title: Rakkomandazzjoni tal-Kunsill (UE) 2021/1945 tad-9 ta’ Novembru 2021 li temenda r-Rakkomandazzjoni (UE) 2020/912 dwar ir-restrizzjoni temporanja fuq vjaġġar mhux essenzjali lejn l-UE u t-tneħħija possibbli ta’ tali restrizzjoni

text:
                  10.11.2021

                  MT

                  Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

                  L 397/28

         RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL (UE) 2021/1945
         tad-9 ta’ Novembru 2021
         li temenda r-Rakkomandazzjoni (UE) 2020/912 dwar ir-restrizzjoni temporanja fuq vjaġġar mhux essenzjali lejn l-UE u t-tneħħija possibbli ta’ tali restrizzjoni
         IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA,
         Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikolu 77(2) (b) u (e) u l-ewwel u t-tieni sentenzi tal-Artikolu 292 tiegħu,
         Billi:

                     (1)

                     Fit-30 ta’ Ġunju 2020, il-Kunsill adotta Rakkomandazzjoni dwar ir-restrizzjoni temporanja fuq vjaġġar mhux essenzjali lejn l-UE u t-tneħħija possibbli ta’ tali restrizzjoni (1) ("Rakkomandazzjoni tal-Kunsill").

                     (2)

                     Minn dakinhar ‘l hawn, il-Kunsill adotta r-Rakkomandazzjonijiet (UE) 2020/1052 (2), (UE) 2020/1144 (3), (UE) 2020/1186 (4), (UE) 2020/1551 (5), (UE) 2020/2169 (6), (UE) 2021/89 (7), (UE) 2021/132 (8), (UE) 2021/767 (9), (UE) 2021/892 (10), (UE) 2021/992 (11), (UE) 2021/1085 (12), (UE) 2021/1170 (13), (UE) 2021/1346 (14), (UE) 2021/1459 (15), (UE) 2021/1712 (16), (UE) 2021/1782 (17) u (UE) 2021/1896 (18) li jemendaw ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill (UE) 2020/912 dwar ir-restrizzjoni temporanja fuq vjaġġar mhux essenzjali lejn l-UE u t-tneħħija possibbli ta’ tali restrizzjoni.

                     (3)

                     Fl-20 ta’ Mejju 2021, il-Kunsill adotta r-Rakkomandazzjoni 2021/816 li temenda r-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill (UE) 2020/912 dwar ir-restrizzjoni temporanja fuq vjaġġar mhux essenzjali lejn l-UE u t-tneħħija possibbli ta’ tali restrizzjoni (19) sabiex jaġġorna l-kriterji użati biex jiġi vvalutat jekk huwiex sikur l-ivvjaġġar mhux essenzjali minn pajjiżi terzi u jekk dan jenħtieġx li jkun permess.

                     (4)

                     Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tipprevedi li jenħtieġ li l-Istati Membri jneħħu gradwalment ir-restrizzjoni temporanja fuq vjaġġar mhux essenzjali lejn l-UE mill-1 ta’ Lulju 2020 b’mod ikkoordinat fir-rigward tar-residenti tal-pajjiżi terzi elenkati fl-Anness I għar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill. Jenħtieġ li l-lista tal-pajjiżi terzi msemmija fl-Anness I tkun riveduta kull ġimagħtejn u, jekk meħtieġ, aġġornata mill-Kunsill, wara konsultazzjoni mill-qrib mal-Kummissjoni u l-aġenziji u s-servizzi rilevanti tal-UE wara valutazzjoni ġenerali bbażata fuq il-metodoloġija, il-kriterji u l-informazzjoni msemmija fir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill.

                     (5)

                     Minn dak iż-żmien ‘l hawn saru diskussjonijiet fil-Kunsill, f’konsultazzjoni mill-qrib mal-Kummissjoni u l-aġenziji u s-servizzi rilevanti tal-UE, dwar ir-rieżami tal-lista ta’ pajjiżi terzi stabbilita fl-Anness I għar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill u fl-applikazzjoni tal-kriterji u l-metodoloġija stabbiliti fir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill, kif emendata bir-Rakkomandazzjoni 2021/816. Bħala riżultat ta’ dawn id-diskussjonijiet, il-lista ta’ pajjiżi terzi stabbilita fl-Anness I jenħtieġ li tiġi emendata. B’mod partikolari, Singapore u l-Ukrajna għandhom jitneħħew mil-lista.

                     (6)

                     Il-kontrolli fuq il-fruntieri mhumiex biss fl-interess tal-Istat Membru li fil-fruntieri esterni tiegħu jsiru dawn il-kontrolli, iżda tal-Istati Membri kollha li neħħew il-kontrolli fil-fruntieri interni. Għalhekk jenħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li l-miżuri meħuda fil-fruntieri esterni jkunu kkoordinati sabiex jiżguraw żona Schengen li tiffunzjona tajjeb. Għal dak il-għan, mid-9 ta’ Novembru 2021, jenħtieġ li l-Istati Membri jkomplu jneħħu r-restrizzjoni temporanja fuq vjaġġar mhux essenzjali lejn l-UE b’mod ikkoordinat fir-rigward tar-residenti tal-pajjiżi terzi, Reġjuni Amministrattivi Speċjali u entitajiet u awtoritajiet territorjali oħra elenkati fl-Anness I għar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill kif emendat b’din ir-Rakkomandazzjoni.

                     (7)

                     F’konformità mal-Artikoli 1 u 2 tal-Protokoll Nru 22 dwar il-Pożizzjoni tad-Danimarka, anness għat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u għat-TFUE, id-Danimarka mhijiex qed tieħu sehem fl-adozzjoni ta’ din ir-Rakkomandazzjoni u mhijiex marbuta biha jew suġġetta għall-applikazzjoni tagħha. Ladarba din ir-Rakkomandazzjoni tibni fuq l-acquis ta’ Schengen, id-Danimarka għandha, f’konformità mal-Artikolu 4 ta’ dak il-Protokoll, tiddeċiedi, fi żmien sitt xhur wara li l-Kunsill ikun iddeċieda dwar din ir-Rakkomandazzjoni jekk hijiex ser timplimentaha.

                     (8)

                     Din ir-Rakkomandazzjoni tikkostitwixxi żvilupp tad-dispożizzjonijiet tal-acquis ta’ Schengen li fihom l-Irlanda mhix qed tieħu sehem, f’konformità mad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2002/192/KE (20); Għaldaqstant l-Irlanda mhix qed tieħu sehem fl-adozzjoni tagħha u mhix marbuta biha jew soġġetta għall-applikazzjoni tagħha.

                     (9)

                     Fir-rigward tal-Iżlanda u n-Norveġja, din ir-Rakkomandazzjoni tikkostitwixxi żvilupp tad-dispożizzjonijiet tal-acquis ta’ Schengen fis-sens tal-Ftehim konkluż mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u r-Repubblika tal-Iżlanda u r-Renju tan-Norveġja dwar l-assoċjazzjoni ta’ dawk iż-żewġ Stati mal-implimentazzjoni, l-applikazzjoni u l-iżvilupp tal-acquis ta’ Schengen, li jaqgħu fil-qasam imsemmi fl-Artikolu 1, punt A, tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 1999/437/KE (21).

                     (10)

                     Fir-rigward tal-Iżvizzera, din ir-Rakkomandazzjoni tikkostitwixxi żvilupp tad-dispożizzjonijiet tal-acquis ta’ Schengen, fis-sens tal-Ftehim bejn l-Unjoni Ewropea, il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Żvizzera dwar l-assoċjazzjoni tal-Konfederazzjoni Żvizzera mal-implimentazzjoni, l-applikazzjoni u l-iżvilupp tal-acquis ta’ Schengen li jaqgħu fil-qasam imsemmi fl-Artikolu 1, punt A, tad-Deċiżjoni 1999/437/KE (22) moqri flimkien mal-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2008/146/KE (23).

                     (11)

                     Fir-rigward tal-Liechtenstein, din ir-Rakkomandazzjoni tikkostitwixxi żvilupp tad-dispożizzjonijiet tal-acquis ta’ Schengen fis-sens tal-Protokoll bejn l-Unjoni Ewropea, il-Komunità Ewropea, il-Konfederazzjoni Żvizzera u l-Prinċipat tal-Liechtenstein dwar l-adeżjoni tal-Prinċipat tal-Liechtenstein mal-Ftehim bejn l-Unjoni Ewropea, il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Żvizzera dwar l-adeżjoni tal-Konfederazzjoni Żvizzera mal-implimentazzjoni, l-applikazzjoni u l-iżvilupp tal-acquis ta’ Schengen li jaqgħu fil-qasam imsemmi fl-Artikolu 1, punt A, tad-Deċiżjoni 1999/437/KE (24), moqri flimkien mal-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni 2011/350/UE (25).

