               IL-KUMMISSJONI EWROPEA
            Brussell, 5.6.2019
            COM(2019) 523 final
            Rakkomandazzjoni għal
            RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL
            dwar il-Programm ta’ Riforma Nazzjonali tal-2019 tar-Rumanija u li twassal l-opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Konverġenza tal-2019 tar-Rumanija

               *

               Rakkomandazzjoni għal

               RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL

               dwar il-Programm ta’ Riforma Nazzjonali tal-2019 tar-Rumanija u li twassal l-opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Konverġenza tal-2019 tar-Rumanija

               IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA,

               Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b'mod partikolari l-Artikoli 121(2) u 148(4) tiegħu,

               Wara li kkunsidra r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1466/97 tas-7 ta’ Lulju 1997 dwar it-tisħiħ tas-sorveljanza ta’ pożizzjonijiet ta’ budget u s-sorveljanza u l-koordinazzjoni ta’ politiki ekonomiċi
                  1
               , u b’mod partikolari l-Artikolu 9(2) tiegħu,

               Wara li kkunsidra r-Regolament (UE) Nru 1176/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Novembru 2011 dwar il-prevenzjoni u l-korrezzjoni tal-iżbilanċi makroekonomiċi
                  2
               , u b'mod partikolari l-Artikolu 6(1) tiegħu,

               Wara li kkunsidra r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea,

               Wara li kkunsidra r-riżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew,

               Wara li kkunsidra l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew,

               Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Impjiegi,

               Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Finanzjarju,

               Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Protezzjoni Soċjali,

               Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Politika Ekonomika,

               Billi:

               (1)Fil-21 ta’ Novembru 2018, il-Kummissjoni adottat l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir, li ta bidu għas-Semestru Ewropew biex tiġi kkoordinata l-politika ekonomika għall-2019. Ikkunsidrat kif xieraq il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, ipproklamat mill-Parlament Ewropew, il-Kunsill u l-Kummissjoni fis-17 ta’ Novembru 2017. Il-prijoritajiet tal-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir ġew approvati mill-Kunsill Ewropew fil-21 ta’ Marzu 2019. Fil-21 ta’ Novembru 2018, abbażi tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011, il-Kummissjoni adottat ukoll ir-Rapport dwar il-Mekkaniżmu ta’ Twissija, li fih identifikat lir-Rumanija bħala waħda mill-Istati Membri li għalih trid issir analiżi fil-fond.

               (2)Ir-rapport dwar il-pajjiż tal-2019 għar-Rumanija
                  3
                ġie ppubblikat fis-27 ta’ Frar 2019. Dan ivvaluta l-progress tar-Rumanija hi u tindirizza r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż adottati mill-Kunsill fit-13 ta’ Lulju 2018, is-segwitu mogħti għar-rakkomandazzjonijiet adottati fis-snin preċedenti u l-progress tar-Rumanija lejn il-miri nazzjonali Ewropa 2020 tagħha. Ir-rapport inkluda wkoll analiżi fil-fond skont l-Artikolu 5 tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011, li r-riżultati tagħha ġew ippubblikati wkoll fis-27 ta’ Frar 2019
                  4
               . L-analiżi tal-Kummissjoni wasslitha biex tikkonkludi li r-Rumanija għaddejja minn żbilanċi makroekonomiċi. B’mod partikolari, il-vulnerabbiltajiet huma marbutin ma’ kompetittività fil-kostijiet li qed tonqos u defiċit fil-kont kurrenti li qed jikber, f’kuntest ta’ politika fiskali espansjonarja u ambjent tan-negozju imprevedibbli. Inizjattivi leġiżlattivi riċenti qed joħolqu riskji għall-funzjonament tas-settur finanzjarju u jistgħu jkunu ta’ ħsara għall-investiment tas-settur privat.

               (3)Fid-9 ta’ Mejju 2019, ir-Rumanija ressqet il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma 2019 tagħha u fit-8 ta’ Mejju 2019, il-Programm ta’ Konverġenza 2019 tagħha. Biex jiġu kkunsidrati l-konnessjonijiet ta’ bejniethom, iż-żewġ programmi ġew ivvalutati fl-istess żmien.

               (4)Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi relevanti għall-pajjiż ġew indirizzati waqt l-ipprogrammar tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (“Fondi SIE”) għall-perjodu 2014-2020. Kif previst fl-Artikolu 23 tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill
                  5
               , fejn ikun neċessarju li jingħata sostenn għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet rilevanti tal-Kunsill, il-Kummissjoni tista' titlob lil Stat Membru li jirrieżamina l-Ftehim ta’ Sħubija u l-programmi rilevanti tiegħu u jipproponi emendi għalihom. Il-Kummissjoni pprovdiet iktar dettalji dwar kif tagħmel użu minn dik id-dispożizzjoni fil-linji gwida dwar l-applikazzjoni tal-miżuri li jorbtu l-effettività tal-Fondi SIE ma’ governanza ekonomika tajba
                  6
               .

               (5)Bħalissa r-Rumanija tinsab fil-parti preventiva tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Fil-Programm ta’ Konverġenza tiegħu tal-2019, il-gvern jippjana defiċit nominali ta’ 2,8 % tal-PDG fl-2019, u li wara dan it-tnaqqis gradwali tiegħu, għal 2,0 % tal-PDG fl-2022. Abbażi tal-bilanċ strutturali rikalkulat
                  7
               , l-objettiv baġitarju fuq terminu medju ta’ żmien, stabbilit għal defiċit strutturali ta’ 1 % tal-PDG, mhuwiex ippjanat li jintlaħaq matul il-perjodu tal-programm. Skont il-Programm ta' Konverġenza, id-dejn pubbliku bħala proporzjon tal-PDG huwa mistenni li jilħaq l-40 % fl-2022. Ix-xenarju makroekonomiku li jirfed dawk il-proġezzjonijiet baġitarji huwa favorevoli. Barra minn hekk, il-miżuri meħtieġa biex isostnu l-miri ppjanati tad-defiċit ma ġewx speċifikati biżżejjed.

               (6)Fit-22 ta’ Ġunju 2018, il-Kunsill iddeċieda, skont l-Artikolu 121(4) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (“TFUE”) li fl-2017 seħħet devjazzjoni sinifikanti mill-objettiv fit-terminu medju fir-Rumanija. Fid-dawl tad-devjazzjoni sinifikanti stabbilita, fit-22 ta’ Ġunju 2018 il-Kunsill irrakkomanda lir-Rumanija biex tieħu l-passi meħtieġa sabiex tiggarantixxi li r-rata ta’ tkabbir nominali tal-infiq pubbliku primarju nett
                  8
                ma taqbiżx it-3,3 % fl-2018 u l-5.1% fl-2019, li tikkorrispondi għal aġġustament strutturali annwali ta’ 0,8 % tal-PDG f’kull sena. Fil-It-Tlieta, 4 ta' Diċembru 2018, il-Kunsill osserva li r-Rumanija ma kinitx ħadet azzjoni effettiva skont ir-rakkomandazzjoni tal-Kunsill tas-Il-Ġimgħa, 22 ta' Ġunju 2018 u għaldaqstant ħareġ rakkomandazzjoni riveduta. Fir-rakkomandazzjoni l-ġdida, il-Kunsill talab lir-Rumanija biex tieħu l-miżuri meħtieġa biex tiżgura li r-rata nominali ta’ tkabbir tal-infiq pubbliku primarju nett ma taqbiżx l-4,5 % fl-2019, li tikkorrispondi għal aġġustament strutturali annwali ta’ 1,0 % tal-PDG. Fi XX ta’ Ġunju 2019, il-Kunsill osserva li r-Rumanija ma kinitx ħadet azzjoni effettiva skont ir-rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-4 ta’ Diċembru 2018. Barra minn hekk, abbażi tad-data tal-eżitu tal-2018, ir-Rumanija nstab li kienet f’devjazzjoni sinifikanti mill-aġġustament rakkomandat fl-2018. F’konformità mal-Artikolu 121(4) TFUE u l-Artikolu 10(2) tar-Regolament (KE) Nru 1466/97, fil-5 ta’ Ġunju 2019 il-Kummissjoni ħarġet twissija lir-Rumanija li fl-2018 ġiet osservata devjazzjoni sinifikanti mill-perkors ta’ aġġustament lejn l-objettiv baġitarju fit-terminu medju. Fi XX ta’ Ġunju 2019, il-Kunsill adotta Rakkomandazzjoni sussegwenti li tikkonferma l-ħtieġa għar-Rumanija biex tieħu l-miżuri meħtieġa biex tiżgura li r-rata ta’ tkabbir nominali tal-infiq pubbliku primarju nett ma taqbiżx l-4,5 % fl-2019, li tikkorrispondi għal aġġustament strutturali annwali ta’ 1.0 % tal-PDG. Fuq il-bażi tat-tbassir tar-rebbiegħa tal-2019 tal-Kummissjoni, hemm riskju ta' devjazzjoni minn din ir-rakkomandazzjoni fl-2019.

               (7)Rigward l-2020, fi XX ta’ Ġunju 2019, il-Kunsill irrakkomanda lir-Rumanija biex tieħu l-miżuri meħtieġa biex tiżgura li r-rata nominali ta’ tkabbir tal-infiq pubbliku primarju nett ma taqbiżx il-5,1 %, li tikkorrispondi għal aġġustament strutturali annwali ta’ 0,75 % tal-PDG. Abbażi tat-tbassir tar-rebbiegħa tal-2019 tal-Kummissjoni, hemm riskju ta’ devjazzjoni sinifikanti minn dak ir-rekwiżit fl-2020. Barra minn hekk, it-tbassir tar-rebbiegħa tal-Kummissjoni tal-2019 ipproġetta defiċit tal-amministrazzjoni pubblika ogħla mill-valur ta’ referenza tat-Trattat ta’ 3 % tal-PDG fl-2019 u fl-2020. B’mod ġenerali, il-Kunsill huwa tal-opinjoni li miżuri ulterjuri sinifikanti se jkunu meħtieġa mill-2019 biex ikun hemm konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir, fid-dawl ta’ prospettiva fiskali li qed tiddeterjora b’mod qawwi, f’konformità mar-rakkomandazzjoni indirizzata lir-Rumanija fi XX ta’ Ġunju 2019 bil-għan li tikkoreġi d-devjazzjoni sinifikanti osservata mill-perkors ta’ aġġustament lejn l-objettiv fuq terminu medju.

               (8)L-ippjanar baġitarju tar-Rumanija regolarment jinjora d-dispożizzjonijiet tal-qafas fiskali nazzjonali. Ir-regola tad-defiċit strutturali nazzjonali tirrikjedi konformità mal-objettiv baġitarju fuq terminu medju ta’ defiċit strutturali li ma jaqbiżx 1 % tal-PDG, jew konverġenza miegħu. Fl-2016 ir-Rumanija tbiegħdet mill-objettiv baġitarju ta’ terminu medju u tinsab fi triq diverġenti minn dak iż-żmien, bi ksur tar-regola tad-defiċit nazzjonali. Iż-żewġ emendi tal-baġit tal-2018 adottati fil-ħarifa tal-2018, reġgħu tbiegħdu mill-ġdid minn diversi regoli awżiljarji li jipprojbixxu żidiet fil-limiti tal-iżbilanċ u tan-nefqa matul is-sena fiskali li għaddejja. Il-baġit tal-2019, adottat mill-gvern fi Frar 2019 u approvat mill-Parlament f'Marzu, reġa’ tbiegħed minn għadd ta’ regoli fiskali, inkluża r-regola tad-defiċit strutturali. Barra minn hekk, bħal fi snin preċedenti, l-awtoritajiet ma bagħtux aġġornament tal-istrateġija fiskali fuq terminu medju lill-Parlament sal-iskadenza statutorja ta’ Awwissu, u b’hekk imminaw ir-rwol tagħha ta’ gwida. Bħal fi snin preċedenti wkoll, l-awtoritajiet ma kinux konformi mar-rekwiżit li jiffirmaw dikjarazzjoni li l-baġit tal-2019 u l-istrateġija fiskali jirrispettaw ir-regoli fiskali u l-prinċipji tar-responsabbiltà fiskali.

               (9)Il-konformità mat-taxxa għadha baxxa. Fir-rigward tat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud, id-differenza bejn id-dħul teoretikament mistenni u dak attwalment miġbur għadha għolja ħafna. L-ekonomija informali kbira tirrappreżenta sfida addizzjonali għall-konformità mat-taxxa, filwaqt li l-livelli għoljin ta’ xogħol mhux iddikjarat iċaħħdu lill-baġit tal-istat minn riżorsi sinifikanti. Barra minn hekk, il-prevalenza ta’ pagamenti fi flus kontanti tiffaċilita l-evażjoni tat-taxxa. F’din l-aħħar sena, ir-Rumanija għamlet progress limitat fl-indirizzar tar-rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż ripetuta biex tissaħħaħ il-konformità u l-ġbir tat-taxxa. L-introduzzjoni ta’ cash registers elettroniċi mqabbdin mas-sistema tat-teknoloġija tal-informatika tal-amministrazzjoni tat-taxxa qed tavvanza pjuttost bil-mod. L-amministrazzjoni tat-taxxa qed tieħu passi biex tistabbilixxi sistema ta’ valutazzjoni tar-riskju għall-awditjar tal-kontribwenti.

