title: Οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 2004 σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

text:
30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 77
_______________________________________________________________________________
                 Ο∆ΗΓΙΑ 2004/38/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ
                                   ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
                                     της 29ης Απριλίου 2004
     σχετικά µε το δικαίωµα των πολιτών της Ένωσης και των µελών των οικογενειών τους να
κυκλοφορούν και να διαµένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών µελών, για την τροποποίηση
 του κανονισµού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ,
  72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ
                        (Κείµενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη :
τη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως τα άρθρα 12, 18, 40, 44 και 52,
την πρόταση της Επιτροπής 1,
τη γνώµη της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής 2,
τη γνώµη της Επιτροπής των Περιφερειών 3,
Αποφασίζοντας σύµφωνα µε τη διαδικασία του άρθρου 251 της Συνθήκης,4
1
      ΕΕ C 270 E, 25.9.2001, σ. 150.
2
      ΕΕ C 149, 21.6.2002, σ. 46.
3
      ΕΕ C 192, 12.8.2002, σ. 17.
4
      Γνώµη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 11ης Φεβρουαρίου 2003 (ΕΕ C 43 E, 19.2.2004,
      σ. 42), κοινή θέση του Συµβουλίου της 5ης ∆εκεµβρίου 2003 (ΕΕ C 54 Ε, 2.3.2004, σ. 12)
      και θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Μαρτίου 2004 (δεν έχει ακόµα
      δηµοσιευθεί στην Επίσηµη Εφηµερίδα).
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 78
_______________________________________________________________________________
Εκτιµώντας τα εξής :
(1)   Η ιθαγένεια της Ένωσης παρέχει σε κάθε πολίτη της Ένωσης το πρωτογενές και ατοµικό
      δικαίωµα να κυκλοφορεί και να διαµένει ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών µελών, µε
      την επιφύλαξη των περιορισµών και των όρων που ορίζονται στη Συνθήκη και των µέτρων
      που θεσπίζονται για την εφαρµογή του εν λόγω δικαιώµατος.
(2)   Η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων αποτελεί µία από τις θεµελιώδεις ελευθερίες της
      εσωτερικής αγοράς, η οποία περιλαµβάνει ένα χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα, µέσα στον
      οποίο εξασφαλίζεται η ελευθερία σύµφωνα µε τις διατάξεις της Συνθήκης.
(3)   Ιθαγένεια της Ένωσης θα πρέπει να είναι το θεµελιώδες καθεστώς των υπηκόων των κρατών
      µελών όταν ασκούν το δικαίωµά τους της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαµονής. Ωστόσο,
      είναι αναγκαίο να κωδικοποιηθούν και να επανεξετασθούν οι ισχύουσες κοινοτικές πράξεις
      που διέπουν χωριστά τους µισθωτούς, τους µη µισθωτούς, καθώς και τους φοιτητές και άλλα
      πρόσωπα άνευ επαγγέλµατος, προκειµένου να απλοποιηθεί και να ενισχυθεί το δικαίωµα της
      ελεύθερης κυκλοφορίας και διαµονής όλων των πολιτών της Ένωσης.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 79
_______________________________________________________________________________
(4)   Στο πλαίσιο αυτό, για να διορθωθεί η τµηµατική και αποσπασµατική προσέγγιση του
      δικαιώµατος της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαµονής και να διευκολυνθεί η άσκησή του
      απαιτείται ενιαία νοµοθετική πράξη η οποία θα τροποποιήσει τον κανονισµό (ΕΟΚ) αριθ.
      1612/68 του Συµβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 1968, περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των
      εργαζοµένων στο εσωτερικό της Κοινότητας 1, και θα καταργήσει τις ακόλουθες πράξεις :
      την οδηγία 68/360/ΕΟΚ του Συµβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 1968, περί καταργήσεως των
      περιορισµών στη διακίνηση και στη διαµονή των εργαζοµένων των κρατών µελών και των
      οικογενειών τους στο εσωτερικό της Κοινότητας 2, την οδηγία 73/148/ΕΟΚ του Συµβουλίου,
      της 21ης Μαΐου 1973, περί καταργήσεως των περιορισµών στη διακίνηση και στη διαµονή
      των υπηκόων των κρατών µελών στο εσωτερικό της Κοινότητας στον τοµέα της
      εγκαταστάσεως και της παροχής υπηρεσιών 3, την οδηγία 90/364/ΕΟΚ του Συµβουλίου, της
      28ης Ιουνίου 1990, σχετικά µε το δικαίωµα διαµονής 4, την οδηγία 90/365/ΕΟΚ του
      Συµβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1990, σχετικά µε το δικαίωµα διαµονής των µισθωτών και µη
      µισθωτών εργαζοµένων που έχουν παύσει την επαγγελµατική τους δραστηριότητα 5 και την
      οδηγία 93/96/ΕΟΚ του Συµβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1993, σχετικά µε το δικαίωµα
      διαµονής των σπουδαστών 6.
(5)   Το δικαίωµα όλων των πολιτών της Ένωσης να κυκλοφορούν και να διαµένουν ελεύθερα
      στην επικράτεια των κρατών µελών, προκειµένου να ασκείται υπό αντικειµενικές συνθήκες
      ελευθερίας και αξιοπρέπειας, θα πρέπει να παρέχεται και στα µέλη της οικογένειάς τους,
      ανεξαρτήτως της ιθαγένειάς τους. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ο ορισµός του
      «µέλους της οικογένειας» θα πρέπει να συµπεριλαµβάνει τον καταχωρηµένο σύντροφο εάν η
      νοµοθεσία του κράτους µέλους υποδοχής, αναγνωρίζει τη σχέση καταχωρηµένης συµβίωσης
      ως ισοδύναµη προς τον γάµο.
1
      ΕΕ L 257, 19.10.1968, σ. 2. Κανονισµός ο οποίος τροποποιήθηκε τελευταία από τον
      κανονισµό (ΕΟΚ) αριθ. 2434/92 (EE L 245, 26.8.1992, σ. 1).
2
      ΕΕ L 257, 19.10.1968, σ. 13. Οδηγία η οποία τροποποιήθηκε τελευταία από την Πράξη
      Προσχώρησης του 2003.
3
      ΕΕ L 172, 28.6.1973, σ. 14.
4
      ΕΕ L 180, 13.7.1990, σ. 26.
5
      ΕΕ L 180, 13.7.1990, σ. 28.
6
      ΕΕ L 317, 18.12.1993, σ. 59.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 80
_______________________________________________________________________________
(6)   Προκειµένου να διατηρηθεί η ενότητα της οικογένειας µε ευρύτερη έννοια και µε την
      επιφύλαξη της απαγόρευσης διακρίσεων λόγω ιθαγένειας, η κατάσταση των προσώπων τα
      οποία δεν περιλαµβάνονται στον ορισµό του µέλους της οικογένειας δυνάµει της παρούσας
      οδηγίας και τα οποία, ως εκ τούτου, δεν απολαύουν αυτόµατου δικαιώµατος εισόδου και
      διαµονής στο κράτος µέλος υποδοχής, θα πρέπει να εξετάζεται από το κράτος µέλος
      υποδοχής βάσει της εθνικής του νοµοθεσίας, ώστε να αποφασίζεται κατά πόσον µπορεί να
      επιτραπεί η είσοδος και η διαµονή στα εν λόγω πρόσωπα, λαµβάνοντας υπόψη τη σχέση τους
      µε τον πολίτη της Ένωσης ή οιεσδήποτε άλλες συνθήκες, όπως η οικονοµική ή συγγενική
      εξάρτησή τους από τον πολίτη της Ένωσης.
(7)   Θα πρέπει να προσδιορισθούν σαφώς οι διατυπώσεις που σχετίζονται µε την ελεύθερη
      κυκλοφορία των πολιτών της Ένωσης στην επικράτεια των κρατών µελών, υπό την
      επιφύλαξη των ισχυουσών διατάξεων περί εθνικών συνοριακών ελέγχων.
(8)   Προκειµένου να διευκολυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των µελών της οικογένειας που δεν
      είναι υπήκοοι κράτους µέλους, τα µέλη τα οποία έχουν ήδη λάβει δελτίο διαµονής θα πρέπει
      να απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης εισόδου κατά την έννοια του κανονισµού
      (ΕΚ) αριθ. 539/2001, του Συµβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2001, περί του καταλόγου τρίτων
      χωρών οι υπήκοοι των οποίων υπόκεινται στην υποχρέωση θεώρησης για τη διέλευση των
      εξωτερικών συνόρων των κρατών µελών, και του καταλόγου των τρίτων χωρών οι υπήκοοι
      των οποίων απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή 1 ή, ενδεχοµένως, της ισχύουσας
      εθνικής νοµοθεσίας.
(9)   Οι πολίτες της Ένωσης θα πρέπει να έχουν το δικαίωµα να διαµένουν στο κράτος µέλος
      υποδοχής για χρονικό διάστηµα το οποίο δεν θα υπερβαίνει τους τρεις µήνες χωρίς να
      υπόκεινται σε κανένα όρο ή διατύπωση πλην της απαίτησης κατοχής ισχύοντος δελτίου
      ταυτότητας ή διαβατηρίου, υπό την επιφύλαξη ευνοϊκότερης µεταχείρισης η οποία ισχύει για
      τα πρόσωπα που αναζητούν εργασία, όπως αναγνωρίζεται από τη νοµολογία του
      ∆ικαστηρίου.
1
      ΕΕ L 81, 21.3.2001, σ. 1. Κανονισµός ο οποίος τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισµό
      (ΕΚ) αριθ. 453/2003 (ΕΕ L 69, 13.3.2003, σ. 10).
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 81
_______________________________________________________________________________
(10) Οι απολαύοντες του δικαιώµατος διαµονής δεν θα πρέπει, ωστόσο, να καθίστανται
      υπέρµετρο βάρος για το σύστηµα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους µέλους υποδοχής κατά
      την αρχική περίοδο διαµονής τους. Για τον σκοπό αυτό, το δικαίωµα διαµονής των πολιτών
      της Ένωσης και των µελών των οικογενειών τους, για χρονικά διαστήµατα µεγαλύτερα των
      τριών µηνών, θα πρέπει να υπόκειται σε όρους.
(11) Το θεµελιώδες και προσωποπαγές δικαίωµα διαµονής σε άλλο κράτος µέλος απονέµεται
      απευθείας στους πολίτες της Ένωσης από τη Συνθήκη και δεν εξαρτάται από την εκπλήρωση
      διοικητικών διαδικασιών.
(12) Όταν τα διαστήµατα παραµονής υπερβαίνουν τους τρεις µήνες, τα κράτη µέλη θα πρέπει να
      έχουν τη δυνατότητα να επιβάλλουν την εγγραφή των πολιτών της Ένωσης από τις αρµόδιες
      αρχές του τόπου διαµονής, πιστοποιούµενη µε βεβαίωση εγγραφής, η οποία χορηγείται για
      τον σκοπό αυτό.
(13) Η απαίτηση δελτίου διαµονής θα πρέπει να περιορίζεται στα µέλη της οικογένειας πολιτών
      της Ένωσης που δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους, για διαστήµατα παραµονής µεγαλύτερα
      από τρεις µήνες.
(14) Τα δικαιολογητικά έγγραφα που απαιτούν οι αρµόδιες αρχές για την έκδοση βεβαίωσης
      εγγραφής ή δελτίου διαµονής θα πρέπει να προσδιορίζονται εξαντλητικά, προκειµένου να
      αποφεύγονται αποκλίνουσες διοικητικές πρακτικές ή ερµηνείες ικανές να αποτελέσουν άνευ
      λόγου εµπόδιο στην άσκηση του δικαιώµατος διαµονής των πολιτών της Ένωσης και των
      µελών των οικογενειών τους.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 82
_______________________________________________________________________________
(15) Θα πρέπει να παρέχεται νοµική προστασία στα µέλη της οικογένειας σε περίπτωση θανάτου
      του πολίτη της Ένωσης, διαζυγίου, ακύρωσης του γάµου ή λήξης της καταχωρηµένης
      σχέσης. Ως εκ τούτου, µε βάση την αρχή του σεβασµού του οικογενειακού βίου και της
      ανθρώπινης αξιοπρέπειας, υπό ορισµένες δε συνθήκες προς αποφυγή καταχρήσεως, θα πρέπει
      να λαµβάνονται µέτρα τα οποία θα εξασφαλίζουν ότι, στις περιπτώσεις αυτές, τα µέλη της
      οικογένειας τα οποία διαµένουν ήδη στην επικράτεια του κράτους µέλους υποδοχής
      διατηρούν το δικαίωµα διαµονής τους αποκλειστικά σε προσωπική βάση.
