title: Σύσταση (ΕΕ) 2021/1749 της Επιτροπής της 28ης Σεπτεμβρίου 2021 για την προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση: από τις αρχές στην πράξη — Κατευθυντήριες γραμμές και παραδείγματα για την εφαρμογή της αρχής κατά τη λήψη αποφάσεων στον ενεργειακό τομέα και πέραν αυτού

text:
                  4.10.2021

                  EL

                  Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

                  L 350/9

         ΣΥΣΤΑΣΗ (ΕΕ) 2021/1749 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
         της 28ης Σεπτεμβρίου 2021
         για την προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση: από τις αρχές στην πράξη — Κατευθυντήριες γραμμές και παραδείγματα για την εφαρμογή της αρχής κατά τη λήψη αποφάσεων στον ενεργειακό τομέα και πέραν αυτού
         Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
         Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 292,
         Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

                     (1)

                     Στην ανακοίνωση σχετικά με την ενίσχυση της κλιματικής φιλοδοξίας της Ευρώπης για το 2030 (1), η Επιτροπή παρουσίασε το σχέδιο κλιματικών στόχων για το 2030, ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την αύξηση του στόχου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 προς το -55 % (σε σύγκριση με το 1990) κατά τρόπο υπεύθυνο.

                     (2)

                     Το ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα (2) ορίζει ότι οι εκπομπές και οι απορροφήσεις των αερίων του θερμοκηπίου που ρυθμίζονται από το ενωσιακό δίκαιο, σε ολόκληρη την Ένωση, θα έχουν ισοσκελιστεί το αργότερο έως το 2050, έτσι ώστε οι καθαρές εκπομπές να είναι μηδενικές έως το έτος εκείνο.

                     (3)

                     Στην ανακοίνωση σχετικά με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (3) αναφέρεται ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση, η οποία και προσδιορίζεται ως μία από τις βασικές λύσεις σε όλους τους τομείς, που θα συμβάλει στην επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας με το χαμηλότερο δυνατό κόστος.

                     (4)

                     Η αρχή της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση (ΑΠΕΑ) ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος 18 του κανονισμού για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα (4), ο οποίος απαιτεί επίσης από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν υπόψη την αρχή στα ενοποιημένα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ). Η οδηγία για την ενεργειακή απόδοση (5) συμβάλλει στην εφαρμογή της αρχής αυτής, δεν περιέχει όμως ειδικές απαιτήσεις σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της.

                     (5)

                     Η στρατηγική της ΕΕ για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος (6) θέτει την ενεργειακή απόδοση στο επίκεντρο και ζητεί την εφαρμογή της ΑΠΕΑ σε ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα. Αυτό περιλαμβάνει, αφενός, το να δίνεται προτεραιότητα σε λύσεις από την πλευρά της ζήτησης, όταν αυτές είναι οικονομικά αποδοτικότερες από επενδύσεις σε υποδομές ενεργειακού εφοδιασμού προς επίτευξη των στόχων πολιτικής και, αφετέρου, να αντικατοπτρίζεται δεόντως η απόδοση κύκλου ζωής των διαφόρων φορέων ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της μετατροπής, του μετασχηματισμού, της μεταφοράς, της μετακομιδής και της αποθήκευσης ενέργειας, καθώς και το αυξανόμενο μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών στην παροχή ηλεκτρικής ενέργειας.

                     (6)

                     Η ΑΠΕΑ αποτελεί επίσης μία από τις βασικές αρχές της στρατηγικής «Κύμα ανακαινίσεων» (7) και θα πρέπει να αποτελεί μέρος των εθνικών μακροπρόθεσμων στρατηγικών ανακαίνισης.

                     (7)

                     Η ΑΠΕΑ, ως οριζόντια κατευθυντήρια αρχή της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης για το κλίμα και την ενέργεια και πέραν αυτής, θα πρέπει να διασφαλίζει ότι, κατά την πορεία επίτευξης των κλιματικών στόχων, παράγεται μόνο η ενέργεια που απαιτείται και αποφεύγονται οι επενδύσεις σε μη αξιοποιήσιμα στοιχεία ενεργητικού ενώ, παράλληλα, λαμβάνεται πλήρως υπόψη η ασφάλεια του εφοδιασμού και η ενοποίηση της αγοράς. Οι συνθήκες που είναι πιθανόν να επέλθουν ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής και οι επιπτώσεις τους στις ενεργειακές υποδομές και τη χρήση υλικών θα πρέπει επίσης να συνεκτιμώνται στις αποφάσεις που λαμβάνονται για τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης.

                     (8)

                     Η αρχή έχει ως στόχο η ενεργειακή απόδοση να αντιμετωπίζεται ως το «πρώτο καύσιμο», δηλαδή ως αυτοτελής πηγή ενέργειας στην οποία μπορούν να επενδύουν ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας κατά προτεραιότητα σε σχέση με άλλες, πιο σύνθετες ή δαπανηρές πηγές ενέργειας («εξοικονόμηση πριν από την κατασκευή»). Συνεπάγεται τη μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας, που βασίζεται σε μεγάλους προμηθευτές που εστιάζουν στα ορυκτά καύσιμα και σε παθητικούς καταναλωτές που απλά αποδέχονται τιμές, προς ένα πιο ευέλικτο σύστημα, το οποίο ενσωματώνει ανανεώσιμες τεχνολογίες και επικεντρώνεται σε ενεργά συμμετέχοντες καταναλωτές ενέργειας.

                     (9)

                     Η ΑΠΕΑ συνεπάγεται την υιοθέτηση μιας ολιστικής προσέγγισης, η οποία λαμβάνει υπόψη τη συνολική απόδοση του ενοποιημένου ενεργειακού συστήματος και προωθεί τις πλέον αποδοτικές λύσεις για την κλιματική ουδετερότητα σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα (από την παραγωγή ενέργειας και το δίκτυο μεταφοράς έως την τελική κατανάλωση ενέργειας), έτσι ώστε να επιτυγχάνονται υψηλές αποδόσεις όσον αφορά τόσο την κατανάλωση πρωτογενoύς ενέργειας όσο και την τελική κατανάλωση ενέργειας. Η προσέγγιση αυτή εξετάζει τις επιδόσεις του συστήματος και τη δυναμική χρήση της ενέργειας, όπου οι πόροι από την πλευρά της ζήτησης και η ευελιξία του συστήματος θεωρούνται λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Ταυτόχρονα, η αρχή μπορεί επίσης να εφαρμοστεί σε χαμηλότερο επίπεδο, των στοιχείων ενεργητικού, κατά τον προσδιορισμό των επιδόσεων ενεργειακής απόδοσης συγκεκριμένων λύσεων και την προσαρμογή των λύσεων ώστε να προτιμώνται όσες συνεπάγονται καλύτερο βαθμό ενεργειακής απόδοσης.

                     (10)

                     Η ορθή ανάλυση του κόστους και του οφέλους αποτελεί βασικό στοιχείο της αρχής. Κατά την εφαρμογή της αρχής και κατά την ανάλυση της σχέσης κόστους-απόδοσης και των ευρύτερων οφελών της εξοικονόμησης ενέργειας, οι επιπτώσεις των διαφόρων εναλλακτικών λύσεων θα πρέπει να αξιολογούνται από κοινωνική σκοπιά. Ωστόσο, σε επιχειρησιακό και υποεθνικό επίπεδο, οι αποφάσεις εφαρμογής θα πρέπει να εξετάζουν τη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας της ενεργειακής απόδοσης από την άποψη του επενδυτή και από την άποψη του τελικού χρήστη.

                     (11)

                     Η αρχή δεν σημαίνει ότι η ενεργειακή απόδοση αποτελεί πάντοτε την προτιμώμενη επιλογή. Κύριος στόχος της ΑΠΕΑ είναι, στο πλαίσιο της εκπλήρωσης συγκεκριμένης ανάγκης ή στόχου και ιδίως όταν το διακύβευμα είναι επενδύσεις στον ενεργειακό εφοδιασμό ή σε ενεργειακές υποδομές, να εξετάζονται δράσεις που σχετίζονται με την ενεργειακή απόδοση και τη διαχείριση της ενεργειακής ζήτησης σε ισότιμη βάση με εναλλακτικές δράσεις. Ακολούθως, η αρχή αναμένεται να οδηγήσει στην εξεύρεση και την εφαρμογή οικονομικά αποδοτικών λύσεων ενεργειακής απόδοσης, με παράλληλη επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων.

                     (12)

                     Η εφαρμογή της αρχής θα πρέπει να στηρίζει επενδύσεις που συμβάλλουν στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων οι οποίοι απαριθμούνται στον κανονισμό για την ταξινόμηση (8). Αυτό σημαίνει ότι οι λύσεις ενεργειακής απόδοσης που εξετάζονται βάσει της ΑΠΕΑ πρέπει να πληρούν περιβαλλοντικά βιώσιμα επενδυτικά κριτήρια σε όλα τα στάδια της αξιακής αλυσίδας της ενέργειας.

                     (13)

                     Η εφαρμογή της αρχής δεν θίγει τις υποχρεώσεις των κρατών μελών δυνάμει της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (9). Με την εξέταση των αποδόσεων πρωτογενούς ενέργειας, η ΑΠΕΑ υποστηρίζει επίσης την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την αποτελεσματική ενσωμάτωσή τους στο ενεργειακό σύστημα. Υπάρχουν επίσης σημαντικές συνέργειες μεταξύ των επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση και των λύσεων θέρμανσης και ψύξης από ανανεώσιμες πηγές.

                     (14)

                     Η έρευνα και η καινοτομία αναγνωρίζονται ως βασικοί καταλύτες για τη δημιουργία και την αξιοποίηση νέων συνεργειών στο ενεργειακό σύστημα: βασιζόμενη σε καθαρές και καινοτόμες διεργασίες και εργαλεία, η πορεία προς την ενοποίηση του συστήματος θα οδηγήσει επίσης σε νέες επενδύσεις, θέσεις εργασίας και ανάπτυξη και θα ενισχύσει τη βιομηχανική υπεροχή της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο, διευκολύνοντας έτσι παράλληλα την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας στις αναδυόμενες χώρες. Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ συνάδει και στηρίζει την εφαρμογή καινοτόμων λύσεων στα κοινωνικά προβλήματα. Η «αρχή της καινοτομίας» είναι ένα εργαλείο που συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ, με το να διασφαλίζει ότι η νομοθεσία σχεδιάζεται κατά τρόπο ώστε να δημιουργεί τις καλύτερες δυνατές συνθήκες για την άνθηση της καινοτομίας (10) και θα πρέπει να εφαρμόζεται, κατά περίπτωση, σε συνδυασμό με την ΑΠΕΑ.

                     (15)

                     Η αρχή συμπληρώνει το σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία (11). Ο σχεδιασμός προϊόντων και υποδομών για μεγαλύτερη διάρκεια ζωής ή η επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση πρώτων υλών οδηγεί σε χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας και σε χαμηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής των προϊόντων και των υποδομών. Η εφαρμογή των αρχών της κυκλικότητας στην ανακαίνιση κτιρίων μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά παράλληλα οφέλη από πλευράς ενεργειακής απόδοσης και αποδοτικής χρήσης των πόρων, απανθρακοποίησης και απορρύπανσης.

                     (16)

                     Ανεξαρτήτως αν αναληφθεί η δράση που σχετίζεται με την ενεργειακή απόδοση, θα πρέπει αποδεδειγμένα να γίνεται πάντοτε προσεκτική αξιολόγηση λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Η μείωση του πλήρους δυναμικού εφαρμογής της ενεργειακής απόδοσης ως επιλογή θα πρέπει να αιτιολογείται. Ο κίνδυνος που συνεπάγεται η μη εφαρμογή της ΑΠΕΑ συνίσταται στη δέσμευση σε πιο δαπανηρές λύσεις, με περισσότερες αρνητικά εξωτερικά επακόλουθα. Ειδικότερα, όταν υπερεκτιμάται η ζήτηση ενέργειας, οι επενδύσεις μπορεί να οδηγήσουν σε υποχρησιμοποίηση της παραγωγικής ικανότητας και σε μη αξιοποιήσιμα στοιχεία.

                     (17)

                     Σημαντική κινητήρια δύναμη για την ΑΠΕΑ αποτελούν οι μη στρεβλωμένες τιμές των ενεργειακών αγαθών και της μεταφοράς, που εσωτερικεύουν στον μέγιστο δυνατό βαθμό το περιβαλλοντικό και κλιματικό κόστος των ενεργειακών εναλλακτικών λύσεων.

                     (18)

                     Η αρχή ισχύει για τις αποφάσεις σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων που έχουν αντίκτυπο στην κατανάλωση ενέργειας και στον ενεργειακό εφοδιασμό. Είναι σημαντική για διάφορες αποφάσεις, σε διάφορους τομείς, που λαμβάνονται από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τις ρυθμιστικές αρχές, τις δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις ή τους επενδυτές. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι ρυθμιστικές αρχές μπορούν επίσης να διαδραματίσουν ιδιαίτερο ρόλο στην υποστήριξη και τη διευκόλυνση της ορθής εφαρμογής της αρχής.

                     (19)

                     Η εφαρμογή της αρχής θα έχει θετικό αντίκτυπο στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας. Οι βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης μπορούν να μειώσουν τους λογαριασμούς ενέργειας και να έχουν σημαντικότατες θετικές επιπτώσεις στην υγεία και την άνεση των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος.

                     (20)

                     Το επίπεδο των προσπαθειών που απαιτούνται για την ορθή εφαρμογή της ΑΠΕΑ στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, ιδίως για τον προσδιορισμό και την ανάλυση των επιλογών ενεργειακής απόδοσης, εξαρτάται πρωτίστως από το πλαίσιο της απόφασης και τη σημασία των επιπτώσεων στην κατανάλωση ενέργειας.

                     (21)

                     Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ θα πρέπει να βασίζεται σε στοιχεία, κάτι το οποίο απαιτεί κατάλληλη επαλήθευση, παρακολούθηση και αξιολόγηση των επιπτώσεων των αποφάσεων που λαμβάνονται, ιδίως στην κατανάλωση ενέργειας. Απαιτεί επίσης λεπτομερείς και σωστές πληροφορίες και στοιχεία. Σε πολλές περιπτώσεις, δεν διατίθενται πληροφορίες σχετικά με την ενέργεια για τη λήψη καλύτερα τεκμηριωμένων αποφάσεων. Θα πρέπει να διατεθούν οι κατάλληλοι πόροι για τη συλλογή δεδομένων και την κατάρτιση στατιστικών, που θα πρέπει να τίθενται στη διάθεση των αρμόδιων φορέων. Οι αποφάσεις θα πρέπει επίσης να αξιολογούνται με βάση τις μελλοντικές τεχνολογικές εξελίξεις και να ενθαρρύνουν τις καινοτομίες που συμβάλλουν στην υλοποίηση των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών στόχων της ΕΕ.

                     (22)

                     Η βελτίωση της στοχοθέτησης των εγχειριδίων σε εθνικό, τοπικό και τομεακό επίπεδο θα μπορούσε να συμπληρώνει τις συνιστώμενες κατευθυντήριες γραμμές. Τα εγχειρίδια θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένα στο κλίμα και στο κοινωνικό πλαίσιο κάθε περιοχής (12). Η Επιτροπή ενδέχεται να εκδώσει λεπτομερέστερες και πιο συγκεκριμένες συστάσεις κατά τα προσεχή έτη.

                     (23)

                     Οι κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στη στήριξη των κρατών μελών κατά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ σε διάφορες διαδικασίες λήψης αποφάσεων που αφορούν όχι μόνο τα ενεργειακά συστήματα, αλλά και άλλους τομείς στους οποίους θα μπορούσε να επηρεάζεται η κατανάλωση ενέργειας. Παρέχουν ποικίλες διευκρινίσεις και συστάσεις για πρακτικές λύσεις που θα συμβάλουν στην ενίσχυση της λειτουργικότητας της αρχής. Εάν παραστεί ανάγκη, ενδέχεται σε μεταγενέστερο στάδιο να εκπονηθούν πιο συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές ανά τομέα,

               ΣΥΝΙΣΤΑ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ:

                     1)

                     Να διασφαλίσουν την εφαρμογή της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση στις αποφάσεις πολιτικής, σχεδιασμού και επενδύσεων σε διάφορα επίπεδα λήψης αποφάσεων, όταν επηρεάζεται η ζήτηση ή η προσφορά ενέργειας. Η αρχή πρέπει να εφαρμόζεται κατά τρόπο αναλογικό, ανάλογα με το πλαίσιο, τους στόχους και τις επιπτώσεις της σχετικής απόφασης. Θα πρέπει να δίνεται προτεραιότητα στις υφιστάμενες μεθόδους εφαρμογής της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση, οι οποίες δεν θα πρέπει να επικαλύπτονται.

                     2)

                     Να αντιμετωπίζουν την αρχή της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση ως γενική αρχή που πρέπει να εφαρμόζεται σε ευρύτερο πλαίσιο πολιτικής και όχι ως απώτερο στόχο για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. Η αρχή θα πρέπει να εφαρμόζεται σε συνδυασμό και συμμόρφωση με άλλους στόχους πολιτικής. Ακόμη και αν υπερισχύουν άλλοι στόχοι πολιτικής, δεν θα πρέπει να απορρίπτεται εξαρχής.

                     3)

                     Να υιοθετούν συστημική προσέγγιση κατά την εφαρμογή της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση, με παράλληλη μέριμνα για την ασφάλεια του εφοδιασμού και τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα. Να αξιολογούν τη σχέση κόστους-απόδοσης και τα ευρύτερα οφέλη των μέτρων ενεργειακής απόδοσης από κοινωνική σκοπιά κατά τη λήψη στρατηγικών αποφάσεων, τον σχεδιασμό ρυθμιστικών πλαισίων και τον προγραμματισμό μελλοντικών επενδυτικών προγραμμάτων. Οι πόροι και η ευελιξία από την πλευρά της ζήτησης θεωρούνται μέρος των λύσεων ενεργειακής απόδοσης από τη σκοπιά της απόδοσης του συστήματος. Σε επίπεδο στοιχείων ενεργητικού, η αρχή οδηγεί στην επιλογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης, όταν αυτές αντιπροσωπεύουν επίσης μια οικονομικά αποδοτική πορεία απανθρακοποίησης.

                     4)

                     Να διασφαλίζουν την επαλήθευση της εφαρμογής της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση από τους αρμόδιους φορείς στις περιπτώσεις όπου οι αποφάσεις πολιτικής, σχεδιασμού και επενδύσεων υπόκεινται σε απαιτήσεις έγκρισης και παρακολούθησης. Να προσδιορίζουν και να καθορίζουν τις αρμοδιότητες των εν λόγω αρμόδιων φορέων και να θεσπίζουν μεθόδους για την παρακολούθηση των επιπτώσεων των πολιτικών και επενδυτικών αποφάσεων στην κατανάλωση ενέργειας. Εάν χρειάζεται, και χωρίς να επικαλύπτονται οι υφιστάμενες αξιολογήσεις, να θεσπίζουν νέες πρόσθετες διαδικασίες επαλήθευσης για έργα που ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στη ζήτηση ή την προσφορά ενέργειας λόγω, ιδίως, της φύσης, του μεγέθους ή της τοποθεσίας τους.

                     5)

                     Να εξασφαλίζουν τις συνθήκες-πλαίσιο που καθιστούν δυνατή την εφαρμογή της αρχής και αίρουν τα εμπόδια για την αρχή της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση σε όλα τα σχετικά πεδία και τομείς πολιτικής. Η εφαρμογή της αρχής θα πρέπει να συνοδεύεται από κατάλληλα κίνητρα και μέτρα για την αντιμετώπιση των διανεμητικών επιπτώσεων και τη διασφάλιση της μεγιστοποίησης των κοινωνικών οφελών.

                     6)

                     Να παρέχουν ενημέρωση, καθοδήγηση και αρωγή στους αρμόδιους φορείς, ιδίως σε τοπικό επίπεδο, σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση. Στο πλαίσιο αυτό, εάν δεν υπάρχει σύστημα που να διασφαλίζει την εφαρμογή της αρχής, η αρμόδια εθνική ρυθμιστική αρχή αναπτύσσει, παρέχει και προωθεί την εφαρμογή μεθοδολογίας αξιολόγησης κόστους-οφέλους που καθιστά δυνατή την εκτίμηση των παράλληλων οφελών από πλευράς εξοικονόμησης ενέργειας. Η μεθοδολογία θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένη και εφαρμόσιμη σε τομείς που συνδέονται με την ενέργεια, ιδίως την παραγωγή, τον μετασχηματισμό, τη μεταφορά και τη διανομή ενέργειας (σύμφωνα με το άρθρο 15 της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση), καθώς και σε τομείς που χρησιμοποιούν ενέργεια, όπως τα κτίρια, η βιομηχανία, οι μεταφορές, οι υπηρεσίες τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) και η γεωργία. Η αξιολόγηση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις μελλοντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο ενεργειακό σύστημα, μεταξύ άλλων και στις ίδιες τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Η μεθοδολογία θα πρέπει να δημοσιοποιείται και να είναι διαθέσιμη σε όλους τους αρμόδιους φορείς.

                     7)

                     Να διασφαλίζουν τη διάθεση επαρκών πόρων για τη συλλογή δεδομένων, την κατάρτιση στατιστικών και την παρακολούθηση των εξελίξεων στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης. Όλες οι στατιστικές που σχετίζονται με την παρακολούθηση της προόδου της ενεργειακής απόδοσης θα πρέπει να δημοσιοποιούνται και να διατίθενται σε όλους τους αρμόδιους φορείς με σεβασμό των αρχών του στατιστικού απορρήτου.

                     8)

                     Να τηρούν και να προωθούν τις κατευθυντήριες γραμμές που περιλαμβάνονται στο παράρτημα της παρούσας σύστασης κατά την εφαρμογή της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση.

            Βρυξέλλες, 28 Σεπτεμβρίου 2021.

                  Για την Επιτροπή

               Kadri SIMSON

                  Μέλος της Επιτροπής

            (1)  Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ενίσχυση της κλιματικής φιλοδοξίας της Ευρώπης για το 2030, COM(2020)562 final.

            (2)  Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1119 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 2021, για τη θέσπιση πλαισίου με στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 401/2009 και (ΕΕ) 2018/1999 («ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα») (ΕΕ L 243 της 9.7.2021, σ. 1).

            (3)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία [COM(2019) 640 final].

            (4)  Κανονισμός (ΕΕ) 2018/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα (ΕΕ L 328 της 21.12.2018, σ. 1).

            (5)  Οδηγία (ΕΕ) 2018/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, σχετικά με την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ για την ενεργειακή απόδοση (ΕΕ L 328 της 21.12.2018, σ. 210), όπως αναφέρεται στο άρθρο 1.

            (6)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ενέργεια για μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία: Στρατηγική της ΕΕ για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος [COM(2020) 299].

            (7)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Κύμα ανακαινίσεων για την Ευρώπη – οικολογικά κτίρια, θέσεις εργασίας, καλύτερη ζωή [COM(2020) 662 final].

            (8)  Κανονισμός (ΕΕ) 2020/852 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2020, σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου για τη διευκόλυνση των βιώσιμων επενδύσεων (ΕΕ L 198 της 22.6.2020, σ. 13).

            (9)  Οδηγία (ΕΕ) 2018/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΕΕ L 328 της 21.12.2018, σ. 82).

            (10)  https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/law-and-regulations/innovation-friendly-legislation_en

            (11)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ένα νέο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία – Για μια πιο καθαρή και πιο ανταγωνιστική Ευρώπη [COM(2020) 98 final].

            (12)  Ειδικότερα, όσον αφορά τις ιδιαιτερότητες των εξόχως απόκεντρων περιοχών της ΕΕ, όπως αναγνωρίζονται στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 349 ΣΛΕΕ), η οποία προβλέπει ειδικά μέτρα για τη στήριξη των εν λόγω περιοχών (Γουαδελούπη, Γαλλική Γουιάνα, Μαρτινίκα και Άγιος Μαρτίνος, Ρεϋνιόν και Μαγιότ, Κανάριοι Νήσοι, Αζόρες και Μαδέρα), συμπεριλαμβανομένων ειδικά προσαρμοσμένων όρων για την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ σε αυτές τις περιοχές.

            ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
            ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
            1.   ΕΙΣΑΓΩΓΗ

            Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές εξηγούν τον τρόπο εφαρμογής της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση (ΑΠΕΑ). Η τήρηση των κατευθυντήριων γραμμών δεν σημαίνει αυτόματα ότι πληρούνται τυχόν νομικές απαιτήσεις.
            Οι κατευθυντήριες γραμμές απευθύνονται κυρίως σε υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και σε ρυθμιστικές αρχές σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο και, σε κάποιο βαθμό, στους παράγοντες της αγοράς και τους επενδυτές που λαμβάνουν αποφάσεις όσον αφορά βιώσιμες και αποδοτικές δράσεις.
            Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές βασίζονται σε μελέτη που ανέθεσε η Επιτροπή με τίτλο «Analysis to Support the Implementation of the Energy Efficiency First principle in decision-making» (Ανάλυση για την υποστήριξη της εφαρμογής της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση κατά τη λήψη αποφάσεων) (1) και σε πρόσθετη έρευνα που αποσκοπούσε στο να καταστεί η αρχή πιο λειτουργική, και ιδίως στα προκαταρκτικά πορίσματα των έργων ENEFIRST (2) και sEEnergies (3) στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020». Σύμφωνα με την προσέγγιση της υποστηρικτικής μελέτης, οι κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στην παροχή περισσότερων πληροφοριών σχετικά με τις δράσεις που πρέπει να αναλαμβάνονται από τους φορείς χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων όσον αφορά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ (βλ. σχήμα 1). Το τελευταίο τμήμα παρέχει περισσότερες ενδείξεις σχετικά με τους τομείς που πρέπει να εξετάζονται και παραδείγματα εφαρμογής της αρχής στο πλαίσιο διαφόρων τομέων.

               Σχήμα 1 Φάσεις, στάδια και δράσεις που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τους φορείς χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές κατά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ

               Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει στοιχείων μελέτης της Ecorys

            2.   ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΕ

            2.1.   Ορισμός της ΑΠΕΑ σε επίπεδο ΕΕ

            Η προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση αναγνωρίστηκε σε επίπεδο ΕΕ ως κορυφαίας σημασίας αρχή για την ενεργειακή απόδοση, έναν από τους πέντε πυλώνες της Ενεργειακής Ένωσης, με την έκδοση της ανακοίνωσης για την Ενεργειακή Ένωση τον Φεβρουάριο του 2015 [COM(2015) 80]. Ακολούθως, και κατόπιν της ισχυρής υποστήριξης της αρχής από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενσωματώθηκε στον κανονισμό για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα [κανονισμός (ΕΕ) 2018/1999] και στην οδηγία για την ενεργειακή απόδοση [(ΕΕ) 2018/2002)] (στο εξής: ΟΕΑ).
            Ο κανονισμός για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα είναι η πρώτη νομική πράξη που παρέχει ορισμό της αρχής και ζητεί την εφαρμογή της σε επίπεδο ΕΕ. Μάλιστα, στο άρθρο 2 σημείο 18) ορίζονται τα εξής:

               «“προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση”: η μέγιστη συνεκτίμηση, στο πλαίσιο των αποφάσεων σχεδιασμού και πολιτικής και επενδύσεων στον τομέα της ενέργειας, εναλλακτικών και οικονομικά αποδοτικών μέτρων ενεργειακής απόδοσης, για την αύξηση της αποτελεσματικότητας στη ζήτηση και προσφορά ενέργειας, ιδίως μέσω οικονομικά αποδοτικών ενεργειακών εξοικονομήσεων στην τελική χρήση, μέσω πρωτοβουλιών για ανταπόκριση στη ζήτηση [απόκριση της ζήτησης] και μέσω πιο αποτελεσματικής μετατροπής, μεταφοράς και διανομής ενέργειας, με παράλληλη όμως επίτευξη των στόχων των αποφάσεων αυτών.»

            Επιπλέον, στην αιτιολογική σκέψη 64 εξηγείται τι σημαίνει η εφαρμογή της αρχής:

                  «Τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιούν την αρχή της ενεργειακής απόδοσης κατά προτεραιότητα, που σημαίνει ότι, πριν από τη
                  λήψη αποφάσεων
                  για τον
                  σχεδιασμό, την πολιτική και τις επενδύσεις
                  στον τομέα της ενέργειας, θα πρέπει να εξετάζουν εάν η λήψη οικονομικά αποδοτικών και τεχνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά ορθών εναλλακτικών μέτρων ενεργειακής απόδοσης θα μπορούσε να αντικαταστήσει εν όλω ή εν μέρει τα προβλεπόμενα μέτρα σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων, εξακολουθώντας να επιτυγχάνει τους στόχους των αντίστοιχων αποφάσεων. Αυτό περιλαμβάνει ιδίως την αντιμετώπιση της ενεργειακής απόδοσης ως καίριου στοιχείου και ως
                  βασικού παράγοντα των μελλοντικών επενδυτικών αποφάσεων για τις ενεργειακές υποδομές
                  στην Ένωση. Αυτές οι οικονομικά αποδοτικές εναλλακτικές λύσεις περιλαμβάνουν μέτρα προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της ενεργειακής ζήτησης και της ενεργειακής προσφοράς, ιδίως μέσω οικονομικά αποδοτικών ενεργειακών εξοικονομήσεων στην τελική χρήση, μέσω πρωτοβουλιών για ανταπόκριση στη ζήτηση [απόκριση της ζήτησης], καθώς και μέσω μιας πιο αποτελεσματικής μετατροπής, μεταφοράς και διανομής ενέργειας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνουν τη διάδοση αυτής της αρχής στην περιφερειακή και τοπική αυτοδιοίκηση, καθώς και στον ιδιωτικό τομέα.»

            Ορισμένες πρόσθετες εξηγήσεις ως προς τον τρόπο εφαρμογής της αρχής συμπεριλήφθηκαν στην τροποποίηση της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση του 2018, στην αιτιολογική σκέψη 2 της οποίας αναφέρονται τα εξής:

               «Η οδηγία 2012/27/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου αποτελεί ένα στοιχείο προόδου προς την επίτευξη της Ενεργειακής Ένωσης, στο πλαίσιο της οποίας η ενεργειακή απόδοση οφείλεται να αντιμετωπίζεται ως αυτοτελής πηγή ενέργειας. Η αρχή για την προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τον καθορισμό νέων κανόνων για την πλευρά της προσφοράς και για άλλους τομείς πολιτικής. Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η ενεργειακή απόδοση και η ανταπόκριση στη ζήτηση [απόκριση της ζήτησης] μπορούν να ανταγωνίζονται επί ίσοις όροις με τη δυναμικότητα παραγωγής. Η ενεργειακή απόδοση είναι ανάγκη να εξετάζεται όποτε λαμβάνονται αποφάσεις σχετικές με τον προγραμματισμό του ενεργειακού συστήματος ή αποφάσεις χρηματοδότησης. Είναι ανάγκη να πραγματοποιούνται βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης όποτε είναι οικονομικά αποδοτικότερες από ισοδύναμες λύσεις στο σκέλος της προσφοράς. Αυτό αναμένεται να βοηθήσει στην αξιοποίηση πολλών οφελών της ενεργειακής απόδοσης για την Ένωση, ιδίως για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.»

            Μολονότι ο ορισμός που επιλέχθηκε για τη νομοθεσία της Ένωσης είναι ένας μεταξύ πολλών και στη βιβλιογραφία υπάρχουν και άλλοι ορισμοί (4), αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι, ανεξάρτητα από το ποιος είναι ο ακριβής ορισμός, η ιδέα που διέπει την αρχή είναι να δίνεται προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση.
            2.2.   Εφαρμογή της ΑΠΕΑ σε επίπεδο ΕΕ

            Η ΟΕΑ, εκτός από συγκεκριμένα μέτρα και στόχους, καθορίζει επίσης ειδικές απαιτήσεις για την εξέταση λύσεων ενεργειακής απόδοσης σε ορισμένες περιπτώσεις, προβλέποντας έτσι ήδη συγκεκριμένους τρόπους εφαρμογής της ΑΠΕΑ. Για παράδειγμα, το άρθρο 6 απαιτεί από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν υπόψη την υψηλή ενεργειακή απόδοση κατά την αγορά προϊόντων, κτιρίων και υπηρεσιών. Ομοίως, το άρθρο 19 απαιτεί από τα κράτη μέλη να άρουν τους ρυθμιστικούς και μη ρυθμιστικούς φραγμούς όσον αφορά τις κρατικές προμήθειες και τον ετήσιο προϋπολογισμό και λογιστική που αποτρέπουν τους δημόσιους φορείς από το να λαμβάνουν υπόψη την ενεργειακή απόδοση στις επενδυτικές τους αποφάσεις (5). Για τον σκοπό αυτό, το άρθρο 19 προβλέπει τα μέτρα που μπορούν να εξετάζουν τα κράτη μέλη για την άρση των φραγμών, όπως οι κανονιστικές διατάξεις ή οι τροποποιήσεις του νομικού πλαισίου, οι απλουστευμένες διοικητικές διαδικασίες ή τα μέτρα στήριξης, όπως για παράδειγμα κατευθυντήριες γραμμές και τεχνική βοήθεια, καθώς και η ευαισθητοποίηση και τα κίνητρα.
            Επιπλέον, το άρθρο 14 απαιτεί από τα κράτη μέλη να εντοπίζουν τις πιο αποδοτικές από άποψη πόρων και κόστους λύσεις για την εκπλήρωση των απαιτήσεων θέρμανσης και ψύξης και, στην αξιολόγηση κόστους-οφέλους που διενεργούν για τις νέες εγκαταστάσεις παραγωγής και τις εγκαταστάσεις παραγωγής που έχουν ανακαινιστεί ουσιαστικά, να εξετάζουν ιδίως τη συμπαραγωγή υψηλής απόδοσης ως ενεργειακά αποδοτική λύση. Το άρθρο 15 απαιτεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές ενέργειας, κατά την άσκηση των κανονιστικών καθηκόντων που σχετίζονται με τη λειτουργία των υποδομών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνουν δεόντως υπόψη την ενεργειακή απόδοση. Απαιτεί επίσης την παροχή κινήτρων για τους φορείς εκμετάλλευσης δικτύου ώστε να διαθέτουν υπηρεσίες συστήματος στους χρήστες δικτύου επιτρέποντάς τους να εφαρμόζουν μέτρα βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης ανάπτυξης ευφυών δικτύων.
            Με την πρόταση για την αναθεώρηση της ΟΕΑ (6) εισάγεται ένα νέο άρθρο σχετικά με την ΑΠΕΑ, το οποίο επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να διασφαλίζουν τη συνεκτίμηση λύσεων ενεργειακής απόδοσης στο πλαίσιο αποφάσεων σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων που αφορούν το ενεργειακό σύστημα και μη ενεργειακούς τομείς. Απαιτεί επίσης από τα κράτη μέλη να προωθούν και να διασφαλίζουν την εφαρμογή μεθοδολογιών κόστους-οφέλους που καθιστούν δυνατή την ορθή αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Επιπλέον, προβλέπει τη δέουσα παρακολούθηση της εφαρμογής της αρχής από ειδικό φορέα και την υποβολή εκθέσεων.
            Βάσει του κανονισμού για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα η απόκριση της ζήτησης εμπίπτει στην ΑΠΕΑ, ενώ στη νομοθετική πράξη που διέπει τον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (στο εξής: οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια) (7) εξηγείται ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζονται οι κατανεμημένοι ενεργειακοί πόροι κατά τον σχεδιασμό και τη λειτουργία του δικτύου (βλ. επίσης τμήμα 4.1.1.2.). Σύμφωνα με την οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια, οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς (ΔΣΜ) πρέπει κατά τον σχεδιασμό τους να λαμβάνουν «πλήρως υπόψη το δυναμικό της χρήσης της απόκρισης ζήτησης, των εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας ή άλλων πόρων ως εναλλακτικής λύσης στην επέκταση του συστήματος πέραν της αναμενόμενης κατανάλωσης και του εμπορίου με άλλες χώρες» (άρθρο 51 παράγραφος 3). Τα σχέδια του δικτύου διανομής παρέχουν «διαφάνεια όσον αφορά τις αναγκαίες μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες υπηρεσίες ευελιξίας που είναι αναγκαίες (...). Το πρόγραμμα ανάπτυξης δικτύου περιλαμβάνει επίσης την αξιοποίηση της απόκρισης ζήτησης, της ενεργειακής απόδοσης, των εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας ή άλλων πηγών, τις οποίες ο διαχειριστής συστήματος διανομής χρησιμοποιεί ως εναλλακτική λύση έναντι της επέκτασης του συστήματος» (άρθρα 13 και 17 και άρθρο 32 παράγραφοι 1 και 3).
            Ο ρόλος της ενεργειακής απόδοσης τονίζεται άμεσα και σε άλλες πολιτικές της ΕΕ. Η στρατηγική της ΕΕ για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος [COM(2020) 299] θέτει την ενεργειακή απόδοση στο επίκεντρο και ζητεί την εφαρμογή της ΑΠΕΑ σε ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα. Αυτό περιλαμβάνει το να δίνεται προτεραιότητα σε λύσεις από την πλευρά της ζήτησης όταν αυτές είναι οικονομικά αποδοτικότερες από επενδύσεις σε υποδομές ενεργειακού εφοδιασμού προς επίτευξη των στόχων πολιτικής. Η αρχή συνδέεται με την κυκλικότητα και τη βελτιωμένη χρήση των πόρων, γεγονός που αναμένεται να οδηγήσει σε μείωση των συνολικών επενδυτικών αναγκών και του κόστους που συνδέεται με την παραγωγή, τις υποδομές και τη χρήση ενέργειας.
            Στη στρατηγική «Κύμα ανακαινίσεων» [COM(2020) 662], η προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση επισημαίνεται ως μία από τις βασικές αρχές για την ανακαίνιση κτιρίων με χρονικό ορίζοντα το 2030 και το 2050. Θα αποτελέσει κατευθυντήρια αρχή για την εφαρμογή της στρατηγικής, συμπεριλαμβανομένης της αναθεώρησης της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων (στο εξής: ΟΕΑΚ), η οποία προβλέπεται για τα τέλη του 2021. Πριν από αυτό, αναφορά στην ΑΠΕΑ υπήρχε και στη σύσταση (ΕΕ) 2019/786 της Επιτροπής, της 8ης Μαΐου 2019, για την ανακαίνιση κτιρίων (8), η οποία αποτελούσε έγγραφο καθοδήγησης για την ανάπτυξη των μακροπρόθεσμων στρατηγικών ανακαίνισης, όπως απαιτείται από την ΟΕΑΚ.
            Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναθεώρηση του κανονισμού ΔΕΔ-Ε της 15ης Δεκεμβρίου 2020 (9) ενισχύει επίσης την αρχή με στόχο να διασφαλιστεί η συνέπεια των πολιτικών και η ανάπτυξη αποδοτικών υποδομών. Η πρόταση ενσωματώνει την ΑΠΕΑ στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης έργων με την θέσπιση υποχρεωτικών διατάξεων. Ειδικότερα, σύμφωνα με την πρόταση, ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) υποχρεούται να συμπεριλάβει την ΑΠΕΑ στις κατευθυντήριες γραμμές-πλαίσιο για τα κοινά σενάρια που πρόκειται να εκπονήσει το ευρωπαϊκό δίκτυο διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς (ΕΔΔΣΜ) για το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια. Τα ΕΔΔΣΜ θα εφαρμόζουν επίσης την ΑΠΕΑ κατά την αξιολόγηση των κενών στις υποδομές και εξετάζουν κατά προτεραιότητα όλες τις σχετικές λύσεις που δεν σχετίζονται με υποδομές.
            3.   ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΠΕΑ ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ

            3.1.   Προσέγγιση που πρέπει να υιοθετηθεί

            Η πολιτική της ενεργειακής απόδοσης αφορά την προώθηση της φιλοδοξίας ως προς την ενεργειακή απόδοση και τον καθορισμό μέτρων που οδηγούν άμεσα στην εξοικονόμηση ενέργειας, ενώ η ιδέα που διέπει την ΑΠΕΑ συνίσταται στο να λαμβάνονται προσεκτικά υπόψη συγκεκριμένες λύσεις εξοικονόμησης ενέργειας ως πιθανές εναλλακτικές λύσεις, συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής συμπεριφοράς πολιτών και οργανισμών και της εξοικονόμησης ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι η εφαρμογή μιας λύσης ενεργειακής απόδοσης αποτελεί ένα από τα πιθανά αποτελέσματα μετά την εφαρμογή της αρχής, δεν είναι όμως πάντοτε απαραίτητο να συμβαίνει αυτό, εάν από την αξιολόγηση των επιλογών αποδειχθεί κάτι διαφορετικό.
            Η λογική που διέπει την ΑΠΕΑ είναι ότι θα πρέπει να οδηγεί στην εξεύρεση βιώσιμων λύσεων ενεργειακής απόδοσης σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες τεχνολογικές εξελίξεις, να καθιστά δυνατή την εφαρμογή τους και να διασφαλίζει την ορθή υλοποίησή τους, εάν επιλεγούν ως η κατάλληλη λύση. Επιπλέον, η αρχή προβλέπει την εξέταση αρνητικών επιπτώσεων που είναι πιθανόν να έχουν στην ενεργειακή απόδοση συγκεκριμένες αποφάσεις (π.χ. επέκταση υποδομών ορυκτών καυσίμων με περιόδους απόσβεσης έως 50 έτη) που θα μπορούσαν να αποτρέψουν μακροπρόθεσμα την ενεργειακή απόδοση.
            Η ΑΠΕΑ, μαζί με την αποδοτική χρήση των πόρων, αποτελεί επίσης σημαντικό καταλύτη στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης στρατηγικής απανθρακοποίησης της ΕΕ, η οποία υποδηλώνει ότι έως τα μέσα του αιώνα το τρέχον ενεργειακό σύστημα, το οποίο βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στα ορυκτά καύσιμα, θα πρέπει να αλλάξει ριζικά με τον ευρείας κλίμακας εξηλεκτρισμό του ενεργειακού συστήματος με βάση την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είτε σε επίπεδο τελικών χρηστών είτε σε επίπεδο παραγωγής καυσίμων και πρώτων υλών χωρίς ανθρακούχες εκπομπές για τη βιομηχανία.
            Αξίζει επίσης να υπογραμμιστεί ότι στόχος της ΑΠΕΑ δεν είναι μόνο η μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων. Βασική παραδοχή είναι ότι η καλύτερη ενέργεια είναι εκείνη που δεν παράγεται, διότι δεν υπάρχει ανάγκη να χρησιμοποιηθεί. Αυτό σημαίνει ότι η μείωση της ζήτησης θα πρέπει επίσης να προτιμάται και από την παραγωγή ενέργειας από κλιματικά ουδέτερες πηγές επειδή, επιπλέον, κάτι τέτοιο συμβάλλει στον έλεγχο του ύψους των επενδύσεων που απαιτούνται για τη μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και υποστηρίζει μια πιο βιώσιμη προσέγγιση των πόρων που, σε κάθε περίπτωση, είναι περιορισμένοι.
            Για να αποφασιστεί κατά πόσον θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση έναντι άλλων επιλογών, δεν αρκεί μια απλή ανάλυση κόστους-απόδοσης, και θα πρέπει να εξετάζονται διάφορες πτυχές:

                  Ευρύτερο πλαίσιο

            Τα μέτρα για την ενεργειακή απόδοση θα πρέπει να εξετάζονται σε ευρύτερο πλαίσιο. Η ενεργειακή απόδοση αποτελεί, ειδικότερα, κρίσιμο δομικό στοιχείο της πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια κατά τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Αυτό σημαίνει ότι η αρχή θα πρέπει να υποστηρίζει τις περιβαλλοντικά βιώσιμες επενδύσεις σύμφωνα με τον κανονισμό για την ταξινόμηση (10). Σημασία έχουν και άλλες βασικές αρχές χάραξης πολιτικής, όπως η αρχή της «μη πρόκλησης σημαντικής ζημίας» ή η «αρχή της καινοτομίας». Επιπλέον, οι αρχές αυτές θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από κοινού κατά την εξέταση των αναδυόμενων τεχνολογιών και τον προσδιορισμό προσεγγίσεων που θα μπορούν να ανταποκριθούν στις μελλοντικές ανάγκες. Οι προβλέψεις των σχετικών αγορών και των μελλοντικών τάσεων αποτελούν κρίσιμα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο αυτό.

                  Κοινωνική σκοπιά

            Η οικονομική αποδοτικότητα, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο της ΑΠΕΑ, θα πρέπει να εξετάζεται πρωτίστως από μια ευρεία κοινωνική σκοπιά και όχι μόνο από τη σκοπιά της οικονομικής αποδοτικότητας για τους επενδυτές ή τους χρήστες. Αυτό προϋποθέτει να συνεκτιμώνται τα πολλαπλά οφέλη της ενεργειακής απόδοσης για το κοινωνικό σύνολο (11). Αυτή η ευρεία κοινωνική σκοπιά είναι καίριας σημασίας για την ορθή αξιολόγηση των επιλογών ενεργειακής απόδοσης. Επιπλέον, η οικονομική αποδοτικότητα πρέπει να εξετάζεται βραχυπρόθεσμα αλλά και μακροπρόθεσμα, λαμβανομένων υπόψη των περιόδων απόσβεσης.

                  Συστημική προσέγγιση

            Η ΑΠΕΑ θα πρέπει να εξετάζει τις βελτιώσεις της απόδοσης σε επίπεδο συστήματος. Αυτό σημαίνει ότι στο επίκεντρο της εφαρμογής της αρχής βρίσκονται η βελτιστοποίηση του ενεργειακού συστήματος και η αποτελεσματική ενσωμάτωση καθαρών ενεργειακών λύσεων. Κάτι τέτοιο απαιτεί μια ευρύτερη θεώρηση κατά την αξιολόγηση των πόρων από την πλευρά της προσφοράς (ορυκτά καύσιμα, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υποδομές) σε σχέση με τους πόρους από την πλευρά της ζήτησης (ευελιξία ζήτησης και απόκριση της ζήτησης, βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση συγκεκριμένων λύσεων, ενεργειακή επάρκεια), εξετάζοντας το κόστος και τα οφέλη από κοινωνική σκοπιά, όπως προαναφέρθηκε. Μια τέτοια προσέγγιση αναπτύσσεται στο πλαίσιο του έργου ENEFIRST (12). Σημαίνει ότι πρέπει να εξετάζεται ολόκληρη η ενεργειακή αλυσίδα: παραγωγή, μεταφορά, διανομή, κατανάλωση, τέλος του κύκλου ζωής.

                  Επίπεδο της απόφασης που λαμβάνεται

            Η συστημική προσέγγιση αφορά την εφαρμογή της αρχής στις αποφάσεις σχετικά με τον σχεδιασμό και τον προγραμματισμό των στοιχείων ενεργητικού. Η προσέγγιση αυτή μπορεί να αυξήσει την πολυπλοκότητα της αρχής. Σε χαμηλότερο επίπεδο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, ενδείκνυται επίσης απλούστερη εφαρμογή της αρχής όταν η απόφαση αφορά την επιλογή συγκεκριμένων στοιχείων ενεργητικού. Σε αυτό το πλαίσιο, έμφαση δίδεται στην αξιολόγηση της ενεργειακής απόδοσης (των ενεργειακών επιδόσεων) εναλλακτικών λύσεων. Η προσέγγιση αυτή επικεντρώνεται στη διασφάλιση βελτιώσεων της απόδοσης από την πλευρά της προσφοράς ή στη μείωση της ενεργειακής ζήτησης με την επιλογή προϊόντων και υπηρεσιών με μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση, υποστηρίζοντας επίσης τις μελλοντοστραφείς, φιλικές προς την καινοτομία, αποδοτικές ως προς τη χρήση των πόρων και προσανατολισμένες στην κυκλικότητα αποφάσεις. Με άλλα λόγια, η αρχή θα πρέπει να ωθεί τις επενδύσεις προς την πλέον αποδοτική από τις αποδοτικές εναλλακτικές λύσεις.

                  Αποκλίνοντα κίνητρα

            Τα ευρύτερα κοινωνικά οφέλη και η απόδοση του ενεργειακού συστήματος χρήζουν μεγαλύτερης προτεραιότητας, και είναι αναγκαίο να λαμβάνονται υπόψη και από τους μεμονωμένους επενδυτές. Καθώς, από τη σκοπιά του επενδυτή και του τελικού χρήστη, τα ατομικά οφέλη κατά κανόνα υπερτερούν του ευρύτερου αντικτύπου εάν αυτός δεν τιμολογείται επαρκώς, απαιτούνται ειδικές δράσεις και κίνητρα για να διασφαλιστεί ότι η αποτελεσματικότητα του συστήματος λαμβάνεται δεόντως υπόψη στα διαφορετικά επίπεδα λήψης αποφάσεων.

                  Τύπος απόφασης και υπεύθυνος λήψης αποφάσεων

            Ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζεται η αρχή εξαρτάται από το πού, πότε και από ποιον πρόκειται να εφαρμοστεί. Η αρχή ισχύει για διάφορα είδη αποφάσεων που αφορούν τις δραστηριότητες προγραμματισμού, τον σχεδιασμό πολιτικής, την εκπόνηση επενδυτικών έργων και τη χρηματοδότησή τους. Οι αποφάσεις αυτές δεν περιορίζονται στον τομέα της ενέργειας, όμως η ενεργειακή απόδοση θα μπορούσε να διαδραματίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στις αποφάσεις σχετικά με τις ενεργειακές υποδομές, όπου οι λύσεις από την πλευρά της ζήτησης θα μπορούσαν να συμπληρώνουν ή να αντικαθιστούν τις επενδύσεις από την πλευρά της προσφοράς όταν δίδεται προτεραιότητα σε μία λύση λόγω της συνολικής απόδοσής της έναντι των υφιστάμενων εναλλακτικών λύσεων, ή εάν μπορούν να εισαχθούν νέα κατασκευαστικά στοιχεία (π.χ. αεροσυμπιεστές που μπορούν να ανακτήσουν απορριπτόμενη θερμότητα / απορριπτόμενη ηλεκτρική ενέργεια). Επιπλέον, οι διάφοροι φορείς λήψης αποφάσεων θα έχουν διαφορετικούς ρόλους κατά την εφαρμογή της αρχής, ανάλογα με τον τομέα και το πλαίσιο των αποφάσεων.

                  Επιλέξιμες δράσεις

            Η αρχή αποσκοπεί στην εξέταση ενός ευρέος φάσματος μέτρων ενεργειακής απόδοσης από την πλευρά της ζήτησης και από την πλευρά της προσφοράς. Ενώ οι λύσεις από την πλευρά της ζήτησης είναι καίριας σημασίας για τη μείωση της ανάγκης για ενέργεια ή για την καλύτερη χρήση της, κατά την ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών ή εξοπλισμού που χρησιμοποιεί ενέργεια, είναι επίσης αναγκαίο να εξετάζονται οι τεχνολογίες και οι τρόποι με τους οποίους θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν με τρόπο που οδηγεί σε εξοικονόμηση ενέργειας (13).

                  Αναγκαίοι πρόσφοροι όροι

            Ενώ η εφαρμογή της αρχής αφορά την εξέταση συγκεκριμένων στοιχείων, ο κύριος στόχος που διέπει την αρχή είναι η εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης όταν αυτές προσδιορίζονται ως οι κατάλληλες λύσεις. Αυτό συνεπάγεται ότι η ενσωμάτωση της ΑΠΕΑ στη χάραξη πολιτικής θα πρέπει να οδηγήσει επίσης στην άρση των ρυθμιστικών και μη ρυθμιστικών φραγμών που παρακωλύουν τη βιωσιμότητα και την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Επιπλέον, προκειμένου να είναι σε θέση να εξετάζουν όλες τις επιλογές ενεργειακής απόδοσης, οι διάφοροι παράγοντες οφείλουν να διαθέτουν επαρκές επίπεδο πληροφοριών σχετικά με την εξοικονόμηση ενέργειας των διαφόρων λύσεων, καθώς και τρόπους αξιολόγησης του κοινωνικού, περιβαλλοντικού και οικονομικού αντικτύπου, κόστους και οφέλους τους. Θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη οι μελλοντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο ενεργειακό σύστημα, μεταξύ άλλων και στις ίδιες τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Επιπλέον, λόγω της φύσης των ευρύτερων οφελών της εξοικονόμησης ενέργειας που θα μπορούσαν να είναι μεγαλύτερα για την κοινωνία από ό,τι για τους επενδυτές, ενδέχεται να χρειαστούν ειδικά κίνητρα ή απαιτήσεις με στόχο την προώθηση ενεργειακά αποδοτικών συμπεριφορών και επενδύσεων.
            3.2.   Βήματα που πρέπει να γίνουν

            Όπως προαναφέρθηκε, οι δράσεις που πρέπει να αναληφθούν κατά την εφαρμογή της αρχής εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη φάση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και το είδος του υπευθύνου λήψης αποφάσεων. Στον παρακάτω πίνακα (βλ. πίνακα 1) συσχετίζονται τα διάφορα στάδια όσον αφορά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ στη διαδικασία λήψης αποφάσεων με τις διάφορες φάσεις και τα είδη υπευθύνων λήψης αποφάσεων (14).

               Πίνακας 1

               Δράσεις των διαφόρων υπευθύνων λήψης αποφάσεων που συνδέονται με την ΑΠΕΑ στη διαδικασία λήψης αποφάσεων

                        Φάση

                        Φορείς χάραξης πολιτικής

                        Ρυθμιστικές αρχές

                        Φορείς της αγοράς

                        Έναρξη

                                    —

                                    Καθορισμός στόχων πολιτικής

                                    —

                                    Καθορισμός/επικαιροποίηση ρυθμιστικού πλαισίου

                                    —

                                    Ανάλυση αντικτύπου πολιτικής και εναλλακτικών λύσεων

                                    —

                                    Καθορισμός κανόνων πρόσβασης στην αγορά για λύσεις ενεργειακής απόδοσης ή απόκρισης της ζήτησης

                                    —

                                    Διενέργεια ελέγχου συμμόρφωσης του στόχου της επιχείρησης / του έργου με τους στόχους πολιτικής και τους κανόνες πρόσβασης στην αγορά

                                    —

                                    Καθορισμός στόχου επιχείρησης/έργου

                        Προπαρασκευή

                                    —

                                    Καθορισμός μεθόδου ΑΚΟ γενικού χαρακτήρα

                                    —

                                    Καθορισμός μεθόδου ΑΚΟ για συγκεκριμένη εφαρμογή

                                    —

                                    Συλλογή πληροφοριών

                                    —

                                    Πρόβλεψη ζήτησης ενεργειακών υπηρεσιών

                                    —

                                    Προσδιορισμός άλλου κόστους και κινδύνου

                                    —

                                    Συστηματική αξιολόγηση βάσει της ΑΠΕΑ

                        Επαλήθευση

                                    —

                                    Έλεγχος του σχεδίου εφαρμογής και, εάν χρειάζεται, έγκρισή του

                                    —

                                    Πρόταση του σχεδίου εφαρμογής

                        Εφαρμογή

                                    —

                                    Εφαρμογή του σχεδίου, π.χ. παροχή σχεδιασμένων υπηρεσιών, υιοθέτηση τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης, λήψη επενδυτικών αποφάσεων κ.λπ.

               Πηγή: Μελέτη Ecorys
            Βάσει αυτού του πίνακα, σχεδιάστηκε εργαλείο λήψης αποφάσεων υπό μορφή διαγράμματος αποφάσεων με καθοδηγητικά ερωτήματα για καθένα από τα στάδια. Το εργαλείο παρέχει πληροφορίες σχετικά με τα διάφορα στάδια, υποδεικνύοντας πολλαπλά καθοδηγητικά ερωτήματα τα οποία επισημαίνουν ζητήματα που πρέπει να εξεταστούν κατά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Για να καταδειχθεί καλύτερα η δυνατότητα εφαρμογής του εργαλείου, η μελέτη παρείχε επίσης τέσσερα πραγματικά παραδείγματα (παρουσιάζονται στο τμήμα 4).
            Στη σχηματική αναπαράσταση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων παραπάνω, διαφορετικοί παράγοντες έχουν διαφορετικούς ρόλους. Στους περισσότερους από τους τομείς πολιτικής και τις εφαρμογές της ΑΠΕΑ που αναλύονται στη μελέτη, ως παράγοντες εκπόνησης σχεδίων ή επενδυτικών αποφάσεων παρουσιάζονται φορείς της αγοράς και, ως εκ τούτου, το παρόν χρονοδιάγραμμα δράσεων είναι κατάλληλο για τους εν λόγω προσδιορισθέντες τομείς πολιτικής και εφαρμογές. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλοι τομείς στους οποίους οι φορείς χάραξης πολιτικής (π.χ. εκπόνηση ΕΣΕΚ και άλλες αποφάσεις χάραξης πολιτικής) ή οι ρυθμιστικές αρχές (π.χ. (έγκριση προβλέψεων ή σεναρίων για το σχέδιο επέκτασης του δικτύου) αποτελούν τους κύριους παράγοντες, τουλάχιστον για τη συστηματική αξιολόγηση κατά τη φάση υλοποίησης. Αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμοστεί η ΑΠΕΑ από διάφορους παράγοντες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πλαίσιο. Ενώ ορισμένα στάδια εφαρμόζονται σε όλες τις καταστάσεις, ορισμένα μπορεί να αφορούν ειδικά κάποιον συγκεκριμένο τομέα και να συνεπάγονται διαφορετικές ενέργειες ανάλογα με το είδος των αποφάσεων, τον τομέα πολιτικής ή τους εμπλεκόμενους παράγοντες. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αφορούν μόνο ένα είδος υπεύθυνου λήψης αποφάσεων.
            Ανεξάρτητα από τον τομέα και το είδος της απόφασης (πολιτικής, σχεδιασμού ή επενδύσεων), η γενική προσέγγιση στην εφαρμογή της αρχής παραμένει η ίδια, πρέπει όμως να ακολουθούνται διαφορετικά στάδια από τους διάφορους παράγοντες.
            Οι φορείς χάραξης πολιτικής και οι ρυθμιστικές αρχές μπορούν να διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο στην εφαρμογή της αρχής, στον καθορισμό των κατάλληλων κανόνων (φάση έναρξης) και στην επαλήθευση της εφαρμογής της. Μπορούν επίσης να είναι οι φορείς που εφαρμόζουν άμεσα την αρχή, ακολουθώντας τα στάδια που προσδιορίζονται στη φάση της προπαρασκευής και της εφαρμογής. Για παράδειγμα, οι φορείς χάραξης πολιτικής πρέπει να εφαρμόζουν την ΑΠΕΑ κατά την εκπόνηση στρατηγικού σχεδιασμού ή τον καθορισμό στόχων πολιτικής. Οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει να εφαρμόζουν την αρχή κατά τον καθορισμό των κανόνων και των κανονισμών που επηρεάζουν το ενεργειακό σύστημα, ιδίως των κανόνων σχεδιασμού της αγοράς, ή που έχουν αντίκτυπο στην κατανάλωση ενέργειας. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις η προπαρασκευή και η εφαρμογή των αποφάσεων γίνεται σε επίπεδο φορέων της αγοράς.
            Δεδομένου ότι οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές απευθύνονται κατά κύριο λόγο στους φορείς χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές, δίδεται κυρίως έμφαση στις γενικές και καθολικές πτυχές της εφαρμογής της αρχής. Για τον σκοπό αυτό, με βάση τις φάσεις και τα στάδια που προσδιορίζονται στη μελέτη, στα ακόλουθα τμήματα προσδιορίζονται και επεξηγούνται πιο συγκεκριμένες δράσεις που πρέπει να εξετάζονται από τους φορείς χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές, κυρίως κατά τη φάση έναρξης, στο πλαίσιο της οποίας πρέπει να καθοριστούν οι κατάλληλες συνθήκες-πλαίσιο, καθώς και κατά τη φάση προπαρασκευής και επαλήθευσης για τις ρυθμιστικές αρχές, δεδομένου ότι οι εν λόγω δράσεις μπορούν επίσης να αναλαμβάνονται από φορείς χάραξης πολιτικής. Ιδιαίτερη προσοχή δίδεται στις δράσεις που σχετίζονται με την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων, ως συνέχεια των αποφάσεων που λαμβάνονται και των επιλογών που γίνονται.
            Τα στάδια κατά τη φάση της προπαρασκευής και της εφαρμογής μιας διαδικασίας λήψης αποφάσεων εξαρτώνται επίσης σε μεγάλο βαθμό από το πλαίσιο. Είναι δυνατόν να υποδεικνύονται ορισμένες πιο συγκεκριμένες δράσεις, καθώς και ποιες είναι οι απαιτήσεις για την ορθή εκτέλεση των εν λόγω δράσεων. Ωστόσο, η λεπτομερέστερη επεξήγηση του τρόπου με τον οποίο θα πρέπει να εκτελούνται οι ενέργειες αυτές υπερβαίνει το πεδίο εφαρμογής του παρόντος εγγράφου. Οι δράσεις αυτές αναλαμβάνονται συνήθως από φορείς της αγοράς που δραστηριοποιούνται υπό διαφορετικές συνθήκες, απαιτούνται δε λεπτομερή τομεακά εγχειρίδια για την εξέταση όλων των ιδιαιτεροτήτων. Στον παρακάτω πίνακα συνοψίζονται οι δράσεις και οι προϋποθέσεις τους σε σχέση με τα διάφορα στάδια της φάσης προπαρασκευής και εφαρμογής. Τα πραγματικά παραδείγματα που περιλαμβάνει η μελέτη, τα οποία παρουσιάζονται στο τμήμα 4, προσδιορίζουν συγκεκριμένες δράσεις για τους σχετικούς παράγοντες στο πλαίσιο συγκεκριμένης απόφασης στον επιλεγμένο τομέα. Από τη σκοπιά των φορέων χάραξης πολιτικής, η ορθή ενσωμάτωση της ΑΠΕΑ στη φάση της προπαρασκευής και της εφαρμογής θα πρέπει να διασφαλίζεται μέσω της δέουσας εκτίμησης των επιπτώσεων.

               Πίνακας 2

               Στάδια, δράσεις και προϋποθέσεις για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ από τους φορείς υλοποίησης

                        Στάδιο

                        Δράση

                        Προϋποθέσεις

                        Καθορισμός στόχου επιχείρησης/έργου

                                    —

                                    Θεώρηση της ενεργειακής απόδοσης ως μέρους της λύσης

                                    —

                                    Πληροφόρηση

                                    —

                                    Πρόσβαση σε τεχνογνωσία

                        Καθορισμός μεθοδολογίας ΑΚΟ

                                    —

                                    Εξέταση ευρύτερων οφελών της ενεργειακής απόδοσης και της ποσοτικοποίησής τους

                                    —

                                    Ορισμός κριτηρίων για την επιλογή της σωστής λύσης

                                    —

                                    Τυποποιημένη μεθοδολογία από την οποία γίνεται επιλογή

                                    —

                                    Διαθεσιμότητα δεδομένων

                                    —

                                    Διαθεσιμότητα εργαλείων/μοντέλων

                        Συγκέντρωση πληροφοριών

                                    —

                                    Ανάλυση των αγορών

                                    —

                                    Ανάλυση καινοτόμων λύσεων

                                    —

                                    Εξέταση του ενδεχομένου ανάπτυξης πολιτικής

                                    —

                                    Απόκτηση ποιοτικών δεδομένων για την ΑΚΟ

                                    —

                                    Αξιολόγηση των επενδυτικών αναγκών και της απόδοσης των επενδύσεων

                                    —

                                    Πληροφόρηση

                                    —

                                    Διαθεσιμότητα δεδομένων

                                    —

                                    Εμπειρογνωμοσύνη

                        Πρόβλεψη ζήτησης ενεργειακών υπηρεσιών

                                    —

                                    Εξέταση της μελλοντικής ενεργειακής ζήτησης

                                    —

                                    Εκτίμηση των επιπτώσεων των εναλλακτικών λύσεων στην κατανάλωση ενέργειας και, κατά περίπτωση, στο φορτίο

                                    —

                                    Διαθεσιμότητα αναλυτικών δεδομένων κατανάλωσης ενέργειας

                                    —

                                    Εθνικές/περιφερειακές προβλέψεις

                                    —

                                    Σταθερό πλαίσιο πολιτικής

                        Προσδιορισμός άλλου κόστους και κινδύνου

                                    —

                                    Εξέταση των επιπτώσεων των παραγόντων εφαρμογής

                                    —

                                    Εξέταση του ενδεχομένου αλλαγών στις τιμές καυσίμων και ενέργειας

                                    —

                                    Εξέταση μακροοικονομικών εξελίξεων

                                    —

                                    Εξέταση των χρόνων αποπληρωμής και των μελλοντικών ταμειακών ροών

                                    —

                                    Διαθεσιμότητα δεδομένων

                                    —

                                    Σαφείς στόχοι πολιτικής

                                    —

                                    Διαθεσιμότητα προηγούμενης εμπειρίας

                                    —

                                    Διαθεσιμότητα λύσεων μετριασμού του κινδύνου [π.χ. εταιρείες ενεργειακών υπηρεσιών (ΕΕΥ)]

                        Αξιολόγηση εναλλακτικών

                                    —

                                    Εφαρμογή της ΑΚΟ (αποτίμηση των επιπτώσεων σε χρήμα)

                                    —

                                    Αξιολόγηση της σχέσης κόστους-απόδοσης

                                    —

                                    Έλεγχος εάν οι λύσεις μπορούν να ανταποκριθούν στις μελλοντικές ανάγκες

                                    —

                                    Εξέταση της δημόσιας στήριξης και της διαθέσιμης χρηματοδότησης

                                    —

                                    Πρόσβαση και ευκολία χρήσης των διαθέσιμων δεδομένων και εργαλείων/μοντέλων

                                    —

                                    Κατάλληλη εμπειρογνωμοσύνη

                                    —

                                    Προγράμματα χρηματοδότησης και στήριξη έργων ενεργειακής απόδοσης

                        Εφαρμογή

                                    —

                                    Διάθεση κατάλληλων πόρων και τεχνογνωσίας

                                    —

                                    Χρησιμοποίηση μέσων στήριξης

                                    —

                                    Διασφάλιση σωστής χρήσης

                                    —

                                    Διαθεσιμότητα εμπειρογνωμοσύνης και πόρων (ανθρώπινο δυναμικό και χρηματοδότηση)

                                    —

                                    Εύκολη πρόσβαση σε προγράμματα στήριξης

                                    —

                                    Μηχανισμοί ανάδρασης φορέα υλοποίησης-χρήστη

                        Παρακολούθηση και αξιολόγηση

                                    —

                                    Συλλογή δεδομένων

                                    —

                                    Έλεγχος της εφαρμογής

                                    —

                                    Αξιολόγηση των επιπτώσεων και εάν έχουν επιτευχθεί οι στόχοι

                                    —

                                    Προκαθορισμένοι δείκτες

                                    —

                                    Πρόσβαση στα δεδομένα

                                    —

                                    Διαθεσιμότητα εργαλείων ανάλυσης και επεξεργασίας δεδομένων

                                    —

                                    Διαθεσιμότητα πόρων

               Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή
            3.3.   Βασικοί παράγοντες

            Μπορεί οι λύσεις ενεργειακής απόδοσης να εφαρμόζονται από τον δημόσιο τομέα, τις ιδιωτικές εταιρείες και τους καταναλωτές, ωστόσο η εφαρμογή της ΑΠΕΑ έχει ορισμένες ευρύτερες επιπτώσεις και για τους φορείς χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές, που καλούνται να προετοιμάσουν το έδαφος για τη δυνατότητα εφαρμογής λύσεων ενεργειακής απόδοσης σε διαφορετικά πλαίσια. Ως αποτέλεσμα της εφαρμογής της αρχής από τους εν λόγω παράγοντες, οι φορείς της αγοράς και οι επενδυτές θα πρέπει να διαθέτουν τα κατάλληλα εργαλεία και τις πληροφορίες που απαιτούνται για την ορθή αξιολόγηση και εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης.
            Συνεπώς, οι βασικοί παράγοντες είναι οι εξής:

                  Φορείς χάραξης πολιτικής

            Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

                        α)

                        τα θεσμικά όργανα της ΕΕ που συμμετέχουν στην τυποποιημένη νομοθετική διαδικασία της ΕΕ, δηλαδή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

                        β)

                        κυβερνήσεις, εθνικά κοινοβούλια και διοικητικές υπηρεσίες η αρμοδιότητα των οποίων εκτείνεται σε ολόκληρη την επικράτεια ενός κράτους μέλους·

                        γ)

                        περιφερειακές, επαρχιακές και τοπικές διοικήσεις, κοινοβούλια και διοικητικές υπηρεσίες η αρμοδιότητα των οποίων εκτείνεται στις περιφέρειες, τις επαρχίες και τους δήμους ενός κράτους μέλους.

                  Για τους φορείς χάραξης πολιτικής, η εφαρμογή της ΑΠΕΑ αφορά όλες τις πτυχές που επηρεάζουν την επιλεξιμότητα, τη σκοπιμότητα και τη στήριξη της ενεργειακής απόδοσης (συμπεριλαμβανομένων μέτρων για την τόνωση της συμπεριφοράς εξοικονόμησης ενέργειας), ιδίως μέσω της δημόσιας χρηματοδότησης και των δημόσιων συμβάσεων. Με τον καθορισμό του πλαισίου, οι φορείς χάραξης πολιτικής κατευθύνουν και άλλους φορείς προς την κατεύθυνση λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Αυτό περιλαμβάνει τον καθορισμό στόχων που δεν αποκλείουν εναλλακτικές λύσεις ενεργειακής απόδοσης, την άρση των νομικών και διοικητικών φραγμών και τη δέουσα αξιολόγηση των διαφόρων πολιτικών πρωτοβουλιών, του αντικτύπου τους στην κατανάλωση ενέργειας και της πιθανής αντιστάθμισης με μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, μεταξύ άλλων και υπό μελλοντική προοπτική.
            Οι φορείς χάραξης πολιτικής θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι παρέχονται κίνητρα για λύσεις ενεργειακής απόδοσης ώστε να αντιμετωπίζεται το γεγονός ότι τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης δεν θεωρούνται πάντοτε βέλτιστα από πλευράς κόστους από ατομική σκοπιά (π.χ. λόγω μεγάλων περιόδων αποπληρωμής, συναφών κινδύνων ή χαμηλής ευαισθητοποίησης), αποτελούν ωστόσο επιθυμητές λύσεις από κοινωνική σκοπιά. Για να καλυφθούν όλες αυτές οι πτυχές, η ενεργειακή απόδοση πρέπει να καταστεί πολιτική προτεραιότητα τόσο σε στρατηγικό όσο και σε επιχειρησιακό επίπεδο, με τη συμμετοχή των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, όπου απαιτείται.
            Σε τοπικό επίπεδο, οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τις δημόσιες αρχές είναι συνήθως εγγύτερα στην εφαρμογή και μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την επιλογή μιας λύσης. Οι αποφάσεις σχετικά με τις συγκεκριμένες δαπάνες των διαθέσιμων κονδυλίων, οι αποφάσεις έγκρισης της τοπικής διάστασης των επενδύσεων, αλλά και ο προγραμματισμός της παροχής δημόσιων υπηρεσιών, αποτελούν παραδείγματα στα οποία θα πρέπει να εξετάζεται η ΑΠΕΑ, όπου αυτό είναι δυνατόν. Επιπλέον, οι τοπικές διοικήσεις χρειάζονται μακροπρόθεσμο ορίζοντα σχεδιασμού για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ κατά την αξιολόγηση των διαφόρων επιλογών και για την αποφυγή εγκλωβισμού σε συγκεκριμένες τεχνολογίες ή πορείες, σύμφωνα με τους τοπικούς κύκλους σχεδιασμού.

                  Ρυθμιστικές αρχές

            Η ομάδα αυτή καλύπτει τις δημόσιες ρυθμιστικές αρχές ή υπηρεσίες που ορίζονται σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο για τον καθορισμό κανόνων και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης, την εποπτεία της λειτουργίας των αγορών και τον έλεγχο των τιμολογίων σε ρυθμιζόμενα τμήματα της αγοράς. Ειδικότερα, καλύπτει τις ρυθμιστικές αρχές και υπηρεσίες ενέργειας με κανονιστικό και εποπτικό ρόλο.
            Οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να εγγυώνται τους κανόνες που διασφαλίζουν την πρόσβαση στην αγορά και καθιστούν δυνατές τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Θα πρέπει επίσης να παρέχουν μεθοδολογίες και καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο αξιολόγησης των διαφόρων εναλλακτικών λύσεων στην ανάλυση κόστους-οφέλους (ΑΚΟ) λαμβάνοντας υπόψη τα ευρύτερα οφέλη, και τέλος να επαληθεύουν την εφαρμογή ώστε να διαπιστώνεται εάν η ΑΠΕΑ εφαρμόστηκε σωστά κατά την έγκριση, την επαλήθευση ή την παρακολούθηση των έργων που υποβλήθηκαν από τις εταιρείες της αγοράς. Για τις τελευταίες, είναι σημαντικό να καθοριστούν κατάλληλες διατάξεις παρακολούθησης και αξιολογήσεις με στόχο τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο λειτούργησε στην πράξη η ενεργειακή απόδοση.

                  Φορείς της αγοράς

            Η ομάδα αυτή καλύπτει εταιρείες, ενεργειακές κοινότητες πολιτών και επενδυτές που έχουν την ευθύνη για τις αποφάσεις που λαμβάνονται στην πράξη στην αγορά. Καλύπτει επίσης τις αναθέτουσες αρχές και τους αναθέτοντες φορείς (15) όπως ορίζονται βάσει των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις, στον βαθμό που οι αποφάσεις τους για την αγορά ή υπηρεσιών σε διάφορες αγορές επηρεάζουν την κατανάλωση ενέργειας. Η ΑΠΕΑ είναι εφαρμόσιμη σε αποφάσεις σχετικά με τα κριτήρια των δημόσιων διαγωνισμών ή αποφάσεις για αγορές, μισθώσεις ή εκσυγχρονισμό κτιρίων που οι εν λόγω αρχές κατέχουν ή στα οποία στεγάζονται.
            Στον τομέα της ενέργειας, στο επίκεντρο είναι προφανώς οι εταιρείες της αγοράς ενέργειας που υπόκεινται σε ειδικούς κανονισμούς, και συγκεκριμένα:

                        α)

                        προμηθευτές ενέργειας: εμπορικοί παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας, θερμότητας ή ψύξης και άλλων αγαθών, καθώς και τα νομικά πρόσωπα τα οποία πωλούν ενέργεια (π.χ. ηλεκτρική ενέργεια, θερμότητα/ψύξη, φυσικό αέριο) σε καταναλωτές·

                        β)

                        διαχειριστές δικτύου: φορείς υπεύθυνοι για τη λειτουργία, τη διασφάλιση της συντήρησης και, εφόσον απαιτείται, την ανάπτυξη του συστήματος διανομής και μεταφοράς σε μια δεδομένη περιοχή, ώστε να εξασφαλίζεται η μακροπρόθεσμη ικανότητα του συστήματος να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις για ηλεκτρική ενέργεια, θερμότητα ή ψύξη και φυσικό αέριο· και

                        γ)

                        πάροχοι υπηρεσιών διαχείρισης από την πλευρά της ζήτησης: φορείς που παρέχουν υποστήριξη στους καταναλωτές τόσο για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης όσο και για την απόκριση της ζήτησης, αλλά και που αυξάνουν την ευελιξία απόκρισης των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων, για παράδειγμα, των φορέων συγκέντρωσης στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας.