               ADOTTA DIN IR-RAKKOMANDAZZJONI:
         Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill (UE) 2020/912, kif emendata bir-Rakkomandazzjonijiet (UE) 2020/1052, (UE) 2020/1144, (UE) 2020/1186, (UE) 2020/1551, (UE) 2020/2169, (UE) 2021/89, (UE) 2021/132, (UE) 2021/767, (UE) 2021/816, (UE) 2021/892, (UE) 2021/992, (UE) 2021/1085, (UE) 2021/1170, (UE) 2021/1346, (UE) 2021/1459, (UE) 2021/1712, (UE) 2021/1782 u (UE) 2021/1896, dwar ir-restrizzjoni temporanja fuq vjaġġar mhux essenzjali lejn l-UE u t-tneħħija possibbli ta’ tali restrizzjoni hija emendata kif ġej:

                     (1)

                     L-ewwel paragrafu tal-punt 1 tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill huwa sostitwit b’dan li ġej:

                                 “1.

                                 Mid-9 ta’ Novembru 2021, jenħtieġ li l-Istati Membri jneħħu gradwalment ir-restrizzjoni temporanja fuq vjaġġar mhux essenzjali lejn l-UE b’mod ikkoordinat fir-rigward tar-residenti tal-pajjiżi terzi elenkati fl-Anness I.”

                     (2)

                     L-Anness I għar-Rakkomandazzjoni huwa sostitwit b’dan li ġej:

                           ANNESS I
                           Pajjiżi terzi, Reġjuni Amministrattivi Speċjali u entitajiet u awtoritajiet territorjali oħra li r-residenti tagħhom jenħtieġ li ma jiġux affettwati minn restrizzjoni temporanja fil-fruntieri esterni fuq vjaġġar mhux essenzjali lejn l-UE:
                           I.   STATI

                                       1.

                                       ARĠENTINA

                                       2.

                                       AWSTRALJA

                                       3.

                                       BAHRAIN

                                       4.

                                       KANADA

                                       5.

                                       ĊILÌ

                                       6.

                                       KOLOMBJA

                                       7.

                                       ĠORDAN

                                       8.

                                       KUWAJT

                                       9.

                                       NAMIBJA

                                       10.

                                       NEW ZEALAND

                                       11.

                                       PERÙ

                                       12.

                                       QATAR

                                       13.

                                       RWANDA

                                       14.

                                       ARABJA SAWDIJA

                                       15.

                                       KOREA T’ISFEL

                                       16.

                                       EMIRATI GĦARAB MAGĦQUDA

                                       17.

                                       URUGWAJ

                                       18.

                                       ĊINA (*1)

                                 II.   REĠJUNI AMMINISTRATTIVI SPEĊJALI TAR-REPUBBLIKA TAL-POPLU TAĊ-ĊINA

                                       Reġjun Amministrattiv Speċjali ta’ Hong Kong

                                       Reġjun Amministrattiv Speċjali tal-Macao

                                 III.   ENTITAJIET U AWTORITAJIET TERRITORJALI LI MHUMIEX RIKONOXXUTI BĦALA STATI MINN TAL-ANQAS STAT MEMBRU WIEĦED

                                       Tajwan

                        (*1)  soġġett għall-konferma tar-reċiproċità"

            Magħmul fi Brussell, id-9 ta’ Novembru 2021.

                  Għall-Kunsill

                  Il-President

                  A.ŠIRCELJ

            (1)  ĠU L 208I, 1.7.2020, p. 1.

            (2)  ĠU L 230, 17.7.2020, p. 26.

            (3)  ĠU L 248, 31.7.2020, p. 26.

            (4)  ĠU L 261, 11.8.2020, p. 83.

            (5)  ĠU L 354, 26.10.2020, p. 19.

            (6)  ĠU L 431, 21.12.2020, p. 75.

            (7)  ĠU L 33, 29.1.2021, p. 1.

            (8)  ĠU L 41, 4.2.2021, p. 1.

            (9)  ĠU L 165I, 11.5.2021, p. 66.

            (10)  ĠU L 198, 4.6.2021, p. 1.

            (11)  ĠU L 221, 21.6.2021, p. 12.

            (12)  ĠU L 235, 2.7.2021, p. 27.

            (13)  ĠU L 255, 16.7.2021, p. 3.

            (14)  ĠU L 306, 31.8.2021, p. 4.

            (15)  ĠU L 320, 10.9.2021, p. 1.

            (16)  ĠU L 341, 24.9.2021, p. 1.

            (17)  ĠU L 360, 11.10.2021, p. 128.

            (18)  ĠU L 388, 3.11.2021, p. 1.

            (19)  ĠU L 182, 21.5.2021, p. 1.

            (20)  Deċiżjoni tal-Kunsill 2002/192/KE tat-28 ta’ Frar 2002 rigward it-talba tal-Irlanda biex tieħu sehem f’xi dispożizzjonijiet tal-acquis ta’ Schengen (ĠU L 64, 7.3.2002, p. 20).

            (21)  ĠU L 176, 10.7.1999, p. 31.

            (22)  ĠU L 53, 27.2.2008, p. 52.

            (23)  Deċiżjoni tal-Kunsill 2008/146/KE tat-28 ta’ Jannar 2008 dwar il-konklużjoni f’isem il-Komunità Ewropea, tal-Ftehim bejn l-Unjoni Ewropea, il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Żvizzera dwar l-assoċjazzjoni tal-Konfederazzjoni Żvizzera mal-implimentazzjoni, l-applikazzjoni u l-iżvilupp tal-acquis ta’ Schengen (ĠU L 53, 27.2.2008, p. 1).

            (24)  ĠU L 160, 18.6.2011, p. 21.

            (25)  Deċiżjoni tal-Kunsill 2011/350/UE tas-7 ta’ Marzu 2011 dwar il-konklużjoni, f’isem l-Unjoni Ewropea, tal-Protokoll bejn l-Unjoni Ewropea, il-Komunità Ewropea, il-Konfederazzjoni Żvizzera u l-Prinċipat tal-Liechtenstein dwar l-adeżjoni tal-Prinċipat tal-Liechtenstein mal-Ftehim bejn l-Unjoni Ewropea, il-Komunità Ewropea u l-Konfederazzjoni Żvizzera dwar l-assoċjazzjoni tal-Konfederazzjoni Żvizzera mal-implimentazzjoni, l-applikazzjoni u l-iżvilupp tal-acquis ta’ Schengen, relatat mal-abolizzjoni tal-verifiki mal-fruntieri interni u l-moviment tal-persuni (ĠU L 160, 18.6.2011, p. 19).


title: Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2021/1970 tal-10 ta’ Novembru 2021 dwar spazju komuni Ewropew tad-data għall-wirt kulturali

text:
               12.11.2021

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               L 401/5

      RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUMMISSJONI (UE) 2021/1970
      tal-10 ta’ Novembru 2021
      dwar spazju komuni Ewropew tad-data għall-wirt kulturali
      IL-KUMMISSJONI EWROPEA,
      Wara li kkunsidrat it-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikolu 292 tiegħu,
      Billi:

                  (1)

                  It-teknoloġiji diġitali qed ibiddlulna ħajjitna b’pass mgħaġġel, u jipprovdu opportunitajiet ġodda għas-soċjetà, inkluż għall-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali. It-teknoloġiji diġitali joffru lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali għodod aktar effettivi li bihom jistgħu jiddiġitalizzaw l-assi tal-wirt kulturali u jilħqu udjenzi usa’. Dan joħloq aktar modi li bihom il-pubbliku jaċċessa, jiskopri, jesplora u jgawdi assi kulturali u joħloq aktar possibbiltajiet għall-użu mill-ġdid tal-assi kulturali għal servizzi u għal prodotti innovattivi u kreattivi f’diversi setturi, bħal setturi kulturali u kreattivi oħrajn, kif ukoll it-turiżmu.

                  (2)

                  Kif tenfasizza l-Komunikazzjoni “Il-Kumpass Diġitali tal-2030: l-approċċ Ewropew għad-Deċennju Diġitali” (1) , it-teknoloġiji diġitali saru essenzjali, aktar minn qatt qabel, għax-xogħol, għall-apprendiment, għas-soċjalizzazzjoni, għat-tgawdija tad-divertiment u għall-aċċess ta’ firxa wiesgħa ta’ servizzi u ta’ prodotti mis-servizzi tas-saħħa sal-kultura.

                  (3)

                  Il-pandemija tal-COVID-19 enfasizzat l-aspetti b’saħħithom u l-vulnerabbiltajiet tas-settur tal-wirt kulturali u l-ħtieġa li titħaffef it-trasformazzjoni diġitali tiegħu sabiex isir l-aħjar użu mill-opportunitajiet ipprovduti. Ħafna istituzzjonijiet kulturali ġarrbu telf finanzjarju kbir jew kellhom jagħlqu. Madankollu, minkejja l-isfidi finanzjarji maħluqin mill-pandemija, ħafna rnexxielhom iżommu jew saħansitra jkabbru l-udjenzi tagħhom billi jżidu s-servizzi diġitali tagħhom (eż. l-involviment tal-udjenzi, il-kondiviżjoni tal-kollezzjonijiet, l-offerta ta’ għodod diġitali), u dan juri għal darb’oħra l-valur għoli tagħhom għas-soċjetà u għall-ekonomija Ewropea.

