title: Σύσταση (ΕΕ) 2017/146 της Επιτροπής, της 21ης Δεκεμβρίου 2016, σχετικά με το κράτος δικαίου στην Πολωνία συμπληρωματική προς τη σύσταση (ΕΕ) 2016/1374

text:
               27.1.2017

               EL

               Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

               L 22/65

         ΣΫΣΤΑΣΗ (ΕΕ) 2017/146 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
   της 21ης Δεκεμβρίου 2016
   σχετικά με το κράτος δικαίου στην Πολωνία συμπληρωματική προς τη σύσταση (ΕΕ) 2016/1374
   Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
   Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 292,
   Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

               (1)

               Στις 27 Ιουλίου 2016 η Επιτροπή εξέδωσε σύσταση σχετικά με το κράτος δικαίου στην Πολωνία (1), στην οποία εξέθετε τις ανησυχίες της σχετικά με την κατάσταση του Συνταγματικού Δικαστηρίου και στην οποία πρότεινε τρόπους αντιμετώπισής τους.

               (2)

               Η σύσταση της Επιτροπής εκδόθηκε βάσει του πλαισίου για το κράτος δικαίου (2). Το πλαίσιο για το κράτος δικαίου ορίζει τους τρόπους αντίδρασης της Επιτροπής στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για την ύπαρξη απειλής κατά του κράτους δικαίου σε ένα κράτος μέλος της Ένωσης και αναλύει τις αρχές που απορρέουν από το κράτος δικαίου. Το πλαίσιο για το κράτος δικαίου παρέχει κατευθυντήριες γραμμές για τη διεξαγωγή διαλόγου μεταξύ της Επιτροπής και του κράτους μέλους προκειμένου να προλαμβάνεται η εμφάνιση συστημικής απειλής κατά του κράτους δικαίου, η οποία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε «σαφή κίνδυνο σοβαρής παραβίασης» για την αντιμετώπιση του οποίου θα απαιτείτο η ενεργοποίηση της «διαδικασίας του άρθρου 7 της συνθήκης ΕΕ». Στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για την ύπαρξη συστημικής απειλής κατά του κράτους δικαίου σε ένα κράτος μέλος, η Επιτροπή δύναται να κινεί διάλογο με το εν λόγω κράτος μέλος βάσει του πλαισίου για το κράτος δικαίου.

               (3)

               Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι θεμελιωμένη σε ένα κοινό σύνολο αξιών που κατοχυρώνονται στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση («ΣΕΕ»), μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται ο σεβασμός του κράτους δικαίου. Εκτός από το καθήκον της διασφάλισης του σεβασμού του δικαίου της ΕΕ με το οποίο είναι επιφορτισμένη, η Επιτροπή είναι επίσης υπεύθυνη, από κοινού με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τα κράτη μέλη και το Συμβούλιο, για τη διασφάλιση των κοινών αξιών της Ένωσης.

               (4)

               Η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, καθώς και τα έγγραφα που καταρτίζονται από το Συμβούλιο της Ευρώπης, τα οποία βασίζονται κυρίως στην εμπειρογνωμοσύνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Δημοκρατία μέσω της Νομοθεσίας («Επιτροπή της Βενετίας»), παρέχουν έναν μη εξαντλητικό κατάλογο των αρχών αυτών και, ως εκ τούτου, προσδιορίζουν την ουσία του κράτους δικαίου ως κοινής αξίας της Ένωσης σύμφωνα με το άρθρο 2 της ΣΕΕ. Στις αρχές αυτές συγκαταλέγονται: η νομιμότητα, η οποία προϋποθέτει μια διαφανή, υπεύθυνη, δημοκρατική και πλουραλιστική διαδικασία για τη θέσπιση νόμων· η ασφάλεια δικαίου· η απαγόρευση της αυθαιρεσίας των εκτελεστικών εξουσιών· η ανεξαρτησία και αμεροληψία των δικαστηρίων· ο αποτελεσματικός δικαστικός έλεγχος, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων· και η ισότητα έναντι του νόμου (3). Εκτός από τον σεβασμό των εν λόγω αρχών και αξιών για τον οποίο είναι υπεύθυνοι, οι κρατικοί θεσμοί είναι επίσης επιφορτισμένοι με το καθήκον της καλόπιστης συνεργασίας.

               (5)

               Στη σύστασή της της 27ης Ιουλίου 2016, η Επιτροπή περιέγραφε τις περιστάσεις υπό τις οποίες αποφάσισε, στις 13 Ιανουαρίου 2016, να εξετάσει την κατάσταση βάσει του πλαισίου για το κράτος δικαίου και υπό τις οποίες εξέδωσε, την 1η Ιουνίου 2016, γνωμοδότηση σχετικά με το κράτος δικαίου στην Πολωνία. Στη σύσταση διευκρινιζόταν επίσης ότι δεν κατέστη δυνατόν οι ανταλλαγές μεταξύ της Επιτροπής και της πολωνικής κυβέρνησης να εξαλείψουν τις ανησυχίες της Επιτροπής.

               (6)

               Στη σύστασή της, η Επιτροπή διαπίστωνε ότι υφίστατο συστημική απειλή κατά του κράτους δικαίου στην Πολωνία και σύστηνε στις πολωνικές αρχές να λάβουν επειγόντως κατάλληλα μέτρα για την αντιμετώπιση της εν λόγω απειλής.

               (7)

               Ειδικότερα, η Επιτροπή σύστηνε στις πολωνικές αρχές τα εξής: α) να εφαρμόσουν πλήρως τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015, οι οποίες απαιτούν να αναλάβουν τα καθήκοντά τους στο Συνταγματικό Δικαστήριο οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν νομίμως τον Οκτώβριο του 2015 από το 7ο Sejm και να μην αναλάβουν καθήκοντα οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν χωρίς έγκυρη νομική βάση από το 8ο Sejm· β) να δημοσιεύσουν και να εφαρμόσουν πλήρως τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 9ης Μαρτίου 2016 και να διασφαλίσουν ότι η δημοσίευση των μελλοντικών αποφάσεων θα γίνεται με αυτόματο τρόπο και δεν θα εξαρτάται από αποφάσεις της εκτελεστικής ή της νομοθετικής εξουσίας· γ) να διασφαλίσουν ότι κάθε μεταρρύθμιση του νόμου περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου θα σέβεται τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015 και της απόφασης της 9ης Μαρτίου 2016, και θα λαμβάνει πλήρως υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας· και να διασφαλίσουν ότι η αποτελεσματικότητα του Συνταγματικού Δικαστηρίου ως εγγυητή του Συντάγματος δεν υπονομεύεται από απαιτήσεις· δ) να μεριμνήσουν ώστε το Συνταγματικό Δικαστήριο να μπορέσει να ελέγξει απρόσκοπτα τη συμβατότητα με το Σύνταγμα του νέου νόμου που ψηφίστηκε στις 22 Ιουλίου 2016 περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου πριν αυτός τεθεί σε ισχύ, και να διασφαλίσουν τη δημοσίευση και την πλήρη εφαρμογή της σχετικής απόφασης του Δικαστηρίου· ε) να απέχουν από πράξεις και δημόσιες δηλώσεις που δύνανται να υπονομεύσουν τη νομιμότητα και την αποτελεσματικότητα του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

               (8)

               Η Επιτροπή καλούσε την πολωνική κυβέρνηση να επιλύσει τα προβλήματα που επισημαίνονται στη σύσταση εντός τριών μηνών, και να ενημερώσει την Επιτροπή για τα μέτρα που θα λάβει προς τον σκοπό αυτό. Η Επιτροπή σημείωνε ότι είναι έτοιμη να συνεχίσει τον εποικοδομητικό διάλογο με την πολωνική κυβέρνηση.

               (9)

               Στις 30 Ιουλίου 2016 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας υπέγραψε τον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016, ο οποίος δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της χώρας την 1η Αυγούστου 2016.

               (10)

               Στις 11 Αυγούστου 2016 το Συνταγματικό Δικαστήριο έλαβε απόφαση σχετικά με τον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016 (4). Η απόφαση δεχόταν ότι σειρά διατάξεων του συγκεκριμένου νόμου, το σύνολο των οποίων προκαλούσε επίσης την ανησυχία της Επιτροπής στη σύστασή της, ήταν αντισυνταγματικές. Οι λόγοι της αντισυνταγματικότητας σχετίζονταν κυρίως με τις αρχές της διάκρισης και της ισορροπίας των εξουσιών (5), την ανεξαρτησία των δικαστηρίων από άλλες μορφές εξουσίας (5), την ανεξαρτησία των δικαστών (6) και την αρχή της ακεραιότητας και της αποτελεσματικότητας των θεσμών (7). Ωστόσο, η πολωνική κυβέρνηση δεν αναγνώρισε την εγκυρότητα της εν λόγω απόφασης και δεν τη δημοσίευσε στην Επίσημη Εφημερίδα της χώρας.

               (11)

               Στις 16 Αυγούστου 2016 η πολωνική κυβέρνηση δημοσίευσε 21 αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου που ελήφθησαν κατά την περίοδο από τις 6 Απριλίου 2016 έως τις 19 Ιουλίου 2016. Η δημοσίευση των εν λόγω αποφάσεων βασίστηκε κατά τα φαινόμενα στο άρθρο 89 του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016, το οποίο προέβλεπε ότι «Οι αποφάσεις του Δικαστηρίου που εκδόθηκαν πριν από τις 20 Ιουλίου 2016 κατά παράβαση των διατάξεων του νόμου περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 25ης Ιουνίου 2015 δημοσιεύονται εντός 30 ημερών από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου, με εξαίρεση τις κανονιστικές πράξεις που έπαυσαν να ισχύουν». Η εν λόγω διάταξη συγκαταλεγόταν μεταξύ αυτών που κρίθηκαν αντισυνταγματικές από το Συνταγματικό Δικαστήριο, στην απόφασή του της 11ης Αυγούστου 2016. Επιπλέον, η κυβέρνηση δεν δημοσίευσε ούτε τις αποφάσεις της 9ης Μαρτίου 2016 και της 11ης Αυγούστου 2016 ούτε τις 16 αποφάσεις που ελήφθησαν μετά τις 11 Αυγούστου 2016.

               (12)

               Στις 18 Αυγούστου 2016 η πολωνική υπηρεσία της πολωνικής Εισαγγελίας ανακοίνωσε την έναρξη ποινικής έρευνας κατά του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου διότι δεν επέτρεψε να αναλάβουν τα καθήκοντά τους τρεις δικαστές που είχαν διοριστεί από τη νέα Κάτω Βουλή τον Δεκέμβριο του 2015.

               (13)

               Στις 14 Σεπτεμβρίου 2016 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε ψήφισμα σχετικά με την κατάσταση στην Πολωνία (8), στο οποίο καλεί, μεταξύ άλλων, την πολωνική κυβέρνηση να συνεργαστεί με την Επιτροπή, σύμφωνα με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας όπως ορίζεται στη Συνθήκη, και την προτρέπει να χρησιμοποιήσει τους τρεις μήνες που της προσφέρει η Επιτροπή για να συνεργαστεί με όλα τα μέρη που εκπροσωπούνται στην πολωνική Κάτω Βουλή με στόχο την εξεύρεση μιας συμβιβαστικής λύσης στην τρέχουσα συνταγματική κρίση, με πλήρη σεβασμό της γνωμοδότησης της Επιτροπής της Βενετίας και της σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

               (14)

               Στις 30 Σεπτεμβρίου 2016 ομάδα βουλευτών της πολωνικής Κάτω Βουλής κατέθεσε νέα νομοθετική πρόταση σχετικά με το καθεστώς των δικαστών του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Η πρόταση περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των δικαστών του Δικαστηρίου, τις ρυθμίσεις για τον διορισμό τους και την εντολή και τον τερματισμό της θητείας τους, ενώ θέτει και προβληματισμούς σχετικά με την ασυλία, την προσωπική ακεραιότητα και την πειθαρχική ευθύνη.

               (15)

               Στις 14 Οκτωβρίου 2016 η Επιτροπή της Βενετίας εξέδωσε γνωμοδότηση σχετικά με τον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016 (9). Στη γνωμοδότηση σημειωνόταν ότι ο νόμος περιλαμβάνει ορισμένες βελτιώσεις σε σύγκριση με τον νόμο της 22ας Δεκεμβρίου 2015 που είχε αποτελέσει το αντικείμενο της γνωμοδότησης της Επιτροπής της Βενετίας τον Μάρτιο του 2016. Ωστόσο, το πεδίο εφαρμογής των εν λόγω βελτιώσεων θεωρούνταν ιδιαίτερα περιορισμένο, διότι άλλες διατάξεις του νόμου, όπως αυτός ψηφίστηκε, θα προκαλούσαν σημαντική καθυστέρηση και θα δυσχέραιναν το έργο του Δικαστηρίου, καθιστώντας το πιθανώς αναποτελεσματικό, ενώ ο υπερβολικός έλεγχος της λειτουργίας του από τη νομοθετική και εκτελεστική εξουσία θα υπονόμευε την ανεξαρτησία του. Μεταξύ των εν λόγω άλλων διατάξεων περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, οι διατάξεις που επιτρέπουν, κατόπιν αιτήματος τεσσάρων δικαστών, την αναβολή της εκδίκασης μιας υπόθεσης για περίοδο έως και έξι μηνών, οι διατάξεις που επιτρέπουν στον/στη γενικό/-ή εισαγγελέα να παρακωλύει τη διεξαγωγή ακρόασης διά της μη συμμετοχής του/της, ή οι διατάξεις περί αναστολής όλων των συνταγματικών υποθέσεων για έξι μήνες και επακόλουθης επανεγγραφής τους στο πινάκιο. Στη γνωμοδότηση ασκούνταν επίσης κριτική στο σύστημα διά του οποίου προτείνονται στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας οι υποψήφιοι για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου, το οποίο θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα τον διορισμό υποψηφίου χωρίς αυτός να χαίρει της στήριξης σημαντικού αριθμού δικαστών. Επιπλέον, το ιδιαίτερο γραφείο του πρωθυπουργού προτίθεται, άνευ οιουδήποτε συνταγματικού ή νομικού ερείσματος, να ελέγξει την εγκυρότητα των αποφάσεων του Δικαστηρίου αρνούμενο να τις δημοσιεύσει. Στη γνωμοδότηση τονιζόταν επίσης η μη επίλυση του προβλήματος του διορισμού των δικαστών όπως ζητούνταν στη σύσταση, καθώς και ότι η εφαρμογή της διάταξης του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016 βάσει της οποίας απαιτούνταν από τον πρόεδρο του Δικαστηρίου να αναθέτει υποθέσεις στους δικαστές του Δεκεμβρίου θα αντίκειτο στις αποφάσεις του Δικαστηρίου, οι οποίες είναι καθολικά δεσμευτικές και, ως εκ τούτου, δεσμεύουν όλες τις κρατικές αρχές, συμπεριλαμβανομένου του Δικαστηρίου και του προέδρου του. Η γνωμοδότηση συμπέραινε ότι διά της ψήφισης του νόμου, η πολωνική κυβέρνηση αναλάμβανε αρμοδιότητες αναθεώρησης του συντάγματος τις οποίες δεν κατείχε ως νομοθετική εξουσία. Εκτιμούσε ότι το πολωνικό κοινοβούλιο και η κυβέρνηση συνέχιζαν να αμφισβητούν τη θέση του Δικαστηρίου ως τελικού κριτή σε συνταγματικά θέματα και αναλάμβαναν οι ίδιοι την εν λόγω αρμοδιότητα: δημιούργησαν νέα εμπόδια στην αποτελεσματική λειτουργία του Δικαστηρίου και προέβησαν σε ενέργειες με σκοπό την περαιτέρω υπονόμευση της ανεξαρτησίας του. Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, παρατείνοντας τη συνταγματική κρίση, εμπόδισαν την ομαλή λειτουργία του Συνταγματικού Δικαστηρίου, το οποίο δεν δύναται να διαδραματίσει τον συνταγματικό του ρόλο ως θεματοφύλακα της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πολωνική κυβέρνηση αποφάσισε να μην παρίσταται στη συνεδρίαση της Επιτροπής της Βενετίας στις 14 Οκτωβρίου 2016, θεωρώντας ότι η γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας ήταν μονόπλευρη και δεν λάμβανε υπόψη τη θέση της κυβέρνησης.