               (10)Wara diversi snin ta’ sforzi kontinwi biex jiġi kkonsolidat is-settur finanzjarju, fl-2018 reġa’ kien hemm pressjoni fuq l-istabbiltà finanzjarja minn sett ta’ inizjattivi leġiżlattiv parlamentari u tal-gvern. It-taxxa fuq l-assi tal-banek adottata mill-gvern permezz ta’ ordinanza ta’ emerġenza fl-aħħar ta’ Diċembru 2018, mingħajr valutazzjoni tal-impatt jew konsultazzjoni mal-partijiet interessati, qajmet għadd ta’ preokkupazzjonijiet serji relatati mal-impatt negattiv tagħha fuq is-sitwazzjoni prudenzjali tal-banek, it-twettiq tal-politika monetarja u fl-aħħar mill-aħħar l-investiment u t-tkabbir ekonomiku. Il-mod tal-adozzjoni tagħha u d-dispożizzjonijiet tagħha kellhom effett negattiv sinifikanti fuq ir-rata tal-kambju, l-abbiltà tal-gvern li jissellef mis-suq u fl-aħħar mill-aħħar fuq il-perċezzjoni tal-partijiet interessati dwar ir-riskji operazzjonali. Filwaqt li xi aspetti kontroversjali tat-taxxa ġew emendati f’Marzu 2019, il-bidliet reġgħu ġew adottati permezz ta’ ordinanza governattiva ta’ emerġenza u mingħajr valutazzjoni tal-impatt. L-iktar aspetti ta’ sfida tat-taxxa bankarja fuq l-assi totali tneħħew. Madankollu, skont il-formulazzjoni l-ġdida, it-taxxa tista’ tfixkel l-inċentivi tal-kreditu, li jista’ jirriżulta f’allokazzjoni ħażina ta’ kreditu għall-ekonomija. Jenħtieġ li jiġu vvalutati l-implikazzjonijiet potenzjali ta’ dawn il-bidliet għat-trażmissjoni tal-politika monetarja. Diversi inizjattivi leġiżlattivi adottati mill-Parlament fi tmiem l-2018, minkejja li ġew iddikjarati antikostituzzjonali mill-Qorti Kostituzzjonali f’Marzu 2019, poġġew pressjoni addizzjonali fuq is-settur bankarju u saħħew il-perċezzjoni ġenerali ta’ qafas legali imprevedibbli. L-esperjenza tal-passat turi li tali inizjattivi jistgħu jerġgħu jiġu ppreżentati mil-leġiżlatura.

               (11)Il-liġi tal-pensjoni l-ġdida, adottata mill-Parlament f’Diċembru 2018, x’aktarx se toħloq riskji għas-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi. Il-punt tal-pensjoni, jiġifieri l-parametru ewlieni użat għall-indiċjar tal-pensjonijiet, se jiżdied bi 15 % f’Settembru 2019 u b’40 % f’Settembru 2020. Il-liġi dwar il-pensjonijiet tibdel diversi parametri użati biex jiġu kkalkulati l-benefiċċji tal-pensjoni. B’mod partikolari, il-valur tal-punt tal-pensjoni huwa mistenni jiżdied, peress li l-fattur ta’ indiċjar għall-pensjonijiet eżistenti ma jibqax jikkonverġi lejn il-prezzijiet iżda minflok jibqa’ permanentament magħmul minn pagi u prezzijiet. Barra minn hekk, il-perjodu ta’ kontribuzzjoni użat biex tiġi kkalkulata l-pensjoni ta’ persuna se jitqassar, u dan iwassal għal nefqa ogħla fil-pensjonijiet għal pensjonijiet ġodda. Mill-banda l-oħra, l-abolizzjoni tal-indiċi ta’ korrezzjoni għal pensjonijiet ġodda (li kienet tintuża biex parzjalment torbot l-ewwel pensjoni mal-pagi) se timmitiga ż-żieda ġenerali fin-nefqa tal-pensjoni kkawżata mill-parametri l-oħra. Xi sfidi strutturali li jaffettwaw l-adegwatezza tal-pensjonijiet għadhom ma ġewx indirizzati. L-età effettiva ta’ rtirar medja hija qrib għall-medja tal-UE, iżda mhix l-istess bejn in-nisa u l-irġiel. Flimkien ma’ perjodi iqsar ta’ kontribuzzjoni għan-nisa, din l-inugwaljanza ssarraf f’lakuna konsiderevoli fil-pensjoni bejn is-sessi.

               (12)Ir-riforma tas-sistema tal-pensjonijiet introdotta fl-2008 treġġgħet lura gradwalment. Wara posponimenti ripetuti taż-żidiet skedati għall-kontribuzzjonijiet għall-fondi tal-pensjonijiet tat-tieni pilastru, li kellhom jilħqu 6 % tal-pagi gross sal-2016, il-kontribuzzjonijiet tnaqqsu għal 3,75 % tal-pagi gross mill-2018. Fondi tal-pensjonijiet tat-tieni pilastru komplew jiddgħajfu bis-sett ta’ miżuri adottati mill-gvern permezz ta’ ordinanza ta’ emerġenza fi tmiem l-2018. Il-kontribuzzjonijiet għal dawn il-fondi saru fakultattivi wara perjodu minimu ta’ kontribuzzjoni ta’ ħames snin. Ir-rekwiżiti kapitali minimi għall-kumpaniji ta’ ġestjoni tat-tieni pilastru tal-pensjonijiet żdiedu b’mod sinifikanti, li wasslu għal riskju ta’ ħruġ minn kumpaniji ta’ ġestjoni ta’ fondi mis-suq Rumen. It-tariffi amministrattivi imposti fuq il-kontribuzzjonijiet gross kienu wkoll maqtugħin b’mod sinifikanti, u b’hekk potenzjalment jaffettwaw ir-riżultati finanzjarji ta’ kumpaniji ta’ ġestjoni ta’ fondi u jżidu l-possibbiltà ta’ ħruġ mis-suq. Dan jista’ jkollu implikazzjonijiet negattivi għall-iżvilupp tas-suq tal-kapital lokali u l-grupp ta’ investituri istituzzjonali, kif ukoll iċaħħad lill-ekonomija minn sors tant meħtieġ ta’ investiment fit-tul. Barra minn hekk, f’każ li t-tieni pilastru jiddgħajjef jew jitneħħa, dan jirriżulta f’introjtu tal-irtirar inqas iddiversifikat u jesponi l-pensjonijiet għal riskji politiċi u demografiċi ogħla. F’Marzu 2019, permezz ta’ ordinanza ta’ emerġenza, il-gvern żamm ir-rekwiżiti minimi ġodda ta’ kapital għall-kumpaniji ta’ ġestjoni tal-fondi, iżda ppospona sa Diċembru 2019 l-iskadenza biex jitħallas il-kapital addizzjonali kollu. Dispożizzjonijiet oħra fl-ordinanza ta’ emerġenza ta’ Diċembru 2018 li jipperikolaw il-vijabbiltà tat-tieni pilastru tal-pensjonijiet jibqgħu l-istess.

               (13)Sfidi marbuta mal-kwalità u l-inklużività tas-sistema tal-edukazzjoni u t-taħriġ għandhom impatt negattiv fuq il-potenzjal ta’ tkabbir inklużiv tar-Rumanija. L-infiq fuq l-edukazzjoni jibqa’ wieħed mill-aktar baxxi fl-UE, b’mod partikolari fil-livelli tal-edukazzjoni li huma essenzjali biex jiġi evitat it-tluq bikri mill-iskola (li għadu għoli), li jiżgura opportunitajiet indaqs u l-indirizzar tal-inugwaljanzi aktar tard fil-ħajja. Il-parteċipazzjoni fl-edukazzjoni u l-kura bikrija ta’ kwalità tibqa’ taħt il-medja tal-UE, inkluż minħabba nuqqas ta’ faċilitajiet. Dan għandu implikazzjonijiet għall-parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol kif ukoll għall-ksib bikri ta’ ħiliet. Il-modernizzazzjoni tan-netwerk tal-iskejjel u l-ottimizzazzjoni biex jiġu indirizzati x-xejriet demografiċi għadha lura, b’10 % tal-iskejjel huma ffullati żżejjed, filwaqt li 58 % għandhom kapaċitajiet żejda. Il-ksib ta’ ħiliet bażiċi u diġitali qed jiffaċċja sfidi sinifikanti. L-abbiltajiet tal-għalliema li japplikaw approċċ ibbażat fuq l-istudenti mhumiex żviluppati biżżejjed. Id-disparitajiet rurali-urbani għadhom jippersistu u gruppi vulnerabbli, inklużi r-Roma, għad għandhom aċċess limitat għal edukazzjoni ta’ kwalità għolja u inklużiva.

               (14)Is-suq tax-xogħol kien taħt pressjoni dejjem akbar, peress li r-rata tal-qgħad (4,2 % fl-2018) hija baxxa ħafna, filwaqt li l-forza tax-xogħol qed tonqos u n-nuqqas ta’ ħiliet għadu qed jippersisti. Ir-rata ta’ attività tan-nisa, b’mod partikolari għaż-żgħażagħ u ta’ età medja, hija baxxa. Dan huwa prinċipalment minħabba responsabbiltajiet personali u tal-familja u l-parteċipazzjoni baxxa ta’ tfal ta’ età bejn 0 u 3 snin f’indukrar formali tat-tfal. Il-politiki attivi tas-suq tax-xogħol jipprovdu rispons limitat għall-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol, b’miżuri ffukati prinċipalment fuq inċentivi finanzjarji aktar milli fuq approċċi mfassla apposta u komprensivi. Id-dewmien tar-riforma ppjanata għas-servizz pubbliku tal-impjiegi jibqa’ ostaklu importanti għat-twassil modernizzat ta’ servizzi lil impjegaturi u n-nies qiegħda. It-titjib tal-ħiliet u s-servizzi integrati huma wkoll dgħajfa. Il-ħiliet mhumiex qed jevolvu skont il-ħtiġijiet ta’ setturi ekonomiċi li qed jespandu, b’81 % ta’ impjegaturi b’diffikultajiet biex jimlew il-postijiet tax-xogħol battala. Is-settur tal-ICT qed jikber, filwaqt li l-għadd ta’ Rumeni ta’ bejn l-20 u d-29 sena li għandhom lawrja fix-xjenza, it-teknoloġija, l-inġinerija jew il-matematika naqas bejn l-2014 u l-2016. Bħalissa ma teżisti l-ebda valutazzjoni fil-livell globali jew f’dak settorjali tal-ħtiġijiet tal-ħiliet u t-tbassir tal-ħiliet jibqa’ ma jintużax, u b’hekk jiġi ostakolat l-adattament tas-sistema tal-edukazzjoni u t-taħriġ għall-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. Bdiet l-introduzzjoni ta’ edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali doppji biex tiġi indirizzata l-iskarsezza ta’ ħiliet. Madankollu, l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali għadhom jitqiesu bħala għażla tat-tieni rata minn studenti u ġenituri u r-rata ta’ impjieg relattivament baxxa għal dawk li ggradwaw mill-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali tindika li r-rilevanza għas-suq tax-xogħol hija sfida. L-edukazzjoni għolja mhix allinjata biżżejjed mas-suq tax-xogħol. Minkejja li l-livell ta’ edukazzjoni terzjarja irdoppja matul id-deċennju, għadu baxx.

               (15)Minkejja t-titjib reċenti, il-faqar u l-inugwaljanza fid-dħul għadhom għoljin, u disparitajiet reġjonali qed jikbru. Wieħed minn kull tliet Rumeni għadu f’riskju ta’ faqar u esklużjoni soċjali, bi gruppi partikolari bħat-tfal, ir-Rom, persuni b’diżabilità u l-anzjani jkunu aktar affettwati. Is-servizzi soċjali m’għandhomx biżżejjed kwalità u kopertura, u distribuzzjoni ġeografika li mhix uniformi, mhux marbuta mal-ħtiġijiet speċifiċi tal-komunitajiet. Madwar 20 % biss tal-unitajiet territorjali amministrattivi għandhom servizzi soċjali liċenzjati. Is-servizzi ġeneralment huma kkonċentrati madwar żoni aktar sinjuri jew urbani, filwaqt li l-ħtiġijiet huma aktar urġenti f’żoni u reġjuni ifqar rurali. L-integrazzjoni limitata tas-servizzi tal-impjieg, l-edukazzjoni, is-saħħa u s-servizzi soċjali ma tippermettix l-inklużjoni sostenibbli ta’ diversi gruppi żvantaġġati. Persuni b’diżabilità jingħataw biss appoġġ limitat għal għajxien indipendenti u aċċess għall-impjieg. Is-sitwazzjoni tal-komunità Rom ftit li xejn turi progress. Il-privazzjoni mill-akkomodazzjoni hija l-ogħla fl-UE u hija ta’ ħsara għall-inklużjoni soċjali. Il-politiki tal-akkomodazzjoni qed ikunu deċentralizzati mingħajr qafas strateġiku, u l-komunitajiet foqra ta’ spiss ma jkollhomx riżorsi finanzjarji. L-indiċi ta’ referenza soċjali użat bħala bażi għall-biċċa l-kbira tal-benefiċċji soċjali ma ġiex aġġornat mill-2008 u ddeprezza b’mod konsiderevoli fir-rigward tal-paga minima. B’riżultat ta’ dan, ir-rati ta’ faqar għall-persuni b’intensità baxxa jew baxxa ta’ xogħol żdiedu bin-nofs mill-2010. Barra minn hekk, is-sigurtà soċjali għal ħaddiema atipiċi hija inadegwata. Wieħed minn kull tliet ħaddiema atipiċi jinsab f’riskju ta’ deprivazzjoni materjali estrema. Ħaddiema ta’ kuljum u staġjonali m’għandhomx aċċess formali għad-drittijiet tas-sigurtà soċjali li jkopri l-qgħad, il-liv tal-maternità, l-inċidenti u l-korrimenti fuq ix-xogħol. L-implimentazzjoni tar-riforma tal-introjtu minimu tal-inklużjoni li nbdiet fl-2016, li żżid il-kopertura u l-adegwatezza tal-għajnuna soċjali, reġgħet ġiet posposta għall-2021.