                  Σε σύγκριση με τις εμπορικές εταιρείες, οι οποίες αποσκοπούν κυρίως στη μεγιστοποίηση του κέρδους, οι εταιρείες κοινής ωφέλειας μπορεί να έχουν διαφορετικούς στόχους που καθορίζονται από τη νομοθεσία. Ενδέχεται να απαιτείται να επιδιώκουν στόχους βιωσιμότητας ή να εφαρμόζουν κάποιας μορφής κριτήρια βιωσιμότητας στις επενδυτικές τους αποφάσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ΑΠΕΑ θα μπορούσε να εφαρμόζεται κατά τον καθορισμό των στόχων του έργου, τη διεξαγωγή ανάλυσης κόστους-οφέλους, την αξιολόγηση των επιπτώσεων διαφόρων εναλλακτικών λύσεων ή την εξεύρεση της κατάλληλης λύσης προς υλοποίηση.
            Η ομάδα φορέων της αγοράς καλύπτει επίσης τους ρυθμιζόμενους επενδυτές και τα δημόσια και ιδιωτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που θα εφαρμόζουν την ΑΠΕΑ στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους. Η ΑΠΕΑ αναμένεται να συμβάλει στον προσανατολισμό των δραστηριοτήτων των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων προς την κατεύθυνση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των στοιχείων του ενεργητικού τους και του χρηματοοικονομικού τους χαρτοφυλακίου. Με την υιοθέτηση μελλοντοστραφούς προοπτικής, η ΑΠΕΑ αναμένεται να στηρίξει την ανάπτυξη καινοτόμων μοντέλων εσόδων στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης (π.χ. ενεργειακή απόδοση ως υπηρεσία), καθώς και των συνθηκών υπό τις οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις.
            Γενικά, σε επίπεδο επιχειρήσεων, τα συστήματα διαχείρισης της ενέργειας, όπως το πρότυπο ISO 50001, εφόσον τηρούνται δεόντως, αναμένεται να οδηγήσουν στην υιοθέτηση λύσεων ενεργειακής απόδοσης που θα βελτιώνουν την ενεργειακή απόδοση των επιχειρήσεων. Επίσης, οι ενεργειακοί έλεγχοι και η συνέχεια που θα δίνεται σε αυτούς αναμένεται να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης, εάν αυτές είναι οικονομικά αποδοτικές από επιχειρηματική σκοπιά για την εταιρεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ΑΠΕΑ δεν μπορεί να παίξει κανέναν απολύτως ρόλο. Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ θα μπορούσε να βοηθήσει τις εμπορικές εταιρείες να εντοπίζουν έργα και επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης, να αξιολογούν δεόντως το κόστος και τα οφέλη, συμπεριλαμβανομένων των ευρύτερων οφελών για τους εργαζομένους τους, αλλά και να πραγματοποιούν τα εν λόγω έργα και επενδύσεις με τον σωστό τρόπο.
            3.4.   Καθορισμός στόχων πολιτικής

            Είναι σημαντικό οι στόχοι και οι σκοποί να μην προκαθορίζουν τις λύσεις που θα χρησιμοποιηθούν για την επίτευξή τους, εάν αυτό δεν είναι απαραίτητο. Εάν τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορούν να αποτελέσουν μέρος της λύσης, οι στόχοι πολιτικής δεν θα πρέπει να αποκλείουν τα μέτρα αυτά. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει τον καθορισμό στόχων με βάση τα αποτελέσματα και τις επιθυμητές συνέπειες, και όχι τις εισροές. Μία προφανής προσέγγιση είναι ο καθορισμός πρωταρχικών στόχων με βάση τις επιδόσεις του συστήματος και όχι στόχους για συγκεκριμένες λύσεις, π.χ. προσφορά ενέργειας που να καλύπτει τη ζήτηση και όχι αύξηση της παραγωγικής ικανότητας κατά 5 %, ώστε να καλύψει την αναμενόμενη αύξηση της ζήτησης. Προφανώς, οι στόχοι πολιτικής χρειάζεται ενδεχομένως να είναι αρκετά συγκεκριμένοι σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως αυτό δεν θα πρέπει να εμποδίζει να λαμβάνεται υπόψη ο τρόπος με τον οποίο οι λύσεις ενεργειακής απόδοσης θα μπορούσαν να υποστηριχθούν με τον κατάλληλο καθορισμό στόχων. Για τον λόγο αυτό, ήδη στο στάδιο του καθορισμού στόχων, για τις πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την κατανάλωση ενέργειας, είναι σημαντικό να εξετάζονται οι επιπτώσεις στην κατανάλωση ενέργειας και οι συμβιβασμοί μεταξύ των διαφόρων λύσεων που θα μπορούσαν να επιτύχουν τους εν λόγω στόχους.
            Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να καθορίζονται ορθά οι δείκτες και η μεθοδολογία για την παρακολούθηση των στόχων. Εάν η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί, ή εάν η επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί θα επηρεάσει την κατανάλωση ενέργειας, είναι αναγκαίο να εκτιμηθεί η σχέση μεταξύ των στόχων και των αναμενόμενων επιπέδων κατανάλωσης ενέργειας. Σε αυτό το πρώιμο στάδιο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, οι εκτιμήσεις αυτές μπορεί να είναι δύσκολες και είναι απαραίτητη κάποια εμπειρία και στοιχεία από το παρελθόν. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να ληφθεί ευθύς εξαρχής υπόψη η παρακολούθηση των πραγματικών επιπτώσεων που έχουν στην κατανάλωση ενέργειας οι δράσεις που αναλαμβάνονται για την επίτευξη των στόχων αυτών, μέσω, μεταξύ άλλων, πρωτοκόλλων παρακολούθησης και αξιολόγησης.
            3.5.   Καθορισμός του ρυθμιστικού πλαισίου

            3.5.1.   Καθορισμός κατάλληλων κανονιστικών και νομοθετικών διατάξεων

            Τόσο η ΑΠΕΑ όσο και τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης προϋποθέτουν την ύπαρξη κατάλληλου πρόσφορου νομικού πλαισίου ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη. Η νομοθεσία πρέπει να προσδιορίζει την ενεργειακή απόδοση ως πιθανή λύση, να καθιστά δυνατή την εφαρμογή της και να διασφαλίζει την κατάλληλη παρακολούθηση. Εάν χρειάζεται, θα πρέπει επίσης να αντιμετωπίζει τους φραγμούς για τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης.
            Για να αξιολογηθεί εάν η ΑΠΕΑ μπορεί να εφαρμοστεί σε μια συγκεκριμένη πρωτοβουλία πολιτικής, ρύθμιση ή έργο, θα μπορούσε να διενεργείται αρχική εξέταση βάσει μιας σειράς ερωτημάτων (τρεις ομάδες των τριών ερωτημάτων). Η πρώτη ομάδα ερωτημάτων βοηθά να προσδιοριστεί εάν η ενεργειακή απόδοση εμπίπτει στο πεδίο μιας επικείμενης πρωτοβουλίας ή έργου. Η δεύτερη ομάδα βοηθά να διευκρινιστεί εάν η ενεργειακή απόδοση μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη, ενώ η τρίτη ομάδα εάν η ενεργειακή απόδοση μπορεί να εφαρμοστεί σωστά.
            Οι τρεις ομάδες ερωτημάτων έχουν ως εξής:

                        1.

                           Αποτελεί η ενεργειακή απόδοση δυνητική επιλογή;

                                    —

                                    Η πρωτοβουλία επηρεάζει την κατανάλωση ενέργειας ή οδηγεί σε διεύρυνση του ενεργειακού εφοδιασμού;

                                    —

                                    Μπορεί η ενεργειακή απόδοση να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της πρωτοβουλίας;

                                    —

                                    Υπάρχουν λύσεις ενεργειακής απόδοσης που θα μπορούσαν να εξεταστούν στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας;

                              Τα ερωτήματα αυτά πρέπει να εξετάζονται από κοινού σε διαδοχική σειρά. Εάν η απάντηση σε όλα τα ερωτήματα είναι ΝΑΙ, τότε θα πρέπει να διερευνηθούν περαιτέρω πτυχές της ΑΠΕΑ που καλύπτονται από τα παρακάτω ερωτήματα (το ίδιο και εάν οι απαντήσεις δεν είναι βέβαιες).
                        Αρνητική απάντηση στο πρώτο ερώτημα σημαίνει ότι δεν υπάρχει περιθώριο για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Αρνητική απάντηση στο δεύτερο ερώτημα σημαίνει ότι η ενεργειακή απόδοση δεν είναι η κατάλληλη προσέγγιση για την επίτευξη των στόχων σε ένα δεδομένο πλαίσιο, ενώ αρνητική απάντηση στο τελευταίο ερώτημα συνεπάγεται ότι δεν υπάρχει βιώσιμη λύση ενεργειακής απόδοσης για την επίτευξη των εν λόγω στόχων. Αρνητική απάντηση ή απαντήσεις σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να εξεταστεί η εναπομείνασα ομάδα ερωτημάτων.

                        2.

                           Είναι εφικτή η εφαρμογή της επιλογής της ενεργειακής απόδοσης;

                                    —

                                    Είναι δυνατόν να εκτιμηθούν σωστά τα άμεσα και ευρύτερα οφέλη των λύσεων ενεργειακής απόδοσης σε επίπεδο ενεργειακού συστήματος ή μεμονωμένων συσκευών;

                                    —

                                    Υπάρχουν εμπόδια που επηρεάζουν την εφαρμογή της πιθανής λύσης ενεργειακής απόδοσης;

                                    —

                                    Μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι λύσεις ενεργειακής απόδοσης είναι αποτελεσματικές για την επίτευξη/συμβολή στους στόχους της πρωτοβουλίας;

                              Εάν η απάντηση σε οποιοδήποτε ερώτημα είναι αρνητική ή αβέβαιη, απαιτείται περαιτέρω δράση σύμφωνα με την ΑΠΕΑ για την αντιμετώπιση των ζητημάτων. Θετικές απαντήσεις σε όλες τις ερωτήσεις σημαίνουν ότι, σε ένα δεδομένο πλαίσιο, οι αρμόδιοι λήψης αποφάσεων αναμένεται να είναι σε θέση να εφαρμόζουν την αρχή. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να εξεταστεί και η τρίτη ομάδα ερωτημάτων.

                        3.

                           Μπορεί η επιλογή της ενεργειακής απόδοσης να εφαρμοστεί σωστά;

                                    —

                                    Οι φορείς που είναι υπεύθυνοι για την εφαρμογή γνωρίζουν πώς να αξιολογούν τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης;

                                    —

                                    Διατίθενται επαρκείς πόροι και πληροφορίες για την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης;

                                    —

                                    Υπάρχουν μηχανισμοί που επιτρέπουν την επιβολή και επαλήθευση της εφαρμογής;

                              Εάν η απάντηση σε οποιαδήποτε ερώτηση είναι αρνητική ή αβέβαιη, απαιτείται πρόσθετη δράση ώστε να διασφαλιστεί ότι μπορεί να δοθεί συνέχεια στην εφαρμογή της αρχής με κατάλληλη επιλογή βέλτιστων λύσεων. Οι θετικές απαντήσεις επιβεβαιώνουν ότι υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις ώστε οι σχετικοί φορείς να λαμβάνουν κατά την εφαρμογή της αρχής στο πλαίσιο της προγραμματισμένης πρωτοβουλίας μια καλά τεκμηριωμένη απόφαση, η οποία θα είναι η βέλτιστη από την άποψη των στόχων πολιτικής.

                  Η ανάληψη περαιτέρω δράσης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να συμπεριληφθούν ειδικές διατάξεις στο νομοθετικό ή το κανονιστικό πλαίσιο. Ορισμένα από τα ζητήματα αυτά θα μπορούσαν να εξετάζονται εκτός του νομικού πλαισίου ή των τυπικών απαιτήσεων. Ωστόσο, είναι σημαντικό, σε περίπτωση που από το πρώτο σύνολο ερωτημάτων προκύψει ότι η ενεργειακή απόδοση μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης, οι διατάξεις να θεσπιστούν με τον σωστό τρόπο. Ειδικότερα, θα πρέπει:

                        (1)

                        Να αναφέρεται ρητά ότι η ενεργειακή απόδοση αποτελεί πιθανή λύση που πρέπει να εξεταστεί και να της δοθεί προτεραιότητα εάν είναι οικονομικά αποδοτική και κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό.

                        (2)

                        Να αναγνωρίζεται ο ρόλος της ενεργειακής απόδοσης στην επίτευξη άλλων στόχων, όπως η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οι ρύποι και η χρήση μη ενεργειακών πόρων, η βελτίωση της υγείας και της άνεσης, η μείωση της ενεργειακής φτώχειας.

                        (3)

                        Να διασφαλίζεται ότι οι απαιτήσεις επιτρέπουν την ενεργειακή απόδοση σε όλους τους τομείς της προσφοράς, της μεταφοράς, της διανομής και της κατανάλωσης ενέργειας, και ιδίως για την εφαρμογή λύσεων από την πλευρά της ζήτησης. Οι τεχνικές προδιαγραφές δεν πρέπει να παρεμποδίζουν την ενεργειακή ενοποίηση ή την εφαρμογή της ενεργειακής απόδοσης.

                        (4)

                        Να καθορίζονται οι επιδόσεις και όχι μια συγκεκριμένη λύση που πρέπει να επιτευχθεί. Η κανονιστική ρύθμιση με βάση τις επιδόσεις θέτει την ενεργειακή απόδοση σε ισότιμη βάση με τις υπόλοιπες εναλλακτικές λύσεις.

                        (5)

                        Να προσδιορίζονται οι ρόλοι και οι υποχρεώσεις των διαφόρων φορέων για την αξιολόγηση και την επαλήθευση των λύσεων ενεργειακής απόδοσης.

                        (6)

                        Να παρέχονται σαφή κριτήρια και μεθοδολογία για την αξιολόγηση του κόστους και των οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης και του αντικτύπου στην κατανάλωση ενέργειας.

                        (7)

                        Να γίνεται αναφορά στα στοιχεία και τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν ή πρόκειται να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση του υφιστάμενου δυναμικού εξοικονόμησης ενέργειας, του κόστους και των οφελών της ενεργειακής απόδοσης.

                        (8)

                        Να διασφαλίζεται ότι η ενεργειακή απόδοση είναι επιλέξιμη, ή και προτιμητέα, για δημόσια στήριξη και χρηματοδότηση.

                        (9)

                        Να περιλαμβάνεται η παρακολούθηση των επιπτώσεων στην κατανάλωση ενέργειας και η επαλήθευση άλλων επιπτώσεων των λύσεων ενεργειακής απόδοσης.

                  Μια βασική πτυχή που συνδέεται με τους κανόνες και τις απαιτήσεις είναι η ευαισθητοποίηση σχετικά με τα πιθανά μέτρα ενεργειακής απόδοσης, το κόστος και τα οφέλη τους, αλλά και τους τρόπους βέλτιστης εφαρμογής τους. Ενδέχεται επίσης να είναι αναγκαίο να θεσπιστούν διατάξεις σχετικά με τους φραγμούς για την ΑΠΕΑ και τις συγκεκριμένες λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Απαιτείται προς τούτο η ορθή αναγνώριση των εν λόγω φραγμών.
            3.5.2.   Εντοπισμός φραγμών για την ΑΠΕΑ

            Κατά τη λήψης απόφασης ως προς το εάν μια λύση ενεργειακής απόδοσης αποτελεί βιώσιμη επιλογή για την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί, το σημείο εκκίνησης είναι ιδίως να προσδιοριστεί εάν υπάρχουν δράσεις ενεργειακής απόδοσης που θα μπορούσαν να αποτελέσουν εναλλακτική λύση έναντι της διεύρυνσης της πλευράς της προσφοράς σε ένα ενεργειακό σύστημα ή που θα μπορούσαν να μειώσουν τη ζήτηση ενέργειας σε τομείς τελικής χρήσης. Η γνώση τού τι θα μπορούσε ενδεχομένως να γίνει καθιστά δυνατή τη μεταγενέστερη ανάλυση και σύγκριση των μέτρων ενεργειακής απόδοσης με άλλες εναλλακτικές λύσεις.
            Ωστόσο, ο προκαταρκτικός αυτός προσδιορισμός και η επακόλουθη επιλογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης σύμφωνα με την ΑΠΕΑ αντιμετωπίζουν διάφορα εμπόδια. Στο πλαίσιο ενός από τα σκέλη εργασίας του έργου ENEFIRST (16), οι εν λόγω πιθανοί φραγμοί προσδιορίστηκαν και χωρίστηκαν στις ακόλουθες κατηγορίες:

                        —

                        πολιτικοί φραγμοί – συνδέονται με τη μεροληψία προς ορισμένες λύσεις ή τη συνέχιση της προσέγγισης που είχε υιοθετηθεί προηγουμένως·

                        —

                        ρυθμιστικοί φραγμοί – όταν το υφιστάμενο ρυθμιστικό πλαίσιο αποτελεί ανασχετικό παράγοντα για την επιλογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        φραγμοί αλληλεπίδρασης πολιτικών (π.χ. αντικρουόμενοι στόχοι ή προτεραιότητες) – συνδέονται με το γεγονός ότι οι φορείς λήψης αποφάσεων τείνουν να εξετάζουν τους συγκεκριμένους τομείς πολιτικής τους και μπορεί να υπάρξουν συμβιβασμοί με τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        οικονομικοί φραγμοί – ανεπαρκή κεφάλαια ή ανεπαρκής χρηματοδοτική ενίσχυση για λύσεις ενεργειακής απόδοσης που θα μπορούσαν να συνδέονται με τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται και αποτιμώνται·

                        —

                        τεχνικοί φραγμοί – η λύση ενεργειακής απόδοσης μπορεί να είναι τεχνικά δυσκολότερο να αξιολογηθεί ή να ενσωματωθεί σε βιώσιμη επιλογή·

                        —

                        φραγμοί στην πληροφόρηση – έλλειψη πληροφοριών και διαθέσιμων δεδομένων για τον ορθό προσδιορισμό και την εκτίμηση των οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        πολιτισμικοί και συμπεριφορικοί φραγμοί – συμπεριφορά και συνήθειες που περιορίζουν το πεδίο των επιλογών που εξετάζονται·

                        —

                        φραγμοί επικοινωνίας/ευαισθητοποίησης – έλλειψη ευαισθητοποίησης σχετικά με τις επιλογές ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        έλλειψη εμπειρογνωμοσύνης – ανεπαρκής γνώση του τρόπου εφαρμογής λύσεων/τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης και μεροληψία προς ορισμένες λύσεις που αποκλείουν τις επιλογές ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        μεροληπτική επιρροή που συνδέεται με τον βαρύνοντα ρόλο των φορέων από την πλευρά της προσφοράς στη χάραξη πολιτικής ή τη λήψη αποφάσεων – οι φορείς χάραξης πολιτικής επηρεάζονται από τους φορείς της πλευράς της προσφοράς·

                        —

                        φραγμοί στην αλυσίδα εφοδιασμού – οι αγορές ενέργειας έχουν σχεδιαστεί από την πλευρά της προσφοράς, με αποτέλεσμα η ενεργειακή απόδοση ενδεχομένως να διαταράσσει το υφιστάμενο σύστημα.

                  Οι φραγμοί μπορεί να ποικίλλουν για συγκεκριμένους τομείς πολιτικής και αναλύονται λεπτομερώς στην έκθεση ENEFIRST.
            Οι φραγμοί που αναφέρονται παραπάνω είναι οι πλέον σχετικοί ως προς τη χάραξη πολιτικής και, κατά συνέπεια, θα πρέπει να εξετάζονται κατά τον καθορισμό του κατάλληλου πλαισίου πολιτικής. Ωστόσο, οι φραγμοί αυτοί μπορεί επίσης να επηρεάζουν τον σχεδιασμό και την προσέγγιση συγκεκριμένων επενδυτικών έργων. Επιπλέον, μπορεί να υπάρχουν και άλλοι πιο συγκεκριμένοι ή τοπικοί φραγμοί, ανάλογα με το είδος και το πεδίο εφαρμογής του μέτρου ενεργειακής απόδοσης.
            Τέλος, ορισμένοι από τους φραγμούς μπορεί να συνδέονται με τους πόρους που διατίθενται από τις δημόσιες αρχές για την ενεργειακή απόδοση. Η ανεπάρκεια των διοικητικών πόρων και κονδυλίων που διατίθενται για την υποστήριξη, την αξιολόγηση και την προώθηση λύσεων και τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης αποτελεί συχνά αναφερόμενο εμπόδιο για την ευρύτερη εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Ως εκ τούτου, ένα σημαντικό καθήκον των φορέων χάραξης πολιτικής είναι να αναπτύσσουν την αναγκαία διοικητική ικανότητα και εμπειρογνωμοσύνη όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση και να διασφαλίζουν ότι διατίθενται επαρκείς οικονομικοί πόροι σε δημόσιους οργανισμούς με στόχο την παροχή βοήθειας στους φορείς της αγοράς και τους καταναλωτές για την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης και την παρακολούθηση των επιπτώσεων της πολιτικής.
            3.5.3.   Ενσωμάτωση της αρχής στο πολιτικό και νομικό πλαίσιο

            Ένα από τα ζητήματα που σχετίζονται με το πρόσφορο πλαίσιο για την ΑΠΕΑ αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να εφαρμόζονται οι συστάσεις της παρούσας καθοδήγησης.
            Η αντιμετώπιση συγκεκριμένων εμποδίων, ο καθορισμός απαιτήσεων ή ο ορισμός ειδικών κινήτρων για λύσεις ενεργειακής απόδοσης αποτελούν μέρος της πολιτικής για την ενεργειακή απόδοση. Είναι σημαντικό να διατηρηθεί ο διαχωρισμός των δύο πτυχών. Η πολιτική για την ενεργειακή απόδοση καθορίζει συγκεκριμένα μέτρα και στόχους για την ενεργειακή απόδοση, καθώς και τους όρους στήριξης και τους αναγκαίους πρόσφορους όρους. Η ΑΠΕΑ αφορά την εξέταση και την ανάλυση εναλλακτικών λύσεων ενεργειακής απόδοσης για τις αποφάσεις που επηρεάζουν την κατανάλωση ενέργειας και τον ενεργειακό εφοδιασμό. Η εφαρμογή της αρχής θα πρέπει επίσης να οδηγεί σε συγκεκριμένες δράσεις που καθιστούν δυνατή την εν λόγω ανάλυση και την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Η μορφή αυτών των δράσεων καθορίζεται συνήθως στα μέτρα πολιτικής για την ενεργειακή απόδοση. Κατά συνέπεια, η νομική μορφή των δράσεων αυτών υπερβαίνει τη συζήτηση για την ΑΠΕΑ και εμπίπτει περισσότερο στη χάραξη ενεργειακής πολιτικής. Για παράδειγμα, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ενεργειακή απόδοση και να ξεπεραστούν οι φραγμοί που αναφέρονται ανωτέρω, η άμεση ώθηση για λύσεις ενεργειακής απόδοσης θα μπορούσε να λαμβάνει τη μορφή συγκεκριμένων στόχων ενεργειακής απόδοσης. Ένας άλλος τρόπος είναι να καθοριστούν δεσμευτικές υποχρεώσεις εξοικονόμησης ενέργειας για τους παρόχους ενέργειας, οι οποίες θα τους υποχρεώνουν να μειώνουν τη χρήση ενέργειας από τους πελάτες τους (17).
            Κάθε δεσμευτικός στόχος και κανονιστική απαίτηση για τη χρήση λύσεων ενεργειακής απόδοσης επιτυγχάνει τους στόχους της ΑΠΕΑ. Ωστόσο, η μορφή των εν λόγω απαιτήσεων, η αυστηρότητα ή η υποχρέωση που επιβάλλουν αποτελούν ζητήματα που εμπίπτουν στην ενεργειακή πολιτική. Από την άποψη της ΑΠΕΑ, είναι σημαντικό να εξετάζονται και να αντιμετωπίζονται διάφορες πτυχές.
            3.5.4.   Παροχή κινήτρων για την ΑΠΕΑ

            Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης θα πρέπει να αποτελούν την προτιμώμενη λύση εφόσον, βάσει της δέουσας συνεκτίμησης των ευρύτερων οφελών, προσδιορίζονται ως οικονομικά αποδοτική επιλογή. Ωστόσο, τα οφέλη δεν αφορούν πάντοτε τον παράγοντα που καλείται να λάβει την επενδυτική απόφαση. Τα ευρύτερα οφέλη της ενεργειακής απόδοσης ενδέχεται να αφορούν περισσότερο την κοινωνία (π.χ. καθαρός αέρας), παρά τον επενδυτή που λαμβάνει την απόφαση. Ομοίως, ο τελικός χρήστης μπορεί να επωφελείται από την εξοικονόμηση ενέργειας, όμως τα οφέλη αυτά ενδέχεται να έχουν μικρή σημασία για τον ιδιοκτήτη ενός περιουσιακού στοιχείου (π.χ. διχασμός κινήτρων σε μισθωμένες ιδιοκτησίες).
            Επιπλέον, ιδίως για τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, η ενεργειακή απόδοση δεν αποτελεί προφανή διέξοδο, διότι όταν οι καταναλωτές εξοικονομούν ενέργεια, οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας πωλούν λιγότερο από το προϊόν τους. Ως εκ τούτου, είναι σημαντική η μετάβαση από ενεργειακά επιχειρηματικά μοντέλα που ευνοούν τις υψηλότερες πωλήσεις ενέργειας σε επιχειρηματικά μοντέλα που επιβραβεύουν τις ενεργειακές υπηρεσίες ή την επίτευξη ενός ορισμένου επιπέδου άνεσης, για παράδειγμα το μοντέλο της «ενεργειακής απόδοσης ως υπηρεσίας». Ένα άλλο αντικίνητρο είναι το γεγονός ότι η αγορά ενεργειακά αποδοτικού εξοπλισμού ή οι ανακαινίσεις κτιρίων απαιτούν εκ των προτέρων σχετικά υψηλό κόστος, ενώ οι περίοδοι αποπληρωμής μπορεί να είναι μεγάλες.
            Για τους λόγους αυτούς, συχνά δεν είναι επαρκής η δυνατότητα ενεργειακής απόδοσης και απαιτούνται άμεσα ή έμμεσα κίνητρα, έτσι ώστε κατά τη λήψη αποφάσεων να λαμβάνονται υπόψη τα ευρύτερα οφέλη για την κοινωνία από τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης. Ειδικότερα, τα κίνητρα θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι επηρεάζονται οι επιλογές των ατόμων κατά τρόπο ώστε να είναι επωφελείς για το σύστημα ως σύνολο.
            3.5.5.   Χρηματοδότηση και οικονομική στήριξη

                  Στήριξη της εφαρμογής ειδικού μέσου για την ενεργειακή απόδοση

            Είναι σημαντικό η ενεργειακή απόδοση να τυγχάνει ειδικής χρηματοδότησης για τη στήριξη της. Με τον τρόπο αυτό προωθούνται έργα ενεργειακής απόδοσης και παρέχεται σαφήνεια στους επενδυτές σχετικά με τη διαθέσιμη χρηματοοικονομική στήριξη. Μολονότι η ενεργειακή απόδοση είναι επιλέξιμη στο πλαίσιο διαφόρων χρηματοδοτικών προγραμμάτων, τα δημόσια χρηματοδοτικά προγράμματα που προορίζονται ειδικά για έργα ενεργειακής απόδοσης είναι επί του παρόντος περιορισμένα.
            Η δημιουργία ειδικού ταμείου ή προγράμματος ενεργειακής απόδοσης μπορεί να παράσχει ισχυρότερα κίνητρα για επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης. Το ταμείο αυτό θα συμβάλει στη δημιουργία ενός υποδειγματικού πλαισίου για την πλήρη εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Συνήθως, η δέσμη λύσεων που συνδυάζει τη χρηματοδοτική στήριξη με συμβουλευτικές υπηρεσίες έχει υψηλότερο ποσοστό απορρόφησης και απολαύει υψηλότερης μόχλευσης (18).

                  Εφαρμογή της ΑΠΕΑ σε όλους τους σχετικούς τομείς των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ

            Με τον ορισμό κριτηρίων επιλεξιμότητας για χρηματοδοτική στήριξη μέσω του καθορισμού στόχων και δεικτών αναφοράς για την ενεργειακή απόδοση θα δοθεί προτεραιότητα στα έργα ενεργειακής απόδοσης. Όποτε είναι δυνατόν, τα ταμεία της ΕΕ μπορούν να θεσπίζουν (ειδικά ανά τομέα ή τεχνολογία) όρια κατανάλωσης ενέργειας ή βελτίωσης της απόδοσης με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνολογίες.
            Στο πλαίσιο των ταμείων της πολιτικής συνοχής, οι διαχειριστικές αρχές θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα προγράμματα κάνουν ειδική μνεία στην προώθηση της ΑΠΕΑ (19) στις προτεραιότητες και τους στόχους τους και ότι την αποτυπώνουν επαρκώς στα κριτήρια επιλεξιμότητας, για παράδειγμα προσφέροντας μεγαλύτερη κάλυψη κόστους για έργα που τηρούν την ΑΠΕΑ. Σε διασυνοριακό ή διακρατικό επίπεδο, οι εν λόγω δράσεις θα πρέπει να εξετάζονται στο πλαίσιο προγραμμάτων Interreg.
            Επιπλέον, η ενεργειακή απόδοση θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τις διαχειριστικές αρχές κατά τον καθορισμό κριτηρίων επιλογής για μέτρα στους τομείς όπου θα μπορούσε να εφαρμοστεί η ΑΠΕΑ (βλ. τμήμα 4.2), ώστε να μπορεί να δίδεται προτεραιότητα σε έργα που εφαρμόζουν την αρχή.
            Οι διαχειριστικές αρχές θα μπορούσαν επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο διαφοροποίησης της έντασης της ενίσχυσης, έτσι ώστε έργα στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης ή που εφαρμόζουν την ΑΠΕΑ να μπορούν να απολαύουν προτιμησιακής δημόσιας στήριξης (πριμοδότηση).
            Στο πλαίσιο του προγράμματος InvestEU, οι εταίροι υλοποίησης καλούνται να συμπεριλαμβάνουν στους φακέλους που υποβάλλουν ειδική ενότητα για την ενεργειακή απόδοση, η οποία θα αποτελεί αυτοτελές στοιχείο της διαδικασίας δέουσας επιμέλειας στην οποία υποβάλλονται κατά την αξιολόγηση των έργων. Η ενότητα αυτή θα ισχύει για όλα τα έργα, πέραν του σκέλους περί βιώσιμων υποδομών.
            Η σύσταση για την εξέταση κριτηρίων επιλογής που σχετίζονται με την ενεργειακή απόδοση επεκτείνεται επίσης σε ευρωπαϊκά, εθνικά ή περιφερειακά προγράμματα που εκτελούνται βάσει προσκλήσεων υποβολής σχεδίων.
            Όταν οι δημόσιες αρχές και οι εταίροι υλοποίησης των ταμείων της ΕΕ αναπτύσσουν και εφαρμόζουν μέτρα στα οποία η ενεργειακή απόδοση αποτελεί πρωταρχικό στόχο, ενθαρρύνονται να αιτιολογούν με βάσιμα επιχειρήματα γιατί η ενεργειακή απόδοση είναι κομβικής σημασίας για το έργο/πρόγραμμα/μέτρο, αλλά και γιατί δεν συντρέχει κίνδυνος «περιβαλλοντικού ξεπλύματος».

                  Παροχή τεχνικής βοήθειας προς αρωγή των διαχειριστών των ταμείων και των φορέων υλοποίησης των έργων που εφαρμόζουν την ΑΠΕΑ

            Εκτός από τα κονδύλια που διατίθενται τελικά για την ενεργειακή απόδοση, η αντιμετώπιση της αντίληψης περί κινδύνου και η διευκόλυνση της συγκέντρωσης και της παροχής βοήθειας για την ανάπτυξη έργων παρέχουν περαιτέρω κίνητρα για λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Αν και οι δράσεις αυτές εντάσσονται ήδη σε πολιτικές χρηματοδότησης της ενέργειας, οι φορείς λήψης αποφάσεων θα πρέπει να προωθούν τα διαθέσιμα εργαλεία στους αιτούντες και τους διαχειριστές των ταμείων.
            Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να προσφέρει συμβουλευτικές υπηρεσίες στις διαχειριστικές αρχές βοηθώντας τις να εφαρμόσουν την ΑΠΕΑ στα προγράμματά τους, ιδίως με τη βοήθεια του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης (20).
            Ειδικές συμβουλευτικές υπηρεσίες θα μπορούσαν να τεθούν στη διάθεση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που απολαύουν προγραμμάτων της ΕΕ, ώστε να ενσωματώνουν την ΑΠΕΑ τόσο κατά τη διάρκεια της φάσης αξιολόγησης (δέουσα επιμέλεια) όσο και κατά τη φάση εφαρμογής (ανάπτυξη έργων). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάζεται για την ανάπτυξη τέτοιου είδους ειδικών συμβουλευτικών προϊόντων βασιζόμενη σε θετικές εμπειρίες από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλους πιθανούς εταίρους υλοποίησης (εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες, ΕΤΑΑ κ.λπ.).
            Οι φορείς υλοποίησης έργων που είναι πρόθυμοι να υλοποιήσουν επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης ή να συμπεριλάβουν την ΑΠΕΑ μπορούν να λαμβάνουν ad hoc τεχνική βοήθεια από τον συμβουλευτικό κόμβο της ΕΕ, ELENA, από τα προγράμματα πολιτικής συνοχής κατά περίπτωση, καθώς και άλλη βοήθεια για την ανάπτυξη έργων στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE/Μετάβαση στην καθαρή ενέργεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δαπάνες του ενεργειακού ελέγχου μπορεί να είναι (εν μέρει) επιλέξιμες για στήριξη από την ΕΕ.
            Η τεχνική βοήθεια θα βοηθήσει τις διαχειριστικές αρχές, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τους φορείς υλοποίησης έργων να χρησιμοποιούν κατάλληλους δείκτες και μεθοδολογίες για τη μέτρηση της εξοικονόμησης ενέργειας και ενδέχεται να καλύπτει μέρος των απαιτήσεων παρακολούθησης, όπως οι ενεργειακοί έλεγχοι για τα εξεταζόμενα στοιχεία ενεργητικού.

