               ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
            Βρυξέλλες, 23.5.2018
            COM(2018) 421 final
            Σύσταση για
            ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
            σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Πορτογαλίας για το 2018και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σταθερότητας της Πορτογαλίας για το 2018

               Σύσταση για

               ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

               σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Πορτογαλίας για το 2018

                  και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σταθερότητας της Πορτογαλίας για το 2018

               ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

               Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 121 παράγραφος 2 και το άρθρο 148 παράγραφος 4,

               Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1997, για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών
                  1
               , και ιδίως το άρθρο 5 παράγραφος 2,

               Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1176/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Νοεμβρίου 2011, σχετικά με την πρόληψη και τη διόρθωση των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών
                  2
               , και ιδίως το άρθρο 6 παράγραφος 1,

               Έχοντας υπόψη τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
                  3
               ,

               Έχοντας υπόψη τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
                  4
               ,

               Έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Απασχόλησης,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής,

               Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

               (1)Στις 22 Νοεμβρίου 2017, η Επιτροπή ενέκρινε την ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης, με την οποία σηματοδοτήθηκε η έναρξη του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2018 σχετικά με τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών. Λαμβάνει δεόντως υπόψη τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, που διακηρύχθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή στις 17 Νοεμβρίου 2017. Οι προτεραιότητες της ετήσιας επισκόπησης της ανάπτυξης εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 22 Μαρτίου 2018. Στις 22 Νοεμβρίου 2017, βάσει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011, η Επιτροπή ενέκρινε επίσης την έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης, στην οποία η Πορτογαλία συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών μελών για τα οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί εμπεριστατωμένη επισκόπηση. Την ίδια ημέρα η Επιτροπή εξέδωσε επίσης σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ. Η σύσταση αυτή εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 22 Μαρτίου 2018. Στις 14 Μαΐου 2018 το Συμβούλιο εξέδωσε τη σύσταση για την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ («σύσταση για τη ζώνη του ευρώ»).

               (2)Ως κράτος μέλος με νόμισμα το ευρώ και λαμβανομένης υπόψη της στενής διασύνδεσης των οικονομιών της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, η Πορτογαλία θα πρέπει να διασφαλίσει την πλήρη και έγκαιρη εφαρμογή της σύστασης σχετικά με την οικονομική πολιτική για τη ζώνη του ευρώ, όπως αντικατοπτρίζεται στις κατωτέρω συστάσεις 1 έως 3.

               (3)Η έκθεση χώρας του 2018 για την Πορτογαλία
                  5
                δημοσιεύθηκε στις 7 Μαρτίου 2018. Στην έκθεση αξιολογήθηκε η πρόοδος της Πορτογαλίας όσον αφορά την εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων που εκδόθηκαν από το Συμβούλιο στις 11 Ιουλίου 2017, η συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις που είχαν εκδοθεί κατά τα προηγούμενα έτη και η πρόοδος της Πορτογαλίας ως προς την επίτευξη των εθνικών στόχων στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Επιπλέον, η έκθεση περιλάμβανε εμπεριστατωμένη επισκόπηση δυνάμει του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύτηκαν επίσης στις 7 Μαρτίου 2018
                  6
               . Με βάση την ανάλυσή της, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Πορτογαλία εμφανίζει μακροοικονομικές ανισορροπίες. Ειδικότερα, η μεγάλη συσσώρευση καθαρών εξωτερικών υποχρεώσεων καθώς και ιδιωτικού και δημόσιου χρέους και το υψηλό ποσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων αποτελούν ευπάθειες σε ένα πλαίσιο χαμηλής αύξησης της παραγωγικότητας. Απαιτείται σύνεση όσον αφορά το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και διατήρηση των οφελών ανταγωνιστικότητας για να διασφαλιστεί η προσαρμογή των καθαρών εξωτερικών υποχρεώσεων. Τα υψηλά επίπεδα των δεικτών ιδιωτικού χρέους εξακολουθούν να μειώνονται λόγω της ανάκαμψης της ονομαστικής ανάπτυξης και των ελαφρώς αρνητικών πιστωτικών ροών, ενώ ο δείκτης του δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ προβλέπεται να εμφανίσει πτωτική τάση, σε ένα πλαίσιο διαρκών αναγκών απομόχλευσης. Οι παρεμβάσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα συνέβαλαν στη μείωση των κινδύνων για τη σταθερότητα, αν και οι τράπεζες εξακολουθούν να υφίστανται τις αρνητικές συνέπειες της χαμηλής κερδοφορίας και της μεγάλης συσσώρευσης μη εξυπηρετούμενων δανείων, τα οποία ωστόσο έχουν αρχίσει να μειώνονται. Η υψηλότερη αύξηση της παραγωγικότητας έχει καίρια σημασία για τη βελτίωση των προοπτικών όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα, την απομόχλευση και τη δυνητική ανάπτυξη. Η μείωση της ανεργίας συνεχίζεται με ταχείς ρυθμούς επί σειρά ετών. Εξακολουθούν να υπάρχουν κενά πολιτικής, ιδίως όσον αφορά την εφαρμογή των μέτρων που είχαν σχεδιαστεί για τη μείωση του αριθμού των μη εξυπηρετούμενων δανείων και τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Θα πρέπει να παρακολουθείται η ψήφιση και εφαρμογή αρκετών σχεδίων μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για την αντιμετώπιση του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας και των δημοσιονομικών και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για τη βελτίωση της βιωσιμότητας των δημόσιων οικονομικών.

               (4)Στις 27 Απριλίου 2018, η Πορτογαλία υπέβαλε το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για το 2018 και το πρόγραμμα σταθερότητας για το 2018. Προκειμένου να ληφθεί υπόψη η διασύνδεσή τους, τα δύο προγράμματα αξιολογήθηκαν ταυτοχρόνως. Το πρόγραμμα σταθερότητας προβλέπει σταθερή καθοδική πορεία του δείκτη δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ. Το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Πορτογαλίας περιλαμβάνει δεσμεύσεις τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μεσοπρόθεσμα και καλύπτει τις προκλήσεις που προσδιορίστηκαν στην έκθεση για τη χώρα του 2018. Ειδικότερα, εξαγγέλλει μέτρα στους τομείς των επαγγελματικών προσόντων και της καινοτομίας, τα οποία μπορούν να τονώσουν την παραγωγικότητα και να αναβαθμίσουν την αξία των πορτογαλικών εξαγωγών. Η στρατηγική που παρουσιάζεται για τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων σε συνδυασμό με τις ενέργειες για την προώθηση της κεφαλαιοποίησης των επιχειρήσεων μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του χρέους της πορτογαλικής οικονομίας και στην εξυγίανση των ισολογισμών των τραπεζών. Συνολικά, η αποτελεσματική εφαρμογή των υποβληθέντων προγραμμάτων θα στηρίξει τη διόρθωση των ανισορροπιών.

               (5)Οι σχετικές ειδικές ανά χώρα συστάσεις ελήφθησαν υπόψη κατά τον προγραμματισμό των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων για την περίοδο 2014-2020. Όπως προβλέπεται στο άρθρο 23 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
                  7
               , όπου είναι αναγκαίο για τη στήριξη της εφαρμογής σχετικών συστάσεων του Συμβουλίου, η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από ένα κράτος μέλος να επανεξετάσει και να προτείνει τροποποιήσεις του οικείου συμφώνου εταιρικής σχέσης και των σχετικών προγραμμάτων. Η Επιτροπή έχει παράσχει περαιτέρω λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο θα κάνει χρήση αυτής της διάταξης σε κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την εφαρμογή των μέτρων που συνδέουν την αποτελεσματικότητα των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων με τη χρηστή οικονομική διακυβέρνηση
                  8
               .

               (6)Η Πορτογαλία υπάγεται επί του παρόντος στο προληπτικό σκέλος του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και υπόκειται στον μεταβατικό κανόνα για το χρέος. Στο οικείο πρόγραμμα σταθερότητας του 2018, η Πορτογαλία σχεδιάζει να επιτύχει ονομαστικό έλλειμμα ύψους 0,7 % του ΑΕΠ και 0,2 % του ΑΕΠ το 2018 και το 2019 αντίστοιχα, και περαιτέρω βελτίωση με πλεόνασμα ύψους 1,4 % του ΑΕΠ μέχρι το 2021. Στα εν λόγω σχέδια δεν περιλαμβάνονται οι πιθανές επιπτώσεις των μέτρων στήριξης των τραπεζών στην αύξηση του ελλείμματος από το 2019 και εξής. Ο μεσοπρόθεσμος δημοσιονομικός στόχος —διαρθρωτικό πλεόνασμα ύψους 0,25 % του ΑΕΠ — αναμένεται να επιτευχθεί έως το 2020. Το πρόγραμμα σταθερότητας του 2018 προβλέπει ότι ο δείκτης χρέους γενικής κυβέρνησης προς το ΑΕΠ θα ανέλθει σε 122,2 % το 2018 και σε 118,4 % το 2019, που στη συνέχεια θα μειωθεί σε 107,3 % το 2021. Το μακροοικονομικό σενάριο στο οποίο στηρίζονται οι εν λόγω δημοσιονομικές προβολές είναι ευλογοφανές για το 2018, αλλά ευνοϊκό για τα επόμενα έτη. Συγχρόνως, δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί επαρκώς τα αναγκαία μέτρα στήριξης των προβλεπόμενων στόχων για το έλλειμμα από το 2018 και μετά.

               (7)Το πρόγραμμα σταθερότητας της Πορτογαλίας του 2018 δείχνει ότι οι δημοσιονομικές επιπτώσεις των μεγάλων δασικών πυρκαγιών που εκδηλώθηκαν το 2017 ήταν σοβαρές και παρέχει επαρκείς αποδείξεις της έκτασης και της φύσης αυτού του πρόσθετου δημοσιονομικού κόστους.  Ειδικότερα, το πρόγραμμα σταθερότητας αναφέρει ότι ο προϋπολογισμός του 2018 περιλαμβάνει έκτακτες δαπάνες ύψους περίπου 0,07 % του ΑΕΠ σχετικά με προληπτικά μέτρα για την προστασία της εθνικής επικράτειας έναντι των δασικών πυρκαγιών. Το πρόγραμμα σταθερότητας καθορίζει τις δαπάνες που συνδέονται με τη διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, που χαρακτηρίζονται ως έκτακτα μέτρα, καθώς και τις δαπάνες που συνδέονται με την πρόληψη. Λόγω του ολοκληρωμένου χαρακτήρα των εν λόγω δαπανών και της άμεσης σχέσης με τις μεγάλες δασικές πυρκαγιές του 2017, η ειδική μεταχείριση των δαπανών πρόληψης των δασικών πυρκαγιών μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί εφαρμογή της ρήτρας «ασυνήθεις περιστάσεις». Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι επιλέξιμες πρόσθετες δαπάνες το 2018 ανέρχονται σε 0,07 % του ΑΕΠ για μέτρα πρόληψης. Οι διατάξεις του άρθρου 5 παράγραφος 1 και του άρθρου 6 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1466/97 καλύπτουν αυτές τις πρόσθετες δαπάνες, διότι οι πρωτοφανούς κλίμακας δασικές πυρκαγιές συνιστούν ασυνήθεις περιστάσεις, ο αντίκτυπός τους στα δημόσια οικονομικά της Πορτογαλίας είναι σημαντικός και η βιωσιμότητα δεν διακυβεύεται αν επιτραπεί προσωρινή απόκλιση από την πορεία προσαρμογής προς την κατεύθυνση της επίτευξης του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού στόχου. Η τελική αξιολόγηση, μεταξύ άλλων όσον αφορά τα επιλέξιμα ποσά, θα πραγματοποιηθεί την άνοιξη του 2019 βάσει των καταγεγραμμένων στοιχείων για το 2018 που θα παρασχεθούν από τις πορτογαλικές αρχές.

               (8)Στις 11 Ιουλίου 2017, το Συμβούλιο συνέστησε στην Πορτογαλία να διασφαλίσει ότι ο ονομαστικός ρυθμός αύξησης των καθαρών πρωτογενών δημόσιων δαπανών
                  9
                δεν θα υπερβεί το 0,1 % το 2018, ποσοστό που αντιστοιχεί σε ετήσια διαρθρωτική προσαρμογή τουλάχιστον 0,6 % του ΑΕΠ. Ταυτόχρονα, αναφέρθηκε ότι η αξιολόγηση του σχεδίου δημοσιονομικού προγράμματος του 2018 και η επακόλουθη αξιολόγηση των δημοσιονομικών αποτελεσμάτων του 2018 θα πρέπει να λάβουν δεόντως υπόψη τον στόχο επίτευξης δημοσιονομικού προσανατολισμού που να συμβάλλει τόσο στην ενίσχυση της συνεχιζόμενης ανάκαμψης όσο και στη διασφάλιση της βιωσιμότητας των δημόσιων οικονομικών. Μετά την αξιολόγηση της έντασης της ανάκαμψης στην Πορτογαλία, στην οποία προέβη η Επιτροπή στο πλαίσιο της γνώμης της όσον αφορά το σχέδιο δημοσιονομικού προγράμματος της χώρας, δίνοντας παράλληλα τη δέουσα προσοχή στις προκλήσεις βιωσιμότητας που αντιμετωπίζει η Πορτογαλία, δεν υπάρχουν πρόσθετα στοιχεία ως προς το ζήτημα αυτό που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Με βάση τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2018, υπάρχει κίνδυνος να σημειωθεί σημαντική απόκλιση από τη συνιστώμενη προσαρμογή το 2018, καθώς και για τα έτη 2017 και 2018 λαμβανόμενα από κοινού.