(16) Ενόσω οι δικαιούχοι του δικαιώµατος διαµονής δεν αποτελούν υπέρµετρο βάρος για το
      σύστηµα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους µέλους υποδοχής, δεν θα πρέπει να
      απελαύνονται. Ως εκ τούτου, η προσφυγή στο σύστηµα κοινωνικής πρόνοιας δεν θα πρέπει
      να συνεπάγεται αυτοµάτως τη λήψη µέτρου απέλασης. Το κράτος µέλος υποδοχής θα πρέπει
      να εξετάζει εάν πρόκειται για περίπτωση προσωρινών δυσκολιών και να λαµβάνει υπόψη τη
      διάρκεια της παραµονής, την προσωπική κατάσταση και το ποσό της ενίσχυσης που
      χορηγήθηκε, προκειµένου να εκτιµά εάν ο δικαιούχος αποτελεί υπέρµετρο βάρος για το
      σύστηµα κοινωνικής πρόνοιάς του και να προβαίνει στην απέλασή του. ∆εν θα πρέπει να
      λαµβάνεται µέτρο απέλασης επ’ ουδενί κατά µισθωτών, µη µισθωτών ή προσώπων που
      αναζητούν εργασία, όπως ορίζονται από το ∆ικαστήριο, παρά µόνο για λόγους δηµόσιας
      τάξης ή δηµόσιας ασφάλειας.
(17) Το δικαίωµα µόνιµης διαµονής για τους πολίτες της Ένωσης που έχουν επιλέξει να
      εγκατασταθούν µακροχρόνια στο κράτος µέλος υποδοχής ενισχύει τη συνείδηση της
      ιθαγένειας της Ένωσης και συµβάλλει καθοριστικά στην προαγωγή της κοινωνικής συνοχής,
      που αποτελεί έναν από τους θεµελιώδεις στόχους της Ένωσης. Για το λόγο αυτόν,
      ενδείκνυται να καθιερωθεί δικαίωµα µόνιµης διαµονής για όλους τους πολίτες της Ένωσης
      και τα µέλη των οικογενειών τους, που έχουν διαµείνει στο κράτος µέλος υποδοχής,
      τηρουµένων των όρων που ορίζονται στην παρούσα οδηγία, επί ένα συνεχές χρονικό
      διάστηµα πέντε ετών και δεν έχει ληφθεί κατά αυτών µέτρο απέλασης.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 83
_______________________________________________________________________________
(18) Το δικαίωµα µόνιµης διαµονής, άπαξ αποκτηθεί, δεν θα πρέπει να υπόκειται σε όρους,
      προκειµένου να αποτελεί ένα πραγµατικό µέσο ενσωµάτωσης στην κοινωνία του κράτους
      µέλους υποδοχής στο οποίο διαµένει ο πολίτης της Ένωσης.
(19) Θα πρέπει, ωστόσο, να διατηρηθούν ορισµένα πλεονεκτήµατα τα οποία αφορούν ειδικά τους
      πολίτες της Ένωσης που είναι µισθωτοί ή µη µισθωτοί και τα µέλη των οικογενειών τους,
      δεδοµένου ότι αποτελούν κεκτηµένα δικαιώµατα, παραχωρηθέντα µε τον κανονισµό (ΕΟΚ)
      αριθ. 1251/70 της Επιτροπής, της 29ης Ιουνίου 1970, περί του δικαιώµατος των εργαζοµένων
      να παραµένουν στην επικράτεια κράτους µέλους µετά την άσκηση σ’ αυτό ορισµένης
      εργασίας 1, και µε την οδηγία 75/34/ΕΟΚ του Συµβουλίου, της 17ης ∆εκεµβρίου 1974, περί
      του δικαιώµατος των υπηκόων ενός κράτους µέλους να παραµένουν στην επικράτεια άλλου
      κράτους µέλους µετά την άσκηση σε αυτό µη µισθωτής δραστηριότητας 2 που είναι δυνατό
      να επιτρέπουν στα πρόσωπα αυτά να αποκτούν δικαίωµα µόνιµης διαµονής πριν να
      διαµείνουν πέντε έτη στο κράτος µέλος υποδοχής.
(20) Σύµφωνα µε την απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας, όλοι οι πολίτες της Ένωσης
      και τα µέλη των οικογενειών τους που διαµένουν σε κράτος µέλος βάσει της παρούσας
      οδηγίας θα πρέπει να τυγχάνουν ίσης µεταχείρισης, στο εν λόγω κράτος µέλος, σε σύγκριση
      µε τους ηµεδαπούς στους τοµείς που καλύπτονται από τη Συνθήκη, µε την επιφύλαξη ειδικών
      διατάξεων που προβλέπονται ρητά στη Συνθήκη και στο παράγωγο δίκαιο.
1
      ΕΕ L 142, 30.6.1970, σ. 24.
2
      ΕΕ L 14, 20.1.1975, σ. 10.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 84
_______________________________________________________________________________
(21) Πάντως, θα πρέπει να εναπόκειται στο κράτος µέλος υποδοχής να αποφασίζει εάν θα παρέχει
      σε πρόσωπα που δεν ασκούν µισθωτή δραστηριότητα ή ελεύθερο επάγγελµα ή διατηρούν την
      ιδιότητα αυτή και στα µέλη της οικογένειάς τους κοινωνική παροχή κατά τους πρώτους τρεις
      µήνες διαµονής, ή για µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα στις περιπτώσεις των προσώπων που
      αναζητούν εργασία, ή σπουδαστική βοήθεια, συµπεριλαµβανοµένης της επαγγελµατικής
      κατάρτισης, πριν από την απόκτηση του δικαιώµατος µόνιµης διαµονής.
(22) Η Συνθήκη επιτρέπει την επιβολή περιορισµών στο δικαίωµα ελεύθερης κυκλοφορίας και
      διαµονής, για λόγους δηµόσιας τάξης, δηµόσιας ασφάλειας ή δηµόσιας υγείας. Προκειµένου
      να εξασφαλισθεί καλύτερος προσδιορισµός των περιστάσεων και των διαδικαστικών
      εγγυήσεων λόγω των οποίων στους πολίτες της Ένωσης και τα µέλη των οικογενειών τους
      είναι δυνατό να µην επιτραπεί η είσοδος ή είναι δυνατό να απελαθούν, η παρούσα οδηγία θα
      πρέπει να αντικαταστήσει την οδηγία 64/221/ΕΟΚ του Συµβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου
      1964, σχετικά µε τον συντονισµό των ειδικών µέτρων για τους αλλοδαπούς, σε θέµατα
      µετακίνησης και διαµονής, τα οποία υπαγορεύονται από λόγους δηµόσιας τάξης, δηµόσιας
      ασφάλειας ή δηµόσιας υγείας. 1
(23) Η απέλαση των πολιτών της Ένωσης και των µελών των οικογενειών τους για λόγους
      δηµόσιας τάξης ή δηµόσιας ασφάλειας αποτελεί µέτρο το οποίο ενδέχεται να βλάψει σοβαρά
      πρόσωπα τα οποία, κάνοντας χρήση των δικαιωµάτων και των ελευθεριών που τους απονέµει
      η Συνθήκη, έχουν ενταχθεί ουσιαστικά στο κράτος µέλος υποδοχής. Για το λόγο αυτόν, θα
      πρέπει να περιορισθεί το πεδίο εφαρµογής των σχετικών µέτρων, σύµφωνα µε την αρχή της
      αναλογικότητας, προκειµένου να λαµβάνονται υπόψη ο βαθµός ένταξης των
      ενδιαφεροµένων, η διάρκεια της παραµονής τους στο κράτος µέλος υποδοχής, η ηλικία και η
      κατάσταση της υγείας τους, η οικογενειακή και η οικονοµική τους κατάσταση, καθώς και οι
      δεσµοί τους µε τη χώρα καταγωγής του.
1
      ΕΕ 56, 4.4.1964, σ. 850. Οδηγία η οποία τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία
      75/35/ΕΟΚ (ΕΕ L 14, 20.1.1975, σ. 14).
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                            L 158/ 85
_______________________________________________________________________________
(24) Κατά συνέπεια, όσο µεγαλύτερη είναι η ένταξη των πολιτών της Ένωσης και των µελών των
      οικογενειών τους στο κράτος µέλος υποδοχής, τόσο µεγαλύτερη προστασία θα πρέπει να
      παρέχεται έναντι απέλασης. Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπου συντρέχουν επιτακτικοί
      λόγοι δηµόσιας ασφάλειας, θα πρέπει να λαµβάνεται µέτρο απέλασης κατά πολιτών της
      Ένωσης οι οποίοι διαµένουν επί µακρόν στην επικράτεια του κράτους µέλους υποδοχής,
      ιδίως όταν έχουν γεννηθεί και διαµείνει εκεί όλη τους τη ζωή. Επιπλέον, οι εν λόγω
      εξαιρετικές περιστάσεις θα πρέπει επίσης να ισχύουν και για τα µέτρα απέλασης που
      λαµβάνονται κατά ανηλίκων, προκειµένου να προστατεύονται οι δεσµοί µε την οικογένειά
      τους, σύµφωνα µε τη Σύµβαση για τα ∆ικαιώµατα του Παιδιού των Ηνωµένων Εθνών της
      20ής Νοεµβρίου 1989.
(25) Είναι επίσης σκόπιµο να διευκρινίζονται λεπτοµερώς οι διαδικαστικές εγγυήσεις, ούτως ώστε
      να διασφαλίζεται, αφενός, υψηλό επίπεδο προστασίας των δικαιωµάτων των πολιτών της
      Ένωσης και των µελών των οικογενειών τους σε περίπτωση άρνησης εισόδου ή διαµονής σε
      άλλο κράτος µέλος και, αφετέρου, η τήρηση της αρχής της δέουσας αιτιολόγησης των
      πράξεων της διοίκησης.
(26) Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να παρέχεται στους πολίτες της Ένωσης και στα µέλη των
      οικογενειών τους, η δυνατότητα προσφυγής στη ∆ικαιοσύνη κατά της άρνησης εισόδου ή
      διαµονής σε άλλο κράτος µέλος.
(27) Κατά προέκταση της νοµολογίας του ∆ικαστηρίου η οποία εµποδίζει τα κράτη µέλη να
      εκδίδουν διαταγές οι οποίες απαγορεύουν στα πρόσωπα που καλύπτονται από την παρούσα
      οδηγία τη δια βίου πρόσβαση στην επικράτειά τους, θα πρέπει να επιβεβαιωθεί το δικαίωµα
      των πολιτών της Ένωσης και των µελών των οικογενειών τους στους οποίους έχει
      απαγορευθεί η είσοδος στην επικράτεια κράτους µέλους να υποβάλλουν νέα αίτηση εντός
      εύλογης προθεσµίας, και σε κάθε περίπτωση κατόπιν τριετίας από την επιβολή της
      εφαρµογής της οριστικής απόφασης απέλασης.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 86
_______________________________________________________________________________
(28) Τα κράτη µέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να θεσπίζουν τα αναγκαία µέτρα,
      προκειµένου να προφυλαχθούν από κατάχρηση δικαιώµατος ή δόλο, κυρίως εικονικούς
      γάµους ή άλλης µορφής σχέσεις οι οποίες συνάπτονται για τον µόνο λόγο της απόκτησης του
      δικαιώµατος της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαµονής.
(29) Η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να επηρεάσει τυχόν ευνοϊκότερες εθνικές διατάξεις.
(30) Προκειµένου να εξετασθεί πώς µπορεί να διευκολυνθεί περαιτέρω η άσκηση του
      δικαιώµατος ελεύθερης κυκλοφορίας και διαµονής, η Επιτροπή θα πρέπει να προετοιµάσει
      έκθεση για να εκτιµηθεί η δυνατότητα υποβολής των τυχόν αναγκαίων προτάσεων για τον
      σκοπό αυτό, κυρίως όσον αφορά την παράταση της περιόδου παραµονής άνευ όρων.
