title: Rakkomandazzjoni tal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku tas-16 ta’ Lulju 2018 li temenda r-Rakkomandazzjoni BERS/2015/2 dwar il-valutazzjoni tal-effetti transkonfinali ta’ miżuri tal-politika makroprudenzjali u r-reċiproċità volontarja tagħhom (BERS/2018/5)

text:
               21.9.2018

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               C 338/1

      RAKKOMANDAZZJONI TAL-BORD EWROPEW DWAR IR-RISKJU SISTEMIKU
      tas-16 ta’ Lulju 2018
      li temenda r-Rakkomandazzjoni BERS/2015/2 dwar il-valutazzjoni tal-effetti transkonfinali ta’ miżuri tal-politika makroprudenzjali u r-reċiproċità volontarja tagħhom
      (BERS/2018/5)
      (2018/C 338/01)
      IL-BORD ĠENERALI TAL-BORD EWROPEW DWAR IR-RISKJU SISTEMIKU,
      Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea,
      Wara li kkunsidra r-Regolament (UE) Nru 1092/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Novembru 2010 dwar is-sorveljanza makroprudenzjali fl-Unjoni Ewropea tas-sistema finanzjarja u li jistabbilixxi Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku (1), u b’mod partikolari l-Artikolu 3 u l-Artikoli 16 sa 18 tiegħu,
      Wara li kkunsidra r-Regolament (UE) Nru 575/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Ġunju 2013 dwar ir-rekwiżiti prudenzjali għall-istituzzjonijiet ta’ kreditu u d-ditti tal-investiment u li jemenda r-Regolament (UE) Nru 648/2012 (2) u b’mod partikolari l-Artikolu 458 tiegħu,
      Wara li kkunsidra d-Deċiżjoni BERS/2011/1 tal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku tal-20 ta’ Jannar 2011 li tadotta r-Regoli tal-Proċedura tal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku (3), u b’mod partikolari l-Artikoli 18 sa 20 tagħha,
      Billi:

                  (1)

                  Sabiex jiġu żgurati miżuri ta’ politika makroprudenzjali nazzjonali effettivi u konsistenti, huwa importanti li tiġi kkumplimentata r-reċiproċità obbligatorja meħtieġa skont il-liġi tal-Unjoni b’reċiproċità volontarja.

                  (2)

                  Il-qafas dwar reċiproċità volontarja għal miżuri tal-politika makroprudenzjali stipulat fir-Rakkomandazzjoni BERS/2015/2 tal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku (4) għandu jiżgura li l-miżuri kollha tal-politika makroprudenzjali bbażati fuq skopertura attivati fi Stat Membru wieħed ikunu rreċiprokati fl-Istati Membri l-oħrajn.

                  (3)

                  Ir-Rakkomandazzjoni BERS/2017/4 tal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku (5) tirrakkomanda lill-awtorità li tattiva rilevanti biex tipproponi limitu massimu ta’ materjalità meta tissottometti talba għal reċiproċità lill-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku (BERS), li taħtu l-iskopritura tal-fornitur tas-servizz finanzjarju individwali għar-riskju makroprudenzjali identifikat fil-ġurisdizzjoni fejn il-miżura ta’ politika makroprudenzjali hija applikata mill-awtorità ta’ attivazzjoni tista’ titqies bħala mhux materjali. It-Tim ta’ Valutazzjoni permanenti tal-BERS, stabbilit taħt id-Deċiżjoni BERS/2015/4 tal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku (6), jista’ jirrakkomanda limitu differenti jekk dan jitqies meħtieġ.

                  (4)

                  Mit-30 ta’ April 2018, istituzzjonijiet ta’ kreditu awtorizzati fil-Belġju u li jużaw l-Approċċ Ibbażat fuq Klassifikazzjonijiet Interni biex jikkalkulaw ir-rekwiżiti ta’ kapital regolatorju huma soġġetti, skont l-Artikolu 458(2)(d)(vi) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013, għal żieda ta’ piż għar-riskju għal skoperturi tal-imnut assigurati minn proprjetà immobbli residenzjali li tinsab fil-Belġju, magħmula minn: (a) żieda fissa ta’ piż għar-riskju ta’ 5 punti perċentwali; u (b) żieda proporzjonali tal-piż għar-riskju li tikkonsisti f’frazzjoni (33 fil-mija) tal-medja peżata mill-iskopertura tal-piżijiet għar-riskju.

                  (5)

                  Wara t-talba mill-Belġju lill-BERS skont l-Artikolu 458(8) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013, u sabiex ma jkunx hemm il-materjalizzazzjoni ta’ effetti transkonfinali negattivi f’forma ta’ tnixxijiet u arbitraġġ regolatorju li jista’ jirriżulta mill-implimentazzjoni tal-miżura makroprudenzjali tal-politika applikata fil-Belġju skont l-Artikolu 458(2)(d)(vi) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013, il-Bord Ġenerali tal-BERS iddeċieda li jinkludi din il-miżura fil-lista ta’ miżuri ta’ politika makroprudenzjali li huma rakkomandati li jiġu rreċiprokati taħt ir-Rakkomandazzjoni BERS/2015/2.

                  (6)

                  Għalhekk, ir-Rakkomandazzjoni BERS/2015/2 għandha tiġi emendata kif meħtieġ,

            ADOTTA DIN IR-RAKKOMANDAZZJONI:

         EMENDI

      Id-Deċiżjoni BERS/2015/2 hija emendata kif ġej:

                  1.

                  Fit-Taqsima 1, is-subrakkomandazzjoni C(1) hija ssostitwita b’dan li ġej:

                              “1.

                              L-awtoritajiet rilevanti huma rrakkomandati li jirreċiprokaw il-miżuri tal-politika makroprudenzjali adottati minn awtoritajiet rilevanti oħrajn u rrakkomandati għal reċiprokazzjoni mill-BERS. Huwa rrakkomandat li l-miżuri li ġejjin, kif deskritt aktar fl-Anness, jiġu rreċiprokati:
                              L-Estonja:

                                          —

                                          rata tar-riżerva tar-riskju sistemiku ta’ 1 fil-mija applikata skont l-Artikolu 133 tad-Direttiva 2013/36/UE għall-iskoperturi domestiċi tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu kollha awtorizzati fl-Estonja;

                                    Il-Finlandja

                                          —

                                          perċentwali minima ta’ 15 għall-piż għar-riskju medju fuq self ipotekarju residenzjali ggarantit minn ipoteka fuq unitajiet domestiċi fil-Finlandja applikata b’konformità mal-Artikolu 458(2)(d)(vi) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013 lil istituzzjonijiet ta’ kreditu awtorizzati fil-Finlandja, billi jintuża l-metodu ibbażat fuq il-klassifikazzjoni interna (IRB) għal kalkolu tar-rekwiżiti tal kapital regolatorju;

                                    Il-Belġju:

                                          —

                                          żieda ta’ piż għar-riskju għal skoperturi tal-imnut assigurati minn proprjetà immobbli residenzjali li tinsab fil-Belġju, applikata skont l-Artikolu 458(2)(d)(vi) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013 lil istituzzjonijiet ta’ kreditu awtorizzati fil-Belġju bl-użu tal-Approċċ IRB għall-kalkolu tar-rekwiżiti tal-kapital regolatorju u magħmul minn:

                                                      (a)

                                                      żieda fissa ta’ piż għar-riskju ta’ 5 punti perċentwali; u

                                                      (b)

                                                      żieda proporzjonata fil-piż għar-riskju li tikkonsisti fi 33 fil-mija tal-medja peżata tal-iskopertura tal-piżijiet għar-riskju applikati għall-portafoll ta’ skoperturi tal-imnut iggarantiti minn proprjetà immobbli residenzjali li tinsab fil-Belġju.”;

                  2.

                  dan l-Anness jinbidel bl-Anness ta’ din ir-Rakkomandazzjoni.

         Magħmul fi Frankfurt am Main, is-16 ta’ Lulju 2018.

            Francesco MAZZAFERRO

               Il-Kap tas-Segretarjat tal-BERS

               f’isem il-Bord Ġenerali tal-BERS

         (1)  ĠU L 331, 15.12.2010, p. 1.

         (2)  ĠU L 176, 27.6.2013, p. 1.

         (3)  ĠU C 58, 24.2.2011, p. 4.

         (4)  Rakkomandazzjoni BERS/2015/2 tal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku tal-15 ta’ Diċembru 2015 dwar il-valutazzjoni tal-effetti transkonfinali ta’ miżuri tal-politika makroprudenzjali u r-reċiproċità volontarja tagħhom (ĠU C 97, 12.3.2016, p. 9).

         (5)  Rakkomandazzjoni BERS/2017/4 tal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku tal-24 ta’ Marzu 2015 li temenda r-Rakkomandazzjoni BERS/2015/2 dwar il-valutazzjoni tal-effetti transkonfinali ta’ miżuri tal-politika makroprudenzjali u r-reċiproċità volontarja tagħhom (ĠU C 431, 15.12.2017, p. 1).

         (6)  Deċiżjoni BERS/2015/4 tal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku tas-16 ta’ Diċembru 2015 dwar qafas ta’ koordinazzjoni għan-notifika ta’ miżuri ta’ politika makroprudenzjali nazzjonali minn awtoritajiet rilevanti, il-ħruġ ta’ opinjonijiet u rakkomandazzjonijiet mill-BERS, u li tħassar id-Deċiżjoni BERS/2014/2 (ĠU C 97, 12.3.2016, p. 28).

         ANNESS
         “

                  Anness

                     L-Estonja

                        Rata tar-riżerva tar-riskju sistemiku ta’ 1 fil-mija applikata skont l-Artikolu 133 tad-Direttiva 2013/36/UE għall-iskoperturi domestiċi tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu kollha awtorizzati fl-Estonja

                  I.   Deskrizzjoni tal-miżura

                              1.

                              Il-miżura Estonjana tikkostitwixxi rata tar-riżerva tar-riskju sistemiku ta’ 1 fil-mija applikata skont l-Artikolu 133 tad-Direttiva 2013/36/UE għall-iskoperturi domestiċi tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu kollha awtorizzati fl-Estonja.

                        II.   Reċiprokazzjoni

                              2.

                              Meta l-Istati Membri jkunu implimentaw l-Artikolu 134 tad-Direttiva 2013/36/UE fil-liġi nazzjonali, l-awtoritajiet rilevanti huma rrakkomandati li jirreċiprokaw il-miżura Estonjana għal skoperturi li jinsabu fl-Estonja ta’ istituzzjonijiet awtorizzati domestikament skont l-Artikolu 134(1) tad-Direttiva 2013/36/UE. Għall-finijiet ta’ dan il-paragrafu, tapplika l-iskadenza speċifikata fis-subrakkomandazzjoni C(3).

                              3.

                              Meta l-Istati Membri ma jkunux implimentaw l-Artikolu 134 tad-Direttiva 2013/36/UE fil-liġi nazzjonali, l-awtoritajiet rilevanti huma rrakkomandati li jirreċiprokaw il-miżura Estonjana għal skoperturi li jinsabu fl-Estonja ta’ istituzzjonijiet awtorizzati domestikament skont is-subrakkomandazzjoni C(2). Huwa rrakkomandat li l-awtoritajiet rilevanti jadottaw il-miżura ekwivalenti fi żmien sitt xhur.

                     Il-Finlandja

                        Livell minimu ta’ 15 % speċifikament għal istituzzjonijiet ta’ kreditu għall-piż għar-riskju medju fuq self iggarantit minn ipoteka fuq unitajiet domestiċi fil-Finlandja applikabbli għal istituzzjonijiet ta’ kreditu billi jintuża l-Approċċ Ibbażat fuq il-Klassifikazzjonijiet Interni (IRB) (minn hawn ’il quddiem “istituzzjonijiet ta’ kreditu IRB”) skont l-Artikolu 458(2)(d)(vi) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013.

                  I.   Deskrizzjoni tal-miżura

                              1.

                              Il-miżura Finlandiża, applikata b’konformità mal-Artikolu 458(2)(d)(vi) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013, tikkonsisti minn livell minimu ta’ 15 % speċifikament għal istituzzjonijiet ta’ kreditu għall-piż għar-riskju medju ta’ 15 fil-mija għal istituzjonijiet ta’ kreditu IRB, fil-livell ta’ portafoll, għal self ipotekarju residenzjali ggarantit minn unitajiet domestiċi fil-Finlandja.

                        II.   Reċiprokazzjoni

                              2.

                              B’konformità mal-Artikolu 458(5) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013, huwa rrakkomandat li l-awtoritajiet rilevanti tal-Istati Membri kkonċernati li jirreċiprokaw il-miżura Finlandiża u japplikawha għall-portafolli tal-istituti ta’ kreditu IRB ta’ self ipotekarju għall-konsumatur iggarantit minn unitajiet domestiċi fil-Finlandja, maħruġ minn fergħat domestiċi awtorizzati li jinsabu fil-Finlandja. Għall-finijiet ta’ dan il-paragrafu, tapplika l-iskadenza speċifikata fis-subrakkomandazzjoni C(3).

                              3.

                              Huwa rrakkomandat ukoll lill-awtoritajiet rilevanti li jirreċiprokaw il-miżura Finlandiża u japplikawha għall-portafolli tal-istituti ta’ kreditu IRB ta’ self ipotekarju għall-konsumatur iggarantit minn unitajiet domestiċi fil-Finlandja, maħruġ direttament b’mod transkonfinali minn istituzzjonijiet ta’ kreditu stabbiliti fil-ġurisdizzjonijiet rispettivi tagħhom. Għall-finijiet ta’ dan il-paragrafu, tapplika l-iskadenza speċifikata fis-subrakkomandazzjoni C(3).

                              4.