                  (4)

                  Il-wirt kulturali ma huwiex biss element ewlieni fil-bini ta’ identità Ewropea li tiddependi fuq valuri komuni iżda wkoll kontributur importanti għall-ekonomija Ewropea, li jrawwem l-innovazzjoni, il-kreattività u t-tkabbir ekonomiku. Pereżempju, it-turiżmu kulturali jirrappreżenta sa 40 % tat-turiżmu kollu fl-Ewropa (2), u l-wirt kulturali huwa parti essenzjali mit-turiżmu kulturali. Id-diġitalizzazzjoni avvanzata tal-assi tal-wirt kulturali u l-użu mill-ġdid ta’ tali kontenut jistgħu jiġġeneraw impjiegi ġodda mhux biss fis-settur tal-wirt kulturali iżda wkoll f’setturi kulturali u kreattivi oħrajn, inkluż pereżempju fl-industriji tal-logħob vidjo u tal-films. L-industriji kulturali u kreattivi jikkontribwixxu għal 3,95 % tal-valur miżjud tal-UE (EUR 477 biljun), jimpjegaw 8,02 miljun persuna u jinvolvu 1,2 miljun ditta li 99,9 % minnhom huma SMEs (3).

                  (5)

                  L-evalwazzjoni (4) tar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar id-diġitizzazzjoni u l-aċċessibbiltà fuq l-Internet ta’ materjal kulturali u l-konservazzjoni diġitali (2011/711/UE) ikkonkludiet li bosta mill-isfidi affaċċjati mis-settur tal-wirt kulturali 10 snin ilu għadhom preżenti llum, bħall-ħtieġa urġenti li jiġi protett u ppreservat il-wirt kulturali Ewropew, u, b’mod partikolari, il-wirt kulturali fil-periklu. Madankollu, l-evalwazzjoni rrikonoxxiet ukoll li l-pajsaġġ tal-wirt kulturali nbidel b’mod sinifikanti matul l-aħħar snin, bi ħtiġijiet ġodda, iżda, fuq kollox, b’opportunitajiet ġodda li jistgħu jkomplu jżidu l-kontribut tal-wirt kulturali għall-ekonomija Ewropea. Għalhekk, huwa neċessarju li jiġi żgurat rispons politiku li jissodisfa dawn il-ħtiġijiet u l-aspettattivi l-ġodda tas-settur tal-wirt kulturali, tas-setturi kulturali u kreattivi u tas-soċjetà b’mod ġenerali.

                  (6)

                  Din ir-Rakkomandazzjoni tħeġġeġ lill-Istati Membri jistabbilixxu oqfsa xierqa sabiex isaħħu l-irkupru u t-trasformazzjoni tas-settur tal-wirt kulturali u jappoġġaw lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali sabiex jingħataw aktar is-setgħa u jsiru aktar reżiljenti fil-futur. Dan iwassal għal diġitalizzazzjoni, għal użu mill-ġdid u għal preservazzjoni diġitali ta’ kwalità ogħla madwar l-UE, u jkollu effetti konsegwenzjali f’setturi ewlenin oħrajn tal-ekonomija Ewropea, bħat-turiżmu, ir-riċerka, u setturi kulturali u kreattivi oħrajn.

                  (7)

                  L-Istati Membri għandhom diversi approċċi għall-wirt kulturali, li jindirizzaw il-karatteristiċi u l-ħtiġijiet speċifiċi tal-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali sa punt li jvarja. Strateġija diġitali komprensiva għas-settur tal-wirt kulturali, li tistabbilixxi viżjoni ċara u konkreta u l-aktar mezzi xierqa għall-implimentazzjoni tagħha, tkun tiżgura rispons politiku aktar effettiv u tagħmel lis-settur aktar b’saħħtu. Sabiex tinkiseb trasformazzjoni diġitali effettiva, jiġu stabbiliti l-fiduċja u kooperazzjoni b’saħħitha, jenħtieġ li l-Istati Membri jinvolvu lill-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha fit-tħejjija tal-istrateġija.

                  (8)

                  L-iżvilupp ta’ teknoloġiji diġitali avvanzati, bħat-3D, l-intelliġenza artifiċjali, l-apprendiment awtomatiku, il-cloud computing, it-teknoloġiji tad-data, ir-realtà virtwali u r-realtà awmentata, ġabu opportunitajiet bla preċedent għad-diġitalizzazzjoni, għall-aċċess online u għall-preservazzjoni diġitali. It-teknoloġiji diġitali avvanzati jwasslu għal proċessi aktar effiċjenti (eż. il-ġenerazzjoni awtomatizzata tal-metadata, l-estrazzjoni tal-għarfien, it-traduzzjoni awtomatizzata, ir-rikonoxximent tat-test permezz ta’ sistemi ottiċi ta’ rikonoxximent tal-karattri) u kontenut ta’ kwalità ogħla. Dawn jippermettu forom innovattivi ta’ ħolqien artistiku, filwaqt li jiftħu modi ġodda ta’ involviment diġitali ma’ kontenut kulturali u ta’ tgawdija tiegħu permezz tal-kurazzjoni komuni, tal-kodisinn u tal-finanzjament kollettiv, filwaqt li jħeġġu l-parteċipazzjoni pubblika. L-intelliġenza artifiċjali, il-blockchain u teknoloġiji avvanzati oħrajn jistgħu jiġu esplorati wkoll biex tiġi identifikata b’mod awtomatiku l-proprjetà kulturali li tiġi ttraffikata b’mod illeċitu. L-adozzjoni ta’ teknoloġiji avvanzati bħal dawn għandha impatt sinifikanti fuq l-irkupru u fuq it-tkabbir Ewropej wara l-pandemija tal-COVID-19, u jenħtieġ li l-Istati Membri jappoġġawha billi jieħdu miżuri xierqa.

                  (9)

                  Barra minn hekk, jenħtieġ li l-Istati Membri u l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jagħmlu użu mill-opportunitajiet mingħajr preċedent ipprovduti mit-teknoloġiji diġitali avvanzati sabiex jixprunaw l-azzjoni klimatika u jappoġġaw it-tranżizzjoni lejn ekonomija tal-UE aktar ekoloġika u aktar sostenibbli, kif stabbilit fil-Patt Ekoloġiku Ewropew (5). Pereżempju, l-assi tal-wirt kulturali diġitalizzati fi 3D jistgħu jkunu sors ta’ għarfien rilevanti dwar l-impatt, l-adattament u r-reżiljenza relatati mal-klima (eż. it-3D tippermetti analiżi mhux distruttiva tal-assi, viżwalizzazzjoni tal-ħsarat u informazzjoni għar-restawr, għall-konservazzjoni, eċċ.). Bl-istess mod, tewmin diġitali u teknoloġiji ta’ osservazzjoni tad-dinja jistgħu jkunu ta’ importanza kbira fiż-żieda tar-reżiljenza għat-tibdil fil-klima u fl-appoġġ għall-konservazzjoni preventiva ta’ monumenti, ta’ bini u ta’ siti ta’ wirt kulturali. F’dan il-kuntest, id-diġitalizzazzjoni hija wkoll fattur sabiex jiġu appoġġati l-esperti fil-ġlieda kontra r-reati ambjentali f’siti speċifiċi.

                  (10)

                  Huwa importanti li l-Istati Membri jkomplu bl-isforzi tagħhom sabiex jiddiġitalizzaw (6) u jippreservaw b’mod diġitali l-assi tal-wirt kulturali. L-istabbiliment ta’ għanijiet speċifiċi għad-diġitalizzazzjoni u għall-preservazzjoni, abbażi ta’ valutazzjoni tal-ħtiġijiet u ta’ kriterji ċari u oġġettivi, ikun iwassal għal riżultati konkreti u li jistgħu jitkejlu. Dan ikun partikolarment importanti għall-wirt kulturali f’riskju. F’każijiet bħal dawn, id-diġitalizzazzjoni 3D bl-ogħla livell ta’ dettall tista’ tkun ukoll ħtieġa, pereżempju għall-finijiet ta’ konservazzjoni u ta’ restawr. Madankollu, anke fejn ir-riskju ta’ deterjorament jew ta’ qerda jkun baxx, jenħtieġ li jkun prijorità minħabba l-potenzjal għoli ta’ użu mill-ġdid tal-assi tal-wirt kulturali diġitalizzati, bħal pereżempju għal esperjenzi innovattivi u għal turiżmu sostenibbli, sabiex jiġu appoġġati l-irkupru u r-reżiljenza ġenerali tal-ekonomija, f’konformità mal-għanijiet tal-Patt Ekoloġiku Ewropew. Barra minn hekk, jenħtieġ li l-Istati Membri jsaħħu l-isforzi tagħhom għal taħt id-dominji diġitalizzati, bħall-bini, il-monumenti u s-siti, u l-wirt kulturali intanġibbli.