(31) Η παρούσα οδηγία σέβεται τα θεµελιώδη δικαιώµατα και τις ελευθερίες και τηρεί τις αρχές
      που αναγνωρίζονται, ιδίως, από τον Χάρτη των Θεµελιωδών ∆ικαιωµάτων της Ευρωπαϊκής
      Ένωσης. Σύµφωνα µε την απαγόρευση διακρίσεων που περιέχει ο Χάρτης, τα κράτη µέλη θα
      πρέπει να εφαρµόζουν την παρούσα οδηγία χωρίς να προβαίνουν σε διακρίσεις κατά των
      δικαιούχων της παρούσας οδηγίας λόγω φύλου, φυλής, χρώµατος, εθνοτικής ή κοινωνικής
      προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, πολιτικών ή
      άλλου είδους φρονηµάτων, ιδιότητας µέλους εθνικής µειονότητας, περιουσίας, γέννησης,
      ύπαρξης αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισµού,
ΕΞΕ∆ΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ Ο∆ΗΓΙΑ :
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 87
_______________________________________________________________________________
                                        ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι
                                       Γενικές διατάξεις
                                           Άρθρο 1
                                            Σκοπός
Η παρούσα οδηγία καθορίζει :
α)    τους όρους που διέπουν την άσκηση του δικαιώµατος της ελεύθερης κυκλοφορίας και
      διαµονής στην επικράτεια των κρατών µελών από τους πολίτες της Ένωσης και τα µέλη των
      οικογενειών τους,
β)    το δικαίωµα µόνιµης διαµονής στην επικράτεια των κρατών µελών των πολιτών της Ένωσης
      και των µελών των οικογενειών τους,
γ)    τους περιορισµούς των δικαιωµάτων που αναφέρονται στα στοιχεία α) και β), για λόγους
      δηµόσιας τάξης, δηµόσιας ασφάλειας ή δηµόσιας υγείας.
                                           Άρθρο 2
                                           Ορισµοί
Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως :
1)    «Πολίτης της Ένωσης» : κάθε πρόσωπο το οποίο έχει την ιθαγένεια κράτους µέλους.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                            L 158/ 88
_______________________________________________________________________________
2)    «Μέλος της οικογένειας» :
      α)   ο/η σύζυγος,
      β)   ο/η σύντροφος µε τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης έχει σχέση καταχωρηµένης
           συµβίωσης, βάσει της νοµοθεσίας κράτους µέλους, εφόσον η νοµοθεσία του κράτους
           µέλους υποδοχής αναγνωρίζει τη σχέση καταχωρηµένης συµβίωσης ως ισοδύναµη προς
           τον γάµο, και σύµφωνα µε τους όρους που προβλέπονται στην οικεία νοµοθεσία του
           κράτους µέλους υποδοχής,
      γ)   οι απευθείας κατιόντες οι οποίοι είναι κάτω της ηλικίας των 21 ετών ή είναι
           συντηρούµενοι καθώς και εκείνοι του/της συζύγου ή του/της συντρόφου, όπως ορίζεται
           στο στοιχείο β),
      δ)   οι συντηρούµενοι απευθείας ανιόντες καθώς και εκείνοι του/της συζύγου ή του/της
           συντρόφου, όπως ορίζεται στο στοιχείο β).
3)    «Κράτος µέλος υποδοχής» : το κράτος µέλος στο οποίο µεταβαίνει ο πολίτης της Ένωσης
      προκειµένου να ασκήσει το δικαίωµα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαµονής.
                                             Άρθρο 3
                                            ∆ικαιούχοι
1.    Η παρούσα οδηγία ισχύει για όλους τους πολίτες της Ένωσης οι οποίοι µεταβαίνουν ή
διαµένουν σε κράτος µέλος άλλο από εκείνο του οποίου είναι υπήκοοι καθώς και τα µέλη των
οικογενειών τους κατά τα οριζόµενα στο άρθρο 2, σηµείο 2, που τους συνοδεύουν ή πηγαίνουν να
τους συναντήσουν.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 89
_______________________________________________________________________________
2.    Με την επιφύλαξη τυχόν ατοµικού δικαιώµατος ελεύθερης κυκλοφορίας και διαµονής των
ενδιαφεροµένων και σύµφωνα µε την εθνική νοµοθεσία του, το κράτος µέλος υποδοχής
διευκολύνει την είσοδο και τη διαµονή των ακόλουθων προσώπων :
α)    κάθε άλλου µέλους της οικογένειας, ανεξαρτήτως της ιθαγένειάς του, που δεν εµπίπτει στον
      ορισµό του άρθρου 2, σηµείο 2, εφόσον συντηρείται από τον πολίτη της Ένωσης που έχει
      ίδιον δικαίωµα διαµονής ή ζει υπό τη στέγη του στη χώρα προέλευσης, ή εφόσον σοβαροί
      λόγοι υγείας καθιστούν απολύτως αναγκαία την προσωπική φροντίδα του εν λόγω µέλους της
      οικογένειας από τον πολίτη της Ένωσης,
β)    του/της συντρόφου µε τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης έχει σταθερή σχέση, δεόντως
      αποδεδειγµένη.
Το κράτος µέλος υποδοχής αναλαµβάνει εκτενή εξέταση της προσωπικής κατάστασης και
αιτιολογεί κάθε άρνηση εισόδου ή διαµονής των προσώπων αυτών.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                           L 158/ 90
_______________________________________________________________________________
                                         ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ
                                  ∆ικαίωµα εξόδου και εισόδου
                                            Άρθρο 4
                                        ∆ικαίωµα εξόδου
1.    Με την επιφύλαξη των διατάξεων επί των ταξιδιωτικών εγγράφων που ισχύουν για τους
εθνικούς συνοριακούς ελέγχους, όλοι οι πολίτες της Ένωσης οι οποίοι φέρουν ισχύον δελτίο
ταυτότητας ή διαβατήριο καθώς και τα µέλη της οικογενείας τους, που δεν είναι υπήκοοι κράτους
µέλους, τα οποία φέρουν ισχύον διαβατήριο, έχουν το δικαίωµα να εγκαταλείπουν το έδαφος
κράτους µέλους προκειµένου να µεταβούν σε άλλο κράτος µέλος.
2.    Καµία θεώρηση εξόδου ή άλλη ισοδύναµη διατύπωση δεν επιβάλλεται στα πρόσωπα για τα
οποία ισχύει η παράγραφος 1.
3.    Τα κράτη µέλη, ενεργώντας σύµφωνα µε το δίκαιό τους, εκδίδουν ή ανανεώνουν στους
υπηκόους τους δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο που αναγράφει την ιθαγένειά τους.
4.    Το διαβατήριο πρέπει να ισχύει τουλάχιστον για όλα τα κράτη µέλη και για τις χώρες διά
µέσου των οποίων πρέπει να διέλθει ο κάτοχος όταν ταξιδεύει µεταξύ κρατών µελών. Αν το δίκαιο
κράτους µέλους δεν προβλέπει τη χορήγηση δελτίου ταυτότητας, η διάρκεια ισχύος του
διαβατηρίου που εκδίδεται ή ανανεώνεται δεν µπορεί να είναι µικρότερη των πέντε ετών.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 91
_______________________________________________________________________________
                                             Άρθρο 5
                                        ∆ικαίωµα εισόδου
1.    Με την επιφύλαξη των διατάξεων επί των ταξιδιωτικών εγγράφων που ισχύουν για τους
εθνικούς συνοριακούς ελέγχους, τα κράτη µέλη επιτρέπουν την είσοδο στην επικράτειά τους σε
κάθε πολίτη της Ένωσης ο οποίος φέρει ισχύον δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο, καθώς επίσης και
στα µέλη της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους, εφόσον φέρουν ισχύον
διαβατήριο.
Καµία θεώρηση εισόδου ή άλλη ισοδύναµη διατύπωση δεν επιβάλλεται στους πολίτες της Ένωσης.
2.    Στα µέλη της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους επιβάλλεται µόνο θεώρηση
εισόδου σύµφωνα µε τον κανονισµό (ΕΚ) αριθ. 539/2001 ή, ενδεχοµένως, µε το εθνικό δίκαιο. Για
τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, η κατοχή ισχύοντος δελτίου διαµονής προβλεποµένου στο
άρθρο 10, απαλλάσσει τα εν λόγω µέλη της οικογένειας από την απαίτηση θεώρησης.
Τα κράτη µέλη παρέχουν στα εν λόγω πρόσωπα κάθε διευκόλυνση, προκειµένου να αποκτήσουν
τις απαιτούµενες θεωρήσεις. Οι θεωρήσεις αυτές εκδίδονται, ατελώς, το συντοµότερο δυνατόν, και
βάσει ταχείας διαδικασίας.
3.    Το κράτος µέλος υποδοχής δεν επιθέτει σφραγίδα εισόδου ή εξόδου στο διαβατήριο των
µελών της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους, εφόσον προσκοµίζουν το δελτίο
διαµονής που προβλέπεται στο άρθρο 10.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                        L 158/ 92
_______________________________________________________________________________
4.    Οσάκις πολίτης της Ένωσης ή µέλος της οικογένειάς του που δεν είναι υπήκοος κράτους
µέλους δεν διαθέτει τα απαιτούµενα ταξιδιωτικά έγγραφα ή, ανάλογα µε την περίπτωση, την
αναγκαία θεώρηση, το οικείο κράτος µέλος, πριν εφαρµόσει το µέτρο της επαναπροώθησης,
παρέχει στα πρόσωπα αυτά κάθε εύλογη δυνατότητα για την απόκτηση των αναγκαίων εγγράφων ή
την αποστολή τους εντός ευλόγου προθεσµίας ή προκειµένου να επιβεβαιωθεί ή να αποδειχθεί µε
άλλα µέσα ότι καλύπτονται από το δικαίωµα της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαµονής.
5.    Το κράτος µέλος µπορεί να απαιτήσει από τον ενδιαφερόµενο να γνωστοποιήσει την
παρουσία του στην επικράτειά του εντός εύλογης προθεσµίας η οποία δεν δηµιουργεί διακρίσεις. Η
µη συµµόρφωση µε την απαίτηση αυτή είναι δυνατόν να επισύρει κυρώσεις για τον ενδιαφερόµενο,
οι οποίες θα είναι αναλογικές και δεν θα εισάγουν διακρίσεις.
                                          ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ
                                        ∆ικαίωµα διαµονής
                                             Άρθρο 6
                                ∆ικαίωµα διαµονής έως τρεις µήνες
1.    Οι πολίτες της Ένωσης έχουν δικαίωµα διαµονής στην επικράτεια άλλου κράτους µέλους για
χρονικό διάστηµα έως τρεις µήνες χωρίς κανένα όρο ή διατύπωση πέραν της απαίτησης κατοχής
ισχύοντος δελτίου ταυτότητας ή διαβατηρίου.