                              Skont is-subrakkomandazzjoni C(2), huwa rrakkomandat li l-awtoritajiet rilevanti japplikaw, wara konsultazzjoni mal-BERS, il-miżura ta’ politika makroprudenzjali disponibbli fil-ġurisdizzjoni tagħhom li jkollha l-aktar effett l-aktar ekwivalenti għar-reċiprokazzjoni fuq msemmija, inkluż l-adozzjoni ta’ miżuri u setgħat superviżorji stipulati fit-Titolu VII, Kapitolu 2, Taqsima IV tad-Direttiva 2013/36/UE. Huwa rrakkomandat li l-awtoritajiet rilevanti jadottaw il-miżura ekwivalenti fi żmien erba’ xhur.

                        III.   Livell limitu ta’ materjalità

                              5.

                              Il-miżura hija kkumplimentata minn livell limitu ta’ materjalità ta’ skopertura ta’ EUR 1 biljun lis-suq tas-self ipotekarju residenzjali fil-FInlandja sabiex tiggwida l-applikazzjoni potenzjali tal-prinċipju de minimis mill-Istati Membri reċiprokanti.

                              6.

                              B’mod konformi mat-Taqsima 2.2.1 tar-Rakkomandazzjoni BERS/2015/2, l-awtoritajiet rilevanti tal-Istat Membru kkonċernat jistgħu jeżentaw lil istituzzjonijiet ta’ kreditu IRB individwali b’portafolli non-materjali ta’ self ipotekarju għall-konsumatur iggarantit minn unitajiet domestiċi fil-Finlandja li huma taħt il-livell limitu ta’ materjalità ta’ EUR 1 biljun. F’dan il-każ, l-awtoritajiet rilevanti għandhom jissorveljaw il-materjalità tal-iskoperturi u huma rrakkomandati li jirreċiprokaw meta istituzzjoni ta’ kreditu IRB taqbeż il-limitu ta’ EUR 1 biljun.

                              7.

                              Fejn ma hemmx istituzzjonijiet ta’ kreditu IRB awtorizzati fi Stati Membri kkonċerati oħra b’fergħat li jinsabu fil-Finlandja jew li jipprovdu servizzi finanzjarji direttament fil-Finlandja li għandhom skoperturi ta’ EUR 1 biljun jew aktar għas-suq ipotekarju Finlandiż, l-awtoritajiet rilevanti tal-Istati Membri kkonċernati jistgħu jiddeċiedu li ma jirreċiprokawx kif stipulat fit-Taqsima 2.2.1 tar-Rakkomandazzjoni BERS/2015/2. F’dan il-każ, l-awtoritajiet rilevanti għandhom jissorveljaw il-materjalità tal-iskoperturi u huma rrakkomandati li jirreċiprokaw meta istituzzjoni ta’ kreditu IRB taqbeż il-limitu ta’ EUR 1 biljun.

                     Il-Belġju

                        Żieda ta’ piż għar-riskju għal skoperturi tal-imnut ggarantiti minn proprjetà immobbli residenzjali li tinsab fil-Belġju, imposta fuq istituzzjonijiet ta’ kreditu awtorizzati fil-Belġju li jużaw l-Approċċ IRB u applikati skont l-Artikolu 458(2)(d)(vi) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013. Iż-żieda hija komposta minn żewġ komponenti:

                              (a)

                                    żieda fissa ta’ piż għar-riskju ta’ 5 punti perċentwali; u

                              (b)

                                    żieda proporzjonata fil-piż għar-riskju li tikkonsisti fi 33 fil-mija tal-medja peżata tal-iskopertura tal-piżijiet għar-riskju applikati għall-portafoll ta’ skoperturi tal-imnut ggarantiti minn proprjetà immobbli residenzjali li tinsab fil-Belġju.

                        I.   Deskrizzjoni tal-miżura

                              1.

                              Il-miżura Belġjana, applikata skont l-Artikolu 458(2)(d)(vi) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013 u imposta fuq istituzzjonijiet ta’ kreditu awtorizzati fil-Belġju bl-użu tal-Approċċ IRB, tikkonsisti f’żieda ta’ piż għar-riskju għal skoperturi tal-imnut iggarantiti minn proprjetà immobbli residenzjali li tinsab fil-Belġju, li hija magħmula minn żewġ komponenti:

                                          (a)

                                          L-ewwel komponent jikkonsisti f’żieda ta’ 5 punti perċentwali għall-piż għar-riskju għal skoperturi tal-bejgħ bl-imnut garantiti minn proprjetà immobbli residenzjali li tinsab fil-Belġju miksuba wara li tiġi kkalkulata t-tieni parti taż-żieda tal-piż għar-riskju skont il-punt (b).

                                          (b)

                                          It-tieni komponent jikkonsisti f’żieda fil-piż għar-riskju ta’ 33 fil-mija tal-medja peżata tal-iskopertura tal-piżijiet għar-riskju applikati għall-portafoll ta’ skoperturi tal-imnut iggarantiti minn proprjetà immobbli residenzjali li tinsab fil-Belġju. Il-medja peżata għall-iskopertura hija l-medja tal-piżijiet għar-riskju tas-self individwali kkalkulat skont l-Artikolu 154 tar-Regolament (UE) Nru 575/2013, peżat bil-valur tal-iskopertura rilevanti.

                        II.   Reċiprokazzjoni

                              2.

                              Skont l-Artikolu 458(5) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013, l-awtoritajiet rilevanti tal-Istati Membri kkonċernati huma rrakkomandati li jirreċiprokaw il-miżura Belġjana billi japplikawha għal fergħat li jinsabu fil-Belġju ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu awtorizzati domestikament bl-użu tal-Approċċ IRB fiż-żmien speċifikat fis-subrakkomandazzjoni C(3).

                              3.

                              L-awtoritajiet rilevanti huma rrakkomandati li jirreċiprokaw il-miżura Belġjana billi japplikawha għal istituzzjonijiet ta’ kreditu awtorizzati domestikament bl-użu tal-Approċċ IRB li għandu skoperturi diretti bl-imnut assigurati minn proprjetà immobbli residenzjali li tinsab fil-Belġju. Skont is-subrakkomandazzjoni C(2), l-awtoritajiet rilevanti huma rrakkomandati li japplikaw l-istess miżura bħal dik li ġiet implimentata fil-Belġju mill-awtorità li tattiva fiż-żmien speċifikat fis-subrakkomandazzjoni C(3).

                              4.

                              Jekk l-istess miżura ta’ politika makroprudenzjali ma hijiex disponibbli fil-ġurisdizzjoni tagħhom, huwa rrakkomandat li l-awtoritajiet rilevanti japplikaw, wara konsultazzjoni mal-BERS, miżura ta’ politika makroprudenzjali disponibbli fil-ġurisdizzjoni tagħhom li jkollha l-aktar effett ekwivalenti għar-reċiprokazzjoni msemmija hawn fuq, inkluż l-adozzjoni ta’ miżuri u setgħat superviżorji stipulati fit-Titolu VII, Kapitolu 2, Taqsima IV tad-Direttiva 2013/36/UE. L-awtoritajiet rilevanti huma rrakkomandati li jadottaw il-miżura ekwivalenti sa mhux aktar tard minn erba’ xhur wara l-pubblikazzjoni ta’ din ir-Rakkomandazzjoni f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea.

                        III.   Livell limitu ta’ materjalità

                              5.

                              Il-miżura hija kkumplimentata minn limitu ta’ materjalità speċifiku għall-istituzzjoni ta’ EUR 2 biljun biex tidderieġi l-applikazzjoni potenzjali tal-prinċipju de minimis mill-awtoritajiet rilevanti li jirreċiprokaw il-miżura.

                              6.

                              B’mod konformi mat-Taqsima 2.2.1 tar-Rakkomandazzjoni BERS/2015/2, l-awtoritajiet rilevanti tal-Istat Membru kkonċernat jistgħu jeżentaw individwalment lil istituzzjonijiet ta’ kreditu bl-użu tal-Approċċ IRB li jkollhom skoperturi fil-livell tal- bl-imnut iggarantiti minn unitajiet domestiċi fil-Belġju li huma taħt il-livell limitu ta’ materjalità ta’ EUR 2 biljun. Meta jiġi applikat il-limitu ta’ materjalità, l-awtoritajiet rilevanti għandhom jissorveljaw il-materjalità tal-iskoperturi u huma rrakkomandati li japplikaw il-miżura Belġjana għal istituzzjonijiet ta’ kreditu individwali awtorizzati qabel li jkunu eżentati qabel meta jinkiser il-limitu ta’ materjalità ta’ EUR 2 biljun.

                              7.

                              Fejn m’hemm l-ebda istituzzjoni ta’ kreditu awtorizzata fl-Istati Membri kkonċernati ma’ fergħat li jinsabu fil-Belġju jew li għandhom skoperturi diretti għall-bejgħ bl-imnut garantiti minn proprjetà immobbli residenzjali fil-Belġju, li jużaw l-Approċċ IRB u li għandhom skoperturi ta’ EUR 2 biljun jew iktar fis-suq tal-proprjetà immobbli residenzjali Belġjan, l-awtoritajiet rilevanti tal-Istati Membri kkonċernati jistgħu, skont is-Sezzjoni 2.2.1 tar-Rakkomandazzjoni BERS/2015/2, jiddeċiedu li ma jirreċiprokawx il-miżura Belġjana. F’dan il-każ, l-awtoritajiet rilevanti għandhom jissorveljaw il-materjalità tal-iskoperturi u huma rrakkomandati li jirreċiprokaw il-miżura Belġjana meta istituzzjoni ta’ kreditu li tuża l-Approċċ IRB taqbeż il-limitu ta’ EUR 2 biljun.

                              8.

                              F’konformità mat-Taqsima 2.2.1 tar-Rakkomandazzjoni ESRB/2015/2, il-livell limitu ta’ materjalità ta’ EUR 2 biljun huwa livell minimu ta’ limitu rakkomandat. L-awtoritajiet rilevanti reċiprokanti jistgħu għalhekk japplikaw il-livell limitu rakkomandat, japplikaw livell limitu aktar baxx għall-ġurisdizzjonijiet tagħhom fejn xieraq, jew jirreċiprokaw il-miżura mingħajr ebda livell limitu ta’ materjalità.

            ”.


title: Rakkomandazzjoni tal-Bank Ċentrali Ewropew tad-19 ta’ Ottubru 2018 lill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea dwar l-awdituri esterni ta’ De Nederlandsche Bank (BĊE/2018/25)

text:
               30.10.2018

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               C 394/1

      RAKKOMANDAZZJONI TAL-BANK ĊENTRALI EWROPEW
      tad-19 ta’ Ottubru 2018
      lill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea dwar l-awdituri esterni ta’ De Nederlandsche Bank
      (BĊE/2018/25)
      (2018/C 394/01)
      IL-KUNSILL GOVERNATTIVE TAL-BANK ĊENTRALI EWROPEW
      Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea,
      Wara li kkunsidra l-Istatut tas-Sistema Ewropea tal-Banek Ċentrali u tal-Bank Ċentrali Ewropew, u b’mod partikolari l-Artikolu 27.1 tiegħu,
      Billi:

                  (1)

                  Il-kontijiet tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) u tal-banek ċentrali nazzjonali tal-Istati Membri li l-munita tagħhom hija l-euro huma vverifikati minn awdituri esterni indipendenti rrakkomandati mill-Kunsill Governattiv tal-BĊE u approvati mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea.

                  (2)

                  Il-mandat tal-awdituri esterni attwali ta’ De Nederlandsche Bank, Deloitte Accountants B.V., jintemm wara l-awditu għas-sena finanzjarja 2018. Għalhekk jenħtieġ li jinħatru awdituri esterni mis-sena finanzjarja 2019.

                  (3)

                  De Nederlandsche Bank għażel lil KPMG Accountants N.V. bħala l-awdituri esterni tiegħu għas-snin finanzjarji 2019 sa 2022, bl-opzjoni li l-mandat jiġi estiż fuq bażi annwali sas-sena finanzjarja 2025,

            ADOTTA DIN IR-RAKKOMANDAZZJONI:
      Huwa rrakkomandat li KPMG Accountants N.V. għandhom jinħatru bħala l-awdituri esterni ta’ De Nederlandsche Bank għas-snin finanzjarji 2019 sa 2022, bl-opzjoni li l-mandat jiġi estiż fuq bażi annwali sas-sena finanzjarja 2025.

         Magħmul fi Frankfurt am Main, id-19 ta’ Ottubru 2018.

               Il-President tal-BĊE

            Mario DRAGHI


title: Rakkomandazzjoni tal-Bank Ċentrali Ewropew tal-25 ta’ Lulju 2019 lill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea dwar l-awdituri esterni tal-Bank Ċentrali ta’ Malta (BĊE/2019/24)

text:
               21.8.2019

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               C 283/1

      RAKKOMANDAZZJONI TAL-BANK ĊENTRALI EWROPEW
      tal-25 ta’ Lulju 2019
      lill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea dwar l-awdituri esterni tal-Bank Ċentrali ta’ Malta
      (BĊE/2019/24)
      (2019/C 283/01)
      IL-KUNSILL GOVERNATTIV TAL-BANK ĊENTRALI EWROPEW,
      Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea,
      Wara li kkunsidra l-Istatut tas-Sistema Ewropea tal-Banek Ċentrali u tal-Bank Ċentrali Ewropew, u b’mod partikolari l-Artikolu 27.1 tiegħu,
      Billi:

                  (1)

                  Il-kontijiet tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) u tal-banek ċentrali nazzjonali tal-Istati Membri li l-munita tagħhom hija l-euro huma awditjati minn awdituri esterni indipendenti rrakkomandati mill-Kunsill Governattiv tal-BĊE u approvati mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea.

                  (2)

                  Il-mandat tal-awdituri esterni attwali tal-Bank Ċentrali ta’ Malta, PricewaterhouseCoopers, intemm wara l-awditu għas-sena finanzjarja 2018. Għalhekk jenħtieġ li jinħatru awdituri esterni mis-sena finanzjarja 2019.