               (16)Id-djalogu soċjali huwa kkaratterizzat minn kopertura ta’ ftehim kollettiv baxx, b’mod partikolari fil-livell settorjali, anki minħabba d-definizzjoni attwali ta’ setturi. L-awtoritajiet bdew pjanijiet biex jirrevedu d-definizzjonijiet tas-setturi ekonomiċi iżda għadu ma ntlaħaq l-ebda ftehim. Lil hinn mill-qafas ta’ negozjar kollettiv, l-involviment f’waqtu u sinifikanti tas-sħab soċjali dwar kwistjonijiet ta’ politika u riformi huwa limitat. Il-parti l-kbira tad-djalogu soċjali jsir formalment, fil-Kunsill Ekonomiku u Soċjali u l-Kumitati tad-Djalogu Soċjali. Madankollu, minkejja l-qafas stabbilit ta’ djalogu u konsultazzjonijiet, l-istabbiltà u r-rwol ta’ dawn l-istituzzjonijiet iddgħajfu matul l-aħħar sena.

               (17)Wara snin ta’ tkabbir moderat fil-pagi, ir-Rumanija qed tesperjenza waħda mill-aktar rati mgħaġġla ta’ tkabbir fil-pagi fl-UE. Din hija xprunata minn politiki tal-gvern li jżidu l-pagi pubbliċi u minimi, rata baxxa rekord ta’ qgħad u n-nuqqas strutturali ta’ ħaddiema. Il-paga minima għadha tiġi stabbilita b’mod mhux sistematiku, mingħajr mekkaniżmu oġġettiv. Żidiet konsekuttivi matul is-snin irriżultaw f’wieħed minn kull tliet impjegati jaqilgħu paga minima fl-2017, rata ta’ kważi erba’ darbiet ogħla milli fl-2011.

               (18)Is-sistema tas-saħħa taffaċċa ħafna sfidi. Finanzjament baxx, użu ineffiċjenti tar-riżorsi pubbliċi u n-nuqqas ta’ riforma jillimitaw l-effikaċja tas-sistema tas-saħħa. L-emigrazzjoni kontinwa wasslet għal nuqqas sostanzjali ta’ tobba u infermiera. L-infrastruttura tas-saħħa u l-prevalenza ta’ pagamenti informali għadhom sorsi ta’ tħassib. L-aċċess għas-servizzi tal-kura tas-saħħa għal dawk li jgħixu f’żoni rurali u gruppi vulnerabbli huwa limitat. Dawn il-fatturi min-naħa tagħhom għandhom impatt negattiv fuq is-saħħa tan-nies li għadha taħt il-medja tal-UE, minkejja titjib riċenti. Hu ħtieġa kbira għat-titjib fil-kura tal-komunità iżda hemm dewmien. Il-proġett pilota għall-istabbiliment ta’ ċentri ta’ kura fil-komunità beda b’dewmien, u dan kellu impatt fuq l-introduzzjoni ta’ servizzi ta’ kura integrata. Is-settur tal-kura fit-tul mhuwiex lest biex jittratta popolazzjoni li qed tixjieħ malajr. Hemm ftit li xejn servizzi f’dar il-pazjenti u s-servizzi ta’ kura matul il-ġurnata, l-iktar ikkonċentrati f’żoni bi dħul ogħla. Il-kopertura u l-infiq pubbliku fuq il-kura fit-tul huma fost l-aktar baxxi fl-UE u l-aċċess għall-kura fit-tul, ir-riabilitazzjoni u l-kura palljativa huma fqar.

               (19)Il-kwalità tal-infrastruttura, inkluż is-setturi tat-trasport, l-enerġija, l-iskart u l-ilma mormi, għadha baxxa u tillimita l-prospetti tat-tkabbir tar-Rumanija. Minkejja investiment pubbliku sinifikanti wara li r-Rumanija ssieħbet fl-UE, l-infrastruttura fiżika tagħha għadha sottożviluppata. Il-kundizzjoni ġenerali u l-affidabbiltà tan-netwerks tat-toroq u tal-ferroviji huma foqra ħafna. L-infrastruttura mhijiex tlaħħaq mad-domanda tat-traffiku ġġenerata minn ekonomija li qed tespandi. In-netwerk tat-toroq huwa fost l-inqas żviluppati fl-UE u r-riforma tas-settur ferrovjarju għadha lura. L-emissjonijiet tal-gassijiet serra mit-trasport bit-triq żdiedu b’mod qawwi matul dawn l-aħħar ħames snin. Barra minn hekk, in-nuqqas ta’ investiment qawwi fil-manutenzjoni naqqas il-veloċità tal-ferrovija u affettwa l-ħinijiet ta’ kunsinna tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. It-trasport urban ibati minn nuqqas kroniku ta’ finanzjament, organizzazzjoni fqira fis-settur u l-kapaċità amministrattiva dgħajfa tal-fornituri lokali. Barra minn hekk, l-infrastruttura tal-enerġija, l-iskart, l-ilma u l-ilma mormi u l-interkonnessjonijiet tal-enerġija qed ikomplu juru nuqqasijiet. Is-sistema tal-ġestjoni tal-iskart għadha kkaratterizzata minn riċiklaġġ baxx ħafna tal-iskart muniċipali u rati għoljin ħafna ta’ miżbliet. Għad hemm sfidi biex tintlaħaq il-mira tal-effiċjenza enerġetika fil-bini, b’mod partikolari għad hemm marġini wiesa’ biex tintlaħaq il-mira tal-effiċjenza enerġetika fil-bini.

               (20)Il-kapaċità ġenerali ta’ innovazzjoni tar-Rumanija għadha baxxa u l-kompetittività futura tagħha hija kkontestata mill-qabża kbira fil-produttività u l-innovazzjoni bejn ditti b’sjieda barranija u dawk domestiċi. L-investiment tar-Rumanija fir-riċerka u l-iżvilupp huwa l-aktar wieħed baxx fl-UE (0,5 % tal-PDG) u n-nefqa pubblika fuq ir-riċerka u l-iżvilupp kompliet tonqos minn 0,32 % tal-PDG fl-2011 għal 0,21 % tal-PDG fl-2017, u dan jimpedixxi kwalunkwe bini ta’ kapaċità. Bħala konsegwenza, il-kwalità tal-bażi tax-xjenza pubblika għadha baxxa ħafna u r-rabtiet bejn ix-xjenza u n-negozju huma sottożviluppati. Hekk kif l-għadd ta’ gradwati terzjarji fix-xjenza, it-teknoloġija, l-inġinerija u l-matematika wkoll naqas iktar, in-nuqqas ta’ ħiliet joffri sfida kbira għall-potenzjal innovattiv tal-ekonomija Rumena. Id-diġitalizzazzjoni hija sfida ewlenija jekk l-innovazzjoni u l-kompetittività Rumeni se jitjiebu. Ir-Rumanija għandha rekord ħażin f’ħafna komponenti tal-Ekonomija Diġitali u l-Indiċi Soċjali, inklużi s-servizzi pubbliċi diġitali, il-ħiliet diġitali tal-popolazzjoni ġenerali u d-diġitalizzazzjoni tan-negozji.

               (21)Sar progress limitat fir-Rumanija fl-indirizzar tar-rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż biex issaħħaħ il-prijoritizzazzjoni tal-proġetti u t-tħejjija tal-investiment pubbliku. Il-Ministeru tal-Finanzi huwa responsabbli mit-tħejjija ta’ lista prijoritarja ta’ proġetti ta’ investiment pubbliku ‘l fuq minn RON 100 miljun (EUR 21 miljun) u l-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tagħhom iżda l-proġetti huma ġestiti mill-ministeri kkonċernati. Il-lista ta’ proġetti prijoritarji bħalissa tinkludi madwar 130 proġett, l-iktar fil-qasam tat-trasport. Il-parti l-kbira ta’ dawn il-proġetti prijoritarji jistgħu jiġu kofinanzjati mill-fondi tal-UE. L-użu tal-fondi tal-UE qed jinżamm lura minn fatturi bħal kapaċità amministrattiva limitata biex jitħejjew, jiġu pprijoritizzati u implimentati proġetti kbar ta’ investiment. Minkejja li dan l-aħħar qed jitħejjew u jintbagħtu proġetti infrastrutturali kbar lill-Kummissjoni Ewropea għall-approvazzjoni, xi proġetti importanti bħall-awtostrada Sibiu-Piteşti (li tiżgura l-konnettività mal-kurituri TEN-T Rhine-Danube u li tgħaqqad l-Orjent mal-Mediterran tal-Lvant) għadhom nieqsa u l-implimentazzjoni b’mod ġenerali għadha lura. Barra minn hekk, l-assorbiment tal-fondi tal-UE s’issa kien xprunat minn proġetti mħejjija għall-perjodu preċedenti ta’ programmazzjoni filwaqt li sensiela ta’ proġetti ġodda għall-perjodu attwali għad iridu jiġu żviluppati bis-sħiħ.

               (22)L-akkwist pubbliku effiċjenti huwa essenzjali biex jintlaħqu għanijiet politiċi importanti fir-Rumanija, inkluż l-infiq pubbliku effiċjenti, il-modernizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika u l-promozzjoni tal-innovazzjoni, u tkabbir sostenibbli u inklużiv. Ir-Rumanija għamlet progress limitat fl-indirizzar tar-rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż biex ittejjeb it-trasparenza tal-akkwist pubbliku. L-effiċjenza tal-akkwist pubbliku għadha kwistjoni, filwaqt li l-irriversibbiltà ta’ ċerti miżuri, notevolment is-simplifikazzjoni tal-kontroll ex-ante, hija fil-periklu. L-istrateġija nazzjonali tal-akkwist pubbliku tenfasizza l-importanza ta’ kontroll unitarju ex ante mwettaq mill-Aġenzija Nazzjonali għall-Akkwist Pubbliku. Inizjattivi leġiżlattivi rikorrenti jirriskjaw li jimminaw il-kisba tal-objettivi fl-istrateġija. Il-prevedibbiltà u l-istabbiltà tal-leġiżlazzjoni tal-akkwist pubbliku għadhom sfidi importanti u l-istrateġija tal-akkwist pubbliku nazzjonali mhijiex implimentata b’mod sħiħ.

               (23)It-twettiq tat-tfassil tal-politika pubblika sar dejjem aktar imprevedibbli, u qed ikun ta’ piż fuq l-ambjent tan-negozju. Eżempju riċenti huwa l-adozzjoni permezz ta’ ordinanza tal-gvern f’sett ta’ miżuri estensivi li jaffettwaw il-funzjonament tas-settur bankarju, il-maniġers tal-fondi tat-tieni pilastru tal-pensjonijiet, il-kumpaniji tal-enerġija u tat-telekomunikazzjoni, mingħajr konsultazzjoni mal-partijiet interessati jew valutazzjoni tal-impatt. Valutazzjonijiet tal-impatt regolatorji jibqgħu formalità, filwaqt li l-kwalità u l-użu reali tagħhom ivarjaw sostanzjalment bejn is-setturi. Hemm biss kontroll tal-kwalità limitat tal-valutazzjonijiet tal-impatt regolatorju u tat-tfassil tal-politika. Ma hemm l-ebda mekkaniżmu sostenibbli ta’ monitoraġġ tal-politika b’sistema ta’ rappurtar trasparenti u evalwazzjonijiet ex-post. Inizjattivi leġiżlattivi importanti ta’ spiss jitħabbru eżatt qabel l-adozzjoni. L-involviment tal-partijiet interessati fit-tfassil u l-implimentazzjoni tar-riformi huwa dgħajjef, u rarament jeżisti djalogu ġenwin, għalkemm l-istrutturi istituzzjonali għalih huma disponibbli. Proċeduri amministrattivi kkumplikati b’mod partikolari jaffettwaw in-negozji ż-żgħar u ta’ daqs medju. Pereżempju, proċeduri amministrattivi onerużi għat-twaqqif ta’ negozji kif ukoll rekwiżiti regolatorji imposti fuq il-fornituri ta’ servizzi, inklużi professjonijiet regolati, jimpedixxu aktar żvilupp tas-suq. L-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni rilevanti rigward il-ġestjoni tar-riżorsi umani fl-amministrazzjoni pubblika għadha lura. Il-frammentazzjoni għolja tar-responsabbiltajiet u r-riżorsi taffettwa l-konsistenza u d-disponibbiltà tas-servizzi pubbliċi pprovduti, speċjalment fil-livell lokali. Strateġiji nazzjonali u reġjonali għal servizzi pubbliċi differenti ma jiġux tradotti f’miżuri integrati fil-livell reġjonali u lokali. Il-finanzjament tas-servizzi pubbliċi huwa irregolari fil-pajjiż u spiss ma jikkorrispondix għall-ħtiġijiet lokali. Fatturi bħal approċċ strateġiku unifikat għal kull tip ta’ servizz, lakuni eżistenti u ħtiġijiet biex jiġu żviluppati servizzi ġodda huma injorati. Id-dħul tal-awtoritajiet lokali huwa nieqes mill-istabbiltà u l-prevedibbiltà. Ittieħdet azzjoni limitata biex jittejjeb il-bilanċ bejn ir-responsabilitajiet li għandhom ikunu deċentralizzati u l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji biex l-awtoritajiet lokali jkunu jistgħu jwasslu servizzi ta’ kwalità. Huma meħtieġa azzjonijiet addizzjonali biex tiżdied il-kapaċità amministrattiva fil-livell lokali.