2.    Οι διατάξεις της παραγράφου 1 εφαρµόζονται και στα µέλη της οικογένειας που είναι
κάτοχοι ισχύοντος διαβατηρίου, δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους και συνοδεύουν ή πηγαίνουν να
συναντήσουν τον πολίτη της Ένωσης.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                            L 158/ 93
_______________________________________________________________________________
                                            Άρθρο 7
                             ∆ικαίωµα διαµονής άνω των τριών µηνών
1.    Όλοι οι πολίτες της Ένωσης έχουν δικαίωµα διαµονής στην επικράτεια άλλου κράτους
µέλους για χρονικό διάστηµα µεγαλύτερο των τριών µηνών, εφόσον :
α)    είναι µισθωτοί ή µη µισθωτοί στο κράτος µέλος υποδοχής, ή
β)    διαθέτουν επαρκείς πόρους για τον εαυτό τους και τα µέλη των οικογενειών τους, ούτως ώστε
      να µην επιβαρύνουν κατά τη διάρκεια της περιόδου παραµονής τους το σύστηµα κοινωνικής
      πρόνοιας του κράτους µέλους υποδοχής, καθώς και πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας
      στο κράτος µέλος υποδοχής, ή
γ)    -   έχουν εγγραφεί σε ιδιωτικό ή δηµόσιο ίδρυµα, εγκεκριµένο ή χρηµατοδοτούµενο από το
          κράτος µέλος υποδοχής βάσει της νοµοθεσίας ή της διοικητικής πρακτικής του, για να
          παρακολουθήσουν κατά κύριο λόγο σπουδές, συµπεριλαµβανοµένων µαθηµάτων
          επαγγελµατικής κατάρτισης, και
      -   διαθέτουν πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο κράτος µέλος υποδοχής και
          βεβαιώνουν την αρµόδια εθνική αρχή, µε δήλωση ή µε ισοδύναµο µέσο της επιλογής
          τους, ότι διαθέτουν επαρκείς πόρους για τον εαυτό τους και τα µέλη της οικογένειάς
          τους, ούτως ώστε να µην επιβαρύνουν το σύστηµα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους
          µέλους υποδοχής κατά τη διάρκεια της παραµονής τους, ή
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 94
_______________________________________________________________________________
δ)    είναι µέλη της οικογένειας τα οποία συνοδεύουν ή πηγαίνουν να συναντήσουν πολίτη της
      Ένωσης που πληροί τους όρους που αναφέρονται στα στοιχεία α), β) ή γ).
2.    Το δικαίωµα διαµονής που προβλέπεται στην παράγραφο 1 εκτείνεται στα µέλη της
οικογένειας τα οποία δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους, όταν συνοδεύουν ή πηγαίνουν να
συναντήσουν, στο κράτος µέλος υποδοχής, τον πολίτη της Ένωσης και εφόσον ο εν λόγω πολίτης
πληροί τους όρους που αναφέρονται στην παράγραφο 1, στοιχεία α), β) ή γ).
3.    Για τους σκοπούς της παραγράφου 1, στοιχείο α), η ιδιότητα του µισθωτού ή του µη
µισθωτού διατηρείται για τον πολίτη της Ένωσης που δεν είναι πλέον µισθωτός ή µη µισθωτός στις
ακόλουθες περιπτώσεις :
α)    αν ο ενδιαφερόµενος είναι προσωρινά ανίκανος προς εργασία εξαιτίας ασθενείας ή
      ατυχήµατος,
β)    αν ο ενδιαφερόµενος έχει καταγραφεί δεόντως ως ακουσίως άνεργος, έχοντας ασκήσει
      επαγγελµατική δραστηριότητα άνω του ενός έτους, και έχει καταγραφεί ως πρόσωπο το
      οποίο αναζητεί εργασία στην αρµόδια υπηρεσία απασχόλησης,
γ)    αν ο ενδιαφερόµενος έχει καταγραφεί δεόντως ως ακουσίως άνεργος µετά τη λήξη ισχύος της
      σύµβασης εργασίας ορισµένου χρόνου µε διάρκεια µικρότερη του ενός έτους ή αφού κατέστη
      ακουσίως άνεργος κατά τη διάρκεια των πρώτων δώδεκα µηνών και έχει καταγραφεί στην
      αρµόδια υπηρεσία απασχόλησης ως πρόσωπο το οποίο αναζητεί εργασία. Στην περίπτωση
      αυτή, η ιδιότητα του εργαζοµένου διατηρείται επί χρονικό διάστηµα που δεν µπορεί να είναι
      µικρότερο του εξαµήνου,
δ)    αν ο ενδιαφερόµενος παρακολουθεί µαθήµατα επαγγελµατικής κατάρτισης. Εκτός εάν ο
      ενδιαφερόµενος είναι ακουσίως άνεργος, η διατήρηση της ιδιότητας του εργαζοµένου
      προϋποθέτει την ύπαρξη σχέσης µεταξύ της προηγούµενης επαγγελµατικής δραστηριότητας
      και της κατάρτισης.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 95
_______________________________________________________________________________
4.    Κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 1, στοιχείο δ) και την παράγραφο 2, µόνο ο/η σύζυγος,
ο καταχωρηµένος σύντροφος που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο β) και τα
συντηρούµενα τέκνα έχουν δικαίωµα διαµονής ως µέλη της οικογένειας πολίτη της Ένωσης, ο
οποίος πληροί τους όρους της παραγράφου 1, στοιχείο γ). Το άρθρο 3, παράγραφος 2 ισχύει για
τους συντηρούµενους απευθείας ανιόντες, καθώς και εκείνους του/της συζύγου ή του
καταχωρηµένου συντρόφου.
                                            Άρθρο 8
                       ∆ιοικητικές διατυπώσεις για τους πολίτες της Ένωσης
1.    Με την επιφύλαξη του άρθρου 5, παράγραφος 5, το κράτος µέλος υποδοχής µπορεί να
απαιτεί από τους πολίτες της Ένωσης να εγγράφονται από τις αρµόδιες αρχές για τα διαστήµατα
παραµονής που υπερβαίνουν τους τρεις µήνες.
2.    Η προθεσµία που τάσσεται για την εγγραφή δεν µπορεί να είναι βραχύτερη των τριών µηνών
από την ηµεροµηνία άφιξης. Χορηγείται αµέσως βεβαίωση εγγραφής, στην οποία αναγράφονται το
ονοµατεπώνυµο και η διεύθυνση του εγγραφέντος και η ηµεροµηνία εγγραφής. Η µη συµµόρφωση
µε την απαίτηση εγγραφής είναι δυνατόν να επισύρει για τον ενδιαφερόµενο κυρώσεις, οι οποίες θα
είναι αναλογικές και δεν θα εισάγουν διακρίσεις.
3.    Για να χορηγήσουν βεβαίωση εγγραφής, τα κράτη µέλη µπορούν µόνο να απαιτούν :
-     από τους πολίτες της Ένωσης για τους οποίους έχει εφαρµογή το άρθρο 7, παράγραφος 1,
      στοιχείο α), να προσκοµίζουν ισχύον δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο, βεβαίωση πρόσληψης
      από τον εργοδότη ή πιστοποιητικό απασχόλησης ή απόδειξη ότι είναι µη µισθωτοί,
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 96
_______________________________________________________________________________
-     από τους πολίτες της Ένωσης για τους οποίους έχει εφαρµογή το άρθρο 7, παράγραφος 1,
      στοιχείο β), να προσκοµίζουν ισχύον δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο και να παρέχουν
      απόδειξη ότι πληρούν τους όρους που καθορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο β),
-     από τους πολίτες της Ένωσης για τους οποίους έχει εφαρµογή το άρθρο 7, παράγραφος 1,
      στοιχείο γ), να προσκοµίζουν ισχύον δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο και να παρέχουν
      απόδειξη της εγγραφής τους σε εγκεκριµένο ίδρυµα και της πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης
      ασθενείας και τη δήλωση ή το ισοδύναµο µέσο που αναφέρεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1,
      στοιχείο γ). Τα κράτη µέλη δεν µπορούν να απαιτούν η εν λόγω δήλωση να αναφέρει
      συγκεκριµένο ύψος πόρων.
4.    Τα κράτη µέλη δεν δύνανται να προσδιορίζουν το ύψος των πόρων που τα ίδια θεωρούν ως
«επαρκείς πόρους», αλλά πρέπει να λαµβάνουν υπόψη την προσωπική κατάσταση του
ενδιαφεροµένου. Εν πάση περιπτώσει, το εν λόγω ύψος δεν πρέπει να υπερβαίνει το όριο κάτω του
οποίου οι υπήκοοι του κράτους µέλους υποδοχής είναι επιλέξιµοι για κοινωνικές παροχές ή, όπου
το κριτήριο αυτό δεν εφαρµόζεται, το ύψος της κατώτατης σύνταξης κοινωνικής ασφάλισης που
καταβάλλεται από το κράτος µέλος υποδοχής.
5.    Για να χορηγήσουν βεβαίωση εγγραφής στα µέλη της οικογένειας ενός πολίτη της Ένωσης,
που είναι επίσης πολίτες της Ένωσης, τα κράτη µέλη µπορούν να απαιτήσουν να προσκοµίζονται
τα εξής έγγραφα :
α)    ισχύον δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο,
β)    έγγραφο το οποίο πιστοποιεί την ύπαρξη δεσµού συγγένειας ή καταχωρηµένης συµβίωσης,
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 97
_______________________________________________________________________________
γ)    κατά περίπτωση, τη βεβαίωση εγγραφής του πολίτη της Ένωσης που συνοδεύουν ή
      πηγαίνουν να συναντήσουν,
δ)    στις περιπτώσεις που εµπίπτουν στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχεία γ) και δ),
      δικαιολογητικά ότι πληρούνται οι όροι που καθορίζονται στο άρθρο 2, παράγραφος 2,
      στοιχεία γ) και δ),
ε)    στις περιπτώσεις που εµπίπτουν στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο α), έγγραφο χορηγηθέν
      από την αρµόδια αρχή της χώρας καταγωγής ή προέλευσης το οποίο πιστοποιεί ότι
      συντηρούνται από τον πολίτη της Ένωσης ή ότι ζούσαν υπό τη στέγη του στην εν λόγω χώρα
      ή απόδειξη της ύπαρξης σοβαρών λόγων υγείας, οι οποίοι καθιστούν απολύτως αναγκαία την
      προσωπική φροντίδα του µέλους της οικογένειας από τον πολίτη της Ένωσης,
στ)   στις περιπτώσεις που εµπίπτουν στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο β), απόδειξη της
      ύπαρξης διαρκούς σχέσης µε τον πολίτη της Ένωσης.
                                             Άρθρο 9
                        ∆ιοικητικές διατυπώσεις για τα µέλη της οικογένειας
                              που δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους
1.    Τα κράτη µέλη χορηγούν στα µέλη της οικογένειας πολίτη της Ένωσης τα οποία δεν είναι
υπήκοοι κράτους µέλους δελτίο διαµονής, εφόσον η προβλεπόµενη διάρκεια παραµονής τους
υπερβαίνει τους τρεις µήνες.
2.    Η προθεσµία που τάσσεται για την υποβολή αίτησης για τη χορήγηση δελτίου διαµονής δεν
µπορεί να είναι βραχύτερη των τριών µηνών από την ηµεροµηνία άφιξης.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                           L 158/ 98
_______________________________________________________________________________
3.    Η µη συµµόρφωση µε την απαίτηση υποβολής αίτησης για τη χορήγηση δελτίου διαµονής
είναι δυνατόν να επισύρει κυρώσεις για τον ενδιαφερόµενο, οι οποίες θα είναι αναλογικές και δεν
θα εισάγουν διακρίσεις.
                                            Άρθρο 10
                                Χορήγηση του δελτίου διαµονής
1.    Το δικαίωµα διαµονής των µελών της οικογένειας πολίτη της Ένωσης τα οποία δεν είναι
υπήκοοι κράτους µέλους πιστοποιείται µε τη χορήγηση εγγράφου το οποίο καλείται «∆ελτίο
διαµονής µέλους της οικογένειας ενός πολίτη της Ένωσης», το αργότερο εντός εξαµήνου από την
ηµεροµηνία υποβολής της αίτησης. Η βεβαίωση υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση δελτίου
διαµονής χορηγείται αµέσως.
2.    Προκειµένου να χορηγήσουν δελτίο διαµονής, τα κράτη µέλη απαιτούν την προσκόµιση των
εξής εγγράφων :
α)    ισχύον διαβατήριο,
β)    έγγραφο το οποίο πιστοποιεί την ύπαρξη δεσµού συγγένειας ή καταχωρηµένης συµβίωσης,
γ)    τη βεβαίωση εγγραφής ή, ελλείψει συστήµατος εγγραφής, οιαδήποτε άλλη απόδειξη διαµονής
      στο κράτος µέλος υποδοχής του πολίτη της Ένωσης που συνοδεύουν ή πηγαίνουν να
      συναντήσουν,
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 99
_______________________________________________________________________________
δ)    στις περιπτώσεις που εµπίπτουν στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχεία γ) και δ),
      δικαιολογητικά ότι πληρούνται οι όροι που καθορίζονται στο άρθρο 2, παράγραφος 2,
      στοιχεία γ) και δ),
ε)    στις περιπτώσεις που εµπίπτουν στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο α), έγγραφο χορηγηθέν
      από την αρµόδια αρχή της χώρας καταγωγής ή προέλευσης το οποίο πιστοποιεί ότι
      συντηρούνται από τον πολίτη της Ένωσης ή ότι ζούσαν υπό τη στέγη του στην εν λόγω χώρα
      ή απόδειξη της ύπαρξης σοβαρών λόγων υγείας, οι οποίοι καθιστούν απολύτως αναγκαία την
      προσωπική φροντίδα του µέλους της οικογένειας από τον πολίτη της Ένωσης,
στ)   στις περιπτώσεις που εµπίπτουν στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο β), απόδειξη της
      ύπαρξης διαρκούς σχέσης µε τον πολίτη της Ένωσης.