                  Αποτύπωση της ΑΠΕΑ στις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις

            Η ενεργειακή απόδοση καλύπτεται τόσο στις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της ενέργειας και του περιβάλλοντος όσο και στον γενικό κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία, έγγραφα τα οποία τελούν επί του παρόντος υπό αναθεώρηση (21). Αυτό αφορά τα επιχειρησιακά προγράμματα (ΕΠ) τα οποία, ενώ τελούν υπό κοινή διαχείριση, δεν εξαιρούνται εξ ορισμού από τις κρατικές ενισχύσεις. Αυτό μπορεί επίσης να ισχύει για έργα που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.
            3.5.6.   Παροχή πληροφοριών

            Η έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με τις δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας, τα πιθανά οφέλη και τους τρόπους αξιολόγησής της αποτελούν ορισμένους από τους φραγμούς για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Εάν αυτή η έλλειψη επαρκών πληροφοριών συνοδεύεται από συνήθειες και προτιμήσεις του παρελθόντος, δεν αρκεί η απλή διάθεση των πληροφοριών. Απαιτούνται επανειλημμένες εκπαιδευτικές και ενημερωτικές εκστρατείες για να αλλάξουν οι αρνητικές αντιλήψεις για την ενεργειακή απόδοση ως κάτι που απαιτεί πολλή προσπάθεια και χρήματα για να αποφέρει εξοικονόμηση ενέργειας, και μάλιστα με τίμημα τη μειωμένη απόδοση. Αντίθετα, είναι σημαντικό η ενεργειακή απόδοση να συσχετιστεί με την αύξηση της άνεσης, των επιδόσεων και της ποιότητας. Υπάρχει επίσης ανάγκη να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση και η γνώση σχετικά με τις δυνατότητες και τον ευρύτερο αντίκτυπο της ενεργειακής απόδοσης σε διάφορους τομείς. Αυτό συνεπάγεται μεταξύ άλλων την ανάγκη απλούστευσης της επιλογής της επένδυσης στην ενεργειακή απόδοση, όταν δηλαδή κατά τη στιγμή που αποφασίζεται η επένδυση παρέχονται επίσης στους πολίτες εμπεριστατωμένες πληροφορίες που αποδυναμώνουν την αρνητική επίδραση των γνωστικών προκαταλήψεων, λ.χ. με την παροχή πληροφοριών για τη μελλοντική εξοικονόμηση κόστους ή τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη (22). Συνεπώς, αποτελεσματικές ενημερωτικές εκστρατείες πρέπει να στοχεύουν τις βασικές γνώσεις, τις προτιμήσεις και τις γνωστικές προκαταλήψεις που επηρεάζουν τις αποφάσεις σε σχέση με την ενέργεια (23).
            Επιπλέον, δεν υπάρχουν ποιοτικά διαθέσιμα δεδομένα και μεθοδολογίες για την αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών από τις βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα ποσοτικοποίησης των εν λόγω οφελών και διασφάλισης κατάλληλης ανάλυσης κόστους-οφέλους. Σε τοπικό επίπεδο, οι πόλεις, οι κωμοπόλεις και οι τοπικές κοινότητες γενικά είναι οι πλέον κατάλληλοι φορείς για την εφαρμογή μέτρων ενεργειακής απόδοσης, δεδομένου ότι συνεργάζονται στενά με τους πολίτες, τους καταναλωτές και τις ενεργειακές κοινότητες. Ωστόσο, η έλλειψη δεδομένων και η συχνά περιορισμένη οικονομική και τεχνική ικανότητα και έλλειψη δεξιοτήτων εμποδίζουν τις πόλεις, τις κωμοπόλεις και τις τοπικές κοινότητες να σχεδιάσουν άρτια σχέδια θέρμανσης και/ή ενεργειακής απόδοσης και να λάβουν υπόψη την ενεργειακή απόδοση κατά τον χωροταξικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό. Σε αυτό το πλαίσιο, δεν υπάρχει μόνο ανάγκη να καταστούν διαθέσιμα τα σχετικά δεδομένα, αλλά και να διασφαλιστεί η ικανότητα ανάλυσης των διαθέσιμων πληροφοριών και δεδομένων από όσους πρόκειται να τα χρησιμοποιήσουν. Συνεπώς, η ανάπτυξη ικανοτήτων αποτελεί σημαντικό τομέα που πρέπει να εξεταστεί.
            Στο πλαίσιο της ΑΠΕΑ, είναι επίσης σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι πληροφορίες παρέχονται την κατάλληλη στιγμή και υπό τη σωστή μορφή. Οι πληροφορίες σχετικά με τις επιλογές ενεργειακής απόδοσης και τα δυνητικά οφέλη τους θα πρέπει να παρέχονται με σαφή τρόπο στις αρχές και τους φορείς της αγοράς, ώστε να διευκολύνονται στην επιλογή συγκεκριμένης δυνατότητας στις αποφάσεις σχεδιασμού ή επένδυσης που λαμβάνουν. Η απλή δημοσίευση δεδομένων ή καθοδήγησης μπορεί να μην αρκεί. Οι πληροφορίες σχετικά με τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης πρέπει να είναι σχετικές και προσαρμοσμένες στα συγκεκριμένα πλαίσια προκειμένου να επηρεάζουν θετικά και ορθά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Πρέπει επίσης να προωθούνται ενεργά.
            Επιπλέον, ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται και προωθούνται οι πληροφορίες επηρεάζει σημαντικά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Μετά τη βασική ευαισθητοποίηση, πρέπει και η επικοινωνία να προσαρμοστεί στο κοινό-στόχο και στο ειδικό πλαίσιο, ώστε να είναι εύκολα κατανοητή. Οι παρεχόμενες πληροφορίες θα πρέπει να διευκολύνουν τη συνειδητή λήψη αποφάσεων βάσει αποδεικτικών στοιχείων και με διαφάνεια. Η διαδικασία λήψης αποφάσεων των επενδυτών συνεπάγεται ανάλυση των υπέρ και των κατά των διαφόρων λύσεων, με αποτέλεσμα τα μονόπλευρα μηνύματα να είναι ανεπαρκή. Η αμφίδρομη επικοινωνία είναι πιο πειστική διότι εξετάζει τα ζητήματα που τίθενται στην ανάλυση πριν από τη λήψη απόφασης.
            Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να παρουσιάζεται η αναμενόμενη εξοικονόμηση ενέργειας μιας δεδομένης δράσης, τεχνολογίας ή λύσης, μαζί με τις πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής και χρήσης της. Είναι επίσης καλό να επισημαίνονται πιθανά φαινόμενα υποτροπής, δηλαδή η πιθανή μείωση της αναμενόμενης εξοικονόμησης ενέργειας λόγω της αύξησης της κατανάλωσης ενέργειας μετά τη λήψη μέτρων ενεργειακής απόδοσης. Δεδομένου ότι η «υπερεκτίμηση» των μέτρων ενεργειακής απόδοσης θα μπορούσε να είναι αντιπαραγωγική, είναι σημαντικό τα εν λόγω μέτρα να αξιολογούνται δεόντως πριν από την εφαρμογή τους. Εάν η αξιολόγηση δεν συνάδει με τις προσδοκίες που προκύπτουν από τις παρεχόμενες πληροφορίες, αυτό θα μπορούσε να αποτρέψει τους φορείς λήψης αποφάσεων από επιλογές ενεργειακής απόδοσης.
            Όσον αφορά τις πληροφορίες σχετικά με τη χρηματοδότηση, είναι σημαντικό τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να γνωρίζουν τους πραγματικούς κινδύνους και τα οφέλη των επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης. Ένα σημαντικό εργαλείο που πρέπει να εξεταστεί είναι η βάση δεδομένων για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων της ενεργειακής απόδοσης (DEEΡ), με δεδομένα για τις ενεργειακές και οικονομικές επιδόσεις έργων ενεργειακής απόδοσης που υποστηρίζονται από δημόσια ενωσιακή, εθνική και τοπική χρηματοδότηση. Οι δημόσιες αρχές, οι φορείς υλοποίησης έργων και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να συνεχίσουν να ενθαρρύνονται ενεργά να συμπληρώνουν την εν λόγω βάση δεδομένων ώστε να αυξάνονται περαιτέρω και να διευρύνονται οι πληροφορίες σχετικά με το δυναμικό της ενεργειακής απόδοσης. Η ευρύτερη διαθεσιμότητα στοιχείων της αγοράς και επενδυτικών μητρώων θα συμβάλει στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων της ενεργειακής απόδοσης και θα βοηθήσει στην αύξηση των επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση.
            3.5.7.   Ηγετικός ρόλος του δημόσιου τομέα

            Με την απόδοση προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση ανατίθεται επίσης στις δημόσιες αρχές η ευθύνη να δίνουν το παράδειγμα. Ακόμη και αν ο συνολικός αντίκτυπος ενδέχεται να μην είναι σημαντικός σε απόλυτους όρους, οι δημόσιοι φορείς διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση ενεργειακά αποδοτικών συμπεριφορών, προϊόντων και υπηρεσιών. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας η απόδοση προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση στον δημόσιο τομέα να παρουσιάζεται ως παράδειγμα βιώσιμης και χρηστής διαχείρισης των δημόσιων πόρων. Η επιλογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης και ο συνδυασμός τους με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα μπορούσαν επίσης να χρησιμεύσουν ως έργα επίδειξης και ως διαφήμιση των επιθυμητών προσεγγίσεων.
            Ο δημόσιος τομέας μπορεί να δώσει το παράδειγμα με διάφορους τρόπους, ιδίως με τους εξής:

                        α)

                        Καθορισμός συγκεκριμένων στόχων για τα δημόσια κτίρια όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση ή τα ποσοστά ανακαίνισης. Τα άρθρα 5 και 6 της ΟΕΑ αποτελούν παραδείγματα τέτοιου είδους προσέγγισης σε επίπεδο ΕΕ, όμως η προσέγγιση μπορεί να ενισχυθεί και σε εθνικό επίπεδο. Τα δημόσια κτίρια θα πρέπει να αποτελούν παράδειγμα με την εφαρμογή διαφόρων λύσεων ενεργειακής απόδοσης, ώστε να καταδειχθεί η εφικτότητα και τα οφέλη τους. Ειδικότερα, τα νέα κτίρια θα πρέπει να συνδυάζουν τη λειτουργικότητα, τον σχεδιασμό και τη βιωσιμότητα, τη συμπερίληψη και την αισθητική, σύμφωνα με το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους (24), με την καλύτερη δυνατή ενεργειακή απόδοση και, ει δυνατόν, να υπερβαίνουν τις υποχρεωτικές απαιτήσεις για κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας που ορίζονται στο άρθρο 9 της ΟΕΑΚ.
                        Οι φιλόδοξοι στόχοι για τα δημόσια κτίρια θα πρέπει επίσης να συνδέονται με την επικοινωνία. Οι ενεργειακές ανακαινίσεις θα πρέπει να πραγματοποιούνται και να παρουσιάζονται κατά τρόπο ώστε να συσχετίζεται η ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης με τη βελτίωση της άνεσης και τη μείωση του κόστους. Οι δημόσιες αρχές θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν τη σαφή κοινοποίηση στο κοινό της κατηγορίας του πιστοποιητικού ενεργειακής απόδοσης (ΠΕΑ) ενός κτιρίου (σύμφωνα με το άρθρο 13 της ΟΕΑΚ). Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί το ενδεχόμενο παροχής στο πλαίσιο των ΠΕΑ συμπληρωματικών πληροφοριών που θα μπορούσαν να προωθούν λύσεις ενεργειακής απόδοσης, π.χ. αναμενόμενα ευρύτερα οφέλη από την άποψη της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

                        β)

                        Ενίσχυση της προμήθειας ενεργειακά αποδοτικών προϊόντων και υπηρεσιών. Οι πράσινες δημόσιες συμβάσεις και το άρθρο 6 της ΟΕΑ ενθαρρύνουν ήδη τις δημόσιες αρχές να αγοράζουν τα προϊόντα με την καλύτερη ενεργειακή απόδοση. Ωστόσο, σύμφωνα με την ΑΠΕΑ, τα κριτήρια ενεργειακής απόδοσης θα πρέπει να διαδοθούν ευρέως στους δημόσιους διαγωνισμούς και να έχουν σημαντική βαρύτητα στην αξιολόγηση και την επιλογή των προσφορών. Είναι επίσης αναγκαίο η ενεργειακή απόδοση να χρησιμοποιείται όχι ως ένα από τα επικουρικά κριτήρια, αλλά ως κεντρική προϋπόθεση και/ή κριτήριο ανάθεσης στους δημόσιους διαγωνισμούς. Οι δημόσιοι αγοραστές θα πρέπει να αξιολογούν τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να επιτευχθούν οι επιθυμητές επιδόσεις των προσφερόμενων προϊόντων, σύμφωνα με τους στόχους ενεργειακής απόδοσης. Θα πρέπει να αναλύεται ειδική μελέτη των επιδόσεων των επιλογών που είναι ενεργειακά αποδοτικότερες, εφόσον υπάρχουν.

                        γ)

                        Χρήση ενεργειακών υπηρεσιών και συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης (25), διεξαγωγή ενεργειακών ελέγχων και υλοποίηση συστημάτων ενεργειακής διαχείρισης. Όπως και με τους ειδικούς στόχους ανακαίνισης, τα δημόσια κτίρια θα πρέπει επίσης να αποτελούν παραδείγματα εφαρμογής των διαθέσιμων λύσεων που διευκολύνουν την επίτευξη εξοικονόμησης ενέργειας. Θα πρέπει να αναδεικνύονται και να κοινοποιούνται στο κοινό τα οφέλη από την εφαρμογή αυτών των λύσεων, ιδίως όσον αφορά τον δημόσιο προϋπολογισμό.

                  3.6.   Ανάλυση αντικτύπου πολιτικής και εναλλακτικών λύσεων

            Μετά τον προσδιορισμό των διαφόρων επιλογών για την επίτευξη των επιθυμητών στόχων και τη διασφάλιση αυστηρών αναγκαίων πρόσφορων όρων για λύσεις ενεργειακής απόδοσης, είναι σημαντικό να αξιολογηθούν δεόντως οι εν λόγω επιλογές πολιτικής, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις εναλλακτικές λύσεις από την πλευρά της ζήτησης. Επιπλέον, κατά τον καθορισμό στρατηγικών πολιτικών όπου η ενεργειακή απόδοση θεωρείται εξαρχής μέρος της λύσης, αξίζει να διερευνηθούν φιλόδοξες δράσεις ενεργειακής απόδοσης, π.χ. με την υιοθέτηση σεναρίου υψηλής ενεργειακής απόδοσης στο πλαίσιο της μοντελοποίησης, όπου η ενεργειακή απόδοση τίθεται στα όρια της σχέσης κόστους-απόδοσης ή της εφικτότητάς της.
            Η ανάλυση των βιώσιμων επιλογών θα μπορούσε να αποτελεί μέρος των εκτιμήσεων των ρυθμιστικών επιπτώσεων ή της ανάλυσης κόστους-οφέλους (ΑΚΟ) που προηγούνται των αποφάσεων πολιτικής, σχεδιασμού ή επενδύσεων. Στο πλαίσιο των εκτιμήσεων των επιπτώσεων, η ενδελεχής θεώρηση της ΑΠΕΑ απαιτεί την εξέταση διαφόρων στοιχείων που καλύπτονται από τις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

                        —

                        εξέταση των φραγμών στην εφαρμογή της ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        καθορισμός στόχων πολιτικής που καθιστούν δυνατή τη χρήση και προτεραιότητα οικονομικά αποδοτικών λύσεων ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        προσδιορισμός ευρέος φάσματος επιλογών, εξετάζοντας ειδικότερα λύσεις από την πλευρά της ζήτησης και βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        αξιολόγηση των επιπτώσεων των διαφόρων επιλογών στην κατανάλωση ενέργειας (κατά προτίμηση τόσο για την κατανάλωση πρωτογενoύς ενέργειας όσο και για την κατανάλωση τελικής ενέργειας) και εξέταση των εν λόγω επιπτώσεων με βάση επικαιροποιημένες προβλέψεις για τη ζήτηση ενέργειας στο πλαίσιο της εκτίμησης·

                        —

                        αξιολόγηση του κόστους και των οφελών των επιλογών από τη σκοπιά i) της κοινωνίας, ii) των παραγόντων της αγοράς που υλοποιούν τα σχέδια ενεργειακής απόδοσης και iii) του τελικού καταναλωτή·

                        —

                        οι περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων των διανεμητικών επιπτώσεων και της άμβλυνσης της ενεργειακής φτώχειας, θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο της εκτίμησης, με την εφαρμογή της προσέγγισης της ανάλυσης κύκλου ζωής (ΑΚΖ) και κατάλληλων παραδοχών για την τιμολόγηση του άνθρακα·

                        —

                        εάν εφαρμόζεται πλήρης AKO, ανάλυση ευαισθησίας για τα διαφορετικά προεξοφλητικά επιτόκια που εξετάζονται στην ΑΚΟ, καθώς και για τη μέγιστη δυνατή εφαρμογή μέτρων ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        αξιολόγηση της συνοχής της προτιμώμενης επιλογής με στόχους και δράσεις ενεργειακής απόδοσης, καθώς και με άλλους στρατηγικούς στόχους και αρχές·

                        —

                        προσδιορισμός των επιχειρησιακών σταδίων και στόχων που θα καταστήσουν δυνατή την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        θέσπιση διατάξεων αξιολόγησης πολιτικής/επενδύσεων που προβλέπουν την παρακολούθηση της εξοικονόμησης ενέργειας που επιτυγχάνεται κατά τρόπο διαφανή, π.χ. όπως ορίζεται στη μεθοδολογία για το άρθρο 7 της ΟΕΑ.

                  Κατά την εξέταση των επιπτώσεων στην κατανάλωση ενέργειας, σημασία μπορεί να έχει τόσο η πρωτογενής όσο και η τελική ενέργεια. Η τελική ενέργεια αντικατοπτρίζει καλύτερα τις αλλαγές στη ζήτηση και τα οφέλη που σχετίζονται με τη μείωσή της, ενώ η πρωτογενής ενέργεια είναι σημαντικότερη από την άποψη των κλιματικών στόχων και των περιβαλλοντικών οφελών. Συνεπώς, η επιλογή του δείκτη εξαρτάται από το πλαίσιο, καλό όμως είναι να εξετάζονται και οι δύο στο πλαίσιο ολοκληρωμένων εκτιμήσεων.
            Η διενέργεια εκτενών εκτιμήσεων επιπτώσεων προβλέπεται συνήθως από τον νόμο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ωστόσο, σύμφωνα με την ΑΠΕΑ, η διενέργεια κατάλληλης ΑΚΟ (βλ. παρακάτω) θα μπορούσε να εντάσσεται στην προπαρασκευή επενδυτικών ή πολιτικών αποφάσεων που έχουν αντίκτυπο στην κατανάλωση ενέργειας ή στον ενεργειακό εφοδιασμό. Στο πλαίσιο της εφαρμογής της αρχής, οι στρατηγικές αποφάσεις σχεδιασμού και επενδύσεων θα πρέπει να εξετάζονται από συστημική και κοινωνική σκοπιά. Κατά την επιλογή συγκεκριμένων στοιχείων ενεργητικού και λύσεων στο πλαίσιο προκαθορισμένων έργων, θα πρέπει να αναλύονται ενεργειακά αποδοτικότερες λύσεις από κοινωνική σκοπιά, τη σκοπιά του φορέα υλοποίησης και τη σκοπιά του τελικού χρήστη.

               Πίνακας 3

               Στοιχεία οφέλους και κόστους για την αξιολόγηση μέτρων ενεργειακής απόδοσης από διαφορετικές σκοπιές

                        ΑΚΟ για το μέτρο ενεργειακής απόδοσης
                        Από τη σκοπιά

                        της κοινωνίας

                        των παραγόντων της αγοράς που υλοποιούν μέτρα (π.χ. εταιρεία ενέργειας)

                        του τελικού καταναλωτή

                        Κόστος του συστήματος ενεργειακού εφοδιασμού που αποφεύγεται (κόστος παραγωγής και δυναμικότητας, απώλειες διασυνδεδεμένου δικτύου, απώλειες μετασχηματισμού και κόστος ενίσχυσης διασυνδεδεμένου δικτύου κ.λπ.)

                        Όφελος

                        Όφελος

                        Ευρύτερα οφέλη ή παράλληλα οφέλη

                        Όφελος

                        Όφελος

                        Όφελος

                        Μετακύλιση κόστους μέσω τελών δικτύου ή τιμών ενέργειας, ή
                        μέσω εσόδων από ενεργειακές υπηρεσίες

                        Όφελος

                        Αντιστάθμιση καθαρών απολεσθέντων εσόδων για τους διαχεριστές δικτύου

                        Όφελος

                        Πριμοδότηση για την υλοποίηση ή την από κοινού εξοικονόμηση

                        Όφελος

                        Οριακό κόστος τεχνολογίας

                        Κόστος

                        Κόστος

                        Κόστος υλοποίησης προγράμματος/μέτρου

                        Κόστος

                        Κόστος

                        Χρηματικά κίνητρα

                        Κόστος

                        Όφελος

                        Εξοικονόμηση λογαριασμών ενέργειας

                        Όφελος

                        Διαφυγόντα οριακά έσοδα

                        Ζημία

               Πηγή: Βάσει στοιχείων του Ινστιτούτου του Wuppertal (2009), Measuring and reporting energy savings for the ESD – how it can be done (Μέτρηση και υποβολή στοιχείων για την εξοικονόμηση ενέργειας για την οδηγία για τις ενεργειακές υπηρεσίες – πώς μπορεί να γίνει), κεφάλαιο 2.10
            Επιπλέον, είναι σημαντικό να προσδιοριστούν οι σχετικές πηγές δεδομένων και οι δείκτες για τις προβλέψεις της μελλοντικής ενεργειακής ζήτησης, τη μέτρηση του αντικτύπου στην εξοικονόμηση ενέργειας και την παρακολούθηση της προόδου. Δεδομένου ότι η διαθεσιμότητα στοιχείων και οι εθνικές πρακτικές διαφέρουν, οι εν λόγω διαφορετικές πηγές δεδομένων μπορεί να είναι σημαντικές. Αυτό που έχει ζωτική σημασία είναι η διαφάνεια και η συγκρισιμότητα των δεικτών και των δεδομένων που χρησιμοποιούνται.
            Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίδεται, κατά περίπτωση, στην ακριβή αξιολόγηση της ευελιξίας από την πλευρά της ζήτησης. Αυτό απαιτεί την εξέταση όλων των τύπων τελικών χρηστών και των κατανεμημένων πόρων ευελιξίας στο ενοποιημένο ενεργειακό σύστημα. Είναι σημαντικό να εξετάζεται τόσο το επενδυτικό όσο και το λειτουργικό κόστος και, παράλληλα, να αναγνωρίζονται τα οφέλη για όλους τους τελικούς χρήστες.
            3.7.   Ορισμός της ΑΚΟ

            Η ανάλυση κόστους-οφέλους (ΑΚΟ) μπορεί να αποτελεί είτε αυτόνομη ανάλυση είτε βασικό στοιχείο μιας πιο ολοκληρωμένης εκτίμησης επιπτώσεων. Όλες οι ΑΚΟ θα πρέπει να χρησιμοποιούν μεθόδους ανάλυσης κύκλου ζωής (26) και να λαμβάνουν υπόψη κατάλληλες προβλέψεις τιμολόγησης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Σύμφωνα με την ΑΠΕΑ, κατά την αξιολόγηση του κόστους και των οφελών των διαφόρων επιλογών, είναι σημαντικό η ΑΚΟ να πραγματοποιείται, όποτε είναι δυνατόν, από κοινωνική σκοπιά. Κατά τη σύγκριση και την ανάλυση των επιλογών θα πρέπει να εξετάζονται όλες τις επιπτώσεις της εξοικονόμησης ενέργειας, και να μην χρησιμοποιείται μόνο η κατανάλωση ενέργειας ως δείκτης επιπτώσεων. Από την άποψη της ΑΠΕΑ, η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας είναι σίγουρα ένα όφελος από μόνη της, όμως εκτός από την εξοικονόμηση ενέργειας, η ΑΚΟ θα πρέπει επίσης να εξετάζει ευρύτερα οφέλη, συμπεριλαμβανομένων όσων δεν αποτιμώνται εύκολα.
            Τα κοινωνικά οφέλη περιλαμβάνουν τη βελτίωση του επιπέδου ευημερίας και άνεσης, για παράδειγμα λόγω της κατάλληλης θέρμανσης/ψύξης και της βελτιωμένης ποιότητας του αέρα εσωτερικών χώρων στις κατοικίες (27), που με τη σειρά της οδηγεί σε βελτίωση της υγείας, σωματικής και ψυχικής, μεταξύ άλλων και υπό τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες. Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις η χαμηλότερη κατανάλωση ορυκτών καυσίμων μπορεί να μειώσει τις εκπομπές από τις μονάδες παραγωγής ενέργειας και τις μεταφορές, με αποτέλεσμα να περιοριστούν οι αρνητικές επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η βελτίωση της απόδοσης μειώνει επίσης τους λογαριασμούς ενέργειας και μπορεί να αυξήσει το εισόδημα των νοικοκυριών, το οποίο μπορεί έτσι να διατεθεί για άλλες δαπάνες. Ένα άλλο σημαντικό όφελος είναι η ανακούφιση της ενεργειακής φτώχειας, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα σε πολλές χώρες.
            Τα ευρύτερα οφέλη της ενεργειακής απόδοσης μπορεί να είναι πολυάριθμα, συχνά όμως είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν ή να αποτιμηθούν χρηματικά. Η εύρεση των κατάλληλων δεδομένων και η κατανόηση των σχέσεων που συνδέουν την ενεργειακή απόδοση με τους κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς ή οικονομικούς δείκτες ενέχει ιδιαίτερες δυσκολίες. Η έλλειψη πληροφοριών, ιδιαίτερα, μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα σε τοπικό επίπεδο και συνδέεται επίσης με τη διαθεσιμότητα δεδομένων σχετικά με την πραγματική εξοικονόμηση ενέργειας που επιτυγχάνεται μετά την εφαρμογή ενός μέτρου. Κατά συνέπεια, υπάρχουν διαφορετικές μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται για την καταγραφή αυτών των επιπτώσεων. Με την επιφύλαξη των μεθοδολογιών ΑΚΟ σε επίπεδο ΕΕ που παρέχονται από τον κανονισμό ΔΕΔ-Ε (28), για να διασφαλιστεί η αξιοπιστία των ΑΚΟ, οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να καθορίσουν τις σχετικές μεθοδολογίες για τη διεξαγωγή των ΑΚΟ σε συγκεκριμένους τομείς (29) και, εάν απαιτείται, να τις συνοδεύουν με πρόσθετες κατευθυντήριες γραμμές.
            Κάθε μεθοδολογία ΑΚΟ θα πρέπει να βασίζεται στο κανονιστικό πλαίσιο που καθορίζεται από τους φορείς χάραξης πολιτικής και να εξετάζει τις συνθήκες και τους περιορισμούς για την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Με βάση την προτεινόμενη μέθοδο ΑΚΟ, οι φορείς της αγοράς θα πρέπει να είναι σε θέση να αξιολογούν συστηματικά τις επενδυτικές επιλογές τους. Οι κατευθυντήριες γραμμές που εκπονούν οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να βοηθούν τους φορείς της αγοράς να αξιολογούν το κόστος και τα οφέλη των διαφόρων επιλογών από τη σκοπιά της κοινωνίας, των παραγόντων της αγοράς που υλοποιούν το εν λόγω σχέδιο και των καταναλωτών.
            Τα ευρύτερα οφέλη των επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση αναλύονται στο έργο Odyssee-Mure (30). Ορισμένα πρόσθετα αναλυτικά στοιχεία παρέχονται επίσης στο έγγραφο που συνέταξε το ευρωπαϊκό συμβούλιο για μια ενεργειακά αποδοτική οικονομία (ECEEE) (31) και στη μελέτη που παρήγγειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (32). Στο σχήμα 2 παρουσιάζονται ορισμένοι από τους κύριους τομείς που επηρεάζονται από επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση οι οποίοι θα μπορούσαν να εξετάζονται σε μια κατάλληλη ΑΚΟ.
            Με βάση την προσέγγιση που προτείνεται στο έργο Odyssee-Mure, τα πολλαπλά οφέλη της ενεργειακής απόδοσης μπορούν να διαχωριστούν σε κοινωνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά.

               Σχήμα 2 Πιθανά πολλαπλά θετικά οφέλη της ενεργειακής απόδοσης

               Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει στοιχείων του Odyssee-Mure
            Τα περιβαλλοντικά οφέλη σχετίζονται με τις ευρύτερες επιπτώσεις της μείωσης της ενεργειακής κατανάλωσης, και ιδίως με τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την ελάττωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που συνδέεται με τη χρήση ενέργειας. Επιπλέον, η χαμηλότερη ενεργειακή ζήτηση βελτιώνει τη διαχείριση των ενεργειακών πηγών και άλλων πόρων. Οδηγεί άμεσα σε εξοικονόμηση όσον αφορά την ενέργεια που πρέπει να παραχθεί (και συνεπώς στην εξάλειψη των αρνητικών εξωτερικών επακόλουθων που σχετίζονται με τον ενεργειακό εφοδιασμό), και ιδίως σε εξοικονόμηση όσον αφορά την ποσότητα ορυκτών καυσίμων που καταναλώνονται. Μειώνει επίσης τις ανάγκες για επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προς επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί σε επίπεδο πολιτικής.
            Τα οικονομικά οφέλη μπορεί να αφορούν το μικροοικονομικό και το μακροοικονομικό επίπεδο. Οι μικροοικονομικές επιπτώσεις συνδέονται με την αυξημένη βιομηχανική παραγωγικότητα ως αποτέλεσμα της μείωσης των ενεργειακών δαπανών και της αύξησης της αγοραίας αξίας των στοιχείων ενεργητικού με καλύτερη ενεργειακή απόδοση. Οι μακροοικονομικές επιπτώσεις αφορούν τις μεταβολές του ΑΕΠ και της απασχόλησης, καθώς και τις μεταβολές των δημόσιων προϋπολογισμών λόγω των επιπτώσεων στις τιμές της ενέργειας. Οι θετικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις μειώνουν επίσης τις δαπάνες για την ανεργία και την κοινωνική πρόνοια. Άλλες επιπτώσεις που πρέπει να εξεταστούν αφορούν την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα (33), οι οποίες μπορούν να βελτιωθούν με τη χρήση τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης, καθώς και με τη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας μέσω της χαμηλότερης εξάρτησης από εισαγωγές (34).
            Αυτά είναι λίγα μόνο από τα συνολικά οφέλη που αποφέρει η αυξημένη ενεργειακή απόδοση.
            3.7.1.   Πιθανά εργαλεία και μεθοδολογίες

            Η παγίωση μιας μεθοδολογίας για τον ποσοτικό προσδιορισμό των ευρύτερων οφελών της ενεργειακής απόδοσης ενέχει δυσκολίες και δεν έχει ακόμη συντελεστεί. Για τους σκοπούς αυτών των κατευθυντήριων γραμμών, χρησιμοποιήθηκαν δύο ερευνητικά έργα: 1) Το COMBI (Υπολογισμός και υλοποίηση των πολλαπλών οφελών της ενεργειακής απόδοσης στην Ευρώπη), έργο στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» (35) και 2) η μελέτη που εκπονήθηκε για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τίτλο «The macro-level and sectoral impacts of Energy Efficiency policies» (Οι μακροοικονομικές και τομεακές επιπτώσεις των πολιτικών για την ενεργειακή απόδοση) (36). Επίσης, στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου MICAT του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» (37) αναπτύσσεται μεθοδολογία και εργαλείο που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην εν λόγω αξιολόγηση.
            Οι βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης στις μεταφορές μπορούν να μειώσουν τις εξωτερικές επιδράσεις που σχετίζονται με τις μεταφορές. Το εγχειρίδιο για το εξωτερικό κόστος των μεταφορών (Handbook on the External Cost of Transport) (38) παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες και μεθοδολογίες για την εκτίμηση των διαφόρων περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
            α)   ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

                  Υγεία και ευεξία

            Η ανθρώπινη υγεία είναι ένα από τα σημαντικότερα παράλληλα οφέλη της ενεργειακής απόδοσης. Για τη μέτρηση και τον ποσοτικό προσδιορισμό των σημαντικών θετικών και αρνητικών επιπτώσεων λόγω της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, μπορούν να εξεταστούν οι ακόλουθες πτυχές που επηρεάζουν την υγεία:

                        —

                        ικανότητα διατήρησης των κατοικιών σε κατάλληλες θερμοκρασίες, ακόμη και υπό τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες, η οποία συνδέεται άμεσα με τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων·

                        —

                        επίπεδα αεροστεγανότητας τα οποία αυξάνονται γενικά μέσω των βελτιώσεων της ενεργειακής απόδοσης και του επαρκούς αερισμού και πρέπει να λαμβάνονται δεόντως υπόψη κατά τον καθορισμό απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης·

                        —

                        ποιότητα του αέρα εσωτερικών χώρων, η οποία συνδέεται με τη συγκέντρωση σημαντικών ατμοσφαιρικών ρύπων εσωτερικών χώρων (ρύποι πτητικών οργανικών ενώσεων όπως το βενζόλιο, το ραδόνιο, το μονοξείδιο του άνθρακα, τα NOx, τα πολύ λεπτά σωματίδια). Η ποιότητα του αέρα σε εσωτερικούς χώρους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ενεργειακή απόδοση (39), ακόμη και αν η μεταξύ τους σχέση μπορεί να είναι είτε θετική είτε αρνητική, ανάλογα με το επίπεδο αερισμού που προκύπτει από τις βελτιώσεις της απόδοσης·

                        —

                        μούχλα και υγρασία, που προκύπτουν γενικά από το επίπεδο θερμοκρασίας και το επίπεδο αερισμού του κτιρίου·

                        —

                        ο εσωτερικός φωτισμός, ο οποίος συχνά βελτιώνεται με λύσεις ενεργειακής απόδοσης, έχει σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία και την ευημερία των ενοίκων· (40)

                        —

                        επίπεδο θορύβου – η μόνωση του κελύφους, ιδίως των παραθύρων, μειώνει την έκθεση σε εξωτερικούς θορύβους·

                        —

                        χρήση τοξικών υλικών – οι ανακαινίσεις οδηγούν στην απομάκρυνση του αμιάντου και του μολύβδου, καθώς και στην εγκατάσταση μέτρων προστασίας κατά του ραδονίου.

                  Οι θετικές επιπτώσεις των βελτιώσεων της ενεργειακής απόδοσης αντικατοπτρίζονται στη μείωση των καρδιαγγειακών νόσων, των αναπνευστικών νόσων (άσθμα, λοιμώδεις νόσοι, αλλεργίες κ.λπ.), των καρκίνων των πνευμόνων και των διανοητικών και ψυχικών βλαβών. Λόγω της έκθεσης σε ρύπανση του αέρα εσωτερικών χώρων από συστήματα θέρμανσης χώρου και καύσιμα, μπορεί να εμφανιστεί τόσο χρόνια όσο και οξεία αναπνευστική νόσος. Η μούχλα που αναπτύσσεται σε σπίτια με υγρασία και ανεπαρκή θέρμανση προκαλεί άσθμα και αλλεργίες, ενώ με την έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες συνδέονται εγκεφαλικά επεισόδια και καρδιαγγειακές διαταραχές (41).
            Συγκεκριμένα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστούν και, ως εκ τούτου, συχνά μετρώνται σε όρους συνολικής θνησιμότητας ή νοσηρότητας, όπως αποδεικνύονται από τις επισκέψεις σε ιατρό, τη νοσηλεία και τις ημέρες εκτός εργασίας ή σχολείου, ή από παράγοντες κινδύνου, π.χ. θερμικές συνθήκες, θόρυβος κ.λπ.
            Η χρήση μιας προσέγγισης που βασίζεται σε συντελεστές, στα οφέλη για την υγεία από την ενεργειακή απόδοση και στις επιπτώσεις από την άποψη της ποιότητας του αέρα μπορεί να μεταφραστεί σε οικονομικούς όρους (π.χ. δαπάνες υγείας που σχετίζονται με ασθένειες). Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση του εν λόγω δείκτη εκροών βασίζονται συνήθως στη μέση τιμή ζωής, η οποία προκύπτει βάσει μελετών υποθετικής αποτίμησης ή ερευνών σχετικά με την προθυμία πληρωμής (42).
            Το ερευνητικό έργο COMBI εστίασε στον ποσοτικό προσδιορισμό των παράλληλων επιπτώσεων στη δημόσια υγεία που σχετίζονται με την ενεργειακή φτώχεια. Το έργο ανέλυσε τρεις κατηγορίες παράλληλων επιπτώσεων:

                        —

                        υπερβολική νοσηρότητα κατά τη διάρκεια του χειμώνα λόγω ψύχους σε εσωτερικούς χώρους·

                        —

                        νοσηρότητα άσθματος λόγω υγρασίας σε εσωτερικούς χώρους.

                  Η μεθοδολογία για την ποσοτικοποίηση και τη χρηματική αποτίμηση των επιπτώσεων περιγράφεται στην τεχνική έκθεση (43).
            Οι επιπτώσεις των εκτιμώμενων μειώσεων σε τόνους ρύπων μπορούν να μεταφραστούν σε μείωση των δαπανών υγειονομικής περίθαλψης βάσει του μοντέλου GAINS (44), το οποίο χρησιμοποιείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διάφορες εκτιμήσεις των επιπτώσεων. Το GAINS απαιτεί λεπτομερή δεδομένα εισροών σχετικά με τη συνολική χρήση ενέργειας για όλες τις μείζονες δραστηριότητες ατμοσφαιρικής ρύπανσης και εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου, όμως ο κατάλογος των δεκτών για τους οποίους αξιολογείται ο αντίκτυπος της ατμοσφαιρικής ρύπανσης δεν περιλαμβάνει το δομημένο περιβάλλον.
            Επίσης, η ΒΡΙΕ έχει αναπτύξει μεθοδολογία για τον τρόπο καθορισμού, μέτρησης, ποσοτικοποίησης και χρηματικής αποτίμησης των επιπτώσεων της βελτιωμένης ποιότητας περιβάλλοντος των εσωτερικών χώρων (βελτιωμένη θερμική άνεση, ποιότητα αέρα εσωτερικών χώρων, φωτισμός και ακουστική (45)) στα σχολεία, τα νοσοκομεία και τα γραφεία (46). Η προσέγγιση που παρουσιάζεται παρεκτείνει τα μέσα αποτελέσματα σε επιτεύξιμες ποσοστιαίες βελτιώσεις της απόδοσης/παραγωγικότητας.