                  (11)

                  Minbarra li jaqdu l-finijiet ta’ konservazzjoni u ta’ restawr, it-teknoloġiji 3D jistgħu jipprovdu wkoll opportunitajiet akbar għall-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali sabiex jilħqu udjenzi akbar b’esperjenzi aktar immersivi li jinkludu aċċess virtwali għal postijiet li normalment ma jkunux aċċessibbli (eż. taħt l-ilma) jew li jkunu magħluqin temporanjament, jew sabiex jilħqu persuni b’vista batuta billi joffru, pereżempju, esperjenzi aċċessibbli bil-mess. Għalhekk, enfasi partikolari fuq id-diġitalizzazzjoni 3D tal-wirt kulturali f’riskju u tal-monumenti, tal-bini u tas-siti kulturali u ta’ wirt bl-akbar numru ta’ żjarat ittejjeb il-valur u l-potenzjal tal-wirt kulturali. Din tkun ukoll konformi mad-Dikjarazzjoni dwar “Kooperazzjoni dwar l-avvanz fid-diġitalizzazzjoni tal-wirt kulturali” ta’ April 2019 (7), li fiha l-Istati Membri qablu li jżidu l-isforzi u jsegwu l-progress flimkien, taħt il-pilastru ta’ inizjattiva pan-Ewropea għad-diġitalizzazzjoni 3D ta’ artefatti, ta’ monumenti u ta’ siti tal-wirt kulturali.

                  (12)

                  Madankollu, id-diġitalizzazzjoni ma tinvolvix il-preservazzjoni diġitali b’mod awtomatiku. Sabiex jiġi żgurat l-aċċess għall-assi diġitalizzati fuq terminu twil, l-Istati Membri jeħtieġ li jippjanaw u jwettqu bir-reqqa l-preservazzjoni diġitali tal-assi tagħhom, filwaqt li jqisu l-isfidi finanzjarji, organizzattivi u tekniċi rilevanti kollha fuq terminu twil. L-għanijiet ta’ preservazzjoni diġitali jistgħu jinkludu mhux biss l-assi tal-wirt kulturali li huma meqjusin bħala prijorità għad-diġitalizzazzjoni (eż. assi f’riskju, il-monumenti u s-siti bl-akbar numru ta’ żjarat, jew taħt id-dominji diġitalizzati) iżda wkoll l-assi li qabel kienu diġitalizzati.

                  (13)

                  Il-qafas finanzjarju attwali jipprovdi opportunitajiet mingħajr preċedent għall-Istati Membri sabiex jużaw flussi ta’ finanzjament differenti bl-għan li jagħtu spinta b’mod sinifikanti lid-diġitalizzazzjoni u lill-preservazzjoni u jibnu kapaċità ferm akbar fis-settur tal-wirt kulturali. Jenħtieġ li l-Istati Membri jżidu s-sensibilizzazzjoni fost l-atturi tas-settur dwar l-opportunitajiet ta’ finanzjament li l-Ewropa Diġitali, Orizzont Ewropa (8), il-Fondi tal-Politika ta’ Koeżjoni (9), REACT-EU (10), l-Istrument ta’ Appoġġ Tekniku (11) u l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (12) jipprovdu sabiex jappoġġaw l-investimenti meħtieġa għall-irkupru u għat-trasformazzjoni diġitali tas-settur, bl-għan li jagħtu aċċess akbar għall-kultura u jkollhom impatt pożittiv fuq il-komunitajiet lokali.

                  (14)

                  Id-diġitalizzazzjoni tal-wirt kulturali tal-Ewropa tirrikjedi riżorsi finanzjarji sinifikanti. Sabiex jikkondividu l-isforzi finanzjarji u fl-istess ħin iħaffu l-aċċess pubbliku għall-wirt kulturali, l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali qegħdin jikkooperaw ma’ atturi privati. Madankollu, ħafna minn dawn l-arranġamenti ta’ kooperazzjoni jagħtu drittijiet esklużivi lis-sħab privati. Id-Direttiva (UE) 2019/1024 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (13) tistabbilixxi sett ta’ regoli minimi li jirregolaw l-użu mill-ġdid u tistabbilixxi arranġamenti prattiċi sabiex tagħmel aktar faċli l-użu mill-ġdid tad-dokumenti eżistenti miżmumin mill-korpi tas-settur pubbliku tal-Istati Membri. B’mod partikolari, tirrikjedi li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha (eż. mużewijiet, arkivji, libreriji) jikkonformaw ma’ dispożizzjonijiet speċifiċi dwar arranġamenti esklużivi, kif stabbilit fl-Artikolu 12 tad-Direttiva. Sabiex jiġi ffaċilitat l-aċċess ġust u mhux diskriminatorju għal kulħadd għall-assi tal-wirt kulturali, jenħtieġ li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali li jissieħbu mas-settur privat, inklużi dawk li ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva msemmija hawn fuq, ikollhom l-għan li japplikaw il-prinċipji stabbiliti f’dak l-Artikolu 12.

                  (15)

                  Kif enfasizzat fl-Aġenda għall-Ħiliet għall-Ewropa (14), il-pandemija tal-COVID-19 wessgħet id-diskrepanza diġà eżistenti fil-ħiliet diġitali, filwaqt li qed jitfaċċaw inugwaljanzi ġodda, peress li ħafna professjonisti ma għandhomx il-livell meħtieġ ta’ ħiliet diġitali li huma meħtieġa fuq il-post tax-xogħol. Dan huwa validu wkoll għas-settur tal-wirt kulturali, fejn id-distakk diġitali jħalli istituzzjonijiet żgħar (eż. mużewijiet) b’mod partikolari li qed isibuha diffiċli jagħmlu użu minn teknoloġiji avvanzati, bħall-intelliġenza 3D jew artifiċjali. Għalhekk, f’konformità mal-Aġenda għall-Ħiliet għall-Ewropa u l-ewwel inizjattiva ewlenija tagħha, il-Patt għall-Ħiliet, u b’appoġġ għall-pjan ta’ azzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (15), jenħtieġ li l-Istati Membri jistabbilixxu miri speċifiċi għat-titjib tal-ħiliet jew għat-taħriġ mill-ġdid tal-professjonisti tal-wirt kulturali. B’mod komplementari għal dan, u filwaqt li jibnu fuq l-Alleanza tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-wirt kulturali (il-KARTA), l-industriji kulturali u kreattivi, bħala waħda mill-14-il ekosistema identifikati mill-istrateġija tas-suq uniku, bħalissa qed jibnu sħubija fuq skala kbira għall-iżvilupp tal-ħiliet li jenħtieġ li jissieħbu fil-Patt għall-Ħiliet.

                  (16)

                  L-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali ltaqgħu ma’ ostakli differenti relatati mad-drittijiet tal-awtur meta ddiġitalizzaw u kkondividu l-wirt kulturali, bħall-kostijiet assoċjati mal-ikklerjar tad-dritt tal-awtur, in-nuqqas ta’ għarfien espert suffiċjenti dwar id-drittijiet tal-awtur fost il-professjonisti tal-wirt kulturali, il-limitazzjonijiet għall-kooperazzjoni transfruntiera bejn l-istituzzjonijiet. Għalhekk, ittieħdu miżuri speċifiċi fil-livell tal-UE sabiex jiġu indirizzati sfidi bħal dawn. Pereżempju, id-Direttiva (UE) 2019/790 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (16) dwar id-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet relatati fis-suq uniku diġitali tistabbilixxi diversi dispożizzjonijiet li jimmodernizzaw il-qafas tad-drittijiet tal-awtur li jirregolaw kif l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali joperaw fl-ambjent diġitali. Waħda mill-aktar bidliet importanti introdotti mid-Direttiva hija qafas ċar għad-diġitalizzazzjoni u għad-disseminazzjoni ta’ xogħlijiet li ma humiex fis-suq li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali għandhom fil-kollezzjonijiet tagħhom. Barra minn hekk, id-Direttiva tintroduċi eċċezzjonijiet armonizzati u obbligatorji sabiex isiru kopji ta’ konservazzjoni mill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali u għall-estrazzjoni tat-test u tad-data għar-riċerka xjentifika. Fl-aħħar nett, id-Direttiva tiċċara l-istatus tax-xogħlijiet ta’ arti viżwali fid-dominju pubbliku bl-għan li tiżdied iċ-ċertezza legali. B’mod partikolari, ir-regoli l-ġodda dwar id-drittijiet tal-awtur jiffaċilitaw missjoni ewlenija ta’ interess pubbliku tal-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali billi jtejbu l-konservazzjoni u d-disponibbiltà tal-wirt kulturali u billi jiffaċilitaw b’mod sinifikanti l-użu ta’ xogħlijiet li ma għadhomx disponibbli kummerċjalment għall-benefiċċju tal-kultura Ewropea u taċ-ċittadini kollha. Għalhekk, l-Istati Membri jeħtiġilhom jiżguraw implimentazzjoni u applikazzjoni effettivi tal-leġiżlazzjoni tal-UE dwar id-drittijiet tal-awtur sabiex l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jkunu jistgħu jibbenefikaw bis-sħiħ mill-qafas tad-drittijiet tal-awtur, kif aġġornat b’mod partikolari mid-Direttiva (UE) 2019/790.