                                            Άρθρο 11
                                   Ισχύς του δελτίου διαµονής
1.    Η διάρκεια ισχύος του δελτίου διαµονής που προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, είναι
πέντε έτη από την ηµεροµηνία χορήγησης ή για την προβλεπόµενη περίοδο παραµονής του πολίτη
της Ένωσης, εφόσον η εν λόγω περίοδος είναι µικρότερη των πέντε ετών.
2.    Η ισχύς του δελτίου διαµονής δεν θίγεται από προσωρινές απουσίες που δεν υπερβαίνουν
τους έξι µήνες ετησίως ούτε από απουσίες µεγαλύτερης διάρκειας για την εκπλήρωση
υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας ή από µία απουσία δώδεκα συναπτών µηνών κατ’ ανώτατο
όριο για σοβαρούς λόγους, ιδίως εγκυµοσύνη και µητρότητα, σοβαρή ασθένεια, σπουδές ή
επαγγελµατική κατάρτιση ή τοποθέτηση σε άλλο κράτος µέλος ή τρίτη χώρα.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                            L 158/ 100
_______________________________________________________________________________
                                           Άρθρο 12
                ∆ιατήρηση του δικαιώµατος διαµονής από τα µέλη της οικογένειας
                   σε περίπτωση θανάτου ή αναχώρησης του πολίτη της Ένωσης
1.    Με την επιφύλαξη του δεύτερου εδαφίου, ο θάνατος του πολίτη της Ένωσης ή η αναχώρησή
του από το κράτος µέλος υποδοχής δεν θίγει το δικαίωµα διαµονής των µελών της οικογένειάς του
τα οποία είναι υπήκοοι κράτους µέλους.
Πριν από την απόκτηση δικαιώµατος µόνιµης διαµονής, οι ενδιαφερόµενοι πρέπει να πληρούν τους
όρους που καθορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία α), β), γ) ή δ).
2.    Με την επιφύλαξη του δευτέρου εδαφίου, ο θάνατος πολίτη της Ένωσης δεν συνεπάγεται
απώλεια του δικαιώµατος διαµονής των µελών της οικογένειάς του τα οποία δεν είναι υπήκοοι
κράτους µέλους και διαµένουν στο κράτος µέλος υποδοχής ως µέλη της οικογένειας επί ένα έτος
τουλάχιστον πριν από τον θάνατο του πολίτη της Ένωσης.
Πριν από την απόκτηση του δικαιώµατος µόνιµης διαµονής, το δικαίωµα διαµονής των
ενδιαφεροµένων εξακολουθεί να τελεί υπό την προϋπόθεση ότι µπορούν να αποδείξουν ότι είναι
µισθωτοί ή µη µισθωτοί ή ότι διαθέτουν επαρκείς πόρους για τους ίδιους και τα µέλη της
οικογένειάς τους, ούτως ώστε να µην επιβαρύνουν κατά τη διάρκεια της παραµονής τους το
σύστηµα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους µέλους υποδοχής, και ότι έχουν πλήρη ασφαλιστική
κάλυψη ασθενείας στο κράτος µέλος υποδοχής, ή ότι είναι µέλη της ήδη συσταθείσας στο κράτος
µέλος υποδοχής οικογένειας ενός προσώπου το οποίο πληροί τις ανωτέρω προϋποθέσεις. Η έννοια
των «επαρκών πόρων» ορίζεται στο άρθρο 8, παράγραφος 4.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                           L 158/ 101
_______________________________________________________________________________
Τα εν λόγω µέλη της οικογένειας διατηρούν το δικαίωµα διαµονής αποκλειστικά σε προσωπική
βάση.
3.    Η αναχώρηση του πολίτη της Ένωσης από το κράτος µέλος υποδοχής ή ο θάνατός του δεν
συνεπάγεται απώλεια του δικαιώµατος διαµονής των τέκνων του ή του γονέα ο οποίος έχει
πράγµατι την επιµέλεια των τέκνων, ανεξαρτήτως ιθαγένειας, εφόσον τα τέκνα διαµένουν στο
κράτος µέλος υποδοχής και είναι εγγεγραµµένα σε εκπαιδευτικό ίδρυµα µε σκοπό την
πραγµατοποίηση σπουδών, έως την ολοκλήρωση των σπουδών τους.
                                             Άρθρο 13
                ∆ιατήρηση του δικαιώµατος διαµονής από τα µέλη της οικογένειας
      σε περίπτωση διαζυγίου, ακύρωσης του γάµου ή λήξης της καταχωρηµένης συµβίωσης
1.    Με την επιφύλαξη του δεύτερου εδαφίου, το διαζύγιο, η ακύρωση του γάµου ή η λήξη της
καταχωρηµένης συµβίωσης του πολίτη της Ένωσης κατά τα αναφερόµενα στο άρθρο 2,
παράγραφος 2, στοιχείο β), δεν θίγει το δικαίωµα διαµονής των µελών της οικογένειάς του, τα
οποία είναι υπήκοοι κράτους µέλους.
Πριν από την απόκτηση δικαιώµατος µόνιµης διαµονής, οι ενδιαφερόµενοι πρέπει να πληρούν τους
όρους που καθορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία α), β), γ) ή δ).
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 102
_______________________________________________________________________________
2.    Με την επιφύλαξη του δεύτερου εδαφίου, το διαζύγιο, η ακύρωση του γάµου ή η λήξη της
καταχωρηµένης συµβίωσης κατά τα αναφερόµενα στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο β), δεν
συνεπάγεται απώλεια του δικαιώµατος διαµονής των µελών της οικογένειας του πολίτη της
Ένωσης τα οποία δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους, στις ακόλουθες περιπτώσεις :
α)    αν ο γάµος ή η καταχωρηµένη συµβίωση διήρκεσε, έως την έναρξη της διαδικασίας έκδοσης
      διαζυγίου ή ακύρωσης του γάµου ή τη λήξη της καταχωρηµένης συµβίωσης κατά τα
      αναφερόµενα στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο β), τρία έτη τουλάχιστον, εκ των οποίων
      το ένα έτος στο κράτος µέλος υποδοχής, ή
β)    αν η επιµέλεια των τέκνων του πολίτη της Ένωσης έχει ανατεθεί στο/στη σύζυγο ή στο/στη
      σύντροφο που δεν είναι υπήκοος κράτους µέλους βάσει συµφωνίας µεταξύ των συζύγων ή
      των συντρόφων κατά τα αναφερόµενα στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο β), ή µε
      δικαστική απόφαση, ή
γ)    αν τούτο υπαγορεύεται από ιδιαιτέρως δυσχερείς καταστάσεις, όπως σε περίπτωση που το
      µέλος της οικογένειας κατέστη θύµα οικογενειακή βίας ενόσω υφίστατο ο γάµος ή η
      καταχωρηµένη συµβίωση, ή
δ)    αν ο/η σύζυγος ή ο/η σύντροφος που δεν είναι υπήκοος κράτους µέλους απολαύει, βάσει
      συµφωνίας µεταξύ των συζύγων ή των συντρόφων κατά τα αναφερόµενα στο άρθρο 2,
      παράγραφος 2, στοιχείο β), ή µε δικαστική απόφαση, του δικαιώµατος επικοινωνίας µε
      ανήλικο τέκνο, υπό τον όρο ότι το δικαστήριο έκρινε ότι οι επισκέψεις πρέπει να
      πραγµατοποιούνται στο κράτος µέλος υποδοχής και για όσο διάστηµα απαιτείται.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                           L 158/ 103
_______________________________________________________________________________
Πριν από την απόκτηση του δικαιώµατος µόνιµης διαµονής, το δικαίωµα διαµονής των
ενδιαφεροµένων εξακολουθεί να τελεί υπό την προϋπόθεση ότι µπορούν να αποδείξουν ότι είναι
µισθωτοί ή µη µισθωτοί ή ότι διαθέτουν επαρκείς πόρους για τους ίδιους και τα µέλη της
οικογένειάς τους, ούτως ώστε να µην επιβαρύνουν κατά τη διάρκεια της παραµονής τους το
σύστηµα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους µέλους υποδοχής, και ότι έχουν πλήρη ασφαλιστική
κάλυψη ασθενείας στο κράτος µέλος υποδοχής, ή ότι είναι µέλη της ήδη συσταθείσας στο κράτος
µέλος υποδοχής οικογένειας ενός προσώπου το οποίο πληροί αυτές τις προϋποθέσεις. Η έννοια των
«επαρκών πόρων» ορίζεται στο άρθρο 8, παράγραφος 5.
Τα εν λόγω µέλη της οικογένειας διατηρούν το δικαίωµα διαµονής αποκλειστικά σε προσωπική
βάση.
                                           Άρθρο 14
                              ∆ιατήρηση του δικαιώµατος διαµονής
1.    Οι πολίτες της Ένωσης και τα µέλη της οικογένειάς τους έχουν το δικαίωµα διαµονής που
προβλέπεται στο άρθρο 6, ενόσω δεν αποτελούν υπέρµετρο βάρος για το σύστηµα κοινωνικής
πρόνοιας του κράτους µέλους υποδοχής.
2.    Οι πολίτες της Ένωσης και τα µέλη της οικογένειάς τους έχουν το δικαίωµα διαµονής που
προβλέπεται στα άρθρα 7, 12 και 13, ενόσω πληρούν τους όρους των άρθρων αυτών.
Σε συγκεκριµένες περιπτώσεις όπου υπάρχει εύλογη αµφιβολία κατά πόσον ο πολίτης της Ένωσης
ή τα µέλη της οικογένειάς του πληρούν τους όρους των άρθρων 7, 12 και 13, τα κράτη µέλη
δύνανται να ελέγχουν εάν πληρούνται οι όροι αυτοί. Ο έλεγχος αυτός δεν διενεργείται
συστηµατικά.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                        L 158/ 104
_______________________________________________________________________________
3.    Η προσφυγή στο σύστηµα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους µέλους υποδοχής πολίτη της
Ένωσης ή ενός µέλους της οικογένειάς του δεν συνεπάγεται αυτοµάτως τη λήψη µέτρου απέλασης.
4.    Κατά παρέκκλιση από τις παραγράφους 1 και 2 και µε την επιφύλαξη των διατάξεων του
Κεφαλαίου VI, δεν λαµβάνεται επ’ ουδενί µέτρο απέλασης κατά πολιτών της Ένωσης ή µελών της
οικογένειάς τους, εφόσον :
α)    οι πολίτες της Ένωσης είναι µισθωτοί ή µη µισθωτοί, ή
β)    οι πολίτες της Ένωσης εισήλθαν στην επικράτεια του κράτους µέλους υποδοχής προκειµένου
      να αναζητήσουν εργασία. Σε αυτή την περίπτωση, οι πολίτες της Ένωσης και τα µέλη των
      οικογενειών τους, δεν µπορούν να απελαθούν εν όσω οι πολίτες της Ένωσης δύνανται να
      παρέχουν αποδείξεις ότι συνεχίζουν να αναζητούν εργασία και ότι έχουν πραγµατικές
      πιθανότητες να προσληφθούν.
                                            Άρθρο 15
                                     ∆ιαδικαστικές εγγυήσεις
1.    Οι διαδικασίες που προβλέπονται στα άρθρα 30 και 31 εφαρµόζονται κατ’ αναλογία για κάθε
απόφαση περιοριστική της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών της Ένωσης και των µελών των
οικογενειών τους, για άλλους λόγους εκτός της δηµόσιας τάξης, της δηµόσιας ασφάλειας ή της
δηµόσιας υγείας.