               (24)L-intrapriżi tal-Istat għandhom rwol ċentrali fis-setturi tal-infrastruttura kritika bħall-enerġija u t-trasport ferrovjarju. Il-prestazzjoni ekonomika u finanzjarja tagħhom tjiebet dan l-aħħar, bis-saħħa ta’ ambjent makroekonomiku favorevoli. Madankollu, it-trasparenza u l-iżvelar tar-riżultati finanzjarji u operazzjonali ma tjiebux u r-regoli ta’ governanza korporattiva għadhom qed jiġu applikati biss irregolarment. Eżempji speċifiċi jinkludu l-ħatra ripetuta ta’ bordijiet interim, li jitbiegħdu mill-ispirtu tal-liġi, u n-nuqqas ta’ użu ta’ għodod ta’ infurzar disponibbli f’konformità mal-leġiżlazzjoni għal kumpaniji mhux konformi. Riskji li l-leġiżlazzjoni fuq l-intrapriżi tal-istat tista’ tiddgħajjef b’mod sostanzjali ma ttaffewx. Dan jammonta għal treġġigħ lura tal-progress li sar fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż mill-2015 u l-2016. B’riżultat ta’ dan, il-kundizzjonijiet ewlenin biex jiġi promoss l-użu effiċjenti tar-riżorsi pubbliċi qed jiġu mfixkla, u hemm lok għal distorsjoni fid-deċiżjonijiet ta' investiment. It-trasferiment tas-sjieda ta’ diversi intrapriżi kbar tal-istat lill-Fond Sovran għall-Iżvilupp u għall-Investiment il-ġdid se jirrikjedi implimentazzjoni bir-reqqa ta’ regoli ta’ governanza korporattiva b’saħħithom kemm għall-Fond kif ukoll għall-kumpaniji fil-portafoll tiegħu.

               (25)Żviluppi matul l-aħħar sena qajmu tħassib fir-rigward tal-istat tad-dritt u saħħew it-tħassib serju preċedenti rigward l-irriversibbiltà u s-sostenibbiltà tal-progress preċedenti tar-Rumanija dwar ir-riforma tas-sistema ġudizzjarja tagħha u l-indirizzar tal-korruzzjoni f’livell għoli. Dawn il-kwistjonijiet huma s-suġġett tal-monitoraġġ taħt il-Mekkaniżmu għall-Kooperazzjoni u l-Verifika. Emendi għal tliet liġijiet tal-ġustizzja issa huma fis-seħħ u fihom numru ta’ miżuri li jdgħajfu l-garanziji legali għall-indipendenza ġudizzjarja. Dawn x’aktarx se jimminaw kemm l-effettività tax-xogħol ta’ kuljum mill-imħallfin u l-prosekuturi kif ukoll il-fiduċja tal-pubbliku fil-ġudikatura. Qed issir pressjoni fuq istituzzjonijiet ġudizzjarji u fuq maġistrati individwali. inkluż permezz tat-twaqqif ta’ sezzjoni speċjalizzata ta’ prosekuzzjoni għal reati allegatament imwettqa minn maġistrati. Il-passi kontinwi biex jiġi emendat il-kodiċi kriminali u l-kodiċi tal-proċedura kriminali jkollhom impatt negattiv fuq l-effettività tal-investigazzjonijiet u l-proċessi kriminali u jnaqqsu wkoll il-kamp ta’ applikazzjoni tal-korruzzjoni bħala reat. Aktar tħassib jirrigwarda l-proċessi ta’ tkeċċija u ta’ ħatra ta’ maġistrati ta’ livell għoli. Avviżi riċenti jissuġġerixxu li miżuri relatati mar-riforma tas-sistema tal-ġustizzja jistgħu jiġu kkunsidrati mill-ġdid.

               (26)Skont il-Mekkaniżmu għall-Kooperazzjoni u l-Verifika, il-Kummissjoni tkompli timmonitorja r-riforma tas-sistema ġudizzjarja u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni fir-Rumanija. Għalhekk dawn l-oqsma mhumiex koperti mir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għar-Rumanija iżda huma rilevanti għall-iżvilupp ta’ ambjent soċjoekonomiku pożittiv fil-pajjiż.

               (27)L-ipprogrammar tal-fondi tal-UE għall-perjodu 2021-2027 jista’ jgħin biex jiġu indirizzati xi wħud mil-lakuni identifikati fir-rakkomandazzjonijiet, b’mod partikolari fl-oqsma koperti mill-Anness D tar-rapport tal-pajjiżi
                  9
               . Dan ikun jippermetti lir-Rumanija biex tagħmel l-aħjar użu minn dawk il-fondi fir-rigward tas-setturi, filwaqt li tqis id-differenzi reġjonali. It-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva tal-pajjiż għall-ġestjoni ta’ dawn il-fondi huwa fattur importanti għas-suċċess ta’ dan l-investiment.

               (28)Fil-kuntest tas-Semestru Ewropew tal-2019, il-Kummissjoni wettqet analiżi komprensiva tal-politika ekonomika tar-Rumanija u ppubblikatha fir-rapport għal kull pajjiż tal-2019. Hija vvalutat ukoll il-Programm ta’ Konverġenza tal-2019, il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-2019 u s-segwitu mogħti għar-rakkomandazzjonijiet indirizzati lir-Rumanija fis-snin preċedenti. Hija mhux biss qieset ir-rilevanza tagħhom għall-politika fiskali u soċjoekonomika sostenibbli fir-Rumanija imma qieset ukoll il-konformità tagħhom mar-regoli u mal-gwida tal-Unjoni, fid-dawl tal-ħtieġa li tissaħħaħ il-governanza ekonomika kumplessiva tal-Unjoni billi jingħata kontribut fil-livell tal-Unjoni għad-deċiżjonijiet nazzjonali futuri.

               (29)Fid-dawl ta’ din il-valutazzjoni, il-Kunsill eżamina l-Programm ta’ Konverġenza tal-2019 u l-opinjoni tiegħu
                  10
                hija riflessa b'mod partikolari fir-rakkomandazzjoni (1) hawn taħt.

               (30)Fid-dawl tal-analiżi fil-fond tal-Kummissjoni u ta’ din il-valutazzjoni, il-Kunsill eżamina l-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-2019 u l-Programm ta’ Konverġenza tal-2019. Ir-rakkomandazzjonijiet tiegħu skont l-Artikolu 6 tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011 huma riflessi fir-rakkomandazzjonijiet (1), (2), (4) u (5) hawn taħt, Il-politiki fiskali msemmija fir-rakkomandazzjoni (1) fost oħrajn jikkontribwixxu biex jiġu indirizzati l-iżbilanċi marbuta mal-kompetittività u l-pożizzjoni esterna.

               B’DAN JIRRAKKOMANDA li r-Rumanija tieħu azzjoni fl-2019 u l-2020 biex:

               1.Tiżgura konformità mar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill ta’ XX ta’ Ġunju 2019 bil-għan li tikkoreġi d-devjazzjoni sinifikanti mill-perkors ta’ aġġustament lejn l-objettiv baġitarju fuq terminu medju. Tiżgura l-applikazzjoni sħiħa tal-qafas fiskali. Issaħħaħ il-konformità mar-regoli tat-taxxa u l-ġbir tat-taxxa.

               2.Tissalvagwardja l-istabbiltà finanzjarja u r-robustezza tas-settur bankarju. Tiżgura s-sostenibbiltà tas-sistema tal-pensjonijiet pubbliċi u l-vijabbiltà fit-tul tal-fondi tal-pensjonijiet tat-tieni pilastru.

               3.Ittejjeb il-kwalità u l-inklużività tal-edukazzjoni, b’mod partikolari għar-Rom u gruppi żvantaġġati oħra. Ittejjeb il-ħiliet, inkluż dawk diġitali, b’mod partikolari billi żżid ir-rilevanza għas-suq tax-xogħol tal-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali u l-edukazzjoni għolja. Iżżid il-kopertura u l-kwalità tas-servizzi soċjali u tlesti r-riforma tad-dħul tal-inklużjoni minima. Ittejjeb il-funzjonament tad-djalogu soċjali. Tiżgura l-iffissar tal-pagi minimi abbażi ta’ kriterji oġġettivi, konsistenti mal-ħolqien tal-impjiegi u mal-kompetittività. Ittejjeb l-aċċess għall-kura tas-saħħa u l-kosteffiċjenza tagħha, inkluż permezz tal-bidla għall-kura ambulatorja.

               4.Tiffoka l-politika ekonomika relatat mal-investiment fit-trasport, b’mod partikolari fuq is-sostenibbiltà tiegħu, l-enerġija b’użu baxx ta’ karbonju u l-effiċjenza fl-enerġija, l-infrastruttura ambjentali kif ukoll fuq l-innovazzjoni, filwaqt li tqis id-disparitajiet reġjonali. Ittejjeb it-tħejjija u l-prijoritizzazzjoni ta’ proġetti kbar u taċċellera l-implimentazzjoni tagħhom. Ittejjeb l-effiċjenza tal-akkwist pubbliku u tiżgura l-implimentazzjoni sħiħa u sostenibbli tal-istrateġija nazzjonali tal-akkwist pubbliku.

               5.Tiżgura li l-inizjattivi leġiżlattivi ma jimminawx iċ-ċertezza ġuridika billi ttejjeb il-kwalità u l-prevedibbiltà tat-teħid ta’ deċiżjonijiet, inkluż permezz ta’ konsultazzjonijiet xierqa mal-partijiet interessati, valutazzjonijiet tal-impatt effettivi u proċeduri amministrattivi simplifikati. Issaħħaħ il-governanza korporattiva ta’ intrapriżi tal-istat.

               Magħmul fi Brussell,

                     Għall-Kunsill

                     Il-President

                     (1)

                        ĠU L 209, 2.8.1997, p. 1.

                     (2)

                        ĠU L 306, 23.11.2011, p. 25.

                     (3)

                        SWD(2019) 1022 final.

                     (4)

                        COM(2019) 150 final.

                     (5)

                        Ir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 (ĠU L 347, 20.12.2013, p. 320).

                     (6)

                        COM(2014) 494 final.

                     (7)

                        Il-bilanċ aġġustat b’mod ċikliku nett għal miżuri ta’ darba u temporanji, kif ikkalkulat mill-ġdid mill-Kummissjoni bl-użu tal-metodoloġija maqbula b’mod komuni.

                     (8)

                        In-nefqa primarja netta tal-gvern hija magħmula min-nefqa totali tal-gvern mingħajr in-nefqa fuq l-imgħax, in-nefqa fuq programmi tal-Unjoni li huma korrisposti bis-sħiħ minn dħul tal-fondi tal-Unjoni u mill-bidliet mhux diskrezzjonali fuq in-nefqa tal-benefiċċji tal-qgħad. Il-formazzjoni grossa tal-kapital fiss iffinanzjat nazzjonalment huwa mifrux fuq perjodu ta’ erba’ (4) snin. Miżuri ta’ dħul diskrezzjonarji jew żidiet fid-dħul mitluba mil-liġi huma meqjusa. Miżuri ta’ darba fuq in-naħa kemm tad-dħul kif ukoll tal-infiq huma nettjati.

                     (9)

                        SWD(2019) 1022 final.

                     (10)

                        Skont l-Artikolu 5(2) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1466/97.


               IL-KUMMISSJONI EWROPEA
            Brussell, 5.2.2019
            COM(2019) 71 final
            Rakkomandazzjoni għal
            DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL
            li tawtorizza l-parteċipazzjoni f’negozjati dwar it-tieni Protokoll Addizzjonali għall-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità (CETS Nru 185)

               MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI

               1.KUNTEST

               L-evoluzzjoni tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni – waqt li ġġib opportunitajiet mingħajr preċedent għall-umanità – tqajjem ukoll xi sfidi, inkluż għall-ġustizzja kriminali u b’hekk għall-istat tad-dritt fiċ-ċiberspazju. Filwaqt li ċ-ċiberkriminalità u reati oħra li jinvolvu evidenza elettronika fuq sistemi tal-kompjuter qed jiżdiedu u filwaqt li l-evidenza relatata ma’ dawn ir-reati hija dejjem aktar maħżuna fuq servers f’ġuriżdizzjonijiet barranin, multipli, li jiġu ttrasferiti jew li mhumiex magħrufa, jiġifieri, fil-cloud, is-setgħat ta’ infurzar tal-liġi jibqgħu limitati minn limitazzjonijiet territorjali.

               Il-Kummissjoni Ewropea ħadet l-impenn fl-Aġenda Ewropea ta’ Sigurtà ta' April 2015
                  1
                sabiex tirrieżamina l-ostakli għall-investigazzjonijiet dwar kriminalità bl-użu tal-internet, b’mod partikolari dwar l-aċċess transfruntier għall-evidenza elettronika. Fis-17 ta’ April 2018, il-Kummissjoni pproponiet lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew Regolament dwar l-Ordnijiet ta’ Produzzjoni u ta’ Preservazzjoni Ewropej għall-evidenza elettronika f’materji kriminali
                  2
                u Direttiva li tistabbilixxi regoli armonizzati dwar il-ħatra ta’ rappreżentanti legali għall-iskop ta’ ġbir ta’ evidenza fi proċedimenti kriminali (“evidenza elettronika proposta”)
                  3
               . L-għan ta’ dawn il-proposti huwa li jitħaffef il-proċess fl-Unjoni Ewropea biex tiġi żgurata u miksuba evidenza elettronika li hija maħżuna u/jew miżmuma minn provdituri ta’ servizzi stabbiliti f’ġurisdizzjoni oħra.