               (9)Το 2019, δεδομένου ότι ο δείκτης χρέους της γενικής κυβέρνησης της Πορτογαλίας υπερβαίνει το 60 % του ΑΕΠ και προβλέπεται κενό παραγωγής της τάξης του 1,3 %, ο ονομαστικός ρυθμός αύξησης των καθαρών πρωτογενών δημόσιων δαπανών9 δεν θα πρέπει να υπερβεί το 0,7 %, σύμφωνα με τη διαρθρωτική προσαρμογή ύψους 0,6 % του ΑΕΠ που προκύπτει από τον πίνακα απαιτήσεων βάσει του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Με βάση την παραδοχή των αμετάβλητων πολιτικών, υπάρχει κίνδυνος σημαντικής απόκλισης από την απαίτηση αυτή το 2019, καθώς και το 2018 και το 2019 συνολικά. Ταυτόχρονα, προβλέπεται ότι η Πορτογαλία θα συμμορφωθεί με τον μεταβατικό κανόνα για το χρέος το 2018 και το 2019. Γενικά, το Συμβούλιο είναι της γνώμης ότι τα αναγκαία μέτρα θα πρέπει να ληφθούν από το 2018 για τη συμμόρφωση με τις διατάξεις του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Θα αποτελούσε συνετή πράξη η χρήση τυχόν έκτακτων εσόδων για την περαιτέρω μείωση του δείκτη χρέους της γενικής κυβέρνησης.

               (10)Η εξασφάλιση της βιωσιμότητας του δημοσίου χρέους εξαρτάται από τη βιώσιμη δημοσιονομική εξυγίανση χάρη σε μια διαρθρωτική βελτίωση των δημόσιων οικονομικών, που θα μπορέσει να επιτευχθεί μέσω της καλύτερης είσπραξης εσόδων και του ελέγχου των δαπανών. Για την ενίσχυση του ελέγχου των δαπανών, καθοριστικής σημασίας είναι η αποτελεσματική επιβολή του νόμου για τον έλεγχο των αναλήψεων υποχρεώσεων, η αυστηρή και έγκαιρη εφαρμογή του νόμου-πλαισίου για τον προϋπολογισμό και η συνέχιση της επανεξέτασης των δαπανών, καθώς και οι προσπάθειες εξορθολογισμού. Ο δημοσιονομικός προγραμματισμός και η εφαρμογή του εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική πρόκληση, ιδίως στον τομέα της υγείας, όπου οι καθυστερήσεις πληρωμών (καθυστερούμενες οφειλές) εξακολουθούν να είναι πολύ υψηλές, στοιχείο που επίσης υποδηλώνει αδυναμίες στις πρακτικές λογιστικού ελέγχου και διαχείρισης. Για μια βιώσιμη δημοσιονομική εξυγίανση, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν οι υψηλές και συνεχώς αυξανόμενες δαπάνες λόγω της γήρανσης του πληθυσμού. Μεσοπρόθεσμα, οι υψηλότεροι δημοσιονομικοί κίνδυνοι που συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού θεωρείται ότι θα συνδέονται κυρίως με το κόστος χρηματοδότησης των συντάξεων, ενώ οι δαπάνες που σχετίζονται με την υγεία θα ασκήσουν μεγαλύτερη πίεση σε μακροπρόθεσμη βάση. Μέτρα για τη βελτίωση της μεσοπρόθεσμης βιωσιμότητας του συνταξιοδοτικού συστήματος, σε συνδυασμό με μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την αντιμετώπιση των δαπανών για την υγεία που σχετίζονται με τη γήρανση του πληθυσμού, θα συνέβαλλαν στην αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων.

               (11)Στο ίδιο πνεύμα, ο έλεγχος των δαπανών, η διαχείριση του χρέους και η βελτίωση της συνολικής χρηματοοικονομικής βιωσιμότητάς των κρατικών επιχειρήσεων θα μπορούσαν να συμβάλουν σημαντικά στη διαρθρωτική βελτίωση των δημόσιων οικονομικών. Παρά το γεγονός ότι τα συνολικά καθαρά έσοδά τους εξακολουθούν να είναι αρνητικά, τα επιχειρησιακά αποτελέσματα των κρατικών επιχειρήσεων έχουν εν γένει βελτιωθεί τα τελευταία έτη, εκτός από τον τομέα της υγείας, όπου παρουσιάζουν επιδείνωση. Το συνολικό μη ενοποιημένο χρέος των δημόσιων επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στη γενική κυβέρνηση εξακολουθεί να είναι υψηλό, κυμαινόμενο σε περίπου 19,0 % του ΑΕΠ στα τέλη του 2017. Έχουν δρομολογηθεί μέτρα για τη βελτίωση της παρακολούθησης των κρατικών επιχειρήσεων, αλλά ο αντίκτυπός τους δεν έχει γίνει ακόμα αισθητός. Το εν εξελίξει σχέδιο για τη διαχείριση του χρέους και την ανακεφαλαιοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων αναμένεται να μειώσει το χρέος και τις πληρωμές τόκων, αλλά τα θετικά κίνητρα θα μπορούσαν να ενισχυθούν με την εξασφάλιση ενός προβλέψιμου και διαφανούς πλαισίου δημοσιονομικών μεταβιβάσεων περιορισμένης κλίμακας.

               (12)Η ανάκαμψη της πορτογαλικής αγοράς εργασίας συνεχίζεται, συμβαδίζοντας με τις βελτιωμένες οικονομικές επιδόσεις. Η οικονομία πρόσθεσε περίπου 150 000 θέσεις εργασίας το 2017 και το ποσοστό απασχόλησης (ατόμων ηλικίας 20-64 ετών) αυξήθηκε σε 73,4 % το 2017, επανερχόμενο στα προ της κρίσης επίπεδα. Το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε σημαντικά και έχει πλέον διαμορφωθεί σε επίπεδα χαμηλότερα από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Το ποσοστό της μακροχρόνιας ανεργίας μειώθηκε επίσης με ταχύ ρυθμό, μολονότι εξακολουθεί να είναι σχετικά υψηλό. Εκτός από τις εν εξελίξει ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας, τις απαλλαγές από την καταβολή εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και τη χρήση από μέρους των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης ενός μοντέλου για την εξατομικευμένη στήριξη όσων αναζητούν εργασία, η Πορτογαλία σχεδιάζει επίσης να εφαρμόσει υπηρεσίες ενιαίας εξυπηρέτησης για την απασχόληση το 2018. Αυτό θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στη διασφάλιση μιας ευρύτερης κάλυψης των μέτρων ενεργοποίησης. Περαιτέρω βελτίωση παρουσίασαν επίσης οι δείκτες της φτώχειας και της ανισότητας. Το ποσοστό των ατόμων που αντιμετωπίζουν «κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού» προσεγγίζει περισσότερο τον μέσο όρο της ΕΕ και το μερίδιο εισοδήματος του φτωχότερου 20 % αυξήθηκε από το 2015 και μετά. Ωστόσο, το επίπεδο της εισοδηματικής ανισότητας εξακολουθεί να είναι υψηλό. Επιπλέον, η αποτελεσματικότητα των κοινωνικών μεταβιβάσεων (εξαιρουμένων των συντάξεων) για την έξοδο από τη φτώχεια είναι χαμηλή, η επάρκεια του συστήματος ελάχιστου εισοδήματος (μολονότι βελτιωμένη) παραμένει περιορισμένη και η εξασφάλιση οικονομικά προσιτής στέγης αποτελεί όλο και μεγαλύτερη πρόκληση για τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα.

               (13)Παρά τη σημαντική αύξηση του αριθμού των μόνιμων θέσεων εργασίας το 2017, το ποσοστό των προσωρινά απασχολούμενων παρέμεινε σταθερό στο 22 %, και εξακολουθεί να είναι ένα από τα υψηλότερα στην ΕΕ. Το 2017, περίπου το 82 % των προσωρινά απασχολούμενων βρίσκονταν στην κατάσταση αυτή παρά τη θέλησή τους. Ενώ αυξανόμενος αριθμός ατόμων μετακινείται από προσωρινές σε μόνιμες θέσεις απασχόλησης, οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου παραμένουν ο κανόνας για τους ανέργους που αναζητούν εργασία. Επιπλέον, το (ήδη ευρύ) μισθολογικό χάσμα μεταξύ έκτακτων και μόνιμων υπαλλήλων αυξήθηκε κατά τη διάρκεια της κρίσης. Τα μέτρα για την προώθηση της δημιουργίας μόνιμων θέσεων εργασίας (π.χ.. Contrato-Emprego) και η απαλλαγή από την καταβολή εισφορών κοινωνικής ασφάλισης σε αντάλλαγμα για την πρόσληψη ατόμων που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες αποδείχθηκαν αποτελεσματικά αλλά είχαν περιορισμένη κάλυψη. Ορισμένες πτυχές της νομοθεσίας για την προστασία της απασχόλησης και οι επαχθείς δικαστικές διαδικασίες μπορεί να εξακολουθούν να αποθαρρύνουν τις προσλήψεις με συμβάσεις αορίστου χρόνου. Ωστόσο, επί του παρόντος δεν προβλέπεται επανεξέταση του νομικού πλαισίου των απολύσεων. Η κυβέρνηση προγραμματίζει μέτρα για την αντιμετώπιση του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας μέσω τριμερούς διαλόγου με τους κοινωνικούς εταίρους.

               (14)Το γενικό επίπεδο δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού ενηλίκων εξακολουθεί να είναι μεταξύ των χαμηλότερων στην Ευρώπη και παρεμποδίζει το δυναμικό καινοτομίας και την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Όσον αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες, το 2017 μόνο το 50 % των πολιτών ηλικίας 16-74 ετών διέθετε βασικό ή ανώτερο του βασικού επίπεδο ψηφιακών δεξιοτήτων (έναντι μέσου όρου 57 % της ΕΕ). Στο πλαίσιο αυτό έχουν δρομολογηθεί προγράμματα (ιδίως το πρόγραμμα Qualifica και η πρωτοβουλία εθνικών ψηφιακών δεξιοτήτων Incode 2030), αλλά η αποτελεσματικότητά τους όσον αφορά την αναβάθμιση βασικών δεξιοτήτων των εργαζομένων (αριθμητισμού, γραμματισμού και ψηφιακών δεξιοτήτων) και, τελικά, την αύξηση της παραγωγικότητας θα εξαρτηθεί από την κάλυψη και την ποιότητα της προσφερόμενης κατάρτισης, πέρα από την απλή αναγνώριση των δεξιοτήτων. Μολονότι τα στοιχεία δείχνουν ότι οι πρόσφατες αυξήσεις των κατώτατων μισθών (ανερχόμενες σωρευτικά σε αύξηση της τάξης του 18,3 % από το 2014) δεν έχουν επηρεάσει αρνητικά το ποσοστό απασχόλησης των εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης, η σημαντική αύξηση του αριθμού των εργαζομένων που καλύπτονται, σε ποσοστό έως 20,4 % κατά το τρίτο τρίμηνο του 2017, οδήγησε σε μεγαλύτερη συμπίεση των μισθών. Αυτό απειλεί να μειώσει τη διαφορά στους μισθούς λόγω δεξιοτήτων, ιδίως μεταξύ των εργαζομένων χαμηλής και μέσης ειδίκευσης, με αποτέλεσμα την μείωση των κινήτρων για τα άτομα χαμηλής ειδίκευσης να επενδύσουν στην εκπαίδευση και την κατάρτιση. Η κυβέρνηση παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την εξέλιξη των κατώτατων μισθών σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους.

               (15)Η πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου παραμένει υψηλότερη από το μέσο όρο της ΕΕ, αλλά παρουσιάζει μακροπρόθεσμα καθοδική τάση, εν μέρει χάρη στην εφαρμογή των μέτρων για την προώθηση της εκπαιδευτικής επιτυχίας και τη μείωση των ποσοστών εγκατάλειψης των σπουδών. Τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα εξακολουθούν να βελτιώνονται, αλλά υπάρχουν ανησυχίες για έλλειψη ισότητας, καθώς τα ποσοστά των σπουδαστών με χαμηλές επιδόσεις παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των υψηλότερων και των χαμηλότερων κοινωνικοοικονομικών τεταρτημορίων. Το ποσοστό ολοκλήρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ηλικίας 30-34 ετών) μειώθηκε από 34,6 % το 2016 σε 33,9 % το 2017, πολύ κάτω από τον εθνικό στόχο του 40 % έως το 2020. Παρά την υψηλή απασχολησιμότητα των αποφοίτων από τους κλάδους των επιστημών, της μηχανικής, της τεχνολογίας και μαθηματικών, υπάρχει χαμηλή διείσδυση των σπουδαστών στους τομείς αυτούς.

               (16)Παρά τις θετικές εξελίξεις του πορτογαλικού συστήματος έρευνας & καινοτομίας κατά τα τελευταία έτη, ιδίως όσον αφορά την ποσότητα και την ποιότητα των ανθρώπινων πόρων και την επιστημονική παραγωγή, εξακολουθούν εν γένει να υπάρχουν εμπόδια για δημιουργία του κατάλληλου κλίματος και των συνθηκών που θα διευκόλυναν την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και του επιχειρηματικού κόσμου. Συγκεκριμένα υπάρχουν φραγμοί για την μεταφορά γνώσης και τεχνολογίας, την εμπορική εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας, ενώ δεν φαίνεται να προσφέρονται σταδιοδρομίες στον τομέα της έρευνας που παρέχουν επαρκή κίνητρα στους ερευνητές να διερευνήσουν τις δυνατότητες της «επιχειρηματικής έρευνας» και τις ευκαιρίες για συνεργασία με τη βιομηχανία.  Η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και σαφήνεια στον τομέα της διανοητικής ιδιοκτησίας στις σχέσεις μεταξύ πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και του επιχειρηματικού κόσμου θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του χρόνου εκτέλεσης των συμβατικών στόχων, στη χρηματική αποτίμηση των επιστημονικών γνώσεων, καθώς και των οικονομικών δυνατοτήτων τους.