               (16)

               Στις 26 Οκτωβρίου 2016 ομάδα βουλευτών της πολωνικής Κάτω Βουλής κατέθεσε νέα νομοθετική πρόταση σχετικά με την οργάνωση και τις διαδικασίες ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Στην πρόταση περιλαμβάνονται αναλυτικές διατάξεις σχετικά με την οργάνωση και τις διαδικασίες ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου, καθώς και νέοι κανόνες για την εκλογή του προέδρου και του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου. Η πρόταση είναι συμπληρωματική της νομοθετικής πρότασης σχετικά με το καθεστώς των δικαστών του Συνταγματικού Δικαστηρίου που κατατέθηκε στην Κάτω Βουλή στις 30 Σεπτεμβρίου 2016 (βλέπε ανωτέρω)· αμφότερες οι νομοθετικές προτάσεις συνδέονται στενά μεταξύ τους και αποσκοπούν στην αντικατάσταση του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016.

               (17)

               Στις 27 Οκτωβρίου 2016, εντός της προθεσμίας των τριών μηνών που προβλεπόταν στη σύσταση, η πολωνική κυβέρνηση απάντησε στη σύσταση της Επιτροπής. Η απάντηση διαφωνεί με όλα τα σημεία της θέσης που εξέφραζε η σύσταση και δεν ανακοινώνει κανένα νέο μέτρο άμβλυνσης των ανησυχιών της Επιτροπής σχετικά με το κράτος δικαίου.

               (18)

               Στις 31 Οκτωβρίου 2016 η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ ενέκρινε τις καταληκτικές παρατηρήσεις επί της έβδομης περιοδικής έκθεσης της Πολωνίας. Εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με τις αρνητικές συνέπειες των νομοθετικών μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένων των τροποποιήσεων του νόμου περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου του Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου 2015 και του Ιουλίου 2016, καθώς και σχετικά με την παράβλεψη των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου, τη λειτουργία και την ανεξαρτησία του Δικαστηρίου και την εφαρμογή του συμφώνου. Η επιτροπή εξέφρασε επίσης τις ανησυχίες της σχετικά με την άρνηση του πρωθυπουργού να δημοσιεύσει τις αποφάσεις του Μαρτίου και Αυγούστου 2016 του Δικαστηρίου, τις προσπάθειες της κυβέρνησης να αλλάξει τη σύνθεση του Δικαστηρίου κατά τρόπους που έχουν κριθεί ως αντισυνταγματικοί από το Δικαστήριο, καθώς και σχετικά με τις νομικές διαδικασίες που κινήθηκαν κατά του προέδρου του Δικαστηρίου για εικαζόμενη κατάχρηση εξουσίας. Η επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Πολωνία θα πρέπει να διασφαλίσει τον σεβασμό και την προστασία της ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας του Συνταγματικού Δικαστηρίου και των δικαστών του, καθώς και την εφαρμογή όλων των αποφάσεών του. Η επιτροπή παρότρυνε την Πολωνία να δημοσιεύσει πάραυτα και επισήμως όλες τις αποφάσεις του Δικαστηρίου, να αποφύγει τη θέσπιση μέτρων που παρεμποδίζουν την αποτελεσματική λειτουργία του και να διασφαλίσει την εφαρμογή διαφανούς και αμερόληπτης διαδικασίας διορισμού των μελών του και την ισοβιότητα, η οποία να πληροί όλες τις απαιτήσεις περί νομιμότητας του εθνικού και διεθνούς δικαίου.

               (19)

               Στις 7 Νοεμβρίου 2016 το Συνταγματικό Δικαστήριο έλαβε απόφαση περί της συνταγματικότητας των διατάξεων του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016 σχετικά με την επιλογή του προέδρου και του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου (10). Πρέπει να σημειωθεί ότι, λόγω της άρνησης τριών δικαστών του Δικαστηρίου να συμμετάσχουν στην υπόθεση (11) και δεδομένου ότι οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν νομίμως τον Οκτώβριο του 2015 από το 7ο Sejm δεν είχαν αναλάβει τα καθήκοντά τους στο Δικαστήριο, το Συνταγματικό Δικαστήριο αναγκάστηκε να αλλάξει τη σύνθεσή του από την Ολομέλεια σε πενταμελές τμήμα. Μετά τις 11 Αυγούστου 2016, η Ολομέλεια του Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν μπόρεσε να συνεδριάσει για να λάβει αποφάσεις. Στις 10 Νοεμβρίου 2016 η ακρόαση μιας υπόθεσης από την Ολομέλεια διεκόπη, λόγω του ότι δεν ήταν εφικτή η επίτευξη απαρτίας. Επιπλέον, στις 30 Νοεμβρίου και στις 8 Δεκεμβρίου 2016 η Γενική Συνέλευση δεν μπόρεσε να εκδώσει ψήφισμα σχετικά με την παρουσίαση των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου, λόγω μη επίτευξης της εκ του νόμου προβλεπόμενης απαρτίας.

               (20)

               Την 1η Δεκεμβρίου 2016 η Γερουσία ψήφισε τον νόμο της 30ής Νοεμβρίου 2016 περί του νομικού καθεστώτος των δικαστών του Συνταγματικού Δικαστηρίου («Νόμος σχετικά με το καθεστώς των δικαστών»).

               (21)

               Στις 2 Δεκεμβρίου 2016 η Γερουσία ψήφισε τον νόμο της 30ής Νοεμβρίου 2016 σχετικά με την οργάνωση και τις διαδικασίες ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου («Νόμος σχετικά με την οργάνωση και τις διαδικασίες»).

               (22)

               Στις 14 Δεκεμβρίου 2016 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διεξήγαγε συζήτηση σχετικά με την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Πολωνία. Στο πλαίσιο αυτής της συζήτησης, η Επιτροπή καλούσε ρητώς τις πολωνικές αρχές να μη θέσουν σε ισχύ τους νέους νόμους έως ότου είχε την ευκαιρία το Συνταγματικό Δικαστήριο να εξετάσει τη συνταγματικότητά τους.

               (23)

               Στις 15 Δεκεμβρίου 2016 η Γερουσία ψήφισε τον νόμο της 13ης Δεκεμβρίου 2016 για την εφαρμογή του νόμου σχετικά με την οργάνωση και τις διαδικασίες και το νόμο σχετικά με το καθεστώς των δικαστών («εκτελεστικός νόμος»).

               (24)

               Στις 19 Δεκεμβρίου 2016 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας υπέγραψε τους τρεις προαναφερθέντες νόμους, οι οποίοι δημοσιεύτηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της χώρας. Την ίδια ημέρα ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διόρισε τη δικαστίνα Julia Przyłębska, που είχε εκλεγεί από το νέο Sejm, ως ασκούσα καθήκοντα προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

               (25)

               Στις 20 Δεκεμβρίου 2016 η δικαστίνα Julia Przyłębska επέτρεψε στους τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν χωρίς έγκυρη νομική βάση από το 8ο Sejm να αναλάβουν καθήκοντα στο Συνταγματικό Δικαστήριο και συγκάλεσε συνεδρίαση της Γενικής Συνέλευσης την ίδια μέρα. Λόγω του σύντομου χρονικού διαστήματος, ένας δικαστής δεν μπορούσε να συμμετάσχει και ζήτησε την αναβολή της συνεδρίασης για την επόμενη ημέρα. Η δικαστίνα Julia Przyłębska αρνήθηκε και επτά άλλοι δικαστές επίσης δεν συμμετείχαν στη συνεδρίαση. Μόνο έξι δικαστές, συμπεριλαμβανομένων των τριών που υποδείχθηκαν παρανόμως, έλαβαν μέρος στη συνεδρίαση και επέλεξαν δύο υποψηφίους, την Julia Przyłębska και τον Mariusz Muszyński, τν οποίων οι υποψηφιότητες υποβλήθηκαν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

               (26)

               Στις 21 Δεκεμβρίου 2016 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διόρισε τη δικαστίνα Julia Przyłębska στη θέση της προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου,

         ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΣΥΣΤΑΣΗ:

               1.

               Η Δημοκρατία της Πολωνίας θα πρέπει να λάβει δεόντως υπόψη την ανάλυση της Επιτροπής που παρατίθεται ακολούθως και να λάβει τα μέτρα που ορίζονται στην ενότητα 7 της παρούσας σύστασης, έτσι ώστε η επίλυση των προβλημάτων που έχουν εντοπιστεί να επιτευχθεί εντός της προκαθορισμένης προθεσμίας.

         1.   ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ

               2.

               Η παρούσα σύσταση είναι συμπληρωματική της σύστασης της 27ης Ιουλίου 2016. Εξετάζει ποιες από τις ανησυχίες που εκφράστηκαν στην προγενέστερη σύσταση έχουν αντιμετωπιστεί, παρουσιάζει τις εναπομένουσες ανησυχίες και παραθέτει σειρά νέων ανησυχιών της Επιτροπής σχετικά με το κράτος δικαίου στην Πολωνία οι οποίες έχουν προκύψει έκτοτε. Σε αυτό το πλαίσιο, γίνονται συστάσεις προς τις πολωνικές αρχές σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των εν λόγω ανησυχιών. Οι ανησυχίες της Επιτροπής αφορούν τα ακόλουθα ζητήματα:

                           1)

                           τον διορισμό των δικαστών του Συνταγματικού Δικαστηρίου και τη μη εφαρμογή των συναφών αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015 και της 11ης Αυγούστου 2016·

                           2)

                           τη μη δημοσίευση και τη μη εφαρμογή σειράς αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου που ελήφθησαν από τον Μάρτιο του 2016, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων της 9ης Μαρτίου και της 11ης Αυγούστου σχετικά με τις νομοθετικές πράξεις περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου·

                           3)

                           την αποτελεσματική λειτουργία του Συνταγματικού Δικαστηρίου και την αποτελεσματικότητα του ελέγχου της συνταγματικότητας νέων νόμων, δεδομένων ειδικότερα των νέων νόμων σχετικά με το Συνταγματικό Δικαστήριο, συγκεκριμένα δε του νόμου για το καθεστώς των δικαστών, του νόμου για την οργάνωση και τις διαδικασίες και του εκτελεστικού νόμου·

                           4)

                           τους ισχύοντες κανόνες για την επιλογή των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου και του αντιπροέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου και για τον διορισμό προσωρινού προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου στον νόμο περί της οργάνωσης και των διαδικασιών και τον εκτελεστικό νόμο.

         2.   ΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΔΙΚΑΣΤΩΝ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

               3.

               Στη σύστασή της στις 27ης Ιουλίου 2016 (12), η Επιτροπή συνιστούσε στις πολωνικές αρχές να εφαρμόσουν πλήρως τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015, οι οποίες απαιτούν να αναλάβουν τα καθήκοντά τους στο Συνταγματικό Δικαστήριο οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν νομίμως τον Οκτώβριο του 2015 από το 7ο Sejm και να μην αναλάβουν καθήκοντα οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν χωρίς έγκυρη νομική βάση από το 8ο Sejm.

               4.

               Όσον αφορά τον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016 περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου, η Επιτροπή σημείωνε ότι αντίκειται στις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου. Το άρθρο 90 (13) απαιτεί από τον πρόεδρο του Συνταγματικού Δικαστηρίου να αναθέτει υποθέσεις σε όλους τους δικαστές που έχουν ορκισθεί ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας αλλά δεν έχουν αναλάβει ακόμη καθήκοντα. Η εν λόγω διάταξη φαίνεται ότι αφορά συγκεκριμένα τους τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν παρανόμως από το 8ο Sejm τον Δεκέμβριο του 2015. Η διάταξη θα επέτρεπε στους δικαστές να αναλάβουν καθήκοντα καταλαμβάνοντας τις κενές έδρες για τις οποίες η προηγούμενη σύνθεση της Κάτω Βουλής είχε ήδη υποδείξει νομίμως ισάριθμους δικαστές, σύμφωνα με τα όσα ορίζονταν στις αποφάσεις της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015.

               5.

               Στην απόφασή του της 11ης Αυγούστου 2016, το Συνταγματικό Δικαστήριο απεφάνθη ότι το άρθρο 90 του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016 είναι αντισυνταγματικό, η δε Επιτροπή της Βενετίας, στη γνωμοδότησή της στις 14 Οκτωβρίου 2016, επιβεβαίωσε ότι η εν λόγω διάταξη δεν αποτελεί λύση που συνάδει με την αρχή του κράτους δικαίου (14).

               6.

               Εντούτοις, η πολωνική κυβέρνηση συνεχίζει να αρνείται να αναγνωρίσει την εγκυρότητα της απόφασης της 11ης Αυγούστου 2016 και να τη δημοσιεύσει στην Επίσημη Εφημερίδα της χώρας (βλέπε ενότητα 3 κατωτέρω).

               7.

               Επιπλέον, ο νέος νόμος περί του καθεστώτος των δικαστών επανεισάγει διάταξη (15) παρόμοια με το άρθρο 90 του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016, το οποίο κρίθηκε αντισυνταγματικό με την απόφαση της 11ης Αυγούστου 2016. Παρομοίως, ο νόμος για την οργάνωση και τις διαδικασίες (16) και ο εκτελεστικός νόμος (17) περιέχουν διατάξεις που αποσκοπούν στο ίδιο αποτέλεσμα.