                  (17)

                  Europeana (17) kienet kruċjali fit-tisħiħ tal-attivitajiet ta’ kooperazzjoni u standardizzazzjoni bejn il-fruntieri, fl-UE u lil hinn minnha. L-oqfsa standardizzati tagħha għall-kondiviżjoni tal-kontenut diġitali u tal-metadata online, b’mod partikolari, il-Mudell tad-Data Europeana (18), id-Dikjarazzjonijiet tad-Drittijiet (19) u l-Qafas ta’ Pubblikazzjoni Europeana (20) ġew adottati b’mod mifrux fis-settur tal-wirt kulturali fl-Ewropa u internazzjonalment. Pereżempju, il-Mudell tad-Data Europeana jippermetti rappreżentazzjoni standardizzata tad-data pprovduta f’Europeana mill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali minn dominji differenti li jużaw formati differenti. Il-qafas RightsStatements.org jipprovdi sett ta’ dikjarazzjonijiet standardizzati tad-drittijiet li jistgħu jintużaw mill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali sabiex jikkomunikaw l-istatus tad-drittijiet tal-awtur u tal-użu mill-ġdid ta’ oġġetti diġitali lill-pubbliku. Madankollu, l-interoperabbiltà tibqa’ sforz kontinwu f’termini ta’ formati u ta’ standards għall-kontenut u għall-metadata diġitali, bħal fil-każ tat-3D jew tal-użu ta’ entitajiet kuntestwali u tal-fajls tal-awtorità għall-interoperabbiltà semantika. Fid-Dikjarazzjoni dwar il-“Kooperazzjoni dwar l-avvanz fid-diġitalizzazzjoni tal-wirt kulturali” ta’ April 2019, l-Istati Membri qablu li jżidu l-isforzi tagħhom sabiex jiżviluppaw u jippromwovu aktar l-istandards u l-oqfsa tal-interoperabbiltà fl-inizjattivi ta’ diġitalizzazzjoni. Għalhekk, jenħtieġ li l-Istati Membri u l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jsaħħu l-isforzi tagħhom sabiex jappoġġaw jew jaderixxu mal-istandards u mal-oqfsa rilevanti sabiex jitħaffu l-kondiviżjoni u l-użu mill-ġdid tad-data.

                  (18)

                  Il-ħolqien ta’ spazju komuni Ewropew tad-data għall-wirt kulturali se jagħti lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali l-possibbiltà li jibnu fuq l-iskala tas-suq uniku, f’konformità mal-istrateġija Ewropea tad-data (21). Se jrawwem l-użu mill-ġdid tal-kontenut u jixpruna l-kreattività f’diversi setturi, b’valur għall-ekonomija u għas-soċjetà kollha. B’mod partikolari, se jipprovdi kontenut ta’ kwalità għolja u aċċess effiċjenti, affidabbli u faċli għall-użu għall-assi tal-wirt kulturali diġitali Ewropew. Se jkompli jtejjeb il-kollaborazzjonijiet, is-sħubijiet u l-involviment man-network tas-sħab tad-data (eż. mużewijiet, galleriji, libreriji, arkivji madwar l-Ewropa), aggregaturi u esperti li jaħdmu fil-qasam tal-wirt kulturali diġitali. L-ispazju tad-data se jibni fuq l-istrateġija attwali Europeana għall-2020-2025 (22), li l-għan tagħha huwa li tagħti s-setgħa lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali fit-trasformazzjoni diġitali tagħhom.

                  (19)

                  Bħalissa Europeana tagħti aċċess għal 52 miljun assi ta’ wirt kulturali, li 45 % minnhom jistgħu jerġgħu jintużaw f’diversi setturi. L-immaġnijiet u t-test jammontaw għal 97,5 % tal-assi, bi 2,47 % biss irrappreżentati minn kontenut awdjoviżiv u b’0,03 % biss minn 3D. Żieda fil-kontribuzzjonijiet ta’ assi diġitalizzati ta’ kwalità għolja, bħal fit-3D, ittejjeb l-innovazzjoni u l-ħolqien permezz tal-użu u l-użu mill-ġdid tal-assi tal-wirt kulturali diġitalizzati f’diversi dominji ewlenin (eż. l-edukazzjoni, il-bliet intelliġenti u l-immudellar ambjentali, it-turiżmu sostenibbli u s-setturi kreattivi kulturali). L-introduzzjoni ta’ 40 miljun ass addizzjonali, ta’ kwalità għolja, diġitalizzati u diversifikati permezz tal-ispazju tad-data żżid mar-rikkezza tal-materjal disponibbli online, filwaqt li tippromwovi aktar il-wirt kulturali Ewropew tagħna. Din iż-żieda tippermetti wkoll użu mill-ġdid imtejjeb u, għalhekk, servizzi u applikazzjonijiet ġodda potenzjali. Huwa importanti li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jagħtu kontribuzzjonijiet sinifikanti għall-ispazju tad-data, bl-appoġġ tal-Istati Membri.

                  (20)

                  L-aggregaturi nazzjonali u tad-dominju jew tematiċi għandhom rwol ewlieni fix-xenarju tal-wirt kulturali, billi jibnu pontijiet bejn id-diversi atturi fis-settur tal-wirt kulturali u lil hinn minnu, fil-livell nazzjonali u Ewropew. Pereżempju, l-aggregaturi nazzjonali jaggregaw u jarrikkixxu l-kontenut għal Europeana, jagħtu aċċess għall-assi tal-wirt kulturali ta’ pajjiżhom u jippromwovuhom, u jakkomunaw riżorsi u għarfien siewja għas-settur tal-wirt kulturali. Madankollu, għalkemm il-biċċa l-kbira tal-aggregaturi madwar l-UE għandhom mandat uffiċjali għall-attivitajiet tagħhom, għad hemm ħafna oħrajn li jeħtieġu wieħed u li qegħdin isibuha diffiċli sabiex jiżguraw riżorsi suffiċjenti u sostenibbli jew appoġġ organizzazzjonali. Jenħtieġ li l-Istati Membri jindirizzaw din l-isfida billi jsaħħu r-rwol tal-aggregaturi, jipprovdu appoġġ adegwat u jappoġġaw il-kontribut tagħhom għall-ispazju komuni Ewropew tad-data għall-wirt kulturali.

                  (21)

                  Iż-żieda mistennija fin-numru u fil-kumplessità tal-assi diġitali se tirrikjedi soluzzjonijiet siguri, reżiljenti, effiċjenti u sostenibbli bbażati fuq il-cloud għall-ipproċessar, għall-aċċess u għall-ġestjoni ta’ tali settijiet ta’ data. Għalhekk, l-appoġġ tal-Istati Membri (23) għall-federazzjoni Ewropea ta’ infrastruttura u ta’ servizzi cloud-to-edge se jkun kruċjali għall-aċċess effettiv għall-assi tal-wirt kulturali diġitalizzati.

                  (22)

                  Din ir-Rakkomandazzjoni tibni fuq ir-Rakkomandazzjoni 2011/711/UE u tissostitwixxiha,

            ADOTTAT DIN IR-RAKKOMANDAZZJONI:
      KAPITOLU I

         DISPOŻIZZJONIJIET ĠENERALI

         Fini u kamp ta’ applikazzjoni

                  1.

                  Il-fini ta’ din ir-Rakkomandazzjoni huwa li twitti t-triq għal spazju komuni Ewropew tad-data għall-wirt kulturali (“spazju tad-data”), u b’hekk tgħin lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jħaffu l-isforzi tagħhom ta’ diġitalizzazzjoni u ta’ preservazzjoni, u li jaħtfu l-opportunitajiet maħluqa mit-trasformazzjoni diġitali. Din ir-Rakkomandazzjoni tħeġġeġ lill-Istati Membri jistabbilixxu oqfsa xierqa sabiex isaħħu l-irkupru u t-trasformazzjoni tas-settur u sabiex jgħinu lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jsiru aktar reżiljenti fil-futur.

                  2.

                  Din ir-Rakkomandazzjoni tkopri t-tipi kollha ta’ wirt kulturali (tanġibbli, intanġibbli, naturali, nattivi diġitali), inklużi l-kategoriji kollha ta’ wirt kulturali f’riskju.

         Definizzjonijiet

                  3.