               (17)Έχει τεθεί σε εφαρμογή μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την ταχύτερη μείωση των μη αποδοτικών περιουσιακών στοιχείων. Αυτό συνέβαλε στη μείωση της αναλογίας των μη εξυπηρετούμενων δανείων από 17,2 % των ακαθάριστων δανείων στο τέλος του 2016 σε 14,6 % κατά το τρίτο τρίμηνο του 2017. Τα μη εξυπηρετούμενα εταιρικά δάνεια αποτελούν ιδιαίτερη πηγή ανησυχίας, δεδομένου ότι αντιπροσωπεύουν περίπου τα δύο τρίτα του συνολικού αποθέματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων· το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων εταιρικών δανείων παραμένει υψηλό, καθώς φθάνει στο 26,6 % των ακαθάριστων δανείων. Η αντιμετώπιση του προβλήματος των επισφαλών περιουσιακών στοιχείων είναι το κλειδί για την απελευθέρωση της προσφοράς πιστώσεων για νέες επενδύσεις και βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο, οι διαδικασίες για τις αφερέγγυες επιχειρήσεις και οι ισχνές δευτερογενείς αγορές για προβληματικά στοιχεία ενεργητικού εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά εμπόδια για τη μείωση του ποσοστού των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Μολονότι οι αυξήσεις κεφαλαίου, μαζί με τις συνεχιζόμενες προσπάθειες για τη μείωση του κόστους, βελτιώνουν τις προοπτικές του χρηματοπιστωτικού τομέα, η κερδοφορία παραμένει χαμηλή, η έκθεση σε κινδύνους δημόσιου χρέους είναι μεγάλη και τα κεφαλαιακά αποθέματα ασφαλείας είναι περιορισμένα.

               (18)Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση και σε κεφάλαια εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση για την πορτογαλική οικονομία. Η εξασφάλιση σταθερής πρόσβασης στη χρηματοδότηση, ιδίως σε ίδια κεφάλαια, θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι πορτογαλικές επιχειρήσεις, η οποία οξύνεται περαιτέρω από τις πιέσεις απομόχλευσης. Σε σχετικούς όρους, οι εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης παραμένουν περιθωριακές. Τα τελευταία χρόνια, δρομολογήθηκαν νέα προγράμματα και πιστωτικές γραμμές, σε συνδυασμό με περαιτέρω απλουστεύσεις του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, αλλά υπάρχουν ακόμα περιθώρια βελτίωσης. Παράλληλα, αν και εμφανίζουν μείωση, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και εταιρικά χρέη, διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα και η βελτίωση της κατανομής των κεφαλαίων προς πιο παραγωγικές επιχειρήσεις θα ήταν επωφελής για το επενδυτικό περιβάλλον.

               (19)Παρά την πρόοδο στη θέσπιση μέτρων διοικητικής απλούστευσης για οριζόντια θέματα που επηρεάζουν την καθημερινή ζωή των πολιτών και των επιχειρήσεων, τομεακά κανονιστικά και διοικητικά εμπόδια εξακολουθούν να αποτελούν τροχοπέδη για τις επενδύσεις και την αποτελεσματική κατανομή των πόρων. Η αναμόρφωση των διαδικαστικών διαδικασιών με τη συντόμευση των προθεσμιών λήψης αποφάσεων, την κατ’ εξαίρεση μόνο παρέκκλιση από την αρχή της σιωπηρής έγκρισης και την αντικατάσταση των συστημάτων χορήγησης άδειας που απαιτούν την υποβολή πληθώρας εγγράφων από «υπεύθυνες δηλώσεις», αποτελούν απόλυτα αναγκαίες τομεακές μεταρρυθμίσεις προς την κατεύθυνση αυτή. Οι διοικητικές επιβαρύνσεις στον κατασκευαστικό τομέα θα πρέπει να προσαρμοστούν ανάλογα με το πραγματικό κόστος. Ο ανταγωνισμός στις δημόσιες συμβάσεις είναι ακόμη περιορισμένος. Ο αναθεωρημένος κώδικας δημόσιων συμβάσεων έχει ως στόχο να προωθήσει τη διαφάνεια, τον ανταγωνισμό και την καλύτερη διαχείριση των δημόσιων συμβάσεων. Η εφαρμογή των νέων κανόνων θα πρέπει να παρακολουθείται, περιλαμβανομένων των επιπτώσεων των αυστηρότερων κανόνων σχετικά με τη χρήση της απευθείας ανάθεσης. Παρόλο που το πορτογαλικό σύστημα δικαιοσύνης εξακολουθεί να βελτιώνει την αποτελεσματικότητά του, η διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών σε διοικητικά δικαστήρια εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα. Επιπλέον, η διαφθορά και η έλλειψη διαφάνειας εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχίες στις επιχειρήσεις. Ενώ η πρόοδος συνεχίστηκε όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς, οι προσπάθειες βελτίωσης της νοοτροπίας ακεραιότητας στους δημόσιους οργανισμούς δεν έχουν αποδώσει μέχρι στιγμής ικανοποιητικά αποτελέσματα.

               (20)Οι κανονιστικές μεταρρυθμίσεις ήταν περιορισμένες αφότου άρχισε το πρόγραμμα χρηματοδοτικής συνδρομής, καθώς παρατηρήθηκε παύση ή ορισμένες φορές ακόμη και αντιστροφή των μεταρρυθμίσεων που είχαν συμφωνηθεί στο πλαίσιο αυτό. Οι όμιλοι επιχειρήσεων απαγορεύεται να παρέχουν διάφορες επαγγελματικές υπηρεσίες. Οι εσωτερικοί κανονισμοί που διέπουν ορισμένες επαγγελματικές επιχειρηματικές υπηρεσίες, ιδίως τις νομικές υπηρεσίες, είναι λιγότερο φιλόδοξοι από τον νόμο-πλαίσιο σε ορισμένες πτυχές καθοριστικής σημασίας, όπως η νομική μορφή, η κατοχή μετοχικού κεφαλαίου, η διαχείριση, η διαφήμιση και οι πολυτομεακές πρακτικές. Η μεταρρύθμιση της αδειοδότησης και καταχώρισης των παρόχων κατασκευαστικών υπηρεσιών δεν συνοδεύτηκε παρά ελάχιστα από χαλάρωση των ελέγχων για υπηρεσίες εγκατάστασης και ελέγχου κτιρίων.

               (21)Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2018, η Επιτροπή προέβη σε ολοκληρωμένη ανάλυση της οικονομικής πολιτικής της Πορτογαλίας και τη δημοσίευσε στην έκθεση του 2018 για τη χώρα. Επίσης αξιολόγησε το πρόγραμμα σταθερότητας για το 2018 και το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για το 2018, καθώς και τη συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις που είχαν απευθυνθεί προς την Πορτογαλία κατά τα προηγούμενα έτη. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη όχι μόνον τη συνάφειά τους για την άσκηση βιώσιμης δημοσιονομικής και κοινωνικοοικονομικής πολιτικής στην Πορτογαλία, αλλά και τον βαθμό συμμόρφωσής τους με τους κανόνες και τις κατευθύνσεις της Ένωσης, δεδομένης της ανάγκης ενδυνάμωσης της συνολικής οικονομικής διακυβέρνησης της Ένωσης, μέσω της συνεκτίμησης στοιχείων σε ενωσιακό επίπεδο κατά τη διαμόρφωση μελλοντικών εθνικών αποφάσεων.

               (22)Υπό το πρίσμα της αξιολόγησης αυτής, το Συμβούλιο εξέτασε το πρόγραμμα σταθερότητας για το 2018 και η γνώμη
                  10
                του αποτυπώνεται ιδίως στη σύσταση 1 κατωτέρω.

               (23)Υπό το πρίσμα της εμπεριστατωμένης επισκόπησης της Επιτροπής και της παρούσας αξιολόγησης, το Συμβούλιο εξέτασε το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και το πρόγραμμα σταθερότητας. Οι συστάσεις του βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011 αποτυπώνονται στις συστάσεις 1 έως 3 κατωτέρω.

               ΣΥΝΙΣΤΑ στην Πορτογαλία να λάβει μέτρα το 2018 και το 2019 προκειμένου:

               1.Να διασφαλίσει ότι, το 2019, ο ονομαστικός ρυθμός αύξησης των καθαρών πρωτογενών δημόσιων δαπανών δεν θα υπερβεί το 0,7 %, ποσοστό που αντιστοιχεί σε ετήσια διαρθρωτική προσαρμογή ύψους 0,6 % του ΑΕΠ. Να χρησιμοποιήσει τυχόν έκτακτα έσοδα για να επιταχύνει τη μείωση του δείκτη χρέους της γενικής κυβέρνησης. Να ενισχύσει τον έλεγχο των δαπανών, τη σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας και τη δέουσα εγγραφή κονδυλίων στον προϋπολογισμό, ιδίως στον τομέα της υγείας, με έμφαση στη μείωση των καθυστερούμενων οφειλών στα νοσοκομεία. Να βελτιώσει την χρηματοοικονομική βιωσιμότητα των κρατικών επιχειρήσεων, ιδίως με την αύξηση των συνολικών καθαρών εσόδων τους και με τη μείωση του χρέους.

               2.Να αναπτύξει περιβάλλον ευνοϊκό για προσλήψεις με συμβάσεις αορίστου χρόνου, μεταξύ άλλων μέσω της αναθεώρησης του νομικού πλαισίου σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους. Να αυξήσει το επίπεδο δεξιοτήτων των ενηλίκων, περιλαμβανομένου του ψηφιακού γραμματισμού, ενισχύοντας και διευρύνοντας την κάλυψη της κατάρτισης στα προγράμματα απόκτησης νέων προσόντων για ενήλικες. Να βελτιώσει τη διείσδυση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ιδίως στους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας.

               3.Να αυξήσει την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών αφερεγγυότητας και των διαδικασιών είσπραξης και να μειώσει τους φραγμούς στην ανάπτυξη δευτερογενούς αγοράς για μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Να βελτιώσει την πρόσβαση στη χρηματοδότηση για τις επιχειρήσεις. Να μειώσει τη διοικητική επιβάρυνση με τη συντόμευση των διαδικαστικών προθεσμιών, τη μεγαλύτερη χρήση σιωπηρής έγκρισης και τη μείωση των υποχρεώσεων σχετικά με την υποβολή εγγράφων. Να καταργήσει τους συνεχιζόμενους περιορισμούς ρυθμιστικού χαρακτήρα διασφαλίζοντας τη σωστή εφαρμογή του νόμου-πλαισίου για τα υψηλής κατοχύρωσης επαγγέλματα. Να αυξήσει την αποτελεσματικότητα των διοικητικών δικαστηρίων, μεταξύ άλλων με τη μείωση της διάρκειας των διαδικασιών.

               Βρυξέλλες,

                     Για το Συμβούλιο

                     Ο Πρόεδρος

                     (1)

                        ΕΕ L 209 της 2.8.1997, σ. 1.

                     (2)

                        ΕΕ L 306 της 23.11.2011, σ. 25.

                     (3)

                        COM(2018) 421 final.

                     (4)

                        P8_TA(2018)0077 και P8_TA(2018)0078.

                     (5)

                        SWD(2018) 220 final.

                     (6)

                        COM(2018) 120 final.

                     (7)

                        Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 320).

                     (8)

                        COM(2014) 494 final.

                     (9)

                        Οι καθαρές πρωτογενείς δημόσιες δαπάνες αποτελούνται από τις συνολικές δημόσιες δαπάνες εξαιρουμένων των δαπανών για τόκους, των δαπανών για προγράμματα της Ένωσης που αναπληρώνονται στο σύνολό τους από ενωσιακά κονδύλια και των αλλαγών μη διακριτικής ευχέρειας στη χρηματοδότηση των παροχών ανεργίας. Ο εθνικά χρηματοδοτούμενος ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου εξομαλύνεται σε διάστημα τετραετίας. Συνυπολογίζονται τα μέτρα διακριτικής ευχέρειας ή οι αυξήσεις εσόδων που είναι υποχρεωτικές διά νόμου. Έκτακτα μέτρα από πλευράς τόσο εσόδων όσο και δαπανών, συμψηφίζονται.

                     (10)

                        Δυνάμει του άρθρου 5 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου.


               ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
            Βρυξέλλες, 23.5.2018
            COM(2018) 426 final
            Σύσταση για
            ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
            σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Σουηδίας για το 2018και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σύγκλισης της Σουηδίας για το 2018

               Σύσταση για

               ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

               σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Σουηδίας για το 2018

                  και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σύγκλισης της Σουηδίας για το 2018

               ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

               Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 121 παράγραφος 2 και το άρθρο 148 παράγραφος 4,

               Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1997, για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών
                  1
               , και ιδίως το άρθρο 9 παράγραφος 2,

               Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1176/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Νοεμβρίου 2011, σχετικά με την πρόληψη και τη διόρθωση των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών
                  2
               , και ιδίως το άρθρο 6 παράγραφος 1,

               Έχοντας υπόψη τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
                  3
               ,

               Έχοντας υπόψη τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
                  4
               ,

               Έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Απασχόλησης,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής,

               Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

               (1)Στις 22 Νοεμβρίου 2017, η Επιτροπή ενέκρινε την ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης, με την οποία σηματοδοτήθηκε η έναρξη του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2018 σχετικά με τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών. Έλαβε δεόντως υπόψη τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, που διακηρύχθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή στις 17 Νοεμβρίου 2017. Οι προτεραιότητες της ετήσιας επισκόπησης της ανάπτυξης εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 22 Μαρτίου 2018. Στις 22 Νοεμβρίου 2017, βάσει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011, η Επιτροπή ενέκρινε επίσης την έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης, στην οποία η Σουηδία συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών μελών για τα οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί εμπεριστατωμένη επισκόπηση.