               Il-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità

               Il-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità (CETS Nru 185) għandha l-għan li tiffaċilita l-ġlieda kontra reati kriminali li jagħmlu użu ta’ netwerks tal-kompjuter. Din fiha dispożizzjonijiet (1) li jarmonizzaw l-elementi domestiċi tal-liġi sostantiva kriminali u dispożizzjonijiet konnessi fil-qasam taċ-ċiberkriminalità, (2) li jipprevedu setgħat minn liġi proċedurali kriminali domestika meħtieġa għall-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni ta’ tali reati kif ukoll reati oħra mwettqa permezz ta’ sistema informatika jew evidenza dwarhom li hija f’forma elettronika, u (3) li għandhom l-għan li jistabbilixxu reġim rapidu u effettiv ta’ kooperazzjoni internazzjonali. Il-Konvenzjoni hija miftuħa għall-Istati Membri tal-Kunsill tal-Ewropa u dawk li mhumiex membri. Attwalment 62 pajjiż huma Partijiet fil-Konvenzjoni, inklużi 26 Stat Membru tal-Unjoni Ewropea
                  4
               . Il-Konvenzjoni ma tipprevedix li l-Unjoni Ewropea tkun tista’ taderixxi għall-Konvenzjoni. L-Unjoni Ewropea madankollu hija rikonoxxuta bħala Organizzazzjoni Osservatriċi għall-Kumitat tal-Konvenzjoni (T-CY). Fuq din il-bażi l-Unjoni Ewropea tieħu sehem f’laqgħat tal-Kumitat tal-Konvenzjoni.

               L-Artikolu 46.1.c tal-Konvenzjoni jipprevedi li l-Partijiet għandhom, kif xieraq, jikkonsultaw perjodikament bl-iskop li tiġi ffaċilitata l-konsiderazzjoni ta’ supplimentazzjoni jew emenda possibbli tal-Konvenzjoni. Il-partijiet tal-Konvenzjoni dwar iċ-Ċiberkriminalità ilhom jeżaminaw għal xi żmien l-isfidi u l-ostakli eżistenti għall-aċċess minn awtoritajiet ġudizzjarji u pulizija nazzjonali għal evidenza elettronika tar-reati taħt investigazzjoni kriminali f’forma ta’ data tal-kompjuter, jiġifieri mill-2012 sal-2014 permezz ta’ grupp ta’ ħidma dwar aċċess transfruntier għal data u mill-2015 sal-2017 permezz tal-Grupp ta’ Evidenza tal-Cloud.

               Negozjati dwar it-Tieni Protokoll Addizzjonali għall-Konvenzjoni

               Wara proposti mill-Grupp ta’ Evidenza tal-Cloud
                  5
               , il-Kumitat tal-Konvenzjoni dwar iċ-Ċiberkriminalità (T-CY) adotta għadd ta’ Rakkomandazzjonijiet, inkluż dwar in-negozjati tat-Tieni Protokoll Addizzjonali għall-Konvenzjoni dwar iċ-Ċiberkriminalità
                  6
                dwar kooperazzjoni internazzjonali msaħħa (“it-Tieni Protokoll Addizzjonali”). F’Ġunju 2017, il-Kumitat tal-Konvenzjoni taċ-Ċiberkriminalità approva t-Termini ta’ Referenza għat-tħejjija tat-Tieni Protokoll Addizzjonali matul il-perjodu minn Settembru 2017 sa Diċembru 2019.

               Skont it-Termini ta’ Referenza, it-Tieni Protokoll Addizzjonali jista’ jinkludi l-elementi li ġejjin:

               ·Dispożizzjonijiet għal assistenza legali reċiproka aktar effettiva, b’mod partikolari:

               –reġim simplifikat għal talbiet għal assistenza legali reċiproka għal informazzjoni dwar l-abbonati;

               –ordnijiet ta’ produzzjoni internazzjonali;

               –kooperazzjoni diretta bejn l-awtoritajiet ġudizzjarji f’talbiet għal assistenza legali reċiproka;

               –investigazzjonijiet konġunti u timijiet konġunti ta’ investigazzjoni;

               –talbiet bl-Ingliż;

               –eżami tax-xhieda tal-vittmi u tal-esperti bl-awdjo/vidjo;

               –proċeduri ta’ emerġenza ta’ Assistenza Legali Reċiproka (MLA, Mutual Legal Assistance);

               ·Dispożizzjonijiet li jippermettu kooperazzjoni diretta ma’ provdituri ta' servizzi f’ġuriżdizzjonijiet oħra fir-rigward ta’ talbiet għal informazzjoni dwar l-abbonati, talbiet għal preservazzjoni, u talbiet ta’ emerġenza;

               ·Qafas aktar ċar u salvagwardji aktar b’saħħithom għal prattiki eżistenti ta’ aċċess transfruntier għad-data;

               ·Salvagwardji, inklużi r-rekwiżiti tal-protezzjoni tad-data.

               In-negozjati dwar dispożizzjonijiet differenti tat-Tieni Protokoll Addizzjonali qed jagħmlu progress b’ritmi differenti. Is-sitwazzjoni attwali fil-gruppi ta’ ħidma dwar l-erba’ blokok prinċipali ta’ ħidma deskritti skont it-termini ta’ referenza hija kif ġej:

               ·Il-provvedimenti dwar “Lingwi ta’ talbiet” u “Assistenza reċiproka ta’ emerġenza” ġew adottati b’mod preliminari mis-Seduta Plenarja tal-Abbozzar tal-Protokoll f’Lulju 2018.

               ·Il-provvedimenti dwar “Vidjokonferenzi’” ġew adottati b’mod preliminari mis-Seduta Plenarja tal-Abbozzar tal-Protokoll f’Novembru 2018.

               ·Is-Seduta Plenarja tal-Abbozzar tal-Protokoll f’Novembru 2018 ippermettiet ukoll diskussjonijiet iddettaljati (provvedimenti dwar “Ġuriżdizzjoni” u “Mudell ta’ Approvazzjoni”) u aġġornamenti (“Kooperazzjoni diretta ma’ fornituri”, “Ordnijiet ta’ produzzjoni internazzjonali”, “Estensjoni ta’ tiftix/aċċess ibbażat fuq kredenzjali”, “Investigazzjonijiet konġunti u skwadri ta’ investigazzjoni konġunti” u “Tekniki investigattivi”).

               ·Għadu ma sarx biżżejjed progress fir-rigward ta’ kwistjonijiet oħra (salvagwardji, inklużi r-rekwiżiti tal-protezzjoni tad-data).

               2.GĦANIJIET TAL-PROPOSTA

               Din ir-rakkomandazzjoni hija ppreżentata lill-Kunsill sabiex tiġi riċevuta l-awtorizzazzjoni għall-parteċipazzjoni fin-negozjati f’isem l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha dwar it-Tieni Protokoll Addizzjonali, biex jiġu adottati direttivi ta’ negozjar u biex il-Kummissjoni tinħatar bħala negozjatur skont l-abbozz ta’ direttivi ta’ negozjar mehmuż, skont l-Artikolu 218 TFUE.

               L-Artikolu 3(2) TFUE jistipula li l-Unjoni għandha kompetenza esklużiva “li tikkonkludi ftehim internazzjonali ... sal-punt fejn il-konklużjoni tiegħu tista’ tolqot xi regoli komuni jew tbiddel il-kamp ta’ l-applikazzjoni tagħhom.” Ftehim internazzjonali jista’ jolqot regoli komuni jew ibiddel il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom fejn il-qasam kopert bil-ftehim jirkeb fuq il-leġislazzjoni tal-Unjoni jew ikun kopert fil-parti l-kbira mil-leġislazzjoni tal-Unjoni.

               L-Unjoni Ewropea adottat regoli komuni bbażati fuq l-Artikolu 82(1) u 16 TFUE dwar l-elementi taħt konsiderazzjoni għat-tieni Protokoll Addizzjonali. Il-qafas legali attwali tal-Unjoni Ewropea jinkludi b’mod partikolari strumenti dwar l-infurzar tal-liġi u l-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali, bħad-Direttiva 2014/41/UE dwar l-Ordni ta’ Investigazzjoni Ewropew f’materji kriminali
                  7
               , il-Konvenzjoni dwar l-Assistenza Reċiproka f’Materji Kriminali bejn l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea
                  8
               , ir-Regolament 2018/1727 dwar il-Eurojust
                  9
               , ir-Regolament 2016/794 dwar l-Europol
                  10
               , id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/465/JHA dwar timijiet konġunti ta’ investigazzjoni
                  11
               , id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2009/948/JHA dwar il-prevenzjoni u r-riżoluzzjoni ta’ konflitti ta’ eżerċizzju ta’ ġuriżdizzjoni fi proċedimenti kriminali
                  12
               . Barra minn hekk, l-Unjoni adottat diversi direttivi li jsaħħu d-drittijiet proċedurali ta’ persuni suspettati u akkużati
                  13
               .

               Esternament, l-Unjoni Ewropea kkonkludiet għadd ta’ ftehimiet bilaterali bejn l-Unjoni u pajjiżi terzi, bħalma huma l-Ftehimiet dwar l-Assistenza Legali Reċiproka bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Uniti tal-Amerka
                  14
                u bejn l-Unjoni Ewropea u l-Ġappun
                  15
               .

               Il-protezzjoni tad-data personali hija dritt fundamentali minqux fit-Trattati tal-UE u fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u d-data personali tista’ tiġi pproċessata biss skont ir-Regolament (UE) 2016/679 (ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data)
                  16
                u d-Direttiva (UE) 2016/680 (id-Direttiva dwar il-Protezzjoni tad-Data tal-Pulizija)
                  17
               . Id-dritt fundamentali ta’ kulħadd għar-rispett tal-ħajja privata u tal-familja tiegħu jew tagħha, ta’ daru/darha u tal-komunikazzjoni tiegħu jew tagħha huwa wkoll minqux fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, u jinkludi r-rispett għall-privatezza tal-komunikazzjonijiet tiegħu jew tagħha bħala element essenzjali. Id-data ta’ komunikazzjoni elettronika tista’ tiġi pproċessata biss skont id-Direttiva 2002/58/KE (id-Direttiva dwar il-Privatezza Elettronika)
                  18
               .

               Barra minn hekk, biex jiġi vvalutat jekk qasam huwiex fil-biċċa l-kbira tiegħu kopert minn regoli komuni trid titqies mhux biss il-liġi tal-Unjoni kif inhi bħalissa fil-qasam ikkonċernat, iżda wkoll l-iżvilupp futur tagħha, sa fejn dan huwa prevedibbli fil-ħin ta’ dik l-analiżi. Il-qasam kopert mit-Tieni Protokoll Addizzjonali huwa ta’ rilevanza diretta għall-iżviluppi prevedibbli għall-ġejjieni tar-regoli komuni rilevanti. F’dan ir-rigward, il-proposti tal-Kummissjoni ta’ April 2018 dwar l-aċċess transfruntier għall-evidenza elettronika huma wkoll rilevanti
                  19
               .

               Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-proposti jinkludi tipi speċifiċi ta’ provdituri ta' servizzi li qed jipprovdu servizzi fl-Unjoni Ewropea. Provditur joffri servizzi fl-Unjoni Ewropea meta jippermetti lill-utenti fi Stat Membru wieħed jew aktar li jużaw is-servizzi tiegħu u fejn ikollu konnessjoni sostanzjali lejn l-Unjoni, pereżempju meta jkollu stabbiliment fi Stat Membru jew minħabba li jipprovdi servizzi lil numru kbir ta’ utenti f’dak l-Istat Membru. Dawk mingħajr preżenza fl-Unjoni Ewropea huma obbligati li jaħtru rappreżentant legali li kontrih l-ordnijiet ta’ produzzjoni jistgħu jiġu infurzati.

               Il-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew tat-18 ta’ Ottubru jiddikjaraw li “Għandhom jinstabu soluzzjonijiet biex jiġi żgurat aċċess transkonfinali rapidu u effiċjenti għall-evidenza elettronika sabiex jiġu miġġielda b'mod effettiv it-terroriżmu u kriminalità serja u organizzata oħra, kemm fl-UE kif ukoll fuq livell internazzjonali; sa tmiem il-leġislatura , jeħtieġ li jiġu miftiehma l-proposti tal-Kummissjoni dwar l-evidenza elettronika u l-aċċess għall-informazzjoni finanzjarja, kif ukoll dwar ġlieda aktar effikaċi kontra l-ħasil tal-flus. Il-Kummissjoni għandha wkoll tippreżenta b'urġenza mandati ta' negozjar għan-negozjati internazzjonali dwar l-evidenza elettronika”.

               Il-proposti tal-Kummissjoni dwar l-evidenza elettronika jipprovdu l-bażi għal approċċ koordinat u koerenti kemm fi ħdan l-Unjoni Ewropea u mill-Unjoni Ewropea f’livell internazzjonali, b’kunsiderazzjoni dovuta lejn ir-regoli tal-Unjoni Ewropea, inkluż dwar in-nondiskriminazzjoni bejn l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea u ċ-ċittadini tagħhom. Filwaqt li l-Kummissjoni, fil-Valutazzjoni tal-Impatt tagħha għall-proposti dwar l-evidenza elettronika, diġà nnotat li l-proposti jistgħu jiġu kkumplimentati b’mod utli minn ftehimiet bilaterali jew multilaterali dwar l-aċċess transfruntier għall-evidenza elettronika b’salvagwardji ta’ akkumpanjament, il-Kummissjoni ddeċidiet li tipproponi regoli tal-UE dwar il-modalitajiet adatti u s-salvagwardji għal aċċess transfruntier għal evidenza elettronika, qabel ma timpenja ruħha f’negozjati internazzjonali ma’ partijiet terzi
                  20
               .