               8.

               Στην απάντησή της της 27ης Οκτωβρίου 2016, η πολωνική κυβέρνηση εκτιμά ότι στις αποφάσεις της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015 του Δικαστηρίου δεν προσδιοριζόταν ποιοι δικαστές επρόκειτο να αναλάβουν καθήκοντα και κρίνει ότι η νέα σύνθεση της Κάτω Βουλής υπέδειξε νομίμως τους πέντε δικαστές τον Δεκέμβριο του 2015. Το εν λόγω σκεπτικό εγείρει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με το κράτος δικαίου διότι αρνείται ότι οι δύο αποφάσεις του Δεκεμβρίου έχουν οποιοδήποτε αποτέλεσμα και αντιβαίνει στο σκεπτικό του Δικαστηρίου, όπως αυτό διατυπώθηκε επανειλημμένως, μεταξύ άλλων, και στην απόφαση της 11ης Αυγούστου 2016. Στην απάντηση υποδηλώνεται ότι η κατάσταση θα παρέμενε η ίδια, με ή χωρίς τις αποφάσεις του Δικαστηρίου.

               9.

               Στην απάντηση αναγνωρίζεται ότι, στο διατακτικό της απόφασης της 3ης Δεκεμβρίου 2015, το Συνταγματικό Δικαστήριο επιλαμβανόταν της υποχρέωσης του Προέδρου της Δημοκρατίας να προβαίνει αμέσως στην ορκωμοσία δικαστή ο οποίος έχει επιλεγεί για το Δικαστήριο από την Κάτω Βουλή. Ωστόσο, υιοθετείται η άποψη ότι η εν λόγω απόφαση δεν δεσμεύει άλλες αρχές να εφαρμόζουν τις διατάξεις κατά τον τρόπο που ορίζεται σε μια συγκεκριμένη υπόθεση. Σύμφωνα με την εν λόγω ερμηνεία, ο μόνος αντίκτυπος που έχουν οι αποφάσεις της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015 είναι η υποχρέωση της κυβέρνησης να τις δημοσιεύσει, με αποτέλεσμα να στερούνται κάθε άλλου νομικού και λειτουργικού αποτελέσματος, ιδίως σε ό,τι αφορά την υποχρέωση του Προέδρου της Δημοκρατίας να προβεί στην ορκωμοσία των εν λόγω δικαστών. Η ερμηνεία αυτή αντιβαίνει στην αρχή της καλόπιστης συνεργασίας μεταξύ των κρατικών οργάνων, η οποία αποτελεί, όπως τονίζεται στις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής της Βενετίας, συνταγματική προϋπόθεση σε ένα δημοκρατικό κράτος που διέπεται από το κράτος δικαίου.

               10.

               Επιπλέον, η Επιτροπή σημειώνει ότι και η Επιτροπή της Βενετίας εκτιμά πως ενδεχόμενη λύση της υπό εξέλιξη διένεξης αναφορικά με τη σύνθεση του Συνταγματικού Δικαστηρίου «πρέπει να βασίζεται στην υποχρέωση σεβασμού και πλήρους εφαρμογής των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου» και «καλεί, ως εκ τούτου, όλα τα κρατικά όργανα, και ιδίως την Κάτω Βουλή, να σεβαστούν και να εφαρμόσουν πλήρως τις αποφάσεις του Δικαστηρίου» (18).

               11.

               Καταλήγοντας, η Επιτροπή εκτιμά ότι οι πολωνικές αρχές θα πρέπει να σεβαστούν και να εφαρμόσουν πλήρως τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015. Οι εν λόγω αποφάσεις απαιτούν από τους κρατικούς θεσμούς να συνεργαστούν καλόπιστα μεταξύ τους έτσι ώστε, σε συμφωνία με το κράτος δικαίου, οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν από το 7ο Sejm να μπορέσουν να αναλάβουν τα καθήκοντά τους στο Συνταγματικό Δικαστήριο, και οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν από το 8ο Sejm χωρίς έγκυρη νομική βάση να μην αναλάβουν καθήκοντα. Οι σχετικές διατάξεις του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016 περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου εγείρουν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με το κράτος δικαίου και έχουν κριθεί ως αντισυνταγματικές με βάση την απόφαση της 11ης Αυγούστου 2016 του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Επίσης, οι πολωνικές αρχές θα πρέπει να σεβαστούν, να δημοσιεύσουν και να εφαρμόσουν την εν λόγω απόφαση. Επιπλέον, οι διατάξεις (19) του νόμου περί του καθεστώτος των δικαστών, του νόμου περί της οργάνωσης και των διαδικασιών και του εκτελεστικού νόμου που αποσκοπούν σε παρόμοιο αποτέλεσμα είναι επίσης μη συμβατές με τις εν λόγω αποφάσεις και δεν πρέπει να εφαρμόζονται.

         3.   ΜΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ 9ΗΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΠΟΥ ΕΛΑΒΕ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΕΤΑ ΤΙΣ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016

               12.

               Στη σύστασή της της 27ης Ιουλίου 2016, η Επιτροπή σύστηνε στις πολωνικές αρχές να δημοσιεύσουν και να εφαρμόσουν πλήρως την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 9ης Μαρτίου 2016, καθώς και τις μεταγενέστερες αποφάσεις του, και να διασφαλίσουν ότι η δημοσίευση των μελλοντικών αποφάσεων θα γίνεται με αυτόματο τρόπο και δεν θα εξαρτάται από αποφάσεις της εκτελεστικής ή της νομοθετικής εξουσίας.

               13.

               Στις 16 Αυγούστου 2016 η πολωνική κυβέρνηση δημοσίευσε, βάσει του άρθρου 89 του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016, 21 αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου που ελήφθησαν κατά την περίοδο από τις 6 Απριλίου 2016 έως τις 19 Ιουλίου 2016. Εντούτοις, παρά τις υποδείξεις που περιλαμβάνονταν στη σύσταση της Επιτροπής, η πολωνική κυβέρνηση δεν έχει ακόμη δημοσιεύσει τις δύο αποφάσεις της 9ης Μαρτίου και της 11ης Αυγούστου 2016. Επιπλέον, δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί καμία από τις 16 αποφάσεις που έλαβε το Συνταγματικό Δικαστήριο μετά τις 11 Αυγούστου 2016.

               14.

               Με την απόφασή του της 11ης Αυγούστου 2016, το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματικό το άρθρο 89 του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016 λόγω της μη συμβατότητάς του με τις αρχές της διάκρισης και της ισορροπίας των εξουσιών και της ανεξαρτησίας των δικαστηρίων από άλλες μορφές εξουσίας.

               15.

               Η απάντηση της πολωνικής κυβέρνησης της 27ης Οκτωβρίου επιβεβαιώνει ότι η κυβέρνηση συνεχίζει να εκτιμά ότι έχει την αρμοδιότητα να ελέγχει τη νομιμότητα των αποφάσεων του Δικαστηρίου και ότι δεν μπορεί να διασφαλιστεί η αυτόματη δημοσίευση των αποφάσεων.

               16.

               Το άρθρο 114 παράγραφοι 1 και 2 του νόμου περί της οργάνωσης και των διαδικασιών προβλέπει ότι «Οι αποφάσεις δημοσιεύονται στην αρμόζουσα επίσημη εφημερίδα, σύμφωνα με τις αρχές και τον τρόπο που ορίζει το Σύνταγμα και ο νόμος της 20ής Ιουλίου 2000 περί της δημοσίευσης των κανονιστικών πράξεων και ορισμένων άλλων νομοθετικών πράξεων […]». Επιπλέον, προβλέπει ότι «Τη δημοσίευση των αποφάσεων διατάζει ο πρόεδρος του Δικαστηρίου». Η εν λόγω διάταξη αποτελεί καθαυτή βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.

               17.

               Ωστόσο, το άρθρο 19 του εκτελεστικού νόμου προβλέπει ότι «Οι αποφάσεις του Δικαστηρίου που ελήφθησαν κατά παράβαση του νόμου περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 25ης Ιουνίου 2015 […] ή του νόμου περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 22ας Ιουλίου 2016 και εκδόθηκαν πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του νόμου που αναφέρεται στο άρθρο 1, δημοσιεύονται στις σχετικές επίσημες εφημερίδες κατόπιν σχετικής διαταγής του προσωρινού προέδρου του Δικαστηρίου, εκτός εάν αφορούν κανονιστικές ρυθμίσεις που έχουν παύσει να ισχύουν». Με την απόφασή του της 11ης Αυγούστου 2016, το Δικαστήριο ήδη έκρινε αντισυνταγματική παρόμοια διάταξη. Στη σύσταση της Επιτροπής επισημαινόταν ότι η ύπαρξη ενδείξεων ότι οι αποφάσεις εκδόθηκαν κατά παράβαση του νόμου είναι αντίθετη με την αρχή της διάκρισης των εξουσιών, καθώς ο προσδιορισμός της νομιμότητας των αποφάσεων δεν αποτελεί αρμοδιότητα της Κάτω Βουλής (20). Επίσης, η Επιτροπή της Βενετίας επιβεβαίωσε την εν λόγω θέση στις δύο γνωμοδοτήσεις της (21). Επιπλέον, ο αποκλεισμός από τη δημοσίευση αποφάσεων που σχετίζονται με κανονιστικές πράξεις που έπαυσαν να ισχύουν, όπως ορίζεται στο άρθρο 19 του εκτελεστικού νόμου, συνεπάγεται, συγκεκριμένα, τον αποκλεισμό των αποφάσεων της 9ης Μαρτίου, της 11ης Αυγούστου και της 7ης Νοεμβρίου 2016. Όσο εκκρεμεί ο διορισμός του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου, η εν λόγω διάταξη αποτρέπει την πλήρη δημοσίευση όλων των αποφάσεων. Επιπροσθέτως, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι το άρθρο 114 παράγραφος 2 του νόμου περί οργάνωσης και διαδικασιών θα διασφαλίσει ότι ο νέος πρόεδρος του Δικαστηρίου θα δημοσιεύσει όλες τις αποφάσεις που έχουν εκδοθεί πριν από την ανάληψη των καθηκόντων του.

               18.

               Καταλήγοντας, το γεγονός ότι η πολωνική κυβέρνηση αρνείται μέχρι στιγμής να δημοσιεύσει στην Επίσημη Εφημερίδα τις αποφάσεις της 9ης Μαρτίου 2016 και της 11ης Αυγούστου 2016 σχετικά με τις νομοθετικές πράξεις περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου, καθώς και όλες τις άλλες αποφάσεις που έλαβε το Συνταγματικό Δικαστήριο μετά τις 11 Αυγούστου 2016, δημιουργεί αβεβαιότητα ως προς τη νομική βάση της δικαιοδοτικής δραστηριότητας του Δικαστηρίου και ως προς τα νομικά αποτελέσματα των αποφάσεών του. Η εν λόγω αβεβαιότητα υπονομεύει την αποτελεσματικότητα του ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων και εγείρει σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά το κράτος δικαίου. Η συμμόρφωση προς τις οριστικές δικαστικές αποφάσεις συνιστά ουσιώδη απαίτηση σύμφυτη προς το κράτος δικαίου. Η άρνηση δημοσίευσης μιας δεσμευτικής και οριστικής δικαστικής απόφασης συνιστά άρνηση του αυτόματου νομικού και λειτουργικού αποτελέσματός της και παραβιάζει τις αρχές της νομιμότητας και της διάκρισης των εξουσιών.

         4.   ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΝΕΩΝ ΝΟΜΩΝ

               19.

               Στη σύστασή της της 27ης Ιουλίου 2016, η Επιτροπή εξέταζε αναλυτικά τον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016 και τον αντίκτυπό του, με βάση το αποτέλεσμα των διατάξεων, τόσο μεμονωμένα όσο και συλλογικά, καθώς και την παλαιότερη νομολογία του Συνταγματικού Δικαστηρίου και τη γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας. Η Επιτροπή συνιστούσε στις πολωνικές αρχές να διασφαλίσουν ότι κάθε μεταρρύθμιση του νόμου περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου θα σέβεται τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015 και της απόφασης της 9ης Μαρτίου 2016, και θα λαμβάνει πλήρως υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας της 11ης Μαρτίου 2016. Ειδικότερα, η Επιτροπή συνιστούσε στις πολωνικές αρχές να διασφαλίσουν ότι απαιτήσεις όπως αυτές που σχετίζονται με την απαρτία, την εκδίκαση των υποθέσεων με χρονολογική σειρά, τη δυνατότητα του γενικού εισαγγελέα να παρακωλύει την εξέταση υποθέσεων, την αναβολή των διασκέψεων ή με μεταβατικά μέτρα που επηρεάζουν δυσμενώς την πορεία εκκρεμών υποθέσεων και αναστέλλουν τη διευθέτησή τους, δεν θα υπονομεύουν, είτε μεμονωμένα είτε μέσω του συνδυασμένου αποτελέσματός τους, την αποτελεσματικότητα του Συνταγματικού Δικαστηρίου ως εγγυητή του Συντάγματος.

               20.

               Στην απάντησή της της 27ης Οκτωβρίου 2016, η πολωνική κυβέρνηση δεν αναγνώρισε το γεγονός ότι οι ανησυχίες που εξέφρασαν η Επιτροπή και η Επιτροπή της Βενετίας δεν ελήφθησαν στην πλειονότητά τους υπόψη στον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016. Στην απάντηση αμφισβητείται ότι το Δικαστήριο παρεμποδίζεται από το να ασκεί αποτελεσματικό συνταγματικό έλεγχο διά του ισχυρισμού ότι το Δικαστήριο στην πραγματικότητα έχει εκδώσει αποφάσεις στη διάρκεια της αποκαλούμενης συνταγματικής κρίσης. Ωστόσο, το εν λόγω επιχείρημα είναι αλυσιτελές διότι η δυνατότητα του Δικαστηρίου να εκδίδει αποφάσεις οφείλεται ακριβώς στο γεγονός ότι δεν εφαρμόζει τους εν λόγω δικονομικούς κανόνες (απόφαση της 11ης Αυγούστου 2016) και η κυβέρνηση αρνείται να δημοσιεύσει τις ίδιες αυτές αποφάσεις του Δικαστηρίου σε μια προσπάθεια να αποτρέψει τα νομικά αποτελέσματά τους.

               21.