                  (3)

                  Il-Bank Ċentrali ta’ Malta għażel lil KPMG bħala l-awdituri esterni tiegħu għas-snin finanzjarji 2019 sa 2025,

            ADOTTA DIN IR-RAKKOMANDAZZJONI:
      Huwa rrakkomandat illi KPMG għandhom jinħatru bħala l-awdituri esterni tal-Bank Ċentrali ta’ Malta għas-snin finanzjarji 2019 sa 2025.

         Magħmul fi Frankfurt am Main, il-25 ta’ Lulju 2019.

               Il-President tal-BĊE

            Mario DRAGHI


title: Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tad-9 ta’ Lulju 2019 dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-Estonja għall-2019 u li tagħti l-opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Stabbiltà tal-Estonja għall-2019

text:
               5.9.2019

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               C 301/30

      RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL
      tad-9 ta’ Lulju 2019
      dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-Estonja għall-2019 u li tagħti l-opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Stabbiltà tal-Estonja għall-2019
      (2019/C 301/06)
      IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA,
      Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikoli 121(2) u 148(4) tiegħu,
      Wara li kkunsidra r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1466/97 tas-7 ta’ Lulju 1997 dwar it-tisħiħ tas-sorveljanza ta’ pożizzjonijiet ta’ budget u s-sorveljanza u l-koordinazzjoni ta’ politika ekonomika (1), u b’mod partikolari l-Artikolu 5(2) tiegħu,
      Wara li kkunsidra r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea,
      Wara li kkunsidra r-riżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew,
      Wara li kkunsidra l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew,
      Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Impjiegi,
      Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Finanzjarju Ewropew,
      Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Protezzjoni Soċjali,
      Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Politika Ekonomika,
      Billi:

                  (1)

                  Fil-21 ta’ Novembru 2018, il-Kummissjoni adottat l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir, li ta bidu għas-Semestru Ewropew biex tiġi kkoordinata l-politika ekonomika għall-2019. Din qieset il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, li tħabbar mill-Parlament Ewropew, mill-Kunsill u mill-Kummissjoni fis-17 ta’ Novembru 2017. Il-prijoritajiet tal-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir ġew approvati mill-Kunsill Ewropew fil-21 ta’ Marzu 2019. Fil-21 ta’ Novembru 2018, abbażi tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2), il-Kummissjoni adottat ukoll ir-Rapport dwar il-Mekkaniżmu ta’ Twissija, li fih hija ma identifikatx lill-Estonja bħala wieħed mill-Istati Membri li dwaru kellha ssir analiżi fil-fond. Fl-istess data, il-Kummissjoni adottat ukoll rakkomandazzjoni għal rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro, li ġiet approvata mill-Kunsill Ewropew fil-21 ta’ Marzu 2019. Fid-9 ta’ April 2019, il-Kunsill adotta r-Rakkomandazzjoni dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (3) (“Rakkomandazzjoni tal-2019 għaż-żona tal-euro”), li tistabbilixxi ħames rakkomandazzjonijiet għaż-żona tal-euro (“ir-rakkomandazzjonijiet għaż-żona tal-euro”).

                  (2)

                  Bħala Stat Membru li l-munita tiegħu hija l-euro, u minħabba r-rabtiet mill-qrib bejn l-ekonomiji fl-unjoni ekonomika u monetarja, jenħtieġ li l-Estonja tiżgura l-implimentazzjoni sħiħa u f’waqtha tar-Rakkomandazzjoni tal-2019 għaż-żona tal-euro kif muri fir-rakkomandazzjonijiet (2) u (3) hawn isfel. B’mod partikolari, il-miżuri li jiffokaw il-politika ekonomika marbuta mal-investiment fuq l-oqsma speċifikati ser jgħinu biex tiġi indirizzata t-tieni rakkomandazzjoni taż-żona tal-euro fir-rigward tal-appoġġ għall-investiment.

                  (3)

                  Ir-rapport tal-pajjiż għall-Estonja tal-2019 ġie ppubblikat fis-27 ta’ Frar 2019. Dan ir-rapport ivvaluta l-progress tal-Estonja fl-indirizzar tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż adottati mill-Kunsill fit-13 ta’ Lulju 2018 (4), is-segwitu mogħti għar-rakkomandazzjonijiet adottati fis-snin preċedenti u l-progress tal-Estonja lejn il-miri nazzjonali tagħha ta’ Ewropa 2020.

                  (4)

                  L-Estonja ppreżentat il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tagħha għall-2019 fit-30 ta’ Mejju 2019 u l-Programm ta’ Stabbiltà tagħha għall-2019 fit-30 ta’ April 2019.

                  (5)

                  Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi rilevanti għall-pajjiż ġew indirizzati waqt l-ipprogrammar tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (“Fondi SIE”) għall-perjodu 2014-2020. Kif previst fl-Artikolu 23 tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (5), fejn ikun meħtieġ li jingħata sostenn għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet rilevanti tal-Kunsill, il-Kummissjoni tista’ titlob lil Stat Membru li jirrieżamina l-Ftehim ta’ Sħubija u l-programmi rilevanti tiegħu u jipproponi emendi għalihom. Il-Kummissjoni pprovdiet iktar dettalji dwar kif tista’ tagħmel użu minn din id-dispożizzjoni fil-linji gwida dwar l-applikazzjoni tal-miżuri li jorbtu l-effettività tal-Fondi SIE ma’ governanza ekonomika tajba.

                  (6)

                  Attwalment, l-Estonja tinsab fil-parti preventiva tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Il-Programm ta’ Stabbiltà għall-2019 ġie ppreżentat fuq bażi ta’ ebda bidla fil-politika. Il-Programm jipprevedi li l-pajjiż jgħaddi minn defiċit pubbliku ġenerali ta’ 0,6 % tal-prodott domestiku gross (PDG) fl-2018 għal defiċit ta’ 0,2 % tal-PDG fl-2019, 0,3 % tal-PDG fl-2020 u li jirreġistra defiċit ta’ 0,7 % tal-PDG sal-2022. Abbażi tal-bilanċ strutturali kkalkulat mill-ġdid (6), l-objettiv baġitarju ta’ terminu medju, stabbilit għal defiċit ta’ 0,5 % tal-PDG f’termini strutturali, mhuwiex ippjanat li jintlaħaq matul il-perjodu kopert mill-Programm ta’ Stabbiltà għall-2019. Il-proporzjon tad-dejn pubbliku għall-PDG mistenni li jonqos għal 5,3 % tal-PDG sal-2022. Ix-xenarju makroekonomiku li jirfed dawk il-proġezzjonijiet baġitarji huwa favorevoli. Il-miżuri meħtieġa biex isostnu l-miri tad-defiċit ippjanati ma ġewx speċifikati, għalhekk joħolqu riskju għas-suppożizzjonijiet tar-rendiment tad-dħul.

                  (7)

                  Fid-dawl tat-tbassir tal-ħarifa tal-2018 tal-Kummissjoni, li pprevediet pożizzjoni eqreb lejn l-objettiv baġitarju ta’ terminu medju fl-2019, u li huwa konsistenti mar-regoli għat-tneħħija mill-iffriżar tal-aġġustament meħtieġ, ir-rata tat-tkabbir nominali tan-nefqa pubblika primarja netta tal-gvern jenħtieġ li ma taqbiżx l-4,9 %, li għall-2019 tikkorrispondi mal-aġġustament strutturali annwali ta’ 0,3 %. Fuq il-bażi tat-tbassir tar-rebbiegħa tal-2019 tal-Kummissjoni, hemm riskju ta’ devjazzjoni sinifikanti minn dan ir-rekwiżit għall-2019.

                  (8)

                  Fl-2020, fid-dawl tad-distakk fl-output previst ta’ 2,7 % tal-PDG għall-Estonja u t-tkabbir previst tal-PDG li hu inqas mir-rata stmata ta’ tkabbir potenzjali, ir-rata ta’ tkabbir nominali tan-nefqa pubblika primarja netta jenħtieġ li ma taqbiżx l-4,1 %, f’konformità mal-aġġustament strutturali ta’ 0,6 % tal-PDG li jirriżulta mill-matriċi ta’ aġġustament miftiehma b’mod komuni tar-rekwiżiti taħt il-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Abbażi tat-tbassir tar-rebbiegħa tal-Kummissjoni għall-2019, hemm riskju ta’ devjazzjoni sinifikanti minn dan ir-rekwiżit għall-2020. B’mod ġenerali, il-Kunsill huwa tal-fehma li jenħtieġ li jittieħdu l-miżuri meħtieġa mill-2019 biex ikun hemm konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir.

                  (9)

                  Il-prevenzjoni tal-ħasil tal-flus saret prijorità għall-Estonja fl-isfond tal-iskandli kbar ta’ ħasil tal-flus. L-Estonja saħħet il-qafas tagħha kontra l-ħasil tal-flus u l-proporzjon ta’ depożiti ta’ persuni mhux residenti fis-settur bankarju Estonjan naqas b’mod sinifikanti. Madankollu, għad fadal xi sfidi. Filwaqt li l-gvern Estonjan introduċa miżuri u linji gwida addizzjonali dwar kif tista’ tissaħħaħ aktar il-prevenzjoni f’dan il-qasam, għadha ma ġietx adottata mill-Parlament Estonjan inizjattiva leġislattiva bl-għan li jiżdiedu l-kapaċitajiet tas-superviżjoni fuq il-ħasil tal-flus. Jenħtieġ li tingħata attenzjoni għall-implimentazzjoni effettiva ta’ dawn il-miżuri, ladarba jiġu adottati.

                  (10)

                  In-nuqqas ta’ ħiliet u n-nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet huma fost l-ostakli ewlenin għall-investiment tan-negozji u jillimitaw żidiet akbar fil-produttività. F’dawn l-aħħar snin, l-Estonja implimentat riformi komprensivi iżda x-xejriet tas-suq tax-xogħol u t-tnaqqis fil-popolazzjoni fl-età tax-xogħol jippreżentaw sfidi fit-tul għas-sistema tal-edukazzjoni u t-taħriġ. Dawn l-isfidi jinkludu rata li għadha għolja ta’ tluq bikri mill-iskola, ir-riorganizzazzjoni mhux kompluta tan-netwerk tal-iskola; ir-rilevanza insuffiċjenti għas-suq tax-xogħol tal-edukazzjoni għolja u l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali; u l-isfidi marbuta mat-tixjiħ tal-għalliema u l-attraenza baxxa tal-professjoni. Għalkemm il-parteċipazzjoni fit-tagħlim għall-adulti qiegħda titjieb, it-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid tal-forza tax-xogħol mhux qed jipproċedu b’mod mgħaġġel biżżejjed biex ilaħħqu max-xejriet tas-suq tax-xogħol. Il-kapaċità insuffiċjenti għall-innovazzjoni tinsab fil-qalba tal-ħtiġijiet tal-ħiliet identifikati. Minkejja l-persentaġġ għoli ta’ speċjalisti tat-teknoloġija tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni, it-taħriġ fil-ħiliet diġitali li jipprovdu l-intrapriżi huwa limitat. It-titjib tar-rilevanza tas-suq tax-xogħol tas-sistema tal-edukazzjoni u t-taħriġ, inkluż permezz tal-investiment fil-gwida għall-karriera, l-indirizzar tat-tluq bikri mill-iskola u l-antiċipazzjoni aħjar tal-ħtiġijiet tal-ħiliet, jgħinu biex jiġi żgurat li l-persuni jkunu mgħammra bil-ħiliet xierqa. Barra minn hekk, it-tisħiħ tal-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-għalliema, il-kwalità tat-tagħlim u l-politiki tal-edukazzjoni b’reazzjoni għax-xejriet demografiċi u ekonomiċi jsaħħu l-kapaċità tas-sistema tal-edukazzjoni u t-taħriġ.

                  (11)

                  Minkejja t-titjib, il-faqar, l-esklużjoni soċjali u l-inugwaljanza fil-introjtu għadhom għoljin, partikolarment fost l-anzjani. Madwar 42 % ta’ dawk li għandhom 65 sena u aktar kienu f’riskju ta’ faqar u esklużjoni soċjali fl-2017 meta mqabbla mal-medja tal-Unjoni ta’ 15 %. Il-benefiċċji soċjali għadhom mhumiex effettivi fit-tnaqqis tal-faqar u x-xibka tas-sikurezza soċjali hija dgħajfa. Il-provvista ta’ servizzi soċjali ta’ kwalità tajba u affordabbli hija mxekkla minn koordinazzjoni dgħajfa bejn is-servizzi tas-saħħa u tal-kura soċjali u minħabba l-varjazzjoni wiesgħa fil-kapaċità tal-muniċipalitajiet li jidentifikaw il-ħtiġijiet għas-servizzi soċjali u jwassluhom. L-individwi jridu wkoll ikopru parti kbira mill-ispejjeż tas-servizzi pprovduti mill-awtoritajiet. In-nefqa pubblika fuq il-kura fit-tul tal-Estonja kienet inqas minn nofs il-medja tal-Unjoni (0,6 % tal-PDG meta mqabbla ma’ 1,6 % tal-PDG fl-2016). Ma hemm l-ebda miżura preventiva jew sistema ta’ appoġġ biex jittaffa l-piż tal-persuni li jindokraw b’mod informali. Il-proporzjon ta’ persuni bi ħtiġijiet mediċi mhux issodisfati jibqa’ wieħed mill-ogħla fl-Unjoni (11,7 %) li jindika problemi ta’ aċċessibilità u effettività fis-sistema tal-kura tas-saħħa. Dawn l-isfidi jindikaw il-ħtieġa li jiġu provduti servizzi soċjali u tal-kura tas-saħħa affordabbli u ta’ kwalità tajba b’mod integrat, u li jiġi żviluppat qafas ta’ kura fit-tul komprensiv. L-investimenti li jappoġġaw l-inklużjoni soċjali, inkluż fl-infrastruttura soċjali, irawwmu t-tkabbir inklużiv.