2.    Η λήξη ισχύος του δελτίου ταυτότητας ή του διαβατηρίου βάσει του οποίου ο
ενδιαφερόµενος εισήλθε στο κράτος µέλος υποδοχής και εξεδόθη η βεβαίωση εγγραφής ή το δελτίο
διαµονής δεν αποτελεί λόγο απέλασης από το κράτος µέλος υποδοχής.
3.    Το κράτος µέλος υποδοχής δεν δύναται να επιβάλλει απαγόρευση εισόδου σε συνδυασµό µε
απόφαση απέλασης για την οποία ισχύει η παράγραφος 1.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 105
_______________________________________________________________________________
                                         ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙV
                                   ∆ικαίωµα µόνιµης διαµονής
                                             Τµήµα Ι
                                          Επιλεξιµότητα
                                            Άρθρο 16
          Γενικός κανόνας για τους πολίτες της Ένωσης και τα µέλη των οικογενειών τους
1.    Οι πολίτες της Ένωσης οι οποίοι έχουν διαµείνει νοµίµως για συνεχές χρονικό διάστηµα
πέντε ετών στο κράτος µέλος υποδοχής έχουν δικαίωµα µόνιµης διαµονής στην επικράτειά του. Το
δικαίωµα αυτό δεν υπόκειται στους όρους που προβλέπονται στο Κεφάλαιο III.
2.    Η παράγραφος 1 εφαρµόζεται και στα µέλη της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους
µέλους και τα οποία έχουν διαµείνει νοµίµως µε τον πολίτη της Ένωσης στο κράτος µέλος
υποδοχής για συνεχές χρονικό διάστηµα πέντε ετών.
3.    Το αδιάλειπτο της διαµονής δεν θίγεται από προσωρινές απουσίες που δεν υπερβαίνουν
συνολικά τους έξι µήνες ετησίως ούτε από απουσίες µεγαλύτερης διάρκειας για την εκπλήρωση
υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας ή από µία απουσία δώδεκα συναπτών µηνών κατ’ ανώτατο
όριο για σοβαρούς λόγους, ιδίως εγκυµοσύνη και µητρότητα, σοβαρή ασθένεια, σπουδές ή
επαγγελµατική κατάρτιση ή τοποθέτηση σε άλλο κράτος µέλος ή τρίτη χώρα.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                           L 158/ 106
_______________________________________________________________________________
4.    Αφ’ ης στιγµής αποκτηθεί, απώλεια του δικαιώµατος µόνιµης διαµονής επέρχεται µόνο σε
περίπτωση απουσίας από το κράτος µέλος υποδοχής για χρονικό διάστηµα που υπερβαίνει τα δύο
συναπτά έτη.
                                             Άρθρο 17
                   Παρεκκλίσεις για τα πρόσωπα τα οποία δεν εργάζονται πλέον
                 στο κράτος µέλος υποδοχής και για τα µέλη των οικογενειών τους
1.    Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 16, το δικαίωµα µόνιµης διαµονής στο κράτος µέλος
υποδοχής πριν από τη συµπλήρωση συνεχούς χρονικού διαστήµατος πέντε ετών διαµονής
απολαύουν :
α)    οι µισθωτοί ή οι µη µισθωτοί, οι οποίοι, κατά το χρόνο παύσης της εργασίας τους, έχουν
      φθάσει στην ηλικία που ορίζεται από το δίκαιο του κράτους µέλους υποδοχής για την
      απόκτηση δικαιωµάτων σε σύνταξη γήρατος, ή µισθωτοί οι οποίοι έχουν παύσει να ασκούν
      µισθωτή δραστηριότητα λόγω πρόωρης συνταξιοδότησης, υπό την προϋπόθεση ότι
      εργάσθηκαν στο εν λόγω κράτος µέλος τουλάχιστον τους προηγούµενους δώδεκα µήνες και
      ότι έχουν διαµείνει εκεί συνεχώς για περισσότερα από τρία έτη.
      Αν το δίκαιο του κράτους µέλους υποδοχής δεν αναγνωρίζει δικαίωµα σε σύνταξη γήρατος
      σε ορισµένες κατηγορίες µη µισθωτών, λογίζεται ότι η προϋπόθεση ηλικίας πληρούται όταν ο
      ενδιαφερόµενος συµπληρώσει την ηλικία των 60 ετών,
β)    στους µισθωτούς ή µη µισθωτούς, οι οποίοι διέµεναν συνεχώς για περισσότερα από δύο έτη
      στο κράτος µέλος υποδοχής και έπαυσαν να εργάζονται εκεί εξαιτίας µόνιµης ανικανότητας
      προς εργασία.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                        L 158/ 107
_______________________________________________________________________________
      Αν η ανικανότητα αυτή είναι συνέπεια εργατικού ατυχήµατος ή επαγγελµατικής ασθενείας
      που παρέχει ευεργέτηµα το οποίο καταβάλλεται στον ενδιαφερόµενο εν όλω ή εν µέρει από
      φορέα του κράτους µέλους υποδοχής, δεν επιβάλλονται όροι στη διάρκεια της παραµονής,
γ)    στους µισθωτούς ή µη µισθωτούς, οι οποίοι, µετά τη συµπλήρωση τριών ετών συνεχούς
      απασχόλησης και διαµονής στο κράτος µέλος υποδοχής, ασκούν µισθωτή ή µη µισθωτή
      δραστηριότητα σε άλλο κράτος µέλος, διατηρώντας τον τόπο διαµονής τους στο κράτος
      µέλος υποδοχής, στο οποίο και επιστρέφουν, καταρχήν, καθηµερινώς ή τουλάχιστον άπαξ
      εβδοµαδιαίως.
Για τους σκοπούς της απόκτησης των δικαιωµάτων που προβλέπονται στα στοιχεία α) και β), οι
περίοδοι απασχόλησης στο κράτος µέλος όπου εργάζεται ο ενδιαφερόµενος λογίζονται ως περίοδοι
απασχόλησης οι οποίες πραγµατοποιήθηκαν στο κράτος µέλος υποδοχής.
Οι περίοδοι ακουσίας ανεργίας, οι οποίες έχουν καταγραφεί δεόντως από την αρµόδια υπηρεσία
απασχόλησης, οι περίοδοι διακοπής δραστηριότητας που δεν οφείλονται στη βούληση του
ενδιαφεροµένου και οι απουσίες από την εργασία ή η διακοπή δραστηριότητας λόγω ασθενείας ή
ατυχήµατος λογίζονται ως περίοδοι απασχόλησης.
2.    Οι όροι της διάρκειας παραµονής και απασχόλησης που προβλέπονται στην παράγραφο 1,
στοιχείο α) και ο όρος της διάρκειας παραµονής που προβλέπεται στην παράγραφο 1, στοιχείο β),
δεν ισχύουν αν ο/η σύζυγος ή ο αναφερόµενος στο άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο β), σύντροφος
του µισθωτού ή του µη µισθωτού, είναι υπήκοος του κράτους µέλους υποδοχής ή απώλεσε την
ιθαγένεια του κράτους µέλους αυτού λόγω του γάµου του/της µε τον εν λόγω µισθωτό ή µη
µισθωτό.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 108
_______________________________________________________________________________
3.    Ανεξαρτήτως ιθαγένειας, τα µέλη της οικογένειας µισθωτού ή µη µισθωτού που διαµένουν
µαζί του στην επικράτεια του κράτους µέλους υποδοχής έχουν δικαίωµα µόνιµης διαµονής στο εν
λόγω κράτος µέλος, εφόσον ο ίδιος ο µισθωτός ή ο µη µισθωτός έχει αποκτήσει δικαίωµα µόνιµης
διαµονής στο εν λόγω κράτος µέλος δυνάµει της παραγράφου 1.
4.    Ωστόσο, αν ο µισθωτός ή ο µη µισθωτός απεβίωσε ενόσω ακόµη εργαζόταν αλλά πριν
αποκτήσει το καθεστώς µόνιµης διαµονής στο κράτος µέλος υποδοχής δυνάµει της παραγράφου 1,
τα µέλη της οικογένειάς του που διαµένουν µαζί του στο κράτος µέλος υποδοχής, έχουν δικαίωµα
µόνιµης διαµονής εκεί, υπό την προϋπόθεση ότι :
α)    ο µισθωτός ή ο µη µισθωτός είχε διαµείνει κατά τον χρόνο του θανάτου του, συνεχώς επί δύο
      έτη στην επικράτεια του εν λόγω κράτους µέλους, ή
β)    ο θάνατός του οφείλεται σε εργατικό ατύχηµα ή επαγγελµατική ασθένεια, ή
γ)    ο/η επιζών/ώσα σύζυγος έχει απωλέσει την ιθαγένεια του εν λόγω κράτους µέλους λόγω του
      γάµου του/της µε τον µισθωτό ή τον µη µισθωτό.
 ---pagebreak--- 30.4.2004       EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 109
_______________________________________________________________________________
                                           Άρθρο 18
           Απόκτηση δικαιώµατος µόνιµης διαµονής από ορισµένα µέλη της οικογένειας
                             που δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους
Με την επιφύλαξη του άρθρου 17, τα µέλη της οικογένειας πολίτη της Ένωσης για τα οποία ισχύει
το άρθρο 12, παράγραφος 2 και το άρθρο 13, παράγραφος 2 και τα οποία πληρούν τους εκεί
προβλεπόµενους όρους, αποκτούν το δικαίωµα µόνιµης διαµονής εάν διαµείνουν νοµίµως για
χρονικό διάστηµα πέντε συναπτών ετών στο κράτος µέλος υποδοχής.
                                            Τµήµα ΙΙ
                                    ∆ιοικητικές διατυπώσεις
                                           Άρθρο 19
                  Έγγραφο πιστοποίησης µόνιµης διαµονής πολίτη της Ένωσης
1.    Αφού εξακριβώσουν τη διάρκεια της παραµονής, τα κράτη µέλη χορηγούν στους δικαιούχους
µόνιµης διαµονής πολίτες της Ένωσης, κατόπιν αιτήσεώς των, έγγραφο που πιστοποιεί τη µόνιµη
διαµονή τους.
2.    Το έγγραφο που πιστοποιεί τη µόνιµη διαµονή εκδίδεται το συντοµότερο δυνατόν.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                           L 158/ 110
_______________________________________________________________________________
                                           Άρθρο 20
                        ∆ελτίο µόνιµης διαµονής για µέλη της οικογένειας
                             που δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους
1.    Τα κράτη µέλη χορηγούν στα δικαιούχα µόνιµης διαµονής µέλη της οικογένειας που δεν είναι
υπήκοοι κράτους µέλους δελτίο µόνιµης διαµονής εντός εξαµήνου από την υποβολή της αίτησης.
Το δελτίο µόνιµης διαµονής ανανεώνεται αυτοδικαίως ανά δεκαετία.
2.    Η αίτησης χορήγησης δελτίου µόνιµης διαµονής πρέπει να υποβάλλεται πριν από τη λήξη της
ισχύος του δελτίου διαµονής. Η µη συµµόρφωση µε την απαίτηση υποβολής αίτησης για τη
χορήγηση δελτίου διαµονής µπορεί να επισύρει κυρώσεις για τον ενδιαφερόµενο, οι οποίες θα είναι
αναλογικές και δεν θα εισάγουν διακρίσεις.
3.    ∆ιακοπή της διαµονής η οποία δεν υπερβαίνει τα δύο συναπτά έτη δεν θίγει την ισχύ του
δελτίου µόνιµης διαµονής.