               Fil-livell internazzjonali, il-Kummissjoni kompliet tipparteċipa bħala osservatur fid-diskussjonijiet relatati fi ħdan il-qafas tal-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità
                  21
               . L-aċċess transfruntier għall-evidenza elettronika kien punt regolari f’laqgħat reċenti Ministerjali dwar il-Ġustizzja u l-Affarijiet Interni ta’ bejn l-UE u l-Istati Uniti.

               Iż-żewġ rakkomandazzjonijiet għall-parteċipazzjoni fin-negozjati tat-Tieni Protokoll Addizzjonali għall-Konvenzjoni dwar iċ-Ċiberkriminalità u għall-ftuħ tan-negozjati mal-Istati Uniti tal-Amerika qed jiġu adottati mill-Kummissjoni fl-istess waqt. Filwaqt li ż-żewġ proċessi se jimxu ’l quddiem b’pass differenti, dawn jindirizzaw kwistjonijiet interkonnessi u impenji li jsiru f’negozjati partikolari jista’ jkollhom impatt dirett fuq taqsimiet oħra ta’ negozjati.

               Filwaqt li l-proposti dwar l-evidenza elettronika jindirizzaw is-sitwazzjoni ta’ tipi speċifiċi ta’ provdituri ta’ servizzi li jipprovdu servizzi fis-suq tal-UE, hemm riskju ta’ obbligi konfliġġenti ma’ liġijiet f’pajjiżi terzi. Sabiex dawn il-konflitti tal-liġijiet jiġu indirizzati, u skont il-prinċipju ta’ korteżija internazzjonali, il-proposti dwar l-evidenza elettronika jinkludu provvedimenti għal mekkaniżmi speċifiċi f’każ li fornitur tas-servizzi huwa kkonfrontat b’obbligi konfliġġenti li jirriżultaw mil-liġi ta’ pajjiż terz meta tintalab xi evidenza. Dawn il-mekkaniżmi jinkludu proċedura ta’ rieżami biex tiġi ċċarata sitwazzjoni bħal din. Jenħtieġ li t-Tieni Protokoll Addizzjonali tal-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità jimmira sabiex jiġu evitati obbligi konfliġġenti bejn il-Partijiet għall-Konvenzjoni dwar iċ-Ċiberkriminalità.

               Għalhekk jista’ jiġi kkunsidrat li l-konklużjoni tat-Tieni Protokoll Addizzjonali tista’ tolqot xi regoli komuni jew tbiddel il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom.

               L-Unjoni għalhekk għandha kompetenza esklużiva għan-negozjar tat-Tieni Protokoll Addizzjonali li jissupplimenta l-Konvenzjoni dwar iċ-Ċiberkriminalità (bis-saħħa tal-Artikolu 3(2) TFUE).

               Is-suġġett tat-Tieni Protokoll Addizzjonali jkun jaqa’ fi ħdan il-politiki u l-kompetenzi tal-UE, b’mod partikolari fil-qasam ta’ strumenti dwar il-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali (Artikolu 82(1) TFUE) u l-protezzjoni tad-data (Artikolu 16 TFUE) u, bħala kwistjoni tal-liġi tal-UE, in-negozjati ma setgħux jitwettqu mingħajr il-parteċipazzjoni tal-UE. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha rwol ġenerali li tirrappreżenta l-Unjoni Ewropea previst fl-Artikolu 17(1) TUE. Fid-dawl ta’ dan ta’ hawn fuq, jenħtieġ li l-Kummissjoni tinħatar mill-Kunsill bħala n-negozjatur għat-Tieni Protokoll Addizzjonali li jissupplimenta l-Konvenzjoni dwar iċ-Ċiberkriminalità (CETS Nru 185).

               3.DISPOŻIZZJONIJIJET RILEVANTI FIL-QASAM TA’ POLITIKA

               Jenħtieġ li n-negozjati jiżguraw li l-provvedimenti miftiehma jkunu kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni u mal-obbligi tal-Istati Membri taħtu, waqt li jikkunsidraw ukoll l-iżvilupp tiegħu fil-ġejjieni. Barra minn hekk, se jkun meħtieġ ukoll li jiġi żgurat li t-Tieni Protokoll Addizzjonali se jinkludi klawżola ta’ skonnessjoni li tippermetti lill-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea li jsiru Partijiet fit-Tieni Protokoll Addizzjonali biex jirregolaw ir-relazzjonijiet bejniethom fuq il-bażi tal-liġi tal-UE. B’mod partikolari, il-funzjonament tal-proposti dwar l-evidenza elettronika tal-Kummissjoni Ewropea, inkluż kif dawn jevolvu fin-negozjati dwar il-proċedura leġiżlattiva mill-koleġiżlaturi u eventwalment fil-forma finali (adottati) tagħhom, jenħtieġ li jkun ippreservat fost l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea.

               Jenħtieġ li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jinkludi s-salvagwardji meħtieġa għad-drittijiet u l-libertajiet fundamentali rikonoxxuti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, b’mod partikolari d-dritt għall-ħajja privata u tal-familja, id-dar u l-komunikazzjoni rikonoxxut fl-Artikolu 7 tal-Karta, id-dritt għall-protezzjoni tad-data personali rikonoxxut fl-Artikolu 8 tal-Karta, id-dritt għal rimedju effettiv u għal proċess ġust rikonoxxut fl-Artikolu 47 tal-Karta, il-preżunzjoni ta’ innoċenza u d-drittjiet tad-difiża rikonoxxuti fl-Artikolu 48 tal-Karta u l-prinċipji ta’ legalità u proporzjonalità ta’ reati u ta’ pieni kriminali rikonoxxuti fl-Artikolu 49 tal-Karta. Jenħtieġ li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jiġi applikat f’konformità ma’ dawk id-drittijiet u l-prinċipji.

               Is-salvagwardji xierqa tal-protezzjoni tad-data u tal-privatezza għall-ġbir, it-trasferiment u l-użu sussegwenti ta’ data personali u data ta’ komunikazzjoni elettronika jridu jkunu parti mill-protokoll sabiex tkun żgurata konformità sħiħa mill-provdituri ta' servizzi tal-UE mal-obbligi tagħhom skont il-liġijiet tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data u l-privatezza, sa fejn tali ftehim internazzjonali jista’ jipprovdi bażi legali għal trasferimenti ta’ data b’reazzjoni għal ordnijiet ta’ produzzjoni jew talbiet maħruġa minn awtorità minn pajjiż mhux tal-UE li mhux Parti għall-Protokoll Addizzjonali li jeħtieġu li kontrollur jew proċessur jiżvela data personali u data ta’ komunikazzjoni elettronika. Jenħtieġ, għalhekk, li dawn jiżguraw il-protezzjoni tad-drittijiet u tal-libertajiet fundamentali taċ-ċittadini tal-UE, inkluż il-privatezza u l-protezzjoni tad-data personali meta data personali jew data ta’ komunikazzjoni elettronika tiġi żvelata lil awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi f’pajjiżi barra l-Unjoni Ewropea.

               Fid-dawl tan-nuqqas ta’ provvedimenti biex l-awtoritajiet ikollhom aċċess għal data mingħajr l-għajnuna ta’ intermedjarju (“aċċess dirett”) fil-proposti dwar evidenza elettronika tal-Kummissjoni Ewropea, kull użu ta’ dawn il-miżuri jista’ ikun ibbażat biss fuq id-dritt nazzjonali. Fejn it-tieni Protokoll Addizzjonali jista’ jinkludi provvedimenti fir-rigward tal-“Estensjoni ta’ tfittxijiet u l-aċċess ibbażata fuq kredenzjali” u "Tekniki Investigattivi", l-għan ewlieni jenħtieġ li jkun li jkun hemm salvagwardji aktar b’saħħithom għal dan l-aċċess dirett transfruntier għal data sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali u tal-libertajiet taċ-ċittadini tal-UE, inkluża l-privatezza u l-protezzjoni tad-data personali.

               Jenħtieġ li l-konklużjoni tat-Tieni Protokoll Addizzjonali tippermetti l-konklużjoni ta’ ftehimiet bilaterali jew għal trattati bejn il-Partijiet tal-Protokoll u bejn il-Partijiet tal-Protokoll u l-Unjoni Ewropea, li jirregolaw ir-relazzjonijiet tagħhom. Għal dan il-għan, jenħtieġ li tiddaħħal klawżola xierqa li tipprevedi li jekk żewġ Partijiet jew aktar għall-Konvenzjoni jkunu diġà kkonkludew ftehim jew trattat dwar il-kwistjonijiet ittrattati f’din il-Konvenzjoni, jew jekk fil-futur jagħmlu dan, huma jkunu intitolati li japplikaw dak il-ftehim jew it-trattat jew li jirregolaw dawk ir-relazzjonijiet kif meħtieġ, sakemm dan isir b’mod li jkun konsistenti mal-għanijiet u mal-prinċipji tal-Konvenzjoni. Jenħtieġ li l-Ftehim bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Uniti dwar l-aċċess transfruntier għall-evidenza elettronika għall-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali, f’relazzjonijiet bilaterali bejn l-Istati Uniti tal-Amerika u l-Unjoni Ewropea, jieħu preċedenza fuq kwalunkwe ftehim jew arranġament milħuq fin-negozjati tat-Tieni Protokoll Addizzjonali, sa fejn ikopri l-istess kwistjonijiet.

               Rakkomandazzjoni għal

               DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL

               li tawtorizza l-parteċipazzjoni f’negozjati dwar it-tieni Protokoll Addizzjonali għall-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità (CETS Nru 185)

               IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA,

               Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikolu 218(3) u (4) tiegħu,

               Wara li kkunsidra r-rakkomandazzjoni mill-Kummissjoni Ewropea,

               Billi:

               (1)Fid-9 ta’ Ġunju 2017, il-Kumitat ta’ Partijiet għall-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità (CETS Nru 185) (T-CY) adotta deċiżjoni li tadotta t-Termini ta’ Referenza għat-tħejjija tat-Tieni Protokoll Addizzjonali għall-Konvenzjoni.

               (2)It-Termini ta’ Referenza għat-Tieni Protokoll Addizzjonali jinkludu l-elementi li ġejjin għar-riflessjoni: provvedimenti għal assistenza legali reċiproka aktar effettiva (reġim simplifikat għal talbiet għal assistenza legali reċiproka għall-informazzjoni dwar l-abbonati; ordnijiet ta’ produzzjoni internazzjonali; kooperazzjoni diretta bejn l-awtoritajiet ġudizzjarji f’talbiet għal assistenza legali reċiproka; investigazzjonijiet konġunti u skwadri ta' investigazzjoni konġunti; talbiet bl-Ingliż; smigħ awdjo/vidjo tax-xhieda, tal-vittmi u tal-esperti; proċeduri ta’ Assistenza Legali Reċiproka ta' emerġenza); provvedimenti li jippermettu għal kooperazzjoni diretta ma’ provdituri ta' servizzi f’ġuriżdizzjonijiet oħra fir-rigward ta’ talbiet għal informazzjoni dwar l-abbonati, talbiet għal preservazzjoni, u talbiet ta’ emerġenza; qafas aktar ċar u salvagwardji aktar b’saħħithom għal prattiki eżistenti ta’ aċċess transfruntier għal data; salvagwardji, inklużi r-rekwiżiti tal-protezzjoni tad-data.

               (3)L-Unjoni adottat regoli komuni li jirkbu fil-biċċa l-kbira fuq l-elementi li qegħdin jiġu kkunsidrati għat-tieni Protokoll Addizzjonali. Dan jinkludi b’mod partikolari sett komprensiv ta’ strumenti biex tiġi ffaċilitata l-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali,
                  22
                biex jiġu żgurati standards minimi ta’ drittijiet proċedurali
                  23
               , kif ukoll is-salvagwardji tal-protezzjoni tad-data u tal-privatezza
                  24
               .

               (4)Il-Kummissjoni ppreżentat ukoll proposti leġiżlattivi għal Regolament dwar l-Ordnijiet ta' Produzzjoni u ta' Preżervazzjoni Ewropej għall-evidenza elettronika f’materji kriminali, u għal Direttiva li tistabbilixxi regoli armonizzati dwar il-ħatra ta’ rappreżentanti legali għall-finijiet tal-ġbir tal-evidenza fi proċeduri kriminali li jintroduċu Ordnijiet ta’ Produzzjoni u ta’ Preservazzjoni transfruntiera vinkolanti li għandhom jiġu indirizzati direttament lil rappreżentant ta’ provditur ta’ servizz fi Stat Membru ieħor
                  25
               .

               (5)Għalhekk, it-Tieni Protokoll Addizzjonali jista’ jaffettwa r-regoli komuni tal-Unjoni jew ibiddel il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom.

               (6)L-Artikoli 82(1) u 16 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni jispeċifika l-kompetenzi tal-Unjoni fil-qasam tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali kif ukoll fil-protezzjoni tad-data u l-privatezza. Sabiex tiġi protetta l-integrità tal-Unjoni Ewropea u jkun żgurat li r-regoli tad-dritt internazzjonali u tad-dritt tal-Unjoni jibqgħu konsistenti, huwa meħtieġ li l-Unjoni tipparteċipa fin-negozjati dwar it-Tieni Protokoll Addizzjonali.