                  (12)

                  Id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa ta’ 25,6 % fl-2017 tibqa’ fost l-ogħla fl-Unjoni u hija xi ftit akbar mis-sena preċedenti. Barra minn hekk, l-impatt tal-istat ta’ ġenitur fuq l-impjiegi tan-nisa huwa ferm ogħla mill-medja tal-Unjoni (25,2 u 9,0 % rispettivament). Il-liv fit-tul tal-ġenituri ta’ sikwit jirriżulta fi progressjoni tal-karriera aktar kajmana għan-nisa. Teżisti x-xejra li n-nisa jaħdmu f’setturi ekonomiċi u impjiegi b’pagi aktar baxxi anki jekk il-livell tal-edukazzjoni tagħhom ikun ogħla minn dak tal-irġiel. Miżuri introdotti dan l-aħħar żiedu l-flessibbiltà fis-sistema ta’ benefiċċji u tal-liv tal-ġenituri bl-għan li jkun faċilitat ir-ritorn tal-ġenituri fil-post tax-xogħol. L-użu tal-kura tat-tfal qed jitjieb. Madankollu, fatturi bħalma huma l-attività ekonomika, l-impjiegi, l-età, l-esperjenza tax-xogħol jew il-ħin tax-xogħol jispjegaw biss parti mid-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa, li tħalli distakk mhux spjegat ta’ 20 % meta mqabbel mal-medja tal-Unjoni ta’ 11,5 %. It-trasparenza fil-pagi tista’ tgħin biex jinftiehmu aħjar ir-raġunijiet għal din id-differenza għolja bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa. L-investiment kontinwu fil-kura tat-tfal u fil-miżuri attivi fis-suq tax-xogħol jgħinu l-impjieg tan-nisa. Barra minn hekk, l-involviment mas-sħab soċjali u t-tisħiħ tal-kapaċità tagħhom jibqgħu importanti f’kuntest usa’.

                  (13)

                  Bħala pajjiż periferali b’densità ta’ popolazzjoni baxxa, sistema tat-trasport interkonnessa u li taħdem tajjeb hija kruċjali għall-attivitajiet ekonomiċi u l-esportazzjonijiet tal-Estonja. L-infrastruttura tat-trasport tal-Estonja qed tiffaċċa xi nuqqasijiet f’termini ta’ konnettività u sostenibbiltà. It-trasport bil-ferrovija u intermodali għadu mhux żviluppat biżżejjed. Barra minn hekk, l-emissjonijiet tal-gassijiet serra mit-trasport bit-triq żdiedu dawn l-aħħar ħames (5) snin. Soluzzjonijiet innovattivi u sostenibbli ulterjuri jistgħu jgħinu biex jiġu indirizzati l-problemi ta’ konġestjoni u dawk relatati mat-trasport pubbliku. Is-sinkronizzazzjoni tas-sistema tal-elettriku tal-Estonja man-netwerk Ewropew kontinentali hija essenzjali biex tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista tal-elettriku fir-reġjun Baltiku kollu. L-investiment fl-infrastruttura jgħin biex titjieb il-kompetittività tal-kumpaniji Estonjani.

                  (14)

                  B’livelli baxxi ta’ investiment fir-riċerka u l-iżvilupp, speċjalment min-naħa tas-settur privat, il-produttività tal-Estonja għadha lura. Filwaqt li fl-2017 in-nefqa pubblika fuq ir-riċerka u l-iżvilupp kienet kemxejn taħt il-medja tal-Unjoni, l-investiment kummerċjali kien biss ta’ 0,61 % tal-PDG — madwar nofs il-medja tal-Unjoni. Hemm proporzjon baxx ta’ kumpaniji, b’mod partikolari fost l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (“SME’s”), li jirrapportaw attivitajiet ta’ riċerka u innovazzjoni. In-nefqa fl-innovazzjoni mhux marbuta mar-riċerka u l-iżvilupp qed tonqos u l-kollaborazzjoni bejn ix-xjenza u n-negozji hija dgħajfa. Xi wħud minn dawn il-fatturi qed ixekklu l-prestazzjoni tal-pajjiż fi kwistjonijiet ta’ innovazzjoni u ta’ produttività. Investiment aktar immirat fir-riċerka, l-iżvilupp u l-innovazzjoni, inkluż fid-diġitalizzazzjoni u l-awtomatizzazzjoni tal-kumpaniji jżid il-produttività u l-kompetittività tal-Estonja. Prijoritizzazzjoni aħjar ta’ suġġetti ta’ riċerka f’oqsma ta’ rilevanza għall-ekonomija tagħmel l-istess ħaġa. L-awtoritajiet Estonjani fasslu u implimentaw diversi miżuri biex jindirizzaw in-nuqqasijiet fis-sistema tar-riċerka u l-innovazzjoni iżda l-impatt tagħhom għadu limitat sal-lum.

                  (15)

                  Għadhom jeżistu l-isfidi fl-oqsma tar-riżorsi u tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija. Il-prestazzjoni tal-ekoinnovazzjoni tal-Estonja ma tirriflettix bis-sħiħ il-potenzjal tal-pajjiż, u l-punteġġ tal-ekoinnovazzjoni kompost tagħha ta’ 60 huwa 40 % taħt il-medja tal-Unjoni. Minkejja xi titjib f’dawn l-aħħar snin, il-prestazzjoni tal-Estonja hija madwar tliet darbiet taħt il-medja tal-Unjoni f’termini ta’ produttività tar-riżorsi u d-distakk mal-bqija tal-Unjoni qed jikber. Proporzjon żgħir biss tal-SME’s Estonjani qed jieħdu azzjonijiet biex itejbu l-effiċjenza tar-riżorsi tagħhom u jsiru aktar ekoloġiċi. Barra minn hekk, l-ekonomija hija intensiva ħafna fl-użu tal-enerġija, b’livelli ta’ konsum tal-enerġija li huma ferm ogħla mill-medja tal-Unjoni. Ir-reġjuni Estonjani kollha qegħdin lura fit-titjib tal-effiċjenza fir-riżorsi u fl-enerġija. B’0,4 % fl-2017, l-Estonja kienet tinsab ferm taħt il-miri nazzjonali tagħha ta’ sehem ta’ 10 % ta’ enerġija rinnovabbli fit-trasport. It-trawwim tal-effiċjenza tar-riżorsi u tal-enerġija, b’mod partikolari fis-settur tal-bini, u l-appoġġ tal-ekonomija ċirkolari, inkluż permezz ta’ żieda fl-investiment, ikompli jikkontribwixxi għal ekonomija aktar kompetittiva u sostenibbli.

                  (16)

                  Il-proċeduri ta’ insolvenza fl-Estonja jieħdu madwar tliet snin u r-rata ta’ rkupru hija ftit ogħla minn 40 %. Dan iżomm lura r-riżorsi finanzjarji u tax-xogħol f’kumpaniji inqas produttivi. Idgħajjef l-inċentivi għall-investiment u l-forniment ta’ finanzjament lill-impriżi. Ir-riforma tal-qafas tal-insolvenza tkun importanti bil-ħsieb li titqassar id-durata tal-proċedimenti tal-insolvenza u tiżdied ir-rata ta’ rkupru għall-kredituri. Dan jista’ jinkludi, b’mod partikolari, t-tħeġġiġ tal-użu ta’ proċedimenti ta’ ristrutturar qabel u wara l-insolvenza u l-prevenzjoni ta’ likwidazzjoni bl-imqieta ta’ kumpaniji.

                  (17)

                  L-ipprogrammar tal-fondi tal-Unjoni għall-perijodu 2021-2027 jista’ jgħin biex jiġu indirizzati xi wħud mil-lakuni identifikati fir-rakkomandazzjonijiet, b’mod partikolari fl-oqsma koperti mill-Anness D għar-rapport tal-pajjiż għall-2019. Dan ikun jippermetti lill-Estonja li tagħmel l-aħjar użu minn dawn il-fondi fir-rigward tas-setturi identifikati, filwaqt li tqis id-differenzi reġjonali.

                  (18)

                  Fil-kuntest tas-Semestru Ewropew tal-2019, il-Kummissjoni wettqet analiżi komprensiva tal-politika ekonomika tal-Estonja u ppubblikatha fir-rapport tal-pajjiż tal-2019. Hija vvalutat ukoll il-Programm ta’ Stabbiltà għall-2019, il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma għall-2019 u s-segwitu mogħti għar-rakkomandazzjonijiet indirizzati lill-Estonja fi snin preċedenti. Il-Kummissjoni mhux biss qieset ir-rilevanza tagħhom għal politika fiskali u soċjoekonomika sostenibbli fl-Estonja imma qieset ukoll il-konformità tagħhom mar-regoli u mal-gwida tal-Unjoni, fid-dawl tal-ħtieġa li tissaħħaħ il-governanza ekonomika kumplessiva tal-Unjoni billi jingħata kontribut fil-livell tal-Unjoni għad-deċiżjonijiet nazzjonali futuri.

                  (19)

                  Fid-dawl ta’ din il-valutazzjoni, il-Kunsill eżamina l-Programm ta’ Stabbiltà għall-2019 u l-opinjoni tiegħu (7) hija riflessa b’mod partikolari fir-rakkomandazzjoni (1) hawn taħt,

            B’DAN JIRRAKKOMANDA li l-Estonja tieħu azzjoni fl-2019 u fl-2020 biex:

         1.

            Tiżgura li r-rata tat-tkabbir nominali tan-nefqa pubblika primarja netta ma taqbiżx l-4,1 % fl-2020, li tikkorrispondi mal-aġġustament strutturali annwali ta’ 0,6 % tal-PDG. Tiżgura superviżjoni effettiva u l-infurzar tal-qafas kontra l-ħasil tal-flus.

         2.

            Tindirizza n-nuqqas ta’ ħiliet u trawwem l-innovazzjoni billi ttejjeb il-kapaċità tas-sistema tal-edukazzjoni u t-taħriġ u r-rilevanza tagħha għas-suq tax-xogħol. Ittejjeb l-adegwatezza tax-xibka tas-sikurezza soċjali u l-aċċess għal servizzi soċjali affordabbli u integrati. Tieħu miżuri biex tnaqqas id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa, inkluż billi ttejjeb it-trasparenza fil-pagi.

         3.

            Tiffoka l-politika ekonomika marbuta mal-investiment fuq it-trasport sostenibbli u l-infrastruttura tal-enerġija, inklużi l-interkonnessjonijiet, fuq it-trawwim tar-riċerka u l-innovazzjoni, u fuq l-effiċjenza fl-użu tar-riżorsi u tal-enerġija, filwaqt li tqis id-disparitajiet reġjonali.

         Magħmul fi Brussell, id-9 ta’ Lulju 2019.

               Għall-Kunsill

               Il-President

            M. LINTILÄ

         (1)  ĠU L 209, 2.8.1997, p. 1.

         (2)  Ir-Regolament (UE) Nru 1176/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Novembru 2011 dwar il-prevenzjoni u l-korrezzjoni tal-iżbilanċi makroekonomiċi (ĠU L 306, 23.11.2011, p. 25).

         (3)  ĠU C 136, 12.4.2019, p. 1.

         (4)  ĠU C 320, 10.9.2018, p. 24.

         (5)  Ir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 (ĠU L 347, 20.12.2013, p. 320).

         (6)  Il-bilanċ aġġustat b’mod ċikliku nett għall-miżuri ta’ darba u temporanji, kif ikkalkulat mill-ġdid mill-Kummissjoni bl-użu tal-metodoloġija miftiehma b’mod komuni.

         (7)  Skont l-Artikolu 5(2) tar-Regolament (KE) Nru 1466/97.


title: Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tad-9 ta’ Lulju 2019 dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-Litwanja għall-2019 u li tagħti l-opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Stabbiltà tal-Litwanja għall-2019

text:
               5.9.2019

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               C 301/91

      RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL
      tad-9 ta’ Lulju 2019
      dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-Litwanja għall-2019 u li tagħti l-opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Stabbiltà tal-Litwanja għall-2019
      (2019/C 301/15)
      IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA,
      Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikolu 121(2) u l-Artikolu 148(4) tiegħu,
      Wara li kkunsidra r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1466/97 tas-7 ta’ Lulju 1997 dwar it-tisħiħ tas-sorveljanza ta’ pożizzjonijiet ta’ budget u s-sorveljanza u l-koordinazzjoni ta’ politika ekonomika (1), u b’mod partikolari l-Artikolu 5(2) tiegħu,
      Wara li kkunsidra r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea,
      Wara li kkunsidra r-riżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew,
      Wara li kkunsidra l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew,
      Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Impjiegi,
      Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Finanzjarju,
      Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Protezzjoni Soċjali,
      Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat tal-Politika Ekonomika,
      Billi:

                  (1)

                  Fil-21 ta’ Novembru 2018, il-Kummissjoni adottat l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir, li ta bidu għas-Semestru Ewropew tal-2019 għall-koordinazzjoni tal-politika ekonomika. Hija ħadet debitament inkunsiderazzjoni l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, ipproklamat mill-Parlament Ewropew, mill-Kunsill u mill-Kummissjoni fis-17 ta’ Novembru 2017. Il-prijoritajiet tal-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir ġew approvati mill-Kunsill Ewropew fil-21 ta’ Marzu 2019. Fil-21 ta’ Novembru 2018, abbażi tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2), il-Kummissjoni adottat ukoll ir-Rapport dwar il-Mekkaniżmu ta’ Twissija, li fih ma identifikatx lil-Litwanja bħala wieħed mill-Istati Membri li dwaru kellha titwettaq analiżi fil-fond. Fl-istess jum, il-Kummissjoni adottat ukoll rakkomandazzjoni għal rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro, li ġiet approvata mill-Kunsill Ewropew fil-21 ta’ Marzu 2019. Fid-9 ta’ April 2019, il-Kunsill adotta r-Rakkomandazzjoni dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (3) (“Rakkomandazzjoni tal-2019 għaż-żona tal-euro”), li tistabbilixxi ħames rakkomandazzjonijiet għaż-żona tal-euro (“ir-rakkomandazzjonijiet għaż-żona tal-euro”).