               (2)Η έκθεση χώρας του 2018 για τη Σουηδία
                  5
                δημοσιεύτηκε στις 7 Μαρτίου 2018. Στην έκθεση αξιολογήθηκε η πρόοδος της Σουηδίας όσον αφορά την εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων που εκδόθηκαν από το Συμβούλιο στις 11 Ιουλίου 2017, η συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις που είχαν εκδοθεί κατά τα προηγούμενα έτη και η πρόοδος της Σουηδίας ως προς την επίτευξη των εθνικών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Επιπλέον, η έκθεση περιλάμβανε εμπεριστατωμένη επισκόπηση δυνάμει του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύτηκαν επίσης στις 7 Μαρτίου 2018
                  6
               . Με βάση τη σχετική ανάλυση, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Σουηδία παρουσιάζει μακροοικονομικές ανισορροπίες. Ειδικότερα, τα υπερτιμημένα επίπεδα τιμών των κατοικιών, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη αύξηση του χρέους των νοικοκυριών, ενέχουν κινδύνους άτακτης διόρθωσης. Το ήδη υψηλό χρέος των νοικοκυριών παραμένει σε ανοδική πορεία. Οι τιμές των κατοικιών αυξάνονται με ταχύ και σχεδόν αδιάλειπτο ρυθμό εδώ και 20 περίπου έτη. Το τελευταίο τρίμηνο του 2017 καταγράφηκε αρνητική ανάπτυξη. Ωστόσο, σύμφωνα με δείκτες αποτίμησης, οι τιμές των κατοικιών παραμένουν πολύ υψηλές σε σχέση με τα θεμελιώδη μεγέθη. Μολονότι οι τράπεζες διατηρούν, κατά τα φαινόμενα, επαρκή κεφαλαιοποίηση, μια άτακτη διόρθωση θα μπορούσε να επηρεάσει και τον χρηματοπιστωτικό τομέα, λόγω του αυξανόμενου ανοίγματος των τραπεζών σε ενυπόθηκα δάνεια νοικοκυριών. Σε τέτοια περίπτωση, υπάρχει το ενδεχόμενο να υπάρξουν δευτερογενείς επιπτώσεις σε γειτονικές χώρες, δεδομένων των συστημικών χρηματοπιστωτικών αλληλεξαρτήσεων. Κατά τα πρόσφατα έτη ελήφθησαν μέτρα για τη συγκράτηση της μεγέθυνσης του ενυπόθηκου χρέους και την αύξηση της κατασκευής κατοικιών. Ωστόσο, τα μέτρα πολιτικής που έχουν εφαρμοστεί έως τώρα δεν στάθηκαν επαρκή για να αντιμετωπιστεί η υπερτίμηση στον τομέα των κατοικιών, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν βασικά κενά στα μέτρα πολιτικής, ιδίως σε σχέση με τα φορολογικά κίνητρα για την απόκτηση κατοικίας, καθώς και με τη λειτουργία της προσφοράς κατοικιών και της αγοράς ενοικίασης ακινήτων.

               (3)Στις 27 Απριλίου 2018, η Σουηδία υπέβαλε το εθνικό της πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για το 2018 και το πρόγραμμα σύγκλισης για το 2018. Προκειμένου να ληφθεί υπόψη η διασύνδεσή τους, τα δύο προγράμματα αξιολογήθηκαν ταυτοχρόνως.

               (4)Οι σχετικές ειδικές ανά χώρα συστάσεις ελήφθησαν υπόψη κατά τον προγραμματισμό των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων για την περίοδο 2014-2020. Όπως προβλέπεται στο άρθρο 23 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
                  7
               , όπου είναι αναγκαίο για τη στήριξη της εφαρμογής σχετικών συστάσεων του Συμβουλίου, η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από ένα κράτος μέλος να επανεξετάσει και να προτείνει τροποποιήσεις του οικείου συμφώνου εταιρικής σχέσης και των σχετικών προγραμμάτων. Η Επιτροπή έχει παράσχει περαιτέρω λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο θα κάνει χρήση αυτής της διάταξης σε κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την εφαρμογή των μέτρων που συνδέουν την αποτελεσματικότητα των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων με τη χρηστή οικονομική διακυβέρνηση
                  8
               .

               (5)Η Σουηδία υπόκειται επί του παρόντος στο προληπτικό σκέλος του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Σύμφωνα με το πρόγραμμα σύγκλισης του 2018, η κυβέρνηση σχεδιάζει να επιτύχει πλεόνασμα 1,0 % του ΑΕΠ το 2018 και να εξακολουθήσει να τηρεί τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο - διαρθρωτικό έλλειμμα 1 % του ΑΕΠ - καθ' όλη τη διάρκεια του προγράμματος. Σύμφωνα με το πρόγραμμα σύγκλισης για το 2018, ο δείκτης χρέους της γενικής κυβέρνησης ως ποσοστό του ΑΕΠ αναμένεται να υποχωρήσει στο 37,3 % το 2018 και στη συνέχεια να μειωθεί στο 29,0 % το 2021. Η οικονομική ανάπτυξη και τα υγιή δημόσια οικονομικά πρόκειται να είναι οι βασικοί παράγοντες που θα συντελέσουν στη μείωση του δείκτη του χρέους της γενικής κυβέρνησης προς το ΑΕΠ. Το μακροοικονομικό σενάριο στο οποίο στηρίζονται οι εν λόγω δημοσιονομικές προβολές είναι ευλογοφανές. Με βάση τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2018, το διαρθρωτικό ισοζύγιο προβλέπεται να εμφανίσει πλεόνασμα της τάξης του 0,7 % του ΑΕΠ το 2018 και πλεόνασμα της τάξης του 1,0 % του ΑΕΠ το 2019, υπερβαίνοντας έτσι τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο. Με βάση την αξιολόγησή του όσον αφορά το πρόγραμμα σύγκλισης για το 2018 και λαμβανομένων υπόψη των εαρινών προβλέψεων του 2018 της Επιτροπής, το Συμβούλιο είναι της γνώμης ότι η Σουηδία προβλέπεται να συμμορφωθεί με τις διατάξεις του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης το 2018 και το 2019.

               (6)Το χρέος των νοικοκυριών, αν και βρισκόταν σε ήδη υψηλά επίπεδα, εξακολούθησε να αυξάνεται. Το χρέος των νοικοκυριών αυξήθηκε κατά 7,0 % το 2017, φθάνοντας περίπου το 86 % του ΑΕΠ και το 184 % του διαθέσιμου εισοδήματος — μεταξύ των υψηλότερων επιπέδων στην ΕΕ. Αφού μειώθηκε κάπως το 2016, ο μέσος δείκτης του χρέους προς το διαθέσιμο εισόδημα των νέων ενυπόθηκων δανειοληπτών αυξήθηκε εκ νέου το 2017, σε νέο υψηλό ποσοστό 411 %. Η αύξησης του χρέους των νοικοκυριών οφείλεται κυρίως στην αύξηση των ενυπόθηκων δανείων, σε συνδυασμό με τις υψηλές τιμές των ακινήτων και τις διαρθρωτικές στρεβλώσεις που ευνοούν τις επενδύσεις σε χρηματοδοτούμενα με ενυπόθηκα δάνεια ακίνητα. Τα επίπεδα του χρέους είναι άνισα κατανεμημένα εφόσον τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα και τα νέα νοικοκυριά έχουν επιβαρυνθεί με ιδιαίτερα υψηλά χρέη σε σχέση με τα εισοδήματά τους. Η Σουηδία έχει εφαρμόσει διάφορα μακροπροληπτικά μέτρα κατά τα τελευταία έτη. Τα μέτρα που ελήφθησαν περιλαμβάνουν τον καθορισμό ορίων δανείου-αξίας, την προσαρμογή των κατώτατων ορίων συντελεστή στάθμισης των τραπεζών και την καθιέρωση ενός κανόνα τυπικής αποπληρωμής ενυπόθηκων δανείων τον Ιούνιο του 2016. Τον Μάρτιο του 2018 άρχισε να ισχύει μια νέα ενισχυμένη απαίτηση αποπληρωμής ενυπόθηκων δανείων για υποθήκες με υψηλό δείκτη χρέους-εισοδήματος. Η Σουηδία έχει επίσης εκδώσει νομοθεσία για την ενίσχυση της νομικής εντολής της αρχής μακροπροληπτικής εποπτείας (Finansinspektionen). Η νέα εντολή είναι λειτουργική από τον Φεβρουάριο του 2018, οπότε η αρχή έχει τη δυνατότητα να ανταποκρίνεται πιο έγκαιρα λαμβάνοντας ευρύτερο φάσμα μέτρων για την αντιμετώπιση των κινδύνων που συνδέονται με την αυξανόμενη δανειακή επιβάρυνση των νοικοκυριών. Τα μέτρα μακροπροληπτικής πολιτικής που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής είχαν περιορισμένο αντίκτυπο στην αύξηση του ενυπόθηκου δανεισμού. Ο σταδιακός περιορισμός της φορολογικής έκπτωσης των πληρωμών τόκων ενυπόθηκων δανείων ή η αύξηση των περιοδικών φόρων ακίνητης περιουσίας θα βοηθούσε να καμφθεί η αύξηση του χρέους των νοικοκυριών, αλλά η κυβέρνηση δεν έχει σημειώσει καμία πρόοδο στο θέμα αυτό.

               (7)Το 2017, η οικονομία της Σουηδίας σημείωσε σημαντική ανάπτυξη κατά περίπου 2,4 %, που τροφοδοτήθηκε από την ισχυρή εγχώρια ζήτηση. Οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 6,0 % (σε ετήσια βάση) χάρη στην ιδιαίτερα σημαντική συμβολή των επενδύσεων σε ακίνητα κατά τα πρώτα τρία τρίμηνα. Παρά την απότομη αύξηση τα τελευταία χρόνια των νέων κατασκευών, εξακολουθεί να υφίσταται ανεπάρκεια προσφοράς, ιδίως οικονομικά προσιτών κατοικιών γύρω από τις μεγάλες πόλεις. Η έλλειψη διαθέσιμων και οικονομικά προσιτών κατοικιών μπορεί επίσης να περιορίσει την κινητικότητα των εργαζομένων και την αποτελεσματική ένταξη των μεταναστών στην αγορά εργασίας και να συμβάλει στην ανισότητα μεταξύ των γενεών.

               (8)Μετά από δύο δεκαετίες απότομης ανόδου των τιμών των κατοικιών, η αγορά ακινήτων σημείωσε σταδιακή μείωση από το φθινόπωρο του 2017, αλλά οι τιμές παραμένουν πάνω από τα θεμελιώδη μεγέθη. Στους βασικούς παράγοντες περιλαμβάνονται τα φορολογικά κίνητρα που ευνοούν την ιδιόκτητη κατοικία και τα ενυπόθηκα χρέη, καθώς και οι χαλαροί όροι δανεισμού σε συνδυασμό με τα ακόμη σχετικά χαμηλά επιτόκια αποπληρωμής ενυπόθηκων δανείων. Επιπλέον, η έλλειψη στέγης συνδέεται με διαρθρωτικές ανεπάρκειες, μεταξύ των οποίων ο περιορισμένος ανταγωνισμός στον κατασκευαστικό τομέα λόγω των εμποδίων εισόδου στην αγορά για τις μικρές και ξένες εταιρείες, καθώς και η ικανότητα των μεγάλων κατασκευαστών να ελέγχουν τους έγγειους πόρους. Υπάρχουν επίσης εμπόδια στην αποτελεσματική χρήση του υφιστάμενου αποθέματος κατοικιών. Στην αγορά ενοικίασης ακινήτων, ενοίκια σε τιμές χαμηλότερες από αυτές της αγοράς δημιουργούν φαινόμενα εγκλωβισμού και άνισης μεταχείρισης μεταξύ των «εντός» και των «εκτός». Στην αγορά της ιδιοκατοίκησης οι φόροι κεφαλαιουχικών κερδών μειώνουν την κινητικότητα των ιδιοκτητών ακινήτων. Οι σουηδικές αρχές συνεχίζουν να υλοποιούν σταδιακά το σχέδιο 22 σημείων για την αύξηση της κατασκευής κατοικιών και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της αγοράς κατοικιών. Ωστόσο, δεν έχουν ληφθεί σημαντικά μέτρα πολιτικής για την καθιέρωση μεγαλύτερης ευελιξίας στον καθορισμό των τιμών των ενοικίων ή για την αναθεώρηση του σχεδιασμού του φόρου κεφαλαιουχικών κερδών.

               (9)Η προηγμένη οικονομία χρειάζεται εργαζομένους με υψηλές δεξιότητες και αντίστοιχες ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό εμφανίζονται σε τομείς όπως ο κατασκευαστικός τομέας, η εκπαίδευση, η υγεία, οι επιστήμες, η μηχανική και οι τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών. Στο πλαίσιο αυτό, εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις, όπως η ένταξη των ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών, ιδίως των γυναικών, στην αγορά εργασίας. Το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών που έχουν γεννηθεί εκτός ΕΕ είναι σημαντικά χαμηλότερο από το σύνολο του πληθυσμού. Οι διαφορές εκπαιδευτικών επιδόσεων μεταξύ μαθητών από διαφορετικές κοινωνικοοικονομικές καταβολές διευρύνονται. Η ένταξη των νεοαφιχθέντων μεταναστών μαθητών στο εκπαιδευτικό σύστημα απαιτεί στενή παρακολούθηση, όπως και η αυξανόμενη έλλειψη εκπαιδευτικών.

               (10)Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2018 η Επιτροπή προέβη σε ολοκληρωμένη ανάλυση της οικονομικής πολιτικής της Σουηδίας και τη δημοσίευσε στην έκθεση του 2018 για τη χώρα. Επίσης, αξιολόγησε το πρόγραμμα σύγκλισης 2018 και το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων 2018, καθώς και τη συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις που είχαν απευθυνθεί προς τη Σουηδία κατά τα προηγούμενα έτη. Έλαβε υπόψη όχι μόνον τη συνάφειά τους για την άσκηση βιώσιμης δημοσιονομικής και κοινωνικοοικονομικής πολιτικής στη Σουηδία, αλλά και τη συμμόρφωσή τους με τους κανόνες και τις κατευθύνσεις της Ένωσης, δεδομένης της ανάγκης ενδυνάμωσης της συνολικής οικονομικής διακυβέρνησης της Ένωσης, μέσω της συνεκτίμησης στοιχείων σε ενωσιακό επίπεδο κατά τη διαμόρφωση μελλοντικών εθνικών αποφάσεων.