               Στην απάντηση παρέχονται επίσης σύντομες διευκρινίσεις σχετικά με τη συμβατότητα της προαναφερθείσας νομοθεσίας με τα θεμελιώδη δικαιώματα. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι εν λόγω διευκρινίσεις της κυβέρνησης δεν αναιρούν την ανάγκη γνήσιου συνταγματικού ελέγχου που ασκεί το Συνταγματικό Δικαστήριο.

               22.

               Επίσης, στην απάντηση δεν αναγνωρίζεται ο θεμελιώδης ρόλος που διαδραματίζει το Συνταγματικό Δικαστήριο στη διασφάλιση του κράτους δικαίου στην Πολωνία. Η Επιτροπή αμφισβητεί τον εν λόγω ισχυρισμό. Στην πραγματικότητα, το Συνταγματικό Δικαστήριο αποτελεί έναν από τους βασικούς θεσμούς που εγγυώνται το κράτος δικαίου στην Πολωνία, ιδίως δεδομένου ότι του έχει ανατεθεί το καθήκον του ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων που ψηφίζονται στην Πολωνία. Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Πολωνίας, εμφαίνεται ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί της συνταγματικότητας των νόμων και των διεθνών συνθηκών, της συμμόρφωσης των νόμων προς τις διεθνείς συνθήκες που κυρώνονται με νόμο, της συμμόρφωσης των κανονιστικών πράξεων των κεντρικών κρατικών οργάνων προς το Σύνταγμα, τις κυρωμένες διεθνείς συνθήκες και τους νόμους, της συνταγματικότητας των σκοπών ή της δραστηριότητας των πολιτικών κομμάτων, καθώς και να εκδικάζει συνταγματικές προσφυγές (22). Το Συνταγματικό Δικαστήριο αποφαίνεται επίσης επί διαφορών επιμερισμού αρμοδιοτήτων μεταξύ των κεντρικών συνταγματικών οργάνων του κράτους (23). Το γεγονός ότι, κατά το Σύνταγμα, το Δικαστήριο του κράτους εκδικάζει υποθέσεις παράβασης του Συντάγματος ή νόμου από ορισμένα πρόσωπα (24), και ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διασφαλίζει την τήρηση του Συντάγματος (25), δεν επηρεάζει τον εν λόγω θεμελιώδη ρόλο του Δικαστηρίου.

               23.

               Η Επιτροπή σημειώνει ότι ο νόμος περί της οργάνωσης και των διαδικασιών δεν περιλαμβάνει πλέον τις ακόλουθες διατάξεις του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016 που είχαν προσδιοριστεί ως αιτία ανησυχίας στη σύσταση: το άρθρο 26 παράγραφος 1 και παράγραφος 1 στοιχείο ζ) για την παραπομπή των υποθέσεων στην Ολομέλεια (26), το άρθρο 38 παράγραφος 3 για την εκδίκαση των υποθέσεων με χρονολογική σειρά (27), το άρθρο 68 παράγραφοι 5 έως 8 για την αναβολή των διασκέψεων (28), το άρθρο 61 παράγραφος 6 για τη δυνατότητα του γενικού Εισαγγελέα να παρακωλύει την εξέταση υποθέσεων (29) και τα άρθρα 83 έως 86 σχετικά με τα μεταβατικά μέτρα για τις εκκρεμείς υποθέσεις (30). Η Επιτροπή σημειώνει ότι για την αντιμετώπιση των εν λόγω ζητημάτων θα αρκούσε η απλή δημοσίευση της απόφασης του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 11ης Αυγούστου 2016 βάσει της οποίας οι εν λόγω διατάξεις είχαν ήδη κριθεί αντισυνταγματικές, χωρίς να είναι απαραίτητη η ψήφιση νέου νόμου.

               24.

               Παρά τις εν λόγω βελτιώσεις, η Επιτροπή σημειώνει ότι ορισμένες ανησυχίες εξακολουθούν να υφίστανται. Ειδικότερα, παρότι με τον νόμο του Συνταγματικού Δικαστηρίου του 1997 και τον νόμο της 25ης Ιουνίου 2015 ο αριθμός των δικαστών που απαιτείται να συμμετέχουν σε Ολομέλεια είχε οριστεί στους εννέα, εξακολουθεί να είναι έντεκα. Όπως τονιζόταν στη σύσταση (31), το γεγονός αυτό εμποδίζει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου, ιδίως τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή κατά την οποία το Συνταγματικό Δικαστήριο διαθέτει μόνο 12 δικαστές (δεδομένου ότι οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν νομίμως τον Οκτώβριο του 2015 από το 7ο Sejm δεν έχουν αναλάβει καθήκοντα). Ο κίνδυνος που υποδεικνυόταν στη σύσταση σχετικά με το ενδεχόμενο μη επίτευξης απαρτίας της Ολομέλειας αποτελεί ήδη πραγματικότητα (32).

               25.

               Επιπλέον, ο νόμος περί της οργάνωσης και των διαδικασιών, ο νόμος περί του καθεστώτος των δικαστών και ο εκτελεστικός νόμος περιλαμβάνουν άλλες διατάξεις οι οποίες έχουν επιτείνει ορισμένες ανησυχίες που εκφράζονταν στη σύσταση (βλέπε ενότητα 2 σχετικά με τον διορισμό των δικαστών και ενότητα 3 σχετικά με τη δημοσίευση των δικαστικών αποφάσεων) ή έχουν προκαλέσει νέες ανησυχίες σχετικά με την κατάσταση των δικαστών (βλέπε ενότητα 4.1) και τον διορισμό του προέδρου, του αντιπροέδρου και του προσωρινού προέδρου του Δικαστηρίου (βλέπε ενότητα 5).

         4.1.   Οι ανησυχίες σχετικά με το καθεστώς των δικαστών

   4.1.1.   Πειθαρχικές διαδικασίες

               26.

               Το άρθρο 26 του νόμου περί του καθεστώτος των δικαστών προβλέπει ότι: «Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Πολωνίας μπορεί, κατόπιν εντολής του γενικού εισαγγελέα, να παραπέμπει στον πρόεδρο του Δικαστηρίου την πράξη αμέλειας δικαστή του Δικαστηρίου που αναφέρεται στο άρθρο 24 παράγραφος 1, μετά από διαβούλευση με τον πρώτο πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου» (33). Το άρθρο 27 παράγραφος 5 προβλέπει ότι: Εάν, μετά από σχετικό αίτημα εξουσιοδοτημένου φορέα, ο υπεύθυνος πειθαρχικών διαδικασιών διαπιστώσει ότι δεν υφίστανται λόγοι για την κίνηση πειθαρχικών διαδικασιών, εκδίδει εντολή άρνησης κίνησης διαδικασιών. «Η αρχή η οποία υπέβαλε την έκθεση που αναφέρεται στο άρθρο 26 μπορεί να προσφύγει στο πειθαρχικό πρωτοδικείο εντός επτά ημερών από την επίδοση της εν λόγω εντολής». Σύμφωνα με το άρθρο 27 παράγραφος 6, το πρωτοδικείο εξετάζει την προσφυγή το αργότερο εντός 14 ημερών από την ημερομηνία άσκησής της. Σε περίπτωση ακύρωσης της εντολής άρνησης κίνησης των πειθαρχικών διαδικασιών, οι οδηγίες του πειθαρχικού δικαστηρίου σχετικά με την κίνηση περαιτέρω διαδικασιών είναι δεσμευτικές για τον υπεύθυνο πειθαρχικών διαδικασιών.

               27.

               Στη σύστασή της σχετικά με το κράτος δικαίου, η Επιτροπή υπογράμμιζε σε σχέση με τον νόμο της 22ας Δεκεμβρίου 2015 ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν θα πρέπει να έχει την αρμοδιότητα να κινεί πειθαρχικές διαδικασίες και σημείωνε ότι η κατάργηση της σχετικής διάταξης στον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016 συνιστούσε ενέργεια προς τη σωστή κατεύθυνση. Η Επιτροπή υπενθυμίζει επίσης ότι η διάταξη του νόμου της 22ας Δεκεμβρίου 2015, η οποία παρείχε τη δυνατότητα ανάμειξης άλλων κρατικών θεσμών σε πειθαρχικές διαδικασίες κατά δικαστών του Δικαστηρίου, κρίθηκε αντισυνταγματική με την απόφαση της 9ης Μαρτίου 2016 του Δικαστηρίου και αποτέλεσε αντικείμενο κριτικής στη γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας της 11ης Μαρτίου 2016. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ανησυχεί για την επανεισαγωγή διάταξης η οποία αναθέτει στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας την αρμοδιότητα να κινεί πειθαρχικές διαδικασίες. Το γεγονός ότι οι εν λόγω διαδικασίες θα μπορούσαν να κινηθούν από θεσμούς άλλους από τη δικαστική εξουσία, καθώς και το γεγονός ότι οι εν λόγω θεσμοί δύνανται να προσφεύγουν στο πειθαρχικό πρωτοδικείο σε περίπτωση που ο υπεύθυνος πειθαρχικών διαδικασιών κρίνει ότι δεν υφίστανται λόγοι για την κίνηση πειθαρχικών διαδικασιών, θα μπορούσε να έχει δυσμενή αντίκτυπο στην ανεξαρτησία του Δικαστηρίου.

         4.1.2.   Δυνατότητα πρόωρης συνταξιοδότησης

               28.

               Το άρθρο 10 του εκτελεστικού νόμου προβλέπει ότι: «1. Δικαστές του Δικαστηρίου που ανέλαβαν καθήκοντα πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του [νόμου περί του καθεστώτος των δικαστών] δύνανται, εντός ενός μηνός από την εν λόγω ημερομηνία, να υποβάλουν στον πρόεδρο του Δικαστηρίου δήλωση ότι συνταξιοδοτούνται λόγω της θέσπισης, κατά τη διάρκεια άσκησης των καθηκόντων τους, νέων κανόνων για την εκτέλεση των καθηκόντων των δικαστών του Δικαστηρίου που ορίζονται στο άρθρο 11 παράγραφος 3 και στα άρθρα 13 και 14 του εν λόγω νόμου (34). 2. Η συνταξιοδότηση δικαστή δυνάμει του σημείου 1 τίθεται σε ισχύ από την πρώτη ημέρα του μήνα που έπεται του μήνα κατά τον οποίο υποβλήθηκε η δήλωση. Η συνταξιοδότηση επικυρώνεται με διάταγμα του προέδρου του Δικαστηρίου».

               29.

               Η εν λόγω διάταξη φαίνεται πως συνιστά κίνητρο για πρόωρη συνταξιοδότηση, διότι θα επιτρέπει στους δικαστές του Δικαστηρίου να απολαμβάνουν, κατ' εξαίρεση, όλα τα πλεονεκτήματα του καθεστώτος συνταξιούχου δικαστή, συμπεριλαμβανομένης της σύνταξης γήρατος, χωρίς να έχουν ολοκληρώσει την προβλεπόμενη θητεία τους. Για δικαστή ο οποίος δεν θα επιθυμούσε πλέον να εργάζεται με βάση τους νέους κανόνες, η εν λόγω δυνατότητα πρόωρης συνταξιοδότησης θα υπερτερούσε σε σχέση με την απλή παραίτηση. Η παροχή ενός τόσο πλεονεκτικού καθεστώτος συνιστά παρέμβαση της νομοθετικής εξουσίας στην ανεξαρτησία του Δικαστηρίου, δεδομένου ότι αποσκοπεί να ενθαρρύνει τους εν ενεργεία δικαστές να παραιτηθούν πριν από την ολοκλήρωση της θητείας τους και, ως εκ τούτου, να επηρεάσει τις αποφάσεις τους επί του θέματος.

         4.1.3.   Λοιπές διατάξεις

               30.

               Ο νόμος περί του καθεστώτος των δικαστών εισάγει νέες απαιτήσεις για τους δικαστές του Δικαστηρίου οι οποίες αφορούν την οικονομική συμμετοχή σε επιχειρήσεις (35), τις δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων (36) και τις δηλώσεις σχετικά με την οικονομική δραστηριότητα των συζύγων τους (37). Επιπλέον, ο νόμος προβλέπει ευρύτατες συνέπειες σε περίπτωση μη συμμόρφωσης: μη εκπλήρωση των σχετικών υποχρεώσεων ισοδυναμεί με παραίτηση από τη θέση του δικαστή του Δικαστηρίου. Οι εν λόγω διατάξεις θα μπορούσαν να εγείρουν ζητήματα αναλογικότητας και, όπως επισήμανε το Ανώτατο Δικαστήριο, ζητήματα συνταγματικότητας (38). Για τους λόγους αυτούς, είναι ιδιαίτερα σημαντικός ο αποτελεσματικός έλεγχος της συνταγματικότητας των εν λόγω διατάξεων.

               31.

               Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι ο νόμος περί της οργάνωσης και των διαδικασιών αλλάζει σε σημαντικό βαθμό την εσωτερική οργάνωση του Συνταγματικού Δικαστηρίου, καθώς το Γραφείο του Συνταγματικού Δικαστηρίου αντικαθίσταται από δύο νέους φορείς: τη γραμματεία και το γραφείο της νομικής υπηρεσίας του Δικαστηρίου (39). Ο εκτελεστικός νόμος προβλέπει ότι το Γραφείο του Συνταγματικού Δικαστηρίου θα καταργηθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017 (40) και ότι μετά την εν λόγω ημερομηνία δεν μπορεί να διασφαλιστεί η συνέχιση της απασχόλησης των υφισταμένων υπαλλήλων από το Δικαστήριο (41). Στο παρόν πλαίσιο των συνεχιζόμενων διενέξεων σχετικά με το Συνταγματικό Δικαστήριο, και λαμβανομένων υπόψη των ανησυχιών που εκφράζονται στην ενότητα 5 της παρούσας σύστασης σχετικά με τον διορισμό νέου προέδρου και προσωρινού προέδρου του Δικαστηρίου, η εν λόγω αναδιοργάνωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω αστάθεια του Δικαστηρίου και να επηρεάσει δυσμενώς την αποτελεσματικότητα του συνταγματικού ελέγχου.

         4.2.   Αδράνεια νόμου (vacatio legis)

               32.

               Οι βασικές διατάξεις του εκτελεστικού νόμου θα τεθούν σε ισχύ την επομένη της δημοσίευσης του νόμου, χωρίς να υπάρξει χρονικό διάστημα αδράνειας του νόμου (42). Επίσης, οι βασικές διατάξεις του νόμου περί της οργάνωσης και των διαδικασιών και περί του καθεστώτος των δικαστών, περιλαμβανομένων των διατάξεων που προβλέπουν την ανάληψη καθηκόντων από τους «δικαστές του Δεκεμβρίου» που διορίστηκαν κατά παράβαση του νόμου (43), θα τεθούν σε ισχύ την επομένη της δημοσίευσης, χωρίς να υπάρξει χρονικό διάστημα αδράνειας του νόμου. Οι διατάξεις του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016 περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου θα παύσουν να ισχύουν την επομένη της ημερομηνίας δημοσίευσης του εκτελεστικού νόμου (44).