                  (2)

                  Bħala Stat Membru li l-munita tiegħu hija l-euro, u fid-dawl tar-rabtiet mill-qrib bejn l-ekonomiji fl-unjoni ekonomika u monetarja, jenħtieġ li l-Litwanja tiżgura l-implimentazzjoni sħiħa u f’waqtha tar-Rakkomandazzjoni tal-2019 għaż-żona tal-euro, kif riflessa fir-rakkomandazzjonijiet (2) u (3) hawn taħt. B’mod partikolari, il-miżuri tal-investiment jindirizzaw it-tieni rakkomandazzjoni għaż-żona tal-euro rigward is-sostenn tal-investiment u l-miżuri tal-edukazzjoni jindirizzaw it-tielet rakkomandazzjoni għaż-żona tal-euro rigward il-funzjonament tas-suq tax-xogħol.

                  (3)

                  Ir-rapport tal-2019 speċifiku għal-Litwanja ġie ppubblikat fis-27 ta’ Frar 2019. Dan ivvaluta l-progress tal-Litwanja fl-indirizzar tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż adottati mill-Kunsill fit-13 ta’ Lulju 2018 (4), is-segwitu mogħti għar-rakkomandazzjonijiet adottati fis-snin preċedenti u l-progress tal-Litwanja lejn il-miri nazzjonali tagħha tal-Ewropa 2020.

                  (4)

                  Il-Litwanja ppreżentat il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tagħha tal-2019 fl-10 ta’ Mejju 2019 u l-Programm ta’ Stabbiltà tagħha tal-2019 fit-30 ta’ April 2019. Sabiex jitqiesu r-rabtiet ta’ bejniethom, iż-żewġ programmi ġew ivvalutati fl-istess ħin.

                  (5)

                  Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż li huma rilevanti ġew indirizzati fl-ipprogrammar tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (“Fondi SIE”) għall-perijodu 2014-2020. Kif previst fl-Artikolu 23 tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (5), il-Kummissjoni tista’ titlob Stat Membru biex jirrieżamina u jipproponi emendi għall-Ftehim ta’ Sħubija u għall-programmi rilevanti tiegħu, fejn ikun neċessarju li jingħata sostenn għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet rilevanti tal-Kunsill. Il-Kummissjoni pprovdiet dettalji addizzjonali dwar kif tista’ tagħmel użu minn din id-dispożizzjoni fil-linji gwida dwar l-applikazzjoni tal-miżuri li jorbtu l-effettività tal-Fondi SIE ma’ governanza ekonomika tajba.

                  (6)

                  Il-Litwanja bħalissa tinsab fil-parti preventiva tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Fil-Programm ta’ Stabbiltà tiegħu għall-2019, il-gvern qiegħed jippjana li jikseb surplus nominali ta’ 0,4 % tal-prodott domestiku gross (PDG) fl-2019 u 0,2 % tal-PDG fl-2020, qabel ma huwa mistenni li jkompli jonqos għal 0,1 % tal-PDG fl-2021. Fuq il-bażi tal-bilanċ strutturali kkalkulat mill-ġdid (6), l-objettiv baġitarju ta’ terminu medju, stabbilit b’defiċit strutturali ta’ 1 % tal-PDG, qed jiġi ssuperat matul il-perijodu kollu tal-programm. Fl-2017 il-Litwanja ngħatat ukoll devjazzjoni temporanja b’rabta mal-implimentazzjoni tar-riformi strutturali. Din id-devjazzjoni hija riportata għal perijodu ta’ tliet snin. Skont il-Programm ta’ Stabbiltà għall-2019, id-dejn tal-gvern ġenerali bħala proporzjon tal-PDG mistenni jinżel minn 34,2 % tal-PDG fl-2018 għal 32,9 % fl-2022. Ix-xenarju makroekonomiku li jirfed dawn il-proġezzjonijiet baġitarji huwa plawżibbli. Fl-istess ħin, il-miżuri meħtieġa biex isostnu l-miri ppjanati fir-rigward tas-surplus mill-2020 ’il quddiem ma ġewx speċifikati biżżejjed. Fuq il-bażi tat-tbassir tal-Kummissjoni tar-rebbiegħa għall-2019, il-bilanċ strutturali mistenni jirreġistra defiċit ta’ 1 % tal-PDG fl-2019 u 0,9 % tal-PDG fl-2020, f’konformità mal-objettiv baġitarju ta’ terminu medju. Fl-istess ħin, l-iżviluppi fin-nefqa jenħtieġ li jiġu mmonitorjati bir-reqqa fuq terminu ta’ żmien qasir kif ukoll medju, speċjalment minħabba r-riskji futuri possibbli marbutin mas-saħħa tad-dħul. Kollox ma’ kollox, il-Kunsill huwa tal-fehma li l-Litwanja mistennija tikkonforma mad-dispożizzjonijiet tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir kemm fl-2019 kif ukoll fl-2020.

                  (7)

                  F’Ġunju 2018, il-gvern adotta ġabra ta’ atti leġislattivi biex jimplimenta pakkett komprensiv ta’ sitt riformi strutturali li jkopru dawn l-oqsma ewlenin li ġejjin: l-edukazzjoni, is-saħħa, it-tassazzjoni, l-ekonomija informali, il-pensjonijiet u l-innovazzjoni.

                  (8)

                  Il-Litwanja kompliet tieħu miżuri biex tiġġieled l-ekonomija sotterranja u ttejjeb il-konformità mar-regoli tat-taxxa. Filwaqt li dawn il-miżuri wrew riżultati pożittivi, b’mod ġenerali l-konformità mar-regoli tat-taxxa għadha baxxa. Il-Litwanja għad għandha waħda mill-ikbar diskrepanzi tal-VAT fl-Unjoni. Jekk il-konformità mar-regoli tat-taxxa tkompli tiżdied, id-dħul mit-taxxa jiżdied u s-sistema fiskali tkun iktar ġusta. Ma ttieħdu l-ebda miżuri biex il-bażi taxxabbli tiġi estiża għal sorsi li huma inqas detrimentali għat-tkabbir. It-taxxi ambjentali u fuq il-proprjetà għadhom taħt il-medja tal-Unjoni u ma hemm l-ebda bidliet ippjanati fir-rigward tat-taxxa fuq il-karozzi jew tat-taxxa fuq l-użu tat-triq għal passiġġieri privati.

                  (9)

                  Sa mill-2018, il-pensjonijiet pubbliċi qed jiġu aġġustati awtomatikament għaż-żieda fil-pagi. Dan mistenni jnaqqas in-nefqa fuq il-pensjonijiet pubbliċi minn 6,9 % tal-PDG fl-2016 għal 5,2 % fl-2070. Madankollu, minħabba li l-livell ta’ okkupazzjoni mistenni jonqos, l-adegwatezza tal-pensjonijiet x’aktarx tonqos għax il-benefiċċji tal-pensjoni ma jlaħħqux maż-żieda fil-pagi. Il-proporzjon tal-benefiċċju tal-pensjoni — li jirrifletti l-pensjoni medja f’relazzjoni mal-paga medja — mistenni jonqos b’mod kontinwu, filwaqt li dan il-livell diġà huwa wieħed mill-iktar baxxi fl-Unjoni. Il-leġislazzjoni preżenti tgħid li meta l-proporzjon tal-benefiċċju jonqos, il-gvern ikollu bżonn jipproponi miżuri korrettivi. Peress li hemm inċertezza dwar in-natura preċiża u l-mument ta’ tali miżuri futuri, dawn ma jitqisux fil-proġezzjonijiet tar-Rapport dwar l-Anzjanità tal-Popolazzjoni. Madankollu, dawn jirrappreżentaw riskju għas-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi. Jekk il-proporzjon tal-benefiċċji totali ma jinbidilx sal-2070, in-nefqa fuq il-pensjonijiet tiżdied għal 7 % tal-PDG minflok ma tonqos għal 5,2 % kif mistenni. B’hekk hemm inċertezza dwar kif il-leġislazzjoni tal-pensjoni ser tiġi applikata fil-prattika u x’ikunu l-konsegwenzi tagħha maż-żmien għas-sostenibbiltà fiskali u għall-adegwatezza tal-pensjonijiet.

                  (10)

                  Il-proporzjon għoli ta’ nies f’riskju ta’ faqar jew esklużjoni soċjali, flimkien ma’ inugwaljanza għolja fl-introjtu, għadhom sfidi ewlenin għal-Litwanja u jxekklu l-prospettivi tagħha ta’ tkabbir ekonomiku inklużiv. Minkejja tkabbir ekonomiku konsistenti, ħafna membri tas-soċjetà Litwana (eż. l-anzjani, il-persuni b’diżabilità, it-tfal, l-unitajiet domestiċi b’ġenitur waħdu u l-persuni qiegħda) jiffaċċjaw riskju partikularment għoli ta’ faqar u esklużjoni soċjali. Filwaqt li s-salvagwardja tal-protezzjoni soċjali tjiebet f’dawn l-aħħar snin, il-possibiltajiet ta’ korrezzjoni globali tas-sistema ta’ taxxa u benefiċċji Litwana u n-nefqa fuq il-protezzjoni soċjali bħala sehem mill-PDG għadhom fost l-iktar baxxi fl-Unjoni. Ittieħdu l-ewwel passi biex jiġi indirizzat il-livell għoli ta’ faqar u ta’ inugwaljanza fl-introjtu, fosthom l-introduzzjoni tal-“ammont tal-bżonnijiet minimi tal-konsum”, iż-żieda fil-benefiċċji tat-tfal universali u l-indiċjar tal-pensjonijiet tal-irtirar. Madankollu, il-livelli għoljin ta’ faqar u inugwaljanza li baqgħu għoljin b’mod persistenti juru li l-pajjiż għad fadallu ħafna biex jilħaq il-livelli medji ta’ sigurtà soċjali fl-Unjoni u li huwa meħtieġ l-investiment biex tiġi indirizzata l-esklużjoni soċjali. L-istrateġiji għall-inklużjoni attiva ta’ gruppi vulnerabbli huma iktar effettivi meta jkopru adegwatezza mtejba tal-introjtu minimu u tal-iskemi tal-pensjoni, l-attivazzjoni tas-suq tax-xogħol u l-provvista mtejba ta’ servizzi soċjali, inkluż it-tħaris tat-tfal u l-akkomodazzjoni soċjali.

                  (11)

                  Is-suq tax-xogħol qiegħed jissikka b’riżultat tat-tkabbir ekonomiku, iżda wkoll minħabba żviluppi demografiċi negattivi, fosthom l-emigrazzjoni. Hemm bżonn investiment fil-kapital uman u aċċess imtejjeb għal kulħadd għas-suq tax-xogħol biex jittaffa l-effett tal-popolazzjoni fl-età tax-xogħol li qed tonqos. Fid-dawl tan-nuqqasijiet u tal-ispariġġi persistenti tal-ħiliet, huwa importanti li l-Litwanja tħaffef ir-riformi biex ittejjeb il-kwalità u l-effiċjenza fil-livelli kollha tal-edukazzjoni, u tiżgura l-aċċess ugwali għall-edukazzjoni u għat-taħriġ inklużivi u ta’ kwalità. It-tnaqqis tal-popolazzjoni qed jitfa’ pressjoni fuq in-netwerk tal-iskejjel. Minħabba din il-bidla demografika, hemm bżonn strateġiji biex jiġi ppreservat l-aċċess għall-edukazzjoni ta’ kwalità għolja għal kulħadd u fl-istess waqt tiġi żgurata l-effiċjenza tan-netwerk tal-iskejjel kif ukoll biex jingħata appoġġ lill-għalliema milqutin mill-konsolidazzjoni tal-iskejjel. Għad fadal jittieħdu passi sinifikanti biex jiġi kkonsolidat in-netwerk tal-edukazzjoni għolja, li jkopri iktar minn 40 università u kulleġġ tal-Istat u privati. Il-fornituri tal-edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali jeħtieġu jimmodernizzaw il-kurrikuli kif ukoll itejbu l-offerta tagħhom skont il-ħtiġijiet tas-swieq tax-xogħol lokali u reġjonali. L-edukazzjoni għall-adulti effettiva u faċilment aċċessibbli kif ukoll miżuri ta’ taħriġ mill-ġdid u taħriġ ta’ aġġornament flimkien mal-provvista ta’ servizzi soċjali, kollha jistgħu jintroduċu iktar nies fis-suq tax-xogħol. Il-parteċipazzjoni fl-edukazzjoni għall-adulti għadha baxxa, u b’6,6 % fl-2018 hija ferm iktar baxxa mill-medja ta’ 11,1 % fl-Unjoni. L-ekonomija Litwana għandha l-potenzjal li tibbenefika mill-investiment fl-aġġornament tal-ħiliet, inkluż il-ħiliet diġitali, l-innovazzjoni u l-integrazzjoni mtejba tal-persuni żvantaġġati fis-suq tax-xogħol (pereżempju persuni b’diżabilità, kif ukoll persuni anzjani, qiegħda jew inattivi). F’kuntest usa’, it-tisħiħ tal-kapaċità tas-sħab soċjali huwa importanti biex jitrawwem l-involviment tagħhom.