                                           Άρθρο 21
                                    Αδιάλειπτο της διαµονής
Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, το αδιάλειπτο της διαµονής µπορεί να πιστοποιείται µε
κάθε αποδεικτικό µέσο εν χρήσει στο κράτος µέλος υποδοχής. Το αδιάλειπτο της διαµονής
διακόπτεται από κάθε απόφαση απέλασης η οποία εκτελείται νοµοτύπως κατά του ενδιαφεροµένου.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 111
_______________________________________________________________________________
                                          ΚΕΦΑΛΑΙΟ V
                            ∆ιατάξεις κοινές για το δικαίωµα διαµονής
                                και το δικαίωµα µόνιµης διαµονής
                                            Άρθρο 22
                                        Εδαφική εφαρµογή
Το δικαίωµα διαµονής και το δικαίωµα µόνιµης διαµονής καλύπτουν το σύνολο της επικράτειας
του κράτους µέλους υποδοχής. Τα κράτη µέλη µπορούν να επιβάλλουν εδαφικούς περιορισµούς
στο δικαίωµα διαµονής και στο δικαίωµα µόνιµης διαµονής µόνο στις περιπτώσεις που οι ίδιοι
περιορισµοί ισχύουν και για τους ηµεδαπούς.
                                            Άρθρο 23
                                       Συναφή δικαιώµατα
Ανεξαρτήτως ιθαγένειας, τα µέλη της οικογένειας πολίτη της Ένωσης, τα οποία έχουν το δικαίωµα
διαµονής ή το δικαίωµα µόνιµης διαµονής σε κράτος µέλος, δικαιούνται να εργάζονται εκεί ως
µισθωτοί ή µη µισθωτοί.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 112
_______________________________________________________________________________
                                              Άρθρο 24
                                           Ίση µεταχείριση
1.    Με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων που προβλέπονται ρητώς στη Συνθήκη και στο
παράγωγο δίκαιο, όλοι οι πολίτες της Ένωσης που διαµένουν στην επικράτεια του κράτους µέλους
υποδοχής βάσει της παρούσας οδηγίας, απολαύουν ίσης µεταχείρισης σε σύγκριση µε τους
ηµεδαπούς του εν λόγω κράτους µέλους εντός του πεδίου εφαρµογής της Συνθήκης. Το ευεργέτηµα
του δικαιώµατος αυτού εκτείνεται στα µέλη της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους µέλους,
εφόσον έχουν δικαίωµα διαµονής ή µόνιµης διαµονής.
2.    Κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 1, το κράτος µέλος υποδοχής δεν είναι υποχρεωµένο
να χορηγεί δικαίωµα σε κοινωνικές παροχές κατά τους πρώτους τρεις µήνες της διαµονής, ή, κατά
περίπτωση, κατά το µακρότερο χρονικό διάστηµα που προβλέπεται στο άρθρο 14, παράγραφος 4,
στοιχείο (β), ούτε να δίνει, πριν από την απόκτηση του δικαιώµατος µόνιµης διαµονής,
σπουδαστική βοήθεια, συµπεριλαµβανοµένης της επαγγελµατικής κατάρτισης, αποτελούµενη από
σπουδαστικές υποτροφίες ή σπουδαστικά δάνεια σε άλλα πρόσωπα εκτός από µισθωτούς, µη
µισθωτούς, σε πρόσωπα που διατηρούν αυτή την ιδιότητα και στα µέλη των οικογενειών τους.
                                              Άρθρο 25
                            Γενικές διατάξεις περί των εγγράφων διαµονής
1.    Η κατοχή της προβλεπόµενης στο άρθρο 8 βεβαίωσης εγγραφής, εγγράφου που πιστοποιεί τη
µόνιµη διαµονή, βεβαίωσης που πιστοποιεί την υποβολή αίτησης για χορήγηση δελτίου διαµονής
µέλους της οικογένειας, δελτίου διαµονής ή δελτίου µόνιµης διαµονής δεν µπορεί, σε καµιά
περίπτωση, να επιβάλλεται ως προϋπόθεση της άσκησης δικαιώµατος ή της διεκπεραίωσης
διοικητικής διατύπωσης, καθόσον η απόκτηση δικαιωµάτων µπορεί να βεβαιώνεται µε οιοδήποτε
άλλο αποδεικτικό µέσο.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 113
_______________________________________________________________________________
2.    Όλα τα έγγραφα που αναφέρονται στην παράγραφο 1 χορηγούνται ατελώς ή έναντι τέλους
που δεν υπερβαίνει το επιβαλλόµενο στους ηµεδαπούς για τη χορήγηση παρεµφερών εγγράφων.
                                           Άρθρο 26
                                            Έλεγχοι
Τα κράτη µέλη µπορούν να διενεργούν ελέγχους µε αντικείµενο την τήρηση της υποχρέωσης που,
ενδεχοµένως, επιβάλλει στους αλλοδαπούς η εθνική νοµοθεσία να φέρουν βεβαίωση εγγραφής ή
δελτίο διαµονής, υπό την προϋπόθεση ότι η ίδια υποχρέωση ισχύει για τους ηµεδαπούς σε σχέση µε
το δελτίο ταυτότητάς τους. Σε περίπτωση µη τήρησης της υποχρέωσης αυτής, τα κράτη µέλη
µπορούν να επιβάλλουν κυρώσεις ίδιες µε εκείνες που επιβάλλουν στους ηµεδαπούς διότι δεν
φέρουν το δελτίο ταυτότητάς τους.
                                        ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI
          Περιορισµοί του δικαιώµατος εισόδου και του δικαιώµατος διαµονής για λόγους
                     δηµόσιας τάξης, δηµόσιας ασφάλειας ή δηµόσιας υγείας
                                           Άρθρο 27
                                         Γενικές αρχές
1.    Με την επιφύλαξη των διατάξεων του παρόντος κεφαλαίου, τα κράτη µέλη µπορούν να
επιβάλλουν περιορισµούς στην ελευθερία κυκλοφορίας και διαµονής των πολιτών της Ένωσης και
των µελών της οικογένειάς τους, ανεξαρτήτως ιθαγένειας, για λόγους δηµόσιας τάξης, δηµόσιας
ασφάλειας ή δηµόσιας υγείας. ∆εν µπορεί να γίνεται επίκληση των λόγων αυτών για την
εξυπηρέτηση οικονοµικών σκοπών.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 114
_______________________________________________________________________________
2.    Κάθε µέτρο που λαµβάνεται για λόγους δηµόσιας τάξης ή δηµόσιας ασφάλειας πρέπει να
τηρεί την αρχή της αναλογικότητας και να θεµελιώνεται αποκλειστικά στην προσωπική
συµπεριφορά του αφορώµενου ατόµου. Προηγούµενες ποινικές καταδίκες δεν αποτελούν
αφ’εαυτών λόγους για τη λήψη τέτοιων µέτρων.
Η προσωπική συµπεριφορά του αφορώµενου ατόµου πρέπει να συνιστά πραγµατική, ενεστώσα και
αρκούντως σοβαρή απειλή, στρεφόµενη κατά θεµελιώδους συµφέροντος της κοινωνίας.
Αιτιολογίες που δεν συνδέονται µε τα στοιχεία της υπόθεσης ή στηρίζονται σε εκτιµήσεις γενικής
πρόληψης δεν γίνονται αποδεκτές.
3.    Για να εξακριβώσει κατά πόσον ο ενδιαφερόµενος συνιστά απειλή για τη δηµόσια τάξη ή τη
δηµόσια ασφάλεια, κατά τη χορήγηση βεβαίωσης εγγραφής ή, αν δεν υπάρχει σύστηµα εγγραφής,
το αργότερο εντός τριών µηνών από την ηµεροµηνία άφιξης του ενδιαφεροµένου στην επικράτειά
του ή από την ηµεροµηνία γνωστοποίησης της παρουσίας του ενδιαφερόµενου στην επικράτειά
του, κατά τα προβλεπόµενα στο άρθρο 5, παράγραφος 5, ή κατά την έκδοση του δελτίου διαµονής,
το κράτος µέλος υποδοχής µπορεί, εφόσον το κρίνει απαραίτητο, να ζητεί από το κράτος µέλος
καταγωγής και, ενδεχοµένως, από άλλα κράτη µέλη, να παρέχουν πληροφορίες για το ποινικό
µητρώο του ενδιαφεροµένου. Η έρευνα αυτή δεν µπορεί να έχει συστηµατικό χαρακτήρα. Το
κράτος µέλος από το οποίο ζητούνται τα στοιχεία πρέπει να απαντά εντός διµήνου.
4.    Το κράτος µέλος που εξέδωσε το διαβατήριο ή το δελτίο ταυτότητας επιτρέπει στον κάτοχο
του εγγράφου ο οποίος έχει απελαθεί από άλλο κράτος µέλος για λόγους δηµόσιας τάξης, δηµόσιας
ασφάλειας ή δηµόσιας υγείας να εισέλθει εκ νέου στο έδαφός του, χωρίς διατυπώσεις, έστω και αν
η ισχύς του εγγράφου έχει λήξει ή αµφισβητείται η ιθαγένεια του κατόχου.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 115
_______________________________________________________________________________
                                            Άρθρο 28
                                   Προστασία κατά της απέλασης
1.    Πριν λάβει απόφαση απέλασης για λόγους δηµόσιας τάξης ή δηµόσιας ασφάλειας, το κράτος
µέλος υποδοχής λαµβάνει υπόψη εκτιµήσεις όπως η διάρκεια παραµονής του αφορώµενου ατόµου
στην επικράτειά του, η ηλικία, η κατάσταση της υγείας του, η οικογενειακή και οικονοµική του
κατάσταση, η κοινωνική και πολιτιστική ενσωµάτωσή του στο κράτος µέλος υποδοχής και το
εύρος των δεσµών του µε τη χώρα καταγωγής.
2.    Το κράτος µέλος υποδοχής δεν µπορεί να λαµβάνει απόφαση απέλασης πολίτη της Ένωσης ή
µέλους της οικογένειάς του, ανεξαρτήτως ιθαγένειας, που έχει αποκτήσει δικαίωµα µόνιµης
διαµονής στην επικράτειά του, παρά µόνο για σοβαρούς λόγους δηµόσιας τάξης ή δηµόσιας
ασφάλειας.
3.    ∆εν µπορεί να λαµβάνεται απόφαση απέλασης πολίτη της Ένωσης, εκτός αν η απόφαση
απέλασης βασίζεται σε επιτακτικούς λόγους δηµόσιας ασφάλειας, κατά τα οριζόµενα από τα κράτη
µέλη, εφόσον τα πρόσωπα αυτά :
α)    έχουν διαµείνει κατά τα προηγούµενα δέκα έτη στο κράτος µέλος υποδοχής, ή
β)    είναι ανήλικοι, εκτός εάν η απέλαση είναι απαραίτητη για το βέλτιστο συµφέρον του παιδιού,
      όπως προβλέπεται στη Σύµβαση των Ηνωµένων Εθνών για τα ∆ικαιώµατα του Παιδιού, της
      20ής Νοεµβρίου 1989.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                            L 158/ 116
_______________________________________________________________________________
                                            Άρθρο 29
                                         ∆ηµόσια υγεία
1.    Οι µόνες ασθένειες που δικαιολογούν µέτρο περιοριστικό της ελευθερίας κυκλοφορίας, είναι
οι ασθένειες που εγκλείουν κίνδυνο επιδηµίας, όπως ορίζονται στις οικείες πράξεις της Παγκόσµιας
Οργάνωσης Υγείας, καθώς και άλλες λοιµώδεις νόσοι ή µεταδοτικές παρασιτικές ασθένειες,
εφόσον αποτελούν, στο κράτος µέλος υποδοχής, αντικείµενο διατάξεων προστασίας εφαρµοστέων
στους ηµεδαπούς.
2.    Οι ασθένειες που επέρχονται περισσότερο από τρεις µήνες µετά την ηµεροµηνία άφιξης, δεν
δικαιολογούν την απέλαση από την επικράτεια.
3.    Ένα κράτος µέλος µπορεί, αν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις που το καθιστούν αναγκαίο, να
υποβάλει εντός τριών µηνών από την ηµεροµηνία άφιξης, σε δωρεάν ιατρική εξέταση τους
απολαύοντες του δικαιώµατος διαµονής, προκειµένου να πιστοποιηθεί ότι δεν πάσχουν από καµµία
από τις ασθένειες που αναφέρονται στην παράγραφο 1. Αυτές οι ιατρικές εξετάσεις δεν µπορούν να
έχουν συστηµατικό χαρακτήρα.