                  Ενεργειακή φτώχεια

            Ως ενεργειακή φτώχεια μπορεί να νοηθεί η κατάσταση στέρησης βασικών ενεργειακών υπηρεσιών, η οποία αποτελεί εκδήλωση της γενικής φτώχειας σχετιζόμενη με την ενέργεια και η οποία έχει αποδειχθεί ότι ενέχει τον κίνδυνο αυξημένης νοσηρότητας, ή ακόμη και θνησιμότητας. Κατά την εξέταση των οφελών των προγραμμάτων ενεργειακής απόδοσης όσον αφορά την ελάφρυνση της ενεργειακής φτώχειας, οι εκτιμήσεις των επιπτώσεων θα πρέπει να εστιάζουν στην επιτευχθείσα ή την προβλεπόμενη εξοικονόμηση ενεργειακού κόστους για τα ευάλωτα νοικοκυριά ή στην αύξηση των επιπέδων άνεσης εσωτερικού χώρου εντός των κατοικιών τους. Η δυνατότητα διατήρησης της εσωτερικής θερμοκρασίας σε πιο άνετα επίπεδα έχει πολλαπλά οφέλη για την υγεία με δεδομένο ότι η διαβίωση σε ανεπαρκώς αεριζόμενα σπίτια που είναι κρύα το χειμώνα ή πολύ ζεστά το καλοκαίρι συνδέεται με σειρά προβλημάτων υγείας. Οι ανακαινίσεις και οι λοιπές βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης που δίνουν στα νοικοκυριά που βιώνουν ενεργειακή φτώχεια τη δυνατότητα να βελτιώσουν τη θερμοκρασία εσωτερικού χώρου ενδέχεται να έχουν θετικό αντίκτυπο στην ψυχική υγεία και στις καρδιοαναπνευστικές παθήσεις, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας.
            Η εξοικονόμηση ενεργειακών δαπανών και η ικανότητα διατήρησης πιο άνετης θερμοκρασίας εσωτερικών χώρων μπορούν να έχουν και άλλα οφέλη, τα οποία ενδεχομένως ενισχύουν τη θετική επίδραση στους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών. Για παράδειγμα, τα μεγαλύτερα οφέλη των ενεργειακών ανακαινίσεων για την υγεία διαπιστώνονται σε νοικοκυριά τα οποία, πριν από την εφαρμογή των μέτρων ενεργειακής απόδοσης, υποχρησιμοποιούσαν ενεργειακές υπηρεσίες θέρμανσης ή ψύξης λόγω περιορισμένου προϋπολογισμού. Η βελτίωση της σωματικής και ψυχικής ευεξίας λόγω των καλύτερων κλιματικών επιπέδων των εσωτερικών χώρων μπορεί επίσης να επηρεάσει θετικά τις μαθησιακές ή εργασιακές επιδόσεις, αυξάνοντας τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας και την παραγωγικότητα και καθιστώντας δυνατή την επιδίωξη οικονομικά ελκυστικότερων επαγγελματικών σταδιοδρομιών. Σε χώρες όπου το κόστος υγειονομικής περίθαλψης είναι υψηλό, οι βελτιώσεις της υγείας ως αποτέλεσμα των βελτιωμένων συνθηκών στέγασης μπορούν επίσης να αυξήσουν το διαθέσιμο εισόδημα των ευάλωτων νοικοκυριών λόγω της μείωσης των ιατρικών δαπανών. Εκτός από τις οικονομικές επιπτώσεις που συμβάλλουν στην ανακούφιση της φτώχειας, οι ενεργειακές ανακαινίσεις ή η μετακόμιση σε νέα, ενεργειακά αποδοτικά κτίρια, μπορεί να έχει ένα ακόμη δυνητικό κοινωνικό όφελος που σχετίζεται με τη βελτίωση της κοινωνικής ένταξης των λιγότερο προνομιούχων νοικοκυριών, μειώνοντας την κοινωνική απομόνωση που προκαλείται από το αίσθημα της ντροπής που μπορεί να βιώνει κάποιο άτομο για τις συνθήκες διαβίωσής του (47).
            β)   ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ
            Οι βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης μπορούν να επηρεάσουν θετικά το περιβάλλον από πολλές και διαφορετικές απόψεις:

                        —

                        Ενέργεια και κλιματική αλλαγή – Τα μέτρα για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης οδηγούν όπως είναι φυσικό σε μείωση της ενεργειακής ζήτησης και, στη συνέχεια, σε μείωση της χρήσης των πόρων που σχετίζονται με αυτήν, ιδίως των ορυκτών καυσίμων. Η μειωμένη κατανάλωση ορυκτών καυσίμων συνεπάγεται μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

                        —

                        Βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή (ΒΚΠ) – Η κατηγορία αυτή καλύπτει τις εκπομπές τοπικών ατμοσφαιρικών ρύπων και την κατανάλωση υλικών. Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορεί να οδηγήσουν σε μείωση του επιπέδου των εκπομπών θείου, σωματιδίων και άλλων ρύπων επιβλαβών για την ανθρώπινη υγεία. Από την άλλη πλευρά, τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορεί επίσης να συνεπάγονται αύξηση της χρήσης υλικών, για παράδειγμα στην περίπτωση ανακαινίσεων κτιρίων.

                        —

                        Οικοσυστήματα – Η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης με αποτέλεσμα τη μείωση της ενεργειακής ζήτησης ενδεχομένως να οδηγήσει σε μείωση της ζήτησης νερού και της χρήσης γης από τον τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Οι ενεργειακές ανακαινίσεις κτιρίων που περιλαμβάνουν τη χρήση πράσινων τοίχων και πράσινης στέγης παρέχουν ενδιαιτήματα για φυτά και ζώα σε αστικό περιβάλλον.

                  Στους ειδικούς δείκτες που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση των εν λόγω επιπτώσεων περιλαμβάνονται οι εξής:

                  Μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου

            Στην περίπτωση των φορέων ενέργειας, η σχέση μεταξύ της εξοικονόμησης ενέργειας και των εκπομπών CO2 είναι σχετικά σαφής. Συνήθως εφαρμόζεται γραμμική προσέγγιση με τη χρήση σταθερών συντελεστών εκπομπών μονάδων CO2 ανά μονάδα κατανάλωσης καυσίμου. Υπάρχουν δύο τρόποι για να γίνει αυτό: είτε αντλώντας τους συντελεστές εκπομπών από ιστορικά δεδομένα είτε χρησιμοποιώντας δημοσιευμένους συντελεστές εκπομπών (π.χ. από την IPCC).

               Πίνακας 4

               Μέσοι συντελεστές εκπομπών στην ΕΕ που σχετίζονται με την κατώτερη θερμογόνο δύναμη (NCV)

                        Μέσοι συντελεστές εκπομπών (t CO2 / TJ)

                        Μέσοι συντελεστές εκπομπών (t CO2 / ΤΙΠ)

                        Αργό πετρέλαιο

                        73,3

                        3,07

                        Υγρά φυσικού αερίου

                        64,2

                        2,69

                        Βενζίνη για κινητήρες

                        69,3

                        2,90

                        Πετρέλαιο εσωτερικής καύσης/ντίζελ

                        74,1

                        3,10

                        Ανθρακίτης

                        98,3

                        4,12

                        Γαιάνθρακες για οπτανθρακοποίηση

                        94,6

                        3,96

                        Λιγνίτης

                        101

                        4,23

                        Φυσικό αέριο

                        56,1

                        2,35

                        Τύρφη

                        106

                        4,44

               Πηγή: Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 601/2012 της Επιτροπής, παράρτημα VI (48)

            Όσον αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας από την ηλεκτρική ενέργεια, η σχέση μεταξύ εξοικονόμησης ενέργειας και μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μπορεί να εκτιμηθεί με βάση την ένταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία, με βάση στοιχεία του 2018, υπολογίστηκε κατ’ εκτίμηση σε 287 g ισοδυνάμου CO2/kWh (3,34 t ισοδυνάμου CO2/TΙΠ) για την ΕΕ (49). Οι εθνικές εντάσεις διαφέρουν ανάλογα με το μερίδιο της ανανεώσιμης ενέργειας και το μείγμα καυσίμων που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ενέργειας, και κάθε ΑΚΟ επένδυσης ενεργειακής απόδοσης θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ένταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου του τοπικού δικτύου. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι η ένταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ηλεκτρικής ενέργειας μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου και, με την αυξανόμενη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, θα μειωθεί. Συνεπώς, κατά την εξέταση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της εξοικονόμησης ενέργειας πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι μελλοντικές προβλέψεις. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) δημοσιεύει ιστορικά δεδομένα και βραχυπρόθεσμα υποκατάστατα για την ένταση εκπομπών της ηλεκτρικής ενέργειας στα κράτη μέλη (50).
            Ομοίως, η ένταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της λαμβανόμενης παραγωγής θερμότητας μπορεί να υπολογιστεί σε πολλές εφαρμογές ως εξής: 253 g ισοδυνάμου CO2 /kWh (2,95 t ισοδυνάμου CO2 /TΙΠ) για την ΕΕ με βάση τα στοιχεία της Eurostat για το 2018 (51). Και σε αυτή την περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες των κρατών μελών και οι μελλοντικές εξελίξεις.
            Θα ήταν επίσης ενδιαφέρον να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που έχει η εξοικονόμηση τελικής ενέργειας που επιτυγχάνεται στον κτιριακό τομέα. Και πάλι, αυτές μπορούν να προκύψουν από την ένταση εκπομπών των κτιρίων (52), η οποία το 2018 ανερχόταν σε επίπεδο ΕΕ-27 σε περίπου 222 g ισοδυνάμου CO2 /kWh (ή 2,58 t ισοδυνάμου CO2 /ΤΙΠ). Ως εκ τούτου, η εξοικονόμηση 1 kWh τελικής ενέργειας ισοδυναμεί με εξοικονόμηση 222 g ισοδυνάμου CO2 εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Και πάλι οι τιμές αναμένεται ότι θα διαφοροποιούνται σε εθνικό επίπεδο και με την πάροδο του χρόνου.
            Όσον αφορά τις τεχνολογίες συμπαραγωγής που συνδυάζουν θερμότητα και ηλεκτρική ενέργεια, θα πρέπει να εξετάζεται το «οριακό» ενεργειακό μείγμα, το οποίο αντικατοπτρίζει με ρεαλιστικότερο τρόπο τη σύνθεση των σχετικών μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και εκτιμά ακριβέστερα τους συντελεστές PEF (συντελεστής πρωτογενούς ενέργειας) και CEEF (συντελεστής εκπομπών ισοδυνάμου CO2). Σε ειδική μελέτη για το θέμα αυτό παρουσιάζεται πιθανή μεθοδολογία και εκτίμηση της «οριακής» απόδοσης και των συντελεστών άνθρακα (53).
            Κατά τη σύγκριση της σχέσης κόστους-απόδοσης των μέτρων ενεργειακής απόδοσης, είναι επίσης χρήσιμο να εξετάζεται ο λόγος των επενδεδυμένων ευρώ/τόνους CO2 που εξοικονομήθηκαν. Ο λόγος αυτός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον κύκλο ζωής τού υπό εξέταση στοιχείου ενεργητικού, μαζί με τις περαιτέρω ή μελλοντικές ενέργειες που πρέπει να πραγματοποιηθούν σε μεταγενέστερο στάδιο (π.χ. σταδιακή ανακαίνιση, διαδοχικά μέτρα για τα συστήματα θέρμανσης, κέλυφος κτιρίου), ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα εγκλωβισμού και δράσεις που αποτελούν την εύκολη λύση. Και πάλι, η σύγκριση αυτή θα πρέπει να καλύπτει το έμμεσο κόστος και τα ευρύτερα οφέλη των διαφόρων επιλογών.

                  Μείωση των εκπομπών τοπικών ατμοσφαιρικών ρύπων και άλλων αερίων του θερμοκηπίου

            Η αποφυγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης (διοξείδιο του θείου – SO2, οξείδια του αζώτου – NOx, πτητικές οργανικές ενώσεις – VOC, σωματίδια διαμέτρου μικρότερης των 10 μm – PM10, σωματίδια διαμέτρου μικρότερης των 2,5 μm – PM2,5) και άλλων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (υποξείδιο του αζώτου - N2O, Μεθάνιο – CH4) εξαρτάται από την κλίμακα της εξοικονόμησης ενέργειας, τον τύπο του καυσίμου που εξοικονομείται, την τεχνολογία και τον εξοπλισμό ελέγχου της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
            Το μοντέλο GAINS για την ατμοσφαιρική ρύπανση και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (54) είναι ένα ειδικό μοντέλο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση των επιπτώσεων στην τοπική ατμοσφαιρική ρύπανση. Πρόκειται για προηγμένο εργαλείο μοντελοποίησης, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διενέργεια εκτιμήσεων σε κλίμακα ΕΕ, καθώς και για επιμέρους κράτη μέλη. Το μοντέλο GAINS χρησιμοποιήθηκε ευρέως για την αξιολόγηση της πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια.
            Είναι αρκετά σύνηθες οι εκπομπές SO2 και NOx να εκφράζονται σε χρηματικούς όρους. Συνήθως, το μεγαλύτερο μέρος του κόστους συνδέεται με βλάβες για την υγεία και απώλεια παραγωγικότητας. Κατά τη χρηματική αποτίμηση του συνολικού κόστους και οφέλους, είναι σημαντικό να αποφεύγεται η διπλή προσμέτρηση του οφέλους από τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα και στο πλαίσιο των επιπτώσεων στην υγεία που σχετίζονται με τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

                  Επιπτώσεις στα οικοσυστήματα (συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων στην κατανάλωση ύδατος)

            Τα οικοσυστήματα μπορεί να υφίστανται αρνητικές επιπτώσεις σε περίπτωση υπέρβασης των κρίσιμων φορτίων όσον αφορά την ικανότητα απορρόφησης ρύπων, όπως μειωμένη ανάπτυξη βλάστησης, μεταβαλλόμενες ιδιότητες των υδάτινων μαζών, αλλαγή της σύνθεσης των μεταλλικών στοιχείων του εδάφους, μείωση των γεωργικών συγκομιδών. Το μοντέλο GAINS εξετάζει δύο τύπους επιπτώσεων στο οικοσύστημα – την οξίνιση λόγω της εναπόθεσης θείου και τον ευτροφισμό λόγω της εναπόθεσης αζώτου.
            Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας έχει επιπτώσεις στην κατανάλωση ύδατος, το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως για ψύξη. Η κατανάλωση ύδατος από τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να υπολογιστεί κατ’ εκτίμηση με την μετατροπή της παραγωγής σε GWh σε κυβικά μέτρα νερού. Η ποσότητα του ύδατος ψύξης που αντλεί και καταναλώνει μια μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας καθορίζεται κυρίως από τη θερμική της απόδοση. Υψηλότερη θερμική απόδοση συνεπάγεται ότι διαχέεται λιγότερη θερμότητα για κάθε MWh που παράγεται από τη μονάδα. Το σύστημα ψύξης επηρεάζεται επίσης από το καύσιμο που χρησιμοποιείται στον σταθμό παραγωγής ενέργειας. Η ηλιακή και η αιολική τεχνολογία ανανεώσιμης ενέργειας χαρακτηρίζονται συνήθως από μηδενικές τιμές, διότι δεν χρησιμοποιούν νερό στην παραγωγή ενέργειας, μπορεί όμως να χρησιμοποιείται νερό κατά την παραγωγή τους. Η μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών παρέχει λεπτομερέστερη ανάλυση της χρήσης ύδατος στο ενεργειακό σύστημα της ΕΕ (55).

               Πίνακας 5

               Απολήψεις ύδατος ανά τεχνολογία παραγωγής ενέργειας (m3/MWh)

                        Τύπος καυσίμου

                        Ψύξη

                        Τεχνολογία

                        Διάμεση τιμή

                        Ελάχ.

                        Μέγ.

                        Πυρηνική ενέργεια

                        Πύργος

                        Ατμός

                        4,17

                        3,03

                        9,84

                        Πυρηνική ενέργεια

                        Ανοικτό κύκλωμα

                        Ατμός

                        167,86

                        94,63

                        227,10

                        Πυρηνική ενέργεια

                        Δεξαμενή

                        Ατμός

                        26,68

                        1,89

                        49,21

                        Αέριο/πετρέλαιο

                        Πύργος

                        Συνδυασμένος κύκλος

                        0,97

                        0,57

                        1,07

                        Αέριο/πετρέλαιο

                        Πύργος

                        Ατμός

                        4,55

                        3,60

                        5,53

                        Αέριο/πετρέλαιο

                        Ανοικτό κύκλωμα

                        Συνδυασμένος κύκλος

                        43,07

                        28,39

                        75,70

                        Αέριο/πετρέλαιο

                        Ανοικτό κύκλωμα

                        Ατμός

                        132,48

                        37,85

                        227,10

                        Αέριο/πετρέλαιο

                        Δεξαμενή

                        Συνδυασμένος κύκλος

                        22,52

                        22,52

                        22,52

                        Αέριο/πετρέλαιο

                        Ξηρού τύπου

                        Συνδυασμένος κύκλος

                        0,01

                        0,00

                        0,02

                        Γαιάνθρακας/στερεά

                        Πύργος

                        Ατμός

                        3,80

                        1,89

                        4,54

                        Γαιάνθρακας/στερεά

                        Πύργος

                        Ατμός (υποκρίσιμος)

                        2,22

                        1,75

                        2,70

                        Γαιάνθρακας/στερεά

                        Πύργος

                        Ατμός (υπερκρίσιμος)

                        2,40

                        2,20

                        2,54

                        Γαιάνθρακας/στερεά

                        Πύργος

                        IGCC

                        1,49

                        1,36

                        2,29

                        Γαιάνθρακας/στερεά

                        Ανοικτό κύκλωμα

                        Ατμός

                        137,58

                        75,70

                        189,25

                        Γαιάνθρακας/στερεά

                        Ανοικτό κύκλωμα

                        Ατμός (υποκρίσιμος)

                        102,53

                        102,37

                        102,62

                        Γαιάνθρακας/στερεά

                        Ανοικτό κύκλωμα

                        Ατμός (υπερκρίσιμος)

                        85,50

                        85,36

                        85,58

                        Γαιάνθρακας/στερεά

                        Δεξαμενή

                        Ατμός

                        46,27

                        1,14

                        90,84

                        Γαιάνθρακας/στερεά

                        Δεξαμενή

                        Ατμός (υποκρίσιμος)

                        67,80

                        67,60

                        67,85

                        Γαιάνθρακας/στερεά

                        Δεξαμενή

                        Ατμός (υπερκρίσιμος)

                        56,95

                        56,76

                        56,99

                        Βιοενέργεια

                        Πύργος

                        Ατμός

                        3,32

                        1,89

                        5,53

                        Βιοενέργεια

                        Ανοικτό κύκλωμα

                        Ατμός

                        132,48

                        75,70

                        189,25

                        Βιοενέργεια

                        Δεξαμενή

                        Ατμός

                        1,70

                        1,14

                        2,27

                        Γεωθερμική ενέργεια

                        Πύργος

                        Ανάφλεξη

                        0,06

                        0,02

                        1,37

                        Γεωθερμική ενέργεια

                        Ξηρού τύπου

                        Ανάφλεξη

                        0,02

                        0,02

                        0,02

                        Γεωθερμική ενέργεια

                        Ξηρού τύπου

                        Δυαδικό

                        1,02

                        1,02

                        1,02

                        Γεωθερμική ενέργεια

                        Ξηρού τύπου

                        EGS

                        1,91

                        1,10

                        2,73

                        Γεωθερμική ενέργεια

                        Υβριδική

                        Δυαδικό

                        1,74

                        0,84

                        2,65

               Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή (έκθεση Κοινού Κέντρου Ερευνών)
            Είναι επίσης δυνατόν να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις στις απαιτήσεις χρήσης γης του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, από την άποψη του αριθμού των τετραγωνικών χιλιομέτρων που απαιτούνται ανά GW δυναμικότητας ή GWh παραγωγής. Ωστόσο, στα αποτελέσματα τείνουν να κυριαρχούν οι αλλαγές στη χρήση της βιομάζας (η οποία έχει πολύ μεγαλύτερες απαιτήσεις γης από οποιαδήποτε άλλη τεχνολογία παραγωγής) (56).
            Δεν υπάρχουν αποδεκτές μεθοδολογίες για την ποσοτικοποίηση των οφελών από τις πράσινες στέγες και τους πράσινους τοίχους που παρέχουν ενδιαιτήματα για είδη φυτών και ζώων, επομένως θα πρέπει να αντιμετωπίζονται σε ποιοτική βάση στην ΑΚΟ.

                  Επιπτώσεις στην κατανάλωση υλικών

            Οι δεσμοί ανάμεσα στην κατανάλωση ενέργειας και την κατανάλωση υλικών είναι ιδιαίτερα πολύπλοκοι και δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς. Δεν είναι πάντοτε σαφές από τη βιβλιογραφία εάν η σχέση θα πρέπει να είναι θετική ή αρνητική· αφενός, υπάρχουν σαφείς διασυνδέσεις μεταξύ της απόληψης/παραγωγής ορισμένων υλικών και της κατανάλωσης ενέργειας (π.χ. ο χάλυβας και το τσιμέντο είναι ενεργοβόρα), όμως τα ενεργειακά αποδοτικά και υψηλής έντασης κεφαλαίου αγαθά είναι συχνά από τη φύση τους αρκετά υψηλής έντασης υλικών.
            Η ανάλυση ροής υλικών χρησιμοποιεί συνήθως ανάλυση εισροών-εκροών για την κατανόηση των υφιστάμενων απαιτήσεων σε υλικά, όμως ο σταθερός χαρακτήρας της ανάλυσης εισροών-εκροών δεν επιτρέπει την εξειδικευμένη ανάλυση σεναρίων. Ορισμένα μακροοικονομικά μοντέλα (E3ME (57), EXIOMOD (58), GINFORS (59)) ενσωματώνουν την ανάλυση ροής υλικών στη βασική τους δομή, περιλαμβάνουν όμως και ως ενδογενείς πολλές από τις σχέσεις που είναι σταθερές στην ανάλυση εισροών-εκροών.
            γ)   ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ
            Οι οικονομικές επιπτώσεις των επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση αξιολογούνται συνήθως με τη βοήθεια μακροοικονομικών μοντέλων, τα οποία οφείλουν να υιοθετούν ορισμένες παραδοχές σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας. Οι κύριοι παράγοντες που καθορίζουν τις μακροοικονομικές επιπτώσεις των μέτρων ενεργειακής απόδοσης προέρχονται από τις επενδύσεις σε τεχνολογίες και υπηρεσίες ενεργειακής απόδοσης, αφενός, και από τη μείωση του ενεργειακού κόστους (60), αφετέρου.
            Οι επενδύσεις που απαιτούνται για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης ενισχύουν βραχυπρόθεσμα την απασχόληση (61) και την οικονομική δραστηριότητα, εάν πραγματοποιούνται όταν η οικονομία δεν λειτουργεί στο μέγιστο των δυνατοτήτων της. Αξίζει να λαμβάνεται υπόψη, ωστόσο, ότι οι επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση μπορεί να μετατοπίζουν δαπάνες από άλλα τμήματα της οικονομίας (φαινόμενο εκτοπισμού), γεγονός το οποίο εξουδετερώνει, τουλάχιστον εν μέρει, τον θετικό αντίκτυπο. Επιπλέον, τα φαινόμενα υποτροπής, τα οποία οδηγούν σε αύξηση της ενεργειακής ζήτησης λόγω του θετικού οικονομικού αντικτύπου της εφαρμογής της ενεργειακής απόδοσης, σημαίνουν ότι η αναμενόμενη εξοικονόμηση ενέργειας και ο οικονομικός αντίκτυπος δεν υλοποιούνται πλήρως (62).
            Μολονότι το κόστος κεφαλαίου για την ενεργειακή απόδοση μπορεί να είναι αρκετά υψηλό, μπορεί να καλυφθεί από εξωτερικές πηγές και συνήθως αποδίδει μακροπρόθεσμα. Η μείωση του ενεργειακού κόστους οφείλεται στο γεγονός ότι η εξοικονόμηση ενέργειας μειώνει τις δαπάνες για ενέργεια και αυξάνει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών ή τα κέρδη των επιχειρήσεων. Τα εν λόγω οφέλη μπορούν να αυξήσουν την κατανάλωση ή να επανεπενδυθούν για να τονώσουν την ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας. Επιπλέον, η μείωση των εισαγωγών ενέργειας μπορεί να τονώσει την τοπική ζήτηση αυξάνοντας τις δαπάνες για αγαθά και υπηρεσίες που παράγονται στην εγχώρια αγορά (63). Βελτιώνει επίσης την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική ανεξαρτησία.
            Οι βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης έχουν επίσης αντίκτυπο στους δημόσιους προϋπολογισμούς. Αν και οι δημόσιες επενδύσεις ή οι επιδοτήσεις στην ενεργειακή απόδοση συνεπάγονται υψηλότερες δημόσιες δαπάνες, υπάρχει επίσης δυνατότητα εξοικονόμησης κόστους μακροπρόθεσμα, με βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση στον δημόσιο τομέα. Επιπλέον, ο θετικός αντίκτυπος στην απασχόληση και την παραγωγή οδηγεί σε αύξηση των φορολογικών εσόδων. Άλλες αλλαγές, όπως η απώλεια ενεργειακών φόρων (οι οποίοι διαφορετικά θα είχαν καταβληθεί από τον δημόσιο τομέα) μέσω της εξοικονόμησης ενέργειας ή η ελάφρυνση των προγραμμάτων ανεργίας (λόγω του θετικού αντικτύπου των επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης στην απασχόληση), μπορούν να θεωρηθούν παράγοντες που επηρεάζουν τις δημόσιες δαπάνες (64).
            Επιπλέον, αξίζει να εξεταστεί ο θετικός έμμεσος αντίκτυπος στην παραγωγικότητα που οφείλεται στις κοινωνικές ή περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ενεργειακής απόδοσης, π.χ. μέσω της βελτίωσης της υγείας. Ο αντίκτυπος αυτός επηρεάζει επίσης την απασχόληση και την παραγωγή στη μακροχρόνια απασχόληση (65).
            Όπως προαναφέρθηκε, η πολυπλοκότητα των πολλαπλών επιπτώσεων στο ΑΕΠ αποτυπώνεται καλύτερα από τα οικονομικά μοντέλα. Τα εργαλεία έχουν ορισμένους περιορισμούς και εφαρμόζουν διάφορες οικονομικές θεωρίες για την αποτύπωση των επιπτώσεων των πρόσθετων επενδύσεων στο ΑΕΠ. Κάποια παραδείγματα των εργαλείων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση των οικονομικών επιπτώσεων είναι τα εξής:

                        —

                        GEM-E3 – εφαρμοσμένο μοντέλο γενικής ισορροπίας που καλύπτει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ της οικονομίας, του ενεργειακού συστήματος και του περιβάλλοντος.

                        —

                        E3ME – παγκόσμιο μακροοικονομικό μοντέλο σχεδιασμένο για την αντιμετώπιση των μεγάλων προκλήσεων της οικονομικής και οικονομικής-περιβαλλοντικής πολιτικής.

                        —

                        ASTRA-EC – δυναμικό μακροοικονομικό μοντέλο που βασίζεται στις εισροές και εκροές και επιτρέπει σαφείς ανισορροπίες στην πλευρά της προσφοράς και της ζήτησης.

                        —

                        EXIMOD (EXtended Input-Output MODel) – πολυτομεακό, πολυπεριφερειακό μοντέλο υπολογιστικής γενικής ισορροπίας που είναι σε θέση να μετρά τις περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις των πολιτικών.

                  3.7.2.   Κοινωνική σκοπιά και προεξοφλητικά επιτόκια

            Είναι σημαντικό η μεθοδολογία της ΑΚΟ που καθορίζεται από τις ρυθμιστικές αρχές για την ανάλυση των επιλογών πολιτικής οι οποίες σχετίζονται με την ενεργειακή απόδοση να εξετάζει υπόψη τόσο την κοινωνική σκοπιά όσο και τη σκοπιά των επενδυτών κατά την επιλογή του προεξοφλητικού επιτοκίου που εφαρμόζεται στην ανάλυση της ΑΚΟ. Συνήθως, τα έργα αξιολογούνται με δύο τρόπους: i) οικονομικό υπολογισμό που θέτει το ερώτημα εάν το έργο θα ωφελήσει το κοινωνικό σύνολο. Για τον υπολογισμό αυτό, θα πρέπει να χρησιμοποιείται χαμηλό προεξοφλητικό επιτόκιο· και ii) χρηματοοικονομικό υπολογισμό που θέτει το ερώτημα εάν θα συμμετείχε στο έργο ένας ιδιώτης επενδυτής εάν λαμβάνονταν υπόψη μόνο οι ιδιωτικές αποδόσεις. Στην τελευταία περίπτωση, θα πρέπει να χρησιμοποιείται επιτόκιο που αντικατοπτρίζει τα επιτόκια της αγοράς ως υποκατάστατο του κόστους κεφαλαίου. Το εν λόγω επιτόκιο θα πρέπει να αντικατοπτρίζει το πραγματικό κόστος απόκτησης κεφαλαίου για το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που πραγματοποιεί την επένδυση.
            Η ανάλυση κόστους-οφέλους που εφαρμόζεται στα μέσα δημόσιας πολιτικής τα οποία επηρεάζουν φυσικά πρόσωπα και ιδιώτες καταναλωτές, όπως τα πρότυπα αποδοτικότητας, θα πρέπει να εφαρμόζει τόσο το κοινωνικό προεξοφλητικό επιτόκιο (χαμηλότερο) όσο και το προεξοφλητικό επιτόκιο για τους επενδυτές (υψηλότερο), ώστε να αποτυπώνονται οι επιπτώσεις και από τις δύο σκοπιές. Οι αποφάσεις για τις δημόσιες επενδύσεις θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη κυρίως την κοινωνική σκοπιά και, ως εκ τούτου, χαμηλότερο προεξοφλητικό επιτόκιο.
            Στα ενεργειακά συστήματα που βασίζονται στην αγορά, είναι σημαντικό η μεθοδολογία της ΑΚΟ που καθορίζεται από τις ρυθμιστικές αρχές να συνεκτιμά την κοινωνική σκοπιά και τη σκοπιά του τελικού καταναλωτή, καθώς κατά κανόνα οι φορείς της αγοράς εφαρμόζουν την ΑΚΟ από την σκοπιά των αποδόσεών τους και όχι των ευρύτερων οφελών. Η κοινωνική σκοπιά έχει συνέπειες για τον υπολογισμό του μελλοντικού κόστους και οφέλους των επενδύσεων που μοντελοποιείται με τη χρήση προεξοφλητικών επιτοκίων. Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης έχουν συνήθως σχετικά υψηλό αρχικό κόστος, το οποίο πρέπει να ανακτηθεί από την εξοικονόμηση ενέργειας στην διάρκεια μεγαλύτερων χρονικών περιόδων. Κατά τη μοντελοποίηση, τα προεξοφλητικά επιτόκια χρησιμοποιούνται για την απόδοση μιας τιμής στις μελλοντικές ταμειακές ροές. Όσο υψηλότερο είναι το προεξοφλητικό επιτόκιο, τόσο χαμηλότερη είναι η τιμή που αποδίδουμε στη μελλοντική εξοικονόμηση ενέργειας στις αποφάσεις που λαμβάνουμε σήμερα. Κατά συνέπεια, τα υψηλά προεξοφλητικά επιτόκια καθιστούν λιγότερο ελκυστικά τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης και τις πολιτικές στήριξης (66).
            Συνιστάται να μην συγχέονται τα προεξοφλητικά επιτόκια που χρησιμοποιούνται για την κατάρτιση μοντέλων στο πλαίσιο της αξιολόγησης των επιμέρους επενδυτικών αποφάσεων, αφενός, και, αφετέρου, στο πλαίσιο της εκτίμησης του κόστους του ενεργειακού συστήματος από κοινωνική σκοπιά. Συνεπώς, η μοντελοποίηση για την εκτίμηση των επιπτώσεων θα πρέπει να γίνεται σε δύο στάδια. Θα πρέπει να χρησιμοποιείται υψηλότερο προεξοφλητικό επιτόκιο «πρώτου σταδίου» για τη μοντελοποίηση της συμπεριφοράς των οικονομικών παραγόντων κατά τη λήψη αποφάσεων και χαμηλότερο επιτόκιο «δεύτερου σταδίου» —κατά κανόνα κοινωνικό επιτόκιο— για την αξιολόγηση του κόστους και του οφέλους (67). Το προεξοφλητικό επιτόκιο μπορεί επίσης να αλλάξει για σκοπούς ανάλυσης ευαισθησίας.
            Ενώ το εναρμονισμένο προεξοφλητικό επιτόκιο για όλες τις επενδύσεις ενδέχεται να μην είναι η σωστή προσέγγιση, είναι απαραίτητο να συνυπολογίζεται σωστά το πραγματικό κόστος κεφαλαίου για τις επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης. Για παράδειγμα, ο υπολογισμός σχεδόν μηδενικών επιτοκίων αγοράς για τα στεγαστικά δάνεια θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τα αποτελέσματα της ΑΚΟ για τους ιδιοκτήτες κτιρίων. Όσον αφορά τα δημόσια συστήματα στήριξης της ενεργειακής απόδοσης, τα κράτη μέλη μπορούν να εκτιμήσουν σαφώς το δικό τους κόστος εξυπηρέτησης του χρέους λαμβάνοντας ένα επιτόκιο από την καμπύλη απόδοσης για το δημόσιο χρέος του δημόσιου ταμείου τους ή της κεντρικής τους τράπεζας.
            3.7.3.   Η ΑΠΕΑ για επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές

            Η πρόταση κανονισμού ΔΕΔ-Ε περιλαμβάνει την ΑΠΕΑ σε όλα τα στάδια ανάπτυξης των ευρωπαϊκών δεκαετών σχεδίων ανάπτυξης δικτύων, και συγκεκριμένα στην ανάπτυξη σεναρίων, στον εντοπισμό των κενών στις υποδομές και στην αξιολόγηση των έργων. Τα ίδια στάδια σχεδιασμού χρησιμοποιούνται για τα εθνικά έργα υποδομής. Η πρακτική εφαρμογή της ΑΠΕΑ στον σχεδιασμό σημαίνει ότι η ανάπτυξη υποδομών πρέπει να περιλαμβάνει στο πλαίσιο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων επιλογές για την καλύτερη αξιοποίηση της υφιστάμενης υποδομής (μέσω επιχειρησιακών μηχανισμών), την εφαρμογή ενεργειακά αποδοτικότερων τεχνολογιών και την καλύτερη αξιοποίηση των μηχανισμών της αγοράς όπως, ενδεικτικά, της ανταπόκρισης από την πλευρά της ζήτησης. Δεδομένου ότι οι λύσεις από την πλευρά της ζήτησης δεν υπόκεινται στον έλεγχο των ΔΣΔ/ΔΣΜ, η εφαρμογή και η αποτελεσματικότητά τους πρέπει να διασφαλίζεται από άλλους παράγοντες (εταιρείες ενέργειας, ΕΕΥ κ.λπ.). Συνεπώς, είναι σημαντικό να βρεθούν τρόποι ώστε να διασφαλιστεί η συγκρισιμότητα μεταξύ βραχυπρόθεσμων μέτρων και μακροπρόθεσμων επενδύσεων, καθώς και να αναπτυχθούν μηχανισμοί που θα μπορούσαν να εγγυηθούν την αξιοπιστία των συμβατικών μέτρων σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
            Κατά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ, πρέπει να καταβάλλεται προσπάθεια για την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ ασφαλούς και αξιόπιστου ενεργειακού εφοδιασμού, ποιότητας της παρεχόμενης ενέργειας και συνολικού σχετικού κόστους, και παράλληλα να διασφαλίζεται ότι οι επιχειρηματικές δραστηριότητες των ΔΣΜ και των ΔΣΔ θα παραμένουν οικονομικά βιώσιμες και θα αποφέρουν επαρκείς αποδόσεις.
            Για τα έργα κοινού ενδιαφέροντος που επιλέγονται στο πλαίσιο της πολιτικής ΔΕΔ-Ε, η εφαρμογή της ΑΠEΑ θα πρέπει να αποτελεί μέρος της προσέγγισης που περιλαμβάνεται στη μεθοδολογία της ΑΚΟ η οποία θα αναπτυχθεί από τα ΕΔΔΣΜ και θα εγκριθεί από την Επιτροπή.
            Για όλα τα άλλα έργα, η εφαρμογή της ΑΠEΑ από τους ΔΣΜ και τους ΔΣΔ θα πρέπει να καλύπτεται από τις συστάσεις των εθνικών ρυθμιστικών αρχών που καταρτίζονται για αυτόν τον σκοπό. Μπορεί εντέλει να καταστεί αναπόσπαστο μέρος της αξιολόγησης των σχεδίων προγραμματισμού δικτύου, η δε εφαρμογή της θα πρέπει να ελέγχεται από τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές.
            3.8.   Έλεγχος του σχεδίου εφαρμογής και παρακολούθηση της συνέχειας που δίδεται

            3.8.1.   Καθορισμός εποπτικών αρμοδιοτήτων

            Ο καθορισμός υποχρεώσεων και η παροχή καθοδήγησης και κινήτρων αναμένεται να συμβάλουν στο να δοθεί προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση. Ωστόσο, όπως συμβαίνει και με άλλες πολιτικές και στόχους, είναι σημαντικό να υπάρχει εκ των υστέρων επαλήθευση των διαδικασιών λήψης αποφάσεων όπου θα μπορούσε να εφαρμοστεί η ΑΠΕΑ. Ιδίως σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν αυστηρές απαιτήσεις ή όπου η ενεργειακή απόδοση συνιστά την προτιμώμενη προσέγγιση, θα πρέπει να προβλέπεται επίσημη έγκριση ή επαλήθευση των έργων ή των επενδύσεων των φορέων της αγοράς, με βάση κριτήρια ενεργειακής απόδοσης. Στόχος είναι να ελεγχθεί εάν οι διαδικασίες σχεδιασμού και λήψης αποφάσεων των φορέων της αγοράς ενσωμάτωσαν σωστά τα διάφορα στάδια της ΑΠΕΑ, ιδίως όσον αφορά τη μεθοδολογία για την ΑΚΟ. Αυτός ο έλεγχος συμμόρφωσης θα πρέπει επίσης να αξιολογεί εάν υπάρχουν πιθανές συγκρούσεις μεταξύ των προβλεπόμενων έργων και της πιθανής ενσωμάτωσης της ΑΠΕΑ, καθώς και με ποιον τρόπο τα έργα αυτά συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων πολιτικής. Η τελική επαλήθευση θα πρέπει επίσης να ελέγχει εάν έχει γίνει η καλύτερη επιλογή από κοινωνική σκοπιά.
            Για τις αγορές ενέργειας, συνιστάται η εφαρμογή της ΑΠΕΑ να επαληθεύεται από ειδική δομή με σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες και εξουσίες. Δεδομένου ότι οι ρυθμιστικές αρχές ενέργειας αποτελούν βασικούς φορείς που εποπτεύουν τις αγορές ενέργειας και τις επενδύσεις σε υποδομές και διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με τη σχετική κοινοτική νομοθεσία, είναι φυσικό να είναι υποψήφιες για την παρακολούθηση της εφαρμογής της ΑΠΕΑ. Θα μπορούσαν να μοιράζονται τον ρόλο αυτό με οργανισμούς ενέργειας ή άλλους φορείς για άλλους τομείς. Δεδομένου ότι η ΑΠΕΑ πρέπει να ενσωματώνεται στον υφιστάμενο σχεδιασμό υποδομών και στη λήψη αποφάσεων σχετικά με το ενεργειακό σύστημα, δεν υπάρχει ανάγκη για νέο εποπτικό όργανο, αλλά για σαφή καθορισμό των αρμοδιοτήτων όσον αφορά την παρακολούθηση της εφαρμογής της ΑΠΕΑ από τις υφιστάμενες εποπτικές αρχές της αγοράς ενέργειας.
            Η επαλήθευση θα πρέπει να εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται οι εκτιμήσεις των επιπτώσεων και η μεθοδολογία της ΑΚΟ, ιδίως όσον αφορά την αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών της εξοικονόμησης ενέργειας, την εφαρμογή των κριτηρίων της ΑΠΕΑ για τις επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές, εάν προβλέπεται, την ποιότητα των δεδομένων και των δεικτών που χρησιμοποιούνται, καθώς και τους εναπομένοντες φραγμούς και περιορισμούς.
            3.8.2.   Παρακολούθηση της υλοποίησης

            Οι μέθοδοι παρακολούθησης θα πρέπει να ορίζονται κατά τον καθορισμό των όρων για συγκεκριμένα έργα, την επιλογή και την έγκρισή τους. Για όλες τις επενδύσεις που έχουν αντίκτυπο στη ζήτηση ενέργειας, υποστηρίζονται από δημόσια κονδύλια ή ρυθμίζονται από τη νομοθεσία θα πρέπει να υπάρχουν σαφώς καθορισμένοι δείκτες και μεθοδολογία για την εκ των προτέρων αξιολόγηση των επιπτώσεων στην κατανάλωση ενέργειας και την εκ των υστέρων αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και του αντικτύπου μετά την υλοποίησή τους. Η δημιουργία ειδικής δομής που θα επιφορτιστεί με την εφαρμογή της ΑΠΕΑ θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην καλύτερη παρακολούθηση και αξιολόγηση των εφαρμοζόμενων πολιτικών.

