki nazzjonali. Dawn għandhom ikunu mħeġġa jinnegozjaw u jikkonkludu ftehimiet kollettivi fi kwistjonijiet rilevanti għalihom, filwaqt li jirrispettaw l-awtonomija u d-dritt tagħhom għal azzjoni kollettiva. Fejn xieraq, il-ftehimiet konklużi bejn is-sħab soċjali għandhom jiġu implimentati fil-livell tal-Unjoni u tal-Istati Membri tagħha.

               (b)

               Il-ħaddiema jew ir-rappreżentanti tagħhom għandhom id-dritt li jiġu infurmati u kkonsultati fi żmien xieraq dwar kwistjonijiet rilevanti għalihom, b'mod partikolari dwar it-trasferiment, ir-ristrutturar u l-fużjoni ta' impriżi u dwar sensji kollettivi.

               (c)

               Għandu jiġi mħeġġeġ l-appoġġ għal żieda fil-kapaċità tas-sħab soċjali biex jippromwovu d-djalogu soċjali.

         9.   Bilanċ bejn il-ħajja privata u x-xogħol

   Ġenituri u nies b'responsabbiltajiet ta' kura għandhom id-dritt għal liv xieraq, arranġamenti tax-xogħol flessibbli u aċċess għal servizzi ta' kura. In-nisa u l-irġiel għandu jkollhom aċċess ugwali għal liv speċjali sabiex jissodisfaw ir-responsabbiltajiet ta' kura tagħhom u għandhom jiġu mħeġġa jużawhom b'mod bilanċjat.
   10.   Ambjent tax-xogħol tajjeb għas-saħħa, sigur u adattat u protezzjoni tad-data personali

               (a)

               Il-ħaddiema għandhom id-dritt għal livell għoli ta' protezzjoni tas-saħħa u s-sigurtà tagħhom fuq ix-xogħol.

               (b)

               Il-ħaddiema għandhom id-dritt għal ambjent tax-xogħol adattat għall-bżonnijiet professjonali tagħhom u li jippermettilhom itawlu l-parteċipazzjoni tagħhom fis-suq tax-xogħol.

               (c)

               Il-ħaddiema għandhom id-dritt li d-dejta personali tagħhom tkun protetta fil-kuntest tax-xogħol.

         KAPITOLU III

      Protezzjoni u inklużjoni soċjali

   11.   Kura tat-tfal u appoġġ għat-tfal

               (a)

               It-tfal għandhom id-dritt għal edukazzjoni bikrija tat-tfal affordabbli u kura ta' kwalità tajba.

               (b)

               It-tfal għandhom id-dritt għall-protezzjoni mill-faqar. It-tfal li ġejjin minn sfondi żvantaġġati għandhom id-dritt għal miżuri speċifiċi biex jissaħħu l-opportunitajiet indaqs.

         12.   Protezzjoni soċjali

   Irrispettivament mit-tip u mid-durata tar-relazzjoni tax-xogħol tagħhom, il-ħaddiema, u f'ċerti kundizzjonijiet simili, il-ħaddiema għal rashom, għandhom id-dritt għal protezzjoni soċjali adegwata.
   13.   Benefiċċji tal-qgħad

   Dawk qiegħda għandhom id-dritt għal appoġġ ta'attivazzjoni adegwat mis-servizzi pubbliċi tal-impjiegi sabiex jintegraw (mill-ġdid) fis-suq tax-xogħol u għal benefiċċji adegwati tal-qgħad ta' durata raġonevoli, f'konformità mal-kontribuzzjonijiet u mar-regoli ta' eliġibbiltà nazzjonali tagħhom. Dawn il-benefiċċji m'għandhomx jikkostitwixxu diżinċentiv għal ritorn lura ta' malajr għax-xogħol.
   14.   L-introjtu minimu

   Kull min m'għandux riżorsi suffiċjenti għandu d-dritt għal benefiċċji ta' introjtu minimu adegwati li jiżguraw ħajja f'dinjità fl-istadji kollha tal-ħajja, u għal aċċess effettiv li jippermetti prodotti u servizzi. Għal dawk li jistgħu jaħdmu, il-benefiċċji ta' introjtu minimu għandhom jitħalltu ma' inċentivi għall-integrazzjoni (mill-ġdid) fis-suq tax-xogħol.
   15.   L-introjtu u l-pensjoni tal-irtirar

               (a)

               Il-ħaddiema u l-ħaddiema għal rashom li ritraw għandhom id-dritt għal pensjoni proporzjonali għall-kontribuzzjonijiet tagħhom u li tiżgura introjtu adegwat. In-nisa u l-irġiel għandu jkollhom opportunitajiet indaqs biex jakkwistaw id-drittijiet għall-pensjoni.

               (b)

               Kull min irtira għandu d-dritt għal riżorsi li jiżguraw l-għajxien b'dinjità.

         16.   Kura tas-saħħa

   Kulħadd għandu d-dritt għal aċċess f'waqtu għal kura tas-saħħa affordabbli, preventiva u kurattiva ta' kwalità tajba.
   17.   L-inklużjoni ta' persuni b'diżabbiltà

   Il-persuni b'diżabbiltà għandhom id-dritt għal appoġġ għall-introjtu li jiżgura l-għajxien b'dinjità, servizzi li jippermettulhom jipparteċipaw fis-suq tax-xogħol u fis-soċjetà, u ambjent tax-xogħol adattat għall-bżonnijiet tagħhom.
   18.   Kura fit-tul

   Kulħadd għandu d-dritt għal servizzi ta' kura fit-tul affordabbli ta' kwalità tajba, b'mod partikolari għal servizzi ta' kura fid-djar u bbażati fil-komunità.
   19.   Akkomodazzjoni u għajnuna għall-persuni mingħajr dar

               (a)

               Għandu jiġi provdut aċċess għal akkomodazzjoni soċjali jew għajnuna għall-akkomodazzjoni ta' kwalità tajba għal dawk fil-bżonn.

               (b)

               Persuni vulnerabbli għandhom id-dritt għal għajnuna u protezzjoni xierqa kontra t-tkeċċija sfurzata.

               (c)

               Għandhom jiġu provduti kenn u servizzi adegwati lill-persuni mingħajr dar sabiex tiġi promossal-inklużjoni soċjali tagħhom.

         20.   Aċċess għas-servizzi essenzjali

   Kulħadd għandu d-dritt li jkollu aċċess għal servizzi essenzjali ta' kwalità tajba, inkluż l-ilma, is-sanitazzjoni, l-enerġija, it-trasport, is-servizzi finanzjarji u l-komunikazzjonijiet diġitali. Għandu jkun disponibbli appoġġ għall-aċċess għal dawn is-servizzi għal dawk fil-bżonn.

      Magħmul fi Brussell, is-26 ta' April 2017.

            Għall-Kummissjoni

         Marianne THYSSEN

            Membru tal-Kummissjoni

      (1)  Ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tad-19 ta' Jannar 2017 dwar Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (2016/2095(INI)).

      (2)  Id-Dikjarazzjoni ta' Bratislava tas-16 ta' Settembru 2016.

      (3)  Id-Dikjarazzjoni ta' Ruma tal-25 ta' Marzu 2017.

      (4)  L-istqarrija konġunta tas-sħab soċjali tal-24 ta' Marzu 2017.