               33.

               Ως εκ τούτου, το Συνταγματικό Δικαστήριο δεν θα είναι σε θέση να ελέγξει τη συνταγματικότητα των εν λόγω βασικών διατάξεων προτού αυτές τεθούν σε ισχύ. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο συνταγματικός έλεγχος δεν μπορεί να θεωρείται αποτελεσματικός. Ως προς το σημείο αυτό, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή της Βενετίας, στη γνωμοδότηση που εξέδωσε στις 11 Μαρτίου 2016, τόνιζε ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ελέγχει τη συνταγματικότητα απλού τυπικού νόμου ο οποίος ρυθμίζει τη λειτουργία του Δικαστηρίου, προτού αυτός τεθεί σε ισχύ.

         4.3.   Συνέπειες του μη αποτελεσματικού ελέγχου της συνταγματικότητας νέων νόμων

               34.

               Η Κάτω Βουλή προέβη, συχνά με ταχείες νομοθετικές διαδικασίες, στην ψήφιση αρκετών ιδιαίτερα ευαίσθητων νέων νομοθετικών πράξεων, όπως, ειδικότερα, ενός νόμου για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (45), ενός νέου νόμου για τη δημόσια διοίκηση (46), ενός νόμου για την τροποποίηση του νόμου περί Αστυνομίας και ορισμένων άλλων νόμων (47) και νόμων περί Εισαγγελίας (48), και ενός νέου νόμου για τον Διαμεσολαβητή και για την τροποποίηση ορισμένων άλλων νόμων (49). Στις επιστολές της με ημερομηνία 1η Φεβρουαρίου 2016 και 3 Μαρτίου 2016, η Επιτροπή ζητούσε πληροφορίες από την πολωνική κυβέρνηση σχετικά με την πορεία και το περιεχόμενο των εν λόγω νομοθετικών μεταρρυθμίσεων, όμως μέχρι στιγμής οι σχετικές πληροφορίες δεν έχουν παρασχεθεί. Η Κάτω Βουλή προέβη στην ψήφιση αρκετών άλλων ευαίσθητων σχεδίων νομοθετικών πράξεων, όπως του νόμου για το Εθνικό Συμβούλιο Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (50) και ενός νέου νόμου περί καταπολέμησης της τρομοκρατίας (51).

               35.

               Η Επιτροπή εκτιμά ότι όσο παρεμποδίζεται το έργο του Συνταγματικού Δικαστηρίου, δηλαδή η διασφάλιση του αποτελεσματικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, δεν θα ελέγχεται αποτελεσματικά η συμμόρφωση με το Σύνταγμα και, μεταξύ άλλων, με τα θεμελιώδη δικαιώματα νομοθετικών πράξεων όπως αυτές που παρατίθενται ανωτέρω.

               36.

               Η Επιτροπή σημειώνει ενδεικτικά ότι οι νέοι νόμοι (ιδίως δε ο νόμος για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (52)) εγείρουν ανησυχίες όσον αφορά την ελευθερία και την πολυφωνία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Πιο συγκεκριμένα, ο νέος νόμος για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης τροποποιεί τους κανόνες περί διορισμού των μελών των διοικητικών και εποπτικών συμβουλίων των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων, θέτοντάς τους υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης (του υπουργού Οικονομικών) αντί ενός ανεξάρτητου φορέα. Ο νέος νόμος προβλέπει ακόμη την άμεση παύση των υφιστάμενων εποπτικών και διοικητικών συμβουλίων. Ως προς το συγκεκριμένο ζήτημα, η Επιτροπή διερωτάται συγκεκριμένα για τις δυνατότητες προσφυγής στη δικαιοσύνη που είναι διαθέσιμες στα άτομα που πλήττονται από τον νόμο. Στις 13 Δεκεμβρίου 2016 το Συνταγματικό Δικαστήριο έλαβε με απαρτία πέντε δικαστών απόφαση (53) με την οποία δεχόταν ότι ορισμένες διατάξεις της νομοθεσίας είναι αντισυνταγματικές.

               37.

               Εξίσου σημαντικοί από την άποψη του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων είναι και άλλοι νόμοι, όπως ο νέος νόμος για τη δημόσια διοίκηση (54). Στις επιστολές της με ημερομηνία 1η Φεβρουαρίου 2016 και 3 Μαρτίου 2016 (55) η Επιτροπή ζητούσε πληροφορίες από την πολωνική κυβέρνηση για το θέμα αυτό, και συγκεκριμένα για τις δυνατότητες προσφυγής στη δικαιοσύνη που ήταν διαθέσιμες στα άτομα που πλήττονταν από τον νόμο. Η πολωνική κυβέρνηση δεν έχει δώσει μέχρι στιγμής απαντήσεις στην Επιτροπή για το συγκεκριμένο θέμα.

               38.

               Αμφιβολίες όσον αφορά τη συμμόρφωσή του με τα θεμελιώδη δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων, εγείρει ενδεχομένως και ο νόμος για την τροποποίηση του νόμου περί Αστυνομίας και ορισμένων άλλων νόμων (56). Στις 28 και 29 Απριλίου 2016, αντιπροσωπεία της Επιτροπής της Βενετίας μετέβη στη Βαρσοβία προκειμένου να συζητήσει τις αλλαγές που επέφερε ο νόμος για την τροποποίηση του νόμου περί Αστυνομίας και ορισμένων άλλων νόμων, και κατά τη διάρκεια της συνόδου της στις 10 και 11 Ιουνίου 2016 εξέδωσε σχετική γνωμοδότηση (57). Στην εν λόγω γνωμοδότηση αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι οι δικονομικές εγγυήσεις και οι ουσιαστικές προϋποθέσεις που προβλέπονται στον εν λόγω νόμο εξακολουθούν να μην αποτρέπουν επαρκώς την υπερβολική χρήση του και την αδικαιολόγητη παρέμβασή του στην ιδιωτική ζωή των προσώπων.

               39.

               Επιπλέον, αμφιβολίες όσον αφορά τη συμμόρφωσή του με τα θεμελιώδη δικαιώματα (58) εγείρει ενδεχομένως και ο νέος νόμος περί καταπολέμησης της τρομοκρατίας, ο οποίος τελεί επί του παρόντος υπό έλεγχο συνταγματικότητας.

               40.

               Επίσης, ο νόμος της 13ης Δεκεμβρίου 2016 για την τροποποίηση του νόμου περί των συνελεύσεων (59) ενδέχεται να εγείρει αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητά του με τα θεμελιώδη δικαιώματα, και, πιο συγκεκριμένα, με την ελευθερία του συνέρχεσθαι, όπως αυτή ορίζεται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (60).

               41.

               Στις 14 Δεκεμβρίου 2016 το γραφείο τύπου του προεδρείου του Sejm εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τις αλλαγές των όρων υπό τους οποίους τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να εργάζονται στο Sejm και στη Γερουσία, για την οποία εκφράστηκαν ανησυχίες όσον αφορά την ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης. Στις 16 Δεκεμβρίου 2016 το Sejm ψήφισε τον προϋπολογισμό για το 2017, υπό αμφιλεγόμενες περιστάσεις, ιδίως επειδή προβλήθηκε το επιχείρημα ότι δεν επιτεύχθηκε απαρτία, ένα μέλος του Sejm αποκλείστηκε από την ψηφοφορία, και τα μέσα ενημέρωσης αποκλείστηκαν από τη μαγνητοσκόπηση της ψηφοφορίας. Υπάρχει ανάγκη αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου, συμπεριλαμβανομένου, όπου ενδείκνυται, συνταγματικού ελέγχου, αυτών των μέτρων και των περιστάσεων υπό τις οποίες θεσπίστηκαν.

               42.

               Συμπερασματικά, η Επιτροπή εκτιμά ότι, όσο παρεμποδίζεται το έργο του Συνταγματικού Δικαστηρίου, δηλαδή η διασφάλιση του αποτελεσματικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, δεν θα ελέγχεται αποτελεσματικά η συμμόρφωση των νομοθετικών πράξεων με τα θεμελιώδη δικαιώματα. Το θέμα αυτό εγείρει σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά το κράτος δικαίου, δεδομένου ιδίως ότι η Κάτω Βουλή προέβη πρόσφατα στην ψήφιση αρκετών ιδιαίτερα ευαίσθητων νέων νομοθετικών πράξεων, για τις οποίες θα πρέπει να είναι διαθέσιμη η δυνατότητα ελέγχου της συνταγματικότητάς τους.

         5.   ΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ, ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΡΙΝΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ

               43.

               Ο νέος νόμος περί της οργάνωσης και των διαδικασιών περιλαμβάνει νέες διατάξεις σχετικά με την επιλογή των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου και του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου που θα παρουσιάσει η Γενική Συνέλευση στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ο νέος εκτελεστικός νόμος περιλαμβάνει επίσης διατάξεις σχετικά με την επιλογή των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου και διατάξεις που παρέχουν τη δυνατότητα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να αναθέτει προσωρινά σε δικαστή τα καθήκοντα του προέδρου του Δικαστηρίου («προσωρινός πρόεδρος του Δικαστηρίου»).

               44.

               Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το άρθρο 194 παράγραφος 2 του Συντάγματος προβλέπει ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο του Συνταγματικού Δικαστηρίου «εκ των υποψηφίων που προτείνει η Γενική Συνέλευση των δικαστών του Συνταγματικού Δικαστηρίου». Η θητεία του προέδρου του Δικαστηρίου έληξε στις 19 Δεκεμβρίου 2016. Η θητεία του εν ενεργεία αντιπροέδρου του Δικαστηρίου θα λήξει στις 26 Ιουνίου 2017. Οι δύο νόμοι που αναφέρθηκαν στο προηγούμενο σημείο έχουν ήδη ψηφιστεί και αποσταλεί προς υπογραφή στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Επιπλέον, οι διαδικασίες ψήφισής τους ήταν ιδιαίτερα ταχείες (το σχέδιο εκτελεστικού νόμου κατατέθηκε στην Κάτω Βουλή στις 24 Νοεμβρίου 2016), χωρίς να υπάρξει χρονικό διάστημα αδράνειας του νόμου που θα επέτρεπε τη διενέργεια αποτελεσματικού συνταγματικού ελέγχου. Κατά την ψήφισή τους, το Δικαστήριο είχε ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία επιλογής υποψηφίων για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου οι οποίοι θα προτείνονταν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, όπως προβλέπεται από τον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016 (61). Ωστόσο, η Γενική Συνέλευση δεν μπόρεσε να εκδώσει ψήφισμα σχετικά με την παρουσίαση των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου, λόγω μη επίτευξης της εκ του νόμου προβλεπόμενης απαρτίας (62).

         5.1.   Η διαδικασία επιλογής υποψηφίων για τη θέση του προέδρου και του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου

               45.

               Ο εκτελεστικός νόμος και ο νόμος περί της οργάνωσης και των διαδικασιών περιλαμβάνουν νέους κανόνες υποβολής υποψηφιοτήτων για τη θέση του προέδρου και του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου. Η διαδικασία του εκτελεστικού νόμου (63) έχει σχεδιαστεί ειδικά για τον ισχύοντα τρόπο επιλογής του προέδρου του Δικαστηρίου και εφαρμόζεται στις περιπτώσεις που περιγράφονται στο άρθρο του 16 παράγραφος 1 (βλέπε ενότητα 5.3 κατωτέρω). Ο νόμος περί της οργάνωσης και των διαδικασιών (64) προβλέπει την εφαρμογή μιας γενικής μελλοντικής διαδικασίας επιλογής υποψηφίων για τη θέση του προέδρου και του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου, η οποία είναι σε μεγάλο βαθμό παρόμοια με τη διαδικασία που καθορίζεται στον εκτελεστικό νόμο.

               46.

               Η νέα διαδικασία επιλογής υποψηφίων για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου απαιτεί τη συμμετοχή σε αυτήν των τριών «δικαστών του Δεκεμβρίου» που υποδείχθηκαν κατά παράβαση του νόμου από τη νέα σύνθεση της Κάτω Βουλής (65). Η Επιτροπή εκτιμά ότι η εν λόγω απαίτηση καθιστά αντισυνταγματικό το σύνολο της διαδικασίας επιλογής (βλέπε ενότητα 2 κατωτέρω). Παρομοίως, το γεγονός ότι οι νομίμως επιλεχθέντες «δικαστές του Δεκεμβρίου» δεν μπορούν να συμμετάσχουν στη διαδικασία μπορεί εξίσου να επηρεάσει το αποτέλεσμα και, ως εκ τούτου, αποδυναμώνει τη διαδικασία.

               47.

               Επιπροσθέτως, η νέα διαδικασία δεν διασφαλίζει ότι στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας θα προτείνονται μόνον όσοι υποψήφιοι έχουν τη στήριξη της πλειοψηφίας της Γενικής Συνέλευσης του Δικαστηρίου (66). Σύμφωνα με την ερμηνεία του άρθρου 194 παράγραφος 2 του Συντάγματος, με βάση την απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Νοεμβρίου 2016 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει τον πρόεδρο του Δικαστηρίου εκ των υποψηφίων που έχουν λάβει την πλειοψηφία των ψήφων στη Γενική Συνέλευση του Δικαστηρίου. Η εν λόγω ερμηνεία καθιστά τη νέα διαδικασία μη συμβατή με την απόφαση που έλαβε το Συνταγματικό Δικαστήριο στις 7 Νοεμβρίου 2016. Στη γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας στις 14 Οκτωβρίου 2016 τονιζόταν επίσης ότι είναι σημαντικό η διαδικασία επιλογής να διασφαλίζει ότι στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας θα μπορούν να προτείνονται μόνον οι υποψήφιοι που απολαμβάνουν την ευρεία στήριξη του Δικαστηρίου (67).

               48.

               Το ίδιο αφορά τη διαδικασία υποβολής υποψηφιοτήτων για τη θέση του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου (68)· η διαδικασία αυτή είναι πανομοιότυπη με αυτήν για την υποβολή υποψηφιοτήτων για τη θέση του προέδρου, όπως προβλέπεται στο νόμο περί της οργάνωσης και των διαδικασιών.

         5.2.   Ρόλος του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου

               49.

               Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι ο εκτελεστικός νόμος και ο νόμος περί της οργάνωσης και των διαδικασιών περιλαμβάνουν σειρά διατάξεων που αναιρούν στην πράξη τον ρόλο του αντιπροέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Το άρθρο 12 παράγραφος 3 του νόμου περί της οργάνωσης και των διαδικασιών επιτρέπει στον πρόεδρο του Συνταγματικού Δικαστηρίου να αναθέτει σε άλλον δικαστή, πέραν του αντιπροέδρου, ορισμένες αρμοδιότητες διαχείρισης του έργου του Δικαστηρίου. Το άρθρο 37 προβλέπει ότι στις ακροάσεις της Ολομέλειας ο πρόεδρος του Δικαστηρίου δύναται να ορίζει άλλον δικαστή ως αντικαταστάτη του (ο αντιπρόεδρος δεν αναφέρεται). Επιπλέον, σε περίπτωση τερματισμού της θητείας του προέδρου του Δικαστηρίου, ορισμένα βασικά καθήκοντα αναλαμβάνονται από τον δικαστή με τη «μεγαλύτερη συνολική αρχαιότητα» (άρθρο 11 παράγραφος 2), ή από τον «νεότερο» δικαστή (άρθρο 11 παράγραφος 4), και όχι από τον αντιπρόεδρο. Επιπλέον, το άρθρο 8 παράγραφος 2 προβλέπει ότι για να είναι νόμιμη μια απόφαση που εκδίδει η Γενική Συνέλευση πρέπει να παρίσταται σε αυτήν ο πρόεδρος του Δικαστηρίου (με εξαίρεση την περίπτωση εκλογής νέου προέδρου του Δικαστηρίου, όπως αναφέρεται ανωτέρω), ενώ, σύμφωνα με τον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016, απαιτείται να παρίσταται στη Γενική Συνέλευση ο πρόεδρος ή ο αντιπρόεδρος του Δικαστηρίου. Επίσης, σε αντίθεση με τα όσα ορίζει ο νόμος της 22ας Ιουλίου 2016, ο νόμος δεν παρέχει πλέον τη δυνατότητα στον αντιπρόεδρο να προεδρεύει της Γενικής Συνέλευσης. Επιπροσθέτως, το άρθρο 17 παράγραφος 1 του εκτελεστικού νόμου προβλέπει ότι, κατά την περίοδο μετά τη δημοσίευση του νόμου και μέχρι τον επίσημο διορισμό του νέου προέδρου του Δικαστηρίου, προΐσταται του Δικαστηρίου ο δικαστής στον οποίο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει αναθέσει τα καθήκοντα του προέδρου του Δικαστηρίου (βλέπε ενότητα 5.3 κατωτέρω).

               50.

               Το συνδυασμένο αποτέλεσμα των εν λόγω διατάξεων είναι η αναίρεση της συγκεκριμένης θέσης του αντιπροέδρου ως αναπληρωτή του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Η θέση του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου είναι αναγνωρισμένη από το Σύνταγμα. Παρότι στο Σύνταγμα δεν προσδιορίζεται ο ρόλος του αντιπροέδρου, οι διατάξεις που αναφέρθηκαν στο προηγούμενο σημείο υπονομεύουν τη θέση του αντιπροέδρου και ενδέχεται να εγείρουν ζήτημα συνταγματικότητας η οποία χρήζει αποτελεσματικού ελέγχου.

         5.3.   Ο διορισμός «προσωρινού προέδρου του Δικαστηρίου»

               51.

               Το άρθρο 17 παράγραφος 1 του εκτελεστικού νόμου προβλέπει ότι: «Σε περίπτωση που απαιτείται η εφαρμογή της διαδικασίας υποβολής υποψηφιοτήτων για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου που αναφέρεται στο άρθρο 21, κατά την περίοδο μεταξύ της επομένης της ημερομηνίας δημοσίευσης της εν λόγω νομοθετικής πράξης και του διορισμού του προέδρου του Δικαστηρίου, προΐσταται του Δικαστηρίου ο δικαστής του Δικαστηρίου στον οποίο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει αναθέσει με απόφασή του τα καθήκοντα του προέδρου του Δικαστηρίου». Στο άρθρο 21 προβλέπεται συγκεκριμένη διαδικασία επιλογής των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου οι οποίοι θα παρουσιάζονται από τη Γενική Συνέλευση στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας (βλέπε ανωτέρω).

               52.

               Το άρθρο 17 παράγραφος 2 προβλέπει ότι: «Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επιλέγει τον δικαστή του Δικαστηρίου που θα αναλάβει τα καθήκοντα του προέδρου του Δικαστηρίου εκ των δικαστών του Δικαστηρίου με τη μεγαλύτερη θητεία στα τακτικά δικαστήρια ή σε θέσεις της κεντρικής κυβέρνησης που σχετίζονται με την εφαρμογή του νόμου». Το άρθρο 17 παράγραφος 3 προβλέπει ότι η νέα διαδικασία που θεσπίστηκε στον νόμο περί της οργάνωσης και των διαδικασιών επιλογής των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου δεν ισχύει στη συγκεκριμένη περίπτωση.

               53.

               Το άρθρο 16 παράγραφος 1 του εκτελεστικού νόμου προβλέπει ότι: «Εάν, την ημέρα δημοσίευσης του παρόντος νόμου, η Γενική Συνέλευση: 1) δεν έχει συγκληθεί από τον πρόεδρο του Δικαστηρίου, ή 2) έχει συγκληθεί από τον πρόεδρο του Δικαστηρίου κατά τρόπο που δεν συνάδει με τις απαιτήσεις του νόμου που αναφέρονται στο άρθρο 3, ή 3) δεν έχει υποβάλει υποψηφιότητες για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ή 4) έχει υποβάλει υποψηφιότητες για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας αλλά ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν έχει διορίσει τον πρόεδρο του Δικαστηρίου, ή 5) έχει επιλέξει υποψήφιους για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου κατά παράβαση του νόμου που αναφέρεται στο άρθρο 3, η διαδικασία υποβολής υποψηφιοτήτων για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου διεξάγεται σύμφωνα με τους κανόνες που προβλέπονται στο άρθρο 21 του παρόντος νόμου».

               54.

               Το άρθρο 16 παράγραφος 2 προβλέπει ότι: «Στις περιπτώσεις που αναφέρονται στο σημείο 1 παράγραφοι 1 έως 5, όλες ενέργειες και τα μέσα που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της διαδικασίας υποβολής υποψηφιοτήτων για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας καταργούνται».

               55.

               Όσο εκκρεμεί ο διορισμός του νέου προέδρου του Δικαστηρίου, ο προσωρινός πρόεδρός του ασκεί ευρύ φάσμα αρμοδιοτήτων. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 18 του εκτελεστικού νόμου, ο προσωρινός πρόεδρος επιτρέπει στους κατά παράβαση του νόμου επιλεχθέντες «δικαστές του Δεκεμβρίου» να εκτελούν τα δικαστικά καθήκοντά τους (βλέπε ενότητα 2 ανωτέρω), προΐσταται της νέας διαδικασίας επιλογής και ασκεί πλήρως τα καθήκοντα του προέδρου του Δικαστηρίου για όσο εκκρεμεί ο διορισμός του νέου προέδρου (69).

               56.

               Οι εν λόγω διατάξεις που επιτρέπουν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να διορίζει απευθείας προσωρινό πρόεδρο εγείρουν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τις αρχές της διάκρισης των εξουσιών και της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας, όπως αυτές προστατεύονται από το πολωνικό Σύνταγμα. Πιο συγκεκριμένα, το Σύνταγμα δεν προβλέπει το αξίωμα του προσωρινού προέδρου του Δικαστηρίου. Επιπλέον, η εκχώρηση στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας της εξουσίας να διορίζει προσωρινό πρόεδρο του Δικαστηρίου φαίνεται να αντιβαίνει στο άρθρο 194 παράγραφος 2 του Συντάγματος, το οποίο προβλέπει ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου «εκ των υποψηφίων που προτείνει η Γενική Συνέλευση των Δικαστών του Συνταγματικού Δικαστηρίου», ενώ στη διαδικασία που προβλέπει ο εκτελεστικός νόμος δεν ανατίθεται τέτοιος ρόλος στη Γενική Συνέλευση. Στην απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Νοεμβρίου 2016 επιβεβαιώνεται ότι οι υποψήφιοι για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου θα πρέπει να προτείνονται από τη Γενική Συνέλευση.

               57.

               Επιπροσθέτως, τα κριτήρια βάσει των οποίων ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας πρέπει να επιλέγει τον προσωρινό πρόεδρο φαίνεται να είναι αυθαίρετα. Η επιλογή θα πρέπει να γίνεται εκ των δικαστών του Δικαστηρίου με τη μεγαλύτερη θητεία σε τακτικά δικαστήρια ή σε κεντρικές κυβερνητικές θέσεις. Τα εν λόγω κριτήρια φαίνεται να είναι αυθαίρετα καθώς αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο να επιλέγεται πρόσωπο με εμπειρία σε θέση της κεντρικής κυβέρνησης αλλά χωρίς ουσιαστική εμπειρία στο δικαστικό σώμα, και να μην επιλέγεται πρόσωπο με μακρά εμπειρία στο ίδιο το Δικαστήριο αλλά άνευ εμπειρίας σε τακτικά δικαστήρια.
               Οι εν λόγω διατάξεις παραβλέπουν επίσης οποιεσδήποτε προγενέστερες ενέργειες του Δικαστηρίου στο πλαίσιο της διαδικασίας επιλογής πριν τεθεί σε ισχύ ο νέος νόμος. Το άρθρο 16 παράγραφος 3 του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016 απαιτούσε από το Δικαστήριο να εκκινεί τη διαδικασία επιλογής του υποψηφίου μεταξύ της 30ής και της 15ης ημέρας πριν από τον τερματισμό της θητείας του εν ενεργεία προέδρου. Το άρθρο 16 παράγραφος 2 του εκτελεστικού νόμου ακυρώνει οποιεσδήποτε ενέργειες του Δικαστηρίου που αποσκοπούσαν στην εκπλήρωση της εν λόγω υποχρέωσης. Αυτού του είδους η παρέμβαση της νομοθετικής εξουσίας σε οποιαδήποτε προγενέστερη απόφαση του Δικαστηρίου εγείρει ανησυχίες σχετικά με την ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας και την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας μεταξύ των κρατικών οργάνων.

         5.4.   Ο διορισμός προέδρου του Δικαστηρίου στις 21 Δεκεμβρίου 2016

               58.

               Στις 19 Δεκεμβρίου 2016 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διόρισε τη δικαστίνα Julia Przyłębska στη θέση της προσωρινής προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Στις 20 Δεκεμβρίου 2016 η δικαστίνα Julia Przyłębska επέτρεψε στους τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν χωρίς έγκυρη νομική βάση από το 8ο Sejm να αναλάβουν καθήκοντα στο Συνταγματικό Δικαστήριο και συγκάλεσε συνεδρίαση της Γενικής Συνέλευσης την ίδια μέρα. Λόγω του σύντομου χρονικού διαστήματος, ένας δικαστής δεν μπορούσε να συμμετάσχει και ζήτησε την αναβολή της συνεδρίασης για την επόμενη ημέρα. Η δικαστίνα Julia Przyłębska αρνήθηκε και επτά άλλοι δικαστές επίσης δεν συμμετείχαν στη συνεδρίαση. Μόνο έξι δικαστές, συμπεριλαμβανομένων των τριών που υποδείχθηκαν παρανόμως, έλαβαν μέρος στη συνεδρίαση και επέλεξαν δύο υποψηφίους: την Julia Przyłębska και τον Mariusz Muszyński, των οποίων οι υποψηφιότητες υποβλήθηκαν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Στις 21 Δεκεμβρίου 2016 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διόρισε τη δικαστίνα Julia Przyłębska στη θέση της προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

               59.

               Η Επιτροπή θεωρεί ότι η διαδικασία αυτή, που οδήγησε στον ορισμό νέου προέδρου του Δικαστηρίου, είναι θεμελιωδώς προβληματική από πλευράς κράτους δικαίου. Όπως εξηγήθηκε παραπάνω, της διαδικασίας προΐστατο προσωρινός πρόεδρος, του οποίου ο ορισμός εγείρει σοβαρές επιφυλάξεις σχετικά με τις αρχές της διάκρισης των εξουσιών και της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας, όπως αυτές προστατεύονται από το πολωνικό Σύνταγμα. Επιπλέον, το γεγονός ότι η διαδικασία επέτρεψε τη συμμετοχή σε αυτήν των τριών «δικαστών του Δεκεμβρίου» που υποδείχθηκαν κατά παράβαση του νόμου από τη νέα σύνθεση της Κάτω Βουλής κατέστησε την όλη διαδικασία επιλογής αντισυνταγματική (βλέπε ενότητα 2 παρακάτω). Παρομοίως, το γεγονός ότι οι νομίμως επιλεχθέντες «δικαστές του Οκτωβρίου» δεν μπορούσαν να συμμετάσχουν ισότιμα στη διαδικασία επηρέασε το αποτέλεσμα και, ως εκ τούτου, αποδυναμώνει τη διαδικασία. Επίσης, το πολύ μικρό χρονικό διάστημα για τη σύγκληση της Γενικής Συνέλευσης και η άρνηση αναβολής της συνεδρίασης εγείρουν σοβαρές επιφυλάξεις. Τέλος, η επιλογή των υποψηφίων από έξι μόνο δικαστές είναι αντίθετη με την απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Νοεμβρίου 2016, σύμφωνα με την οποία το άρθρο 194 παράγραφος 2 του Συντάγματος ορίζει ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει τον πρόεδρο του Δικαστηρίου εκ των υποψηφίων που έχουν λάβει την πλειοψηφία των ψήφων στη Γενική Συνέλευση του Δικαστηρίου.

               60.

               Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή εκτιμά ότι οι εν λόγω διατάξεις σχετικά με τον διορισμό προσωρινού προέδρου και προέδρου του Δικαστηρίου καθώς και η εφαρμογή τους στις 19, 20 και 21 Δεκεμβρίου 2016 συνιστούν σοβαρή απειλή κατά της νομιμότητας του Συνταγματικού Δικαστηρίου και, συνεπώς, της αποτελεσματικότητας του συνταγματικού ελέγχου.

         6.   ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΑΠΕΙΛΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

               61.