                  (12)

                  Ir-riżultati ħżiena fil-qasam tas-saħħa u l-investiment baxx fil-provvista tal-kura tas-saħħa huma sfidi persistenti. Għad fadal potenzjal sinifikanti għal użu iktar effiċjenti tar-riżorsi, billi tkompli ssir it-transizzjoni minn kura stazzjonarja għal waħda ambulatorja. L-użu tas-servizzi tal-isptar għadu għoli, b’rati għoljin ta’ ammissjonijiet fl-isptarijiet minħabba mard kroniku filwaqt li r-rati tal-okkupazzjoni tas-sodod huma relattivament baxxi. Sabiex ikun hemm titjib fl-effiċjenza u jitjiebu r-riżultati fil-qasam tas-saħħa, hemm bżonn li r-riżorsi tal-isptarijiet jintużaw b’mod iktar razzjonali, flimkien ma’ investimenti mmirati biex jissaħħu s-servizzi tal-kura tas-saħħa primarja, inkluż fil-forza tax-xogħol tal-kura tas-saħħa. Il-kwalità tal-kura għadha waħda mir-raġunijiet ewlenin għar-riżultati ħżiena fil-qasam tas-saħħa. Il-miżuri biex titjieb il-kwalità tal-kura huma fframmentati, filwaqt li l-akkreditazzjoni fil-qasam tal-kura primarja hija baxxa ħafna u s-sistema tal-akkreditazzjoni mhijiex tiġi applikata biżżejjed fl-isptarijiet. L-investiment f’miżuri għall-prevenzjoni tal-mard huwa partikularment baxx. Barra minn hekk, il-passi meħuda biex jissaħħu l-miżuri għall-prevenzjoni tal-mard f’livell lokali ma għandhomx viżjoni globali u huma mxekkla min-nuqqas ta’ kooperazzjoni sistemika bejn l-uffiċċji tas-saħħa pubblika u l-kura tas-saħħa primarja. Fl-aħħar nett, il-livelli baxxi ta’ nfiq għas-saħħa flimkien ma’ pagamenti informali relattivament għoljin u ħlas addizzjonali għoli għandhom implikazzjonijiet negattivi fuq l-ugwaljanza tal-aċċess għall-kura tas-saħħa.

                  (13)

                  Fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni ttieħdu xi miżuri, iżda għadu ma jeżistix reġistru integrat tad-dikjarazzjonijiet tal-interessi. Il-leġislazzjoni li timplimenta l-liġi għall-protezzjoni tal-informaturi ġiet adottata fl-2018, u qed tiġi diskussa liġi ġdida li tirregola l-lobbying. Għadhom jeżistu irregolaritajiet fl-indirizzar tal-korruzzjoni fis-sistema tal-kura tas-saħħa.

                  (14)

                  Fil-Litwanja l-investiment bħala sehem mill-PDG għadu taħt il-medja tal-Unjoni kif ukoll tal-Istati Baltiċi. Fil-Litwanja, il-livell tal-innovazzjoni u l-kapaċità tan-negozji biex jassorbu t-teknoloġiji huma baxxi. Hemm bżonn isir iktar investiment fir-riċerka u fl-innovazzjoni, speċjalment fis-settur privat. Dan jagħti spinta lill-produttività li, minkejja żieda reċenti, għadha ferm iktar baxxa minn dik fl-Unjoni. In-nuqqas ta’ speċjalisti tat-teknoloġija tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni jindika l-ħtieġa li jsir investiment fil-ħiliet diġitali li jsostnu l-kompetittività, l-innovazzjoni u l-kapaċità tal-Litwanja biex tassorbi t-teknoloġiji, u li trawwem it-transizzjoni lejn ekonomija iktar ibbażata fuq l-għarfien u b’iktar valur miżjud.

                  (15)

                  L-ekonomija tagħmel użu relattivament għoli mir-riżorsi, u hemm dipendenza għolja fuq l-importazzjonijiet tal-enerġija u tal-materjali. Il-produttività tar-riżorsi hija baxxa filwaqt li l-konsum tal-enerġija huwa għoli, speċjalment fis-settur residenzjali u tat-trasport. Jekk isir iktar investiment fl-effiċjenza enerġetika, b’mod partikolari fis-settur tal-bini u fil-ġenerazzjoni tal-enerġija domestika minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, l-ekonomija tkun tista’ ssir iktar ekoloġika u timxi f’direzzjoni ta’ tkabbir ekonomiku iktar sostenibbli, filwaqt li tonqos id-dipendenza fuq l-importazzjonijiet tal-enerġija.

                  (16)

                  Fit-trasport ferrovjarju, bit-triq, marittimu u tal-ajru, il-Litwanja għadha tbati minn aċċessibbiltà internazzjonali baxxa u trid tiġi integrata iktar mal-bqija tal-Ewropa. Permezz tal-konnettività tat-trasport imtejba tkun tista’ żżid il-produttività tal-ekonomija u tkun tista’ tgawdi mill-vantaġġi kollha tas-suq intern. Il-prestazzjoni tas-settur tat-trasport hija ferm iktar baxxa mill-medja tal-Unjoni f’dak li għandu x’jaqsam mal-firxa tan-netwerks tat-toroq u tal-binarji tat-TEN-T, mal-investiment fir-riċerka u fl-innovazzjoni fis-settur tat-trasport, mal-aspetti tas-sostenibbiltà u mas-sikurezza fit-toroq. It-traffiku ferrovjarju huwa ddominat minn flussi Lvant-Punent, filwaqt li l-assi Tramuntana-Nofsinhar għadu sottożviluppat. B’hekk huma meħtieġa investimenti sinifikanti biex jiġi żviluppat netwerk TEN-T li jkun sostenibbli, reżistenti għat-tibdil fil-klima, intelliġenti, sigur, intermodali u aċċessibbli, kif ukoll biex tiġi promossa l-mobbiltà urbana sostenibbli. Barra minn hekk, l-emissjonijiet tal-gassijiet serra mit-trasport bit-triq żdiedu sostanzjalment matul dawn l-aħħar ħames snin. Is-sinkronizzazzjoni tas-sistema tal-elettriku tal-Litwanja man-netwerk kontinentali Ewropew hija essenzjali biex tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista tal-elettriku fir-reġjun sħiħ tal-Baltiku.

                  (17)

                  Id-differenzi reġjonali fil-Litwanja huma ikbar mill-medja fl-Unjoni u komplew jikbru fl-aħħar għoxrin sena. Il-benefiċċji tal-konverġenza ekonomika rapida tal-Litwanja qed jinħassu l-iktar fiż-żewġ żoni metropolitani. Iż-żoni li huma b’mod predominanti rurali, u li jkopru l-biċċa l-kbira tat-territorju u li fihom jgħixu kważi 55 % tal-popolazzjoni, qed jesperjenzaw depopolazzjoni qawwija, li qed tinħass iktar minħabba inqas aċċess għal servizzi pubbliċi ta’ kwalità. Id-differenzi soċjoekonomiċi sinifikanti fil-pajjiż juru li ċerti reġjuni għandhom bżonn investimenti speċifiċi. Iż-żieda fil-konnessjonijiet bejn territorji biswit xulxin fil-Litwanja, inkluż il-konnessjoni diġitali u bit-trasport, għadha tirrappreżenta sfida.

                  (18)

                  L-awtoritajiet Litwani aġġornaw ir-regoli għat-tħejjija u għall-għażla tal-proġetti tal-investiment iffinanzjati mill-baġit tal-Istat sabiex titjieb l-effiċjenza tal-investiment pubbliku. Sa mill-2018 jenħtieġ li l-proġetti tal-investiment ġodda kollha jiġu skrutinizzati b’analiżi tal-ispejjeż u l-benefiċċji u jissodisfaw kriterji tal-għażla addizzjonali. Filwaqt li dan huwa pass importanti, jeħtieġ li jsir iktar biex jinkiseb l-impatt massimu tal-investiment pubbliku fuq iż-żieda tal-potenzjal tat-tkabbir ta’ terminu twil u fuq l-indirizzar tad-differenzi reġjonali li qed jikbru. L-awtoritajiet bdew jirrevedu s-sistema Statali tal-ippjanar tal-baġit bil-għan li jtawwlu l-orizzont temporali għall-ippjanar tal-baġit u biex in-nefqa tkun iktar adattata għall-miri ekonomiċi globali. Huwa kruċjali li jiġi żgurat li s-sistema l-ġdida għall-ippjanar tal-investiment strateġiku tkun lesta għall-proċess tal-ippjanar tal-baġit ta’ 2021-2023 u għall-bidu taċ-ċiklu l-ġdid tal-finanzjament mill-Unjoni fl-2021.

                  (19)

                  Il-Litwanja ma għandhiex strateġija unika għar-riċerka u għall-innovazzjoni. Il-miżuri huma fframmentati, u jeżistu għadd ta’ skemi ta’ sostenn li ma għandhomx sinerġiji. Jeżistu diversi aġenziji tal-implimentazzjoni li ma jiftehmux bejniethom fis-sostenn tat-taħlita ta’ politiki fil-qasam tar-riċerka u tal-innovazzjoni, u dan jikkontribwixxi għal sistema ta’ governanza kumplessa li tidher li tirrestrinġi l-aċċess tal-utenti għall-bosta strumenti disponibbli. Dan huwa partikolarment detrimentali għall-kooperazzjoni bejn ix-xjenza u n-negozji u jxekkel l-attività innovattiva. Id-diviżjoni l-ġdida tar-responsabbiltà għall-politika tar-riċerka u tal-innovazzjoni bejn il-Ministeru għall-Ekonomija u għall-Innovazzjoni u l-Ministeru għall-Edukazzjoni u għax-Xjenza għadha ma tipprovdix lill-benefiċjarji potenzjali qafas ta’ politika koerenti bi skemi ta’ sostenn sinerġetiċi, kif kien jiġri f’każ ta’ one-stop shop.

                  (20)

                  L-ipprogrammar tal-fondi tal-Unjoni għall-perijodu 2021-2027 jista’ jgħin biex jiġu indirizzati xi wħud mil-lakuni identifikati fir-rakkomandazzjonijiet, b’mod partikolari fl-oqsma koperti mill-Anness D tar-rapport tal-pajjiż għall-2019. B’hekk il-Litwanja tkun tista’ tagħmel l-aħjar użu minn dawn il-fondi fir-rigward tas-setturi identifikati, filwaqt li tqis id-differenzi reġjonali.

                  (21)

                  Fil-kuntest tas-Semestru Ewropew għall-2019, il-Kummissjoni wettqet analiżi komprensiva tal-politika ekonomika tal-Litwanja u ppubblikatha fir-rapport tal-pajjiż għall-2019. Barra minn hekk ivvalutat il-Programm ta’ Stabbiltà għall-2019, il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma għall-2019, kif ukoll l-azzjoni li ttieħdet wara r-rakkomandazzjonijiet indirizzati lil-Litwanja fis-snin preċedenti. Il-Kummissjoni mhux biss ħadet kont tar-rilevanza tagħhom għall-politika fiskali u soċjoekonomika sostenibbli fil-Litwanja, iżda wkoll tal-konformità tagħhom mar-regoli u mal-gwida tal-Unjoni, fid-dawl tal-ħtieġa li l-governanza ekonomika globali tal-Unjoni tissaħħaħ billi jingħata input f’livell tal-Unjoni dwar deċiżjonijiet nazzjonali futuri.

                  (22)

                  Fid-dawl ta’ din il-valutazzjoni, il-Kunsill eżamina l-Programm ta’ Stabbiltà għall-2019 u huwa tal-fehma (7) li l-Litwanja mistennija tikkonforma mal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir,

            B’DAN JIRRAKKOMANDA li fl-2019 u fl-2020 il-Litwanja tieħu azzjoni biex:

         1.

            Ittejjeb il-konformità mar-regoli tat-taxxa u twessa’ l-bażi taxxabbli għal sorsi li huma inqas detrimentali għat-tkabbir. Tindirizza l-inugwaljanza fl-introjtu, il-faqar u l-esklużjoni soċjali, inkluż billi ttejjeb it-tifsila tas-sistema ta’ taxxa u benefiċċji.

         2.

            Ittejjeb il-kwalità u l-effiċjenza fil-livelli kollha tal-edukazzjoni u tat-taħriġ, inkluża l-edukazzjoni għall-adulti. Iżżid il-kwalità, l-affordabilità u l-effiċjenza tas-sistema tal-kura tas-saħħa.

         3.

            Tiffoka l-politika ekonomika relatata mal-investiment fuq l-innovazzjoni, l-enerġija u l-effiċjenza fir-riżorsi, it-trasport sostenibbli u l-interkonnessjonijiet tal-enerġija, filwaqt li tqis id-differenzi reġjonali. Tistimola t-tkabbir tal-produttività billi ttejjeb l-effiċjenza tal-investiment pubbliku. Tiżviluppa qafas ta’ politika koerenti biex issostni l-kooperazzjoni bejn ix-xjenza u n-negozji u tikkonsolida l-aġenziji tal-implimentazzjoni fil-qasam tar-riċerka u tal-innovazzjoni.

         Magħmul fi Brussell, id-9 ta’ Lulju 2019.

               Għall-Kunsill

               Il-President

            M. LINTILÄ

         (1)  ĠU L 209, 2.8.1997, p. 1.

         (2)  Ir-Regolament (UE) Nru 1176/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Novembru 2011 dwar il-prevenzjoni u l-korrezzjoni tal-iżbilanċi makroekonomiċi (ĠU L 306, 23.11.2011, p. 25).

         (3)  ĠU C 136, 12.4.2019, p. 1.

         (4)  ĠU C 320, 10.9.2018, p. 64.

         (5)  Ir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 (ĠU L 347, 20.12.2013, p. 320).

         (6)  Il-bilanċ nett aġġustat b’mod ċikliku ta’ miżuri ta’ darba u temporanji, kif ikkalkulat mill-ġdid mill-Kummissjoni bl-użu tal-metodoloġija maqbula b’mod komuni.

         (7)  Skont l-Artikolu 5(2) tar-Regolament (KE) Nru 1466/97.


title: Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2019/553 tat-3 ta' April 2019 dwar iċ-ċibersigurtà fis-settur tal-enerġija (notifikata bid-dokument C(2019) 2400)

text:
               5.4.2019

               MT

               Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

               L 96/50

      RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUMMISSJONI (UE) 2019/553
      tat-3 ta' April 2019
      dwar iċ-ċibersigurtà fis-settur tal-enerġija

            (notifikata bid-dokument C(2019) 2400)

      IL-KUMMISSJONI EWROPEA,
      Wara li kkunsidrat it-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b'mod partikolari l-Artikolu 292 tiegħu,
      Billi:

                  (1)

                  Is-settur tal-enerġija Ewropew għaddej minn bidla importanti lejn ekonomija dekarbonizzata, u fl-istess waqt irid jiżgura s-sigurtà tal-provvista u l-kompetittività. Bħala parti minn dik it-tranżizzjoni tal-enerġija u d-deċentralizzazzjoni relatata tal-ġenerazzjoni tal-elettriku minn sorsi rinnovabbli, il-progress teknoloġiku, l-akkoppjament settorjali u d-diġitalizzazzjoni qed jibdlu l-grilja tal-potenza elettrika tal-Ewropa fi “grilja intelliġenti”. Fl-istess ħin, dan iġib miegħu wkoll riskji ġodda hekk kif id-diġitalizzazzjoni tesponi dejjem aktar is-sistema tal-enerġija għall-attakki u l-inċidenti ċibernetiċi li jistgħu jipperikolaw is-sigurtà tal-provvista tal-enerġija.