                  Għall-finijiet ta’ din ir-Rakkomandazzjoni, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:

                              (1)

                              “assi ta’ wirt kulturali” tfisser assi ta’:

                                          (a)

                                          wirt kulturali tanġibbli, bħal monumenti, siti arkeoloġiċi, materjal awdjo u awdjoviżiv, kotba, ġurnali, gazzetti, ritratti, oġġetti tal-mużewijiet, dokumenti arkivjali;

                                          (b)

                                          wirt kulturali intanġibbli;

                                          (c)

                                          wirt naturali, bħal pajsaġġi u siti naturali, kif definit fl-Artikolu 2 tal-Konvenzjoni dwar il-protezzjoni tal-patrimonju dinji kulturali u naturali (24);

                                          (d)

                                          wirt tan-nattivi diġitali.

                              (2)

                              “wirt kulturali intanġibbli” tfisser prattiki, rappreżentazzjonijiet, espressjonijiet, għarfien, ħiliet – kif ukoll l-istrumenti, l-oġġetti, l-artefatti u l-ispazji kulturali assoċjati magħhom – li l-komunitajiet, il-gruppi u, f’xi każijiet, l-individwi jirrikonoxxu bħala parti mill-wirt kulturali tagħhom, skont it-tifsira tal-Artikolu 2 tal-Konvenzjoni għall-Ħarsien tal-Patrimonju Kulturali Intanġibbli (25).

                              (3)

                              “nattivi diġitali” tfisser assi maħluqin f’forma diġitali, bħal arti diġitali jew animazzjoni, mużewijiet virtwali, mingħajr ekwivalenti analogu, jew kontenut kulturali maħluq barra mill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali, bħal fuq il-media soċjali jew l-industrija tal-logħob.

                              (4)

                              “istituzzjoni tal-wirt kulturali” tfisser librerija jew mużew aċċessibbli għall-pubbliku, arkivju jew istituzzjoni tal-wirt ċinematografiku jew tal-awdjo, kif definita fil-punt (3) tal-Artikolu 2 tad-Direttiva (UE) 2019/790.

                              (5)

                              “diġitalizzazzjoni” tfisser il-konverżjoni ta’ assi minn format analogu għal wieħed diġitali.

                              (6)

                              “trasformazzjoni diġitali” tfisser kemm il-proċess kif ukoll ir-riżultat tal-ingranaġġ tat-teknoloġiji diġitali sabiex jiġi ttrasformat il-mod kif organizzazzjoni topera u twassal valur.

                              (7)

                              “preservazzjoni diġitali” tfisser sett ta’ attivitajiet neċessarji sabiex jiġi żgurat li l-oġġetti diġitali jkunu jistgħu jiġu llokalizzati, jingħataw, jintużaw u jinftiehmu fil-futur.

            KAPITOLU II

         DIĠITALIZZAZZJONI AVVANZATA U PRESERVAZZJONI DIĠITALI TAL-WIRT KULTURALI

                  4.

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jipprevedu u/jew jaġġornaw regolarment strateġija diġitali komprensiva u li tħares ’il quddiem għall-wirt kulturali fil-livell nazzjonali jew reġjonali rilevanti sabiex titħaffef it-trasformazzjoni diġitali tas-settur. Jenħtieġ li l-Istati Membri jikkollaboraw mal-partijiet ikkonċernati kollha jew jagħmlu arranġamenti għall-kollaborazzjoni tagħhom, bħall-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali u l-awtoritajiet kompetenti, sabiex iħejju l-istrateġija diġitali u jenħtieġ li jipprovdu riżorsi/appoġġ għall-implimentazzjoni tagħha.

                  5.

                  Jenħtieġ li l-istrateġija nazzjonali jkun fiha miżuri li jappoġġaw lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali fit-teħid ta’ teknoloġiji avvanzati, bħat-3D, l-intelliġenza artifiċjali, ir-realtà estiża, il-cloud computing, it-teknoloġiji tad-data u l-blockchain, sabiex jiġu żgurati proċess aktar effiċjenti ta’ diġitalizzazzjoni u ta’ preservazzjoni diġitali u kontenut ta’ kwalità ogħla għal aċċess, għal użu u għal użu mill-ġdid aktar mifruxin.

                  6.

                  Jenħtieġ li l-istrateġija diġitali tistabbilixxi miri ċari ta’ diġitalizzazzjoni u ta’ preservazzjoni diġitali. Jenħtieġ li dawk l-għanijiet ikunu bbażati fuq kriterji oġġettivi u ċari, filwaqt li jinkludu:

                              (a)

                              il-wirt kulturali f’riskju,

                              (b)

                              il-monumenti, il-bini u s-siti kulturali u ta’ wirt bl-akbar numru ta’ żjarat fiżiċi u

                              (c)

                              il-livell baxx ta’ diġitalizzazzjoni għal kategoriji speċifiċi ta’ assi ta’ wirt kulturali.

                        Jenħtieġ li l-Istati Membri jiddiġitalizzaw fi 3D il-monumenti u s-siti kollha li jaqgħu taħt (a) u 50 % ta’ dawk li jaqgħu taħt (b) sal-2030.
                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jiddiġitalizzaw 40 % tal-miri ġenerali għall-2030 sal-2025.
                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jiżguraw li l-assi kulturali diġitalizzati kollha msemmijin fil-punt 6(a), (b) u (c) jiġu ppreservati b’mod diġitali wkoll.

                  7.

                  Fl-ippjanar tad-diġitalizzazzjoni, jenħtieġ li l-Istati Membri u l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jieħdu approċċ olistiku. Jenħtieġ li approċċ bħal dan, pereżempju, iqis l-iskop tad-diġitalizzazzjoni, il-gruppi ta’ utenti fil-mira, l-ogħla kwalità affordabbli, il-preservazzjoni diġitali tal-assi tal-wirt kulturali diġitalizzati, inklużi aspetti bħall-formati, il-ħżin, il-migrazzjonijiet futuri, il-manutenzjoni kontinwa u r-riżorsi finanzjarji u tal-persunal neċessarji fuq terminu twil. Jenħtieġ li l-istrateġija diġitali tipprevedi mandat ċar u ddefinit sew għall-aggregaturi nazzjonali jew reġjonali sabiex jikkollaboraw mal-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali bl-għan li jagħmlu l-assi tal-wirt kulturali diġitalizzati disponibbli permezz ta’ Europeana u tal-ispazju tad-data. B’mod partikolari, jenħtieġ li l-Istati Membri jsaħħu r-rwol tal-aggregaturi bħala intermedjarji bejn Europeana u l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali u jħeġġu l-kontribut attiv tagħhom għall-ispazju tad-data.

                  8.

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jappoġġaw sħubijiet bejn is-settur tal-wirt kulturali u setturi oħrajn, bħall-edukazzjoni għolja u l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali, l-industriji kreattivi u t-turiżmu kulturali sostenibbli, sabiex jistimolaw l-innovazzjoni għal servizzi u għal applikazzjonijiet ġodda.

                  9.

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jiffaċilitaw l-involviment ta’ intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju bl-għan li jappoġġaw it-trasformazzjoni diġitali tas-settur tal-wirt kulturali, b’mod partikolari lejn id-diġitalizzazzjoni u l-innovazzjoni mmexxija mid-data.

                  10.

                  Meta l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jidħlu fi sħubijiet mas-settur privat, jenħtieġ li jiżguraw li jiġu stabbiliti kundizzjonijiet ċari u ġusti għall-użu mill-ġdid tal-assi diġitalizzati, f’konformità mar-regoli tal-kompetizzjoni u mad-Direttiva (UE) 2019/1024, u b’mod partikolari mar-regoli dwar l-arranġamenti esklużivi stabbiliti fl-Artikolu 12 ta’ dik id-Direttiva, fejn rilevanti.

                  11.

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jivvalutaw id-diskrepanza fil-ħiliet diġitali fis-settur bl-għan li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jkunu jistgħu jisfruttaw bis-sħiħ l-opportunitajiet offruti mit-teknoloġiji diġitali avvanzati. B’mod partikolari, jenħtieġ li l-Istati Membri jistabbilixxu objettivi ambizzjużi li għandhom jintlaħqu sal-2030 sabiex itejbu l-ħiliet u jagħtu taħriġ mill-ġdid lill-professjonisti tal-wirt kulturali, inkluż dwar il-ġestjoni u l-analitika tad-data, l-intelliġenza artifiċjali, id-diġitalizzazzjoni avvanzata u t-teknoloġiji tar-realtà estiża.

                  12.