               Για τους λόγους που αναφέρθηκαν ανωτέρω, η Επιτροπή εκτιμά ότι, παρότι ορισμένα εκ των ζητημάτων που θίγονταν στη σύστασή της της 27ης Ιουλίου 2016 έχουν αντιμετωπιστεί, σημαντικά ζητήματα εξακολουθούν να παραμένουν ανεπίλυτα και, εν τω μεταξύ, έχουν εγερθεί νέες ανησυχίες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η συστημική απειλή κατά του κράτους δικαίου στην Πολωνία που διαπιστώθηκε στη σύστασή της της 27ης Ιουλίου 2016 εξακολουθεί να υφίσταται. Ειδικότερα:

                           1)

                           Όσον αφορά τη σύνθεση του Συνταγματικού Δικαστηρίου, οι αποφάσεις της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015 δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί· επομένως, οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν νομίμως τον Οκτώβριο του 2015 από το 7ο Sejm δεν μπορούν να αναλάβουν καθήκοντα στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Το ζήτημα δεν αναμένεται να επιλυθεί σύντομα, δεδομένου ότι στους τρεις νέους νόμους που ψηφίστηκαν τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2016 (70) προβλέπεται να αναλάβουν καθήκοντα οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν από το 8ο Sejm χωρίς έγκυρη νομική βάση. Επιπλέον, η απουσία των τριών δικαστών που υποδείχθηκαν νομίμως τον Οκτώβριο του 2015 από το 7ο Sejm, σε συνδυασμό με τις απαιτήσεις περί απαρτίας που συνεχίζουν να είναι υψηλές, έχουν σε διάφορες περιστάσεις αποτελέσει εμπόδιο για την αποτελεσματική λειτουργία του Δικαστηρίου, λόγω της έλλειψης απαρτίας για την έγκριση ψηφισμάτων από τη Γενική Συνέλευση ή την έκδοση αποφάσεων από την Ολομέλεια.

                           2)

                           Σε ό,τι αφορά το θέμα της δημοσίευσης των αποφάσεων, εξακολουθεί να εκκρεμεί η δημοσίευση της απόφασης του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 9ης Μαρτίου 2016 στην Επίσημη Εφημερίδα. Επιπλέον, η πολωνική κυβέρνηση αρνείται να δημοσιεύσει την απόφαση της 11ης Αυγούστου 2016 σχετικά με τον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016 περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου, καθώς και όλες τις άλλες αποφάσεις που έλαβε το Δικαστήριο μετά τη συγκεκριμένη ημερομηνία, περιλαμβανομένης της απόφασης της 7ης Νοεμβρίου 2016 σχετικά με τις διατάξεις του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016 περί της επιλογής των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου. Ως εκ τούτου, η αβεβαιότητα ως προς τη νομική βάση επί της οποίας οφείλει να ενεργεί το Δικαστήριο και ως προς τα νομικά αποτελέσματα των αποφάσεών του εξακολουθεί να υφίσταται. Η Επιτροπή σημειώνει ότι στον νόμο περί της οργάνωσης και των διαδικασιών περιλαμβάνεται διάταξη βάσει της οποίας παρέχεται στον πρόεδρο του Δικαστηρίου η εξουσία να διατάσσει τη δημοσίευση των αποφάσεων (71). Ωστόσο, ο εκτελεστικός νόμος εξακολουθεί να αποκλείει τη δημοσίευση ορισμένων αποφάσεων που έλαβε το Δικαστήριο, περιλαμβανομένων των αποφάσεων που αναφέρθηκαν ανωτέρω (72).

                           3)

                           Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του συνταγματικού ελέγχου, η Επιτροπή εκτιμά ότι, παρά τις διαπιστωθείσες βελτιώσεις σε σύγκριση με τον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016, οι τρεις νέοι νόμοι που ψηφίστηκαν τον Δεκέμβριο του 2016 περιλαμβάνουν σειρά διατάξεων που δεν συνάδουν με προγενέστερες αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου και εγείρουν νέες ανησυχίες, πέραν των όσων διατυπώνονταν στη σύσταση της 27ης Ιουλίου 2016.

                           4)

                           Πιο συγκεκριμένα, οι εν λόγω νέες ανησυχίες αφορούν τις πειθαρχικές διαδικασίες, τη δυνατότητα πρόωρης συνταξιοδότησης, τις νέες απαιτήσεις για τους δικαστές του Δικαστηρίου, τις σημαντικές αλλαγές στην εσωτερική οργάνωση του Δικαστηρίου, τη διαδικασία επιλογής υποψηφίων για τη θέση του προέδρου και του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου, τον ρόλο του αντιπροέδρου του Δικαστηρίου και τον διορισμό προσωρινού προέδρου του Δικαστηρίου.

                           5)

                           Η Επιτροπή εκτιμά, ειδικότερα, ότι το συνδυασμένο αποτέλεσμα των διατάξεων για τον διορισμό προσωρινού προέδρου του Δικαστηρίου, η διαδικασία επιλογής των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου, η άρνηση διεξαγωγής της ορκωμοσίας των δικαστών που επιλέχθηκαν από το 7ο Sejm και η ταυτόχρονη πρόβλεψη περί της ανάληψης καθηκόντων από τους τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν χωρίς έγκυρη νομική βάση από το 8ο Sejm, συνιστούν σοβαρή απειλή υπονόμευσης της νομιμότητας του Συνταγματικού Δικαστηρίου και, συνεπώς, της αποτελεσματικότητας του συνταγματικού ελέγχου. Επιπλέον, η Επιτροπή εκτιμά ότι, όσο οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν νομίμως τον Οκτώβριο του 2015 από το 7ο Sejm δεν μπορούν αναλάβουν τα καθήκοντά τους στο Συνταγματικό Δικαστήριο, η διαδικασία επιλογής του νέου προέδρου του Δικαστηρίου παραμένει θεμελιωδώς προβληματική.

                           6)

                           Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η χρονική στιγμή ψήφισης των εν λόγω τριών νέων νόμων και η έλλειψη δέοντος χρονικού διαστήματος αδράνειας του νόμου για σειρά βασικών διατάξεων αφαιρεί από το Συνταγματικό Δικαστήριο τη δυνατότητα να ελέγξει τη συνταγματικότητά τους πριν να τεθούν σε ισχύ.

                           7)

                           Επιπλέον, οι πολωνικές αρχές εξακολουθούν να προβαίνουν σε πράξεις και δημόσιες δηλώσεις που υπονομεύουν τη νομιμότητα και την αποτελεσματικότητα του Συνταγματικού Δικαστηρίου, περιλαμβανομένης της έναρξης ποινικής έρευνας κατά του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Η Επιτροπή υπενθυμίζει την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας μεταξύ των κρατικών οργάνων, η οποία αποτελεί, όπως τονίζεται στις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής της Βενετίας, συνταγματική προϋπόθεση σε ένα δημοκρατικό κράτος που διέπεται από το κράτος δικαίου.

               62.

               Η Επιτροπή ανησυχεί ιδιαίτερα για τη συστημική απειλή κατά του κράτους δικαίου που συνιστά η εν λόγω κατάσταση:

                           1)

                           Το γεγονός ότι παρεμποδίζεται το έργο του Συνταγματικού Δικαστηρίου, δηλαδή η πλήρης διασφάλιση του αποτελεσματικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, επηρεάζει δυσμενώς την ακεραιότητα, τη σταθερότητα και την εύρυθμη λειτουργία του, που συνθέτουν μία από τις βασικές ασφαλιστικές δικλίδες για το κράτος δικαίου στην Πολωνία. Όπου υφίστανται συνταγματικά δικαστήρια, η αποτελεσματικότητά τους αποτελεί βασική συνιστώσα του κράτους δικαίου. Υπό τις παρούσες συνθήκες, η αποτελεσματική διασφάλιση της συνταγματικότητας της πολωνικής νομοθεσίας (73) τίθεται πλέον εν αμφιβόλω.

                           2)

                           Η άρνηση της πολωνικής κυβέρνησης να δημοσιεύσει τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου συνιστά σοβαρό πλήγμα στην εμπιστοσύνη προς την ακεραιότητα και τη συνοχή της πολωνικής έννομης τάξης. Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε απαραίτητο να εκδώσει ψήφισμα (74) στο οποίο αναφέρεται ότι οι αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου είναι δεσμευτικές ακόμη και εάν δεν δημοσιεύονται. Παρόμοιες δηλώσεις έκανε και το Ανώτατο Συμβούλιο του Συμβουλίου της Επικρατείας (75) και άλλες αρχές — πιο συγκεκριμένα, το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο της Πολωνίας (76), ο εθνικός Δικηγορικός Σύλλογος (77) και ο εθνικός Σύλλογος Δικηγόρων (78).

                           3)

                           Ο σεβασμός του κράτους δικαίου δεν αποτελεί μόνο προϋπόθεση για την προστασία όλων των θεμελιωδών αξιών που απαριθμούνται στο άρθρο 2 της ΣΕΕ. Αποτελεί επίσης προϋπόθεση για τον σεβασμό όλων των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων που απορρέουν από τις Συνθήκες και από το διεθνές δίκαιο, και για την εδραίωση της εμπιστοσύνης των πολιτών, των επιχειρήσεων και των εθνικών αρχών στα νομικά συστήματα όλων των άλλων κρατών μελών.

               63.

               Η Επιτροπή επισημαίνει ότι στη διάρκεια ενός έτους έχουν θεσπιστεί έξι διαδοχικές νομοθετικές πράξεις αναφορικά με το Συνταγματικό Δικαστήριο. Αυτού του είδους η νομοθετική υπερδραστηριότητα χωρίς τις δέουσες διαβουλεύσεις με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και εκτός του απαιτούμενου πλαισίου καλόπιστης συνεργασίας μεταξύ των κρατικών αρχών είναι επιζήμια για τη σταθερότητα, την ακεραιότητα και την ορθή λειτουργία του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

         7.   ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ

               64.

               Η Επιτροπή συνιστά στις πολωνικές αρχές να λάβουν επειγόντως τα κατάλληλα μέτρα για να αντιμετωπίσουν την εν λόγω συστημική απειλή κατά του κράτους δικαίου.

               65.

               Ειδικότερα, η Επιτροπή συνιστά στις πολωνικές αρχές να λάβουν τα μέτρα που ζητούσε ήδη στη σύστασή της στις 27 Ιουλίου 2016, δηλαδή:

                           α)

                           να εφαρμόσουν πλήρως τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 3ης και της 9ης Δεκεμβρίου 2015, οι οποίες απαιτούν να αναλάβουν τα καθήκοντά τους στο Συνταγματικό Δικαστήριο οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν νομίμως τον Οκτώβριο του 2015 από την προηγούμενη Κάτω Βουλή, και να μην αναλάβουν καθήκοντα οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν χωρίς έγκυρη νομική βάση από τη νέα Κάτω Βουλή, εφόσον η επιλογή τους δεν έγινε με έγκυρο τρόπο· για τον λόγο αυτό απαιτείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να προβεί επειγόντως στην ορκωμοσία των τριών δικαστών που επιλέχθηκαν από την προηγούμενη Κάτω Βουλή·

                           β)

                           να δημοσιεύσουν και να εφαρμόσουν πλήρως τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 9ης Μαρτίου 2016 και την απόφαση της 11ης Αυγούστου 2016 σχετικά με τον νόμο της 22ας Ιουλίου 2016 περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου, τις άλλες αποφάσεις που έλαβε το Δικαστήριο μετά τη συγκεκριμένη ημερομηνία και τις μελλοντικές αποφάσεις του·

                           γ)

                           να διασφαλίσουν ότι οποιαδήποτε μεταρρύθμιση του νόμου περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου θα σέβεται τις αποφάσεις του, θα λαμβάνει πλήρως υπόψη τις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής της Βενετίας και θα διασφαλίζει ότι δεν υπονομεύεται η αποτελεσματικότητα του Συνταγματικού Δικαστηρίου ως εγγυητή του Συντάγματος·

                           δ)

                           να απέχουν από πράξεις και δημόσιες δηλώσεις που δύνανται να υπονομεύσουν τη νομιμότητα και την αποτελεσματικότητα του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

               66.

               Πέραν των εν λόγω ενεργειών, η Επιτροπή συστήνει στις πολωνικές αρχές τα εξής:

                           ε)

                           να διασφαλίσουν ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο μπορεί, επειγόντως, να ασκήσει αποτελεσματικό έλεγχο της συνταγματικότητας του νόμου περί του καθεστώτος των δικαστών, του νόμου περί της οργάνωσης και των διαδικασιών και του εκτελεστικού νόμου, και ότι οι οικείες αποφάσεις θα δημοσιευθούν πάραυτα και θα εφαρμοστούν πλήρως·

                           στ)

                           να διασφαλίσουν ότι δεν θα διοριστεί νέος πρόεδρος του Δικαστηρίου μέχρι να δημοσιευτούν και να εφαρμοστούν πλήρως οι αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου σχετικά με τη συνταγματικότητα των νέων νόμων, και μέχρι να αναλάβουν τα καθήκοντά τους στο Δικαστήριο οι τρεις δικαστές που υποδείχθηκαν νομίμως τον Οκτώβριο του 2015 από το 7ο Sejm·

                           ζ)

                           να διασφαλίσουν ότι, έως τον νόμιμο ορισμό νέου προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου, αυτός αναπληρώνεται από τον αντιπρόεδρο του Συνταγματικού Δικαστηρίου και όχι από προσωρινό πρόεδρο ή από το άτομο που ορίστηκε πρόεδρος του Δικαστηρίου στις 21 Δεκεμβρίου 2016.

               67.

               Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η καλόπιστη συνεργασία που απαιτείται μεταξύ των διαφόρων κρατικών θεσμών σε ζητήματα που άπτονται του κράτους δικαίου είναι ουσιώδους σημασίας για την εξεύρεση λύσης στην παρούσα κατάσταση.

               68.

               Η Επιτροπή καλεί την πολωνική κυβέρνηση να επιλύσει τα προβλήματα που επισημαίνονται στην παρούσα σύσταση εντός δύο μηνών από την παραλαβή της σύστασης και να ενημερώσει την Επιτροπή για τα μέτρα που θα λάβει προς τον σκοπό αυτό.

               69.

               Η Επιτροπή υπενθυμίζει επίσης ότι οι συστάσεις που εκδόθηκαν βάσει του πλαισίου για το κράτος δικαίου δεν εμποδίζουν την άμεση εφαρμογή των μηχανισμών που περιγράφονται στο άρθρο 7 της ΣΕΕ σε περίπτωση που η ξαφνική επιδείνωση σε ένα κράτος μέλος απαιτεί ισχυρότερη αντίδραση από την ΕΕ (79).

               70.

               Βάσει της παρούσας σύστασης, η Επιτροπή είναι έτοιμη να συνεχίσει τον εποικοδομητικό διάλογο με την πολωνική κυβέρνηση.

      Βρυξέλλες, 21 Δεκεμβρίου 2016.

            Για την Επιτροπή

         Frans TIMMERMANS

            Πρώτος Αντιπρόεδρος

      (1)  Σύσταση (ΕΕ) 2016/1374 της Επιτροπής, της 27ης Ιουλίου 2016, σχετικά με το κράτος δικαίου στην Πολωνία (ΕΕ L 217 της 12.8.2016, σ. 53).

      (2)  Ανακοίνωση με θέμα «Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου», COM(2014) 158 final.