                  (2)

                  L-adozzjoni tat-tmien proposti leġiżlattivi kollha (1) tal-Pakkett dwar l-“Enerġija Nadifa għall-Ewropej kollha” inkluż il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija bħala l-ewwel pass, jippermetti li jinħoloq ambjent favorevoli għall-bidla diġitali tas-settur tal-enerġija. Jirrikonoxxi wkoll l-importanza taċ-ċibersigurtà fis-settur tal-enerġija. B'mod partikolari, ir-riformulazzoni tar-Regolament dwar is-Suq Intern tal-Elettriku (2) tipprevedi l-adozzjoni ta' regoli tekniċi għall-elettriku bħal pereżempju Kodiċi tan-Netwerk dwar regoli speċifiċi għas-settur għall-aspetti taċ-ċibersigurtà tal-flussi transfruntiera tal-elettriku, dwar ir-rekwiżiti minimi komuni, dwar l-ippjanar, il-monitoraġġ, ir-rappurtar u l-ġestjoni tal-kriżijiet. Ir-Regolament dwar it-Tħejjija għar-Riskji fis-Settur tal-Elettriku (3) isegwi b'mod wiesa' l-approċċ magħżul fir-Regolament dwar is-Sigurtà tal-Provvista tal-Gass (4); billi jenfasizza l-ħtieġa li jiġu vvalutati kif xieraq ir-riskji kollha, inklużi dawk relatati maċ-ċibersigurtà, u billi jipproponi li jiġu adottati miżuri li jimpedixxu u jimmitigaw dawk ir-riskji identifikati.

                  (3)

                  Meta l-Kummissjoni adottat l-Istrateġija tal-UE dwar iċ-Ċibersigurtà (5) fl-2013, identifikat it-tisħiħ tar-reżiljenza ċibernetika tal-Unjoni bħala prijorità. Wieħed mir-riżultati tanġibbli ewlenin tal-Istrateġija hija d-Direttiva dwar is-Sigurtà tan-Netwerks u tas-Sistemi tal-Informazzjoni (6) (aktar 'il quddiem, id-“Direttiva NIS”), li ġiet adottata f'Lulju 2016. Bħala l-ewwel biċċa leġiżlazzjoni orizzontali tal-UE dwar iċ-ċibersigurtà, id-Direttiva NIS issaħħaħ il-livell ġenerali taċ-ċibersigurtà fl-Unjoni permezz tal-iżvilupp tal-kapaċitajiet taċ-ċibersigurtà nazzjonali, iż-żieda tal-kooperazzjoni fil-livell tal-UE u l-introduzzjoni tal-obbligi ta' rappurtar dwar is-sigurtà u dwar l-inċidenti għall-kumpaniji msemmija bħala “operaturi tas-servizzi essenzjali”. Ir-rappurtar dwar l-inċidenti huwa obbligatorju fis-setturi ewlenin, inkluż is-settur tal-enerġija.

                  (4)

                  Meta l-partijiet ikkonċernati rilevanti jimplimentaw il-miżuri ta' tħejjija fiċ-ċibersigurtà, inklużi l-operaturi tas-servizzi essenzjali fl-enerġija kif identifikati fid-Direttiva NIS, jenħtieġ li jqisu l-gwida orizzontali maħruġa mill-Grupp ta' Kooperazzjoni tal-NIS stabbilit bl-Artikolu 11 tad-Direttiva NIS. Dak il-Grupp ta' Kooperazzjoni, li huwa magħmul mir-rappreżentanti tal-Istati Membri, l-Aġenzija Ewropea għaċ-Ċibersigurtà (ENISA) u l-Kummissjoni, adotta dokumenti ta' gwida dwar il-miżuri tas-sigurtà u dwar in-notifika tal-inċidenti. F'Ġunju 2018, dak il-Grupp ħoloq fluss ta' ħidma ddedikat għall-enerġija.

                  (5)

                  Il-Komunikazzjoni Konġunta dwar iċ-Ċibersigurtà tal-2017 (7) tirrikonoxxi l-importanza tal-kunsiderazzjonijiet u tar-rekwiżiti speċifiċi għas-settur fil-livell tal-UE, inkluż is-settur tal-enerġija. Iċ-ċibersigurtà u l-implikazzjonijiet ta' politika possibbli kienu s-suġġett ta' proċess komprensiv ta' diskussjoni fl-Unjoni matul dawn l-aħħar snin. Konsegwentement, illum qed tiżdied s-sensibilizzazzjoni li s-setturi ekonomiċi individwali jiffaċċjaw kwistjonijiet speċifiċi taċ-ċibersigurtà u, għalhekk, jeħtieġ li jiżviluppaw l-approċċi settorjali tagħhom fil-kuntest usa' tal-istrateġiji ġenerali taċ-ċibersigurtà.

                  (6)

                  Il-kondiviżjoni tal-informazzjoni u l-fiduċja huma elementi ewlenin fiċ-ċibersigurtà. Il-Kummissjoni għandha l-għan li żżid il-kondiviżjoni tal-informazzjoni fost il-partijiet ikkonċernati rilevanti billi torganizza avvenimenti apposta, pereżempju, id-diskussjoni madwar mejda ta' livell għoli dwar iċ-ċibersigurtà fl-enerġija organizzata f'Ruma f'Marzu 2017 u l-konferenza ta' livell għoli dwar iċ-ċibersigurtà fl-enerġija organizzata fi Brussell f'Ottubru 2018. Il-Kummissjoni tixtieq ukoll issaħħaħ il-kooperazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati rilevanti u l-entitajiet speċjalizzati bħal pereżempju ċ-Ċentru tal-Kondiviżjoni u tal-Analiżi tal-Informazzjoni dwar l-Enerġija Ewropea.

                  (7)

                  Ir-Regolament dwar l-ENISA, l-“Aġenzija tal-UE għaċ-Ċibersigurtà”, u dwar iċ-ċertifikazzjoni taċ-ċibersigurtà għat-Teknoloġiji tal-Informazzjoni u l-Komunikazzjoni (“Ir-Regolament tal-Att dwar iċ-Ċibersigurtà (8)”) se jsaħħaħ il-mandat tal-Aġenzija tal-UE għaċ-Ċibersigurtà sabiex jiġu appoġġati aħjar l-Istati Membri fl-indirizzar tat-theddid u l-attakki fuq iċ-ċibersigurtà. Joħloq ukoll qafas Ewropew taċ-ċibersigurtà għaċ-ċertifikazzjoni tal-prodotti, tal-proċessi u tas-servizzi li se tkun valida fl-Unjoni kollha u hija ta' interess partikolari għas-settur tal-enerġija.

                  (8)

                  Il-Kummissjoni ressqet Rakkomandazzjoni (9) li tindirizza r-riskji taċ-ċibersigurtà fil-5 ġenerazzjoni (5G) tat-teknoloġiji tan-netwerk li fiha gwida dwar l-analiżi u l-miżuri ta' ġestjoni tar-riskji adattati fil-livell nazzjonali, dwar l-iżvilupp ta' analiżi tar-riskji kkoordinata fil-livell Ewropew u dwar l-istabbiliment ta' proċess għall-iżvilupp ta' għodod komuni tal-aqwa miżuri għall-ġestjoni tar-riskji. Ladarba dawn isiru operattivi, in-netwerks 5G se jiffurmaw l-iskeletru għal firxa sħiħa ta' miżuri għall-funzjonament tas-suq intern u għat-tħaddim ta' funzjonijiet li huma vitali għas-soċjetà u għall-ekonomija bħalma hi l-enerġija.

                  (9)

                  Jenħtieġ li din ir-Rakkomandazzjoni tipprovdi gwida mhux eżawrjenti għall-Istati Membri u għall-partijiet ikkonċernati rilevanti, b'mod partikolari l-operaturi tan-netwerk u l-fornituri tat-teknoloġija, biex jiksbu livell ogħla taċ-ċibersigurtà fid-dawl tar-rekwiżiti fil-ħin reali speċifiċi identifikati għas-settur tal-enerġija, l-effetti kaskata u l-kombinazzjoni tat-teknoloġija preeżistenti u t-teknoloġija tal-ogħla livell. Din il-gwida għandha l-għan li tgħin lill-partijiet ikkonċernati jżommu f'moħħhom ir-rekwiżiti speċifiċi tas-settur tal-enerġija meta jkunu qed jimplimentaw l-istandards taċ-ċibersigurtà rikonoxxuti internazzjonalment (10).

                  (10)

                  Il-Kummissjoni biħsiebha tirrieżamina b'mod regolari din ir-Rakkomandazzjoni fuq il-bażi tal-progress li jkun sar fl-Unjoni b'konsultazzjoni mal-Istati Membri u mal-partijiet ikkonċernati rilevanti. Il-Kummissjoni se tkompli bl-isforzi tagħhom biex issaħħaħ iċ-ċibersigurtà fis-settur tal-enerġija, b'mod partikolari permezz tal-Grupp ta' Kooperazzjoni tal-NIS, li jiżgura l-kooperazzjoni strateġika u l-iskambju tal-informazzjoni fost l-Istati Membri fiċ-ċibersigurtà.

            ADOTTAT DIN IR-RAKKOMANDAZZJONI:

         SUĠĠETT

                  (1)

                  Din ir-Rakkomandazzjoni tistabbilixxi l-kwistjonijiet ewlenin relatati maċ-ċibersigurtà fis-settur tal-enerġija, jiġifieri r-rekwiżiti fil-ħin reali, l-effetti kaskata u l-kombinazzjoni tat-teknoloġija l-antika u t-teknoloġija tal-ogħla livell, u tidentifika l-azzjonijiet ewlenin għall-implimentazzjoni tal-miżuri rilevanti ta' tħejjija taċ-ċibersigurtà fis-settur tal-enerġija.

                  (2)

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri japplikaw din ir-Rakkomandazzjoni, billi jħeġġu lill-partijiet ikkonċernati rilevanti biex jibnu l-għarfien u l-ħiliet relatati maċ-ċibersigurtà fis-settur tal-enerġija. Fejn xieraq, jenħtieġ li l-Istati Membri jinkludu wkoll dawn il-kunsiderazzjonijiet fil-qafas taċ-ċibersigurtà nazzjonali tagħhom, b'mod partikolari permezz ta' strateġiji, liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi oħra.

         REKWIŻITI FIL-ĦIN REALI TAL-KOMPONENTI TAL-INFRASTRUTTURA TAL-ENERĠIJA

                  (3)

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li l-partijiet ikkonċernati rilevanti, jiġifieri l-operaturi tan-netwerks tal-enerġija u l-fornituri tat-teknoloġija, u b'mod partikolari l-operaturi tas-servizzi essenzjali identifikati fid-Direttiva NIS, jimplimentaw il-miżuri rilevanti ta' tħejjija taċ-ċibersigurtà relatati mar-rekwiżiti fil-ħin reali fis-settur tal-enerġija. Ċerti elementi tas-sistema tal-enerġija jeħtieġ li jaħdmu fil-“ħin reali”, jiġifieri jirreaġixxu għal kmand fi ftit millisekondi, u dan jagħmilha diffiċli jew saħansitra impossibbli li jiġu introdotti miżuri taċ-ċibersigurtà minħabba nuqqas ta' ħin.

                  (4)

                  B'mod partikolari, jenħtieġ li l-operaturi tan-netwerks tal-enerġija:

                              (a)

                              japplikaw l-aktar standards ta' sigurtà reċenti għall-installazzjonijiet ġodda kull meta jkun xieraq u li jqisu miżuri ta' sigurtà fiżiċi komplementari meta l-bażi installata tal-installazzjonijiet qodma ma jkunux jistgħu jiġu protetti biżżejjed permezz tal-mekkaniżmi taċ-ċibersigurtà;

                              (b)

                              jimplimentaw l-istandards internazzjonali dwar iċ-ċibersigurtà u l-istandards tekniċi speċifiċi xierqa għall-komunikazzjoni sigura fil-ħin reali malli l-prodotti rispettivi jsiru disponibbli fil-kummerċ;

                              (c)

                              iqisu l-limitazzjonijiet fil-ħin reali fil-kunċett tas-sigurtà globali għall-assi, speċjalment fil-klassifikazzjoni tal-assi;

                              (d)

                              iqisu n-netwerks bi sjieda privata għall-iskemi ta' teleprotezzjoni sabiex ikun żgurat il-livell tal-kwalità tas-servizz meħtieġ għal-limitazzjonijiet fil-ħin reali; meta jkunu qed jużaw in-netwerks ta' komunikazzjoni pubbliċi, jenħtieġ li l-operaturi jikkunsidraw li jiżguraw allokazzjoni ta' bandwidth speċifika, rekwiżiti ta' latenza u miżuri ta' sigurtà tal-komunikazzjoni;

                              (e)

                              jaqsmu s-sistema globali f'żoni loġiċi u f'kull żona, jiddefinixxu l-limitazzjonijiet tal-ħin u tal-proċess sabiex jippermettu l-applikazzjoni ta' miżuri taċ-ċibersigurtà xierqa jew biex jikkunsidraw metodi alternattivi ta' protezzjoni.