               (7)Jenħtieġ li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jkun jinkludi s-salvagwardji meħtieġa għad-drittijiet u l-libertajiet fundamentali, inkluż id-dritt fil-protezzjoni tad-data personali u tal-privatezza, id-dritt għall-ħajja privata u tal-familja, id-dar u l-komunikazzjoni rikonoxxut fl-Artikolu 7 tal-Karta, id-dritt għall-protezzjoni tad-data personali rikonoxxut fl-Artikolu 8 tal-Karta, id-dritt għal rimedju effettiv u għal proċess ġust rikonoxxut fl-Artikolu 47 tal-Karta, il-preżunzjoni ta’ innoċenza u d-drittijiet għad-difiża rikonoxxuti fl-Artikolu 48 tal-Karta u l-prinċipji ta’ legalità u proporzjonalità ta’ reati u ta’ pieni kriminali rikonoxxuti fl-Artikolu 49 tal-Karta. Jenħtieġ li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jiġi applikat f’konformità ma’ dawk id-drittijiet u l-prinċipji.

               (8)Il-Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data ġie kkonsultat f’konformità mal-Artikolu 42(1) tar-Regolament (UE) 2018/1725 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill
                  26
                u ta opinjoni fi ...
                  27
               ,

               ADOTTA DIN ID-DEĊIŻJONI:

               Artikolu 1

               Il-Kummissjoni hija b’dan awtorizzata tinnegozja, f’isem l-Unjoni, it-Tieni Protokoll Addizzjonali tal-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità (CETS Nru 185).

               Artikolu 2

               Id-direttivi tan-negozjati huma stipulati fl-Anness.

               Artikolu 3

               In-negozjati għandhom isiru b’konsultazzjoni mal-kumitat speċjali li għandu jaħtar il-Kunsill.

               Artikolu 4

               Din id-Deċiżjoni hija indirizzata lill-Kummissjoni.

               Magħmul fi Brussell,

                     Għall-Kunsill

                     Il-President

                     (1)

                        Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u l-Kunsill: L-Aġenda Ewropea dwar is-Sigurtà, it-28 ta’ April 2015, COM (2015) 185 final.

                     (2)

                        PProposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-Ordnijiet ta’ Produzzjoni u ta’ Preservazzjoni Ewropej għall-evidenza elettronika f’materji kriminali, is-17 ta’ April 2018, COM (2018) 225 final

                     (3)

                        Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi regoli armonizzati dwar il-ħatra ta’ rappreżentanti legali għall-iskop ta’ ġbir ta’ evidenza fi proċedimenti kriminali, is-17 ta’ April 2018, COM (2018) 226 final.

                     (4)

                        Kollha minbarra l-Irlanda u l-Iżvezja, li ffirmaw iżda ma rratifikawx il-Konvenzjoni, iżda li madankollu impenjaw ruħhom li jkomplu bl-adeżjoni.

                     (5)

                        Rapport finali tal-Grupp ta’ Evidenza tal-Cloud T-CY “Criminal justice access to electronic evidence in the cloud: Recommendations for consideration by the T-CY” tas-16 ta’ Settembru 2016.

                     (6)

                        L-ewwel protokoll addizzjonali (CETS Nru 189) għall-Konvenzjoni dwar iċ-Ċiberkriminalità dwar il-kriminalizzazzjoni ta’ atti ta’ natura razzista u ksenofobika mwettqa permezz ta’ sistemi bil-kompjuter kien miftuħ għall-iffirmar mill-Istati Membri, li ffirmaw il-Konvenzjoni fl-2003. 31 pajjiż huma partijiet għall-ewwel protokoll addizzjonali, inklużi 17-il Stat Membru tal-UE.

                     (7)

                        Id-Direttiva 2014/41/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-3 ta’ April 2014 dwar l-Ordni ta’ Investigazzjoni Ewropew f’materji kriminali, ĠU L 130, p. 1.

                     (8)

                        L-att tal-Kunsill tad-29 ta’ Mejju 2000 li jistabbilixxi skont l-Artikolu 34 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea l-Konvenzjoni dwar l-Assistenza Reċiproka f’Materji Kriminali bejn l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea, ĠU C 197, 12.7.2000, p. 1.

                     (9)

                        Ir-Regolament (UE) 2018/1727 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta’ Novembru 2018 dwar l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni fil-Ġustizzja Kriminali (Eurojust), u li jissostitwixxi u jħassar id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2002/187/ĠAI.

                     (10)

                        Ir-Regolament (UE) 2016/794 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta' Mejju 2016 dwar l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni fl-Infurzar tal-Liġi (Europol) u li jissostitwixxi u jħassar id-Deċiżjonijiet tal-Kunsill 2009/371/ĠAI, 2009/934/ĠAI, 2009/935/ĠAI, 2009/936/ĠAI u 2009/968/ĠAI ĠU L 135, 24.5.2016, p. 53.

                     (11)

                        Id-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2002/465/ĠAI tat-13 ta’ Ġunju 2002 dwar l-iskwadri ta’ investigazzjoni konġunti, ĠU L 162, 20.6.2002, p. 1.

                     (12)

                        Id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2009/948/ĠAI dwar il-prevenzjoni u r-riżoluzzjoni ta’ konflitti ta’ eżerċizzju ta’ ġuriżdizzjoni fi proċedimenti kriminali, ĠU L 328, 15.12.2009, p. 42;

                     (13)

                        Id-Direttiva 2010/64/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta’ Ottubru 2010 dwar id-drittijiet għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni fi proċedimenti kriminali, ĠU L 280, 26.10.2010, p. 1. Id-Direttiva 2012/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta' Mejju 2012 dwar id-dritt għall-informazzjoni fi proċeduri kriminali, ĠU L 142, 1.6.2012, p. 1; Id-Direttiva 2013/48/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta' Ottubru 2013 dwar id-dritt ta’ aċċess għas-servizzi ta' avukat fi proċedimenti kriminali u fi proċedimenti ta’ mandat ta' arrest Ewropew, u dwar id-dritt li tiġi infurmata parti terza dwar iċ-ċaħda tal-libertà u d-dritt għal komunikazzjoni ma’ partijiet terzi u mal-awtoritajiet konsulari, matul iċ-ċaħda tal-libertà, ĠU L 294, 6.11.2013, p. 1; Id-Direttiva (UE) 2016/1919 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta' Ottubru 2016 dwar għajnuna legali għal persuni ssuspettati u akkużati fi proċedimenti kriminali u għal persuni rikjesti fi proċedimenti ta' mandat ta’ arrest Ewropew, ĠU L 297, 4.11.2016, p. 1; Id-Direttiva (UE) 2016/800 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Mejju 2016 dwar il-garanziji proċedurali għal tfal li huma suspettati jew li huma persuni akkużati fi proċedimenti kriminali, ĠU L 132, 21.5.2016, p. 1; Id-Direttiva (UE) 2016/343 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-9 ta’ Marzu 2016 dwar it-tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza u tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess fil-proċedimenti kriminali, ĠU L 65, 11.3.2016, p. 1; Id-Direttiva 2012/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta' Mejju 2012 dwar id-dritt għall-informazzjoni fi proċeduri kriminali.

                     (14)

                        Id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2009/820/PESK tat- 23 ta’ Ottubru 2009 dwar il-konklużjoni f’isem l-Unjoni Ewropea tal-Ftehim dwar l-estradizzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Uniti tal-Amerka u l-Ftehim dwar l-għajnuna legali reċiproka bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Uniti tal-Amerka, ĠU L 291, 7.11.2009, p. 40-41.

                     (15)

                        Il-Ftehim bejn l-Unjoni Ewropea u l-Ġappun dwar assistenza legali reċiproka f’materji kriminali, ĠU L 39, 12.2.2010, p 20.

                     (16)

                        Ir-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE.

                     (17)

                        Id-Direttiva (UE) 2016/680 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni ta’ persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali mill-awtoritajiet kompetenti għall-finijiet tal-prevenzjoni, l-investigazzjoni, is-sejbien jew il-prosekuzzjoni ta’ reati kriminali jew l-eżekuzzjoni ta’ pieni kriminali, u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li tħassar id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/977/ĠAI.

                     (18)

                        Id-Direttiva 2002/58/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta' Lulju 2002 dwar l-ipproċessar tad-data personali u l-protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika (Direttiva dwar il-privatezza u l-komunikazzjoni elettronika) (ĠU L 201, 31.7.2002, p. 37), kif emendata mid-Direttiva 2009/136/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Novembru 2009 li temenda d-Direttiva 2002/22/KE dwar servizz universali u d-drittijiet tal-utenti li jirrelataw ma’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, id-Direttiva 2002/58/KE dwar l-ipproċessar tad-data personali u l-protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 dwar il-koperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali responsabbli għall-infurzar tal-liġijiet tal-protezzjoni tal-konsumaturi.

                     (19)

                        Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-Ordnijiet Ewropej ta’ Produzzjoni u ta' Preservazzjoni għal evidenza elettronika f’materji kriminali, is-17 ta’ April 2018, COM (2018) 225 final; Proposta għal Direttiva li tistabbilixxi regoli armonizzati dwar il-ħatra ta’ rappreżentanti legali għall-iskop ta’ ġbir ta’ evidenza fi proċedimenti kriminali, is-17 ta’ April 2018, COM (2018) 226 final.

                     (20)

                        Filwaqt li n-negozjati mal-Parlament Ewropew u mal-Kunsill għadhom għaddejjin, il-Kunsill qabel dwar approċċ ġenerali dwar il-proposta tal-Kummissjoni għal Regolament fil-Kunsill tal-Ġustizzja u Affarijiet Interni fis-7 ta’ Diċembru 2018.

                     (21)

                        Il-Konvenzjoni ta’ Budapest tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità (CETS Nru 185), it-23 ta’ Novembru 2001, http://conventions.coe.int.

                     (22)

                        L-att tal-Kunsill tad-29.5.2000 li jistabbilixxi l-Konvenzjoni dwar l-Assistenza Reċiproka f’Materji Kriminali bejn l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea, ĠU C 197, 12.7.2000, p. 1; Ir-Regolament (UE) 2018/1727 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni fil-Ġustizzja Kriminali (Eurojust) u li jħassar id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2002/187/ĠAI, ĠU L 295, 21.11.2018; Ir-Regolament (UE) 2016/794 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta' Mejju 2016 dwar l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni fl-Infurzar tal-Liġi (Europol) u li jissostitwixxi u jħassar id-Deċiżjonijiet tal-Kunsill 2009/371/ĠAI, 2009/934/ĠAI, 2009/935/ĠAI, 2009/936/ĠAI u 2009/968/ĠAI ĠU L 135, 24.5.2016, p. 53; Id-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2002/465/ĠAI tat-13 ta’ Ġunju 2002 dwar l-iskwadri ta’ investigazzjoni konġunti, ĠU L 162, 20.6.2002, p. 1; Id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2009/948/ĠAI dwar il-prevenzjoni u r-riżoluzzjoni ta’ konflitti ta’ eżerċizzju ta’ ġuriżdizzjoni fi proċedimenti kriminali, ĠU L 328, 15.12.2009, p. 42; id-Direttiva 2014/41/UE dwar l-Ordni ta’ Investigazzjoni Ewropew f’materji kriminali, ĠU L 130, 1.5.2014, p. 1.

                     (23)

                        Id-Direttiva 2010/64/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta’ Ottubru 2010 dwar id-drittijiet għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni fi proċedimenti kriminali, ĠU L 280, 26.10.2010, p. 1. Id-Direttiva 2012/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta' Mejju 2012 dwar id-dritt għall-informazzjoni fi proċeduri kriminali, ĠU L 142, 1.6.2012, p. 1; Id-Direttiva 2013/48/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta' Ottubru 2013 dwar id-dritt ta’ aċċess għas-servizzi ta' avukat fi proċedimenti kriminali u fi proċedimenti ta’ mandat ta' arrest Ewropew, u dwar id-dritt li tiġi infurmata parti terza dwar iċ-ċaħda tal-libertà u d-dritt għal komunikazzjoni ma’ partijiet terzi u mal-awtoritajiet konsulari, matul iċ-ċaħda tal-libertà, ĠU L 294, 6.11.2013, p. 1; Id-Direttiva (UE) 2016/1919 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta' Ottubru 2016 dwar għajnuna legali għal persuni ssuspettati u akkużati fi proċedimenti kriminali u għal persuni rikjesti fi proċedimenti ta' mandat ta’ arrest Ewropew, ĠU L 297, 4.11.2016, p. 1; Id-Direttiva (UE) 2016/800 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Mejju 2016 dwar il-garanziji proċedurali għal tfal li huma suspettati jew li huma persuni akkużati fi proċedimenti kriminali, ĠU L 132, 21.5.2016, p. 1.

                     (24)

                        Ir-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE; Id-Direttiva (UE) 2016/680 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni ta’ persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali mill-awtoritajiet kompetenti għall-finijiet tal-prevenzjoni, l-investigazzjoni, is-sejbien jew il-prosekuzzjoni ta’ reati kriminali jew l-eżekuzzjoni ta’ pieni kriminali, u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li tħassar id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/977/ĠAI.

                     (25)

                        COM(2018) 225 final u COM(2018) 226 final.

                     (26)

                        Ir-Regolament (UE) 2018/1725 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' Ottubru 2018 dwar il-protezzjoni ta' persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta' data personali mill-istituzzjonijiet, korpi, uffiċċji u aġenziji tal-Unjoni u dwar il-moviment liberu ta' tali data, u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 45/2001 u d-Deċiżjoni Nru 1247/2002/KE (ĠU L 295, 21.11.2018, p. 39).

                     (27)

                        ĠU C...