                                            Άρθρο 30
                                   Κοινοποίηση των αποφάσεων
1.    Κάθε απόφαση που λαµβάνεται δυνάµει του άρθρου 27, παράγραφος 1, πρέπει να
κοινοποιείται εγγράφως στους ενδιαφερόµενους κατά τρόπο που να τους επιτρέπει να κατανοήσουν
το περιεχόµενο και τις συνέπειες της απόφασης.
2.    Οι ενδιαφερόµενοι ενηµερώνονται, επακριβώς και πλήρως, για τους λόγους δηµόσιας τάξης,
δηµόσιας ασφάλειας ή δηµόσιας υγείας επί των οποίων στηρίζεται η ληφθείσα στην περίπτωσή
τους απόφαση, εκτός αν αυτό αντιτίθεται στα συµφέροντα της ασφάλειας του κράτους.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                          L 158/ 117
_______________________________________________________________________________
3.    Η κοινοποίηση περιέχει µνεία του δικαστηρίου ή της διοικητικής αρχής ενώπιον του οποίου ο
ενδιαφερόµενος µπορεί να ασκήσει προσφυγή, την προθεσµία της προσφυγής καθώς και,
ενδεχοµένως, την προθεσµία που τάσσεται στον ενδιαφερόµενο να εγκαταλείψει την επικράτεια
του κράτους µέλους. Με εξαίρεση τις δεόντως αιτιολογηµένες περιπτώσεις κατεπείγοντος, η
τασσόµενη προθεσµία για την εγκατάλειψη της επικράτειας δεν µπορεί να είναι µικρότερη του ενός
µηνός από την ηµεροµηνία της κοινοποίησης.
                                           Άρθρο 31
                                    ∆ιαδικαστικές εγγυήσεις
1.    Οι ενδιαφερόµενοι έχουν πρόσβαση σε δικαστικές και, ενδεχοµένως, διοικητικές διαδικασίες
προσφυγών στο κράτος µέλος υποδοχής, προκειµένου να προσβάλλουν ή να ζητήσουν την
αναθεώρηση απόφασης η οποία έχει ληφθεί εις βάρος τους για λόγους δηµόσιας τάξης, δηµόσιας
ασφάλειας ή δηµόσιας υγείας.
2.    Όταν η αίτηση προσφυγής ή η αίτηση δικαστικής αναθεώρησης κατά της απόφασης
απέλασης συνοδεύεται από αίτηση ασφαλιστικών µέτρων για την αναστολή της εκτέλεσής της, η
σωµατική αποµάκρυνση του ενδιαφεροµένου από την επικράτεια δεν µπορεί να διενεργείται
προτού ληφθεί απόφαση επί των ασφαλιστικών µέτρων, εκτός εάν :
-     η απόφαση απέλασης βασίζεται σε προηγούµενη δικαστική απόφαση, ή
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 118
_______________________________________________________________________________
-     τα ενδιαφερόµενα πρόσωπα είχαν ήδη πρόσβαση σε δικαστική αναθεώρηση, ή
-     η απόφαση απέλασης βασίζεται σε επιτακτικούς λόγους δηµόσιας ασφάλειας σύµφωνα µε το
      άρθρο 28, παράγραφος 3.
3.    Οι διαδικασίες προσφυγών επιτρέπουν τον έλεγχο της νοµιµότητας της απόφασης καθώς και
των γεγονότων και των περιστάσεων επί των οποίων βασίζεται το προτεινόµενο µέτρο.
Εξασφαλίζουν επίσης ότι η απόφαση δεν είναι δυσανάλογη, ιδίως σε σχέση µε τις απαιτήσεις που
καθορίζονται στο άρθρο 28.
4.    Τα κράτη µέλη µπορούν να απαγορεύσουν την είσοδο του ενδιαφεροµένου στην επικράτειά
τους κατά τη διάρκεια της διαδικασίας προσφυγής, αλλά δεν µπορούν να του απαγορεύσουν να
υπερασπισθεί τον εαυτό του κατά τη δίκη, αυτοπροσώπως, εκτός αν η εµφάνισή του µπορεί να
προκαλέσει σοβαρή διατάραξη της δηµόσιας τάξης ή δηµόσιας ασφάλειας ή αν η προσφυγή ή
δικαστική αναθεώρηση αφορά άρνηση εισόδου στην επικράτεια.
                                           Άρθρο 32
                          ∆ιάρκεια των διαταγών απαγόρευσης εισόδου
1.    Τα πρόσωπα τα οποία αποτέλεσαν αντικείµενο απόφασης απαγόρευσης εισόδου για λόγους
δηµόσιας τάξης ή δηµόσιας ασφάλειας µπορούν να υποβάλλουν αίτηση, για την άρση της
απόφασης απαγόρευσης εισόδου µετά από µία εύλογη, ανάλογα µε τις περιστάσεις, προθεσµία, και,
εν πάση περιπτώσει, µετά την πάροδο τριετίας από την εκτέλεση της οριστικής απόφασης
απαγόρευσης εισόδου που έχει ληφθεί νοµοτύπως σύµφωνα µε το κοινοτικό δίκαιο, επικαλούµενα
στοιχεία τα οποία αποδεικνύουν ουσιαστική µεταβολή των περιστάσεων που είχαν δικαιολογήσει
την απόφαση απαγόρευσης εισόδου.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                         L 158/ 119
_______________________________________________________________________________
Το οικείο κράτος µέλος αποφαίνεται επί της αιτήσεως αυτής εντός έξι µηνών από την υποβολή της.
2.    Τα αναφερόµενα στην παράγραφο 1 πρόσωπα δεν έχουν κανένα δικαίωµα εισόδου στην
επικράτεια του οικείου κράτους µέλους όσο εξετάζεται η αίτησή τους.
                                           Άρθρο 33
                            Η απέλαση ως ποινή ή παρεπόµενο µέτρο
1.    Το κράτος µέλος υποδοχής δύναται να εκδίδει αποφάσεις απέλασης ως ποινή ή ως
παρεπόµενο µέτρο σε σχέση µε ποινή κράτησης, µόνον εφόσον πληρούνται οι απαιτήσεις των
άρθρων 27, 28 και 29.
2.    Αν η απόφαση απέλασης όπως προβλέπεται στην παράγραφο 1, εκτελείται περισσότερο από
δύο έτη αφότου εκδοθεί το κράτος µέλος βεβαιώνεται ότι το αφορώµενο άτοµο εξακολουθεί να
αποτελεί πραγµατική απειλή για τη δηµόσια τάξη ή τη δηµόσια ασφάλεια, και εξετάζει επίσης κατά
πόσον έχει, ενδεχοµένως, επέλθει ουσιαστική µεταβολή των περιστάσεων αφότου εκδόθηκε η
απόφαση απέλασης.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                           L 158/ 120
_______________________________________________________________________________
                                       ΚΕΦΑΛΑΙΟ VII
                                       Τελικές διατάξεις
                                           Άρθρο 34
                                         ∆ηµοσιότητα
Τα κράτη µέλη κοινολογούν πληροφορίες σχετικά µε τα δικαιώµατα και τις υποχρεώσεις των
πολιτών της Ένωσης και των µελών των οικογενειών τους σχετικά µε τα θέµατα που ρυθµίζονται
από την παρούσα οδηγία, ιδίως µε εκστρατείες συνειδητοποίησης διεξαγόµενες µέσω των εθνικών
και τοπικών µέσων µαζικής ενηµέρωσης και µέσων επικοινωνίας.
                                           Άρθρο 35
                                   Κατάχρηση δικαιώµατος
Τα κράτη µέλη µπορούν να λαµβάνουν τα αναγκαία µέτρα προκειµένου να αρνούνται, να
τερµατίζουν ή να ανακαλούν οποιοδήποτε δικαίωµα αναγνωριζόµενο από την παρούσα οδηγία, σε
περίπτωση κατάχρησης δικαιώµατος ή απάτης, όπως π.χ. σε περίπτωση εικονικού γάµου. Τα εν
λόγω µέτρα πρέπει να είναι αναλογικά και να υπόκεινται στις διαδικαστικές εγγυήσεις που
προβλέπονται στα άρθρα 30 και 31.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                            L 158/ 121
_______________________________________________________________________________
                                            Άρθρο 36
                                            Κυρώσεις
Τα κράτη µέλη καθορίζουν διατάξεις επί των κυρώσεων που επιβάλλονται στην περίπτωση
παράβασης των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται για την υλοποίηση της παρούσας οδηγίας και
λαµβάνουν κάθε αναγκαίο µέτρο για την εφαρµογή τους. Οι προβλεπόµενες κυρώσεις πρέπει να
είναι αποτελεσµατικές και αναλογικές. Τα κράτη µέλη κοινοποιούν τις διατάξεις αυτές στην
Επιτροπή το αργότερο στις…….. *, και κάθε µεταγενέστερη τροποποίησή τους, το συντοµότερο
δυνατόν.
                                            Άρθρο 37
                                 Ευνοϊκότερες εθνικές διατάξεις
Οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας δεν επηρεάζουν τις καθοριζόµενες από τα κράτη µέλη
νοµοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις, οι οποίες είναι, ενδεχοµένως, ευνοϊκότερες για
τα πρόσωπα που εµπίπτουν στην παρούσα οδηγία.
                                            Άρθρο 38
                                           Κατάργηση
1.    Τα άρθρα 10 και 11 του κανονισµού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 καταργούνται από … *.
2.    Οι οδηγίες 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ,
90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ καταργούνται από … *.
*
      ∆ύο έτη από την ηµεροµηνία έναρξης ισχύος της παρούσας οδηγίας.
 ---pagebreak--- 30.4.2004        EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                            L 158/ 122
_______________________________________________________________________________
3.    Οι αναφορές που γίνονται στις καταργούµενες διατάξεις και οδηγίες θεωρούνται ως
αναφορές στην παρούσα οδηγία.
                                            Άρθρο 39
                                             Έκθεση
Το αργότερο στις ……… * , η Επιτροπή υποβάλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο
Συµβούλιο σχετικά µε την εφαρµογή της παρούσας οδηγίας, συνοδευόµενη από τις, τυχόν,
αναγκαίες, προτάσεις, κυρίως όσον αφορά τη δυνατότητα επέκτασης του χρονικού διαστήµατος
κατά το οποίο οι πολίτες της Ένωσης και τα µέλη των οικογενειών τους µπορούν να διαµένουν
στην επικράτεια του κράτους µέλους υποδοχής άνευ όρων. Τα κράτη µέλη παρέχουν στην
Επιτροπή τις πληροφορίες που απαιτούνται για την κατάρτιση της έκθεσης.
                                            Άρθρο 40
                                  Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο
1.    Τα κράτη µέλη θεσπίζουν τις νοµοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που είναι
αναγκαίες προκειµένου να συµµορφωθούν µε την παρούσα οδηγία µέχρι τις ……. **.
Οι διατάξεις αυτές, όταν θεσπίζονται από τα κράτη µέλη, αναφέρονται στην παρούσα οδηγία ή
συνοδεύονται από την αναφορά αυτή κατά την επίσηµη δηµοσίευσή τους. Τα κράτη µέλη
καθορίζουν τον τρόπο µε τον οποίο γίνεται η αναφορά αυτή.
*
      Τέσσερα έτη από την ηµεροµηνία έναρξης ισχύος της παρούσας οδηγίας.
**
      ∆ύο έτη από την ηµεροµηνία έναρξης ισχύος της παρούσας οδηγίας.
 ---pagebreak--- 30.4.2004         EL Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης                        L 158/ 123
_______________________________________________________________________________
2.    Τα κράτη µέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή το κείµενο των διατάξεων εσωτερικού δικαίου
που θεσπίζουν στον τοµέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία µαζί µε πίνακα από τον οποίο
εµφαίνεται ο τρόπος αντιστοιχίας των διατάξεων της παρούσας οδηγίας προς τις θεσπισθείσες
εθνικές διατάξεις.
                                           Άρθρο 41
                                         Έναρξη ισχύος
Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την ηµέρα της δηµοσίευσής της στην Επίσηµη Εφηµερίδα της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.
                                           Άρθρο 42
                                           Αποδέκτες
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη µέλη.
Στρασβούργο, 29 Απριλίου 2004.
Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο                                         Για το Συµβούλιο
        Ο Πρόεδρος                                                      Ο Πρόεδρος
            P. COX                                                M. McDOWELL