                  (5)

                  Meta jkunu disponibbli, jenħtieġ ukoll li l-operaturi tan-netwerks tal-enerġija:

                              (a)

                              jagħżlu protokoll ta' komunikazzjoni sigura, filwaqt li jikkunsidraw ir-rekwiżiti fil-ħin reali, pereżempju bejn installazzjoni u s-sistemi ta' ġestjoni tagħha (Sistema ta' Ġestjoni tal-Enerġija – EMS/Sistema ta' Ġestjoni tad-Distribuzzjoni – DMS);

                              (b)

                              jintroduċu mekkaniżmu ta' awtentikazzjoni xieraq għall-komunikazzjoni bejn magna u oħra, filwaqt li jindirizzaw ir-rekwiżiti fil-ħin reali.

         EFFETTI KASKATA

                  (6)

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li l-partijiet ikkonċernati rilevanti, jiġifieri l-operaturi tan-netwerks tal-enerġija u l-fornituri tat-teknoloġija, u b'mod partikolari l-operaturi tas-servizzi essenzjali identifikati fid-Direttiva NIS, jimplimentaw il-miżuri rilevanti ta' tħejjija taċ-ċibersigurtà relatati mal-effetti kaskata fis-settur tal-enerġija. Il-grilji elettriċi u l-gassdotti huma interkonnessi ħafna fl-Ewropa kollha u attakk ċibernetiku li joħloq qtugħ jew interruzzjoni f'parti tas-sistema tal-enerġija jista' jwassal għal effetti kaskata mifruxa f'partijiet oħra ta' dik is-sistema.

                  (7)

                  Fl-applikazzjoni ta' din ir-Rakkomandazzjoni, jenħtieġ li l-Istati Membri jevalwaw l-interdipendenzi u l-kritikalità tal-ġenerazzjoni tal-elettriku u tas-sistemi ta' domanda flessibbli minn naħa, u tas-substazzjonijiet u tal-linji ta' trażmissjoni u distribuzzjoni min-naħa l-oħra, kif ukoll il-partijiet ikkonċernati assoċjati affettwati (inkluż is-sitwazzjonijiet transfruntiera) f'każ li jirnexxi attakk ċibernetiku jew inċident ċibernetiku. Jenħtieġ ukoll li l-Istati Membri jiżguraw li l-operaturi tan-netwerks tal-enerġija jkollhom qafas ta' komunikazzjoni mal-partijiet ikkonċernati kollha sabiex jikkondividu s-sinjali ta' twissija bikrija u jikkooperaw fuq il-ġestjoni tal-kriżijiet. Jenħtieġ li jkun hemm stabbiliti kanali ta' komunikazzjoni strutturati u formats miftiehma sabiex tiġi kondiviża l-informazzjoni sensittiva mal-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha, mal-Iskwadri ta' Rispons għal Inċidenti relatati mas-Sigurtà tal-Kompjuters u mal-awtoritajiet rilevanti.

                  (8)

                  B'mod partikolari, jenħtieġ li l-operaturi tan-netwerks tal-enerġija:

                              (a)

                              jiżguraw li l-apparati ġodda, inkluż l-apparati tal-Internet tal-Oġġetti, ikollhom livell ta' ċibersigurtà xieraq għall-kritikalità ta' sit u li jżommu dan il-livell;

                              (b)

                              iqisu b'mod xieraq l-effetti ċiberfiżiċi meta jistabbilixxu u jirrieżaminaw perjodikament il-pjanijiet tal-kontinwità tan-negozju;

                              (c)

                              jistabbilixxu kriterji tad-disinn u arkitettura għal grilja reżiljenti, u dan jista' jinkiseb billi:

                                          —

                                          jiġu stabbiliti miżuri ta' difiża dettaljati għal kull sit, li jkunu mfassla apposta skont il-kritikalità tas-sit;

                                          —

                                          jiġu identifikati nodi kritiċi, kemm f'termini tal-kapaċità tal-produzzjoni tal-elettriku kif ukoll f'termini tal-impatt fuq il-konsumatur; Il-funzjonijiet kritiċi ta' grilja jenħtieġ li jiġu mfassla b'mod li jtaffu r-riskji li jistgħu jikkawżaw l-effetti kaskata billi jitqiesu r-ridondanza, ir-reżiljenza għall-oxxillazzjonijiet tal-fażi u l-protezzjonijiet kontra l-qtugħ dovut għall-effetti kaskata;

                                          —

                                          ikun hemm kollaborazzjoni ma' operaturi rilevanti oħra u mal-fornituri tat-teknoloġija biex jiġu evitati l-effetti kaskata billi jiġu applikati miżuri u servizzi xierqa;

                                          —

                                          jitfasslu u jinbnew netwerks ta' komunikazzjoni u ta' kontroll bil-ħsieb li l-effetti ta' kull falliment fiżiku u loġiku jiġu ristretti għal partijiet limitati tan-netwerks u li jiġu żgurati miżuri ta' mitigazzjoni xierqa u rapidi.

         TEKNOLOĠIJA ANTIKA U TEKNOLOĠIJA TAL-OGĦLA LIVELL

                  (9)

                  Jenħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li l-partijiet ikkonċernati rilevanti, jiġifieri l-operaturi tan-netwerks tal-enerġija u l-fornituri tat-teknoloġija, u b'mod partikolari l-operaturi tas-servizzi essenzjali identifikati fid-Direttiva NIS, jimplimentaw il-miżuri rilevanti ta' tħejjija taċ-ċibersigurtà relatati mal-kombinazzjoni tat-teknoloġija antika ma' dik tal-ogħla livell fis-settur tal-enerġija. Fil-fatt, fis-sistema tal-enerġija tal-lum jeżistu żewġ tipi differenti ta' teknoloġiji: teknoloġija aktar antika b'tul ta' ħajja ta' bejn 30 u 60 sena, mfassla qabel ma tqieset iċ-ċibersigurtà, u t-tagħmir modern, li jirrifletti d-diġitalizzazzjoni tal-ogħla livell u l-apparati intelliġenti.

                  (10)

                  Meta japplikaw din ir-Rakkomandazzjoni, jenħtieġ li l-Istati Membri jħeġġu lill-operaturi tan-netwerks tal-enerġija u lill-fornituri tat-teknoloġija biex isegwu l-istandards rilevanti aċċettati internazzjonalment dwar iċ-ċibersigurtà kull fejn ikun possibbli. Sadanittant, jenħtieġ li l-partijiet ikkonċernati u l-klijenti jadottaw approċċ orjentat lejn iċ-ċibersigurtà meta jikkollegaw l-apparati mal-grilja.

                  (11)

                  B'mod partikolari, jenħtieġ li l-fornituri tat-teknoloġija jipprovdu soluzzjonijiet ittestjati bla ħlas għall-kwistjonijiet tas-sigurtà fit-teknoloġiji antiki jew moderni u malli ssir magħrufa kwistjoni ta' sigurtà rilevanti.

                  (12)

                  B'mod partikolari, jenħtieġ li l-operaturi tan-netwerks tal-enerġija:

                              (a)

                              janalizzaw ir-riskji li jiġu konnessi l-kunċetti antiki u l-Internet tal-Oġġetti u jkunu konxji dwar l-interfaċċi interni u esterni u l-vulnerabbiltajiet tagħhom;

                              (b)

                              jieħdu miżuri xierqa kontra l-attakki malizzjużi li joriġinaw minn għadd kbir ta' apparat jew applikazzjonijiet tal-konsumaturi kkontrollati b'mod malizzjuż;

                              (c)

                              jistabbilixxu kapaċità ta' monitoraġġ u ta' analiżi awtomatizzata għall-avvenimenti relatati mas-sigurtà fl-ambjent antik u dak tal-Internet tal-Oġġetti, bħal pereżempju tentattivi ta' log-in li ma jirnexxux, allarmi tal-bibien għall-ftuħ tal-armarji jew avvenimenti oħra.

                              (d)

                              iwettqu regolarment analiżi tar-riskju speċifiku għaċ-ċibersigurtà fuq l-installazzjonijiet antiki kollha, speċjalment meta jikkollegaw it-teknoloġiji l-antiki mal-ġodda; peress li l-installazzjonijiet antiki ta' spiss jirrappreżentaw għadd kbir ta' assi, l-analiżi tar-riskju jista' jsir għal kull waħda mill-klassijiet tal-assi;

                              (e)

                              jaġġornaw is-softwer u l-ħardwer tas-sistemi antiki u tal-Internet tal-Oġġetti għall-aktar verżjoni reċenti kull fejn ikun xieraq; b'dan il-mod, jenħtieġ li l-operaturi tan-netwerks tal-enerġija jqisu miżuri komplementari bħal pereżempju s-segregazzjoni tas-sistemi jew iż-żieda ta' ostakoli ta' sigurtà esterni meta l-patching jew l-aġġornament ma jkun xieraq iżda ma jkunx possibbli, pereżempju għall-prodotti mhux sostnuti;

                              (f)

                              jifformulaw offerti b'kunsiderazzjoni għaċ-ċibersigurtà, jiġifieri jitolbu għal informazzjoni dwar l-elementi ta' sigurtà, jitolbu għall-konformità mal-istandards eżistenti taċ-ċibersigurtà, jiżguraw proposti kontinwi ta' twissija, patching u mitigazzjoni jekk jiġu skoperti xi vulnerabbiltajiet, u li jiċċaraw ir-responsabbiltà tal-bejjiegħ f'każ ta' attakki jew inċidenti ċibernetiċi;

                              (g)

                              jikkollaboraw mal-fornituri tat-teknoloġija biex jissostitwixxu s-sistemi antiki kull fejn ikun ta' benefiċċju għal raġunijiet ta' sigurtà, filwaqt li jqisu l-funzjonalitajiet kritiċi tas-sistemi.

         MONITORAĠĠ

                  (13)

                  Fi żmien 12-il xahar wara l-adozzjoni ta' din ir-Rakkomandazzjoni u kull sentejn wara dan, jenħtieġ li l-Istati Membri jikkomunikaw lill-Kummissjoni informazzjoni dettaljata dwar l-istat ta' implimentazzjoni ta' din ir-Rakkomandazzjoni permezz tal-Grupp ta' Kooperazzjoni tal-NIS.

         RIEŻAMI

                  (14)

                  Fuq il-bażi tal-informazzjoni mressqa mill-Istati Membri, il-Kummissjoni se tirrieżamina l-implimentazzjoni ta' din ir-Rakkomandazzjoni u tivvaluta jekk humiex meħtieġa aktar miżuri skont kif ikun xieraq b'konsultazzjoni mal-Istati Membri u mal-partijiet ikkonċernati rilevanti.

         DESTINATARJI

                  (15)

                  Din ir-Rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.

         Magħmul fi Brussell, it-3 ta' April 2019.

               Għall-Kummissjoni

            Miguel ARIAS CAÑETE

               Membru tal-Kummissjoni

         (1)  Id-Direttiva (UE) 2018/2001 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2018 dwar il-promozzjoni tal-użu tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli (ĠU L 328, 21.12.2018, p. 82); id-Direttiva (UE) 2018/2002 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2018 li temenda d-Direttiva 2012/27/UE dwar l-effiċjenza fl-enerġija (ĠU L 328, 21.12.2018, p. 210); ir-Regolament (UE) 2018/1999 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2018 dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija u tal-Azzjoni Klimatika, li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 663/2009 u (KE) Nru 715/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, id-Direttivi 94/22/KE, 98/70/KE, 2009/31/KE, 2009/73/KE, 2010/31/UE, 2012/27/UE u 2013/30/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, id-Direttivi tal-Kunsill 2009/119/KE u (UE) 2015/652 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 525/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU L 328, 21.12.2018, p. 1); id-Direttiva (UE) 2018/844 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta' Mejju 2018 li temenda d-Direttiva 2010/31/UE dwar ir-rendiment tal-bini fl-użu tal-enerġija u d-Direttiva 2012/27/UE dwar l-effiċjenza fl-enerġija (ĠU L 156, 19.6.2018, p. 75). Fis-sessjoni plenarja ta' Marzu 2019, il-Parlament Ewropew ikkonferma l-ftehimiet politiċi li ntlaħqu mal-Kunsill dwar il-proposti tad-Disinn tas-Suq tal-Elettriku (ir-Regolament dwar it-Tħejjija għar-Riskji, ir-Regolament għall-Aġenzija għall-Koperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija (ACER) u d-Direttiva dwar l-Elettriku u r-Regolament dwar l-Elettriku. L-adozzjoni formali tal-Kunsill hija mistennija li sseħħ f'April; il-pubblikazzjoni tat-test legali fil-ĠU jsir eżatt wara.

         (2)  COM(2016) 861 final.

         (3)  COM(2016) 862 final.

         (4)  Ir-Regolament (UE) 2017/1938 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta' Ottubru 2017 dwar miżuri għas-salvagwardja tas-sigurtà tal-provvista tal-gass u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 994/2010 (ĠU L 280, 28.10.2017, p. 1).

         (5)  JOIN(2013) 1.

         (6)  Id-Direttiva (UE) 2016/1148 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-6 ta' Lulju 2016 dwar miżuri għal livell għoli komuni ta' sigurtà tan-netwerks u tas-sistemi tal-informazzjoni madwar l-Unjoni (ĠU L 194, 19.7.2016, p. 1).

         (7)  JOIN(2017) 450.

         (8)  L-Att dwar iċ-Ċibersigurtà ġie adottat mill-Parlament Ewropew f'Marzu 2019. L-adozzjoni formali tal-Kunsill hija mistennija li sseħħ f'April; il-pubblikazzjoni tat-test legali fil-ĠU jsir eżatt wara.

         (9)  C(2019) 2335.

         (10)  L-Organizzazzjonijiet Internazzjonali għall-Istandardizzazzjoni ppubblikaw diversi standards taċ-ċibersigurtà (ISO/IEC 27000: Information Technologies) u tal-ġestjoni tar-riskju (ISO/IEC31000: Implementation of risk management). F'Ottubru 2017 inħareġ standard speċifiku għas-settur tal-enerġija (ISO/IEC 27019: Information security controls for the energy utility industry) bħala parti mis-serje ISO/IEC 27000.