                  Sabiex jiffaċilitaw it-trasformazzjoni diġitali tal-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali u sabiex jgħinu fit-twessigħ tal-aċċess għall-wirt kulturali u fil-promozzjoni tiegħu, huwa rrakkomandat li l-Istati Membri jisfruttaw bis-sħiħ l-opportunitajiet offruti mill-qafas attwali tad-drittijiet tal-awtur billi:

                              (a)

                              jiżguraw implimentazzjoni korretta u effettiva tad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-UE dwar id-drittijiet tal-awtur, b’mod partikolari dawk stabbiliti mid-Direttiva (UE) 2019/790,

                              (b)

                              jakkumpanjaw lill-partijiet kollha fl-applikazzjoni prattika u effiċjenti tar-regoli ta’ implimentazzjoni nazzjonali,

                              (c)

                              jimmonitorjaw mill-qrib ir-regoli ta’ implimentazzjoni nazzjonali sabiex jiggarantixxu l-applikazzjoni b’suċċess tagħhom u

                              (d)

                              jappoġġaw lill-professjonisti tal-wirt kulturali fil-kisba tal-ħiliet relatati mad-drittijiet tal-awtur u mal-liċenzjar u billi jipprovdu għarfien espert dwar id-drittijiet tal-awtur.

                  13.

                  Sabiex isibu reazzjonijiet kondiviżi għall-isfidi komuni għad-diġitalizzazzjoni u għall-preservazzjoni avvanzati u għall-iskambju tal-aħjar prattiki, sabiex jintwerew u jiġu promossi l-kultura, il-valuri u l-istejjer ta’ suċċess Ewropej, jenħtieġ li l-Istati Membri jħeġġu l-kollaborazzjoni u s-sħubijiet transfruntiera mal-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali fil-livell internazzjonali, f’komplementarjetà mal-azzjonijiet promossi mill-UNESCO u mill-Kunsill tal-Ewropa.

                  14.

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jagħmlu użu sħiħ mill-possibbiltajiet kollha ta’ finanzjament fil-livell Ewropew u nazzjonali sabiex iħaffu l-isforzi ta’ diġitalizzazzjoni u ta’ preservazzjoni.

            KAPITOLU III

         PRINĊIPJI TA’ GWIDA GĦAL SPAZJU KOMUNI EWROPEW TAD-DATA GĦALL-WIRT KULTURALI

                  15.

                  Jenħtieġ li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jaderixxu mal-istandards u mal-oqfsa rilevanti, bħal dawk użati mill-inizjattiva Europeana għall-kondiviżjoni tal-kontenut u tal-metadata diġitali, inkluż il-Mudell tad-Data Europeana, RightsStatements.org, u l-Qafas tal-Pubblikazzjoni Europeana, sabiex tinkiseb l-interoperabbiltà fil-livell Ewropew. Jenħtieġ li l-Istati Membri jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jippromwovu u jiffaċilitaw l-aderenza ma’ tali standards u ma’ oqfsa eżistenti u futuri u jikkollaboraw fil-livell Ewropew sabiex iwessgħuhom fil-kuntest tal-ispazju tad-data.

                  16.

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jħeġġu b’mod attiv lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali bl-għan li jagħmlu l-assi diġitalizzati tagħhom disponibbli permezz ta’ Europeana u b’hekk jikkontribwixxu għall-ispazju tad-data, f’konformità mal-istandards u mal-oqfsa msemmijin fil-punt 15 u mal-miri indikattivi previsti fl-Anness I u fl-Anness II.

                  17.

                  Il-kontribuzzjonijiet mill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali, imsemmijin fil-punt 16, jenħtieġ li jinkludu, b’mod partikolari, assi ta’ wirt kulturali diġitalizzati 3D għall-promozzjoni tal-ġawhar kulturali Ewropej, isaħħu l-użu mill-ġdid potenzjali f’dominji importanti bħax-xjenzi soċjali u x-xjenzi umanisti, it-turiżmu kulturali sostenibbli, is-setturi kulturali u kreattivi, jew jgħinu sabiex tiġi identifikata l-proprjetà kulturali li tiġi ttraffikata b’mod illeċitu.

                  18.

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li, bħala riżultat tal-politiki tagħhom, id-data li tirriżulta minn proġetti ta’ diġitalizzazzjoni ffinanzjati pubblikament issir u tibqa’ rintraċċabbli, aċċessibbli, interoperabbli u riutilizzabbli (“il-prinċipji FAIR”) permezz ta’ infrastrutturi diġitali (li jinkludu l-ispazju tad-data) sabiex titħaffef il-kondiviżjoni tad-data.

                  19.

                  Jenħtieġ li l-finanzjament pubbliku kollu għall-proġetti futuri ta’ diġitalizzazzjoni ta’ assi ta’ wirt kulturali jintrabat bil-kundizzjoni ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tal-kontenut diġitalizzat f’Europeana u fl-ispazju tad-data, kif imsemmi fil-punt 16.

                  20.

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jieħdu l-miżuri neċessarji kollha sabiex jappoġġaw u jqajmu sensibilizzazzjoni dwar Europeana fost il-pubbliku ġenerali u b’mod partikolari fis-settur tal-edukazzjoni u fl-iskejjel, inkluż permezz ta’ materjali edukattivi.

                  21.

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jisfruttaw il-federazzjoni Ewropea tal-infrastruttura u tas-servizzi cloud-to-edge sabiex jespandu l-ħżin, il-ġestjoni u l-aċċess għall-assi diġitalizzati ta’ wirt kulturali.

            KAPITOLU IV

         SEGWITU GĦAR-RAKKOMANDAZZJONI

      Jenħtieġ li l-Istati Membri jgħarrfu lill-Kummissjoni bl-azzjonijiet meħudin bħala rispons għal din ir-Rakkomandazzjoni 24 xahar mill-pubblikazzjoni tagħha f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea, u mbagħad kull sentejn.

         Magħmul fi Brussell, l-10 ta’ Novembru 2021.

               Għall-Kummissjoni

            Thierry BRETON

               Membru tal-Kummissjoni

         (1)  COM(2021) 118 final

         (2)  Rapport tal-UNWTO dwar is-Sinerġiji tat-Turiżmu u l-Kultura

         (3)  SWD/2021/351 final

         (4)  SWD(2021)15 final

         (5)  COM(2019) 640 final

         (6)  Inkluża d-diġitalizzazzjoni 2D.

         (7)  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/eu-member-states-sign-cooperate-digitising-cultural-heritage

         (8)  https://ec.europa.eu/info/horizon-europe_mt

         (9)  https://ec.europa.eu/regional_policy/mt/2021_2027/

         (10)  https://ec.europa.eu/regional_policy/mt/newsroom/coronavirus-response/react-eu

         (11)  https://ec.europa.eu/info/overview-funding-programmes/technical-support-instrument-tsi_mt

         (12)  https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/recovery-coronavirus/recovery-and-resilience-facility_mt

         (13)  Id-Direttiva (UE) 2019/1024 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta' Ġunju 2019 dwar id-data miftuħa u l-użu mill-ġdid tal-informazzjoni tas-settur pubbliku (ĠU L 172, 26.6.2019, p. 56).

         (14)  COM/2020/274 final

         (15)  COM(2021) 102 final

         (16)  Id-Direttiva (UE) 2019/790 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta' April 2019 dwar id-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati fis-Suq Uniku Diġitali u li temenda d-Direttivi 96/9/KE u 2001/29/KE (ĠU L 130, 17.5.2019, p. 92).

         (17)  COM/2018/612 final

         (18)  https://pro.europeana.eu/page/edm-documentation

         (19)  https://rightsstatements.org/

         (20)  https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework

         (21)  COM/2020/66 final

         (22)  https://op.europa.eu/s/pjHV

         (23)  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/towards-next-generation-cloud-europe

         (24)  UNESCO, Il-Konvenzjoni dwar il-Protezzjoni tal-Patrimonju Dinji Kulturali u Naturali, Pariġi, is-16 ta’ Novembru 1972.

         (25)  UNESCO, Il-Konvenzjoni għall-Ħarsien tal-Patrimonju Kulturali Intanġibbli 2003, Pariġi, is-17 ta’ Ottubru 2003.