      (3)  Βλέπε COM(2014) 158 final, ενότητα 2, παράρτημα I.

      (4)  K 39/16.

      (5)  Άρθρο 38 παράγραφοι 3 έως 6, άρθρο 61 παράγραφος 6, άρθρο 83 παράγραφος 2, άρθρα 84 έως 87 και άρθρο 89 του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016.

      (6)  Άρθρο 26 παράγραφος 1 και παράγραφος 1 στοιχείο ζ) και άρθρο 68 παράγραφοι 5 έως 7 του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016.

      (7)  Άρθρο 38 παράγραφοι 3 έως 6, άρθρο 61 παράγραφοι 3 και 6, άρθρο 68 παράγραφοι 5 έως 7, άρθρο 83 παράγραφος 2 του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016.

      (8)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 14ης Σεπτεμβρίου 2016 σχετικά με τις πρόσφατες εξελίξεις στην Πολωνία και τις επιπτώσεις τους στα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως αυτά ορίζονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης [2016/2774(RSP)].

      (9)  Γνωμοδότηση αριθ. 860/2016, CDL-AD(2016)026.

      (10)  K 44/16.

      (11)  Βλέπε διάταγμα του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 7ης Νοεμβρίου 2016.

      (12)  Ενότητα 2.

      (13)  Βλέπε επίσης άρθρο 6 παράγραφος 7.

      (14)  Γνωμοδότηση αριθ. 860/2016, CDL-AD(2016)026, σημείο 106.

      (15)  Βλέπε άρθρο 5.

      (16)  Βλέπε άρθρο 6 παράγραφος 1 και άρθρο 11 παράγραφος 5.

      (17)  Βλέπε άρθρο 18 παράγραφος 2 και άρθρο 21 παράγραφος 2.

      (18)  Γνωμοδότηση αριθ. 833/2015, CDL-AD(2016)001, σημείο 136.

      (19)  Βλέπε υποσημειώσεις του σημείου 7.

      (20)  Βλέπε σημείο 23 της σύστασης.

      (21)  Γνωμοδότηση αριθ. 860/2016, σημείο 101· γνωμοδότηση αριθ. 833/2015, σημεία 43, 142 και 143.

      (22)  Άρθρο 188 του Συντάγματος.

      (23)  Άρθρο 189 του Συντάγματος.

      (24)  Το άρθρο 198 του Συντάγματος αναφέρεται στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον πρωθυπουργό και τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου, τον πρόεδρο της Εθνικής Τράπεζας της Πολωνίας, τον πρόεδρο του Ανώτατου Οργανισμού Ελέγχου, τα μέλη του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, τα πρόσωπα στα οποία ο πρωθυπουργός έχει αναθέσει αρμοδιότητες διαχείρισης υπουργείου, και τον Αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων.

      (25)  Άρθρο 126 του Συντάγματος.

      (26)  Βλέπε ενότητα 4.2.1 της σύστασης.

      (27)  Βλέπε ενότητα 4.2.3 της σύστασης.

      (28)  Βλέπε ενότητα 4.2.7 της σύστασης.

      (29)  Βλέπε ενότητα 4.2.6 της σύστασης.

      (30)  Βλέπε ενότητα 4.2.8 της σύστασης.

      (31)  Βλέπε σημείο 43 της σύστασης.

      (32)  Βλέπε αιτιολογική σκέψη 19 ανωτέρω.

      (33)  Το άρθρο 24 παράγραφος 1 προβλέπει ότι: «Οι δικαστές του Δικαστηρίου υπόκεινται σε πειθαρχικές διαδικασίες ενώπιον του Δικαστηρίου για παράβαση του νόμου, προσβολή της αξιοπρέπειας του αξιώματος του δικαστή Δικαστηρίου, παραβίαση του κώδικα δεοντολογίας δικαστών του Συνταγματικού Δικαστηρίου ή άλλη αντιδεοντολογική συμπεριφορά η οποία θα μπορούσε να θέσει εν αμφιβόλω την αμεροληψία ή την ανεξαρτησία τους».

      (34)  Το άρθρο 11 παράγραφος 3 του νόμου περί του καθεστώτος των δικαστών αναφέρεται στους κανόνες που διέπουν την οικονομική συμμετοχή των δικαστών του Δικαστηρίου σε επιχειρήσεις. Το άρθρο 13 αναφέρεται στην υποχρέωση των δικαστών του Δικαστηρίου να υποβάλλουν δήλωση σχετικά με την οικονομική δραστηριότητα του/της συζύγου τους· το άρθρο 14 αναφέρεται στην υποχρέωση των δικαστών του Δικαστηρίου να υποβάλλουν δήλωση περιουσιακών στοιχείων.

      (35)  Άρθρο 11 παράγραφος 3.

      (36)  Άρθρο 14.

      (37)  Άρθρο 13.

      (38)  Βλέπε γνωμοδότηση του Ανωτάτου Δικαστηρίου σχετικά με το σχέδιο νόμου περί του καθεστώτος των δικαστών της 12ης Οκτωβρίου 2016.

      (39)  Στα άρθρα 16 έως 32 περιλαμβάνονται αναλυτικές διατάξεις σχετικά με τη γραμματεία και το γραφείο της νομικής υπηρεσίας του Δικαστηρίου.

      (40)  Άρθρο 11.

      (41)  Άρθρο 13.

      (42)  Το άρθρο 23 προβλέπει ότι τα ακόλουθα άρθρα τίθενται σε ισχύ την επομένη της ημερομηνίας δημοσίευσης: Άρθρα 1 έως 3, 12 και 16 έως 22. Τα ακόλουθα άρθρα τίθενται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2018: Άρθρα 4 έως 5 και 8. Τα άλλα άρθρα του σχεδίου νόμου θα τεθούν σε ισχύ 14 ημέρες μετά την ημερομηνία δημοσίευσής του. Τα άρθρα που τίθενται σε ισχύ την επομένη της ημερομηνίας δημοσίευσης αφορούν, μεταξύ άλλων, τον διορισμό «προσωρινού προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου», την ενσωμάτωση των τριών «δικαστών του Δεκεμβρίου» που επιλέχθηκαν κατά παράβαση του νόμου και τη νέα διαδικασία επιλογής των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

      (43)  Βλέπε άρθρα 1 και 2 του εκτελεστικού νόμου. Οι άλλες διατάξεις των δύο νόμων θα τεθούν σε ισχύ 14 ημέρες μετά την ημερομηνία δημοσίευσης. Την 1η Ιανουαρίου 2018 θα τεθούν σε ισχύ μόνο τα άρθρα 16 έως 32 του νόμου περί οργάνωσης και διαδικασιών.

      (44)  Βλέπε άρθρα 3 και 23. Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2018 παραμένει σε ισχύ μόνο το άρθρο 18 παράγραφοι 1, 4 και 5 του νόμου της 22ας Ιουλίου σχετικά με τις οργανωτικές και διοικητικές συνθήκες εργασίας στο Συνταγματικό Δικαστήριο και το Γραφείου του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

      (45)  Νόμος της 30ής Δεκεμβρίου 2015 για την τροποποίηση του νόμου περί ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Πολωνίας στις 7 Ιανουαρίου 2016, σημείο 25.

      (46)  Νόμος της 30ής Δεκεμβρίου 2015 για την τροποποίηση του νόμου περί δημόσιας διοίκησης και ορισμένων άλλων νόμων, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Πολωνίας στις 8 Ιανουαρίου 2016, σημείο 34.

      (47)  Νόμος της 15ης Ιανουαρίου 2016 για την τροποποίηση του νόμου περί Αστυνομίας και άλλων νόμων, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Πολωνίας στις 4 Φεβρουαρίου 2016, σημείο 147.

      (48)  Νόμος της 28ης Ιανουαρίου 2016 περί Εισαγγελίας, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Πολωνίας στις 15 Φεβρουαρίου 2016, σημείο 177· Νόμος της 28ης Ιανουαρίου 2016 — Κανονισμοί εφαρμογής του νόμου — Νόμος περί Εισαγγελίας, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Πολωνίας στις 15 Φεβρουαρίου 2016, σημείο 178.

      (49)  Νόμος της 18ης Μαρτίου 2016 για τον Διαμεσολαβητή και για την τροποποίηση ορισμένων άλλων νόμων. Υπογράφηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στις 4 Μαΐου 2016.

      (50)  Νόμος της 22ας Ιουνίου 2016 περί του Εθνικού Συμβουλίου Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Υπογράφηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στις Δευτέρα, 27 Ιουνίου 2016.

      (51)  Νόμος της 10ης Ιουνίου 2016 περί καταπολέμησης της τρομοκρατίας. Υπογράφηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στις 22 Ιουνίου 2016. Η Επιτροπή γνωρίζει ακόμη ότι στις 5 Μαΐου 2016 ο υπουργός Δικαιοσύνης υπέβαλε στο Εθνικό Νομοθετικό Κέντρο νέο νόμο ο οποίος τροποποιεί τον νόμο περί του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου και ορισμένους άλλους νόμους.

      (52)  Νόμος της 30ής Δεκεμβρίου 2015 για την τροποποίηση του νόμου περί ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Πολωνίας στις 7 Ιανουαρίου 2016, σημείο 25, και νόμος της 22ας Ιουνίου 2016 περί του Εθνικού Συμβουλίου Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Υπογράφηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στις 27 Ιουνίου 2016.

      (53)  K13/16.

      (54)  Νόμος της 30ής Δεκεμβρίου 2015 για την τροποποίηση του νόμου περί δημόσιας διοίκησης και ορισμένων άλλων νόμων, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Πολωνίας στις 8 Ιανουαρίου 2016, σημείο 34.

      (55)  Επιστολή του πρώτου αντιπροέδρου, κ. Timmermans, προς τον υπουργό Δικαιοσύνης, κ. Ziobro, με ημερομηνία 1 Φεβρουαρίου 2016. Επιστολή του πρώτου αντιπροέδρου, κ. Timmermans, προς τον υπουργό Εξωτερικών, κ. Waszczykowski, με ημερομηνία 3 Μαρτίου 2016.

      (56)  Νόμος της 15ης Ιανουαρίου 2016 για την τροποποίηση του νόμου περί Αστυνομίας και άλλων νόμων, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Πολωνίας στις 4 Φεβρουαρίου 2016, σημείο 147.

      (57)  Γνωμοδότηση αριθ. 839/2016. CDL-AD(2016)012.

      (58)  Νόμος της 10ης Ιουνίου 2016 περί καταπολέμησης της τρομοκρατίας. Υπογράφηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στις 22 Ιουνίου 2016.

      (59)  Ο νόμος της 13ης Δεκεμβρίου 2016 για την τροποποίηση του νόμου περί των συνελεύσεων δεν έχει ακόμη υπογραφεί από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

      (60)  Άρθρο 11.

      (61)  Στην απόφασή του της 7ης Νοεμβρίου 2016 το Δικαστήριο εξέτασε τη συνταγματικότητα των διατάξεων του νόμου της 22ας Ιουλίου 2016 σχετικά με την επιλογή των υποψηφίων για τη θέση του προέδρου του Δικαστηρίου. Βλέπε σημείο 46.

      (62)  Βλέπε αιτιολογική σκέψη 19.

      (63)  Άρθρο 21.

      (64)  Άρθρο 11.

      (65)  Άρθρο 21 παράγραφος 2 του εκτελεστικού νόμου· άρθρο 11 παράγραφος 5 του νόμου περί της οργάνωσης και των διαδικασιών.

      (66)  Άρθρο 21 παράγραφοι 7 έως 12 και άρθρο 22 του εκτελεστικού νόμου· άρθρο 11 παράγραφοι 7 έως 15 του νόμου περί της οργάνωσης και των διαδικασιών.

      (67)  Γνωμοδότηση αριθ. CDL-AD(2016)026, σημεία 30 και 124.

      (68)  Άρθρο 11 παράγραφος 15 του νόμου περί της οργάνωσης και των διαδικασιών.

      (69)  Το άρθρο 18 του εκτελεστικού νόμου προβλέπει ότι ο προσωρινός πρόεδρος του Δικαστηρίου προΐσταται του έργου του Συνταγματικού Δικαστηρίου, εκπροσωπεί το Συνταγματικό Δικαστήριο έναντι τρίτων, αναθέτει υποθέσεις στους δικαστές του Δικαστηρίου που έχουν ορκιστεί, εκτελεί πράξεις στο πλαίσιο υποθέσεων εργατικού δικαίου που αφορούν υπαλλήλους του Γραφείου του Δικαστηρίου και ασκεί άλλες αρμοδιότητες και καθήκοντα του προέδρου ή του προσωρινού προέδρου του Δικαστηρίου που προβλέπονται βάσει του εκτελεστικού νόμου.

      (70)  Άρθρο 5 του νόμου περί του καθεστώτος των δικαστών, άρθρο 6 παράγραφος 1 και άρθρο 11 παράγραφος 5 του νόμου περί της οργάνωσης και των διαδικασιών, και άρθρο 18 παράγραφος 2 και άρθρο 21 παράγραφος 2 του εκτελεστικού νόμου.

      (71)  Άρθρο 114 παράγραφος 2.

      (72)  Άρθρο 19.

      (73)  Σύμφωνα με το άρθρο 188 του Συντάγματος, το Συνταγματικό Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί της συνταγματικότητας των νόμων και των διεθνών συνθηκών, της συμμόρφωσης των νόμων προς τις διεθνείς συνθήκες που κυρώνονται με νόμο, της συμμόρφωσης των κανονιστικών πράξεων των κεντρικών κρατικών οργάνων προς το Σύνταγμα, τις κυρωμένες διεθνείς συνθήκες και τους νόμους, της συνταγματικότητας των σκοπών ή της δραστηριότητας των πολιτικών κομμάτων, καθώς και να εκδικάζει συνταγματικές προσφυγές. Σύμφωνα με το άρθρο 189 του Συντάγματος, το Συνταγματικό Δικαστήριο αποφαίνεται επίσης επί διαφορών επιμερισμού αρμοδιοτήτων μεταξύ των κεντρικών συνταγματικών οργάνων του Κράτους.

      (74)  Ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Πολωνίας της 26ης Απριλίου 2016.

      (75)  Ψήφισμα του Ανωτάτου Συμβουλίου του Συμβουλίου της Επικρατείας της 27ης Απριλίου 2016.

      (76)  Δήλωση του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου της Πολωνίας της 7ης Απριλίου 2016.

      (77)  Ψήφισμα του εθνικού Δικηγορικού Συλλόγου της 12ης Μαρτίου 2016.

      (78)  Ψήφισμα του εθνικού Συλλόγου Δικηγόρων της 12ης Μαρτίου 2016.

      (79)  Τμήμα 4.1. της ανακοίνωσης «Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου», COM(2014) 158 final.