                  Δείκτες

            Κατά τον καθορισμό δεικτών παρακολούθησης, είναι κομβικής σημασίας να λαμβάνονται υπόψη τα εξής:

                        —

                        Οι επιμέρους δράσεις ή προγράμματα θα πρέπει να παρακολουθούνται με λεπτομερείς δείκτες αποτελεσμάτων όσον αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας που επιτυγχάνεται. Η συμβολή στον συνολικό στόχο για την κατανάλωση ενέργειας αποτελεί ευπρόσδεκτο επικουρικό δείκτη, όμως απαιτούνται πρόσθετες πληροφορίες ως προς τον τρόπο υπολογισμού του.

                        —

                        Η εξοικονόμηση ενέργειας θα πρέπει να προσδιορίζεται σε απόλυτους όρους για την καλυπτόμενη περίοδο ή το τελευταίο έτος της διάρκειας της δράσης.

                        —

                        Η εξοικονόμηση ενέργειας θα πρέπει να παρακολουθείται ως σωρευτική ή συνολική εξοικονόμηση, μαζί με τον αντίκτυπο που έχει στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας.

                        —

                        Η προσθετικότητα των επιπτώσεων των προτεινόμενων μέτρων πέραν των επιπτώσεων των ήδη υφιστάμενων μέτρων θα πρέπει να εξετάζεται πάντοτε κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων όσον αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας.

                        —

                        Οι εκτιμήσεις της αναμενόμενης εξοικονόμησης ενέργειας θα πρέπει κατά προτίμηση να τηρούν τις μεθόδους μέτρησης που καθορίζονται στο άρθρο 7 [βλέπε τμήμα 7.1 της σύστασης (ΕΕ) 2019/1658 της Επιτροπής (68)].

                        —

                        Προσδιορισμός του επενδυτικού κόστους μαζί με τον προσδιορισμό του επενδυτικού κόστους ανά εξοικονόμηση ενέργειας.

                  Υποβολή εκθέσεων

            Η εκπόνηση ειδικής έκθεσης σχετικά με την εφαρμογή της ΑΠΕΑ και την ανάπτυξη βέλτιστων πρακτικών θα προωθήσει περαιτέρω τις λύσεις ενεργειακής απόδοσης. Σκοπός είναι να διασφαλιστεί η παρακολούθηση της εφαρμογής της ΑΠΕΑ.
            Κάθε σημαντική απόφαση που επηρεάζει σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας θα πρέπει να παρακολουθείται δεόντως από αρμόδιο φορέα. Δεδομένου του ευρέος πεδίου ενδεχόμενης εφαρμογής της ΑΠΕΑ, είναι χρήσιμο να καθοριστούν ορισμένα ενδεικτικά όρια που θα συμβάλουν στον προσδιορισμό των σημαντικών αποφάσεων και έργων που θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά μέσω συγκεκριμένης υποβολής στοιχείων για την ΑΠΕΑ. Σε εθνικό επίπεδο, τα εν λόγω όρια θα μπορούσαν να καθοριστούν με βάση την εθνική ή την τομεακή κατανάλωση ενέργειας ή το επίπεδο της εκάστοτε δημόσιας χρηματοδότησης. Το όριο αυτό θα μπορούσε να καθορίζεται σε απόλυτους ή σχετικούς όρους, τόσο για τις εισροές όσο και για τις εκροές μιας απόφασης.
            Έτσι, στο πλαίσιο της υποβολής στοιχείων για την ΑΠΕΑ, ως σημαντική απόφαση θα μπορούσε να θεωρηθεί:

                        —

                        κάθε απόφαση η οποία, καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής της, θα οδηγήσει σε μεταβολή της κατανάλωσης ενέργειας του τομέα (στο επίπεδο 2 της ταξινόμησης NACE) ή της ενέργειας που παρέχεται σε περιοχή ΔΣΔ/ΔΣΜ, σε ποσοστό άνω του 1 %·

                        —

                        κάθε επενδυτικό ή χρηματοδοτικό πρόγραμμα με δημόσιους πόρους άνω των 50 εκατ. EUR· (69)

                        —

                        κατασκευή εγκαταστάσεων καύσης με συνολική ονομαστική θερμική ισχύ 50 MW ή μεγαλύτερη· (70).

                  Προφανώς, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και άλλα κριτήρια, εάν κρίνονται αναγκαία και είναι πιο συναφή. Γενικά, ωστόσο, στις περιπτώσεις αποφάσεων και επενδύσεων όπου ήδη εφαρμόζεται επίσημη υποβολή στοιχείων, λογιστικός έλεγχος ή παρακολούθηση, οι επιπτώσεις στην κατανάλωση ενέργειας θα πρέπει, κατά περίπτωση και όπου αυτό δεν είναι υπερβολικά επαχθές, να παρακολουθούνται.

                  Αξιολόγηση

            Είναι χρήσιμο να δίνεται προσοχή στις εκ των υστέρων αξιολογήσεις των πραγματικών επιπτώσεων στην κατανάλωση ενέργειας, διότι επηρεάζουν επίσης τη δυνατότητα εφαρμογής των προτεινόμενων λύσεων στο μέλλον. Υπάρχουν πολλές επιπτώσεις που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα των λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Αυτές συνδέονται με εξωτερικούς παράγοντες, αλλά και με φαινόμενα συμπεριφοράς ή υποτροπής. Χωρίς την κατάλληλη ανάλυση των εν λόγω παραγόντων, είναι δύσκολο να βελτιωθεί η εφαρμογή των μέτρων ενεργειακής απόδοσης. Αυτό οδηγεί σε χάσμα μεταξύ της πραγματικής και της παρατηρούμενης εξοικονόμησης και, κατά συνέπεια, επηρεάζει την αντίληψη της ενεργειακής απόδοσης ως βιώσιμης λύσης, ιδίως όσον αφορά τη σχέση κόστους-απόδοσης. Κατά την προπαρασκευή και την έγκριση αποφάσεων σχετικών με την ενέργεια θα πρέπει να προβλέπεται ευθύς εξαρχής η εκ των υστέρων αξιολόγηση με κατάλληλα καθορισμένο πεδίο εφαρμογής, που θα εξετάζει τις πραγματικές επιπτώσεις στη ζήτηση ενέργειας, τα ευρύτερα οφέλη και τους πιθανούς παράγοντες που τα επηρεάζουν.
            4.   ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΠΕΑ ΣΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΔΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

            4.1.   Αγορές ηλεκτρικής ενέργειας

            Η συμμετοχή της απόκρισης της ζήτησης και άλλων πόρων από την πλευρά της ζήτησης στην αγορά ενέργειας μπορεί να παράσχει πολύτιμη ευελιξία για το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας και να συμπληρώσει ή ακόμη και να μειώσει την ανάγκη επέκτασης των ικανοτήτων παραγωγής, μεταφοράς και διανομής. Θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην επάρκεια και την ασφάλεια του εφοδιασμού.
            Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ συνεπάγεται την άρση όλων των ρυθμιστικών φραγμών ώστε να καταστεί δυνατή η πρόσβαση στην αγορά πόρων από την πλευρά της ζήτησης. Για τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, αυτό συνεπάγεται κυρίως την ορθή εφαρμογή της οδηγίας για την ηλεκτρική ενέργεια (71) και του κανονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια (72).
            Επιπλέον, είναι απαραίτητο η απόκριση της ζήτησης να μπορεί να ανταγωνίζεται επί ίσοις όροις την παραγωγή και να προωθείται περαιτέρω με τον καθορισμό των κατάλληλων κινήτρων ή απαιτήσεων στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.

               Τομείς που πρέπει να εξεταστούν:

                        —

                        Ενθάρρυνση της απόκρισης της ζήτησης και αποτελεσματική διευκόλυνση της συμμετοχής των καταναλωτών στο φορτίο παράλληλα με την παραγωγή, άμεσα ή μέσω της στις αγορές χονδρικής, εξισορρόπησης και βοηθητικών υπηρεσιών, καθώς και στη διαχείριση της συμφόρησης.

                        —

                        Καθορισμός τεχνικών μεθόδων για τη συμμετοχή στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας με βάση τις δυνατότητες των συμμετεχόντων και τις απαιτήσεις της αγοράς (73).

               Παραδείγματα μέτρων:

                        —

                        Δυναμικές τιμές, στις οποίες περιλαμβάνονται τα εξής:

                                    —

                                    Η κρίσιμη τιμολόγηση των ωρών αιχμής (CPP) έχει σχεδιαστεί ώστε να αποτυπώνει το βραχυπρόθεσμο κόστος των περιόδων που είναι κρίσιμης σημασίας για το σύστημα παροχής ηλεκτρικής ενέργειας. Ενεργοποιείται από κριτήρια του συστήματος (π.χ. μη διαθεσιμότητα αποθεμάτων, ακραίες καιρικές συνθήκες που προκαλούν απροσδόκητες διακυμάνσεις στη ζήτηση κ.λπ.).

                                    —

                                    Η εισαγωγή υπηρεσιών τιμολόγησης έλλειψης για την εξισορρόπηση της ενέργειας, όπως αναφέρεται στο άρθρο 44 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) 2017/2195 της Επιτροπής (74), παρέχει πρόσθετα μηνύματα σπανιότητας στη χονδρική αγορά, αυξάνοντας έτσι τα κίνητρα για μείωση της ζήτησης σε περιόδους αιχμής.

                                    —

                                    Τιμολόγηση σε πραγματικό χρόνο (RTP) – σύστημα τιμολόγησης στο οποίο η τιμή της ενέργειας ενημερώνεται σε πολύ σύντομα χρονικά διαστήματα, συνήθως ωριαία. Η εν λόγω τιμολόγηση θα πρέπει να επικαιροποιείται σύμφωνα με την αντίστοιχη αγοραία χρονική μονάδα, η οποία επί του παρόντος είναι συνήθως ωριαία, θα πρέπει όμως να μεταβεί σε περιόδους τιμολόγησης των 15 λεπτών έως το 2025.

                        —

                        Στήριξη για την εγκατάσταση έξυπνου εξοπλισμού ικανού να ανταποκριθεί στο σήμα του δικτύου, όπως η μικροσυμπαραγωγή ή άλλες υβριδικές συσκευές που χρησιμοποιούν ανανεώσιμο αέριο και ηλεκτρική ενέργεια. Η στήριξη αυτή θα πρέπει να παρέχεται κατά κανόνα μέσω διαφανών, ανταγωνιστικών και αμερόληπτων διαδικασιών.

                        —

                        Χρονικά διαφοροποιημένα ή ευέλικτα τιμολόγια δικτύου με βάση τα επίπεδα συμφόρησης – επιτρέπουν την απόκριση της ζήτησης παρέχοντας κίνητρα στους πελάτες να μετατοπίζουν τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από χρονικές περιόδους υψηλής χρήσης του δικτύου σε χρονικές περιόδους χαμηλής χρήσης του δικτύου.

                        —

                        Διευκόλυνση και στήριξη της πραγματικής και αποτελεσματικής συμμετοχής της απόκρισης της ζήτησης σε μηχανισμούς ισχύος, όταν αυτοί θεσπίζονται σύμφωνα με τις απαιτήσεις των άρθρων 20 και 21 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943. Όταν οι πελάτες δεσμεύονται να παρέχουν προκαθορισμένες μειώσεις φορτίου και να λαμβάνουν εγγυημένες πληρωμές, αυτό μπορεί να αποτρέψει τις επενδύσεις στην παραγωγή. Όταν προκύπτουν καταστάσεις συμφόρησης στο σύστημα, υπόκεινται σε κυρώσεις εάν καταναλώνουν όταν τους ζητείται να μην καταναλώσουν πάνω από ένα δεδομένο όριο. Θα πρέπει, ωστόσο, να διασφαλίζεται ότι αυτό δεν παρακινεί τους καταναλωτές να αυξάνουν τεχνητά την κατανάλωσή τους προκειμένου να είναι διαθέσιμοι για περικοπή (κάτι το οποίο αντιβαίνει στην προσέγγιση της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση).

                        —

                        Επιτάχυνση της ανάπτυξης έξυπνων συστημάτων μέτρησης.

                        —

                        Κατάργηση τυχόν κινήτρων για την κατανάλωση περισσότερης ηλεκτρικής ενέργειας από ό,τι απαιτείται στα συστήματα τιμολογίων δικτύου και επιδοτήσεων (π.χ. εκπτώσεις τιμολογίων δικτύου για «χαρακτηριστικά συνεχούς φορτίου» της βιομηχανίας έντασης ενέργειας ή για χαρακτηριστικά ελάχιστης συνολικής ετήσιας κατανάλωσης) και, παράλληλα, αποτύπωση της μεταβαλλόμενης σπανιότητας στο δίκτυο προϊόντος του χρόνου στα τιμολόγια του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας.

                        —

                        Νέα ρυθμιστικά κίνητρα για την έρευνα και την επένδυση σε λύσεις ενεργειακής απόδοσης, π.χ. συντελεστής πριμοδότησης που θα χορηγείται στους ΔΣΜ και τους ΔΣΔ για την ανάπτυξη δικτύου (εάν ο ΔΣΜ επιβαρυνθεί με πρόσθετο βραχυπρόθεσμο κόστος λόγω της υλοποίησης λύσεων ενεργειακής απόδοσης που αναμένεται να είναι οικονομικά αποδοτικές μακροπρόθεσμα, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα μπορούσαν να παρέχουν στοχευμένα κίνητρα για την έγκριση τιμολογίων/ανώτατο όριο τιμών).

                        —

                        Διευκόλυνση της σύνδεσης με το δίκτυο και ευέλικτη λειτουργία εγκαταστάσεων συμπαραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας (ΣΠΗΘ) υψηλής απόδοσης, ιδίως σε συστήματα υψηλού μεριδίου ΑΠΕ.

                        —

                        Βελτιστοποίηση της απόδοσης του τοπικού ενεργειακού συστήματος (ενοποίηση του τοπικού τομέα) και σχεδιασμός της ανάπτυξής του μαζί με τους τοπικούς ενδιαφερόμενους φορείς (δημόσιες αρχές, ΔΣΔ, τοπικές ενεργειακές κοινότητες κ.λπ.), συμπεριλαμβανομένων των βασικών στοιχείων των στρατηγικών ανακαίνισης ή της ανάπτυξης τοπικών ανανεώσιμων πόρων (π.χ. αιολική ενέργεια, ηλιακή ενέργεια, βιομάζα, βιομεθάνιο).

                        —

                        Διευκόλυνση της πρόσβασης στις αγορές ενέργειας για φορείς συγκέντρωσης μικρότερων τελικών χρηστών (για παράδειγμα, τελικούς χρήστες κατοικιών).

                           Πλαίσιο 1

                           Η ΑΠΕΑ στον προγραμματισμό της απόκρισης της ζήτησης

                        Στην υποστηρικτική μελέτη (75) παρέχεται ένα πραγματικό παράδειγμα των μέτρων που πρέπει να λαμβάνονται από τους σχετικούς παράγοντες κατά την απόφαση για τον προγραμματισμό της απόκρισης της ζήτησης σύμφωνα με την ΑΠΕΑ.
                        Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ όσον αφορά τη διαχείριση της πλευράς της ζήτησης (DSM) στον ενεργειακό τομέα θα μπορούσε να καλύπτει πολλές περιπτώσεις, με διαφορετικούς ρόλους για τον κεντρικό φορέα λήψης αποφάσεων, ο οποίος αναφέρεται ως «πάροχος υπηρεσιών DSM». Οι λύσεις DSM περιλαμβάνουν δύο μέρη: ενεργειακή απόδοση και απόκριση της ζήτησης. Όσον αφορά τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης, πάροχος υπηρεσιών DSM θα μπορούσε να είναι το κράτος (οργανισμοί ενέργειας κ.λπ.), προμηθευτές ενέργειας ή εξειδικευμένοι ιδιωτικοί πάροχοι υπηρεσιών DSM (στο πλαίσιο του καθεστώτος επιβολής της υποχρέωσης ενεργειακής απόδοσης). Οι διαχειριστές συστημάτων (ιδίως οι διαχειριστές συστημάτων διανομής) μπορούν επίσης να παρέχουν πληροφορίες ώστε να επιφέρουν βελτιώσεις στην ενεργειακή απόδοση ή να παρακινούν τους πελάτες να παρέχουν υπηρεσίες απόκρισης της ζήτησης. Όσον αφορά την απόκριση της ζήτησης στις αγορές εξισορρόπησης, οι πάροχοι υπηρεσιών DSM αφορούν μεγάλους καταναλωτές ή φορείς συγκέντρωσης (ΕΕΥ, φορείς εκμετάλλευσης εικονικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής), οι οποίοι μπορούν να υποβάλουν προσφορές στις αγορές αυτές.
                        Στις ελευθερωμένες αγορές ενέργειας της ΕΕ ισχύουν κανόνες διαχωρισμού. Συνεπώς, εναπόκειται στο κράτος, και όχι στα προηγουμένως καθετοποιημένα μονοπώλια, να προβαίνουν στον έλεγχο της ΑΠΕΑ, ο οποίος ιστορικά ονομάζεται ολοκληρωμένο πρόγραμμα πόρων (IRP). Στις περιπτώσεις όπου θεσπίζονται αγορές δυναμικότητας σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/943, οι φορείς χάραξης πολιτικής και οι ρυθμιστικές αρχές μεριμνούν ώστε να επιτρέπεται η απόκριση της ζήτησης και να είναι σε θέση να συμμετέχει στις αγορές αυτές σε ισότιμη βάση με την παραγωγή. Στο παρακάτω παράδειγμα, ο πάροχος υπηρεσιών DSM αφορά φορέα συγκέντρωσης, ο οποίος συνδυάζει πολλαπλά φορτία τελικών καταναλωτών από όλους τους τομείς για πώληση ή πλειστηριασμό της συνολικής τους απόκρισής ζήτησης σε οποιαδήποτε αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
                        Ο φορέας χάραξης πολιτικής θα πρέπει να καθορίζει τους στόχους (λαμβάνοντας υπόψη τη σχέση κόστους-απόδοσης) για την υλοποίηση του σχεδιασμού της απόκρισης της ζήτησης. Με βάση τους στόχους που ορίζονται στο πρώτο στάδιο, ο φορέας χάραξης πολιτικής και/ή η εθνική ρυθμιστική αρχή, όπου είναι αρμόδια, θα πρέπει να καθορίζουν το κανονιστικό πλαίσιο για τον σχεδιασμό της εφαρμογής της διαχείρισης από την πλευρά της ζήτησης (DSM), στο οποίο μπορούν να ενσωματώνονται πολλαπλά μέσα πολιτικής.
                        Με βάση τους στόχους πολιτικής που έχει θέσει ο φορέας χάραξης πολιτικής, η ρυθμιστική αρχή θα πρέπει να ελέγχει τον στόχο του σχεδιασμού που προτείνει ο πάροχος υπηρεσιών DSM. Πρόκειται για επαναλαμβανόμενη διαδικασία που οδηγεί σε περαιτέρω διεργασίες μέχρις ότου το πρόγραμμα να συμμορφωθεί με τους στόχους. Η ρυθμιστική αρχή θα πρέπει να παρέχει τους κανόνες πρόσβασης στην αγορά και να καθορίζει τη μέθοδο ΑΚΟ για τον πάροχο DSM ώστε να αξιολογεί συστηματικά τις επενδυτικές επιλογές του και να ελέγχει το προτεινόμενο πρόγραμμα.

                  4.2.   Προσφορά και διανομή ενέργειας

            Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ αφορά κυρίως την απόδοση προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση έναντι των επενδύσεων σε ενεργειακές υποδομές και/ή τη βελτιστοποίηση της υφιστάμενης ενεργειακής υποδομής, μεταξύ άλλων και διασυνοριακά. Εκτός από τα μηνύματα των τιμών, μπορεί να επιτευχθεί με την εξέταση ή την ανάλυση των πόρων από την πλευρά της ζήτησης ή των τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης ως εναλλακτικών λύσεων, ιδίως όσον αφορά τον σχεδιασμό της υποδομής των δικτύων παραγωγής, αποθήκευσης, μεταφοράς και διανομής (76). Επιπλέον, εάν απαιτείται απόφαση από την πλευρά της προσφοράς, θα πρέπει να εφαρμόζεται η ΑΠΕΑ προκειμένου να επιλεγεί η πλέον αποτελεσματική εναλλακτική λύση για τη βελτιστοποίηση της ενεργειακής υποδομής. Αυτό συνάδει με τη στρατηγική ενοποίησης του ενεργειακού συστήματος, η οποία απαιτεί την κατάλληλη συνεκτίμηση της ενεργειακής απόδοσης από την πλευρά του ενεργειακού εφοδιασμού. Οι αποφάσεις για εξοικονόμηση, αλλαγή ή κοινή χρήση ενέργειας θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν δεόντως τη χρήση ενέργειας του κύκλου ζωής των διαφόρων φορέων ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της απόληψης, της παραγωγής και της επαναχρησιμοποίησης ή της ανακύκλωσης πρώτων υλών, της μετατροπής, του μετασχηματισμού, της μετακομιδής και της αποθήκευσης ενέργειας, καθώς και του αυξανόμενου μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στον εφοδιασμό με ηλεκτρική ενέργεια.

               Τομείς που πρέπει να εξεταστούν:

                        —

                        Εξέταση των πόρων από την πλευρά της ζήτησης κατά την αξιολόγηση των επενδυτικών αναγκών για δυναμικότητα παραγωγής (ηλεκτρική ενέργεια ή θερμότητα) με σκοπό την οικονομική αποδοτικότητα σε επίπεδο συστήματος.

                        —

                        Εξέταση των προγραμματιζόμενων αλλαγών άλλων ενεργειακών δικτύων και ανάπτυξη κοινών σεναρίων για τον σχεδιασμό των υποδομών.

                        —

                        Απαίτηση χρήσης ανάλυσης κόστους-οφέλους κατά τον σχεδιασμό περιφερειακών (77) δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου (και υδρογόνου) και τηλεθέρμανσης, συμπεριλαμβανομένων των μονάδων συμπαραγωγής και ανάκτησης θερμότητας, καθώς και κατά τον σχεδιασμό βιομηχανικών και οικιστικών κύκλων ύδατος για χώρους πολλαπλών κτιρίων (π.χ. πανεπιστημιουπόλεις, νοσοκομεία, αθλητικά συγκροτήματα) με στόχο τον προσδιορισμό των πλέον οικονομικά αποδοτικών και αποτελεσματικών επιλογών παροχής θερμότητας και την αξιολόγηση των εν λόγω επιλογών έναντι της μείωσης της ζήτησης θερμότητας μέσω της ενεργειακής απόδοσης σε κτίρια και διεργασίες.

                        —

                        Ενσωμάτωση της θέρμανσης και ψύξης στον πολεοδομικό, αγροτικό ή βιομηχανικό χωροταξικό σχεδιασμό.

                        —

                        Παροχή βέλτιστης από πλευράς κόστους εγκατάστασης υποδομών υδρογόνου.

                        —

                        Εξέταση εναλλακτικών μέτρων για την απόδοση κατά την τελική χρήση μέσω σχεδιασμού και ρύθμισης της αγοράς.

                        —

                        Αξιολόγηση του συμβιβασμού μεταξύ των μεγάλης κλίμακας και μη συνδεδεμένων με τον μετρητή (behind-the-meter) εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας έναντι της υιοθέτησης ενεργειακά αποδοτικών συσκευών/εξοπλισμού και συστημάτων απόκρισης της ζήτησης.

                        —

                        Διαφάνεια και συνέπεια στις παραδοχές που χρησιμοποιούνται για τον σχεδιασμό των υποδομών και των επενδύσεων όσον αφορά την εξέλιξη της ενεργειακής ζήτησης με ορίζοντα το 2030 και το 2050 και τους κλιματικούς στόχους για το 2030 και το 2050.

                        —

                        Επαναχρησιμοποίηση της απορριπτόμενης θερμότητας (78) και ενσωμάτωσή της στα δίκτυα τηλεθέρμανσης.

               Παραδείγματα μέτρων:

                        —

                        Διοργάνωση διαγωνισμών για την αντικατάσταση των μονάδων ορυκτών καυσίμων αιχμής με καθαρή παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας και με πόρους από την πλευρά της ζήτησης.

                        —

                        Κοινά σενάρια κτιριακών και πολεοδομικών υποδομών που ενσωματώνουν παραδοχές σχετικά με τις απαιτήσεις των δικτύων φυσικού αερίου, ηλεκτρικής ενέργειας, υδρογόνου και θερμότητας, καθώς και στόχους για την αποδοτική λειτουργία των δικτύων. Ο σχεδιασμός των υποδομών θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη, κατά το δυνατόν, τις συνολικές εκτιμήσεις για τη θέρμανση και ψύξη σύμφωνα με το παράρτημα VIII της ΟΕΑ.

                        —

                        Σχεδιασμός ολοκληρωμένου συστήματος διανομής (που καλύπτει και άλλους ενεργειακούς φορείς εκτός του εξεταζόμενου από την άποψη του συστήματος διανομής) προς μεγιστοποίηση της χρήσης των κατανεμημένων ενεργειακών πόρων, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής απόδοσης και της απόκρισης της ζήτησης, και πρόβλεψη του αντικτύπου των εν λόγω πόρων στις ανάγκες του δικτύου.

                        —

                        Ανάπτυξη κατάλληλων μεθοδολογιών για την ανάλυση κόστους-οφέλους των κατανεμημένων ενεργειακών πόρων, όπως τα φωτοβολταϊκά συστήματα ηλιακής ενέργειας, η αποθήκευση ενέργειας, η ΣΠΗΘ υψηλής απόδοσης, η τηλεθέρμανση, ο άμεσος εξηλεκτρισμός και η απόκριση της ζήτησης (που επιτρέπουν τη σύγκριση επί ίσοις όροις μεταξύ τους και με τους συμβατικούς πόρους από την πλευρά της προσφοράς).

                        —

                        Απαίτηση χρήσης ανάλυσης κόστους-οφέλους κατά τον σχεδιασμό μονάδων συμπαραγωγής υψηλής απόδοσης και ανάκτησης απορριπτόμενης θερμότητας, σε σχέση με τα εναλλακτικά και λιγότερο αποδοτικά συστήματα αποκλειστικά ηλεκτρικής ενέργειας και αποκλειστικά θερμότητας, όπου ο εξηλεκτρισμός της θερμότητας δεν είναι οικονομικά αποδοτικός ή τεχνικά εφικτός.

                        —

                        Σχεδιασμός υποδομών μεταφοράς υδρογόνου και τοποθεσίας ηλεκτρολυτικών κυψελών από κοινού με εναλλακτική ενεργειακή απόδοση από την πλευρά της προσφοράς, όπως η ΣΠΗΘ και η τηλεθέρμανση/τηλεψύξη, καθώς και μέτρων απόδοσης τελικής χρήσης, όπως η μικροσυμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας, συμπεριλαμβανομένων των στατικών κυψελών καυσίμου.

                        —

                        Δοκιμή ενεργειακής απόδοσης για όλα τα έργα ενεργειακών υποδομών – οι οικονομικά αποδοτικοί πόροι από την πλευρά της ζήτησης πρέπει να αξιολογούνται παράλληλα με τους πόρους από την πλευρά της προσφοράς στις ενεργειακές ανάγκες.

                        —

                        Μεθοδολογίες για τη θέσπιση ανάλυσης κόστους-οφέλους για ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα που θα καλύπτει διάφορους ενεργειακούς φορείς και θα λαμβάνει υπόψη τους πόρους από την πλευρά της ζήτησης παράλληλα με την προσφορά για τον καθορισμό των επενδυτικών αναγκών.

                        —

                        Υποβολή εκθέσεων από τις ρυθμιστικές αρχές σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ενσωματώνουν και υλοποιούν τους στόχους απόδοσης του δικτύου στα οικεία εθνικά σχέδια.

                           Πλαίσιο 2

                           Η ΑΠΕΑ στις αποφάσεις σχεδιασμού από την πλευρά της προσφοράς

                        Η υποστηρικτική μελέτη παρέχει δύο πραγματικά παραδείγματα μέτρων που πρέπει να λαμβάνονται κατά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ στον σχεδιασμό αποφάσεων από την πλευρά της προσφοράς ενέργειας. Το ένα αφορά τον σχεδιασμό του δικτύου μεταφοράς και διανομής και το δεύτερο τον σχεδιασμό της τηλεθέρμανσης.
                        Σχεδιασμός δικτύου μεταφοράς και διανομής
                        Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ στον σχεδιασμό του δικτύου μεταφοράς και διανομής αφορά την επαλήθευση της δυνατότητας υποκατάστασης της κατασκευής μέρους των υποδομών αυτών (ή τουλάχιστον καθυστέρησή της), με αποδοτικότερα από πλευράς κόστους μέτρα ενεργειακής απόδοσης και προγράμματα απόκρισης της ζήτησης, τα οποία μειώνουν τα φορτία αιχμής και τη συνολική χρήση ηλεκτρικής ενέργειας και, ως εκ τούτου, παρέχουν υπηρεσίες δικτύου κατά τον πλέον αποδοτικό από πλευράς κόστους τρόπο, και, παράλληλα, διασφαλίζουν το ίδιο επίπεδο ασφάλειας του εφοδιασμού, με στόχο επίσης την αύξηση του μεριδίου των μεταβλητών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό σύστημα.
                        Κύριος παράγοντας για την εφαρμογή της αρχής είναι οι διαχειριστές δικτύων, υπό την εποπτεία των ρυθμιστικών αρχών. Οι φορείς χάραξης πολιτικής θα πρέπει να καθορίζουν τους στόχους και το πλαίσιο πολιτικής που θα λαμβάνουν υπόψη τους συμβιβασμούς μεταξύ της οικονομικής αποδοτικότητας, αφενός, και της αξιοπιστίας του συστήματος, αφετέρου. Οι ισχύοντες κανόνες θα πρέπει να απαιτούν από τους ΔΣΔ και τους ΔΣΜ να σχεδιάζουν το πλέον αποδοτικό από πλευράς κόστους χαρτοφυλάκιο πόρων από την πλευρά της ζήτησης και της προσφοράς, αλλά και να παρέχουν στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές ενεργό ρόλο για την παρακολούθηση και επιβολή. Η ρυθμιστική αρχή, ή η Επιτροπή, όταν αναφέρεται συγκεκριμένα στη νομοθεσία της ΕΕ (δηλαδή ΔΕΔ-Ε), θα πρέπει να ελέγχει εάν η μεθοδολογία ανάλυσης κόστους-οφέλους που προτείνει ο διαχειριστής του δικτύου συμμορφώνεται με το πολιτικό και κανονιστικό πλαίσιο και να αξιολογεί τις προγραμματισμένες επενδύσεις που προτείνει ο φορέας εκμετάλλευσης του δικτύου.

                           Σχεδιασμός τηλεθέρμανσης

                        Το σύστημα τηλεθέρμανσης είναι ένα καθετοποιημένο σύστημα, δηλαδή ο διαχειριστής του συστήματος είναι υπεύθυνος τόσο για την παραγωγή θερμότητας όσο και για τη λειτουργία του δικτύου και την παροχή θερμότητας, καθώς και για τη λήψη των σχετικών επενδυτικών αποφάσεων. Συνεπώς, βασικός παράγοντας για την εφαρμογή της αρχής είναι ο διαχειριστής του συστήματος. Ρόλος των φορέων χάραξης πολιτικής όσον αφορά την εξασφάλιση πρόσφορου πλαισίου είναι η θέσπιση των στόχων απόδοσης για τα ενεργειακά αποδοτικά συστήματα τηλεθέρμανσης, συμπεριλαμβανομένων στόχων για τα ανανεώσιμα καύσιμα που θα χρησιμοποιηθούν και διευκολύνοντας την ενσωμάτωση στο δίκτυο της απορριπτόμενης θερμότητας από εξωτερικές εγκαταστάσεις τηλεθέρμανσης. Οι φορείς χάραξης πολιτικής θα πρέπει επίσης να καθορίζουν με σαφήνεια τον ρόλο της τηλεθέρμανσης στην επίτευξη ευρύτερων στόχων, εξετάζοντας και άλλες εναλλακτικές λύσεις ενεργειακής απόδοσης, όπως οι αντλίες θερμότητας. Οι τοπικές αρχές οφείλουν να εξετάζουν τους φραγμούς στην επέκταση του δικτύου τηλεθέρμανσης. Κύριος ρόλος της ρυθμιστικής αρχής είναι να ελέγχει τους στόχους σχεδιασμού του διαχειριστή του συστήματος καθορίζοντας τη μεθοδολογία της ΑΚΟ και να ορίζει τους κανόνες πρόσβασης στην αγορά για τον διαχειριστή του συστήματος, καθώς και για τους δυνητικούς παραγωγούς θερμότητας από άλλους τομείς. Η ρυθμιστική αρχή θα πρέπει επίσης να προβλέπει τον χωροταξικό σχεδιασμό για τον διαχειριστή του συστήματος, ώστε να αξιολογεί συστηματικά όλες τις επιλογές από πλευράς προσφοράς, δικτύου και ζήτησης, αλλά και να ελέγχει το πρόγραμμα που προτείνει ο διαχειριστής του συστήματος.

                  4.3.   Ενεργειακή ζήτηση (βιομηχανία και υπηρεσίες)

            Μολονότι στο επίκεντρο της ΑΠΕΑ βρίσκεται η προώθηση λύσεων από την πλευρά της ζήτησης που θα μπορούσαν να μειώσουν την ανάγκη αύξησης της δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας, η αρχή ισχύει και στους τομείς της τελικής χρήσης ενέργειας, όπως τα νοικοκυριά, οι υπηρεσίες, η βιομηχανία και οι μεταφορές. Η αξιολόγηση των τεχνολογικών συμβιβασμών και της ενεργειακής απόδοσης των διαφόρων λύσεων θα πρέπει επίσης να γίνεται με την εφαρμογή της ολιστικής προσέγγισης που είναι εγγενής στην ΑΠΕΑ, ώστε να διασφαλίζεται ότι αξιολογούνται δεόντως οι επιπτώσεις που έχουν στη συνολική απόδοση της επιχειρηματικής διαδικασίας οι αλλαγές που επέρχονται σε μία συνιστώσα του συστήματος. Η αρχή αυτή θα πρέπει να οδηγεί στην προώθηση ενεργειακά αποδοτικών προϊόντων και τεχνολογιών, αλλά και τεχνικών (π.χ. διαχείριση ενέργειας), προς αύξηση της συνολικής ενεργειακής απόδοσης μιας ολόκληρης διαδικασίας, ή ακόμη και του συστήματος εντός του οποίου είναι ενσωματωμένη.

               Τομείς που πρέπει να εξεταστούν:

                        —

                        Μέσα δημόσιων συμβάσεων και εργαλεία στήριξης για την απαίτηση ή την ενθάρρυνση της προμήθειας ενεργειακά αποδοτικών αγαθών και υπηρεσιών (με ικανότητες απόκρισης της ζήτησης, όπου απαιτείται) στον δημόσιο τομέα, με βάση ολοκληρωμένες αξιολογήσεις κόστους-οφέλους και ανάλυση του κύκλου ζωής της απόδοσης των υλικών.

                        —

                        Ενίσχυση της απόδοσης των υλικών, της κυκλικότητας και των τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης ως αντίστοιχων προς την παραγωγή υλικών και προς τον ενεργειακό εφοδιασμό.

                        —

                        Προώθηση της αποτελεσματικής ενοποίησης του τομέα σε τοπικό επίπεδο μέσω της επιτόπιας συμπαραγωγής υψηλής απόδοσης, τόσο στη βιομηχανία όσο και στα κτίρια, ως εναλλακτικών λύσεων για τη λιγότερο αποδοτική παραγωγή μόνο θερμότητας.

                        —

                        Προώθηση της ευέλικτης λειτουργίας μέσω απόκρισης της ζήτησης και αυτοκατανάλωσης, ώστε να μειωθεί η πίεση στα τοπικά δίκτυα και να βελτιωθεί η προσαρμοστικότητα της τελικής χρήσης.

                        —

                        Επαναχρησιμοποίηση απορριπτόμενης θερμότητας και ψύξης.