         ANNESS I
         Miri indikattivi għall-kontribut tal-kontenut lil Europeana u l-ispazju tad-data sal-2030 għal kull Stat Membru (1)

                     A

                     B

                     C

                     D

                     E

                     F

                     Għadd ta’ rekords fl-1 ta’ Frar 2021

                     Għadd ta’ rekords ta’ kwalità għolja (2) fl-1 ta’ Frar 2021

                     Rekords ġodda ta’ kwalità għolja sal-2030

                     Għadd totali ta’ rekords sal-2030
                     [= A+C]

                     Għadd totali ta’ rekords ta’ kwalità għolja sal-2030 (3)

                     [=B+C]

                     Assi diġitali 3D sal-2030 (4)

                        L-Awstrija

                     2 372 357

                     1 106 942

                     1 002 892

                     3 375 249

                     2 109 834

                     401 157

                        Il-Belġju

                     2 499 646

                     2 247 432

                     1 215 817

                     3 715 463

                     3 463 249

                     486 327

                        Il-Bulgarija

                     94 447

                     62 647

                     329 454

                     423 901

                     392 101

                     131 782

                        Il-Kroazja

                     67 357

                     5 456

                     235 877

                     303 234

                     241 332

                     94 351

                        Ċipru

                     30 959

                     1 858

                     71 466

                     102 425

                     73 324

                     28 586

                        Iċ-Ċekja

                     881 263

                     369 602

                     889 329

                     1 770 592

                     1 258 931

                     355 732

                        Id-Danimarka

                     1 032 422

                     662 712

                     676 884

                     1 709 306

                     1 339 596

                     270 754

                        L-Estonja

                     648 205

                     486 024

                     99 825

                     748 030

                     585 849

                     39 930

                        Il-Finlandja

                     1 093 297

                     960 899

                     548 428

                     1 641 725

                     1 509 327

                     219 371

                        Franza

                     3 860 232

                     1 779 567

                     6 381 064

                     10 241 296

                     8 160 631

                     2 552 426

                        Il-Ġermanja

                     5 536 786

                     4 107 742

                     8 924 266

                     14 461 052

                     13 032 008

                     3 569 707

                        Il-Greċja

                     661 593

                     383 327

                     642 175

                     1 303 768

                     1 025 502

                     256 870

                        L-Ungerija

                     732 033

                     571 425

                     637 732

                     1 369 765

                     1 209 157

                     255 093

                        L-Irlanda

                     86 765

                     44 424

                     856 780

                     943 545

                     901 204

                     342 712

                        L-Italja

                     2 150 207

                     687 421

                     5 119 900

                     7 270 107

                     5 807 321

                     2 047 960

                        Il-Latvja

                     128 505

                     113 341

                     117 705

                     246 210

                     231 046

                     47 082

                        Il-Litwanja

                     224 359

                     182 337

                     209 875

                     434 234

                     392 212

                     83 950

                        Il-Lussemburgu

                     65 600

                     1 325

                     145 567

                     211 167

                     146 893

                     58 227

                        Malta

                     50 310

                     1 006

                     46 013

                     96 323

                     47 019

                     18 405

                        In-Netherlands

                     9 126 499

                     7 554 003

                     1 992 463

                     11 118 962

                     9 546 466

                     796 985

                        Il-Polonja

                     3 040 221

                     936 996

                     2 477 819

                     5 518 040

                     3 414 815

                     991 127

                        Il-Portugall

                     203 044

                     138 963

                     727 333

                     930 377

                     866 297

                     290 933

                        Ir-Rumanija

                     135 213

                     84 549

                     1 209 889

                     1 345 102

                     1 294 438

                     483 956

                        Is-Slovakkja

                     15 106

                     453

                     341 636

                     356 742

                     342 089

                     136 654

                        Is-Slovenja

                     598 310

                     382 081

                     166 799

                     765 109

                     548 880

                     66 720

                        Spanja

                     2 960 596

                     1 228 351

                     3 851 622

                     6 812 218

                     5 079 973

                     1 540 649

                        L-Iżvezja

                     4 307 321

                     3 047 430

                     1 098 975

                     5 406 296

                     4 146 404

                     439 590

                        UE 27

                        42 602 653

                        27 148 311

                        40 017 586

                        82 620 239

                        67 165 896

                        16 007 034

            (1)  Il-miri indikattivi għal kull Stat Membru huma proporzjonali għall-popolazzjoni ta’ kull Stat Membru, aġġustati għall-PDG per capita tal-Istat Membru (f’PPS)

            (2)  Ir-rekords ta’ kwalità għolja jaderixxu mar-rekwiżiti tal-Livell 2 jew ogħla (Livell 2+) tal-Qafas ta’ Pubblikazzjoni Europeana għall-kontenut u mar-rekwiżiti tal-Livell A jew ogħla għall-metadata. Dawn l-istandards huma meħtieġa biex jitrawwem l-użu mill-ġdid għal diversi finijiet.

            (3)  L-Istati Membri huma mħeġġa jtejbu l-kwalità tar-rekords tal-Livell 1 u għalhekk l-għadd totali ta’ rekords ta’ kwalità għolja jista’ jkompli jiżdied.

            (4)  40 % tar-rekords il-ġodda jenħtieġ li jkunu assi diġitali 3D. L-għadd ta’ assi diġitali 3D attwalment disponibbli f’Europeana huwa meqjus negliġibbli.

         ANNESS II
         Miri intermedji għall-kontribut tal-kontenut lil Europeana u l-ispazju tad-data sal-2025 għal kull Stat Membru

                     A

                     B

                     C

                     D

                     E

                     F

                     Għadd ta’ rekords fl-1 ta’ Frar 2021

                     Għadd ta’ rekords (1) ta’ kwalità għolja fl-1 ta’ Frar 2021

                     Rekords ġodda sal-2025  (2)

                     Għadd totali ta’ rekords sal-2025
                     [= A+C]

                     Għadd totali ta’ rekords ta’ kwalità għolja sal-2025 (3)

                     [=B+C]

                     Assi f’3D sal-2025 (4)

                        L-Awstrija

                     2 372 357

                     1 106 942

                     401 157

                     2 773 514

                     1 508 099

                     60 174

                        Il-Belġju

                     2 499 646

                     2 247 432

                     486 327

                     2 985 973

                     2 733 759

                     72 949

                        Il-Bulgarija

                     94 447

                     62 647

                     131 782

                     226 229

                     194 428

                     19 767

                        Il-Kroazja

                     67 357

                     5 456

                     94 351

                     161 708

                     99 807

                     14 153

                        Ċipru

                     30 959

                     1 858

                     28 586

                     59 545

                     30 444

                     4 288

                        Iċ-Ċekja

                     881 263

                     369 602

                     355 732

                     1 236 995

                     725 333

                     53 360

                        Id-Danimarka

                     1 032 422

                     662 712

                     270 754

                     1 303 176

                     933 465

                     40 613

                        L-Estonja

                     648 205

                     486 024

                     39 930

                     688 135

                     525 954

                     5 989

                        Il-Finlandja

                     1 093 297

                     960 899

                     219 371

                     1 312 668

                     1 180 270

                     32 906

                        Franza

                     3 860 232

                     1 779 567

                     2 552 426

                     6 412 658

                     4 331 993

                     382 864

                        Il-Ġermanja

                     5 536 786

                     4 107 742

                     3 569 707

                     9 106 493

                     7 677 448

                     535 456

                        Il-Greċja

                     661 593

                     383 327

                     256 870

                     918 463

                     640 197

                     38 530

                        L-Ungerija

                     732 033

                     571 425

                     255 093

                     987 126

                     826 518

                     38 264

                        L-Irlanda

                     86 765

                     44 424

                     342 712

                     429 477

                     387 136

                     51 407

                        L-Italja

                     2 150 207

                     687 421

                     2 047 960

                     4 198 167

                     2 735 381

                     307 194

                        Il-Latvja

                     128 505

                     113 341

                     47 082

                     175 587

                     160 423

                     7 062

                        Il-Litwanja

                     224 359

                     182 337

                     83 950

                     308 309

                     266 287

                     12 593

                        Il-Lussemburgu

                     65 600

                     1 325

                     58 227

                     123 827

                     59 552

                     8 734

                        Malta

                     50 310

                     1 006

                     18 405

                     68 715

                     19 411

                     2 761

                        In-Netherlands

                     9 126 499

                     7 554 003

                     796 985

                     9 923 484

                     8 350 988

                     119 548

                        Il-Polonja

                     3 040 221

                     936 996

                     991 127

                     4 031 348

                     1 928 124

                     148 669

                        Il-Portugall

                     203 044

                     138 963

                     290 933

                     493 977

                     429 897

                     43 640

                        Ir-Rumanija

                     135 213

                     84 549

                     483 956

                     619 169

                     568 504

                     72 593

                        Is-Slovakkja

                     15 106

                     453

                     136 654

                     151 760

                     137 107

                     20 498

                        Is-Slovenja

                     598 310

                     382 081

                     66 720

                     665 030

                     448 800

                     10 008

                        Spanja

                     2 960 596

                     1 228 351

                     1 540 649

                     4 501 245

                     2 769 000

                     231 097

                        L-Iżvezja

                     4 307 321

                     3 047 430

                     439 590

                     4 746 911

                     3 487 019

                     65 938

                        UE 27

                        42 602 653

                        27 148 311

                        16 007 034

                        58 609 687

                        43 155 345

                        2 401 055

            (1)  Ir-rekords ta’ kwalità għolja jaderixxu mar-rekwiżiti tal-Livell 2 jew ogħla (Livell 2+) tal-Qafas ta’ Pubblikazzjoni Europeana għall-kontenut u mar-rekwiżiti tal-Livell A jew ogħla għall-metadata. Dawn l-istandards huma meħtieġa biex jitrawwem l-użu mill-ġdid għal diversi finijiet.

            (2)  Mira intermedja: 40 % tal-miri indikattivi sal-2030

            (3)  L-Istati Membri huma mħeġġa jtejbu l-kwalità tar-rekords tal-Livell 1 u għalhekk l-għadd totali ta’ rekords ta’ kwalità għolja jista’ jkompli jiżdied.

            (4)  Mira intermedja għall-assi diġitali 3D: 15 % tal-miri għall-2030