    ---documentbreak---

               IL-KUMMISSJONI EWROPEA
            Brussell, 5.2.2019
            COM(2019) 71 final
            ANNESS
            għar-
            Rakkomandazzjoni tad-DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL
            li tawtorizza l-parteċipazzjoni f’negozjati dwar it-tieni Protokoll Addizzjonali għall-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità (CETS Nru 185)

               ANNESS

               1.OBJETTIVI

               Jenħtieġ li l-Kummissjoni, matul in-negozjati, timmira sabiex tikseb l-għanijiet stipulati fid-dettall hawn taħt:

               (a)Jenħtieġ li n-negozjati jiżguraw kompatibilità sħiħa tal-Konvenzjoni u l-Protokolli Addizzjonali mad-dritt tal-Unjoni u l-obbligi imposti fuq l-Istati Membri, b’mod partikolari fir-rigward tas-setgħat investigattivi mogħtija lil Partijiet mhux tal-UE.

               (b)B’mod partikolari, jenħtieġ li n-negozjati jiżguraw ir-rispett lejn id-drittijiet u l-libertajiet fundamentali u l-prinċipji ġenerali tad-Dritt tal-UE kif minquxa fit-Trattati u fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, inklużi l-proporzjonalità, id-drittijiet proċedurali, il-preżunzjoni ta’ innoċenza u d-drittijiet ta’ difiża ta’ persuni suġġetti għal proċedimenti kriminali kif ukoll il-privatezza u l-protezzjoni ta’ data personali u data ta’ komunikazzjoni elettronika meta tali data tkun ipproċessata, inklużi t-trasferimenti lejn l-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi f’pajjiżi barra l-Unjoni Ewropea, u kwalunkwe obbligu li jaqa’ fuq l-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi u dawk ġudizzjarji f’dan ir-rigward.

               (c)Barra minn hekk, jenħtieġ li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jkun kompatibbli mal-proposti leġiżlattivi tal-Kummissjoni dwar l-evidenza elettronika, inklużi huma u jevolvu fin-negozjati dwar il-proċedura leġiżlattiva mill-koleġiżlaturi u eventwalment fil-forma finali tagħhom (adottata), u jevita l-konflitti tal-liġijiet. B’mod partikolari, tali protokoll jenħtieġ li kemm jista’ jkun inaqqas ir-riskji ta’ ordnijiet ta’ produzzjoni maħruġa taħt strument futur tal-UE li joħolqu kunflitti mal-liġijiet ta’ pajjiżi terzi li huma Partijiet għat-Tieni Protokoll Addizzjonali. Meta jkun akkumpanjat minn salvagwardji adegwati tal-protezzjoni tad-data u l-privatezza, dan jiffaċilita l-konformità minn provdituri ta' servizzi tal-UE mal-obbligi tagħhom skont il-liġijiet tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data u l-privatezza, sa fejn tali ftehim internazzjonali jista’ jipprovdi bażi legali għal trasferimenti ta’ data b’reazzjoni għal ordnijiet ta’ produzzjoni jew talbiet maħruġa minn awtorità minn Parti li mhijiex fl-UE għat-Tieni Protokoll Addizzjonali li jeħtieġu kontrollur jew proċessur sabiex jiżvela data personali jew data ta’ komunikazzjoni elettronika.

               2.KWISTJONIJIET SPEĊIFIĊI

               I. Rabta mad-dritt tal-Unjoni u ftehimiet (possibbli) oħra

               (d)Jenħtieġ li jkun żgurat li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jkun jinkludi klawżola ta’ skonnessjoni li tipprevedi li l-Istati Membri għandhom, fir-relazzjonijiet reċiproċi tagħhom, ikomplu japplikaw ir-regoli tal-Unjoni Ewropea minflok it-Tieni Protokoll Addizzjonali.

               (e)It-Tieni Protokoll Addizzjonali jista’ japplika fin-nuqqas ta’ ftehimiet internazzjonali oħra aktar speċifiċi li jorbtu lill-Unjoni Ewropea jew l-Istati Membri tagħha u Partijiet oħra għall-Konvenzjoni, jew, fejn jeżistu tali ftehimiet internazzjonali, biss sal-punt li ċerti kwistjonijiet ma jkunux irregolati minn dawk il-ftehimiet. Jenħtieġ għalhekk li tali ftehimiet internazzjonali aktar speċifiċi jieħdu preċedenza fuq it-Tieni Protokoll Addizzjonali sakemm ikunu konsistenti mal-għanijiet u l-prinċipji tal-Konvenzjoni.

               II. Dispożizzjonijiet għal assistenza legali reċiproka aktar effettiva:

               (f)Id-dispożizzjonijiet dwar il-“lingwi tat-talbiet” kif attwalment abbozzati jistipulaw li t-talbiet jenħtieġ li jsiru f’lingwa aċċettabbli għall-Parti mitluba jew akkumpanjati minn traduzzjoni f’dik il-lingwa. Jenħtieġ li l-Unjoni Ewropea tappoġġa l-abbozz ta’ test u r-rapport ta’ spjegazzjoni adottati b’mod preliminari.

               (g)Id-dispożizzjonijiet dwar "l-assistenza reċiproka ta’ emerġenza" kif abbozzati attwalment jippermettu li assistenza reċiproka tiġi mfittxija fuq bażi mħaffa ta’ malajr billi talba bħal din tintbagħat f’forma elettronika fejn il-Parti rikjedenti tkun tal-fehma li hemm sitwazzjoni ta’ emerġenza, iddefinita bħala sitwazzjoni li fiha hemm riskju sinifikanti u imminenti għall-ħajja jew għas-sikurezza ta’ kwalunkwe persuna fiżika. Jenħtieġ li l-Unjoni Ewropea tappoġġa l-abbozz ta’ test u r-rapport ta’ spjegazzjoni adottati b’mod preliminari. L-ambitu tal-assistenza reċiproka jenħtieġ li jkun identiku għal dak stabbilit fl-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni.

               (h)Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet dwar il-“vidjokonferenzi” l-Unjoni Ewropea jenħtieġ li tfittex li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jkun konsistenti mad-dispożizzjonijiet korrispondenti tal-ftehimiet internazzjonali eżistenti bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha u Partijiet oħra għall-Konvenzjoni, fejn possibbli. Jenħtieġ li d-dispożizzjonijiet jippermettu lill-Istati Membri jiżguraw ir-rispett ta’ salvagwardji dwar id-drittijiet proċedurali applikabbli li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni u nazzjonali.

               (i)Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet dwar “mudell ta’ approvazzjoni”, jenħtieġ li l-Unjoni Ewropea tara li l-abbozz tat-test u l-memorandum ta’ spjegazzjoni jinkludu elementi, bħal skadenzi massimi obbligatorji għal deċiżjonijiet mill-awtoritajiet nazzjonali, biex jiġi żgurat li l-użu tiegħu jirriżulta fi proċeduri aktar mgħaġġla; barra minn hekk, jenħtieġ li hija tiżgura li l-piż fuq il-provdituri ta' servizzi huwa proporzjonat, u r-rimedji, fejn xieraq, għandhom japplikaw;

               III.Dispożizzjonijiet li jippermettu kooperazzjoni diretta ma’ provdituri ta’ servizzi f’ġuriżdizzjonijiet oħra:

               (j)Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet dwar “kooperazzjoni diretta ma’ provdituri madwar il-ġuriżdizzjonijiet”, jenħtieġ li l-Unjoni Ewropea tiżgura li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jkun konsistenti mad-dritt tal-Unjoni, ikun jinkludi s-salvagwardji xierqa u l-piż fuq il-provdituri ta' servizzi jkun proporzjonat.

               (k)Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet dwar “Ordnijiet ta’ produzzjoni internazzjonali”, jenħtieġ li l-Unjoni Ewropea tiżgura li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jinkludi s-salvagwardji tad-drittijiet fundamentali xierqa, filwaqt li jqis il-livell differenti ta’ sensittività dwar il-kategoriji tad-data kkonċernati u s-salvagwardji inklużi fl-Ordnijiet ta’ Produzzjoni Ewropej għall-kategoriji differenti ta’ data.

               (l)Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet dwar “Ordnijiet ta’ Produzzjoni Internazzjonali”, jenħtieġ li l-Unjoni Ewropea ma topponix l-inklużjoni fit-Tieni Protokoll Addizzjonali ta’ salvagwardji addizzjonali u raġunijiet għal rifjut meta mqabbla mal-proposti tal-Kummissjoni dwar evidenza elettronika, inkluż huma u jevolvu fin-negozjati dwar il-proċedura leġiżlattiva mill-koleġiżlaturi u eventwalment f’forma finali tagħhom (adottati), bħal notifika u kunsens mill-Istat tal-provditur tas-servizz u rieżami minn qabel imwettaq minn qorti jew minn entità amministrattiva indipendenti, sa fejn dan ma jnaqqasx b’mod sproporzjonat l-effettività tal-istrument taħt it-Tieni Protokoll Addizzjonali (pereżempju f’każijiet ta’ urġenza stabbilità b’mod validu). Jenħtieġ li kwalunkwe salvagwardja addizzjonali u raġuni għal rifjut ma taffettwax il-funzjonament tal-proposti dwar l-evidenza elettronika tal-UE proposti fost l-Istati Membri.

               IV.Salvagwardji aktar b’saħħithom għal prattiki eżistenti ta’ aċċess transfruntier għad-data:

               (m)Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet dwar “Estensjoni ta’ tiftix u aċċess ibbażata fuq kredenzjali” u “Tekniki Investigattivi”, jenħtieġ li l-Unjoni Ewropea tiżgura li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jinkludi salvagwardji xierqa għad-drittijiet fundamentali. Għalhekk, jenħtieġ li l-abbozz tat-test ikun jinkludi wkoll il-kundizzjoni li d-data maħżuna fis-sistema tal-kompjuter konnessa tkun aċċessibbli legalment minn mas-sistema inizjali u li l-aċċess ikun meħtieġ u proporzjonat u ma jinvolvix ksur ta’ miżuri ta’ sigurtà f’apparat f’konformità mas-salvagwardji msemmija hawn taħt.

               (n)Jenħtieġ li l-Unjoni Ewropea tiżgura wkoll li ma tirrestrinġix il-possibbiltajiet għal dan l-aċċess li bħalissa huma previsti fl-Istati Membri.

               V.Salvagwardji, inklużi rekwiżiti ta’ protezzjoni tad-data

               (o)Jenħtieġ li l-Unjoni Ewropea tiżgura li t-Tieni Protokoll Addizzjonali jipprevedi salvagwardji xierqa għall-protezzjoni tad-data fl-ambitu tad-Direttiva (UE) 2016/680 u tar-Regolament (UE) 2016/679 u tad-Direttiva 2002/58/KE għall-ġbir, it-trasferiment u l-użu sussegwenti ta’ data personali u data ta’ komunikazzjoni elettronika inkluża fl-evidenza elettronika mitluba mill-awtorità rikjedenti. Jenħtieġ li dawn is-salvagwardji jkunu inklużi fit-Tieni Protokoll Addizzjonali, b’kont meħud ta’ dawk stabbiliti fi ftehimiet tal-UE, bħall-Ftehim Komprensiv bejn l-UE u l-Istati Uniti u l-Konvenzjoni modernizzata tal-Kunsill tal-Ewropa għall-Protezzjoni ta’ Individwi fir-rigward tal-Ipproċessar Awtomatiku ta’ Data Personali (CETS Nru 108). Dawn is-salvagwardji jenħtieġ li jindirizzaw sitwazzjonijiet ta’ pproċessar ta’ data fil-kuntest kemm ta’ assistenza reċiproka bejn l-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi u kif ukoll ta’ kooperazzjoni diretta bejn l-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi u l-provdituri. Jenħtieġ li l-Unjoni Ewropea timmira li jkun hemm dawn is-salvagwardji biex tapplika s-setgħat investigattivi kollha eżistenti, kemm dawk li jeżistu fil-kuntest tal-Konvenzjoni u dawk li jinħolqu permezz tat-Tieni Protokoll Addizzjonali.

               3.DISPOŻIZZJONIJIET DWAR L-APPLIKAZZJONI TERRITORJALI, DĦUL FIS-SEĦĦ U DISPOŻIZZJONIJIET FINALI OĦRA

               Id-dispożizzjonijiet finali tal-Protokoll Addizzjonali, inklużi dispożizzjonijiet dwar id-dħul fis-seħħ, ir-riżervi, id-denunzja eċċ. jenħtieġ li jiġu mmudellati fejn possibbli u xieraq bħad-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar iċ-Ċiberkriminalità (CETS Nru 185). Id-dispożizzjonijiet diverġenti minn klawżoli standard jenħtieġ li jintużaw biss fejn ikun meħtieġ sabiex jinkisbu l-objettivi jew jiġu riflessi ċ-ċirkostanzi speċifiċi tat-Tieni Protokoll Addizzjonali.


title: Rakkomandazzjoni għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL li tawtorizza 1-ftuħ ta' negozzjati dwar reviżjoni tal-Ftehim tal-Kummissjoni Ekonomika tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Ewropa dwar 1-adozzjoni ta' preskrizzjonijiet tekniċi uniformi għall-vetturi bir-roti, it-tagħmir u I-komponenti li jistgħu jintramaw u/jew jintużaw fuq vetturi bir-roti u 1-kondizzjonijiet għar-rikonoxximent reċiproku tal- approvazzjonijiet mogħtija abbażi ta' dawn il-preskrizzjonijiet ('Ftehim Rivedut tal- 1958').

text: ---pagebreak---  ---pagebreak---  ---pagebreak---  ---pagebreak---  ---pagebreak---