                        —

                        Συμπεριφορά των τελικών χρηστών ενέργειας (οργανισμών).

                        —

                        Επενδυτικά κίνητρα.

                        —

                        Ποιότητα των συμβουλευτικών υπηρεσιών.

               Παραδείγματα μέτρων:

                        —

                        Σύνδεση της αδειοδότησης για την εγκατάσταση βιομηχανικών μονάδων που παράγουν απορριπτόμενη θερμότητα με τη δυνατότητα σύνδεσης σε τοπικά δίκτυα θερμότητας.

                        —

                        Εξέταση της επαναχρησιμοποίησης της απορριπτόμενης θερμότητας κατά τη χορήγηση αδειών σε εγκαταστάσεις που παράγουν μεγάλες ποσότητες απορριπτόμενης θερμότητας.

                        —

                        Θέσπιση απαιτήσεων για την αγορά προϊόντων κορυφαίας κατηγορίας ενεργειακής απόδοσης.

                        —

                        Θέσπιση απαιτήσεων για τις ικανότητες απόκρισης της ζήτησης.

                        —

                        Ανάπτυξη κριτηρίων για τη χρηματοδοτική ενίσχυση των επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης με σκοπό την αξιολόγηση της βελτίωσης της απόδοσης σε μια ολόκληρη διαδικασία ή σύστημα.

                        —

                        Εισαγωγή κανόνων επαυξημένης φορολογικής απόσβεσης ή προσωρινής απόσβεσης.

                        —

                        Ενίσχυση ή επιβολή της διαχείρισης της ενέργειας.

                        —

                        Καθορισμός των προφίλ προσόντων των συμβούλων με σκοπό την τυποποίηση και πιστοποίηση.

                        —

                        Προώθηση υλικών που επιτρέπουν μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση της παραγωγής και των επιχειρηματικών διαδικασιών.

                  4.4.   Κτίρια

            Συνολικά, τα κτίρια ευθύνονται για το 40 % περίπου της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας της ΕΕ και για το 36 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ από την κατανάλωση ενέργειας (79). Επιπλέον, τα κτίρια αποτελούν τον τομέα με τις υψηλότερες ενσωματωμένες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στην κοινωνία μας, οι οποίες σε παγκόσμιο επίπεδο εκτιμάται ότι ανέρχονται στο 10 % περίπου των συνολικών ετήσιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Όπως αναφέρεται στη στρατηγική «Κύμα ανακαινίσεων», η ΑΠΕΑ είναι μία από τις βασικές αρχές που πρέπει να εφαρμόζονται κατά τον σχεδιασμό και τις επιτόπιες δραστηριότητες ανακαίνισης κτιρίων. Ταυτόχρονα, η στρατηγική επισημαίνει τη σημασία μιας ολιστικής προσέγγισης του κύκλου ζωής, με αξιοποίηση της κυκλικότητας για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής.
            Οι βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης στα κτίρια τείνουν να είναι σχετικά απλές από τεχνική άποψη. Σε σύγκριση με άλλους τομείς, μπορεί να είναι οικονομικά αποδοτικό να μειωθεί σημαντικά η ποσότητα της κατανάλωσης ενέργειας. Η μεγάλης κλίμακας ανακαινίσεις κτιρίων μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση της ζήτησης των τελικών χρηστών και της ανάγκης για πρόσθετη δυναμικότητα παραγωγής, μεταφοράς και διανομής ενέργειας, καθώς και για συστήματα θέρμανσης ή ψύξης στα ίδια τα κτίρια. Οι ανακαινίσεις κτιρίων αποφέρουν επίσης πολλαπλά οφέλη στην οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον, όταν πραγματοποιούνται με γνώμονα τον πλήρη κύκλο ζωής. Οι υφιστάμενες απαιτήσεις και τα εργαλεία της ΟΕΑ, της ΟΕΑΚ, της στρατηγικής «Κύμα ανακαινίσεων» και των συστάσεων της Επιτροπής για την ανακαίνιση και τον εκσυγχρονισμό κτιρίων παρέχουν ήδη μια σειρά συγκεκριμένων μέτρων για τη διασφάλιση της εφαρμογής της ΑΠΕΑ, η δε εφαρμογή τους θα μπορούσε να διευκολυνθεί περαιτέρω με την εφαρμογή των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών.
            Συνεπώς, είναι ζωτικής σημασίας τα ενοποιημένα προγράμματα ανακαίνισης κτιρίων να λαμβάνονται υπόψη στις πολιτικές και επενδυτικές αποφάσεις που αποσκοπούν στην επάρκεια του εφοδιασμού και στη σταθερότητα των δικτύων διανομής. Ενώ η σταδιακή ανακαίνιση θα μπορούσε να είναι κατάλληλη υπό ορισμένες προϋποθέσεις, είναι σημαντικό να καταβληθούν προσπάθειες συντονισμού ώστε να αυξηθεί το βάθος των ανακαινίσεων και να αξιοποιηθεί μια οικονομική και κοινωνική ευκαιρία. Εάν υιοθετηθεί η σταδιακή προσέγγιση, πρέπει να σχεδιαστεί λεπτομερώς εξαρχής, για παράδειγμα χρησιμοποιώντας το διαβατήριο ανακαίνισης κτιρίου (80), με έμφαση στη δυνατότητα μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής.
            Από την άποψη αυτή, τα κτίρια αποτελούν κεντρικό τμήμα του σημερινού ενεργειακού συστήματος: μπορούν να συμμετάσχουν ενεργά στο σύστημα απόκρισης της ζήτησης χάρη στην ικανότητά τους για αποθήκευση θερμότητας και ψύξης και τη χρονική αναβολή της χρήσης ορισμένων συσκευών. Τέλος, τα κτίρια ενδείκνυνται για την αποκεντρωμένη παραγωγή και αποθήκευση ανανεώσιμης ενέργειας. Ο δείκτης ευφυούς ετοιμότητας για τα κτίρια που καθορίζεται στην ΟΕΑΚ καθιστά δυνατή την αξιολόγηση της ικανότητας των κτιρίων (ή των κτιριακών μονάδων) να προσαρμόζουν τη λειτουργία τους στις ανάγκες του χρήστη, συμπεριλαμβανομένης της βελτιστοποίησης της ενεργειακής απόδοσης και των συνολικών επιδόσεων, και να προσαρμόζουν τη λειτουργία τους ανάλογα με τα σήματα του δικτύου (ενεργειακή ευελιξία). Αποτελεί, επομένως, εργαλείο που μπορεί να στηρίξει και να αυξήσει την ευαισθητοποίηση σχετικά με την πραγματική εξοικονόμηση των εν λόγω νέων βελτιωμένων λειτουργιών.
            Το σημαντικότερο είναι ότι η ΑΠΕΑ θα πρέπει να εφαρμόζεται στον τομέα των κτιρίων όχι μόνο κατά τη φάση της χρήσης, συμπεριλαμβανομένων των ανακαινίσεων, αλλά και καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου της ζωής και των νέων κατασκευών. Ειδικότερα οι νέες κατασκευές, αλλά και τα έργα ανακαίνισης, έχουν μεγάλες δυνατότητες περαιτέρω μείωσης των συνολικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής με την εφαρμογή του κυκλικού σχεδιασμού και κατασκευής, παράλληλα με την εστίαση στην ΑΠΕΑ για τη φάση της χρήσης. Για τις νέες κατασκευές, είναι εξίσου σημαντικό να εξετάζεται η ανάπτυξη νέων αστικών περιοχών όπου ο σχεδιασμός και η εγκατάσταση κατοικιών, υπηρεσιών, υποδομών κινητικότητας κ.λπ. είναι ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή απόδοση και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή).
            Επιπλέον, είναι αναγκαία μια προσέγγιση που θα είναι επικεντρωμένη στον χρήστη. Στο πλαίσιο της προσέγγισής αυτής, απαιτούνται μεγαλύτερες προσπάθειες ώστε να διευκολύνονται οι ένοικοι των κτιρίων να εφαρμόζουν την ΑΠΕΑ σε καθημερινή βάση. Συνεπάγεται επίσης ότι οι παρεχόμενες υπηρεσίες (θερμότητα, άνεση κ.λπ.) χρησιμοποιούν τεχνολογίες και έχουν σχεδιαστεί με τον πλέον ενεργειακά αποδοτικό τρόπο.

               Τομείς που πρέπει να εξεταστούν:

                        —

                        Διάθεση χρηματοδότησης για προγράμματα ανακαίνισης κτιρίων από μέσα που στοχεύουν τις δυναμικότητες παραγωγής, μεταφοράς, διανομής και αποθήκευσης.

                        —

                        Ενθάρρυνση της υιοθέτησης κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις και εργαλείων στήριξης που ενθαρρύνουν την αγορά, την κατασκευή και τη μίσθωση κτιρίων, αγαθών και υπηρεσιών υψηλής ενεργειακής απόδοσης στον δημόσιο τομέα, καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους και βάσει ολοκληρωμένων αξιολογήσεων κόστους-οφέλους.

                        —

                        Ενσωμάτωση στα προγράμματα ανακαίνισης του πλήρους φάσματος εργασιών ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων (από τη βελτίωση της θερμικής ακεραιότητας του κελύφους έως την αναβάθμιση και βελτιστοποίηση των τεχνικών συστημάτων κτιρίων μέσω ψηφιακών τεχνολογιών και την ενσωμάτωση κατανεμημένων και αποκεντρωμένων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας) προς βελτιστοποίηση της συνολικής απόδοσης του συστήματος.

                        —

                        Ενσωμάτωση στοιχείων ενεργειακής απόδοσης στον τοπικό χωροταξικό σχεδιασμό και στην πολεοδομική αδειοδότηση. Περιλαμβάνει τη διευκόλυνση των ενεργειακά αποδοτικών μεταφορών, π.χ. μέσω της παροχής χώρων στάθμευσης και σημείων φόρτισης για ηλεκτρικά οχήματα, ποδήλατα, ηλεκτρονικά ποδήλατα και ποδήλατα μεταφοράς φορτίων, καθώς και μέσω της γειτνίασης με δίκτυα δημόσιων συγκοινωνιών.

                        —

                        Μείωση της πολυπλοκότητας που συνδέεται με την εφαρμογή λύσεων ενεργειακής απόδοσης μέσω της απλούστευσης της διοικητικής διαδικασίας για τους ιδιώτες.

                        —

                        Ενίσχυση της κυκλικότητας, της απόδοσης των υλικών και των τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων.

                        —

                        Πρότυπα κατασκευής, εκσυγχρονισμός και συνολική βιώσιμη ανακαίνιση του κτιριακού αποθέματος.

                        —

                        Ψηφιοποίηση κτιρίων μέσω κινήτρων και ανάπτυξη έξυπνων τεχνολογιών.

                        —

                        Ενίσχυση του κατά τόπους συντονισμού της τομεακής ενοποίησης σε τοπικό επίπεδο και της ανακαίνισης κτιρίων, με σκοπό τη βελτιστοποίηση της τοπικής ικανότητας παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της τοπικής ικανότητας απόκρισης της ζήτησης.

                        —

                        Προσδιορισμός των συμβιβασμών και ενίσχυση των συνεργειών μεταξύ του άμεσου και έμμεσου εξηλεκτρισμού όσον αφορά τη συνολική απόδοση και το κόστος του συστήματος, με σκοπό την προώθηση της βέλτιστης χρήσης ανανεώσιμης ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των αντλιών θερμότητας και της αποδοτικής συμπαραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας ανάλογα με τις τοπικές συνθήκες (διαθεσιμότητα και ανθεκτικότητα του εφοδιασμού).

                        —

                        Ενσωμάτωση του σχεδιασμού ενεργειακής απόδοσης (συμπεριλαμβανομένων των βιομηχανικών και οικιστικών κύκλων ύδατος) για χώρους πολλαπλών κτιρίων, όπως πανεπιστημιουπόλεις, νοσοκομεία, αθλητικά συγκροτήματα, ως χώρων που έχουν ωριμάσει για την ενσωμάτωση έξυπνων ενεργειακών συστημάτων.

                        —

                        Εξεύρεση συνεργειών μεταξύ των μέτρων ενεργειακής απόδοσης και της ανάπτυξης αυτοδύναμων μικρής κλίμακας έργων ανανεώσιμης ενέργειας σε κτίρια, ιδίως όταν χρησιμοποιούνται δημόσια οικονομικά κίνητρα.

                        —

                        Προώθηση μέτρων συμπεριφοράς για την αποφυγή της υπερκατανάλωσης.

               Παραδείγματα μέτρων:

                        —

                        Συμπερίληψη της ανακαίνισης κτιρίων στους πλειστηριασμούς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

                        —

                        Καινοτόμα συστήματα χρηματοδότησης για την ανακαίνιση κτιρίων, συμπεριλαμβανομένων στεγαστικών δανείων ενεργειακής απόδοσης (81).

                        —

                        Σύνδεση της χρηματοδότησης με την εφαρμογή του δείκτη ευφυούς ετοιμότητας.

                        —

                        Σύνδεση της χρηματοδότησης με εκ των προτέρων και εκ των υστέρων λογιστικούς ελέγχους ώστε να διασφαλίζεται ότι οι δράσεις που αναπτύχθηκαν είχαν σημαντικό αντίκτυπο στην ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, όπως αναφέρει ένα από τα κριτήρια του άρθρου 2α της ΟΕΑΚ, και να συνδέονται τα χρηματοδοτικά μέτρα για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης κατά την ανακαίνιση των κτιρίων με την επιδιωκόμενη ή επιτευχθείσα εξοικονόμηση ενέργειας.

                        —

                        Διευκόλυνση της πρόσβασης κτιρίων και φορέων συγκέντρωσης στην αγορά μηχανισμού ισχύος και στην αγορά επάρκειας εφοδιασμού, ιδίως για κτίρια εξοπλισμένα με μονάδες ΣΠΗΘ.

                        —

                        Διαμόρφωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας, της τιμής διανομής και άλλων χρεώσεων με στόχο την τόνωση της απόκρισης της ζήτησης και της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας στα κτίρια (μεταξύ άλλων υπό μορφή θερμότητας).

                        —

                        Σύνδεση της αδειοδότησης για τη χωροθέτηση κτιρίων με το δυναμικό ανανεώσιμης ενέργειας (προσανατολισμός για ηλιακή ενέργεια, χώρος για γεωθερμικές αντλίες και αντλίες θερμότητας, εγγύτητα τοπικών κοινοτήτων ΑΠΕ και παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της τηλεθέρμανσης από ανανεώσιμες πηγές και της τηλεθέρμανσης χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών) και με τα δίκτυα δημόσιων συγκοινωνιών.

                        —

                        Μεγιστοποίηση της μείωσης βάσει της συνολικής ενεργειακής ζήτησης που πρέπει να επιτευχθεί μέσω των ανακαινίσεων κτιρίων, π.χ. με τη βελτίωση καταρχάς της απόδοσης του κελύφους του κτιρίου πριν από την εφαρμογή άλλων μέτρων, όπως οι αντικαταστάσεις συστημάτων θέρμανσης (ή διασφάλιση ότι οι εν λόγω αντικαταστάσεις εξαρτώνται από την περαιτέρω βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης).

                        —

                        Υποχρεώσεις παροχής σημείων στάθμευσης ποδηλάτων και φόρτισης ηλεκτρονικών ποδηλάτων μέσω των οικοδομικών κανονισμών.

                        —

                        Συμπερίληψη των συσκευών (κλιματισμός, θέρμανση, ψύξη) και λύσεων ελέγχου των συνθηκών του περιβάλλοντος (παθητική θέρμανση και ψύξη μέσω του προσανατολισμού των κτιρίων, πράσινες στέγες/τοίχοι κ.λπ.) στα στοιχεία του τεχνικού σχεδιασμού. Περιλαμβάνεται επίσης η παροχή τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης με την οποία προσδιορίζονται ο αναγκαίος σχεδιασμός της μόνωσης του κελύφους του κτιρίου, το σύστημα κλιματισμού ή το ψυγείο/θερμαντικό σώμα που πρέπει να αγοραστεί με βάση τα χαρακτηριστικά των εγκαταστάσεων (γεωγραφική περιοχή, μόνωση κτιρίου, προσανατολισμός κ.λπ.).

                        —

                        Συνεκτίμηση της πράσινης και γαλάζιας υποδομής στον τοπικό χωροταξικό σχεδιασμό που παρέχει συνέργειες μεταξύ των βελτιώσεων της ενεργειακής απόδοσης σε μεμονωμένα κτίρια μέσω της εφαρμογής φυσικού αερισμού, πράσινων στεγών και τοίχων, και της μείωσης του φαινομένου της θερμικής νησίδας σε τοπικό επίπεδο.

                        —

                        Χρήση συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης για τη διασφάλιση εγγυημένων, μετρήσιμων και προβλέψιμων κερδών ενεργειακής απόδοσης (τόσο ως προς την τελική όσο και ως προς την πρωτογενή ενέργεια).

                        —

                        Θέσπιση συστημάτων διαχείρισης της ενέργειας, με σαφή περιγραφή των αρμοδιοτήτων και των μέτρων που πρέπει να λαμβάνονται.

                        —

                        Ανάπτυξη συστημάτων διαχείρισης ενέργειας υπό τη διαχείριση ψηφιακών διεπαφών προς βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης με ταυτόχρονη ενσωμάτωση κατανεμημένων ενεργειακών πόρων.

                        —

                        Χρήση τεχνολογιών ενεργητικής/παθητικής ενεργειακής απόδοσης για τη βελτιστοποίηση της συντήρησης και της λειτουργίας των κτιρίων.

                        —

                        Συνεχής παρακολούθηση, ανάλυση και υποβολή εκθέσεων σχετικά με την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων.

                        —

                        Εγκατάσταση συστήματος ανάδρασης σχετικά με την κατανάλωση ενέργειας μέσω έξυπνου μετρητή και έξυπνων συσκευών.

                  4.5.   Μεταφορές

            Οι βιώσιμες μεταφορές βρίσκονται στο επίκεντρο της «στρατηγικής για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα» που εγκρίθηκε πρόσφατα από την Επιτροπή (82). Η στρατηγική δίνει επίσης μεγάλη έμφαση στην απόδοση των μεταφορών, η οποία θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της αλλαγής καυσίμων, των οχημάτων με μηδενικές εκπομπές ρύπων, της μετατόπισης ως προς τους τρόπους μεταφορών ή της βελτίωσης του συστήματος μεταφορών. Η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας συνδέεται άμεσα με τον στόχο για κλιματική ουδετερότητα, είναι δε σημαντικό η κατανάλωση ενέργειας να εξετάζεται ρητά κατά τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των μεταφορών.
            Η ενεργειακή απόδοση αποτελεί ζωτικό στοιχείο για τη διασφάλιση της σταθεροποίησης των δικτύων που αποσκοπούν στην εξυπηρέτηση της ηλεκτροκίνησης. Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ θα πρέπει να διασφαλίζει ότι ο προσανατολισμός σε άλλα καύσιμα δεν σημαίνει ότι αγνοούνται οι πιθανές εξοικονομήσεις ενέργειας.

               Τομείς που πρέπει να εξεταστούν:

                        —

                        Διασφάλιση του σχεδιασμού και της χρήσης οχημάτων κατά τρόπο όσο το δυνατόν πιο ενεργειακά αποδοτικό, ώστε να χρησιμοποιείται ελάχιστη ενέργεια για τις διάφορες δραστηριότητες κινητικότητας και τη φόρτιση των ηλεκτρικών οχημάτων.

                        —

                        Αξιολόγηση της ενεργειακής απόδοσης των διαφόρων τρόπων μεταφοράς και των ψηφιακών τεχνολογιών σε ερευνητικές πρωτοβουλίες και σχέδια βιώσιμης αστικής κινητικότητας (ΣΒΑΚ).

                        —

                        Διασφάλιση της βελτιστοποίησης από άποψης ενέργειας και κόστους του σχεδιασμού και της λειτουργίας του εθνικού οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου κατά τον προγραμματισμό και τη διαχείριση της αστικής και υπεραστικής κινητικότητας.

                        —

                        Ενθάρρυνση της χρήσης μεταφορικών μέσων με βάση την αποδοτικότητα και τις δυνατότητες/επιλογές μείωσης των εκπομπών όσον αφορά τη μεταφορά εμπορευμάτων.

                        —

                        Διασφάλιση έξυπνης φόρτισης των ηλεκτρικών οχημάτων ώστε να μπορέσουν να ενταχθούν στη διαχείριση από την πλευρά της ζήτησης.

                        —

                        Ενθάρρυνση της πεζοπορίας και της ποδηλασίας στις αστικές περιοχές.

                        —

                        Θέσπιση τελών κυκλοφορίας που αντικατοπτρίζουν την πραγματική κατανάλωση ενέργειας των αυτοκινήτων και κατάργηση των καθεστώτων επιδοτήσεων/φορολογίας που αντιβαίνουν στην αρχή της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση.

               Παραδείγματα μέτρων:

                        —

                        Ενσωμάτωση του σχεδιασμού της ενεργειακής κατανάλωσης των μεταφορών και των μέτρων μείωσής της στα σχέδια βιώσιμης αστικής κινητικότητας και εξέταση των μέτρων αυτών κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.

                        —

                        Θέσπιση μέτρων για την υποστήριξη της ευρύτερης χρήσης των δημόσιων συγκοινωνιών, της ποδηλασίας και της πεζοπορίας.

                        —

                        Παροχή κινήτρων για την αγορά και τη χρήση οχημάτων μηδενικών εκπομπών και προώθηση προσωπικών οχημάτων χαμηλού βάρους.

                        —

                        Προώθηση των συλλογικών μεταφορών κατά τρόπο που να οδηγεί σε απομάκρυνση από τις ατομικές μεταφορές και αύξηση των ποσοστών πληρότητας των οχημάτων.

                        —

                        Συνεκτίμηση της ενεργειακής απόδοσης κατά τον σχεδιασμό κανόνων κυκλοφοριακής ασφάλειας και αντικειμένων υποδομής.

                        —

                        Συνεκτίμηση των κοινωνικών οφελών από την ενεργειακή απόδοση κατά τον σχεδιασμό των υποδομών μεταφορών (π.χ. κατά την ισοπέδωση ανωμαλιών του αναγλύφου, την κατασκευή γεφυρών και σηράγγων).

                           Πλαίσιο 3

                           Η ΑΠΕΑ στην απόφαση για τον προγραμματισμό των τοπικών μεταφορών

                        Η υποστηρικτική μελέτη παρέχει πραγματικά παραδείγματα μέτρων που πρέπει να λαμβάνονται κατά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ σε επενδυτικές αποφάσεις για τον προγραμματισμό και τη διαχείριση των τοπικών μεταφορών.
                        Η εφαρμογή της αρχής αυτής εναπόκειται κυρίως στον υπεύθυνο σχεδιασμού μεταφορών, ο οποίος είναι αρμόδιος για τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των δικτύων δημόσιων συγκοινωνιών,, των υπηρεσιών μεταφορών και των υποδομών. Η δημοτική αυτοδιοίκηση διαδραματίζει ρόλο ρυθμιστικής αρχής καθορίζοντας τους κανόνες πρόσβασης στην αγορά και ορίζοντας τη μεθοδολογία της ΑΚΟ και τον έλεγχο συμμόρφωσης. Οι φορείς χάραξης πολιτικής θα πρέπει να καθορίζουν τους στόχους και το κανονιστικό πλαίσιο για τις επενδύσεις στον σχεδιασμό και τη διαχείριση των τοπικών μεταφορών. Θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι η ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης θεωρείται μέρος της λύσης για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που σχετίζονται με τις μεταφορές και ενσωματώνεται στα σχέδια βιώσιμης κινητικότητας.

                  4.6.   Ύδατα

            Η ενέργεια και τα ύδατα συσχετίζονται στενά με την οικονομική ζωή και σε πολλά επίπεδα («σύμπλεγμα ύδατος-ενέργειας»). Τα ύδατα είναι απαραίτητα για ενεργειακούς σκοπούς, π.χ. ψύξη, θέρμανση, αποθήκευση, βιοκαύσιμα, επεξεργασία πρώτων υλών, παραγωγή υδρογόνου και ηλεκτρονικών καυσίμων ή υδροηλεκτρική ενέργεια. Παράλληλα, απαιτείται ενέργεια για σκοπούς που σχετίζονται με τα ύδατα, π.χ. απόληψη, άντληση, θέρμανση, ψύξη, καθαρισμό, επεξεργασία και αφαλάτωση (83). Μπορεί να επιτευχθεί εξοικονόμηση ενέργειας σε πολλά επίπεδα, όπως στην άντληση υδάτων, τη διανομή υδάτων, την παραγωγή ενέργειας (θέρμανση και ψύξη), την επεξεργασία υδάτων, τη χρήση ενέργειας σε βιομηχανικές διεργασίες, τη γεωργία και τα νοικοκυριά, τη διαχείριση των ομβρίων και την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων. Η εφαρμογή της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση στον τομέα των υδάτων και σε όλους τους βιομηχανικούς, κτιριακούς και γεωργικούς κύκλους ύδατος συνεπάγεται την αξιολόγηση λύσεων για τη διάσπαση του δεσμού μεταξύ της κατανάλωσης ενέργειας και της κατανάλωσης ύδατος. Οι ευρωπαϊκές μονάδες επεξεργασίας λυμάτων καταναλώνουν σήμερα περισσότερη ενέργεια από ό,τι δύο μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως και δαπανούν το μεγαλύτερο μέρος (ένα πέμπτο) των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας των δήμων. Κοστίζουν στην κοινωνία περίπου 2 δισ. ευρώ ετησίως. Αντ’ αυτού, θα μπορούσαν να παράγουν αποδοτική, ανανεώσιμη και ευέλικτη ενέργεια που να αντιστοιχεί σε έως και δώδεκα μονάδες παραγωγής ενέργειας, η οποία συμβάλλει στη χαμηλών εκπομπών άνθρακα κυκλική ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας (84).
            Οι λύσεις για τη μείωση της ενεργειακής ζήτησης στον τομέα των υδάτων και μέσω των υδάτων θα πρέπει να εφαρμόζονται σε όλα τα είδη έργων, σε όλα τα στάδια, σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, αλλά και κατά τον καθορισμό των πολυετών ή ετήσιων δημοσιονομικών πλαισίων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
            Ο αντίκτυπος της ΑΠΕΑ στη ζήτηση υδάτων σε όλους τους τομείς θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο θα μπορούσαν να ελαφρυνθούν οι προϋπολογισμοί των δήμων. Ιδίως όταν οι δήμοι είναι ιδιοκτήτες της επιχείρησης ύδρευσης, η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας των εγκαταστάσεων ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων ενδέχεται να αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο των λογαριασμών τους για ηλεκτρική ενέργεια. Με δεδομένο ότι, για παράδειγμα, η ευαισθητοποίηση, η πείρα ή οι ικανότητες μπορεί να ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό από τον ένα δήμο στον άλλο, οι περιφερειακές ή εθνικές δράσεις μέσω του άρθρου 7 της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση θα μπορούσαν να διευκολύνουν τις επενδύσεις σε μέτρα για την αποδοτική χρήση των υδάτων.
            Η ΑΠΕΑ στους βιομηχανικούς και άλλους κύκλους ύδατος περιλαμβάνει τη μέτρηση και την αξιολόγηση της κατανάλωσης υδάτων μέσω βιομηχανικών διεργασιών, όπως η θέρμανση και ψύξη και οι εκροές λυμάτων. Σε πολλές περιπτώσεις, οι επενδύσεις στις τεχνολογίες ύδατος και στην απόδοση των διεργασιών των υδάτων μπορεί να οδηγήσουν σε απόδοση των επενδύσεων σε σύντομο χρονικό διάστημα, με μειώσεις της κατανάλωσης ύδατος που οδηγούν άμεσα σε εξοικονόμηση ενέργειας και μειώσεις των εκπομπών.

               Τομείς που πρέπει να εξεταστούν:

                        —

                        Μείωση της ποσότητας ενέργειας που χρησιμοποιείται για την παραγωγή και επεξεργασία διαφορετικών ειδών ύδατος.

                        —

                        Μείωση της ζήτησης ύδατος και των απωλειών δικτύου που μεταφράζονται σε χαμηλότερες ενεργειακές απαιτήσεις για την άντληση και επεξεργασία.

                        —

                        Χρήση ερευνών για την ενεργειακή απόδοση και την απόδοση ως προς τη χρήση των υδάτινων πόρων για την επιμόρφωση της βιομηχανίας σχετικά με τις ευκαιρίες εξοικονόμησης του κύκλου ύδατος.

                        —

                        Χρήση έξυπνων τεχνολογιών και διεργασιών.

                        —

                        Εξέταση της χρήσης και της διαθεσιμότητας υδάτων σε σχέση με την τοποθεσία των εγκαταστάσεων παραγωγής υδρογόνου και ηλεκτρονικών καυσίμων, καθώς και του αντικτύπου τους στο τοπικό σύστημα ύδρευσης.

                        —

                        Μετατροπή των μονάδων επεξεργασίας λυμάτων σε αποδοτικούς παραγωγούς ανανεώσιμης ενέργειας.

                        —

                        Στους τομείς που παρατίθενται ανωτέρω, θα μπορούσαν να εξεταστούν οι ακόλουθες λύσεις:

                                    —

                                    Υψηλής ενεργειακής απόδοσης παραγωγή πόσιμου νερού σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού (διανομή, χρήση και επεξεργασία λυμάτων).

                                    —

                                    Εκτίμηση του δυναμικού για την κατασκευή του συστήματος δύο επιπέδων που είναι απαραίτητο για τη χωριστή επεξεργασία των όμβριων υδάτων και των λυμάτων των αποχετεύσεων (κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αποτρέψει την ανάγκη πρόσθετων δυνατοτήτων επεξεργασίας υδάτων, οι οποίες ενδεχομένως να οδηγήσουν σε αυξημένη κατανάλωση ενέργειας).

                                    —

                                    Εξοικονόμηση και ανακύκλωση υδάτων σε κτίρια προς μείωση των ενεργειακών αναγκών άντλησης και θέρμανσης υδάτων με τη χρήση του δείκτη 3.1 του πλαισίου «Level(s)» (85).

                                    —

                                    Αντικατάσταση των μονάδων παραγωγής θερμότητας από μη ανανεώσιμες πηγές στην παραγωγή ζεστού νερού, π.χ. παραγωγή ζεστού νερού από ηλιακούς συλλέκτες.

                                    —

                                    Εγκατάσταση αποδοτικότερων αντλιών.

                                    —

                                    Υποδομές υδροσωληνώσεων προσαρμοσμένες στην τρέχουσα χρήση.

                                    —

                                    Συστήματα μετάδοσης μεταβλητής ταχύτητας.

                                    —

                                    Καλύτερος έλεγχος διεργασιών και αποδοτικότεροι συμπιεστές και αντλίες προσανατολισμένες στη ζήτηση.

               Παραδείγματα μέτρων:

                        —

                        Εξέταση της υποδομής πόσιμου νερού και λυμάτων για τον μετριασμό των φορτίων αιχμής στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, για παράδειγμα με την άντληση πόσιμου νερού όταν η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας είναι χαμηλή.

                        —

                        Χρήση βιοαερίου που παράγεται επιτόπου στην επεξεργασία λυμάτων για την παραγωγή βιομεθανίου για τις τοπικές χρήσεις. Το βιομεθάνιο αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας, τροφοδοτώντας με ηλεκτρική ενέργεια και θερμότητα ιδίας παραγωγής τα παρακείμενα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και τηλεθέρμανσης, εφόσον διατίθενται.

                        —

                        Χρήση τεχνικών ελέγχου διεργασιών σε όλα τα συστήματα υδάτων προς μείωση του όγκου ψύξης υδάτων για την παραγωγή ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των τομέων αυξανόμενης ζήτησης ενέργειας, όπως τα κέντρα δεδομένων.

                        —

                        Εφαρμογή πρακτικών πράσινης υποδομής, όπως πράσινες στέγες, οι οποίες μπορούν να διατηρούν μεγάλη ποσότητα ομβρίων και, κατά συνέπεια, να μειώνουν τον όγκο των εκροών ομβρίων υδάτων που εισέρχονται στο αποχετευτικό σύστημα.

                        —

                        Προώθηση/κίνητρα για τη συγκράτηση ομβρίων υδάτων και χρήση για νοικοκυριά (για πλυντήρια ρούχων, τουαλέτες και άρδευση) με σκοπό τη μείωση της χρήσης ενέργειας για πόσιμο νερό.

                  Το έργο ENERWATER παρέχει μια τυποποιημένη μέθοδο και ένα επιγραμμικό εργαλείο για την αξιολόγηση και τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των μονάδων επεξεργασίας λυμάτων. Η έκθεση μεθοδολογίας παρουσιάζει λεπτομερώς τα στάδια προς καθοδήγηση των εμπειρογνωμόνων σε θέματα υδάτων και των ελεγκτών σχετικά με τον τρόπο αξιολόγησης της ενεργειακής απόδοσης μιας μονάδας επεξεργασίας λυμάτων (86).
            Το έργο POWERSTEP (87) παρέχει μια ενδιαφέρουσα ιδέα για τη μετατροπή των υφιστάμενων δημοτικών μονάδων επεξεργασίας λυμάτων από καθαρούς καταναλωτές ενέργειας σε μια ενεργειακά ουδέτερη, ή ακόμη και θετική, υπηρεσία, που μπορεί να αποτελέσει πηγή ευελιξίας στο ενεργειακό σύστημα, να ενδυναμώσει πόλεις και περιφέρειες και να διευκολύνει την απανθρακοποίηση στους τομείς της ψύξης-θέρμανσης και των μεταφορών.
            4.7.   Τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών (ΤΠΕ)

            Αν και η ψηφιοποίηση θεωρείται συνήθως μέσο για τη διαχείριση και τη μείωση της ενεργειακής ζήτησης, η ταχεία ανάπτυξη του εξοπλισμού και των υπηρεσιών ΤΠΕ έχει ως αποτέλεσμα την υψηλότερη κατανάλωση ενέργειας του ίδιου του τομέα. Ειδικότερα η κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας (88). Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ αφορά στην περίπτωση αυτή την επιλογή και εφαρμογή ενός χαρτοφυλακίου πόρων που μπορεί να παρέχει την ολοένα και πιο κρίσιμη ενεργειακή υπηρεσία της μεταφοράς δεδομένων με το χαμηλότερο δυνατό κόστος από κοινωνική σκοπιά. Επιπλέον, ο σχεδιασμός και η τοποθεσία της υποδομής ΤΠΕ θα πρέπει να υπόκεινται σε αξιολόγηση σχετικά με την κατανάλωση ενέργειας.
            Ομοίως, η ανάπτυξη δικτύων 5G αναμένεται να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της χωρητικότητας των ασύρματων επικοινωνιών και να καταστήσει δυνατές τεχνολογίες όπως η συνδεδεμένη και αυτόνομη κινητικότητα. Μολονότι το 5G είναι πιο πράσινη τεχνολογία από τα υφιστάμενα συστήματα 4G, πολλά εξαρτώνται από τον ακριβή σχεδιασμό και την ανάπτυξη του δικτύου (89). Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ στην προκειμένη περίπτωση αφορά μια προσέγγιση που εξετάζει ολόκληρο το σύστημα και αντιμετωπίζει ταυτόχρονα την αρχιτεκτονική του δικτύου, την ενεργειακή απόδοση του εξοπλισμού και του λογισμικού και τη λειτουργία του δικτύου.

               Τομείς που πρέπει να εξεταστούν:

                        —

                        Προώθηση της διάδοσης ενεργειακά αποδοτικών εγκαταστάσεων κέντρων δεδομένων, της επαναχρησιμοποίησης της απορριπτόμενης θερμότητας και της υιοθέτησης ιδίας χρήσης συστημάτων παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.

                        —

                        Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του δικτύου 5G κατά τη διάρκεια του σχεδιασμού, της κατασκευής και της αξιοποίησής του και βελτίωσή του με βάση τις διαθέσιμες τεχνολογίες.

                        —

                        Αξιολόγηση του παγκόσμιου αντικτύπου ενεργειακής απόδοσης των νέων τεχνολογιών που απαιτούν υψηλούς όγκους διαβίβασης και επεξεργασίας δεδομένων.

               Παραδείγματα μέτρων:

                        —

                        Ενθάρρυνση της εγκατάστασης κέντρων δεδομένων κοντά σε δίκτυα θερμότητας.

                        —

                        Καθορισμός προτύπων και απαιτήσεων επιδόσεων ενεργειακής απόδοσης του συστήματος ΤΠΕ.

                        —

                        Προώθηση της χρήσης μη συνδεδεμένης με τον μετρητή αποθήκευσης σε συσσωρευτές για την απόκριση της ζήτησης σε τόπους μακροδικτύων 5G, επιτρέποντας τη φόρτιση όταν η ζήτηση για υπηρεσίες σύνδεσης στο διαδίκτυο είναι χαμηλή και εκφορτίσεις όταν είναι υψηλή.

                        —

                        Ενεργοποίηση πιο προηγμένων και ενεργειακά αποδοτικών καταστάσεων «νάρκης» (Sleep Mode).

                        —

                        Προώθηση των λύσεων με τη μικρότερη δυνατή επίδραση στο σύστημα μεταξύ των λειτουργιών συνδεδεμένης και αυτοματοποιημένης κινητικότητας εντός και εκτός του οχήματος ή μεταξύ λύσεων μετάδοσης βίντεο πολύ υψηλής ανάλυσης.

                        —

                        Παροχή πληροφοριών στους καταναλωτές σχετικά με τις διακυμάνσεις της ενεργειακής κατανάλωσης των επιλογών συνεχούς ροής, ή ακόμη και μεταξύ διαφορετικών τεχνολογιών.