               (11)Υπό το πρίσμα της αξιολόγησης αυτής, το Συμβούλιο εξέτασε το πρόγραμμα σύγκλισης για το 2018 και είναι της γνώμης
                  9
                ότι η Σουηδία αναμένεται να συμμορφωθεί με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

               (12)Υπό το πρίσμα της εμπεριστατωμένης επισκόπησης της Επιτροπής και της εν λόγω αξιολόγησης, το Συμβούλιο εξέτασε το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και το πρόγραμμα σύγκλισης. Οι συστάσεις του βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011 αποτυπώνονται κατωτέρω στη σύσταση 1.

               ΣΥΝΙΣΤΑ στη Σουηδία να λάβει μέτρα το 2018 και το 2019 προκειμένου:

               1.Να αντιμετωπίσει τους κινδύνους που σχετίζονται με την υψηλή δανειακή επιβάρυνση των νοικοκυριών, με σταδιακή μείωση της φορολογικής έκπτωσης των πληρωμών τόκων ενυπόθηκων δανείων ή αυξάνοντας τους περιοδικούς φόρους ακίνητης περιουσίας. Να προωθήσει την κατασκευή κατοικιών όπου οι ελλείψεις είναι οι πλέον πιεστικές, ιδίως αίροντας τα διαρθρωτικά εμπόδια για τις οικοδομές, και να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της αγοράς κατοικιών, μεταξύ άλλων με την καθιέρωση μεγαλύτερης ευελιξίας κατά τον καθορισμό των τιμών των ενοικίων και με την αναθεώρηση του σχεδιασμού του φόρου κεφαλαιουχικών κερδών.

               Βρυξέλλες,

                     Για το Συμβούλιο

                     Ο Πρόεδρος

                     (1)

                        ΕΕ L 209 της 2.8.1997, σ. 1.

                     (2)

                        ΕΕ L 306 της 23.11.2011, σ. 25.

                     (3)

                        COM(2018) 426 final.

                     (4)

                        P8_TA(2018)0077 και P8_TA(2018)0078.

                     (5)

                        SWD(2018) 225 final.

                     (6)

                        COM(2018) 120 final.

                     (7)

                        Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 320).

                     (8)

                        COM(2014) 494 final.

                     (9)

                        Δυνάμει του άρθρου 5 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου.


               ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
            Βρυξέλλες,23.5.2018
            COM(2018) 412 final
            Σύσταση για
            ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
            σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Κύπρου για το 2018και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σταθερότητας της Κύπρου για το 2018

               Σύσταση για

               ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

               σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Κύπρου για το 2018

                  και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σταθερότητας της Κύπρου για το 2018

               ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

               Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 121 παράγραφος 2 και το άρθρο 148 παράγραφος 4,

               Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1997, για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών
                  1
               , και ιδίως το άρθρο 5 παράγραφος 2,

               Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1176/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Νοεμβρίου 2011, σχετικά με την πρόληψη και τη διόρθωση των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών
                  2
               , και ιδίως το άρθρο 6 παράγραφος 1,

               Έχοντας υπόψη τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
                  3
               ,

               Έχοντας υπόψη τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
                  4
               ,

               Έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Απασχόλησης,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής,

               Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

               (1)Στις 22 Νοεμβρίου 2017, η Επιτροπή ενέκρινε την ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης, με την οποία σηματοδοτήθηκε η έναρξη του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2018 σχετικά με τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών. Έλαβε δεόντως υπόψη τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, που διακηρύχθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή στις 17 Νοεμβρίου 2017. Οι προτεραιότητες της ετήσιας επισκόπησης της ανάπτυξης εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 22 Μαρτίου 2018. Στις 22 Νοεμβρίου 2017, βάσει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011, η Επιτροπή ενέκρινε επίσης την έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης, στην οποία η Κύπρος συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών μελών για τα οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί εμπεριστατωμένη επισκόπηση. Την ίδια ημέρα η Επιτροπή εξέδωσε επίσης σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ. Η σύσταση αυτή εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 22 Μαρτίου 2018. Στις 14 Μαΐου 2018, το Συμβούλιο εξέδωσε τη σύσταση για την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ («σύσταση για τη ζώνη του ευρώ»).

               (2)Ως κράτος μέλος με νόμισμα το ευρώ και λαμβανομένης υπόψη της στενής διασύνδεσης των οικονομιών της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, η Κύπρος θα πρέπει να διασφαλίσει την πλήρη και έγκαιρη εφαρμογή της σύστασης σχετικά με την οικονομική πολιτική για τη ζώνη του ευρώ, όπως αντικατοπτρίζεται στις κατωτέρω συστάσεις 1, 3 και 5.

               (3)Η έκθεση χώρας του 2018 για την Κύπρο
                  5
                δημοσιεύτηκε στις 7 Μαρτίου 2018. Στην έκθεση αξιολογήθηκε η πρόοδος της Κύπρου όσον αφορά την εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων που εκδόθηκαν από το Συμβούλιο στις 11 Ιουλίου 2017, η συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις που είχαν εκδοθεί κατά τα προηγούμενα έτη και η πρόοδος της Κύπρου ως προς την επίτευξη των εθνικών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Επιπλέον, περιλάμβανε εμπεριστατωμένη επισκόπηση δυνάμει του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν επίσης στις 7 Μαρτίου 2018
                  6
               . Από την ανάλυσή της, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Κύπρος εμφανίζει υπερβολικές μακροοικονομικές ανισορροπίες. Ειδικότερα, η χώρα είναι σημαντικό να αντιμετωπίσει τη μεγάλη σώρευση ανισορροπιών με τη μορφή υπερβολικού ιδιωτικού, δημόσιου και εξωτερικού χρέους, και το υψηλό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

               (4)Η Κύπρος υπέβαλε το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για το 2018 στις 19 Απριλίου 2018 και το πρόγραμμα σταθερότητας για το 2018 στις 30 Απριλίου 2018. Προκειμένου να ληφθεί υπόψη η διασύνδεσή τους, τα δύο προγράμματα αξιολογήθηκαν ταυτοχρόνως.

               (5)Οι σχετικές ειδικές ανά χώρα συστάσεις ελήφθησαν υπόψη κατά τον προγραμματισμό των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων για την περίοδο 2014-2020. Όπως προβλέπεται στο άρθρο 23 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
                  7
               , όπου είναι αναγκαίο για τη στήριξη της εφαρμογής σχετικών συστάσεων του Συμβουλίου, η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από ένα κράτος μέλος να επανεξετάσει και να προτείνει τροποποιήσεις του οικείου συμφώνου εταιρικής σχέσης και των σχετικών προγραμμάτων. Η Επιτροπή έχει παράσχει περαιτέρω λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο θα κάνει χρήση αυτής της διάταξης σε κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την εφαρμογή των μέτρων που συνδέουν την αποτελεσματικότητα των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων με τη χρηστή οικονομική διακυβέρνηση
                  8
               .

               (6)Η Κύπρος επί του παρόντος υπάγεται στο προληπτικό σκέλος του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και υπόκειται στον κανόνα για το χρέος. Στο πρόγραμμα σταθερότητας του 2018, η κυβέρνηση θέτει ως στόχο την επίτευξη δημοσιονομικού πλεονάσματος σε ονομαστικούς όρους ύψους 1,7 % του ΑΕΠ το 2018 και ελαφρά χαμηλότερου του 2,0 % του ΑΕΠ κατά την περίοδο που καλύπτει το πρόγραμμα. Ο μεσοπρόθεσμος δημοσιονομικός στόχος, με τη μορφή ισοσκελισμένης δημοσιονομικής θέσης σε διαρθρωτικούς όρους, έχει προγραμματιστεί να επιτευχθεί στη διάρκεια της περιόδου 2018-2021. Έπειτα από τη μείωσή του σε περίπου 97,5 % του ΑΕΠ το 2017, ο δείκτης χρέους της γενικής κυβέρνησης προς το ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί σε 105,6 % το 2018, ενώ στη συνέχεια προβλέπεται να εμφανίσει σταθερή μείωση, υποχωρώντας σε 88 % μέχρι το 2021, σύμφωνα με το πρόγραμμα σταθερότητας του 2018. Το μακροοικονομικό σενάριο στο οποίο στηρίζονται οι εν λόγω δημοσιονομικές προβλέψεις είναι ευλογοφανές. Οι κίνδυνοι που συνδέονται με τις μακροοικονομικές παραδοχές που παρουσιάζονται στο πρόγραμμα σταθερότητας αφορούν το ενδεχόμενο αρνητικών εξελίξεων, συνδέονται δε κυρίως με το μεγάλο απόθεμα μη εξυπηρετούμενων δανείων στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

               (7)Στις 11 Ιουλίου 2017, το Συμβούλιο συνέστησε στην Κύπρο να διατηρήσει τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο το 2018. Αυτό συνάδει με μέγιστο ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών πρωτογενών δημόσιων δαπανών
                  9
                ύψους 1,9 % το 2018, ποσοστό που αντιστοιχεί σε επιτρεπόμενη επιδείνωση του διαρθρωτικού ισοζυγίου κατά 0,4 % του ΑΕΠ. Με βάση τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2018, το διαρθρωτικό ισοζύγιο προβλέπεται να εμφανίσει πλεόνασμα της τάξης του 0,8 % του ΑΕΠ το 2018 και 0,5 % του ΑΕΠ το 2019, υπερβαίνοντας έτσι τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο. Η Κύπρος προβλέπεται να συμμορφωθεί με τον μεταβατικό κανόνα για το χρέος το 2018 και τον κανόνα για το χρέος το 2019. Συνολικά, το Συμβούλιο είναι της γνώμης ότι η Κύπρος προβλέπεται να συμμορφωθεί με τις διατάξεις του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης το 2018 και το 2019. Ταυτόχρονα, οι εξελίξεις των δαπανών θα πρέπει να παρακολουθούνται προσεκτικά, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, ιδίως ενόψει πιθανών μελλοντικών κινδύνων για την ευρωστία των εσόδων.

               (8)Παρά τις πρόσφατες προσπάθειες στους τομείς των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, της ποιότητας των κανονιστικών ρυθμίσεων και της κινητικότητας του προσωπικού, η αναποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση και έχει αντίκτυπο στο επιχειρηματικό περιβάλλον. Εξακολουθούν να είναι σε εκκρεμότητα οι βασικές νομοθετικές προτάσεις που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για νομοσχέδια σχετικά με τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι αδυναμίες που υπάρχουν στο πλαίσιο διακυβέρνησης για τις κρατικές οντότητες θα μπορούσαν να διευκολύνουν τη δημιουργία υπό αίρεση υποχρεώσεων του δημοσίου και να υπονομεύσουν την επενδυτική ικανότητα σε βασικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, όπως οι τηλεπικοινωνίες και η ενέργεια. Η συγκράτηση του μισθολογικού κόστους στον δημόσιο τομέα έχει επισημανθεί ως σημαντική συνιστώσα της δημοσιονομικής εξυγίανσης στην Κύπρο. Ωστόσο, η ισχύουσα συλλογική σύμβαση η οποία περιορίζει την αύξηση των μισθών στον δημόσιο τομέα λήγει το 2018 και εξακολουθεί να μην υπάρχει μια μονιμότερη λύση.

               (9)Στα τέλη Δεκεμβρίου του 2017 εγκρίθηκε μια εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση της διαφθοράς και ψηφίστηκε το σχετικό σχέδιο δράσης. Ο υφιστάμενος φορέας καταπολέμησης της διαφθοράς εξακολουθεί να μη διαθέτει επαρκείς πόρους, αλλά η κυβέρνηση μελετά τη δημιουργία ενός νέου ανεξάρτητου οργανισμού. Διάφορες νομοθετικές πρωτοβουλίες, όπως τα σχέδια νόμων για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, τις ομάδες συμφερόντων και τη δήλωση περιουσιακών στοιχείων, είναι επί του παρόντος υπό κοινοβουλευτικό έλεγχο και, εφόσον εγκριθούν, θα συμβάλουν επίσης στην ενίσχυση του εθνικού πλαισίου καταπολέμησης της διαφθοράς.

               (10)Όπως αναφέρεται στη σύσταση του 2018 για τη ζώνη του ευρώ, η καταπολέμηση των στρατηγικών επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού είναι ζωτικής σημασίας για την αποφυγή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων, τη δίκαιη μεταχείριση των φορολογουμένων και την προστασία των δημόσιων οικονομικών. Οι δευτερογενείς επιπτώσεις των στρατηγικών επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού μεταξύ των κρατών μελών καθιστούν αναγκαία την ανάληψη συντονισμένων ενεργειών σε επίπεδο εθνικών πολιτικών για τη συμπλήρωση της νομοθεσίας της ΕΕ. Τα υψηλά επίπεδα των πληρωμών μερισμάτων και τόκων (σε σχέση με το ΑΕΠ) εξακολουθούν να υποδηλώνουν ότι οι φορολογικοί κανόνες της Κύπρου χρησιμοποιούνται από εταιρείες που επιδίδονται σε επιθετικό φορολογικό σχεδιασμό. Η μη παρακράτηση φόρου στην πηγή επί εξερχόμενων (δηλ. από κατοίκους της ΕΕ σε κατοίκους τρίτων χωρών) πληρωμών μερισμάτων, τόκων και, σε πολλές περιπτώσεις, δικαιωμάτων από εταιρείες με έδρα στην Κύπρο προς κατοίκους τρίτων χωρών μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την πλήρη αποφυγή των φόρων επί αυτών των πληρωμών, εάν δεν υπόκεινται σε φορολογία ούτε στη δικαιοδοσία του αποδέκτη τους. Η απουσία αυτών των φόρων, σε συνδυασμό με τους κανόνες περί φορολογικής κατοικίας των νομικών προσώπων, ενδέχεται να συνεχίσει να διευκολύνει τον επιθετικό φορολογικό σχεδιασμό. Τα καθεστώτα έκπτωσης πλασματικών τόκων, καίτοι συμβάλλουν στη μείωση της μεροληπτικής μεταχείρισης μεταξύ χρεωστικών τίτλων και ιδίων κεφαλαίων, μπορεί να χρησιμοποιούνται και για σκοπούς φοροαποφυγής, εάν δεν υπάρχουν αποτελεσματικοί αντικαταχρηστικοί κανόνες. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τα πρόσφατα θετικά μέτρα που εξαγγέλθηκαν ή θεσπίστηκαν (δηλ. την εξαγγελθείσα αναθεώρηση των κανόνων περί φορολογικής κατοικίας νομικών προσώπων, τις σχεδιαζόμενες αλλαγές των διατάξεων περί ενδοομιλικής τιμολόγησης). Με βάση πρόσφατες ανταλλαγές απόψεων, η Επιτροπή θα συνεχίσει τον εποικοδομητικό διάλογο για την καταπολέμηση των στρατηγικών επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού των φορολογουμένων.