                  4.8.   Χρηματοοικονομικός τομέας

            Η βιώσιμη χρηματοδότηση κερδίζει έδαφος, με πολλά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να αναμένουν την κατευθυντήρια ταξινόμηση των βιώσιμων επενδύσεων που οριστικοποιεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο της ανανεωμένης στρατηγικής για τη βιώσιμη χρηματοδότηση που εγκρίθηκε πρόσφατα από την Επιτροπή (90).
            Ωστόσο, παρά τα στοιχεία για αυξημένο ενδιαφέρον και δραστηριότητα όσον αφορά τη χρηματοδότηση της ενεργειακής απόδοσης, η ενεργειακή απόδοση σπανίως αποτελεί συγκεκριμένη προτεραιότητα για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, δεδομένου ότι συχνά συνιστά στοιχείο εντός του ευρύτερου πεδίου εφαρμογής της βιώσιμης χρηματοδότησης. Επιπλέον, πολλές συναλλαγές και έργα με δυναμικό εξοικονόμησης ενέργειας παραβλέπονται, καθώς συχνά δεν υπάρχει οριζόντια δέσμη εγγυήσεων στα πλαίσια της δέουσας επιμέλειας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για να μην συμβαίνει αυτό. Συνεπώς, είναι αναγκαίο να αυξηθεί η προβολή και η προτεραιότητα της ενεργειακής απόδοσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα μέσω της εφαρμογής της ΑΠΕΑ από τις τράπεζες, τους διαχειριστές στοιχείων ενεργητικού και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
            Η δέουσα επιμέλεια ως προς τις συναλλαγές των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για επενδύσεις στη βιομηχανία ή σε κτίρια ενδέχεται επί του παρόντος να μην αξιοποιεί πλήρως το δυναμικό για βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης. Όταν δεν αξιοποιούνται ευκαιρίες ενεργειακής απόδοσης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας κατασκευής, ανάπτυξης αστικών ή βιομηχανικών περιοχών, ανακαίνισης ή βιομηχανικού εκσυγχρονισμού, η δυνητική εξοικονόμηση ενέργειας μπορεί να παραμείνει εγκλωβισμένη για χρόνια, καθώς ενδέχεται να μην υπάρξει νέα ευκαιρία για ανακαινίσεις υψηλής διαταραχής ή διακοπή λειτουργίας της βιομηχανικής δραστηριότητας για μια δεκαετία ή και περισσότερο.
            Η ΑΠΕΑ, εάν εφαρμοστεί σωστά, μπορεί να διασφαλίσει τον εντοπισμό όλων των ευκαιριών εξοικονόμησης ενέργειας και, ως εκ τούτου, την επιτάχυνση του περιβαλλοντικού προσανατολισμού των χαρτοφυλακίων στοιχείων ενεργητικού. Απλά και τυποποιημένα κριτήρια δέουσας επιμέλειας —ορισμένα από τα οποία έχουν αναπτυχθεί ήδη— μπορούν να εφαρμοστούν στη χρηματοδότηση έργων σε διάφορους τομείς. Κατά την αξιολόγηση της τραπεζικής ελκυστικότητας των επενδύσεων καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής των στοιχείων ενεργητικού, πρέπει να λαμβάνεται δεόντως υπόψη η τιμολόγηση του άνθρακα.
            Η αυξημένη εστίαση στην ΑΠΕΑ μπορεί να αυξήσει τη δανειοδότηση, να μειώσει τους κινδύνους αθέτησης πληρωμών και μη αξιοποιήσιμων στοιχείων ενεργητικού, να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και να διασφαλίσει τη συμμόρφωση με αυστηρότερους δημοσιονομικούς κανονισμούς γύρω από τη βιωσιμότητα. Η στοχοθετημένη τεχνική βοήθεια προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μπορεί να επηρεάσει θετικά τις διαδικασίες δέουσας επιμέλειας, ιδίως με την προώθηση της χρήσης μοντέλων κόστους πλήρους κύκλου ζωής κατά την αξιολόγηση των έργων.
            Η υιοθέτηση οικονομικά αποδοτικών επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης σε ολόκληρη την οικονομία θα μπορούσε να βελτιωθεί με την εφαρμογή της ΑΠΕΑ από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα σε διάφορες διαδικασίες, όπως για παράδειγμα:

                        —

                           Επενδύσεις αμιγώς στην ενεργειακή απόδοση (εκείνες στις οποίες πολλαπλά οφέλη από την επένδυση αποφέρουν κέρδη επί του επενδεδυμένου κεφαλαίου με δεδομένο ρυθμό απόδοσης). Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ επισημαίνει την ανάγκη εντοπισμού, ποσοτικοποίησης και υποβολής εκθέσεων σχετικά με τα οφέλη για τον τελικό ιδιοκτήτη.

                        —

                           Σημαντικές αναβαθμίσεις και ανακαινίσεις (όπου το κεφάλαιο επενδύεται κυρίως για βελτίωση και εκσυγχρονισμό, με την ενέργεια να αποτελεί απλώς συστατικό στοιχείο). Η ΑΠΕΑ στο πλαίσιο της διαδικασίας δέουσας επιμέλειας διασφαλίζει τη βελτιστοποίηση της δέουσας συνεκτίμησης των επιπτώσεων του σχεδιασμού και της αναβάθμισης του στοιχείου ενεργητικού στην ενεργειακή ζήτηση με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνολογίες και μεθόδους κατά το οικονομικό κλείσιμο.

                        —

                           Χρηματοδότηση της ανάπτυξης και της κατασκευής κάθε κτιρίου, βιομηχανικής μονάδας, σταθμού μετρό ή μονάδας παραγωγής ενέργειας. Η ΑΠΕΑ παρέχει προειδοποιητικές ενδείξεις στο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα όσο το δυνατόν νωρίτερα στη διαδικασία ανάπτυξης και σχεδιασμού. Η δέουσα επιμέλεια περιλαμβάνει πλήρη ανάλυση κύκλου ζωής του ενεργειακού αποτυπώματος της επένδυσης καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής της.

                        —

                        Στον τομέα των παραγωγικών διαδικασιών, η ανάλυση των επενδύσεων θα πρέπει κανονικά να περιλαμβάνει αξιολόγηση των διαφόρων εναλλακτικών λύσεων. Όταν μια αποτελεσματική εναλλακτική λύση μπορεί να μειώσει τις ενεργειακές ανάγκες, η ΑΠΕΑ θα πρέπει να προωθεί την εξέτασή της πριν από την εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων, ιδίως όσον αφορά τα στοιχεία ενεργητικού σε αναξιοποίητη ζώνη. Η δέουσα επιμέλεια περιλαμβάνει πλήρη ανάλυση κύκλου ζωής του ενεργειακού αποτυπώματος της επένδυσης καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής της.

                        —

                           Διαρθρωτικές επενδύσεις ή επενδύσεις σε επίπεδο συστήματος όπως δίκτυα, σιδηροδρομικά συστήματα ή συστήματα λεωφορείων, μετρό, υποδομές ηλεκτρικών οχημάτων, εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας ή νέες λιμενικές υποδομές. Μπορεί να εγκλωβίζουν παραδοσιακά ενεργειακά μοντέλα (ή να αποτρέπουν την ανάπτυξη νέων). Βάσει της ΑΠΕΑ οι χρηματοδότες οφείλουν να εγείρουν ζητήματα στους υπεύθυνους σχεδιασμού ώστε να διασφαλίζεται η δέουσα συνεκτίμηση του αντικτύπου της νέας δομής στη ζήτηση ενέργειας και να απαιτείται ανάλυση σεναρίων υπό το πρίσμα των μακροαπαιτήσεων για μειώσεις ενέργειας και εκπομπών καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του στοιχείου ενεργητικού σύμφωνα με τις συμφωνίες του Παρισιού, ώστε να παρέχονται διαβεβαιώσεις στους επενδυτές ότι η νέα υποδομή δεν θα καταστεί μη αξιοποιήσιμη σε έναν κόσμο καθαρών μηδενικών εκπομπών.

                  Η ΑΠΕΑ θα απαιτεί καθεστώς συμμόρφωσης ώστε να επαληθεύεται ότι τα στοιχεία ενεργητικού συμμορφώνονται με τη νομοθεσία της ΕΕ για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, καθώς και με τις υποχρεώσεις ενεργειακής απόδοσης. Οι εν λόγω απαιτήσεις θα εξελιχθούν και θα καταστούν αυστηρότερες με την πάροδο του χρόνου, ώστε τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να περιλαμβάνουν ενεργειακούς ελέγχους για την αποτίμηση των ζητημάτων ενεργειακής απόδοσης κατά τη διάρκεια της ωφέλιμης ζωής του στοιχείου ενεργητικού. Εάν υπάρχουν βελτιώσεις στην ενεργειακή απόδοση πέραν του ελάχιστου νόμιμου ορίου, οι διαδικασίες οικονομικής επιμέλειας πρέπει να καταστήσουν τις εν λόγω διαδικασίες ορατές και υπόλογες.
            Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα πρέπει να αυξήσουν την τεχνική ικανότητά τους να αναπτύσσουν ειδικά πράσινα χρηματοπιστωτικά μέσα (πράσινα στεγαστικά ή καταναλωτικά δάνεια), έτσι ώστε να μπορούν να προσφέρουν βελτιστοποιημένες λύσεις για την αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού ενεργειακής απόδοσης που προσδιορίζεται στους φακέλους υποβολής.
            Τέλος, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα επενδυτικά τους χαρτοφυλάκια συμμορφώνονται με την πάροδο του χρόνου με τα πρότυπα ενεργειακής απόδοσης. Εάν δεν αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες ενεργειακής απόδοσης, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι πελάτες τους εκτίθενται σε σημαντικούς κινδύνους τα εν λόγω στοιχεία ενεργητικού να καταστούν μη αξιοποιήσιμα ως ασυμβίβαστα με τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια και το ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα. Ο καθορισμός δεικτών για τη σύγκριση των στόχων έργων με ελάχιστες απαιτήσεις (που απορρέουν π.χ. από την ΟΕΑΚ ή τους κανονισμούς οικολογικού σχεδιασμού) βοηθά στον προσδιορισμό έργων που συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις της ΑΠΕΑ. Η Επιτροπή θα προωθήσει τη χρήση πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης και θα διευκολύνει τη χρήση εργαλείων συλλογής δεδομένων για τις συμβάσεις ενεργειακής απόδοσης.
            Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ θα ευθυγραμμίσει τα συμφέροντα και θα διασφαλίσει την αξιόπιστη συλλογή και υποβολή στοιχείων και θα αναπτύξει την τυποποιημένη γνωστοποίηση και παρακολούθηση των οικονομικών δεικτών που σχετίζονται με την ενέργεια. Απαιτείται δέουσα συνεκτίμηση των τεκμαρτών προεξοφλητικών επιτοκίων, τα οποία ενδέχεται να επηρεάζουν την απόδοση και τα αναμενόμενα περιθώρια που προβλέπουν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τα χρηματοδοτούμενα στοιχεία ενεργητικού τους. Οι ψηφιακές λύσεις συμβάλλουν στη βελτίωση της συλλογής δεδομένων και της παρακολούθησης των έργων. Θα βοηθήσουν επίσης στην καλύτερη αξιολόγηση των έργων και, τελικά, θα διευκολύνουν την έγκριση πιστώσεων για τους πελάτες.

               Τομείς που πρέπει να εξεταστούν:

                        —

                        Προσαρμογή και ενσωμάτωση της ΑΠΕΑ στις διάφορες διαδικασίες χρηματοδότησης ώστε να διασφαλιστεί ότι δίδεται η δέουσα προτεραιότητα σε όλα τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης.

                        —

                        Διασφάλιση τεχνικής ικανότητας για τους φορείς ανάπτυξης έργων, τις τράπεζες και τους ιδιοκτήτες στοιχείων ενεργητικού, ώστε να μπορούν να εντοπίζουν όλες τις δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας και να υπερβαίνουν τους κανονισμούς ή τα συνήθη σχέδια.

                        —

                        Ευθυγράμμιση των συμφερόντων των ιδιοκτητών των έργων όσον αφορά τον εντοπισμό βελτιώσεων της ενεργειακής απόδοσης μέσω τεχνικών και συνδεόμενων με την ενέργεια προειδοποιητικών ενδείξεων στο πλαίσιο της δέουσας επιμέλειας.

                        —

                        Χρήση της ΑΠΕΑ για την επισήμανση του κινδύνου μη αξιοποιήσιμων στοιχείων ενεργητικού σε εγκαταστάσεις, μονάδες και δίκτυα που υφίστανται σημαντικές αναβαθμίσεις.

                        —

                        Ανάπτυξη νέων χρηματοπιστωτικών προϊόντων για τον οικοδομικό τομέα, τα οποία ενσωματώνουν ήδη την ΑΠΕΑ και καλύπτουν τις βέλτιστες επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης.

                        —

                        Προώθηση περαιτέρω ενσωμάτωσης των τιμών της ενέργειας και του άνθρακα στην αξιολόγηση κινδύνου των στοιχείων ενεργητικού, ιδίως για τα έργα που αφορούν στοιχεία ενεργητικού σε αναξιοποίητες ζώνες.

                        —

                        Συνεξέταση των κριτηρίων ταξινόμησης της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση, ώστε να βοηθηθούν οι φορείς ανάπτυξης και οι ιδιοκτήτες έργων, καθώς και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, στον προσδιορισμό έργων τα οποία συμβάλλουν ουσιαστικά στην επίτευξη των κλιματικών και άλλων περιβαλλοντικών στόχων.

                        —

                        Διαφάνεια σχετικά με τα προεξοφλητικά επιτόκια των οφελών της ενεργειακής απόδοσης που εφαρμόζονται και τεκμαίρονται κατά τον καθορισμό των τεχνικών προδιαγραφών για τις αναβαθμίσεις και τη νέα κατασκευή.

               Παραδείγματα μέτρων:

                        —

                        Εφαρμογή πλήρους ανάλυσης κύκλου ζωής του ενεργειακού αποτυπώματος και του αποτυπώματος άνθρακα της επένδυσης καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής της.

                        —

                        Ανάπτυξη εργαλείων εφαρμογής της ΑΠΕΑ (91) που θα βοηθούν τους φορείς ανάπτυξης και τους ιδιοκτήτες έργων να αξιολογούν πλήρως τις ενδεχόμενες δυνατότητες βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης.

                        —

                        Αξιολόγηση και σχεδιασμός των πράσινων συνιστωσών των παραδοσιακών στεγαστικών δανείων με αξιολόγηση της ενεργειακής απόδοσης σε διαδικασίες δέουσας επιμέλειας.

                        —

                        Προώθηση της χρήσης δεδομένων έξυπνων μετρητών στη διαδικασία χρηματοδότησης παραγωγικών στοιχείων ενεργητικού, δικτύων και περιουσιακών στοιχείων ακινήτων.

                  5.   ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΑ

            Η παρούσα καθοδήγηση αποτελεί το πρώτο βήμα για την προώθηση και υλοποίηση της ΑΠΕΑ.
            Το δυνητικό πεδίο εφαρμογής της αρχής είναι πολύ ευρύ και ενδέχεται να χρειαστούν λεπτομερέστερα εγχειρίδια ή οδηγίες που θα βοηθήσουν τους αρμόδιους φορείς να εφαρμόζουν την αρχή με πιο απλό, ακριβή και ειδικό ανά τομέα τρόπο. Επίσης, η προτεινόμενη μεθοδολογία για την αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών εξακολουθεί να μην είναι πλήρης και απαιτεί περαιτέρω ανάπτυξη.
            Οι κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να οδηγήσουν σε συζητήσεις παρακολούθησης και άλλες προσπάθειες παροχής βοήθειας για την εφαρμογή της αρχής σε διάφορους τομείς της οικονομίας. Τα κράτη μέλη και άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς είναι ευπρόσδεκτοι να μοιραστούν τις εμπειρίες τους από την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών που θα οδηγήσουν στην περαιτέρω ανάπτυξή τους. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό η ΑΠΕΑ να εφαρμοστεί σε τομείς πέραν του τομέα της ενέργειας, όπως οι ΤΠΕ, οι μεταφορές, η γεωργία και τα ύδατα, όπου, αφενός, τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης δεν βρίσκονται στο επίκεντρο των πολιτικών προβληματισμών, αφετέρου, όμως, απαιτείται εξοικονόμηση ενέργειας για την επίτευξη των στόχων μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Επιπλέον, μετά την πρόταση κανονισμού ΔΕΔ-Ε, θα χρειαστούν περισσότερες προσπάθειες για να διασφαλιστεί η εφαρμογή της αρχής όπως προβλέπεται στη νομική πρόταση, ενδεχομένως με την ανάπτυξη ειδικών κριτηρίων ΑΠΕΑ για τον σχεδιασμό των υποδομών.
            H Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη τις δυνατότητες που υπάρχουν για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ στον χρηματοπιστωτικό τομέα, συγκρότησε ομάδα εργασίας στο πλαίσιο της ομάδας ενεργειακής απόδοσης των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (EEFIG), με σημαντική εκπροσώπηση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και με στόχο την ανάλυση των τρεχουσών πρακτικών στον χρηματοπιστωτικό τομέα, του τρόπου με τον οποίο τα διάφορα είδη χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων λαμβάνουν υπόψη τα κριτήρια αειφορίας στις καθημερινές τους δραστηριότητες, καθώς και της σημασίας που αποδίδουν στην ενεργειακή απόδοση. Η ομάδα εργασίας θα επικεντρωθεί στην τρέχουσα και τη δυνητική χρήση της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση στον χρηματοπιστωτικό τομέα στο πλαίσιο της βιώσιμης χρηματοδότησης. Έως το 2023 η ομάδα εργασίας θα διατυπώσει συστάσεις με στόχο την προώθηση της χρήσης της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση στον χρηματοπιστωτικό τομέα, για τη χρηματοδότηση και τις επενδυτικές αποφάσεις.
            Οι παρούσες οδηγίες θα επανεξεταστούν μετά τη συλλογή νέων δεδομένων και πείρας από την εφαρμογή τους, και το αργότερο πέντε έτη μετά τη δημοσίευσή τους.

               (1)  Ecorys, Fraunhofer ISI, Ινστιτούτο Wuppertal (2021), Analysis to support the implementation of the Energy Efficiency First principle in decision-making (Ανάλυση για τη στήριξη της εφαρμογής της αρχής «Προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση» κατά τη λήψη αποφάσεων).

               (2)  https://enefirst.eu/

               (3)  https://www.seenergies.eu/

               (4)  Στο πλαίσιο του έργου ENEFITRST παρουσιάστηκε επισκόπηση των διαφόρων προσεγγίσεων του ορισμού της ΑΠΕΑ που μπορεί να βοηθήσει να γίνει καλύτερα αντιληπτή η αρχή. https://enefirst.eu/wp-content/uploads/D2-1-defining-and-contextualizing-the-E1st-principle-FINAL-CLEAN.pdf.

               (5)  Πρβλ. Marina Economidou and Tiago Serrenho (2019), Assessment of progress made by Member States in relation to Article 19(1) of the Directive 2012/27/EU - Actions taken to remove barrier of split incentives and boost green procurement (Αξιολόγηση της προόδου που έχουν σημειώσει τα κράτη μέλη σε σχέση με το άρθρο 19 παράγραφος 1 της οδηγίας 2012/27/ΕΕ — Ενέργειες που έχουν αναληφθεί για την άρση του φραγμού του διχασμού των κινήτρων και την προώθηση των πράσινων συμβάσεων), έκθεση επιστημονικών στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

               (6)  COM(2021) 558 final.

               (7)  Οδηγία (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (ΕΕ L 158 της 14.6.2019, σ. 125).

               (8)  ΕΕ L 127 της 16.5.2019, σ. 34.

               (9)  COM(2020) 824 final.

               (10)  Κανονισμός (ΕΕ) 2020/852 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2020, σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου για τη διευκόλυνση των βιώσιμων επενδύσεων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/2088 (ΕΕ L 198 της 22.6.2020, σ. 13).

               (11)  Πρβλ. Sophie Shnapp, Daniele Paci, Paolo Bertoldi (2020), Untapping multiple benefits:
               hidden values in environmental and building policies (Αξιοποίηση πολλαπλών οφελών: κρυφές αξίες στις περιβαλλοντικές και κτιριακές πολιτικές). Τεχνική έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

               (12)  https://enefirst.eu/wp-content/uploads/D2-1-defining-and-contextualizing-the-E1st-principle-FINAL-CLEAN.pdf.

               (13)  Πρβλ. Έγγραφο αναφοράς για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές για την ενεργειακή απόδοση, 2009,

               (14)  Ecorys, Fraunhofer ISI, Ινστιτούτο Wuppertal (2021), Analysis to support… ό.π.

               (15)  «Αναθέτουσες αρχές» είναι το κράτος, οι περιφερειακές ή οι τοπικές αρχές, οι οργανισμοί δημοσίου δικαίου ή οι ενώσεις μίας ή περισσότερων από αυτές τις αρχές ή ενός ή περισσότερων από αυτούς τους οργανισμούς δημοσίου δικαίου. Οι «αναθέτοντες φορείς» μπορεί να είναι αναθέτουσες αρχές, δημόσιες επιχειρήσεις ή να μην εμπίπτουν σε κανέναν από τους ορισμούς. Νομικά δεσμευτικοί ορισμοί παρατίθενται στα άρθρα 6 και 7 της οδηγίας 2014/23/ΕΕ, στο άρθρο 2 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ, στα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 2014/25/ΕΕ.

               (16)  Senta Schmatzberger, Janne Rieke Boll (2020), Report on barriers to implementing EE1st in the EU-28 (Έκθεση σχετικά με τους φραγμούς στην εφαρμογή της ΑΠΕΑ στην ΕΕ-28).

               (17)  Πρβλ. Stephanede la Rue du Can et al. (2014), Design of incentive programs for accelerating penetration of energy-efficient appliances (Σχεδιασμός προγραμμάτων παροχής κινήτρων για την επιτάχυνση της διείσδυσης των ενεργειακά αποδοτικών συσκευών).

               (18)  Πρβλ. Paolo Bertoldi et al. (2020), How to finance energy renovation of residential buildings:
               Review of current and emerging financing instruments in the EU (Τρόποι χρηματοδότησης της ενεργειακής ανακαίνισης οικιστικών κτιρίων: επισκόπηση υφιστάμενων και νεοεμφανιζόμενων χρηματοδοτικών μέσων στην ΕΕ).

               (19)  Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 60 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2021, για τον καθορισμό κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ταμείο Συνοχής, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας, και δημοσιονομικών κανόνων για τα εν λόγω Ταμεία και για το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το Μέσο για τη Χρηματοδοτική Στήριξη της Διαχείρισης των Συνόρων και την Πολιτική των Θεωρήσεων, ΕΕ L 231 της 30.06.2021, σ. 159-706.

               (20)  Κανονισμός (ΕΕ) 2021/240 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Φεβρουαρίου 2021, για τη θέσπιση Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης (ΕΕ L 57 της 18.2.2021, σ. 1).

               (21)  Έχει δημοσιευθεί για δημόσια διαβούλευση σχέδιο αναθεωρημένων κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της ενέργειας και του περιβάλλοντος (ΚΓΕΚΕΠ): https://ec.europa.eu/competition-policy/public-consultations/2021-ceeag_en

               (22)  Πρβλ. Nives Della Valle and Paolo Bertoldi. Mobilizing citizens to invest in energy efficiency (Κινητοποίηση των πολιτών για την πραγματοποίηση επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση), έκθεση επιστημονικών στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής του Κοινού Κέντρου Ερευνών, προς δημοσίευση.

               (23)  Silvia Rivas et al. (2016), Effective information measures to promote energy use reduction in EU Member States (Αποτελεσματικά μέτρα πληροφόρησης για την προώθηση της μείωσης της χρήσης ενέργειας στα κράτη μέλη της ΕΕ)
               , έκθεση επιστημονικών στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

               (24)  https://europa.eu/new-european-bauhaus/index_el

               (25)  Sergi Moles-Grueso et al. (2021), Energy Performance Contracting in the Public Sector of the EU (Συμβάσεις ενεργειακής απόδοσης στον δημόσιο τομέα της ΕΕ)
               , έκθεση επιστημονικών στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

               (26)  https://eplca.jrc.ec.europa.eu/

               (27)  Πρβλ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), Promoting healthy and highly energy performing buildings in the European Union (Προώθηση υγιεινών και υψηλής ενεργειακής απόδοσης κτιρίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση)
               , Επιστημονικό Κέντρο του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

               (28)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 347/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2013, σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές (ΕΕ L 115 της 25.4.2013, σ. 39).

               (29)  Πρβλ. Sophie Shnapp, Daniele Paci, Paolo Bertoldi (2020), Untapping multiple benefits… ό.π.

               (30)  https://www.odyssee-mure.eu/data-tools/multiple-benefits-energy-efficiency.html

               (31)  https://www.eceee.org/library/conference_proceedings/eceee_Summer_Studies/2015/1-foundations-of-future-energy-policy/capturing-the-8220multiple-benefits8221-of-energy-efficiency-in-practice-the-uk-example/2015/1-424-15_Payne_pre.pdf/

               (32)  Πρβλ. Eva Alexandri et al. (2016), The Macroeconomic and Other Benefits of Energy Efficiency (Τα μακροοικονομικά και άλλα οφέλη της ενεργειακής απόδοσης).

               (33)  https://ec.europa.eu/info/files/better-regulation-toolbox-21_en

               (34)  Πρβλ. E3G (2016), More Security, Lower Cost A Smarter Approach To Gas Infrastructure In Europe (Περισσότερη ασφάλεια, χαμηλότερο κόστος: μια εξυπνότερη προσέγγιση για την υποδομή φυσικού αερίου στην Ευρώπη)
               ,

               (35)  https://combi-project.eu/

               (36)  https://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/documents/the_macro- level_and_sectoral_impacts_of_energy_efficiency_policies.pdf

               (37)  https://cordis.europa.eu/project/id/101000132

               (38)  https://op.europa.eu/el/publication-detail/-/publication/9781f65f-8448-11ea-bf12-01aa75ed71a1

               (39)  Για παράδειγμα, όσον αφορά τη θέρμανση και το μαγείρεμα σε εσωτερικούς χώρους, οι ηλεκτρικές συσκευές υψηλής απόδοσης που αντικαθιστούν το αέριο ή την καύση ξύλου έχουν ως αποτέλεσμα μεγάλη μείωση των ρύπων σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους.

               (40)  Hector Pollitt, Eva Alexandri et al. (2017), The macro-level and sectoral impacts of Energy Efficiency policies (Οι μακροοικονομικές και τομεακές επιπτώσεις των πολιτικών για την ενεργειακή απόδοση).

               (41)  ΠΟΥ (2011), Health in the green economy: health co-benefits of climate change mitigation – housing sector (Υγεία στην πράσινη οικονομία: παράλληλα οφέλη για την υγεία από τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής – τομέας στέγασης) https://www.who.int/publications/i/item/9789241501712.

               (42)  Πρβλ. Hector Pollitt, Eva Alexandri et al. (2017), ό.π., σελίδες 32-33.

               (43)  Nora Mzavanadze (2018), Final report:
               quantifying energy poverty related health impacts of energy efficiency (Τελική έκθεση: ποσοτικοποίηση των συνδεόμενων με την ενεργειακή φτώχεια επιπτώσεων της ενεργειακής απόδοσης στην υγεία), σελίδες 17-24.

               (44)  https://gains.iiasa.ac.at/models/index.html

               (45)  Για παραδείγματα σχετικά με τον τρόπο αποτίμησης της μείωσης του θορύβου, βλέπε: Ståle Navrud (2002), The State-Of-The-Art on Economic Valuation of Noise (Οι τελευταίες εξελίξεις στην οικονομική αποτίμηση του θορύβου).

               (46)  BPIE (2018), Building 4 People – Quantifying the benefits of energy renovation investments in schools, offices and hospitals (Building 4 People – Ποσοτικοποίηση των οφελών των επενδύσεων ενεργειακής ανακαίνισης σε σχολεία, γραφεία και νοσοκομεία).

               (47)  Πρβλ. Hector Pollitt, Eva Alexandri et al. (2017), ό.π.

               (48)  ΕΕ L 181 της 12.7.2012, σ. 30.

               (49)  Με χρήση της μεθοδολογίας του ΕΟΠ και τις απογραφές άνθρακα της UNFCCC. Βάσει στοιχείων του 2018.

               (50)  https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/daviz/co2-emission-intensity-6

               (51)  Με χρήση της μεθοδολογίας του ΕΟΠ και τις απογραφές άνθρακα της UNFCCC.

               (52)  Με χρήση της μεθοδολογίας του ΕΟΠ και τις απογραφές άνθρακα της UNFCCC.

               (53)  FfE The Research Center for Energy Economics (2018), EU Displacement Mix.
               A Simplified Marginal Method to Determine Environmental Factors for Technologies Coupling Heat and Power in the European Union (Το ενεργειακό μείγμα για τον εκτοπισμό της συμβατικής παραγωγής ενέργειας στην ΕΕ. Μια απλουστευμένη οριακή μέθοδος για τον προσδιορισμό περιβαλλοντικών συντελεστών για τις τεχνολογίες που συνδέουν θερμότητα και ηλεκτρική ενέργεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση).

               (54)  https://gains.iiasa.ac.at/models/index.html

               (55)  Πρβλ. Κοινό Κέντρο Ερευνών (2018), Projected fresh water use from the European energy sector Disaggregated fresh water withdrawal and consumption in the EU up to 2050 (Προβλεπόμενη χρήση γλυκού νερού από τον ευρωπαϊκό ενεργειακό τομέα, με ανάλυση της άντλησης και κατανάλωσης γλυκού νερού στην ΕΕ έως το 2050). Τεχνική έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

               (56)  Βλ. Vasilis Fthenakis, Hyung Chu Kim (2009), Land use and electricity generation:
               A life-cycle analysis (Χρήσεις γης και ηλεκτροπαραγωγή: Ανάλυση κύκλου ζωής),

               (57)  https://www.e3me.com/

               (58)  https://repository.tno.nl/islandora/object/uuid%3A3c658012-966f-4e7a-8cfe-d92f258e109b

               (59)  https://www.gws-os.com/de/index.php/energy-and-climate/models/model-details/ginfors-e.html

               (60)  Υπάρχει επίσης σημαντικός αντίκτυπος για τους ιδιοκτήτες οικιστικών και εμπορικών κτιρίων, υπό τη μορφή της αύξησης της αξίας των ακινήτων, της μείωσης των δαπανών συντήρησης και της μεγαλύτερης ικανότητας αποπληρωμής στεγαστικών δανείων. Πρβλ. Paolo Zancanella et al. (2018), Energy efficiency, the value of buildings and the payment default risk (Ενεργειακή απόδοση, η αξία των κτιρίων και ο κίνδυνος αθέτησης πληρωμών), έκθεση επιστημονικών στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

               (61)  Οι ενεργειακές ανακαινίσεις κτιρίων είναι ιδιαίτερα υψηλής έντασης εργασίας και αφορούν κυρίως ΜΜΕ, βλέπε: https://www.iea.org/articles/energy-efficiency-and-economic-stimulus.

               (62)  Hector Pollitt, Eva Alexandri et al. (2017), ό.π.

               (63)  Sibylle Braungardt, Johannes Hartwig et al. (2015), The macroeconomic benefits of ambitious energy efficiency policy – a case study for Germany (Μακροοικονομικά οφέλη της φιλόδοξης πολιτικής για την ενεργειακή απόδοση – περιπτωσιολογική μελέτη για τη Γερμανία).

               (64)  Helge Sigurd, Næss-Schmidt et al. (2018), Macro-economic impacts of energy efficiency (Μακροοικονομικές επιπτώσεις της ενεργειακής απόδοσης). COMBI, WP6 Μακροοικονομία. Τελική έκθεση.

               (65)  Ό.π.

               (66)  https://www.eceee.org/static/media/uploads/site-2/policy-areas/discount-rates/evaluating-our-future-report.pdf

               (67)  Hector Pollit, Sophie Billington (2015), The Use of Discount Rates in Policy Modelling (Χρήση προεξοφλητικών επιτοκίων στη μοντελοποίηση πολιτικής).

               (68)  Σύσταση (ΕΕ) 2019/1658 της Επιτροπής, της 25ης Σεπτεμβρίου 2019, σχετικά με τη μεταφορά των υποχρεώσεων εξοικονόμησης ενέργειας δυνάμει της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση (ΕΕ L 275 της 28.10.2019, σ. 1).

               (69)  Κατ’ αντιστοιχία με τον χαρακτηρισμό των μεγάλων έργων προς στήριξη από τα διαρθρωτικά ταμεία, δηλαδή μεγάλης κλίμακας επενδύσεις με συνολικές επιλέξιμες δαπάνες άνω των 50 εκατ. EUR.

               (70)  Κατ’ αντιστοιχία με το άρθρο 15 παράγραφος 9 της ΟΕΑ.

               (71)  Οδηγία (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (ΕΕ L 158 της 14.6.2019, σ. 125).

               (72)  Κανονισμός (ΕΕ) 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΕ L 158 της 14.6.2019, σ. 54).

               (73)  Βλέπε: Κοινό Κέντρο Ερευνών (2016), Demand Response status in EU Member States (Κατάσταση της απόκρισης της ζήτησης στα κράτη μέλη της ΕΕ), έκθεση επιστημονικών στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

               (74)  Κανονισμός (ΕΕ) 2017/2195 της Επιτροπής, της 23ης Νοεμβρίου 2017, σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για την εξισορρόπηση ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΕ L 312 της 28.11.2017, σ. 6).

               (75)  Ecorys, Fraunhofer ISI, Ινστιτούτο Wuppertal (2021), Analysis to support… ό.π.

               (76)  Πρβλ. Ettore Bompard et al. (2020), Improving Energy Efficiency in Electricity Networks (Βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας), τεχνική έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών και Sergio Ascari et al. (2020), Towards a Regulatory Methodology for Energy Efficiency in Gas Networks (Προς μια κανονιστική μεθοδολογία για την ενεργειακή απόδοση στα δίκτυα φυσικού αερίου)
               ,τεχνική έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

               (77)  Συμπεριλαμβανομένων των διασυνοριακών περιοχών.

               (78)  Πρβλ. Lorcan Lyons et al. (2021), Defining and accounting for waste heat and cold (Ορισμός και επεξήγηση της απορριπτόμενης θερμότητας και ψύξης), Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Petten.

               (79)  Τα στοιχεία αυτά αφορούν τη χρήση και τη λειτουργία των κτιρίων, συμπεριλαμβανομένων των έμμεσων εκπομπών στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής και της θέρμανσης, και όχι τον πλήρη κύκλο ζωής τους. Οι ενσωματωμένες ανθρακούχες εκπομπές στις κατασκευές εκτιμάται ότι αντιστοιχούν περίπου στο 10 % των συνολικών ετήσιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου παγκοσμίως, βλ. «Resource Efficiency and Climate Change» («Αποδοτική χρήση των πόρων και κλιματική αλλαγή»), Διεθνής Επιτροπή Φυσικών Πόρων, 2020, και έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον σχετικά με το χάσμα των εκπομπών, του 2019.

               (80)  BPIE, INIVE (2020), Technical study on the possible introduction of optional building renovation passports (Τεχνική μελέτη σχετικά με την πιθανή καθιέρωση προαιρετικών διαβατηρίων ανακαίνισης κτιρίου)

               (81)  Πρβλ. Paolo Bertoldi et al. (2020), How to finance… οπ. π.

               (82)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Στρατηγική για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα – οι ευρωπαϊκές μεταφορές σε τροχιά μέλλοντος (COM/2020/789 final).

               (83)  Πρβλ. Magagna D., Hidalgo González I., et al. (2019) Water – Energy Nexus in Europe (Δεσμός ύδατος-ενέργειας στην Ευρώπη), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο.

               (84)  http://powerstep.eu/system/files/generated/files/resource/policy-brief.pdf

               (85)  Πρβλ. Level(s), το ευρωπαϊκό πλαίσιο για βιώσιμα κτίρια: https://ec.europa.eu/environment/topics/circular-economy/levels_en
            https://susproc.jrc.ec.europa.eu/product-bureau/product-groups/412/documents

               (86)  https://www.enerwater.eu/wp-content/uploads/2015/10/D3.4-ENERWATER-Oct18-1.pdf

               (87)  Πλήρους κλίμακας επίδειξη των ενεργειακών θετικών εννοιών για τις μονάδες επεξεργασίας λυμάτων προς διείσδυση στην αγορά (POWERSTEP, http://powerstep.eu/).

               (88)  Η μελέτη Energy-efficient Cloud Computing Technologies and Policies for an Eco-friendly Cloud Market (Ενεργειακά αποδοτικές τεχνολογίες και πολιτικές υπολογιστικού νέφους για μια φιλική προς το περιβάλλον αγορά νέφους) καταδεικνύει ότι, εντός της ΕΕ, τα κέντρα δεδομένων αντιπροσώπευαν το 2,7 % της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας το 2018 και θα φθάσουν το 3,21 % έως το 2030 εάν συνεχιστεί η ανάπτυξη με τους τρέχοντες ρυθμούς.

               (89)  Πρβλ. Paolo Bertoldi (2017), Code of Conduct for Broadband equipment (Κώδικας δεοντολογίας για τον ευρυζωνικό εξοπλισμό), τεχνική έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών και https://e3p.jrc.ec.europa.eu/communities/ict-code-conduct-energy-consumption-broadband-communication-equipment

               (90)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Στρατηγική χρηματοδότησης της μετάβασης προς τη βιώσιμη οικονομία [SWD(2021) 180 final].

               (91)  Πρβλ. Smart Financing for Smart Buildings - Technical Assistance and IT Tools (Έξυπνη χρηματοδότηση για έξυπνα κτίρια - Τεχνική βοήθεια και εργαλεία πληροφορικής), Κοινό Κέντρο Ερευνών, 2021.