               (11)Οι αναποτελεσματικότητες του δικαστικού συστήματος εξακολουθούν να επηρεάζουν την ταχεία εκδίκαση των αστικών και εμπορικών υποθέσεων. Οι επαχθείς αστικές διαδικασίες και η ανεπαρκής εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων αποθαρρύνουν τις τράπεζες να χρησιμοποιούν τα πλαίσια αφερεγγυότητας και εκποιήσεων ώστε να μειώσουν τον όγκο των μη εξυπηρετούμενων δανείων τους. Έχει ξεκινήσει μια σειρά μεταρρυθμίσεων για την αντιμετώπιση των πλέον κρίσιμων προβλημάτων στο σύστημα απονομής της δικαιοσύνης, ιδίως της περιορισμένης ψηφιοποίησης των δικαστηρίων και της έλλειψης δια βίου κατάρτισης για δικαστές.

               (12)Η χρήση των νέων πλαισίων αφερεγγυότητας και εκποιήσεων παραμένει περιορισμένη, πράγμα που υπονομεύει τις προσπάθειες για τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Συγκροτήθηκε μια ομάδα εργασίας ενδιαφερόμενων φορέων προκειμένου να εξετάσει την εφαρμογή και τις επιδόσεις των πλαισίων. Λήφθηκαν ορισμένα διοικητικά μέτρα για τη μείωση των καθυστερήσεων στην έκδοση τίτλων ιδιοκτησίας. Ωστόσο, ο όγκος καθυστερήσεων συνεχίζει να είναι μεγάλος και εξακολουθεί να μην έχει δοθεί διαρθρωτική λύση για την αντιμετώπιση των ανεπαρκειών του συστήματος συναλλαγών επί ακινήτων (δηλαδή έκδοση και μεταβίβαση τίτλων ιδιοκτησίας).

               (13)Το υψηλό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων δανείων παραμένει η βασική αδυναμία του τραπεζικού τομέα και επηρεάζει την προσφορά πιστώσεων. Οι τράπεζες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια κατά την άσκηση των αξιώσεών τους έναντι υπερήμερων οφειλετών και η ελλιπής πειθαρχία στην αποπληρωμή εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα. Κατά τη διάρκεια του 2017, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια μειώθηκαν, αν και με άνισο τρόπο μεταξύ των τραπεζών, ως αποτέλεσμα της αναδιάρθρωσης του χρέους μέσω διαγραφών χρέους και συμφωνιών ανταλλαγής χρέους με περιουσιακά στοιχεία. Εξακολουθούν να υπάρχουν αβεβαιότητες ως προς τη βιωσιμότητα των μεθοδεύσεων των τραπεζών για τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, δεδομένου ότι οι νέες υπερημερίες και αναδιαρθρώσεις δανείων παραμένουν σε υψηλά επίπεδα και αυξάνεται η άμεση έκθεση των τραπεζών στην αγορά ακινήτων. Αυτοί οι παράγοντες υπογραμμίζουν την ανάγκη για ταχεία εφαρμογή μιας πιο ολοκληρωμένης στρατηγικής για την επιτάχυνση της εξυγίανσης των ισολογισμών των τραπεζών, με τη δέουσα προσοχή στις κοινωνικές επιπτώσεις για τις ευάλωτες ομάδες και με προσεκτικό σχεδιασμό κινήτρων για την ενίσχυση της πειθαρχίας στην αποπληρωμή. Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής, θεωρείται αναγκαία η τροποποίηση της νομοθεσίας για να καταστεί δυνατή η αποτελεσματική εκτέλεση των απαιτήσεων και να διευκολυνθεί η πώληση δανείων, μεταξύ άλλων όσον αφορά την προστασία των δανειοληπτών και την καθιέρωση ηλεκτρονικών πλειστηριασμών. Επιπλέον, η διακυβέρνηση και η διοικητική ικανότητα της εποπτείας των ασφαλιστικών και των συνταξιοδοτικών ταμείων παραμένει ανεπαρκής. Η κυβέρνηση προτίθεται να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις για την αντιμετώπιση του θέματος αυτού εντός του 2018.

               (14)Η υλοποίηση του σχεδίου δράσης για την ανάπτυξη είχε ως αποτέλεσμα κάποια πρόοδο στους τομείς των στρατηγικών επενδύσεων, της επιχειρηματικότητας και της βελτίωσης της νομοθεσίας. Ωστόσο, άλλες σημαντικές μεταρρυθμίσεις έχουν τελματώσει, και συγκεκριμένα η χορήγηση αδειών για την έγκριση επενδυτικών σχεδίων. Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση έχει βελτιωθεί, χάρη σε ορισμένες βελτιώσεις όσον αφορά τις απαιτήσεις εξασφαλίσεων, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πρόβλημα, ιδίως για τις μικρές επιχειρήσεις. Τα μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης βασίζονται κυρίως σε επιχορηγήσεις. Οι εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης, όπως τα επιχειρηματικά κεφάλαια, η χρηματοδότηση με μέσα μετοχικού κεφαλαίου ή η συμμετοχική χρηματοδότηση, παραμένουν περιθωριακές για τις κυπριακές επιχειρήσεις. Οι προσπάθειες ιδιωτικοποίησης με στόχο την προσέλκυση ξένων επενδύσεων για την ενίσχυση της παραγωγικότητας, έχουν σε πολλές περιπτώσεις ανασταλεί και λίγα μόνο προγράμματα ιδιωτικοποιήσεων προχωρούν σταδιακά (π.χ. λιμένας της Λάρνακας).

               (15)Η απασχόληση σημειώνει αύξηση και η ανεργία υποχωρεί με ταχείς ρυθμούς, μολονότι παραμένει σε υψηλά επίπεδα μεταξύ των νέων και των μακροχρόνια ανέργων. Συνεχίζονται οι προσπάθειες για τη βελτίωση της διοικητικής ικανότητας των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης. Πάντως, η παροχή υπηρεσιών στους εργοδότες, η κατηγοριοποίηση των πελατών, η εξατομικευμένη καθοδήγηση και ενεργοποίηση, μεταξύ άλλων και για τους αποδέκτες ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση. Το ποσοστό των νέων (15-24 ετών) εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης παραμένει από τα υψηλότερα στην ΕΕ. Τα μέτρα για την προσέγγιση των νέων και την έγκαιρη και την κατάλληλα προσαρμοσμένη παροχή βοήθειας σε αυτούς είναι περιορισμένα, όπως επιβεβαιώνεται από τους χαμηλούς αριθμούς στα αντίστοιχα συστήματα ενεργοποίησης.

               (16)Ο εκσυγχρονισμός του εκπαιδευτικού τομέα έχει προχωρήσει, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις. Στις πρόσφατες θετικές εξελίξεις περιλαμβάνεται η διεξοδική αναθεώρηση των σχολικών προγραμμάτων και η εφαρμογή ενός νέου συστήματος διορισμού για τους εκπαιδευτικούς. Οι εκπαιδευτικές δαπάνες της Κύπρου είναι υψηλότερες από τον μέσο όρο της ΕΕ, γεγονός που καταδεικνύει την ισχυρή προσήλωση της χώρας στον στόχο της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της διά βίου μάθησης. Ωστόσο, οι εκπαιδευτικές επιδόσεις παραμένουν ανεπαρκείς και η πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου, αν και βρίσκεται πολύ κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ, έχει αυξηθεί σημαντικά. Η συμμετοχή στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση είναι χαμηλή, η μεταρρύθμιση του συστήματος αξιολόγησης των εκπαιδευτικών παραμένει σε εκκρεμότητα, ενώ μεγάλο ποσοστό αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης εξακολουθεί να εργάζεται σε επαγγέλματα που δεν απαιτούν πανεπιστημιακό πτυχίο.

               (17)Η Κύπρος σημείωσε σημαντική πρόοδο στον τομέα του συστήματος υγείας με τη θέσπιση νομοθεσίας για τη δημιουργία του νέου Εθνικού Συστήματος Υγείας. Το νέο σύστημα αποσκοπεί στη βελτίωση της πρόσβασης, στην καθολική ιατροφαρμακευτική κάλυψη, τη μείωση του επιπέδου των άμεσων πληρωμών από τους ασθενείς και την αύξηση της αποδοτικότητας της παρεχόμενης περίθαλψης στον δημόσιο τομέα. Πριν το σύστημα καταστεί πλήρως λειτουργικό το 2020, υπάρχουν μείζονες προκλήσεις υλοποίησης και επενδυτικές ανάγκες. Πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες για την αποτροπή ενδεχόμενων υπερβάσεων του κόστους, τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των παρόχων υπηρεσιών υγείας, συμπεριλαμβανομένης της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, την καθιέρωση ηλεκτρονικών υπηρεσιών στον τομέα της υγείας και τη δημιουργία ενός Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων. Το επίπεδο των παροχών μακροχρόνιας περίθαλψης είναι χαμηλό και εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.

               (18)Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2018, η Επιτροπή προέβη σε ολοκληρωμένη ανάλυση της οικονομικής πολιτικής της Κύπρου και τη δημοσίευσε στην έκθεση του 2018 για τη χώρα. Επίσης αξιολόγησε το πρόγραμμα σταθερότητας για το 2018 και το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για το 2018, καθώς και τη συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις που είχαν απευθυνθεί προς την Κύπρο κατά τα προηγούμενα έτη. Έλαβε υπόψη όχι μόνον τη συνάφειά τους για την άσκηση βιώσιμης δημοσιονομικής και κοινωνικοοικονομικής πολιτικής στην Κύπρο, αλλά και τη συμμόρφωσή τους με τους κανόνες και τις κατευθύνσεις της Ένωσης, δεδομένης της ανάγκης ενδυνάμωσης της συνολικής οικονομικής διακυβέρνησης της Ένωσης, μέσω της συνεκτίμησης στοιχείων σε ενωσιακό επίπεδο κατά τη διαμόρφωση μελλοντικών εθνικών αποφάσεων.

               (19)Υπό το πρίσμα της αξιολόγησης αυτής, το Συμβούλιο εξέτασε το πρόγραμμα σταθερότητας για το 2018 και είναι της γνώμης ότι η Κύπρος αναμένεται να συμμορφωθεί με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

               (20)Υπό το πρίσμα της εμπεριστατωμένης επισκόπησης της Επιτροπής και της παρούσας αξιολόγησης, το Συμβούλιο εξέτασε το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και το πρόγραμμα σταθερότητας. Οι συστάσεις του βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011 αποτυπώνονται στις συστάσεις 1 έως 5 κατωτέρω.

               ΣΥΝΙΣΤΑ στην Κύπρο να λάβει μέτρα το 2018 και το 2019 προκειμένου:

               1.Να εγκρίνει βασικές νομοθετικές μεταρρυθμίσεις με σκοπό τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα, ιδίως όσον αφορά τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, καθώς και τη διακυβέρνηση των κρατικών οντοτήτων και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης.

               2.Να εντείνει τις προσπάθειες για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δικαστικού συστήματος μέσω της επανεξέτασης των αστικών διαδικασιών, τη μεγαλύτερη εξειδίκευση των δικαστηρίων και τη δημιουργία ενός πλήρως λειτουργικού συστήματος «ηλεκτρονικής δικαιοσύνης». Να λάβει μέτρα για την πλήρη εφαρμογή των πλαισίων αφερεγγυότητας και εκποιήσεων και να διασφαλίσει αξιόπιστα και ταχύρρυθμα συστήματα για την έκδοση τίτλων ιδιοκτησίας και τη μεταβίβαση των δικαιωμάτων κυριότητας ακίνητης περιουσίας.

               3.Να επιταχύνει τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων με την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής, που θα περιλαμβάνει και τροποποιήσεις της νομοθεσίας ώστε να καταστεί δυνατή η αποτελεσματική εκτέλεση των απαιτήσεων και να διευκολυνθεί η πώληση δανείων. Να ενοποιήσει και να ενισχύσει την εποπτεία των ασφαλιστικών εταιρειών και των συνταξιοδοτικών ταμείων.

               4.Να δώσει προτεραιότητα στην υλοποίηση των βασικών στοιχείων του σχεδίου δράσης για την ανάπτυξη, ιδίως διευκολύνοντας την επίσπευση των στρατηγικών επενδύσεων, και να λάβει πρόσθετα μέτρα για τη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Να βελτιώσει την απόδοση των κρατικών επιχειρήσεων, μεταξύ άλλων με τη συνέχιση της εφαρμογής των προγραμμάτων ιδιωτικοποίησης.

               5.Να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην αύξηση της ικανότητας και της αποτελεσματικότητας των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης και να ενισχύσει την προσέγγιση και τη στήριξη της ενεργοποίησης των νέων που βρίσκονται εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης. Να ολοκληρώσει τη μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος και του συστήματος κατάρτισης, περιλαμβανομένης της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών και δράσεων για την ενίσχυση των ικανοτήτων στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Να λάβει μέτρα ώστε να εξασφαλίσει ότι το Εθνικό Σύστημα Υγείας θα καταστεί πλήρως λειτουργικό το 2020, όπως είχε σχεδιαστεί.

               Βρυξέλλες,

                     Για το Συμβούλιο

                     Ο Πρόεδρος

                     (1)

                        ΕΕ L 209 της 2.8.1997, σ. 1.

                     (2)

                        ΕΕ L 306 της 23.11.2011, σ. 25.

                     (3)

                        COM (2018) 412 final.

                     (4)

                        P8_TA(2018)0077 και P8_TA(2018)0078.

                     (5)

                        SWD(2018) 211 final.

                     (6)

                        COM(2018) 120 final.

                     (7)

                        Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 320).

                     (8)

                        COM(2014) 494 final.

                     (9)

                        Οι καθαρές πρωτογενείς δημόσιες δαπάνες αποτελούνται από τις συνολικές δημόσιες δαπάνες εξαιρουμένων των δαπανών για τόκους, των δαπανών για προγράμματα της Ένωσης που αναπληρώνονται στο σύνολό τους από ενωσιακά κονδύλια και των αλλαγών μη διακριτικής ευχέρειας στη χρηματοδότηση των παροχών ανεργίας. Ο εθνικά χρηματοδοτούμενος ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου εξομαλύνεται σε διάστημα τετραετίας. Συνυπολογίζονται τα μέτρα διακριτικής ευχέρειας ή οι αυξήσεις εσόδων που είναι υποχρεωτικές διά νόμου. Τα έκτακτα μέτρα, τόσο στο σκέλος των εσόδων όσο και στο σκέλος των δαπανών, συμψηφίζονται.


               ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
            Βρυξέλλες, 23.5.2018
            COM(2018) 425 final
            Σύσταση για
            ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
            σχετικά με το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων της Φινλανδίας για το 2018και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το Πρόγραμμα Σταθερότητας της Φινλανδίας για το 2018

               Σύσταση για

               ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

               σχετικά με το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων της Φινλανδίας για το 2018

                  και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το Πρόγραμμα Σταθερότητας της Φινλανδίας για το 2018

               ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

               Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 121 παράγραφος 2 και το άρθρο 148 παράγραφος 4,

               Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1997, για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών
                  1
               , και ιδίως το άρθρο 5 παράγραφος 2,

               Έχοντας υπόψη τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
                  2
               ,

               Έχοντας υπόψη τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
                  3
               ,

               Έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Απασχόλησης,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας,

               Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής,

               Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

               (1)Στις 22 Νοεμβρίου 2017, η Επιτροπή εξέδωσε την ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης, με την οποία σηματοδοτήθηκε η έναρξη του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2018 σχετικά με τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών. Έλαβε δεόντως υπόψη τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, ο οποίος διακηρύχθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή στις 17 Νοεμβρίου 2017. Οι προτεραιότητες της ετήσιας επισκόπησης της ανάπτυξης εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 22 Μαρτίου 2018. Στις 22 Νοεμβρίου 2017, βάσει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011, η Επιτροπή ενέκρινε επίσης την έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης, στην οποία η Φινλανδία δεν συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών μελών για τα οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί εμπεριστατωμένη επισκόπηση. Την ίδια ημέρα η Επιτροπή εξέδωσε επίσης σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ. Η σύσταση αυτή εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 22 Μαρτίου 2018. Στις 14 Μαΐου 2018 το Συμβούλιο εξέδωσε τη σύσταση για την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ («σύσταση για τη ζώνη του ευρώ»).

               (2)Ως κράτος μέλος με νόμισμα το ευρώ και λαμβανομένης υπόψη της στενής διασύνδεσης των οικονομιών της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, η Φινλανδία θα πρέπει να διασφαλίσει την πλήρη και έγκαιρη εφαρμογή της σύστασης σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ, όπως αντικατοπτρίζεται στις συστάσεις κατωτέρω, και ιδίως στη σύσταση 3).

               (3)Η έκθεση χώρας του 2018 για τη Φινλανδία
                  4
                δημοσιεύθηκε στις 7 Μαρτίου 2018. Στην έκθεση αξιολογήθηκε η πρόοδος της Φινλανδίας όσον αφορά την εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων που εκδόθηκαν από το Συμβούλιο στις 11 Ιουλίου 2017, η συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις που είχαν εκδοθεί κατά τα προηγούμενα έτη και η πρόοδος της Φινλανδίας ως προς την επίτευξη των εθνικών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

               (4)Στις 13 Απριλίου 2018 η Φινλανδία υπέβαλε το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για το 2018 και το πρόγραμμα σταθερότητας για το 2018. Προκειμένου να ληφθεί υπόψη η διασύνδεσή τους, τα δύο προγράμματα αξιολογήθηκαν ταυτοχρόνως.

               (5)Οι σχετικές ειδικές ανά χώρα συστάσεις ελήφθησαν υπόψη κατά τον προγραμματισμό των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων για την περίοδο 2014-2020. Όπως προβλέπεται στο άρθρο 23 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
                  5
               , όπου είναι αναγκαίο για τη στήριξη της εφαρμογής σχετικών συστάσεων του Συμβουλίου, η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από ένα κράτος μέλος να επανεξετάσει και να προτείνει τροποποιήσεις του οικείου συμφώνου εταιρικής σχέσης και των σχετικών προγραμμάτων. Η Επιτροπή έχει παράσχει περαιτέρω λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο θα κάνει χρήση αυτής της διάταξης σε κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την εφαρμογή των μέτρων που συνδέουν την αποτελεσματικότητα των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων με τη χρηστή οικονομική διακυβέρνηση
                  6
               .

               (6)Επί του παρόντος η Φινλανδία υπάγεται στο προληπτικό σκέλος του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και υπόκειται στον κανόνα για το χρέος. Στο πρόγραμμα σταθερότητας για το 2018, η κυβέρνηση σχεδιάζει ονομαστικό ισοζύγιο στο -0,6 % του ΑΕΠ το 2018, δηλ. αμετάβλητο σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, το ισοζύγιο αναμένεται να βελτιωθεί το 2019 και στη συνέχεια να εμφανίσει μικρό πλεόνασμα το 2020 και το 2021. Ο μεσοπρόθεσμος δημοσιονομικός στόχος –διαρθρωτικό έλλειμμα 0,5 % του ΑΕΠ– επιτεύχθηκε το 2017. Ωστόσο, το εκ νέου υπολογισθέν διαρθρωτικό έλλειμμα
                  7
                προβλέπεται ότι θα είναι οριακά μεγαλύτερο, στο 0,6 % του ΑΕΠ το 2018-2019 και θα μειωθεί στη συνέχεια. Ο δείκτης χρέους γενικής κυβέρνησης προς το ΑΕΠ κορυφώθηκε στο 63,6 % το 2015 και υποχώρησε στο 61,4 % το 2017. Σύμφωνα με το πρόγραμμα σταθερότητας του 2018, ο δείκτης χρέους θα συνεχίσει να μειώνεται και θα φθάσει στο 56,7 % του ΑΕΠ το 2021. Το μακροοικονομικό σενάριο στο οποίο στηρίζονται οι δημοσιονομικές προβολές φαίνεται εν γένει εύλογο. Οι βασικοί κίνδυνοι για τις δημοσιονομικές προβλέψεις αφορούν το ενδεχόμενο το αρχικό κόστος της σχεδιαζόμενης μεταρρύθμισης των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης να αποβεί μεγαλύτερο από το αναμενόμενο.

               (7)Το πρόγραμμα σταθερότητας του 2018 υπενθυμίζει ότι το κόστος που αφορά την έκτακτη εισροή προσφύγων αυξήθηκε και ότι αυτή η δημοσιονομική επίπτωση υπήρξε σημαντική την περίοδο 2015-2016. Σύμφωνα με το πρόγραμμα σταθερότητας του 2017, το κόστος προβλεπόταν να μειωθεί κατά 0,15 % του ΑΕΠ το 2017. Το ποσοστό αυτό δεν επιβεβαιώθηκε στο πρόγραμμα σταθερότητας του 2018 και συνεπώς δεν ελήφθη υπόψη από την Επιτροπή. Πέραν τούτου, το 2017, εγκρίθηκε για τη Φινλανδία προσωρινή απόκλιση 0,5 % του ΑΕΠ από την απαιτούμενη πορεία προσαρμογής για την επίτευξη του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού στόχου, προκειμένου να ληφθούν υπόψη μείζονες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις με θετικό αντίκτυπο στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, ιδίως η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος του 2017 και το σύμφωνο ανταγωνιστικότητας. Το 2017, εγκρίθηκε επίσης για τη Φινλανδία προσωρινή απόκλιση κατά 0,1 % του ΑΕΠ ώστε να ληφθούν υπόψη οι εθνικές δαπάνες για επενδύσεις σε έργα που συγχρηματοδοτούνται από την Ένωση. Όσον αφορά την τελευταία αυτή απόκλιση, ένα από τα κριτήρια επιλεξιμότητας είναι η μη μείωση των συνολικών δημόσιων επενδύσεων. Τα απολογιστικά στοιχεία για το 2017 έδειξαν μείωση των δημόσιων επενδύσεων το 2017 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, ενώ οι επενδύσεις που συνδέονται με κονδύλια της Ένωσης εκτιμάται ότι παρέμειναν σταθερές. Ως εκ τούτου, η Φινλανδία δεν θεωρείται πλέον επιλέξιμη για προσωρινή απόκλιση κατά 0,1 % του ΑΕΠ σε σχέση με τις εθνικές δαπάνες για επενδύσεις σε έργα που συγχρηματοδοτήθηκαν από την Ένωση το 2017. Οι εναπομένουσες προσωρινές αποκλίσεις από την πορεία προσαρμογής για την επίτευξη του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού στόχου μεταφέρονται σε επόμενες χρήσεις ώστε να καλύψουν περίοδο τριών ετών. Ως εκ τούτου, οι προσωρινές αποκλίσεις βάσει της ρήτρας ασυνήθων περιστάσεων και της ρήτρας διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων ανέρχονται στο 0,67 % του ΑΕΠ το 2018 και στο 0,5 % του ΑΕΠ το 2019.

               (8)Στις 11 Ιουλίου 2017, το Συμβούλιο συνέστησε στη Φινλανδία να διασφαλίσει ότι η απόκλιση από τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο το 2018 περιορίζεται στο περιθώριο που παρέχεται σε σχέση με τον δημοσιονομικό αντίκτυπο ασυνήθων περιστάσεων (το οποίο εγκρίθηκε το 2016), καθώς και τα περιθώρια που αφορούν την εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων (που εγκρίθηκαν το 2017). Τούτο είναι σύμφωνο με μέγιστο ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών πρωτογενών δημόσιων δαπανών ύψους 1,9 % το 2018, ποσοστό που αντιστοιχεί σε επιτρεπόμενη επιδείνωση του διαρθρωτικού ισοζυγίου κατά 0,1 % του ΑΕΠ. Με βάση τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής για το 2018, υπάρχει κίνδυνος κάποιας απόκλισης από την προτεινόμενη δημοσιονομική προσαρμογή το 2018. Ωστόσο, ως αποτέλεσμα του καλύτερου από το αναμενόμενο αποτέλεσμα για το 2017, η απόκλιση από τον μεσοπρόθεσμο στόχο προβλέπεται επί του παρόντος ότι θα είναι μικρότερη από τα περιθώρια που εγκρίθηκαν σε σχέση με τη ρήτρα ασυνήθων περιστάσεων και τη ρήτρα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Εάν επιβεβαιωθεί, αυτό θα ληφθεί υπόψη στην εκ των υστέρων αξιολόγηση για το 2018.

               (9)Το 2019, με βάση τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2018, η Φινλανδία θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η απόκλιση από τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο το 2019 θα περιοριστεί στο περιθώριο που εγκρίθηκε σε σχέση με τον δημοσιονομικό αντίκτυπο της εφαρμογής των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για τις οποίες χορηγήθηκε προσωρινή απόκλιση το 2017. Τούτο είναι σύμφωνο με μέγιστο ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών πρωτογενών δημόσιων δαπανών ύψους 2,9 %, ποσοστό που αντιστοιχεί σε επιτρεπόμενη επιδείνωση του διαρθρωτικού ισοζυγίου κατά 0,2 % του ΑΕΠ. Σε περίπτωση μη αλλαγής των πολιτικών, η Φινλανδία προβλέπεται να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις για το 2019. Η Φινλανδία αναμένεται επίσης να συμμορφωθεί με την τιμή αναφοράς για τη μείωση του χρέους το 2018 και το 2019. Γενικά, το Συμβούλιο είναι της γνώμης ότι η Φινλανδία πρέπει να είναι έτοιμη να λάβει περαιτέρω μέτρα για να εξασφαλίσει τη συμμόρφωση το 2018, και ότι το 2019 προβλέπεται να συμμορφωθεί με τις διατάξεις του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

               (10)Λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και της μείωσης του εργατικού δυναμικού, οι δαπάνες για τις συντάξεις, την υγεία και τη μακροχρόνια περίθαλψη αναμένεται να αυξηθούν από 24 % το 2017 σε 27 % του ΑΕΠ μέχρι το 2030. Η διοικητική μεταρρύθμιση και η μεταρρύθμιση των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, οι οποίες συζητούνται επί του παρόντος στο φινλανδικό Κοινοβούλιο, αποβλέπουν στον περιορισμό της αύξησης των δαπανών στον τομέα αυτό. Άλλοι στόχοι είναι να εξασφαλιστεί ισότιμη πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και να μειωθεί ο χρόνος αναμονής για τους ασθενείς, ειδικά σε μειονεκτικές ή απομακρυσμένες περιοχές. Το ποσοστό των ιατρικών αναγκών που, κατά δήλωση των ενδιαφερομένων, δεν καλύπτονται σήμερα βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Ειδικότερα, τα μη απασχολούμενα άτομα αντιμετωπίζουν δυσκολίες προκειμένου να λάβουν την ιατρική περίθαλψη που έχουν ανάγκη. Από το 2020, ένα νέο επίπεδο περιφερειακής δημόσιας διοίκησης –οι επαρχίες– θα αναλάβει την αρμοδιότητα για τις υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στη Φινλανδία. Η μεταρρύθμιση θα εξασφαλίσει τη συγκέντρωση πόρων ώστε να καταστεί δυνατή η αποτελεσματικότερη χρήση τους στο επίπεδο των επαρχιών. Η αύξηση της χρήσης ψηφιακών και ηλεκτρονικών υπηρεσιών αναμένεται επίσης να αυξήσει την παραγωγικότητα. Τέλος, οι υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας και πρωτοβάθμιας ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης θα παρέχονται τόσο από δημόσια όσο και από ιδιωτικά κέντρα κοινωνικών υπηρεσιών και κέντρα υγείας. Η δυνατότητα αυτή θα παρέχει στους ασθενείς μεγαλύτερη ελευθερία επιλογής, ενώ ο ανταγωνισμός μεταξύ παρόχων υπηρεσιών αναμένεται να αποφέρει εξοικονόμηση κόστους. Η επίτευξη των φιλόδοξων αυτών στόχων θα εξαρτηθεί επίσης από τις επιλογές που θα γίνουν κατά το στάδιο υλοποίησης της μεταρρύθμισης.

               (11)Το ποσοστό απασχόλησης –74 % του συνόλου του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας (20-64) το 2017– ήταν σχετικά χαμηλό στη Φινλανδία σε σχέση με τις υπόλοιπες Βόρειες Χώρες. Η συμμετοχή στην αγορά εργασίας ήταν επίσης χαμηλότερη, ιδίως για τις γυναίκες, τους άνδρες χαμηλής ειδίκευσης και τα άτομα που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών. Το ποσοστό διαρθρωτικής ανεργίας ήταν υψηλό: περίπου το 7,5 % του συνολικού εργατικού δυναμικού το 2017. Όσον αφορά την αύξηση της απασχόλησης, και παρά τα μέτρα που ελήφθησαν πρόσφατα από τις φινλανδικές αρχές, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα σχετικά με τη θέσπιση περισσότερων κινήτρων για την αποδοχή εργασίας και πιο ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας.

               (12)Οι παγίδες της αεργίας και της ανεργίας εξακολουθούν να εμποδίζουν μια πιο εκτεταμένη χρήση του εργατικού δυναμικού. Μια σημαντική παγίδα αεργίας δημιουργείται από το σύστημα παροχών και τον συνδυασμό των διάφορων ειδών επιδομάτων που αυτό προσφέρει. Οι παροχές κοινωνικής πρόνοιας και το επίδομα στέγασης αποτελούν ουσιαστική συνιστώσα της παγίδας αυτής. Αυτές και άλλες παροχές μειώνονται πολύ γρήγορα με την αύξηση του εισοδήματος, με κίνδυνο η ανάληψη επαγγελματικής δραστηριότητας να μην αποτελεί επαρκώς ελκυστική επιλογή. Η πολυπλοκότητα των κανόνων για τις παροχές, σε συνδυασμό με τις διοικητικές πρακτικές, θεωρείται ότι δημιουργεί σημαντικές παγίδες ανεργίας ή «γραφειοκρατικές παγίδες». Η αβεβαιότητα όσον αφορά το επίπεδο των παροχών και τον χρόνο που απαιτείται για την επαναφορά τους μειώνει την ελκυστικότητα της βραχυπρόθεσμης ή της μερικής απασχόλησης. Τέλος, παρά μια πρόσφατη ανάκαμψη της κατασκευής νέων κατοικιών, η έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγης σε κέντρα ανάπτυξης θα μπορούσε να αποτελέσει περαιτέρω εμπόδιο στην κινητικότητα του εργατικού δυναμικού. Το πείραμα που έχει αρχίσει να διεξάγεται σχετικά με το βασικό εισόδημα, του οποίου τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται εντός του 2019, είναι πιθανό να παράσχει ορισμένες πληροφορίες για την αναθεώρηση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Διερευνήθηκαν οι δυνατότητες μεταρρύθμισης του συστήματος γονικής άδειας ώστε να αυξηθεί το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών σε αναπαραγωγική ηλικία και να προωθηθεί η ισότητα των φύλων. Ένα μητρώο καταγραφής εισοδημάτων σε πραγματικό χρόνο, το οποίο βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της προετοιμασίας, θα μπορούσε να αποτελέσει ευκαιρία για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δημόσιων υπηρεσιών και την ομαλή εξισορρόπηση των παροχών με αποτελεσματικό τρόπο.

               (13)Οι πρακτικές καθορισμού των μισθών μεταβάλλονται και παρατηρείται μετάβαση προς διαπραγματεύσεις σε κλαδικό και τοπικό επίπεδο. Δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν συχνά πολύ διαφορετικούς περιορισμούς, αναμένεται να καταστεί δυνατή η μεγαλύτερη διαφοροποίηση των μισθών μεταξύ επιχειρήσεων, ώστε οι αυξήσεις των πραγματικών μισθών να βρίσκονται σε αντιστοιχία με την αύξηση της παραγωγικότητας, στηρίζοντας παράλληλα την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων στον τομέα της απασχόλησης. Οι πλέον πρόσφατες μισθολογικές συμφωνίες που συνήφθησαν στα τέλη του 2017 και στις αρχές του 2018 παρέχουν στους οργανωμένους εργοδότες περισσότερες δυνατότητες να προβαίνουν σε τοπικές διαπραγματεύσεις. Οι εργοδότες που δεν ανήκουν σε κάποια οργάνωση εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ορισμένα εμπόδια. Έχουν παρατηρηθεί ορισμένα πρώτα θετικά αποτελέσματα, καθώς η τρέχουσα κατάσταση των πρόσφατων μισθολογικών διαπραγματεύσεων έχει γενικά ουδέτερο αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα κόστους. Στην πράξη, παρά την απουσία επίσημου συντονισμού για τις μισθολογικές συμφωνίες, υπάρχουν ενδείξεις ότι διαμορφώνεται ένα φινλανδικό μοντέλο, βάσει του οποίου οι μισθολογικές αυξήσεις στον τομέα των μη εμπορεύσιμων αγαθών συνδέονται με τις αυξήσεις στον τομέα των εμπορεύσιμων αγαθών.

               (14)Καθώς η οικονομική δραστηριότητα και η απασχόληση επανέρχονται σταδιακά στα προ της κρίσης επίπεδα, η περιορισμένη απασχολησιμότητα των ανέργων και των οικονομικά μη ενεργών ατόμων ενδέχεται να συνιστά μείζον πρόβλημα, το οποίο θα μπορούσε να επιβραδύνει την ανάκαμψη της αγοράς εργασίας υπονομεύοντας έτσι τη μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα του φινλανδικού κράτους πρόνοιας. Η κατάσταση απαιτεί επαρκείς και ολοκληρωμένες υπηρεσίες ενεργοποίησης και επανένταξης για τους ανέργους και τους οικονομικά μη ενεργούς. Ταυτόχρονα, οι πόροι που διατίθενται για τις δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης, ιδίως για δραστηριότητες παροχής συμβουλών, υπολείπονται του μέσου όρου της ΕΕ. Οι υπηρεσίες για τους ανέργους, ιδίως για τα άτομα με χαμηλότερες προοπτικές απασχόλησης, είναι διάσπαρτες μεταξύ πολλών διαφορετικών παρόχων. Η ενοποίηση ή ο καλύτερος συντονισμός τους θα συνέβαλλε στη δημιουργία μιας συνεχούς αλυσίδας υπηρεσιών (υπηρεσία μίας στάσης για τους άνεργους/οικονομικά μη ενεργούς). Απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες ώστε να εξασφαλιστεί η επιστροφή των οικονομικά μη ενεργών ατόμων στην αγορά εργασίας, ιδίως εκείνων που ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα των 25-49 ετών και των ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών. Ο μεταναστευτικός πληθυσμός θα μπορούσε να αντισταθμίσει εν μέρει την παρούσα μείωση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, υπό την προϋπόθεση ότι θα ενσωματωθεί ικανοποιητικά στην αγορά εργασίας και στη φινλανδική κοινωνία. Τέλος, αυξάνονται οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού, γεγονός που αντικατοπτρίζει τις εν εξελίξει διαρθρωτικές αλλαγές της οικονομίας, όπως η γήρανση του πληθυσμού. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει την ανάγκη για συνεχείς επενδύσεις στην εκπαίδευση ενηλίκων και στην επαγγελματική κατάρτιση, ώστε να καταστεί δυνατή η επαγγελματική κινητικότητα και να μειωθεί η αναντιστοιχία δεξιοτήτων.

               (15)Η κυβέρνηση έχει εφαρμόσει μέτρα υπέρ της επιχειρηματικότητας και των νεοσύστατων επιχειρήσεων και έχει επίσης αυξήσει τις δυνατότητες χορήγησης δανείων και εγγυήσεων εξαγωγών στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Επίσης, επιτρέπεται τώρα στους ανέργους να συνεχίσουν να λαμβάνουν παροχές ανεργίας και κατά τους πρώτους μήνες από την έναρξη νέας επιχειρηματικής δραστηριότητας. Το καθεστώς αυτό είναι πολύ πιθανό να στεφθεί με επιτυχία εάν συνδυαστεί με την παροχή κατάρτισης και καθοδήγησης, αν και η σύντομη διάρκειά του μπορεί να περιορίσει τον αντίκτυπό του. Επίσης, εξακολουθούν να παρατηρούνται ορισμένες αδυναμίες στην κοινωνική προστασία των επιχειρηματιών και των αυτοαπασχολουμένων, ενώ ο σχετικός κίνδυνος φτώχειας για τους αυτοαπασχολουμένους στη Φινλανδία είναι υψηλός.

               (16)Το χρέος των νοικοκυριών παραμένει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα (67 % του ΑΕΠ το 2016). Το χρέος αυτό είναι κυρίως με κυμαινόμενο επιτόκιο, γεγονός που συνιστά κίνδυνο σε περίπτωση αύξησης των επιτοκίων μεσοπρόθεσμα. Η καταναλωτική πίστη αυξάνεται ραγδαία και όλο και μεγαλύτερο μέρος της δανειοδότησης του τύπου αυτού χορηγείται από ξένες τράπεζες, άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (πλην των πιστωτικών ιδρυμάτων), εταιρείες μικροδανείων και δανειοδότηση μεταξύ ομοτίμων. Η φινλανδική Αρχή Χρηματοπιστωτικής Εποπτείας έχει θεσπίσει σειρά μέτρων για τη συγκράτηση της αύξησης της δανειακής επιβάρυνσης των νοικοκυριών. Εντούτοις, δεν αναμένεται σύντομα ενεργητική απομόχλευση, δεδομένου μάλιστα ότι τα επιτόκια παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα και η εμπιστοσύνη των καταναλωτών βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα. Η έλλειψη πιστωτικού μητρώου ενδέχεται να μην επιτρέπει στις τράπεζες να σχηματίζουν σαφή εικόνα του συνολικού χρέους των νοικοκυριών.

               (17)Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2018, η Επιτροπή προέβη σε ολοκληρωμένη ανάλυση της οικονομικής πολιτικής της Φινλανδίας και τη δημοσίευσε στην έκθεση του 2018 για τη χώρα. Επίσης αξιολόγησε το πρόγραμμα σταθερότητας για το 2018 και το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για το 2018, καθώς και τη συνέχεια που δόθηκε στις συστάσεις που είχαν απευθυνθεί προς τη Φινλανδία τα προηγούμενα έτη. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη όχι μόνον τη συνάφειά τους για την άσκηση βιώσιμης δημοσιονομικής και κοινωνικοοικονομικής πολιτικής στη Φινλανδία, αλλά και τη συμμόρφωσή τους με τους κανόνες και τις κατευθύνσεις της Ένωσης, δεδομένης της ανάγκης ενδυνάμωσης της συνολικής οικονομικής διακυβέρνησης της Ένωσης, μέσω της συνεκτίμησης στοιχείων σε ενωσιακό επίπεδο κατά τη διαμόρφωση μελλοντικών εθνικών αποφάσεων.

               (18)Υπό το πρίσμα της αξιολόγησης αυτής, το Συμβούλιο εξέτασε το πρόγραμμα σταθερότητας για το 2018 και η γνώμη του
                  8
                αποτυπώνεται ιδίως στη σύσταση 1 κατωτέρω.

               ΣΥΝΙΣΤΑ στη Φινλανδία να λάβει μέτρα το 2018 και το 2019 προκειμένου:

               1.Να επιτύχει τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο το 2019, λαμβανομένων υπόψη των περιθωρίων που συνδέονται με την εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για τις οποίες έχει χορηγηθεί προσωρινή απόκλιση. Να εξασφαλίσει την έγκριση και εφαρμογή της διοικητικής μεταρρύθμισης με στόχο να αυξηθούν, αφενός, η οικονομική αποδοτικότητα των κοινωνικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και, αφετέρου, η ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες αυτές.

               2.Να βελτιώσει τα κίνητρα για την αποδοχή εργασίας και να εξασφαλίσει επαρκείς και πλήρως ολοκληρωμένες υπηρεσίες για τους ανέργους και τους οικονομικά μη ενεργούς.

               3.Να ενισχύσει την παρακολούθηση του χρέους των νοικοκυριών, μεταξύ άλλων με τη δημιουργία συστήματος πιστωτικού μητρώου.

               Βρυξέλλες,

                     Για το Συμβούλιο

                     Ο Πρόεδρος

                     (1)

                        ΕΕ L 209 της 2.8.1997, σ. 1.

                     (2)

                        COM(2018) 425 final.

                     (3)

                        P8_TA(2018)0077 και P8_TA(2018)0078.

                     (4)

                        SWD(2018) 224 final.

                     (5)

                        Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 320).

                     (6)

                        COM(2014) 494 final.

                     (7)

                        Κυκλικά προσαρμοσμένο ισοζύγιο, μη συνυπολογιζομένων έκτακτων και άλλων προσωρινών μέτρων, όπως υπολογίσθηκε εκ νέου από την Επιτροπή με χρησιμοποίηση της από κοινού συμφωνηθείσας μεθοδολογίας.

                     (8)

                        Δυνάμει του άρθρου 5 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου.