Trần Văn Thủy

Trần Văn Thủy (sinh năm 1940) là một đạo diễn người Việt Nam. Trong chiến tranh Việt Nam ông làm phóng viên chiến trường. Ông đã đạo diễn trên 20 phim tài liệu, trong đó có nhiều phim đoạt giải cao trong các liên hoan phim Quốc gia và Quốc tế. Ông đã được phong danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.

 Đạo diễn Trần Văn Thuỷ—một trái tim nhân hậu—VNExpress
 Giao lưu tại Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á, Đại Họ Berkeley
 Xây dựng hình ảnh đất nước Việt Nam mới—Thảo luận bàn tròn trực tuyến tại báo điện tử VietNamNet
 Chuyện tử tế, truyện phim , và Chuyện tử tế, chi tiết và đối thoại trong phim
 Đạo diễn, nghệ sĩ nhân dân Trần Văn Thủy: “Làm phim tài liệu phải… quái một chút”
 Trần Văn Thủy nói về Chuyện tử tế

Thể loại:Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Thể loại:Đạo diễn điện ảnh Việt Nam
Thể loại:Nhà văn Việt Nam
Thể loại:Người làm điện ảnh Việt Nam
Thể loại:Nhà văn thế kỷ 20
Thể loại:Nhà văn thế kỷ 21
Thể loại:Người Nam Địn

Liên kết ngoài Đạo diễn Trần Văn Thuỷ—một trái tim nhân hậu—VNExpress Giao lưu tại Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á, Đại Họ Berkeley Xây dựng hình ảnh đất nước Việt Nam mới—Thảo luận bàn tròn trực tuyến tại báo điện tử VietNamNet Chuyện tử tế, truyện phim , và Chuyện tử tế, chi tiết và đối thoại trong phim Đạo diễn, nghệ sĩ nhân dân Trần Văn Thủy: “Làm phim tài liệu phải… quái một chút” Trần Văn Thủy nói về Chuyện tử tế

Một mình tôi đi trên con đường không giống những người khác. Những chuyện xảy ra, tôi dùng một chữ chính xác là ly kỳ như tiểu thuyết kiếm hiệp chứ không chỉ là chuyện làm phim. Để những bộ phim của mình đến được với công chúng, tôi phải lấy lòng người này, đối phó, thậm chí lường gạt người kia...” - nghệ sĩ nhân dân Trần Văn Thủy bộc bạch.
Hành trình từ bị cấm đến... giải thưởng
. Hà Nội trong mắt ai trước khi đoạt giải vàng tại Liên hoan phim quốc gia, đoạt giải đạo diễn, biên kịch, quay phim hay nhất đã bị kết luận là “có vấn đề” và cấm lưu hành. Đúng vậy không, thưa ông?
+ Bộ phim bị quy kết là chống Đảng, dạy Đảng cầm quyền... Tôi nghe mà thấy hết hồn!
Có một điều rất hiếm hoi là năm 1983, khi phim bị cấm lưu hành, các cụ lão thành cách mạng của Câu lạc bộ Thăng Long đã mời tôi đến chiếu phim và nói chuyện. Khi xem phim xong, các cụ nói: Bộ phim này có gì mà phải cấm?
Hồi tháng 6, tháng 7 năm 1987, cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh cũng đã xem phim của tôi và ông hỏi: “Chỉ có vậy thôi hả?”.
. Giai đoạn ấy, nghe nói giới nghệ thuật dành khá nhiều thời gian bàn tán xem bao giờ ông... bị bắt?
+ Không chỉ bàn tán, họ còn hỏi thẳng tôi và vợ tôi ấy chứ! Bộ phim dù đã được cố Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng Phạm Văn Đồng can thiệp nhưng vẫn bị cấm. Hà Nội trong mắt ai là một “án” lớn trong văn học nghệ thuật thời kỳ đó.
. Điều lạ là sau đó phim lại đoạt những giải danh giá nhất tại một liên hoan phim danh giá nhất trong nước. Bị “kết tội” như vậy mà sao ông “thoát” được?
+ (cười lớn) Thế mà hay! tôi không ngờ những người trong ban giám khảo chấm tôi đoạt giải cũng chính là những người từng phê phán tôi gay gắt nhất đấy. Để những bộ phim của mình đến được với công chúng, tôi đã phải lấy lòng người này, rồi đối phó, thậm chí lường gạt người kia...
Quay phim trong hoàn cảnh “nghẹt thở”
. Chuyện tử tế là phim nổi tiếng nhất của ông. Nghe nói vì sự cần thiết của nó mà ông đã chấp nhận đánh đổi mọi thứ?
+ Năm 1985, tôi đi quay Chuyện tử tế trong khi tôi không còn gì. Lúc đó, nhà tôi không còn gạo ăn, vợ tôi lúc đó bơ phờ, bạn bè thì xa lánh, nghi ngại, máy móc không có, ngay cả niềm tin cũng không có nốt... Nói thật, thần kinh phải bằng thép thì mới quay được phim trong hoàn cảnh “nghẹt thở” như thế.
Cho đến nay bộ phim này vẫn là phim vĩ đại nhất của nền điện ảnh tài liệu Việt Nam, theo quan niệm của nhiều người. Đây cũng là một trong 10 bộ phim hay nhất được thế giới bình chọn năm 1992. Bộ phim giống như một tờ giấy thông hành cho tôi đi toàn thế giới.
. Không ít người nhận xét là ông... điên đấy!
+ Tôi làm Chuyện tử tế chỉ bằng linh tính mách bảo rằng con người phải ăn ở tử tế với nhau, rằng có bao nhiêu con người bất hạnh, bất hạnh trên sự vô lý. Mọi người có thể tìm trong tất cả các bộ phim của tôi không bộ phim nào thoát khỏi thân phận con người. Bất kể điều gì không đi đến tận cùng của thân phận con người thì không thể hay được.
Khi dựng xong, tôi còn không biết đặt tên phim là gì. Tôi bỗng nhớ ra một chữ rất xưa, rất cũ, rất quen là “tử tế”. Nói thật, nếu làm phim tài liệu mà thật thà quá cũng không làm được, cần phải hơi... “quái” một chút. Tôi đã hình dung ra đây là bộ phim khó xài, “khó nuốt”, nếu phim bị cấm thì các bố đã cấm... chuyện tử tế (Cười).
Nhờ Tổng Bí thư “tiếp sức”
. Xin ông kể tiếp câu chuyện làm sao mà Chuyện tử tế ra lò được?
+ Tháng 10-1987, cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh triệu tập tất cả những văn nghệ sĩ lớn nhất của miền Bắc và lắng nghe mọi người than thở, “kể khổ” trong hai ngày. Giờ giải lao, Lưu Quang Vũ tìm tôi bảo ông Nguyễn Văn Linh muốn gặp tôi. Khi gặp, ông Linh nói rất đơn giản: “Đồng chí ạ, đến bây giờ tôi mới hiểu tại sao người ta cấm phim của đồng chí”. Và ông nói tôi nên làm tiếp phần hai. Tôi tinh quái đáp: “Thưa Tổng Bí thư, tôi sẽ cố gắng”.
Chuông reo, mọi người vào trong hội trường. một người có vai vế đứng lên và nói với tất cả mọi người: “Các đồng chí ạ, trong giờ giải lao vừa rồi, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đã gặp đạo diễn Trần Văn Thủy. Tổng Bí thư tỏ ra rất thích Hà Nội trong mắt ai...”.
“Tôi không bảo thích Hà Nội trong mắt ai mà bảo anh Thủy làm tiếp phần hai” - Tổng Bí thư cắt lời.
Trời xui đất khiến sao lại có sự may mắn đến thế! Đây là một cái triện to đùng, nếu không làm sao Chuyện tử tế ra đời được. Tôi đứng lên rất lễ phép nói: “Thưa Tổng Bí thư, thưa các anh chị, tập hai sẽ là Chuyện tử tế...”. Thế là ai cũng biết phần hai của Hà Nội trong mắt ai là Chuyện tử tế. Tôi cảm thấy tôi là một “thằng” rất... lưu manh. Bây giờ mọi người xem sẽ rất buồn cười vì hai bộ phim này chủ đề khác nhau, nội dung khác nhau, khung cảnh và phong cách cũng khác nhau...
. Nhưng rồi cả Hà Nội trong mắt ai và Chuyện tử tế đều đã rất thành công khi công chiếu, thưa ông?
+ Đúng vậy. Trong lịch sử điện ảnh chưa có bao giờ hai bộ phim tài liệu chiếu đồng loạt trên toàn quốc, tạo nên một “hội chứng” như thế. Tháng 3-1988, Liên hoan phim (LHP) quốc gia được tổ chức tại Đà Nẵng đã mời tất cả các đoàn đại biểu lớn của CHDC Đức, Nga, Cuba... tới dự. Trước đó, phóng viên của một hãng thông tấn Đức đã viết bài liên tục gửi về Đức và nhiều người khi ấy muốn sang Việt Nam chỉ để tìm hiểu xem Chuyện tử tế như thế nào. Nhưng trong LHP này lại không chiếu, mặc dù trong danh sách chương trình là có. Hà Nội trong mắt ai thì tưng bừng với hàng loạt giải thưởng.
Làm phim: Nghề hèn và mọn
. Hình như việc đưa Chuyện tử tế tới tham gia LHP Leipzig tới giờ vẫn còn là câu chuyện có nhiều dị bản. Là người trong cuộc, ông nói sao?
+ Đầu tháng 11-1988, tôi được Cục Điện ảnh gọi lên để cử tôi đi tham gia LHP Leipzig, theo thư mời. Tuy nhiên, Cục khi ấy lại không cho tôi... mang phim Chuyện tử tế đi và cử ông Cao Nghị đi cùng để phụ trách. Tuy nhiên, như các bạn biết đấy, phim của tôi vẫn có mặt...
. Bằng cách nào, thưa ông?
+ Mãi đến gần đây, một đồng nghiệp của tôi, người đã quay phim Chuyện tử tế, tới nhà vẫn hỏi tôi: “Bản phim chiếu ở Leipzig là của Việt kiều gửi đến hả anh?” (cười).
. Cảm giác của ông khi đoạt giải thế nào?
+ Phải nói thật là khi đặt chân đến thành phố Leipzig cho đến khi biết được phim có giải thưởng, tôi không ăn không ngủ được. 350 phim tham dự LHP nhưng chỉ có một giải vàng, hai giải bạc. Tôi ở trong thế “ngàn cân treo sợi tóc”, nếu phim không đoạt giải, tôi phải sống lưu vong là cái chắc. Mà tôi thực sự không thể sống ở nước ngoài được, tôi yêu Việt Nam vì giọt nắng, giọt mưa, vì mồ mả ông cha...
Khi công bố Chuyện tử tế đoạt giải thưởng Bồ câu bạc, tôi nhớ khi đó mình đã không kìm nén được mà hét toáng lên “Tôi được về nước rồi!”.
Vì tôi bận một số công việc khác, ông Cao Nghi về nước trước phải “chịu trận” thay tôi. Khi tôi về, mọi người cũng hỏi tôi bằng cách nào mà Chuyện tử tế có mặt ở LHP. Tôi chỉ trả lời: “Tôi cũng không hiểu nổi!”.
Một thời gian sau, LHP Leipzig lại mời tôi sang Đức với tư cách làm chủ tịch LHP đó. Ngay sau đó, hơn 12 đài truyền hình trên thế giới mua bản quyền Chuyện tử tế. Một đài của Pháp mua bản quyền chiếu một lần trả 70 ngàn franc, trong khi họ phải làm tít, phụ đề. Đài của Anh chiếu một lần trả 50 ngàn USD...
. Trong bộ phim Chuyện tử tế ông có nói nghề làm phim là nghề hèn và mọn. Tại sao vậy, nghề làm phim mang lại cho ông tiếng tăm đến thế cơ mà?
+ Đoạn mở đầu của phim này, sau khi đoàn làm phim của tôi bị một chủ lò gạch xua đuổi, ông ấy bảo: các anh đi chỗ khác cho chúng tôi nhờ, không có quay kiết gì ở cái lò gạch này cả. Các anh có giỏi thì quay cảnh chúng tôi sống thật như thế nào. Cứ bày đặt ra như thế mà không biết xấu hổ à?”.
Thế là chúng tôi đi trong cảnh tự quay, đi lang thang thất thểu, ngồi đờ đẫn, buồn rầu với nhau và có cái câu là “nghề của chúng tôi cũng là nghề hèn, mọn”. Hèn vì nghĩ nhiều mà không dám nói ra. Mọn vì làm ra cũng chẳng mấy ai cần đến.
. Xin cám ơn ông!
Đạo diễn, NSND Trần Văn Thủy sinh năm 1940 tại Nam Định. Ông từng có thời gian làm phóng viên chiến trường.
Một số tác phẩm nổi tiếng của ông:Những người dân quê tôi, phim đầu tay, quay ở chiến trường Quảng Đà, đoạt giải Bồ câu bạc tại Liên hoan phim Quốc tế Leipzig (1970). Hà Nội trong mắt ai, giải vàng LHP Việt Nam 1988. Chuyện tử tế (1985) được đánh giá là tác phẩm đặc sắc nhất của đạo diễn Trần Văn Thủy. Bộ phim đoạt giải Bồ câu bạc Liên hoan phim Quốc tế Leipzig, được báo chí nước ngoài ví như “Quả bom đến từ Việt Nam nổ tung ở thành phố Leipzig”. Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai, giải Phim ngắn hay nhất, Liên hoan phim Châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 43. Chuyện từ một góc phố (2003), phim về những hậu quả của chất độc màu da cam để lại trong gia đình một cựu phóng viên chiến trường.
Chuyện tử tế (1985) kể về thân phận của những người nghèo khổ dưới đáy xã hội. Những người làm phim xông xáo vào đời và gặp lắm cảnh trái ngang: đến quay một lò gạch thì bị chủ lò gạch xua đuổi vì tưởng họ đang làm phim tuyên truyền cho nhà nước. Một đứa bé chăn vịt vì mệt, cần ngủ, lỡ để đàn vịt vào phá ruộng hợp tác xã mà phải mang lý lịch xấu. Một giáo viên toán phải đi bán rau. Những cựu chiến binh một thời oanh liệt nay người đạp xích lô, kẻ làm nghề sửa xe đạp. Một bà mẹ cùi hủi bị người đời khinh chê nhưng quyết chí đúc 18 vạn hòn gạch làm gia tài để lại cho đứa con trai. Đan xen giữa những mảnh đời là những suy nghĩ, nhận thức về sự tử tế, về chữ hiếu đối với dân và những gì được gọi là vĩ đại trong xã hội Việt Nam...
Hà Nội trong mắt ai bị cấm lưu hành từ năm 1982 đến 1987. Bộ phim tập hợp nhiều tích chuyện hay trong sử sách, vì vậy mà bị coi là “nhân chuyện xưa nói việc nay”. Chẳng hạn, trong mắt vua Quang Trung, quốc gia chỉ có thể trường tồn và hưng thịnh khi kẻ dưới dám nói những điều ngay thẳng, còn bề trên biết nghe theo lẽ phải. Hay là chuyện bức tượng ở Chùa Bộc (Hà Nội) bây giờ vẫn lưu giữ, trên đầu tượng có đề chữ Tâm. Trước đây nhiều nhà nghiên cứu đều chịu, không biết tượng tạc ai. Về sau cụ Trần Huy Bá mới đặt giấy bản sau bức tượng rồi dùng than củi chà lên, mới hiện ra dòng chữ: “Bính Ngọ tạo Quang Trung tượng”. Tức là đúng vào cái năm Gia Long truy diệt tất cả những gì liên quan đến nhà Tây Sơn thì dân chúng Thăng Long vẫn dựng tượng Quang Trung... Rồi cả những chuyện tại sao Nguyễn Siêu lại cho dựng Tháp Bút bên Hồ Gươm; tại sao Tổng đốc Hoàng Diệu lại cho đặt tấm bia ở Ô Quan Chưởng cấm các chức quan sách nhiễu dân...


Trần Văn Thủy


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1927073--Từ năm 1976 đến nay-2--vi-0015-322

Chợ Mới, An Giang

Chợ Mới là một huyện thuộc tỉnh An Giang, Việt Nam.

Tháng 2 tháng 1976, huyện Chợ Mới trở lại thuộc tỉnh An Giang cho đến ngày nay. Huyện Chợ Mới lúc đó bao gồm thị trấn Chợ Mới và 12 xã: An Thạnh Trung, Bình Phước Xuân, Hòa Bình, Hội An, Kiến An, Long Điền, Long Kiến, Mỹ Hiệp, Mỹ Hội Đông, Mỹ Luông, Nhơn Mỹ, Tấn Mỹ. Trong đó, thị trấn Chợ Mới được thành lập do tách đất từ xã Long Điền.

Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 181-CPQuyết định 181-CP năm 1979 điều chỉnh địa giới và đổi tên một số xã và thị trấn thuộc tỉnh An Giang do Hội đồng Chính phủ ban hành về việc điều chỉnh địa giới một số xã thuộc huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang như sau:
Tách các ấp Phú Hạ 1, Phú Hạ 2, Kiến Quới 1, Kiến Quới 2, Kiến Thuận 1, Kiến Thuận 2, Kiến Hưng 1 và Kiến Hưng 2 của xã Kiến An lập thành xã Kiến Thành
Tách các ấp Long Phú 1, Long Phú 2, Long Quới 1, Long Quới 2 của xã Long Điền lập thành xã Long Điền B
Tách các ấp Bình Phú, Bình Quới, Bình Thạnh 1, Bình Thạnh 2, 2/3 ấp An Mỹ và 1/3 ấp An Thạnh của xã Hòa Bình lập thành xã Hòa An.

Ngày 12 tháng 1 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 8-HĐBT về việc phân vạch địa giới phường, thị trấn và một số xã của huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang như sau:
Thành lập xã Long Giang trên cơ sở tách các ấp Long Thuận, Long Phú, Long Mỹ 1, Long Mỹ 2, Long Thạnh 1, Long Thạnh 2 của xã Long Kiến
Sáp nhập ấp Long Qưới 1 và ấp Long Qưới 2 của xã Long Kiến vào xã Long Điền B
Sáp nhập một phần ấp Long Bình của xã Long Kiến vào xã An Thạnh Trung
Sáp nhập ấp An Ninh của xã An Thạnh Trung vào xã Long Kiến.

Ngày 17 tháng 10 năm 2003, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 119/2003/NĐ-CP. Theo đó, thành lập thị trấn Mỹ Luông trên cơ sở 808 ha diện tích tự nhiên và 15.540 nhân khẩu của xã Mỹ Luông, đổi tên xã Mỹ Luông thành xã Mỹ An.

Ngày 9 tháng 2 năm 2018, UBND huyện Chợ Mới tổ chức lễ công bố quyết định xã Hội An đạt chuẩn đô thị loại V của UBND tỉnh An Giang.

Ngày 19 tháng 12 năm 2019, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định 1059/QĐ-BXD về việc công nhận thị trấn Chợ Mới mở rộng (gồm thị trấn Chợ Mới và một phần các xã: Long Điền A, Long Điền B, Kiến Thành và Kiến An) là đô thị loại IV

Ngày 19 tháng 12 năm 2019, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định 1059/QĐ-BXD về việc công nhận thị trấn Chợ Mới mở rộng (gồm thị trấn Chợ Mới và một phần các xã: Long Điền A, Long Điền B, Kiến Thành và Kiến An) là đô thị loại IV.

Ngày 19/12/2019, Bộ Xây dựng đã có quyết định 1059/QĐ-BXD về việc công nhận thị trấn Chợ Mới mở rộng, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang đạt tiêu chí đô thị loại IV.
Theo đó, Công nhận thị trấn Chợ Mới mở rộng, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang đạt tiêu chí đô thị loại IV (bao gồm thị trấn Chợ Mới và một phần các xã: Long Điền A, Long Điền B, Kiến Thành và Kiến An).
Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày 19/12/2019.
Trung tâm Thông tin
Nguồn: Quyết định 1059/QĐ-BXD
|Tài liệu đính kèm bài viết |
|BXD_1059-QĐ-BXD_19122019.pdf||Tải về|


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1927073--Từ năm 1976 đến nay-2--vi-0015-323

Chợ Mới, An Giang

Tháng 2 tháng 1976, huyện Chợ Mới trở lại thuộc tỉnh An Giang cho đến ngày nay. Huyện Chợ Mới lúc đó bao gồm thị trấn Chợ Mới và 12 xã: An Thạnh Trung, Bình Phước Xuân, Hòa Bình, Hội An, Kiến An, Long Điền, Long Kiến, Mỹ Hiệp, Mỹ Hội Đông, Mỹ Luông, Nhơn Mỹ, Tấn Mỹ. Trong đó, thị trấn Chợ Mới được thành lập do tách đất từ xã Long Điền.

Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 181-CPQuyết định 181-CP năm 1979 điều chỉnh địa giới và đổi tên một số xã và thị trấn thuộc tỉnh An Giang do Hội đồng Chính phủ ban hành về việc điều chỉnh địa giới một số xã thuộc huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang như sau:
Tách các ấp Phú Hạ 1, Phú Hạ 2, Kiến Quới 1, Kiến Quới 2, Kiến Thuận 1, Kiến Thuận 2, Kiến Hưng 1 và Kiến Hưng 2 của xã Kiến An lập thành xã Kiến Thành
Tách các ấp Long Phú 1, Long Phú 2, Long Quới 1, Long Quới 2 của xã Long Điền lập thành xã Long Điền B
Tách các ấp Bình Phú, Bình Quới, Bình Thạnh 1, Bình Thạnh 2, 2/3 ấp An Mỹ và 1/3 ấp An Thạnh của xã Hòa Bình lập thành xã Hòa An.

Ngày 12 tháng 1 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 8-HĐBT về việc phân vạch địa giới phường, thị trấn và một số xã của huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang như sau:
Thành lập xã Long Giang trên cơ sở tách các ấp Long Thuận, Long Phú, Long Mỹ 1, Long Mỹ 2, Long Thạnh 1, Long Thạnh 2 của xã Long Kiến
Sáp nhập ấp Long Qưới 1 và ấp Long Qưới 2 của xã Long Kiến vào xã Long Điền B
Sáp nhập một phần ấp Long Bình của xã Long Kiến vào xã An Thạnh Trung
Sáp nhập ấp An Ninh của xã An Thạnh Trung vào xã Long Kiến.


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1927073--Từ năm 1976 đến nay-2--vi-0015-324

Chợ Mới, An Giang

Tháng 2 tháng 1976, huyện Chợ Mới trở lại thuộc tỉnh An Giang cho đến ngày nay. Huyện Chợ Mới lúc đó bao gồm thị trấn Chợ Mới và 12 xã: An Thạnh Trung, Bình Phước Xuân, Hòa Bình, Hội An, Kiến An, Long Điền, Long Kiến, Mỹ Hiệp, Mỹ Hội Đông, Mỹ Luông, Nhơn Mỹ, Tấn Mỹ. Trong đó, thị trấn Chợ Mới được thành lập do tách đất từ xã Long Điền.

Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 181-CPQuyết định 181-CP năm 1979 điều chỉnh địa giới và đổi tên một số xã và thị trấn thuộc tỉnh An Giang do Hội đồng Chính phủ ban hành về việc điều chỉnh địa giới một số xã thuộc huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang như sau:
Tách các ấp Phú Hạ 1, Phú Hạ 2, Kiến Quới 1, Kiến Quới 2, Kiến Thuận 1, Kiến Thuận 2, Kiến Hưng 1 và Kiến Hưng 2 của xã Kiến An lập thành xã Kiến Thành
Tách các ấp Long Phú 1, Long Phú 2, Long Quới 1, Long Quới 2 của xã Long Điền lập thành xã Long Điền B
Tách các ấp Bình Phú, Bình Quới, Bình Thạnh 1, Bình Thạnh 2, 2/3 ấp An Mỹ và 1/3 ấp An Thạnh của xã Hòa Bình lập thành xã Hòa An.

Ngày 12 tháng 1 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 8-HĐBT về việc phân vạch địa giới phường, thị trấn và một số xã của huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang như sau:
Thành lập xã Long Giang trên cơ sở tách các ấp Long Thuận, Long Phú, Long Mỹ 1, Long Mỹ 2, Long Thạnh 1, Long Thạnh 2 của xã Long Kiến
Sáp nhập ấp Long Qưới 1 và ấp Long Qưới 2 của xã Long Kiến vào xã Long Điền B
Sáp nhập một phần ấp Long Bình của xã Long Kiến vào xã An Thạnh Trung
Sáp nhập ấp An Ninh của xã An Thạnh Trung vào xã Long Kiến.

Ngày 17 tháng 10 năm 2003, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 119/2003/NĐ-CP. Theo đó, thành lập thị trấn Mỹ Luông trên cơ sở 808 ha diện tích tự nhiên và 15.540 nhân khẩu của xã Mỹ Luông, đổi tên xã Mỹ Luông thành xã Mỹ An.

Ngày 9 tháng 2 năm 2018, UBND huyện Chợ Mới tổ chức lễ công bố quyết định xã Hội An đạt chuẩn đô thị loại V của UBND tỉnh An Giang.


Chợ Mới, An Giang

Huyện Chợ Mới có 18 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 2 thị trấn: Chợ Mới (huyện lỵ), Mỹ Luông và 16 xã: An Thạnh Trung, Bình Phước Xuân, Hòa An, Hòa Bình, Hội An, Kiến An, Kiến Thành, Long Điền A, Long Điền B, Long Giang, Long Kiến, Mỹ An, Mỹ Hiệp, Mỹ Hội Đông, Nhơn Mỹ, Tấn Mỹ được chia thành 142 ấp.
Ðơn vị hành chính cấp xã Thị trấn  Chợ Mới  Thị trấn  Mỹ Luông  Xã   An Thạnh Trung Xã  Bình Phước Xuân Xã  Hòa An Xã  Hòa Bình Xã  Hội An Xã  Kiến An Xã  Kiến Thành Xã  Long Điền A Xã  Long Điền B Xã  Long Giang Xã  Long Kiến Xã  Mỹ An Xã  Mỹ Hiệp Xã  Mỹ Hội Đông Xã  Nhơn Mỹ Xã  Tấn Mỹ Diện tích (km²) 3,07 9,52 32,14 18,93 18,82 22,25 23,12 25,25 22,68 18,37 17,88 18,71 16,30 12,83 23,15 28,69 30,48 26,87Dân số (người) 11.318 13.540 17.523 13.321 19.540 19.086 17.996 25.444 17.279 15.096 17.487 16.433 12.588 10.826 17.603 23.220 23.443 16.238Mật độ dân số (người/km²)  3.687  1.422 545  704  1.038  858    778    1.008    762    822    978    878    772    844    760    809    769    604 Số đơn vị hành chính 4 ấp 6 ấp 11 ấp 5 ấp 6 ấp 6 ấp 10 ấp 12 ấp 8 ấp  6 ấp 8 ấp 10 ấp 6 ấp 6 ấp 7 ấp 10 ấp 11 ấp 10 ấpNguồn: Kết quả điều tra dân số và nhà ở tỉnh An Giang 1/4/2019
nhỏ|280px|phả

Hành chính Huyện Chợ Mới có 18 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 2 thị trấn: Chợ Mới (huyện lỵ), Mỹ Luông và 16 xã: An Thạnh Trung, Bình Phước Xuân, Hòa An, Hòa Bình, Hội An, Kiến An, Kiến Thành, Long Điền A, Long Điền B, Long Giang, Long Kiến, Mỹ An, Mỹ Hiệp, Mỹ Hội Đông, Nhơn Mỹ, Tấn Mỹ được chia thành 142 ấp.


Chợ Mới, An Giang


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-445

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)

Quân ủy Trung ương là cơ quan lãnh đạo mọi mặt trong Quân đội nhân dân Việt Nam của Đảng Cộng sản Việt Nam, có nhiệm vụ nghiên cứu đề xuất với Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam những vấn đề về đường lối, nhiệm vụ quân sự và quốc phòng; kế hoạch phòng thủ đất nước; phương hướng và biện pháp xây dựng nền quốc phòng toàn dân; cơ chế lãnh đạo của đảng với Quân đội nhân dân Việt Nam.

Quân ủy Trung ương có trách nhiệm phối hợp và hướng dẫn các cấp uỷ trực thuộc Trung ương thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về quân sự, quốc phòng. Quân uỷ Trung ương trực tiếp lãnh đạo xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh toàn diện, xây dựng các tổ chức đảng trong quân đội trong sạch, vững mạnh. Thông qua các biện pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác đảng, công tác chính trị, Quân uỷ Trung ương bảo đảm giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội.

Quân ủy Trung ương thực hiện chế độ quyết định tập thể đối với vấn đề lớn như chủ trương, chương trình, kế hoạch thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, các biện pháp xây dựng quân đội, quyết định các vấn đề về công tác cán bộ trong quân đội. Quân uỷ Trung ương chỉ đạo Tổng cục chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam và thông qua Tổng cục Chính trị chỉ đạo các Đảng bộ và hệ thống chính uỷ, chính trị viên, cơ quan chính trị các cấp tiến hành công tác đảng, công tác chính trị nhằm xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức.

Ngày 17/6/2021, tại trụ sở Bộ Quốc phòng đã diễn ra Hội nghị Quân ủy Trung ương lần thứ nhất khóa XI, nhiệm kỳ 2020 - 2025. Tại phiên họp, ông Võ Văn Thưởng, Thường trực Ban Bí thư, đã công bố quyết định của Bộ Chính trị, khóa XIII chỉ định các nhân sự tham gia Quân ủy Trung ương, nhiệm kỳ 2020-2025 gồm 25 người. Tháng 7/2021, Thượng tướng Trần Quang Phương được bầu làm Phó Chủ tịch Quốc hội; Tháng 9/2021, Trung tướng Trần Hồng Minh được Bộ Chính trị chỉ định làm Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng, cả 2 ông lần lượt thôi tham gia Quân ủy Trung ương nhiệm kỳ 2020-2025.
TTChân dung Thông tinChức vụ khác192x92pxTênNguyễn Phú Trọng Tổng Bí thư Trung ương ĐảngChức vụBí thưNăm sinh1944Cấp bậc293x93pxTênPhan Văn Giang Ủy viên Bộ Chính trị
 Bộ trưởng Bộ Quốc phòng
 Ủy viên Hội đồng Quốc phòng và An ninhChức vụPhó Bí thưNăm sinh1960Cấp bậcĐại tướng12/7/2021392x92pxTênNguyễn Xuân Phúc Ủy viên Bộ Chính trị
 Chủ tịch nước
 Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninhChức vụỦy viên Thường vụNăm sinh1954Cấp bậc493x93pxTênPhạm Minh Chính Ủy viên Bộ Chính trị
 Thủ tướng Chính phủ
 Phó Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninhChức vụỦy viên Thường vụNăm sinh1958Cấp bậcTrung tướng5105x105pxTênLương Cường Ủy viên Bộ Chính trị
 Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị
 Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Quân ủy Trung ươngChức vụỦy viên Thường vụNăm sinh1957Cấp bậcĐại tướng6105x105pxTênNguyễn Tân Cương Ủy viên Trung ương Đảng
 Tổng tham mưu trưởng
 Thứ trưởng Bộ Quốc phòngChức vụỦy viên Thường vụNăm sinh1966Cấp bậcThượng tướng792x92pxTênHoàng Xuân Chiến Ủy viên Trung ương Đảng
 Thứ trưởng Bộ Quốc phòngChức vụỦy viênNăm sinh1961Cấp bậcThượng tướng892x92pxTênVũ Hải Sản Ủy viên Trung ương Đảng
 Thứ trưởng Bộ Quốc phòngChức vụỦy viênNăm sinh1961Cấp bậcThượng tướng9105x105pxTênLê Huy Vịnh Ủy viên Trung ương Đảng
 Thứ trưởng Bộ Quốc phòng
 Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Quân ủy Trung ươngChức vụỦy viênNăm sinh1961Cấp bậcThượng tướng10TênVõ Minh Lương Ủy viên Trung ương Đảng
 Thứ trưởng Bộ Quốc phòngChức vụỦy viênNăm sinh1963Cấp bậcThượng tướng11105x105pxTênPhạm Hoài Nam Ủy viên Trung ương Đảng
 Thứ trưởng Bộ Quốc phòngChức vụỦy viênNăm sinh1967Cấp bậcThượng tướng22/11/20211292x92pxTênTrịnh Văn Quyết Ủy viên Trung ương Đảng
 Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trịChức vụỦy viênNăm sinh1966Cấp bậcTrung tướng13TênNguyễn Văn Gấu Ủy viên Trung ương Đảng
 Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị (từ 1/2022)
 Chính ủy Quân khu 9 (đến 1/2022)Chức vụỦy viênNăm sinh1967Cấp bậcThiếu tướng1492x92pxTênHuỳnh Chiến Thắng Ủy viên Trung ương Đảng
 Phó Tổng tham mưu trưởngChức vụỦy viênNăm sinh1965Cấp bậcTrung tướng15TênTrần Việt Khoa Ủy viên Trung ương Đảng
 Giám đốc Học viện Quốc phòngChức vụỦy viênNăm sinh1965Cấp bậcThượng tướng1/9/20211692x92pxTênTrần Thanh Nghiêm Ủy viên Trung ương Đảng
 Tư lệnh Quân chủng Hải quânChức vụỦy viênNăm sinh1970Cấp bậcChuẩn Đô đốc1792x92pxTênNguyễn Văn Hiền Ủy viên Trung ương Đảng
 Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân chủng Phòng không - Không quânChức vụỦy viênNăm sinh1967Cấp bậcThiếu tướng1892x92pxTênLê Đức Thái Ủy viên Trung ương Đảng
 Tư lệnh Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòngChức vụỦy viênNăm sinh1967Cấp bậcTrung tướng11/8/202119TênNguyễn Hồng Thái Ủy viên Trung ương Đảng
 Tư lệnh Quân khu 1Chức vụỦy viênNăm sinh1969Cấp bậcTrung tướng20TênNguyễn Quang Ngọc Ủy viên Trung ương Đảng
 Tư lệnh Quân khu 3Chức vụỦy viênNăm sinh1968Cấp bậcTrung tướng2192x92pxTênNguyễn Doãn Anh Ủy viên Trung ương Đảng
 Tư lệnh Quân khu 4Chức vụỦy viênNăm sinh1967Cấp bậcTrung tướng2270x70pxTênThái Đại Ngọc Ủy viên Trung ương Đảng
 Tư lệnh Quân khu 5Chức vụỦy viênNăm sinh1966Cấp bậcTrung tướng23TênNguyễn Trường Thắng Ủy viên Trung ương Đảng
 Tư lệnh Quân khu 7Chức vụỦy viênNăm sinh1970Cấp bậcThiếu tướn

Quân ủy Trung ương (2020-2025) Ngày 17/6/2021, tại trụ sở Bộ Quốc phòng đã diễn ra Hội nghị Quân ủy Trung ương lần thứ nhất khóa XI, nhiệm kỳ 2020 - 2025.

TPO - Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký Quyết định bổ nhiệm Thiếu tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Chính ủy Quân khu 9, giữ chức Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam.
Thiếu tướng Nguyễn Văn Gấu sinh ngày 16/9/1967; quê ở xã Tân Thủy, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Ông từng kinh qua chức vụ: Phó Chính ủy, Chính ủy Sư đoàn bộ binh 8; Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 9; Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 9; Chính ủy Quân khu 9.
Tại Quyết định 136/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ đã bổ nhiệm Thiếu tướng Hồ Văn Thái, Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 9, giữ chức Chính ủy Quân khu 9, Bộ Quốc phòng.
Thiếu tướng Hồ Văn Thái sinh năm 1968, quê ở xã Vĩnh Phú, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang. Ông được bổ nhiệm giữ chức Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 9 vào cuối tháng 11/2020.


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-446

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-450

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-455

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-456

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-458

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-459

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-460

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-462

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-465

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-466

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-468

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-442

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)

Ngày 17/6/2021, tại trụ sở Bộ Quốc phòng đã diễn ra


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-449

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-457

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-461

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-467

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-443

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)

Ngày 17/6/2021, tại trụ sở Bộ Quốc phòng đã diễn ra Hội nghị Quân ủy Trung ương lần thứ nhất khóa XI, nhiệm kỳ 2020 - 2025.


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q1107357--Quân ủy Trung ương (2020-2025)-3--vi-0015-444

Quân ủy Trung ương (Việt Nam)


Đan Phượng

Đan Phượng là một huyện thuộc thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Đan Phượng theo nghĩa gốc Hán có nghĩa là chim phượng đỏ.

Huyện được đặt từ thời Trần, trước đây là xứ Đoài, đến thời Minh chiếm đóng thì huyện tên là Đan Sơn thuộc châu Từ Liêm, phủ Giao Châu. Sang thời Hậu Lê huyện lệ về phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Năm 1831, vua Minh Mạng điều chỉnh địa giới hành chính và thành lập các tỉnh mới. Huyện đựợc tách ra thành huyện riêng vào năm 1832 vẫn thuộc phủ Quốc Oai. Năm 1888, sau khi vua Đồng Khánh cắt Hà Nội cho Pháp. Huyện Đan Phựợng được nhập về phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông.

Sau cách mạng tháng Tám (1945), cấp phủ bị bãi bỏ, nên từ tháng 8 năm 1945 đến tháng 3 năm 1947 sáp nhập một số xã, tổng thuộc huyện Từ Liêm thành huyện Đan Phượng thuộc tỉnh Hà Đông.

Từ tháng 3 năm 1947, 4 huyện Đan Phượng, Hoài Đức, Thanh Trì, Thanh Oai và thị xã Hà Đông được cắt chuyển về thành phố Hà Nội theo quyết định của Khu II (Khi sự kiện 19 tháng 12 năm 1946 nổ ra, Mặt trận Hà Nội được sáp nhập vào Khu II. Từ ngày 1 tháng 11 năm 1948, Khu 2 đặt quyền trực thuộc của Liên khu 3, nhưng đến tháng 5 năm 1949 thì khu Hà Nội lại được tách ra để thành lập Mặt trận Hà Nội độc lập, trực thuộc Bộ Tổng tư lệnh. Tình trạng này được duy trì cho đến sau năm 1954, khi đấy gọi là Khu Hà Nội).

Từ ngày 12 tháng 3 năm 1947 đến tháng 5 năm 1948, huyện Đan Phượng được gộp vào liên quận huyện IV - Hoài Đức và Đan Phượng (theo công văn số: 038/KCT, ngày 13 tháng 3 năm 1947), UBK- Khu XI của Bộ chỉ huy Chiến khu XI). Tháng 5 năm 1947, Trung ương quyết định tách ba tỉnh Hà Nội, Hà Đông, Sơn Tây ra khỏi Khu II, thành lập Khu XI.

Tháng 5 năm 1948 đến tháng 10 năm 1948, Khu XI được Trung ương quyết định giải thể Khu XI và thành lập tỉnh Lưỡng Hà (Hà Đông - Hà Nội) thuộc Liên khu III. Lúc này, liên quận huyện IV - Hoài Đức và Đan Phượng được tách ra thành huyện Liên Bắc. Đan Phượng thuộc huyện Liên Bắc - tỉnh Lưỡng Hà.

Từ tháng 10 năm 1948 đến tháng 3 năm 1954:
Khu uỷ III tách Lưỡng Hà thành 2 tỉnh: Hà Đông, Hà Nội, và do vậy, lúc này, Đan Phượng thuộc huyện Liên Bắc tỉnh Hà Đông.
Tháng 12 năm 1952, phần lớn địa bàn Đan Phượng thuộc bắc Liên Bắc do Ban cán sự bắc Liên Bắc nắm, ranh giới là đường quốc lộ 11A (32) để việc chỉ đạo phong trào kháng chiến được sâu sát, kịp thời hơn.

Tháng 4 năm 1954, huyện Đan Phượng được tái lập và thuộc tỉnh Sơn Tây quản lý theo quyết định của Liên khu uỷ III.

Tháng 8 năm 1954, huyện Đan Phượng được Liên khu uỷ III cắt chuyển trả lại cho tỉnh Hà Đông.

Ngày 20 tháng 4 năm 1961, 5 xã thuộc huyện Đan Phượng là Tân Dân (Thượng Cát), Tân Tiến (Liên Mạc), Trần Phú (Phú Diễn), Trung Kiên (Tây Tựu) và Minh Khai được cắt chuyển về huyện Từ Liêm (Hà Nội) theo quyết định của Quốc hội tại kì họp thứ 2 (Khóa II) (nay là địa bàn các phường Thượng Cát, Liên Mạc, Phú Diễn, Phúc Diễn, Tây Tựu, Minh Khai thuộc quận Bắc Từ Liêm).

Ngày 1 tháng 8 năm 2008, giải thể tỉnh Hà Tây cũ, huyện Đan Phượng thuộc thành phố Hà Nội theo Nghị quyết 15-NQ/QH ngày 29 tháng 5 năm 2008.


Đan Phượng

Huyện được đặt từ thời Trần, trước đây là xứ Đoài, đến thời Minh chiếm đóng thì huyện tên là Đan Sơn thuộc châu Từ Liêm, phủ Giao Châu. Sang thời Hậu Lê huyện lệ về phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Năm 1831, vua Minh Mạng điều chỉnh địa giới hành chính và thành lập các tỉnh mới. Huyện đựợc tách ra thành huyện riêng vào năm 1832 vẫn thuộc phủ Quốc Oai. Năm 1888, sau khi vua Đồng Khánh cắt Hà Nội cho Pháp. Huyện Đan Phựợng được nhập về phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông.

Sau cách mạng tháng Tám (1945), cấp phủ bị bãi bỏ, nên từ tháng 8 năm 1945 đến tháng 3 năm 1947 sáp nhập một số xã, tổng thuộc huyện Từ Liêm thành huyện Đan Phượng thuộc tỉnh Hà Đông.

Từ tháng 3 năm 1947, 4 huyện Đan Phượng, Hoài Đức, Thanh Trì, Thanh Oai và thị xã Hà Đông được cắt chuyển về thành phố Hà Nội theo quyết định của Khu II (Khi sự kiện 19 tháng 12 năm 1946 nổ ra, Mặt trận Hà Nội được sáp nhập vào Khu II. Từ ngày 1 tháng 11 năm 1948, Khu 2 đặt quyền trực thuộc của Liên khu 3, nhưng đến tháng 5 năm 1949 thì khu Hà Nội lại được tách ra để thành lập Mặt trận Hà Nội độc lập, trực thuộc Bộ Tổng tư lệnh. Tình trạng này được duy trì cho đến sau năm 1954, khi đấy gọi là Khu Hà Nội).

Từ ngày 12 tháng 3 năm 1947 đến tháng 5 năm 1948, huyện Đan Phượng được gộp vào liên quận huyện IV - Hoài Đức và Đan Phượng (theo công văn số: 038/KCT, ngày 13 tháng 3 năm 1947), UBK- Khu XI của Bộ chỉ huy Chiến khu XI). Tháng 5 năm 1947, Trung ương quyết định tách ba tỉnh Hà Nội, Hà Đông, Sơn Tây ra khỏi Khu II, thành lập Khu XI.

Tháng 5 năm 1948 đến tháng 10 năm 1948, Khu XI được Trung ương quyết định giải thể Khu XI và thành lập tỉnh Lưỡng Hà (Hà Đông - Hà Nội) thuộc Liên khu III. Lúc này, liên quận huyện IV - Hoài Đức và Đan Phượng được tách ra thành huyện Liên Bắc. Đan Phượng thuộc huyện Liên Bắc - tỉnh Lưỡng Hà.

Từ tháng 10 năm 1948 đến tháng 3 năm 1954:
Khu uỷ III tách Lưỡng Hà thành 2 tỉnh: Hà Đông, Hà Nội, và do vậy, lúc này, Đan Phượng thuộc huyện Liên Bắc tỉnh Hà Đông.
Tháng 12 năm 1952, phần lớn địa bàn Đan Phượng thuộc bắc Liên Bắc do Ban cán sự bắc Liên Bắc nắm, ranh giới là đường quốc lộ 11A (32) để việc chỉ đạo phong trào kháng chiến được sâu sát, kịp thời hơn.

Tháng 4 năm 1954, huyện Đan Phượng được tái lập và thuộc tỉnh Sơn Tây quản lý theo quyết định của Liên khu uỷ III.

Tháng 8 năm 1954, huyện Đan Phượng được Liên khu uỷ III cắt chuyển trả lại cho tỉnh Hà Đông.

Ngày 20 tháng 4 năm 1961, 5 xã thuộc huyện Đan Phượng là Tân Dân (Thượng Cát), Tân Tiến (Liên Mạc), Trần Phú (Phú Diễn), Trung Kiên (Tây Tựu) và Minh Khai được cắt chuyển về huyện Từ Liêm (Hà Nội) theo quyết định của Quốc hội tại kì họp thứ 2 (Khóa II) (nay là địa bàn các phường Thượng Cát, Liên Mạc, Phú Diễn, Phúc Diễn, Tây Tựu, Minh Khai thuộc quận Bắc Từ Liêm).

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, huyện Đan Phượng thuộc quyền quản lý của tỉnh mới Hà Tây.


Đan Phượng

Huyện được đặt từ thời Trần, trước đây là xứ Đoài, đến thời Minh chiếm đóng thì huyện tên là Đan Sơn thuộc châu Từ Liêm, phủ Giao Châu. Sang thời Hậu Lê huyện lệ về phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Năm 1831, vua Minh Mạng điều chỉnh địa giới hành chính và thành lập các tỉnh mới. Huyện đựợc tách ra thành huyện riêng vào năm 1832 vẫn thuộc phủ Quốc Oai. Năm 1888, sau khi vua Đồng Khánh cắt Hà Nội cho Pháp. Huyện Đan Phựợng được nhập về phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông.

Sau cách mạng tháng Tám (1945), cấp phủ bị bãi bỏ, nên từ tháng 8 năm 1945 đến tháng 3 năm 1947 sáp nhập một số xã, tổng thuộc huyện Từ Liêm thành huyện Đan Phượng thuộc tỉnh Hà Đông.

Từ tháng 3 năm 1947, 4 huyện Đan Phượng, Hoài Đức, Thanh Trì, Thanh Oai và thị xã Hà Đông được cắt chuyển về thành phố Hà Nội theo quyết định của Khu II (Khi sự kiện 19 tháng 12 năm 1946 nổ ra, Mặt trận Hà Nội được sáp nhập vào Khu II. Từ ngày 1 tháng 11 năm 1948, Khu 2 đặt quyền trực thuộc của Liên khu 3, nhưng đến tháng 5 năm 1949 thì khu Hà Nội lại được tách ra để thành lập Mặt trận Hà Nội độc lập, trực thuộc Bộ Tổng tư lệnh. Tình trạng này được duy trì cho đến sau năm 1954, khi đấy gọi là Khu Hà Nội).

Từ ngày 12 tháng 3 năm 1947 đến tháng 5 năm 1948, huyện Đan Phượng được gộp vào liên quận huyện IV - Hoài Đức và Đan Phượng (theo công văn số: 038/KCT, ngày 13 tháng 3 năm 1947), UBK- Khu XI của Bộ chỉ huy Chiến khu XI). Tháng 5 năm 1947, Trung ương quyết định tách ba tỉnh Hà Nội, Hà Đông, Sơn Tây ra khỏi Khu II, thành lập Khu XI.

Tháng 5 năm 1948 đến tháng 10 năm 1948, Khu XI được Trung ương quyết định giải thể Khu XI và thành lập tỉnh Lưỡng Hà (Hà Đông - Hà Nội) thuộc Liên khu III. Lúc này, liên quận huyện IV - Hoài Đức và Đan Phượng được tách ra thành huyện Liên Bắc. Đan Phượng thuộc huyện Liên Bắc - tỉnh Lưỡng Hà.

Từ tháng 10 năm 1948 đến tháng 3 năm 1954:
Khu uỷ III tách Lưỡng Hà thành 2 tỉnh: Hà Đông, Hà Nội, và do vậy, lúc này, Đan Phượng thuộc huyện Liên Bắc tỉnh Hà Đông.
Tháng 12 năm 1952, phần lớn địa bàn Đan Phượng thuộc bắc Liên Bắc do Ban cán sự bắc Liên Bắc nắm, ranh giới là đường quốc lộ 11A (32) để việc chỉ đạo phong trào kháng chiến được sâu sát, kịp thời hơn.

Tháng 4 năm 1954, huyện Đan Phượng được tái lập và thuộc tỉnh Sơn Tây quản lý theo quyết định của Liên khu uỷ III.

Tháng 8 năm 1954, huyện Đan Phượng được Liên khu uỷ III cắt chuyển trả lại cho tỉnh Hà Đông.

Ngày 20 tháng 4 năm 1961, 5 xã thuộc huyện Đan Phượng là Tân Dân (Thượng Cát), Tân Tiến (Liên Mạc), Trần Phú (Phú Diễn), Trung Kiên (Tây Tựu) và Minh Khai được cắt chuyển về huyện Từ Liêm (Hà Nội) theo quyết định của Quốc hội tại kì họp thứ 2 (Khóa II) (nay là địa bàn các phường Thượng Cát, Liên Mạc, Phú Diễn, Phúc Diễn, Tây Tựu, Minh Khai thuộc quận Bắc Từ Liêm).

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, huyện Đan Phượng thuộc quyền quản lý của tỉnh mới Hà Tây.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, huyện Đan Phượng là một trong 24 đơn vị hành chính của tỉnh Hà Sơn Bình, gồm thị trấn Phùng và 15 xã: Đan Phượng, Đồng Tháp, Hạ Mỗ, Hồng Hà, Liên Hà, Liên Hồng, Liên Trung, Phương Đình, Song Phượng, Tân Hội, Tân Lập, Thọ An, Thọ Xuân, Thượng Mỗ, Trung Châu.

Từ ngày 29 tháng 12 năm 1978 đến ngày 12 tháng 8 năm 1991, huyện Đan Phượng được cắt chuyển về thành phố Hà Nội theo quyết định của Quốc hội tại kì họp thứ 4 (khoá VI) vào cuối tháng 12 năm 1978.

Từ ngày 12 tháng 8 năm 1991 đến ngày 29 tháng 5 năm 2008, huyện Đan Phượng là một trong 14 đơn vị hành chính của tỉnh Hà Tây theo quyết định của Quốc hội tại kì họp thứ 9 (khoá VIII) vào ngày 12 tháng 8 năm 1991.


Tự Đức

Tự Đức ( 22 tháng 9 năm 1829 – 19 tháng 7 năm 1883) tên thật là Nguyễn Phúc Hồng Nhậm (阮福洪任), khi lên ngôi đổi thành Nguyễn Phúc Thì (阮福時), là vị hoàng đế thứ tư của triều Nguyễn. Ông là vị vua có thời gian trị vì lâu dài nhất của nhà Nguyễn, trị vì từ năm 1847 đến 1883, ông được truy tôn miếu hiệu là Nguyễn Dực Tông (阮翼宗). Trong suốt thời gian trị vì của mình ông chỉ sử dụng duy nhất một niên hiệu là Tự Đức (嗣德) nên thường được gọi với tên này.

Triều đại của ông đánh dấu sự suy yếu của nhà Nguyễn và nhiều sự kiện xấu với vận mệnh Đại Nam. Quân đội nhà Nguyễn ngày càng suy yếu, kinh tế trì trệ, trong khi nhiều cuộc nội loạn diễn ra trong cả nước. Năm 1858, liên quân Pháp-Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng. Trước tình hình người Pháp xâm lấn trong triều đình đặt ra vấn đề cải cách, liên tiếp các năm từ 1864 đến 1881, các quan là Phan Thanh Giản, Phạm Phú Thứ, Nguyễn Trường Tộ, Đinh Văn Điền, Nguyễn Hiệp, Lê Định liên tiếp dâng sớ xin nhà vua cho cải cách toàn diện đất nước nhưng các đình thần lại không thống nhất, nhà vua cũng không đưa ra được quyết sách dứt khoát. Mãi đến năm 1878, triều đình mới bắt đầu cử người thực hiện các bước đầu tiên trong quá trình cải cách là cho học tiếng nước ngoài, nhưng đình thần vẫn bất đồng và nảy sinh hai phe chủ trương cải cách và bảo thủ, rồi đến khi nước Đại Nam dần rơi vào tay quân Pháp cũng nảy sinh hai phe chủ chiến và chủ hòa. Chính vua Tự Đức cũng phải tự phê về triều đại mình như sau: "Thanh dung thịnh nhi võ bị suy, nghị luận đa nhi thành công thiểu" (Bề ngoài hào nhoáng nhưng quân sự suy yếu, bàn luận nhiều mà thành công ít)

Triều đình nhà Nguyễn ngày càng bất lực trước sự tấn công của Pháp, chỉ mong cắt đất cầu hòa. Cuối cùng, tới năm 1883, Tự Đức qua đời, ngay sau đó Pháp tấn công vào kinh đô và ép buộc nhà Nguyễn phải công nhận sự "bảo hộ" của Pháp trên toàn Đại Nam. Nhà Nguyễn sau thời Tự Đức chỉ còn là danh nghĩa, vua Nguyễn chỉ còn là bù nhìn, thực tế thì đã mất nước vào tay Pháp.

Tự Đức được người đời ca tụng là một ông vua có hiếu. Lệ thường cứ ngày chẵn thì chầu cung, ngày lẻ thì ngự triều: trong một tháng chầu cung 15 lần và ngự triều cũng 15 lần, trừ khi đi vắng và lâm bệnh. Trong suốt 36 năm thường vẫn như thế, không sai chút nào.

Dù làm vua, Tự Đức luôn kính cẩn vâng lời mẹ dạy. Ông đã ghi chép những lời răn của mẹ vào một cuốn sách, đặt tên là Từ huấn lục. Thậm chí, có lần do mải mê đi săn về cung hơi muộn, thấy mình phạm lỗi nên ông nằm ra, đặt chiếc roi lên mâm son để chờ Hoàng thái hậu Từ Dụ trừng phạt.
 Gia quyến
 Hậu cung
Sử sách chép lại, vua Tự Đức có tất cả 103 bà phi tần, ngự thiếp. Tuy hậu cung đông đảo như thế, nhưng do thể chất ốm yếu, ông hay đau bệnh liên miên, lại thêm di chứng của bệnh đậu mùa nên không thể có con. Ngoại trừ Lệ Thiên Anh Hoàng hậu Võ Thị Duyên được phối thờ với nhà vua ở điện Hoà Khiêm bên trong Khiêm Lăng, tất cả các bà còn lại đều được thờ tại Chí Khiêm đường. Dưới đây liệt kê chức vị và tên húy của một số vị phi tần của vua Tự Đức.

Phong hiệuThụy hiệuTênSinh mấtChaGhi chú Hoàng quý phi(皇貴妃)Khiêm Hoàng hậu(謙皇后)Trang Ý Hoàng thái hậu(莊懿皇太后) Lệ Thiên Anh Hoàng hậu(儷天英皇后) Võ Thị Duyên  20 tháng 6 năm 1828 – 3 tháng 6 năm 1903 Đông các Đại Học sĩVõ Xuân Cẩn Người Quảng Bình, dưỡng mẫu của vua Dục Đức.Từ Cung tần, bà được sách phong làm Nhị giai Cần phi (二階勤妃) rồi thăng Nhất giai Thuần phi (一階純妃), sau cải thành Trung phi (忠妃).Năm thứ 23 (1870), bà được tấn làm Hoàng quý phi, địa vị  đứng đầu hậu cung.Vua Hiệp Hòa lên ngôi, bà là vai chị dâu của vua nên được phong làm Khiêm Hoàng hậu (謙皇后) theo ý nguyện vua anh.Vua Đồng Khánh tôn bà làm Trang Ý Hoàng thái hậu (莊懿皇太后). Nhất giai Thiện phi(一階善妃)  Nguyễn Thị Cẩm   Thượng thư Lễ bộNguyễn Đình Tân Người Thừa Thiên, dưỡng mẫu của vua Đồng KhánhTừ Cung tần, bà được sách phong làm Nhị giai Chiêu phi (二階昭妃) rồi tấn làm Nhất giai Thiện phi (一階善妃). Nhất giai Học phi(一階學妃) Huy Thuận(徽順) Nguyễn Văn Thị Hương  Nghiêm oai Tướng quânNguyễn Văn Tuấn Người Vĩnh Long, dưỡng mẫu của vua Kiến Phúc.Từ Cung tần, bà được sách phong làm Tứ giai Lượng tần (四階諒嬪), thăng Nhị giai Khiêm phi (二階謙妃) rồi tấn làm Nhất giai Học phi (一階學妃).Vua Kiến Phúc tôn bà làm Hoàng thái phi. Vua Đồng Khánh lên ngôi thì phế bỏ danh hiệu của bà, giáng làm Học phi như trước. Tam giai Mẫn tần(三階敏嬪)  Lê thị   Không rõ lai lịch. Từ Cung tần, bà được sách phong làm Tam giai Thận tần (三階慎嬪) rồi tấn làm Nhị giai Cung phi (二階恭妃) (1860). Sau bị giáng làm Tam giai Mẫn tần (三階敏嬪) (1862). Tam giai Lễ tần(三階禮嬪) Lệ Thuận(麗順) Nguyễn Nhược Thị Bích 1830 – 1909 Bố chánh sứ Thanh HóaNguyễn Nhược Sơn Người Ninh Thuận, thông minh hay chữ, nhập cung làm Nữ quan ở viện Thượng nghi (1848).Năm thứ 3 (1850), bà được phong làm Cửu giai Tài nhân, rồi thăng làm Bát giai Mỹ nhân (1860), Thất giai Quý nhân rồi Lục giai Tiệp dư (1868).Lúc Kiến Phúc và Đồng Khánh chưa lên ngôi đã được bà dạy kinh điển, được gọi là Tiệp dư Phu tử.Năm 1885, Kinh thành thất thủ, bà theo Lưỡng cung (Từ Dụ và Trang Ý) lánh nạn. Năm 1892, theo ý chỉ của bà Từ Dụ, vua Thành Thái tấn tôn cho bà làm Tam giai Lễ tần (三階禮嬪).Tác phẩm nổi tiếng của bà là Loan dư Hạnh Thục ca. Tam giai Thận tần(三階慎嬪) Nhã Thuận(雅順) Hồ thị   Không rõ lai lịch. Tẩm mộ hiện tọa lạc trên đường Lê Ngô Cát, phường Thủy Xuân, Huế. Tứ giai Kiệm tần(四階儉嬪) Nhàn Thuận(嫻順) Bùi thị ? – 1893  Không rõ lai lịch. Tẩm mộ hiện tọa lạc trên đường Phan Bội Châu, phường Phước Vĩnh, Huế. Ngũ giai Cẩn tần(三階謹嬪) Thục Trang(淑莊) Nguyễn Lương thị ? – 1869  Không rõ lai lịch. Từ Tiệp dư được tấn làm Cẩn tần (1868). Tẩm mộ hiện tọa lạc trên đường Lê Ngô Cát, phường Thủy Xuân, Huế. Ngũ giai Tín tần(五階信嬪) Nhã Thuận(雅順) Nguyễn Thanh thị   Không rõ lai lịch. Tẩm mộ hiện tọa lạc trên đường Lê Ngô Cát, phường Thủy Xuân, Huế. Lục giai Tiệp dư(六階婕妤) Trinh Mỹ(貞美) Nguyễn Trinh thị  ? – 1866  Không rõ lai lịch, nguyên phong Tài nhân, khi mất được tặng Tiệp dư. Tẩm mộ hiện tọa lạc trên đường Lê Ngô Cát, phường Thủy Xuân, Huế. Lục giai Tiệp dư(六階婕妤) Nhu Thuận(柔順) Võ thị    Bát giai Mỹ nhân(八階美人) Hòa Nhu(和柔) Nguyễn Đình thị  Thượng thư Lễ bộNguyễn Đình Tân Em gái của Thiện phi Nguyễn Thị Cẩm. Mộ táng cạnh tẩm của bà Thiện phi. Cửu giai Tài nhân(九階才人) Thục Thuận(淑順) Nguyễn Nhược thị  Bố chánh sứ Thanh HóaNguyễn Nhược Sơn Em gái của Lễ tần Nguyễn Nhược Thị Bích. Mộ táng cạnh tẩm của bà Lễ tần. Cửu giai Tài nhân(九階才人) Thục Thuận(淑順) Trương Thị Ân   Không rõ lai lịch. Tẩm mộ hiện tọa lạc tại phường Thủy Xuân, Huế. Cửu giai Tài nhân(九階才人) Thục Thuận(淑順) Lê thị   Không rõ lai lịch. Tẩm mộ hiện tọa lạc tại phường Thủy Xuân, Huế. Mộ của bà đã bị san ủi để làm bãi đỗ xe cho khách tham quan di tích. Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc tộc đã gửi yêu cầu dựng lại ngôi mộ của bà ngay vị trí cũ đến chủ đầu tư và UBND Thừa Thiên Huế

Mộ vợ vua Tự Đức được làm tạm sau khi được tìm thấy. Ảnh: NGUYỄN DO
Tại cuộc họp, Đại diện HĐTS Nguyễn Phúc tộc đã đưa ra 5 yêu cầu liên quan đến mộ bà Tài Nhân họ Lê, gồm: Không di dời lăng mộ; yêu cầu chủ đầu tư phải xây dựng lại lăng mộ bà tại nơi tìm thấy; toàn bộ kinh phí xây dựng do chủ đầu tư chi trả theo mẫu thiết kế của Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế.
HĐTS Nguyễn Phúc Tộc còn yêu cầu dự án phải chừa đường đi vào khu lăng mộ từ hướng Đồi Vọng Cảnh, để con cháu được thăm viếng, hương khói sau này. Đồng thời đề nghị Công ty TNHH MTV TM Chuỗi Giá Trị phải họp báo, xin lỗi công khai với bà con Nguyễn Phúc tộc về việc lỡ san ủi lăng mộ bà Tài Nhân họ Lê.
Công ty TNHH MTV TM Chuỗi Giá Trị đã đồng ý với những yêu cầu của HĐTS Nguyễn Phúc tộc đưa ra. Theo đó, công ty sẽ điều chỉnh dự án bãi đỗ xe này giữ lại 200 m2 ở khu vực lăng mộ bà Tài Nhân. Chủ đầu tư mong muốn trong quá trình thi công công trình xây dựng lại lăng mộ bà Tài nhân, HĐTS Nguyễn Phúc tộc sẽ lên giám sát, để tôn tạo lăng mộ bà một cách tốt nhất.
Trước đó, Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế có công văn chỉ đạo UBND TP Huế chủ trì, rà soát lại quy hoạch chung của thành phố và khu vực thực hiện dự án Bãi đỗ xe tham quan lăng Tự Đức - Đồng Khánh. Trên cơ sở đó, UBND TP Huế phối hợp với với Công ty Chuỗi Giá Trị làm việc lại lần cuối với đại diện Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc tộc để thống nhất phương án cuối cùng.
UBND tỉnh cũng yêu cầu Sở Văn hóa - Thể thao chủ trì, căn cứ báo cáo đề xuất của UBND TP Huế, phối hợp với Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế và Công ty Chuỗi Giá Trị rà soát lại hiện trạng các công trình, vật kiến trúc hiện hữu trong phạm vi ranh giới thực hiện dự án.
Như PLO đã đưa tin, vào tháng 6-2017, người dân ở phường Thủy Xuân và HĐTS Nguyễn Phúc tộc đã phản ánh vụ việc đơn vị thực hiện dự án Bãi đỗ xe tham quan lăng Tự Đức và lăng Đồng Khánh đã san ủi lăng mộ của một bà vợ vua Tự Đức.
Ngay sau đó, các lực lượng chức năng đã vào cuộc tìm kiếm và sau hai ngày đã tìm thấy một tấm bia đá cổ được ghi bằng chữ Hán là: "Tiền Triều Tài Nhân Cửu Giai Lê Thị Thụy Thục Thuận Chi Mộ". Theo đó, lăng mộ này là của bà tài nhân họ Lê, đứng hàng thứ 9 trong Cửu giai phi, là vợ vua Tự Đức.
Sau đó, vị trí mộ phần cũng đã được tìm thấy, HĐTS Nguyễn Phúc tộc đã làm mộ tạm và mong muốn cơ quan chức năng xây dựng lại lăng mộ tại vị trí được tìm thấy thay vì chủ trương di dời để giành đất cho bãi đỗ xe.
(PLO)- Đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa-Thể thao tỉnh Thừa Thiên-Huế cho rằng lăng mộ bà Tài Nhân - vợ vua Tự Đức không có giá trị văn hóa, thẩm mỹ, kiến trúc tiêu biểu, bà Tài Nhân không phải là nhân vật lịch sử nên Sở thống nhất chủ trương di dời...
(PLO)- Hội đồng trị sự Nguyễn Phước tộc cho rằng việc di dời lăng mộ là quyết định của cả dòng họ, không thuộc thẩm quyền của đại diện hội đồng trị sự Nguyễn Phước tộc.
(PLO)- Đại diện Ban Trị sự Nguyễn Phước tộc cho biết con cháu trong dòng tộc đã tìm thấy huyệt mộ xây bằng gạch vồ tại vị trí được san bằng làm bãi đỗ xe.


Tự Đức


Tự Đức

Tự Đức được người đời ca tụng là một ông vua có hiếu. Lệ thường cứ ngày chẵn thì chầu cung, ngày lẻ thì ngự triều: trong một tháng chầu cung 15 lần và ngự triều cũng 15 lần, trừ khi đi vắng và lâm bệnh. Trong suốt 36 năm thường vẫn như thế, không sai chút nào.

Dù làm vua, Tự Đức luôn kính cẩn vâng lời mẹ dạy. Ông đã ghi chép những lời răn của mẹ vào một cuốn sách, đặt tên là Từ huấn lục. Thậm chí, có lần do mải mê đi săn về cung hơi muộn, thấy mình phạm lỗi nên ông nằm ra, đặt chiếc roi lên mâm son để chờ Hoàng thái hậu Từ Dụ trừng phạt.
 Gia quyến
 Hậu cung
Sử sách chép lại, vua Tự Đức có tất cả 103 bà phi tần, ngự thiếp. Tuy hậu cung đông đảo như thế, nhưng do thể chất ốm yếu, ông hay đau bệnh liên miên, lại thêm di chứng của bệnh đậu mùa nên không thể có con. Ngoại trừ Lệ Thiên Anh Hoàng hậu Võ Thị Duyên được phối thờ với nhà vua ở điện Hoà Khiêm bên trong Khiêm Lăng, tất cả các bà còn lại đều được thờ tại Chí Khiêm đường. Dưới đây liệt kê chức vị và tên húy của một số vị phi tần của vua Tự Đức.

Phong hiệuThụy hiệuTênSinh mấtChaGhi chú Hoàng quý phi(皇貴妃)Khiêm Hoàng hậu(謙皇后)Trang Ý Hoàng thái hậu(莊懿皇太后) Lệ Thiên Anh Hoàng hậu(儷天英皇后) Võ Thị Duyên  20 tháng 6 năm 1828 – 3 tháng 6 năm 1903 Đông các Đại Học sĩVõ Xuân Cẩn Người Quảng Bình, dưỡng mẫu của vua Dục Đức.Từ Cung tần, bà được sách phong làm Nhị giai Cần phi (二階勤妃) rồi thăng Nhất giai Thuần phi (一階純妃), sau cải thành Trung phi (忠妃).Năm thứ 23 (1870), bà được tấn làm Hoàng quý phi, địa vị  đứng đầu hậu cung.Vua Hiệp Hòa lên ngôi, bà là vai chị dâu của vua nên được phong làm Khiêm Hoàng hậu (謙皇后) theo ý nguyện vua anh.Vua Đồng Khánh tôn bà làm Trang Ý Hoàng thái hậu (莊懿皇太后). Nhất giai Thiện phi(一階善妃)  Nguyễn Thị Cẩm   Thượng thư Lễ bộNguyễn Đình Tân Người Thừa Thiên, dưỡng mẫu của vua Đồng KhánhTừ Cung tần, bà được sách phong làm Nhị giai Chiêu phi (二階昭妃) rồi tấn làm Nhất giai Thiện phi (一階善妃). Nhất giai Học phi(一階學妃) Huy Thuận(徽順) Nguyễn Văn Thị Hương  Nghiêm oai Tướng quânNguyễn Văn Tuấn Người Vĩnh Long, dưỡng mẫu của vua Kiến Phúc.Từ Cung tần, bà được sách phong làm Tứ giai Lượng tần (四階諒嬪), thăng Nhị giai Khiêm phi (二階謙妃) rồi tấn làm Nhất giai Học phi (一階學妃).Vua Kiến Phúc tôn bà làm Hoàng thái phi. Vua Đồng Khánh lên ngôi thì phế bỏ danh hiệu của bà, giáng làm Học phi như trước. Tam giai Mẫn tần(三階敏嬪)  Lê thị   Không rõ lai lịch. Từ Cung tần, bà được sách phong làm Tam giai Thận tần (三階慎嬪) rồi tấn làm Nhị giai Cung phi (二階恭妃) (1860). Sau bị giáng làm Tam giai Mẫn tần (三階敏嬪) (1862).


Tự Đức

Tự Đức được người đời ca tụng là một ông vua có hiếu. Lệ thường cứ ngày chẵn thì chầu cung, ngày lẻ thì ngự triều: trong một tháng chầu cung 15 lần và ngự triều cũng 15 lần, trừ khi đi vắng và lâm bệnh. Trong suốt 36 năm thường vẫn như thế, không sai chút nào.

Dù làm vua, Tự Đức luôn kính cẩn vâng lời mẹ dạy. Ông đã ghi chép những lời răn của mẹ vào một cuốn sách, đặt tên là Từ huấn lục. Thậm chí, có lần do mải mê đi săn về cung hơi muộn, thấy mình phạm lỗi nên ông nằm ra, đặt chiếc roi lên mâm son để chờ Hoàng thái hậu Từ Dụ trừng phạt.
 Gia quyến
 Hậu cung
Sử sách chép lại, vua Tự Đức có tất cả 103 bà phi tần, ngự thiếp. Tuy hậu cung đông đảo như thế, nhưng do thể chất ốm yếu, ông hay đau bệnh liên miên, lại thêm di chứng của bệnh đậu mùa nên không thể có con. Ngoại trừ Lệ Thiên Anh Hoàng hậu Võ Thị Duyên được phối thờ với nhà vua ở điện Hoà Khiêm bên trong Khiêm Lăng, tất cả các bà còn lại đều được thờ tại Chí Khiêm đường. Dưới đây liệt kê chức vị và tên húy của một số vị phi tần của vua Tự Đức.

Phong hiệuThụy hiệuTênSinh mấtChaGhi chú Hoàng quý phi(皇貴妃)Khiêm Hoàng hậu(謙皇后)Trang Ý Hoàng thái hậu(莊懿皇太后) Lệ Thiên Anh Hoàng hậu(儷天英皇后) Võ Thị Duyên  20 tháng 6 năm 1828 – 3 tháng 6 năm 1903 Đông các Đại Học sĩVõ Xuân Cẩn Người Quảng Bình, dưỡng mẫu của vua Dục Đức.Từ Cung tần, bà được sách phong làm Nhị giai Cần phi (二階勤妃) rồi thăng Nhất giai Thuần phi (一階純妃), sau cải thành Trung phi (忠妃).Năm thứ 23 (1870), bà được tấn làm Hoàng quý phi, địa vị  đứng đầu hậu cung.Vua Hiệp Hòa lên ngôi, bà là vai chị dâu của vua nên được phong làm Khiêm Hoàng hậu (謙皇后) theo ý nguyện vua anh.Vua Đồng Khánh tôn bà làm Trang Ý Hoàng thái hậu (莊懿皇太后). Nhất giai Thiện phi(一階善妃)  Nguyễn Thị Cẩm   Thượng thư Lễ bộNguyễn Đình Tân Người Thừa Thiên, dưỡng mẫu của vua Đồng KhánhTừ Cung tần, bà được sách phong làm Nhị giai Chiêu phi (二階昭妃) rồi tấn làm Nhất giai Thiện phi (一階善妃). Nhất giai Học phi(一階學妃) Huy Thuận(徽順) Nguyễn Văn Thị Hương  Nghiêm oai Tướng quânNguyễn Văn Tuấn Người Vĩnh Long, dưỡng mẫu của vua Kiến Phúc.Từ Cung tần, bà được sách phong làm Tứ giai Lượng tần (四階諒嬪), thăng Nhị giai Khiêm phi (二階謙妃) rồi tấn làm Nhất giai Học phi (一階學妃).Vua Kiến Phúc tôn bà làm Hoàng thái phi. Vua Đồng Khánh lên ngôi thì phế bỏ danh hiệu của bà, giáng làm Học phi như trước. Tam giai Mẫn tần(三階敏嬪)  Lê thị   Không rõ lai lịch. Từ Cung tần, bà được sách phong làm Tam giai Thận tần (三階慎嬪) rồi tấn làm Nhị giai Cung phi (二階恭妃) (1860). Sau bị giáng làm Tam giai Mẫn tần (三階敏嬪) (1862). Tam giai Lễ tần(三階禮嬪) Lệ Thuận(麗順) Nguyễn Nhược Thị Bích 1830 – 1909 Bố chánh sứ Thanh HóaNguyễn Nhược Sơn Người Ninh Thuận, thông minh hay chữ, nhập cung làm Nữ quan ở viện Thượng nghi (1848).Năm thứ 3 (1850), bà được phong làm Cửu giai Tài nhân, rồi thăng làm Bát giai Mỹ nhân (1860), Thất giai Quý nhân rồi Lục giai Tiệp dư (1868).Lúc Kiến Phúc và Đồng Khánh chưa lên ngôi đã được bà dạy kinh điển, được gọi là Tiệp dư Phu tử.Năm 1885, Kinh thành thất thủ, bà theo Lưỡng cung (Từ Dụ và Trang Ý) lánh nạn. Năm 1892, theo ý chỉ của bà Từ Dụ, vua Thành Thái tấn tôn cho bà làm Tam giai Lễ tần (三階禮嬪).Tác phẩm nổi tiếng của bà là Loan dư Hạnh Thục ca. Tam giai Thận tần(三階慎嬪) Nhã Thuận(雅順) Hồ thị   Không rõ lai lịch.


Tự Đức

Tự Đức được người đời ca tụng là một ông vua có hiếu. Lệ thường cứ ngày chẵn thì chầu cung, ngày lẻ thì ngự triều: trong một tháng chầu cung 15 lần và ngự triều cũng 15 lần, trừ khi đi vắng và lâm bệnh. Trong suốt 36 năm thường vẫn như thế, không sai chút nào.

Dù làm vua, Tự Đức luôn kính cẩn vâng lời mẹ dạy. Ông đã ghi chép những lời răn của mẹ vào một cuốn sách, đặt tên là Từ huấn lục. Thậm chí, có lần do mải mê đi săn về cung hơi muộn, thấy mình phạm lỗi nên ông nằm ra, đặt chiếc roi lên mâm son để chờ Hoàng thái hậu Từ Dụ trừng phạt.
 Gia quyến
 Hậu cung
Sử sách chép lại, vua Tự Đức có tất cả 103 bà phi tần, ngự thiếp. Tuy hậu cung đông đảo như thế, nhưng do thể chất ốm yếu, ông hay đau bệnh liên miên, lại thêm di chứng của bệnh đậu mùa nên không thể có con. Ngoại trừ Lệ Thiên Anh Hoàng hậu Võ Thị Duyên được phối thờ với nhà vua ở điện Hoà Khiêm bên trong Khiêm Lăng, tất cả các bà còn lại đều được thờ tại Chí Khiêm đường. Dưới đây liệt kê chức vị và tên húy của một số vị phi tần của vua Tự Đức.

Phong hiệuThụy hiệuTênSinh mấtChaGhi chú Hoàng quý phi(皇貴妃)Khiêm Hoàng hậu(謙皇后)Trang Ý Hoàng thái hậu(莊懿皇太后) Lệ Thiên Anh Hoàng hậu(儷天英皇后) Võ Thị Duyên  20 tháng 6 năm 1828 – 3 tháng 6 năm 1903 Đông các Đại Học sĩVõ Xuân Cẩn Người Quảng Bình, dưỡng mẫu của vua Dục Đức.Từ Cung tần, bà được sách phong làm Nhị giai Cần phi (二階勤妃) rồi thăng Nhất giai Thuần phi (一階純妃), sau cải thành Trung phi (忠妃).Năm thứ 23 (1870), bà được tấn làm Hoàng quý phi, địa vị  đứng đầu hậu cung.Vua Hiệp Hòa lên ngôi, bà là vai chị dâu của vua nên được phong làm Khiêm Hoàng hậu (謙皇后) theo ý nguyện vua anh.Vua Đồng Khánh tôn bà làm Trang Ý Hoàng thái hậu (莊懿皇太后). Nhất giai Thiện phi(一階善妃)  Nguyễn Thị Cẩm   Thượng thư Lễ bộNguyễn Đình Tân Người Thừa Thiên, dưỡng mẫu của vua Đồng KhánhTừ Cung tần, bà được sách phong làm Nhị giai Chiêu phi (二階昭妃) rồi tấn làm Nhất giai Thiện phi (一階善妃). Nhất giai Học phi(一階學妃) Huy Thuận(徽順) Nguyễn Văn Thị Hương  Nghiêm oai Tướng quânNguyễn Văn Tuấn Người Vĩnh Long, dưỡng mẫu của vua Kiến Phúc.Từ Cung tần, bà được sách phong làm Tứ giai Lượng tần (四階諒嬪), thăng Nhị giai Khiêm phi (二階謙妃) rồi tấn làm Nhất giai Học phi (一階學妃).Vua Kiến Phúc tôn bà làm Hoàng thái phi. Vua Đồng Khánh lên ngôi thì phế bỏ danh hiệu của bà, giáng làm Học phi như trước. Tam giai Mẫn tần(三階敏嬪)  Lê thị   Không rõ lai lịch. Từ Cung tần, bà được sách phong làm Tam giai Thận tần (三階慎嬪) rồi tấn làm Nhị giai Cung phi (二階恭妃) (1860). Sau bị giáng làm Tam giai Mẫn tần (三階敏嬪) (1862). Tam giai Lễ tần(三階禮嬪) Lệ Thuận(麗順) Nguyễn Nhược Thị Bích 1830 – 1909 Bố chánh sứ Thanh HóaNguyễn Nhược Sơn Người Ninh Thuận, thông minh hay chữ, nhập cung làm Nữ quan ở viện Thượng nghi (1848).Năm thứ 3 (1850), bà được phong làm Cửu giai Tài nhân, rồi thăng làm Bát giai Mỹ nhân (1860), Thất giai Quý nhân rồi Lục giai Tiệp dư (1868).Lúc Kiến Phúc và Đồng Khánh chưa lên ngôi đã được bà dạy kinh điển, được gọi là Tiệp dư Phu tử.Năm 1885, Kinh thành thất thủ, bà theo Lưỡng cung (Từ Dụ và Trang Ý) lánh nạn. Năm 1892, theo ý chỉ của bà Từ Dụ, vua Thành Thái tấn tôn cho bà làm Tam giai Lễ tần (三階禮嬪).Tác phẩm nổi tiếng của bà là Loan dư Hạnh Thục ca. Tam giai Thận tần(三階慎嬪) Nhã Thuận(雅順) Hồ thị   Không rõ lai lịch. Tẩm mộ hiện tọa lạc trên đường Lê Ngô Cát, phường Thủy Xuân, Huế. Tứ giai Kiệm tần(四階儉嬪) Nhàn Thuận(嫻順) Bùi thị ? – 1893  Không rõ lai lịch. Tẩm mộ hiện tọa lạc trên đường Phan Bội Châu, phường Phước Vĩnh, Huế. Ngũ giai Cẩn tần(三階謹嬪) Thục Trang(淑莊) Nguyễn Lương thị ? – 1869  Không rõ lai lịch. Từ Tiệp dư được tấn làm Cẩn tần (1868). Tẩm mộ hiện tọa lạc trên đường Lê Ngô Cát, phường Thủy Xuân, Huế. Ngũ giai Tín tần(五階信嬪) Nhã Thuận(雅順) Nguyễn Thanh thị   Không rõ lai lịch. Tẩm mộ hiện tọa lạc trên đường Lê Ngô Cát, phường Thủy Xuân, Huế. Lục giai Tiệp dư(六階婕妤) Trinh Mỹ(貞美) Nguyễn Trinh thị  ? – 1866  Không rõ lai lịch, nguyên phong Tài nhân, khi mất được tặng Tiệp dư. Tẩm mộ hiện tọa lạc trên đường Lê Ngô Cát, phường Thủy Xuân, Huế. Lục giai Tiệp dư(六階婕妤) Nhu Thuận(柔順) Võ thị    Bát giai Mỹ nhân(八階美人) Hòa Nhu(和柔) Nguyễn Đình thị  Thượng thư Lễ bộNguyễn Đình Tân Em gái của Thiện phi Nguyễn Thị Cẩm. Mộ táng cạnh tẩm của bà Thiện phi. Cửu giai Tài nhân(九階才人) Thục Thuận(淑順) Nguyễn Nhược thị  Bố chánh sứ Thanh HóaNguyễn Nhược Sơn Em gái của Lễ tần Nguyễn Nhược Thị Bích. Mộ táng cạnh tẩm của bà Lễ tần. Cửu giai Tài nhân(九階才人) Thục Thuận(淑順) Trương Thị Ân   Không rõ lai lịch. Tẩm mộ hiện tọa lạc tại phường Thủy Xuân, Huế. Cửu giai Tài nhân(九階才人) Thục Thuận(淑順) Lê thị   Không rõ lai lịch. Tẩm mộ hiện tọa lạc tại phường Thủy Xuân, Huế.


Nguyễn Bỉnh Khiêm

Nguyễn Bỉnh Khiêm (chữ Hán: 阮秉謙; 1491 – 1585), tên huý là Văn Đạt (文達),Có tài liệu cho rằng ông đổi từ tên khai sinh là Văn Đạt thành Bỉnh Khiêm khi ông chuẩn bị đi thi cử vào năm 1535. tự là Hanh Phủ (亨甫), hiệu là Bạch Vân am cư sĩ (白雲庵居士), được các môn sinh tôn là Tuyết Giang phu tử (雪江夫子), là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất của lịch sử cũng như văn hóa Việt Nam trong thế kỷ 16. Sau khi đậu Trạng nguyên khoa thi Ất Mùi (1535) và làm quan dưới triều Mạc, ông được phong tước “Trình Tuyền hầu” rồi thăng tới “Trình Quốc công” (程國公) mà dân gian quen gọi ông là Trạng Trình.

Dưới thời quân chủ của Việt Nam, ông là một trong số hiếm "văn nhân thuần túy" (tức là những người không phải quan tướng nắm binh quyền và chưa từng cầm quân ra trận) và lại cũng không phải là công thần khai quốc lẫn người thân thích với hoàng tộc nhưng được phong tới tước Công ('Quận công' hay 'Quốc công') ngay từ lúc còn sống. Trình Quốc công là tước phong chính thức cao nhất của vua nhà Mạc ban cho Nguyễn Bỉnh Khiêm gần 20 năm trước khi ông mất. Sự thật lịch sử này căn cứ vào 3 tấm văn bia do chính ông soạn lúc đã cáo quan về quy ẩn tại quê nhà Trung Am ở độ tuổi ngoài 73 và hiện còn được lưu giữ gần như nguyên vẹn tại 2 huyện Quỳnh Phụ và Thái Thụy của tỉnh Thái Bình.Vũ Tuấn Sán & Đinh Khắc Thuân, Bài văn bia ghi việc tạc tượng Tam giáo, chùa Cao Dương của Trình Quốc công. (Tạp chí Hán Nôm, số 1, 1990)Nguyễn Hữu Tưởng, Hai tấm bia Trạng Trình soạn mới phát hiện ở Thái Bình. (Tạp chí Hán Nôm, số 6, 2002)Trang Thanh Hiền, Phát hiện pho tượng Mạc ở Thái Bình. (Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, số 355, 2014)

Ông cũng được sử sách coi là một nhà dự báo, hoạch định chiến lược.Hoàng Hải Vân, Bí ẩn trầm hương - Kỳ 1: Vài dòng lịch sử. (Báo Thanh Niên điện tử, 03/01/2011)Nguyễn Khắc Mai, Bài thơ “Cự Ngao Đới Sơn” - một dự báo chiến lược thiên tài của Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Tạp chí Văn hóa Nghệ An, 20/7/2013)Anh Việt, Trạng Trình dạy nắm giữ biển Đông. (Tạp chí điện tử Văn Hiến Việt Nam, 09/05/2014) Những lời cố vấn của ông dành cho các tập đoàn quyền lực phong kiến Mạc, Lê-Trịnh, Nguyễn đã có tác động lớn tới quan hệ địa chính trị của khu vực Đông Nam Á trở về sau.

Sách:
 Bùi Văn Nguyên, 1986, Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Nhà xuất bản Hải Phòng)
 Chu Thiên Hoàng Minh Giám, 1943, Tuyết Giang phu tử.
 Đinh Gia Khánh, Bùi Duy Tân & Hồ Như Sơn, (1983) Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Nhà xuất bản Văn học)
 Lê Trọng Khánh & Lê Anh Trà, 1957, Nguyễn Bỉnh Khiêm, nhà thơ triết lý. (Nhà xuất bản Văn Hóa)
 Lê Văn Quán, 1999, Các nhà tiên tri Việt Nam. (Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc)
 Nguyễn Khuê, 1991, Nguyễn Bỉnh Khiêm qua Bạch Vân am thi tập. (Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh)
 Nguyễn Khuê, 1997, Tâm sự Nguyễn Bỉnh Khiêm qua Bạch vân quốc ngữ thi tập. (Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh)
 Nguyễn Nghiệp, 1996, Trạng Trình, sấm và ký. (Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin)
 Nguyễn Quân, 1974, Bạch Vân quốc ngữ thi tập. (Nhà xuất bản Sống Mới, Sài Gòn)
 Nhiều tác giả, 1991, Nguyễn Bỉnh Khiêm trong lịch sử phát triển văn hoá dân tộc, kỷ yếu hội thảo khoa học. (Trung tâm nghiên cứu Hán Nôm)
 Nhiều tác giả, 1991, Nguyễn Bỉnh Khiêm, danh nhân văn hóa. (Nhà xuất bản Hà Nội)
 Phạm Đan Quế, 1999, Giai thoại và sấm ký Trạng Trình. (Nhà xuất bản Văn học)
 Phạm Vũ Dũng & nhiều tác giả, 1991, Nguyễn Bỉnh Khiêm, danh nhân văn hoá. (Nhà xuất bản Khoa học Xã hội)
 Phan Văn Các & nhiều tác giả, 1992, Nguyễn Bỉnh Khiêm trong lịch sử tư tưởng Việt Nam. (Trung tâm Hán-Nôm Thành phố Hồ Chí Minh)
 Trần Lê Sáng, 1990, Chu Văn An, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Thiếp - Ba bậc thầy của nền giáo dục Việt Nam. (Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội)
 Trần Thị Băng Thanh (chủ biên), 2001, Nguyễn Bỉnh Khiêm, về tác gia và tác phẩm. (Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội)
 Trần Tuấn Tiến, 2011, Tuyết Giang phu tử. (Nhà xuất bản Sân khấu, Hà Nội)
 Vũ Khâm Lân, 1743, Bạch Vân am cư sĩ Nguyễn công Văn Đạt phả ký. (được chép trong sách Công dư tiệp ký của Vũ Phương Đề)

Bài viết (tạp chí chuyên ngành), luận văn:
 Dương Thị Hoàn, Sự vận động tư tưởng nhàn từ thơ Nôm Nguyễn Trãi đến thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Luận văn Thạc sĩ Khoa học Ngữ văn, Đại học Thái Nguyên, 2013)
 Đổng Ngọc Chiếu, Khảo sát tố chất ẩn sĩ trong sáng tác của Đào Uyên Minh và Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Luận văn Thạc sĩ Khoa học Ngữ văn, Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 2003)
 Đỗ Huy, Nguyễn Bỉnh Khiêm và những tư tưởng đạo đức của ông . (Tạp chí Triết học, số 9 (172), tháng 9/2005)
 Đỗ Lai Thúy, Nguyễn Bình Khiêm, lựa chọn như một lối ứng xử . (Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật số 334, tháng 4-2012)
 Hà Thúc Hoan, Hạnh phúc và mùa Xuân của Bạch Vân cư sĩ . (Tạp chí Văn Hóa Phật giáo số 98-99, 23/02/2016)
 Hoàng Tịnh Thủy, Nghiên cứu chữ Nôm và tiếng Việt trong văn bản “Trình quốc công Nguyễn Bỉnh Khiêm thi tập”. (Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Hán Nôm, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2012)
 Lê Văn Tấn, Nguyễn Bình Khiêm với “Bạch Vân quốc ngữ thi tập”: các hình thức diễn đạt về sự ẩn dật. (Tạp chí của Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, số 7[73], 2015)
 Nguyễn Bá Cường, 2016, Tư tưởng triết học của Nguyễn Bỉnh Khiêm về tự nhiên và mối quan hệ với con người, Tạp chí Triết học, Viện Triết học (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), ISSN 0866–7632, số 3, tr. 30 – 37.
 Nguyễn Bá Cường, 2013, Tư tưởng Nguyễn Bỉnh Khiêm về giáo dục đạo đức Nho giáo, Tạp chí Khoa học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, ISSN 0868 - 3719, số 6B (Volume 58, Number 6B), tr. 111 - 120.
 Nguyễn Bá Cường, 2012, Người dân và người cầm quyền trong tư tưởng của Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Tạp chí Triết học, Viện Triết học (Viện Khoa học Xã hội Việt Nam), ISSN 0866 7632, số 3, Tr.38-46
 Nguyễn Bá Cường, 2011, Quan niệm của Nguyễn Trãi và Nguyễn Bỉnh Khiêm về tính người, Kỷ yếu Hội thảo Khoa học cán bộ trẻ các trường đại học sư phạm toàn quốc lần thứ Nhất, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, tr. 443 - 452.
 Nguyễn Bá Cường, 2011, Vấn đề con người và giáo dục con người trong tư tưởng của Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Ngô Thì Nhậm. (Luận án Tiến sĩ chuyên ngành Triết học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội)
 Nguyễn Bá Cường, 2009, Tư tưởng triết học Nguyễn Bỉnh Khiêm về con người, Tạp chí Khoa học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, ISSN 0868 - 3719, tr. 120 - 129.
 Nguyễn Bình Yên, Con người văn hóa trong tư tưởng của một số danh nhân dân tộc. (Tạp chí Nghiên cứu Con người)
 Nguyễn Đăng Na, Về bài thơ Nôm số 79 của Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Tạp chí Hán Nôm số 4[94], 2009)
 Nguyễn Đức Sự, Mấy vấn đề Nho giáo ở Việt Nam thế kỷ XVI và XVII. (Tạp chí Triết học)
 Nguyễn Hữu Phước, Tư tưởng Nguyễn Bỉnh Khiêm về mối quan hệ “Tự nhiên – Con người – Xã hội” và ý nghĩa của nó đối với đạo đức của con người Việt Nam hiện nay. (Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2010)
 Nguyễn Hữu Tưởng, Hai tấm bia Trạng Trình soạn mới phát hiện ở Thái Bình. (Tạp chí Hán Nôm số 6, 2002)
 Nguyễn Hữu Tâm, Chính sách khoa cử của triều Mạc và vai trò của Nguyễn Bỉnh Khiêm . (Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, 2016)
 Nguyễn Kim Châu, Sự phát triển của tiếng Việt văn học thế kỷ XVI qua cái nhìn đối sánh giữa "Quốc âm thi tập" của Nguyễn Trãi với "Bạch Vân quốc ngữ thi" của Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Cần Thơ, 2012)
 Nguyễn Quang Minh & Mai Thị Huệ, Cảm thức thiền trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm và Matsuo Basho. (Tạp chí khoa học của Đại học Đồng Nai, số 03-2016)
 Nguyễn Tài Thư, 2002, Chu Dịch với Nguyễn Bỉnh Khiêm, trong sách Nghiên cứu Kinh Dịch, Nhà xuất bản. Văn hóa Thông tin,
 Nguyễn Tài Thư, Nguyễn Bỉnh Khiêm: Nhà lý học. (Tạp chí Hán Nôm)
 Nguyễn Tài Thư, Kinh Dịch và lịch sử tư tưởng Việt Nam (Tạp chí Triết học)
 Võ Thị Thanh Tâm, Quan niệm nhân sinh trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Luận văn Thạc sĩ Văn học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 2007)
 Nguyễn Thành Tuấn, Con người tự nhiên trong thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật số 396, tháng 6-2017)
 Nguyễn Thị Chanh, Cảm hứng thế sự trong “Bạch Vân quốc ngữ thi tập” của Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Khoa học Ngữ văn, Chuyên ngành Văn học Việt Nam, Trường Đại học Tây Bắc, 2016)
 Nguyễn Thị Hà, Chủ đề thế sự trong thơ chữ Hán Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Luận văn Thạc sĩ Khoa học Ngữ văn, Chuyên ngành Văn học Việt Nam, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, 2017)
 Nguyễn Thị Tuyết Đào, Ảnh hưởng của nhân sinh quan Lão - Trang trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Luận văn Thạc sĩ Văn học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 2012)
 Phan Ngọc, Tìm hiểu phong cách Nguyễn Bỉnh Khiêm qua một bài thơ. (Tạp chí Sông Hương, số 35, T.1&2-1989)
 Tạ Thị Hoa, Thế giới quan của Nguyễn Bỉnh Khiêm qua hai tác phẩm “Bạch Vân Am thi tập” và “Bạch Vân quốc ngữ thi tập”. (Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2015)
 Trần Khuê, 1991, Cần hiểu đúng Nguyễn Bỉnh Khiêm và Vương triều Mạc. (Tham luận hội thảo khoa học “Nguyễn Bỉnh Khiêm trong lịch sử phát triển văn hóa dân tộc” do Trung tâm nghiên cứu Hán Nôm tổ chức, Viện KHXH tháng 10-1991)
 Trần Nguyên Việt, 2000, Vấn đề con người trong tư tưởng triết học của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Tạp chí Triết học số 1,
 Trần Nguyên Việt, 2003, Vấn đề Tam giáo trong tư tưởng Nguyễn Bỉnh Khiêm, Tạp chí Triết học số 10,
 Trần Nguyên Việt, Tư tưởng triết học tự nhiên của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Tạp chí Triết học
 Trần Nguyên Việt, Nho giáo và văn hóa ứng xử trong tư tưởng Nguyễn Bỉnh Khiêm, Tạp chí Triết học
 Trần Nguyên Việt, Tư tưởng của Nguyễn Bỉnh Khiêm về Lý - Đạo - Tâm, Tạp chí Triết học
 Trần Thị Băng Thanh, Thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm - thơ ngôn chí, Tạp chí Văn học
 Trịnh Khắc Mạnh, Làng quê Trung Am trong thơ, văn của Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585) . (Tạp chí Hán Nôm số 1(46)-2001)
 Vũ Khiêu, Kỷ niệm 400 năm ngày mất của Nguyễn Bỉnh Khiêm: Những vấn đề khoa học trong nghiên cứu Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Tạp chí Xã hội học số 1, 1986)
 Vũ Phú Dưỡng, Triết Học Kinh Dịch Trong Tư Tưởng Của Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Luận án tiến sĩ triết học, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội, Trung tâm đào tạo bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị, 2012)
 Vũ Phú Dưỡng, Tư Tưởng Dung Thông Nho, Phật, Đạo Của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Phùng Khắc Khoan Và Nguyễn Dữ. (Luận án tiến sĩ triết học, Học viện Khoa học Xã hội, 2018)
 Vũ Thanh Huyền, Hệ thống chủ đề trong “Bạch Vân quốc ngữ thi” của Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Luận văn Thạc sĩ Khoa học Ngữ văn, Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm, 2009)
 Vũ Tuấn Sán & Đinh Khắc Thuân, Bài văn bia ghi việc tạc tượng Tam giáo, chùa Cao Dương của Trình Quốc công. (Tạp chí Hán Nôm, số 1, 1990)

Nguồn khác (báo, tạp chí điện tử):
 Anh Việt, Trạng Trình dạy nắm giữ biển Đông. (Tạp chí điện tử Văn Hiến Việt Nam, 09/05/2014)
 Cao Tự Thanh, Nguyễn Bỉnh Khiêm trong sự chuyển biến về ứng xử chính trị của trí thức Việt Nam. [2009]
 Hoàng Hải Vân, 2011, Bí ẩn trầm hương - Kỳ 1: Vài dòng lịch sử. (Báo điện tử Thanh niên)
 Hồng Chuyên & Lại Hà, Hoàng Sa, Trường Sa mãi còn, nếu tâm thức biển đảo còn. (Báo điện tử của Bộ Thông tin và Truyền thông, 02/12/2013)
 Hồng Chuyên, Làm chủ biển đảo: Không chỉ có bảo vệ chủ quyền. (Báo điện tử của Bộ Thông tin và Truyền thông, 03/12/2013)
 Hồng Chuyên & Lại Hà, Tâm thức biển đảo qua lời "sấm truyền" của Trạng Trình. (Báo điện tử của Bộ Thông tin và Truyền thông, 07/12/2013)
 Huỳnh Quán Chi, Phật kinh trong thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm, Ngô Thì Nhậm. (Viện Nghiên cứu Phật Học Việt Nam)
 Lê Thị Duyên, Cảm hứng thế sự trong thơ Nôm Nguyễn Trãi và thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Khóa luận tốt nghiệp đại học, Chuyên ngành Văn học Việt Nam trung đại, Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Vinh, 2009)
 Lê Văn Lan, Từ Trung Am tới Hoa Am - một danh nhân văn hóa - cây đại thụ của văn hóa Việt Nam tỏa bóng suốt thế kỷ XVI. [2013]
 Minh Chi, Bàn về chữ Nhàn trong thơ văn của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Học viện Phật giáo Việt Nam
 Nguyên Khôi, Bàn về chữ “nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm để hiểu về đạo đức người trí thức Nho học ngày xưa. (Tạp chí Thanh niên Phía Trước, 2013)
 Nguyễn Công Lý, 2009, Đôi điều cần bàn lại về mối quan hệ giữa Nguyễn Bỉnh Khiêm - Nguyễn Dữ - Phùng Khắc Khoan. (Khoa Văn học, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại Học Quốc gia TP.HCM)
 Nguyễn Công Lý, 2011, Bậc sư biểu bên bờ Tuyết Giang. (Bản tin Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại Học Quốc gia TP.HCM, số 41, tháng 11-2011)
 Nguyễn Đình Minh, Tầm nhìn chiến lược về biển đảo của Trạng Trình từ 500 năm trước. Nhân đọc bài thơ “Cự ngao đới sơn” trong “Bạch Vân am thi tập” của Nguyễn Bỉnh Khiêm . (Trang điện tử của Hội nhà văn Hải Phòng, 2014)
 Nguyễn Đình Minh, “Sấm ký” của Trạng Trình có phải do người đời sau sáng tác? . (Trang điện tử của Hội nhà văn Hải Phòng, 2015)
 Nguyễn Đình Minh, Trạng Trình và hai tiếng Việt Nam . (Trang điện tử của Hội nhà văn Hải Phòng, 2015)
 Nguyễn Đức Thuận, Cáo trạng quyết liệt trong bài thơ "Tăng thử" của Nguyễn Bỉnh Khiêm . (Trang điện tử của Hội nhà văn Hải Phòng, 07/2/2016)
 Nguyễn Huệ Chi, Bước đầu suy nghĩ về văn học thời Mạc . (Tạp chí Văn hóa Nghệ An, 26/11/2011)
 Nguyễn Khắc Mai, Minh triết về làm chủ biển Đông . (Trang tin điện tử Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, 18/01/2011)
 Nguyễn Khắc Mai, Bài thơ “Cự Ngao Đới Sơn” - một dự báo chiến lược thiên tài của Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Tạp chí Văn hóa Nghệ An, 20/7/2013)
 Nguyễn Nhã Tiên, Nghe tiếng cổ phong từ am Mây trắng. (Tạp chí Cửa Biển - Trang điện tử của Hội Liên hiệp Văn học & Nghệ thuật Hải Phòng)
 Nguyễn Thanh Tùng, Khi nhân cách lớn bị hoài nghi: Giải đọc hai bài thơ “giải trào” của Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Khoa Ngữ văn Trường ĐHSP Hà Nội, 2013)
 Thích Phước An, Nhà thơ của "Am mây trắng" thế kỷ XVI có bài bác Phật giáo hay không?
 Trần Nhuận Minh, 2010, Nguyễn Bỉnh Khiêm: Nhà thơ lớn bóng trùm nhiều thế kỷ . (Báo điện tử Hải Dương)
 Trịnh Khắc Mạnh, Danh nhân Nguyễn Bỉnh Khiêm và văn bản thơ Nôm . (Trang điện tử của Hội nhà văn Hải Phòng, 2015)
 Viên Linh, Trạng Trình, hồn chữ nghìn thu. (Người Việt Online [www.nguoi-viet.com], 24/12/2013)
 Xuân Cang, Linh cảm Đồng Nhân. (Báo Lao động điện tử, 13/12/2015)

Phim tài liệu:
 Nguyễn Bỉnh Khiêm - Cây đại thụ rợp bóng 500 năm, Nguyễn Thụy Kha, 1991 (Giải thưởng Hội hữu nghị Việt-Nhật 1992)
 Trạng Trình - Người tiên tri họ Nguyễn, Xưởng phim Truyền hình Hải Phòng (HFS

|Văn miếu Mao Điền - nơi triều đình nhà Mạc tổ chức khoa thi Ất Mùi, năm Chính Đại thứ 6 (1535), Nguyễn Bỉnh Khiêm đỗ thủ khoa, được phong Trạng Nguyên. Ảnh: Thành Chung|
Ngày 28-11 năm Kỷ Sửu (12-1-2010), tại Văn Miếu Mao Điền (Cẩm Giàng), nơi Nguyễn Bỉnh Khiêm (người huyện Vĩnh Lại, trấn Hải Dương xưa, nay là huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng) thi đỗ trạng nguyên khoa Ất Mùi, niên hiệu Đại Chính thứ 6 (1535), diễn ra trọng thể Lễ kỷ niệm 425 năm ngày mất của ông. Nhân dịp này, nhà thơ Trần Nhuận Minh, Ủy viên Hội đồng Thơ, Hội Nhà văn Việt Nam, có bài viết về di sản thi ca của ông.
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585) là một nhà thơ lớn, không chỉ của thế kỷ XVI. Tác phẩm của ông có ảnh hưởng sâu rộng, tác động tích cực vào đời sống tinh thần của nhân dân và góp phần thúc đẩy sự phát triển của tiến trình văn học dân tộc. Về thơ chữ Hán, ông có Bạch Vân am thi tập, theo ông cho biết là có khoảng 1.000 bài, nay còn khoảng 700 bài. Về thơ chữ Nôm, ông có Bạch Vân quốc ngữ thi tập, chính ông ghi rõ sáng tác từ khi về nghỉ ở quê nhà, chúng ta không biết có bao nhiêu bài, hiện còn khoảng 170 bài, trong đó vài chục bài lẫn với thơ Nôm Nguyễn Trãi (1380-1422). Có nhà nghiên cứu cho rằng, những bài này là từ thơ Nguyễn Trãi chép sang, căn cứ vào tính khu biệt của thơ hai đại gia. Nếu có thì điều ấy cũng dễ hiểu, vì cuộc đời và tâm trạng của hai ông có một số nét tương đồng, và thơ của hai thi hào mà chúng ta đọc hiện nay, đều do người đời sau sưu tập lại.
Ngày nay, đọc lại thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm, chúng ta thấy nổi lên rất rõ bốn điều sau:Một:
Nội dung quan trọng trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm là chữ nhàn. Chữ nhàn cũng đã xuất hiện trong thơ Chu Văn An, Nguyễn Trãi và một số nhà thơ khác. Đây là một xu hướng sáng tác văn chương của các sĩ phu ở nhiều thời kỳ, thể hiện sự bất hợp tác với chính quyền phong kiến và sự phủ nhận hiện thực thối nát của xã hội đương thời. Vì thế, giá trị khách quan của nó là tích cực. Trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm, chữ nhàn trở thành một ám ảnh nghệ thuật, bởi nó không chỉ bộc lộ những tâm trạng riêng của ông, gắn liền với thời cuộc, mà còn thể hiện một quan niệm triết học của ông, một cách ứng xử của ông trước cuộc đời:Phiền hiêu bế khước lợi danh quan
Liêu ngụ nhàn trung dưỡng đắc nhàn
Thơ chữ hán: Trung tân quán ngụ hứng
(Khép cửa ải lợi danh, ồn ào phiền não lại
Hãy gửi gắm vào trong cảnh nhàn để nuôi dưỡng thân nhàn)
Cũng ý ấy, ông viết trong Thơ chữ Nôm: bài số 8Thấy dặm thanh vân bước ngại chen
Được nhàn ta xá dưỡng thân nhàn
Trong quan niệm của ông, nhàn là giữ mình cho trong sạch, cũng là cách để bảo vệ khí tiết của nhà nho và phẩm giá của con người:Yếm khan trọc thế đấu phù vinh
Tân quán thâu nhàn ngã độc thanh
Thơ chữ Hán: Ngụ hứng
(Chán nhìn trò, đua chen vinh hoa hão, ở cái đời vẩn đục này
Thâu cái nhàn trong quán Trung Tân, riêng ta trong sạch)...
Nếu chỉ căn cứ vào những câu thơ như thế, chúng ta có thể nghĩ là ông có tư tưởng thoát ly, quay lưng lại với cuộc đời, trong khi ông vốn là người hết lòng phò tá nhà Mạc, tận tâm với nước, quan tâm sâu sắc tới thời cuộc và số phận của nhân dân. Theo Phả kí của Vũ Khâm Lân (đỗ tiến sĩ năm 1727), thì ông xin trí sĩ năm 1542, khi mới 51 tuổi, nhưng năm 1557, 66 tuổi, ông còn giúp vua Mạc, đi xuống Sơn Nam dụ Nguyễn Quyện đã đầu hàng nhà Lê lại quay về giúp vua Mạc. Trong thơ chữ Hán, nhiều bài ông thuật lại bản thân mình không quản tuổi già, nhiều lần tham gia chinh chiến để dẹp loạn, giúp vua Mạc ổn định tình hình. Theo Toàn Việt thi lục của Lê Quý Đôn (1726-1784), sau khi về hưu, ông còn được vua Mạc khởi phục làm Công bộ Thượng thư. Ông đặt nhiều hy vọng vào nhà Mạc, về tư tưởng cũng là một yếu tố tiến bộ. Ông coi triều đại mới như Mặt trời mặt trăng mở ra vũ trụ mới (bài Hạ ngự giá thượng kinh) để Dân được sống trong khí xuân gió hòa (bài Phong)... Vì thế, nội dung chữ nhàn trong thơ ông phức tạp hơn các nhà thơ khác, và nét chủ yếu không phải là tiêu cực mà là phép hành tàng của nhà nho trong lẽ xuất xử trước thời cuộc mà thôi.Hai:
Nét đặc sắc nhất trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm là chất triết lý.
Ông là một nhà triết học. Với ông, thơ trước hết để bộc lộ tư tưởng, mang tính giáo huấn rõ rệt. Toàn bộ cảnh vật được phản ánh trong thơ ông, đều được nhìn bằng con mắt của nhà thơ triết lý, dù là cảnh thiên nhiên như sông núi, ao hồ, vườn tược, cầu đường... cảnh xã hội như chợ búa, chùa chiền, học hành, hiếu hỉ... các vật quen dùng như mâm bát, chày, cối, giấy mực, lọng dù... Mỗi bài thơ là một cách nhận biết thế giới của ông, thấm đượm tư tưởng triết học của ông, phục vụ cho một ý tưởng hoặc mục đích nhận thức của ông. Đọc thơ ông, tôi chợt nghĩ rằng, có lẽ ông là người đầu tiên nhận ra chức năng công cụ của thơ, để lý giải, để nhận biết và để giáo dục tuyên truyền cho cái đạo của mình. Nói như thế, không phải là ông hạ thấp giá trị của thơ mà là tăng tính hữu ích của một thể loại nghệ thuật, nhạy cảm và tinh tế, thường gắn với trăng gió và cái hư huyền của cõi thế gian, trả nó về với đời sống thường nhật. Và như thế, trong thơ Việt Nam, có lẽ ông là người sáng lập ra loại thơ diễn giải minh họa và tuyên truyền, mà sau này ta thấy càng ngày càng phổ biến trong nền thơ hiện đại, chảy thành một dòng lớn trong thơ Việt Nam thế kỷ thứ XX, với nhiều tác phẩm xuất sắc của những tên tuổi lớn.
Ông thẳng thắn trình bày các quan điểm triết học. Đây là sự tương sinh, tương khắc.Làm người chớ thấy tài mà cậy
Có nhọn bao nhiêu lại có tù
Thơ chữ Nôm: bài 11
Ông khẳng định sự thống nhất của các mặt đối lập của cuộc sống trong quá trình biến cải:Thế gian biến cải vũng nên đồi
Mặn ngọt chua cay lẫn ngọt bùi
Thơ chữ Nôm: bài 77
Và lẽ hưng phế của thời đại, tồn tại ngoài ý muốn của con người:Hoa càng khoe nở, hoa nên rữa
Nước chứa cho đầy, nước ắt vơi
Thơ chữ Nôm: bài 52
Ông nhận ra lẽ cơ màu của tạo hóa và mệnh trời:Cổ vãng kim lai niên hựu niên
Tử sinh hữu mệnh khởi vi thiên
Thơ chữ Hán: Tự thán
(Đời xưa qua rồi, đời nay lại đến, năm này rồi lại sang năm khác
Sự chết sự sống có số mệnh, không trái được ý trời đã định)
Đặc biệt, lẽ đời, nhân tình thế thái, được ông trình bày vô cùng đa dạng, phong phú, có đủ các mùi vị, sắc thái. Đây là một đóng góp đặc sắc và có thể nói là độc đáo của ông trong thơ Việt Nam, tạo thành một từ trường, khiến ông trở thành một trong những ngọn núi lớn của thi ca dân tộc. Ở đây, màu sắc triết học đã tan vào cảnh vật và tâm trạng, làm cho nó có sức lan tỏa xa rộng, bền vững lâu dài. Nhiều câu thơ của ông ở loại này đã trở thành danh ngôn, thành ngạn ngữ, có cuộc sống riêng, độc lập với chính người đã sinh ra nó.
Không phải nhà thơ nào cũng có diễm phúc như vậy.Hãy nghe, ông nói về thời thế:
Có thuở được thời mèo đuổi chuột
Đến khi thất thế kiến tha bò
Thơ chữ Nôm: bài 81Và thế thái nhân tình:
Thớt có tanh tao ruồi đậu đến
Gang không mật mỡ kiến bò chi
Thơ chữ Nôm: bài 58
Hoặc tương tự:Thuở khó dẫu chào, chào cũng lảng
Khi giầu chẳng hỏi, hỏi thời quen
Thơ chữ Nôm: bài 5
Ông rất coi trọng tính giáo huấn và lúc nào cũng rõ ràng. Ông dặn người làm quan: Nếu được tin dùng thì phải rất thận trọng:Lành dữ lòng người khôn biết
Được sủng xin chớ thờ lơ
Thơ chữ Nôm: bài 27
Ông nhắc người đời phải biết khiêm tốn, biết giấu mình, chỉ nên giỏi một thứ thôi. Cậy mình cái gì cũng hơn người thì chỉ chuốc lấy tai họa:Làm người hay một chớ hay hai
Chớ cậy rằng hơn, chớ cậy tài
Thơ chữ Nôm: bài 65
Những vấn đề về đạo lý, lớn thì là trung quân, ái quốc, tiết nghĩa, nhỏ thì là tình thầy trò, cha con, anh em... đều được ông viết thành thơ, với ý thức tuyên truyền không hề giấu giếm. Ông có ý thức phục hồi những giá trị của đạo lý và dùng văn chương để giáo dục mọi người, hy vọng nhờ thế mà xã hội trở nên tốt đẹp hơn.Ba:
Quan tâm đến đời sống của nhân dân, nhất là ở những nơi thôn dã. Trong bài thơ chữ Hán: Tăng Thử, ông bày tỏ sự thông cảm sâu sắc đối với cảnh lầm than của nhân dân (dịch):Ngoài đồng chỉ có nắm lúa khô
Trong kho không còn hạt thóc thừa
Người nông dân khó nhọc và than thở
Người cày ruộng gầy ốm và khóc lóc
Đặc biệt, bài thơ Cảm hứng dài đến 300 câu, ông nêu lên bao nhiêu cảnh đau lòng, chết chóc, đói khổ, áp bức, loạn lạc, biệt ly. Ông phê phán rất gay gắt chiến tranh, nhân dân luôn chìm đắm trong máu lửa, hết giặc lại cướp, đói khổ liên miên và ông quy trách nhiệm là tại nhà cầm quyền. Cái nhìn hiện thực này là điều, trong thơ Việt Nam trước ông, chưa từng có (dịch):Dắt vợ bế con đi
Lưu ly đến nỗi vứt bỏ cả con trẻ
Già ốm lăn xuống ngòi rãnh
Chết đói nằm đầy cổng làng
Chẳng khác chim bị đốt cháy mất tổ
Giống hệt như con cá mè đỏ đuôi (chết)
Lúc ấy như thế là cùng cực
Dân sống rất tiều tụy...
Và như thế, ông đã đứng hẳn về phía nhân dân. Thơ ông toát lên khát vọng hòa bình, bắt nguồn từ cuộc nội chiến mang đến cho nhân dân đau thương, ly tán và đói khổ. Từ thực tế của những bài học lịch sử, ông hiểu ra rằng:Cổ lai quốc dĩ dân vi bản
Đắc quốc ưng tri tại đắc dân
Thơ chữ Hán: Cảm hứng
(Từ xưa đến nay, nước lấy dân làm gốc)
Được nước nên biết là ở chỗ được lòng dân)Bốn:
Phát triển ngôn ngữ dân tộc trên chặng đường hoàn thiện. Điều này thấy rất rõ qua thơ Nôm. Ông có công Việt hóa những điển cố rút ra từ sách vở Trung Hoa, ngôn ngữ thuần thục, giản dị, theo hướng tiếp thu lời ăn tiếng nói của nhân dân:Dẫu thấy hậu sinh thì dễ sợ
Sừng kia chẳng mọc, mọc hơn tai
Thơ chữ Nôm: bài 16Ông không ngại dùng khấu ngữ:
Thèm nỡ phụ canh cua rốc
Lạnh đà quen đắp ổ rơm
Thơ chữ Nôm: bài 36Hoặc: Cá tôm hôm chác bên kia bến
Củi đuốc ngày mua mé nọ đèo
Thơ chữ Nôm: bài 38...
Thông qua câu thơ này, ta nhận ra chữ chác nghĩa là đổi, nay dùng là từ ghép đổi chác. Câu thơ của ông tự nhiên, đầy chất sống. Đó là những đóng góp đáng kể của thơ ông trên chặng đường hoàn chỉnh ngôn ngữ văn chương, để nền văn học của chúng ta chuẩn bị ra đời những kiệt tác sau này.
Nguyễn Bỉnh Khiêm là một nhà thơ lớn. Ông đã kế thừa xứng đáng truyền thống thơ Lê Thánh Tông, đặc biệt là thơ Nguyễn Trãi và bổ sung vào đó, đậm đặc hơn, chất triết lý, suy tưởng và giáo huấn, để thơ trở thành một công cụ hữu ích, phục vụ con người, phản ánh hiện thực đời sống và hiện thực tâm trạng sâu nặng lẽ đời, với cái nhìn khái quát của một triết gia, trong đó có những chiêm nghiệm từng trải của cá nhân ông. Giàu chất trí tuệ, thơ ông là những khát vọng muốn khám phá những quy luật của thiên nhiên, xã hội và của cả con người, nhằm tự vượt thoát ra khỏi những bế tắc của một thời và có ảnh hưởng sâu sắc tới tận ngày hôm nay, cả về tư tưởng và nghệ thuật của thơ, cả về tầm vóc văn hóa và nhân cách của một nhà thơ.TRẦN NHUẬN MINH


Nguyễn Bỉnh Khiêm


Lê Đức Anh

Lê Đức Anh (1 tháng 12 năm 1920 - 22 tháng 4 năm 2019), tên khai sinh là Lê Văn Giác, bí danh là Nguyễn Phú Hòa, Sáu Nam, là nguyên Chủ tịch nước thứ tư nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhiệm kỳ 1992–1997. Trước đó ông từng là một tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam, quân hàm Đại tướng, từng là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam (1987–1991), Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam (1986–1987).

Ông nội Lê Đức Anh là Lê Thảng (6 tháng 11 năm 1861 – 11 tháng 5 năm 1939), quê quán tại Truồi, làng Bàn Môn, Lộc An, Phú Lộc,Thừa Thiên Huế. Cụ Lê Thảng là nông dân, từng tham gia Phong trào Cần Vương.

Nhận xét về tính cách của ông, theo lời thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh, Lê Đức Anh là người rất khắt khe, nguyên tắc trong công việc; ít nói, lắng nghe cấp dưới một cách tập trung, chăm chú; ghét tính dối trá, cẩu thả, thiếu trách nhiệm. Theo Luật sư Cù Huy Hà Vũ (con trai cố nhà thơ Cù Huy Cận), Lê Đức Anh là người tiết kiệm và chân thành.


Lê Đức Anh

Ông nội Lê Đức Anh là Lê Thảng (6 tháng 11 năm 1861 – 11 tháng 5 năm 1939), quê quán tại Truồi, làng Bàn Môn, Lộc An, Phú Lộc,Thừa Thiên Huế. Cụ Lê Thảng là nông dân, từng tham gia Phong trào Cần Vương. Cụ Lê Thảng kết hôn với bà Cung Thị Quyến sinh ra được 6 người con, 2 trai và 4 gái, trong đó có Lê Quang Túy (sinh ngày 25 tháng 11 năm 1885), con trai cả, là thân phụ Lê Đức Anh. Lê Quang Túy kết hôn với bà Lê Thị Thoa (sinh năm 1886) sinh ra Lê Văn Giác, chính là tên khai sinh của ông, vào ngày 1 tháng 12 năm 1920 tại một căn nhà tranh của cha mẹ nuôi cụ Lê Quang Túy ở làng Trường Hà, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế.<ref Hồi ký "Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Đại tướng Lê Đức Anh", Trao tặng Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng cho đồng chí Lê Đức Anh, Báo điện tử Chính phủ Lê Quang Túy và bà Lê Thị Thoa có với nhau 13 người con, tất cả đều sinh ở làng Trường Hà, huyện Phú Vang, Huế, 4 người mất từ lúc còn nhỏ, còn 9 người, 2 trai và 7 gáiHồi ký Đại tướng Lê Đức Anh - Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng, chương 1, Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội.


Lê Đức Anh

Ông nội Lê Đức Anh là Lê Thảng (6 tháng 11 năm 1861 – 11 tháng 5 năm 1939), quê quán tại Truồi, làng Bàn Môn, Lộc An, Phú Lộc,Thừa Thiên Huế. Cụ Lê Thảng là nông dân, từng tham gia Phong trào Cần Vương. Cụ Lê Thảng kết hôn với bà Cung Thị Quyến sinh ra được 6 người con, 2 trai và 4 gái, trong đó có Lê Quang Túy (sinh ngày 25 tháng 11 năm 1885), con trai cả, là thân phụ Lê Đức Anh. Lê Quang Túy kết hôn với bà Lê Thị Thoa (sinh năm 1886) sinh ra Lê Văn Giác, chính là tên khai sinh của ông, vào ngày 1 tháng 12 năm 1920 tại một căn nhà tranh của cha mẹ nuôi cụ Lê Quang Túy ở làng Trường Hà, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế.<ref Hồi ký "Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Đại tướng Lê Đức Anh", Trao tặng Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng cho đồng chí Lê Đức Anh, Báo điện tử Chính phủ Lê Quang Túy và bà Lê Thị Thoa có với nhau 13 người con, tất cả đều sinh ở làng Trường Hà, huyện Phú Vang, Huế, 4 người mất từ lúc còn nhỏ, còn 9 người, 2 trai và 7 gáiHồi ký Đại tướng Lê Đức Anh - Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng, chương 1, Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội. Lê Văn Giác là con thứ 7 trong 9 người con. Lê Hữu Độ, anh trai Lê Văn Giác, sau này là cán bộ phụ trách trại chăn nuôi của Bộ Công an Việt Nam. Lê Văn Giác có 3 người chị gái đã mất là Lê Thị Ngọc Tỷ, Lê Thị Kha, Lê Thị Hiệp và 2 em gái là bà Lê Thị Thể (làm nghề buôn bán ở thành phố Đà Nẵng) và bà Lê Thị Xoan (công tác tại Trường Trung cấp Y tế Huế, đã nghỉ hưu và hiện đang sống tại Huế).

Ông Lê Thảng và ông Lê Quang Túy có thêm nghề thầy thuốc nên cuộc sống gia đình ông đỡ vất vả hơn người dân trong làng, vốn rất nghèo. Tuy vậy, ông bà Lê Quang Túy gia đình đông con nên phải vừa làm ruộng, vừa chữa bệnh, vừa đi làm thuê để kiếm sống.

Lê Văn Giác thông minh nên được ưu tiên ăn học. Lên 5 tuổi, cậu được học chữ Nho tại nhà. Từ 6 tuổi đến 10 tuổi, Lê Văn Giác học chữ Quốc ngữ ở làng Dưỡng Mong và Trường An Lương Đông, huyện Phú Lộc. Sau một trận dịch bệnh đậu mùa, Lê Văn Giác bị hỏng mắt trái, chân yếu không thể đi lại. Cậu phải tập luyện một năm mới trở lại bình thường. Vào năm đầu tiên đi học, cha mẹ Lê Văn Giác đổi tên cho cậu thành Lê Đức Anh theo lời khuyên của thầy giáo để cậu được ngồi bàn đầu tiên để nhìn cho rõ vì mắt kém.

Vào năm 11 tuổi, ông được cho ra học tiểu học ở thành Vinh, Nghệ An dưới sự nuôi dạy của chị gái Lê Thị Hiệp (tức Nở) và anh rể Trần Quát, người cùng làng, làm nghề dạy học ở thành Vinh. Ông học chương trình tiểu học bằng tiếng Pháp. Sau khi xong tiểu học, cậu trở về Phú Vang, Huế làm nông giúp cha mẹ.


Lê Đức Anh

Ông nội Lê Đức Anh là Lê Thảng (6 tháng 11 năm 1861 – 11 tháng 5 năm 1939), quê quán tại Truồi, làng Bàn Môn, Lộc An, Phú Lộc,Thừa Thiên Huế. Cụ Lê Thảng là nông dân, từng tham gia Phong trào Cần Vương. Cụ Lê Thảng kết hôn với bà Cung Thị Quyến sinh ra được 6 người con, 2 trai và 4 gái, trong đó có Lê Quang Túy (sinh ngày 25 tháng 11 năm 1885), con trai cả, là thân phụ Lê Đức Anh. Lê Quang Túy kết hôn với bà Lê Thị Thoa (sinh năm 1886) sinh ra Lê Văn Giác, chính là tên khai sinh của ông, vào ngày 1 tháng 12 năm 1920 tại một căn nhà tranh của cha mẹ nuôi cụ Lê Quang Túy ở làng Trường Hà, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế.<ref Hồi ký "Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Đại tướng Lê Đức Anh", Trao tặng Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng cho đồng chí Lê Đức Anh, Báo điện tử Chính phủ Lê Quang Túy và bà Lê Thị Thoa có với nhau 13 người con, tất cả đều sinh ở làng Trường Hà, huyện Phú Vang, Huế, 4 người mất từ lúc còn nhỏ, còn 9 người, 2 trai và 7 gáiHồi ký Đại tướng Lê Đức Anh - Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng, chương 1, Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội. Lê Văn Giác là con thứ 7 trong 9 người con. Lê Hữu Độ, anh trai Lê Văn Giác, sau này là cán bộ phụ trách trại chăn nuôi của Bộ Công an Việt Nam. Lê Văn Giác có 3 người chị gái đã mất là Lê Thị Ngọc Tỷ, Lê Thị Kha, Lê Thị Hiệp và 2 em gái là bà Lê Thị Thể (làm nghề buôn bán ở thành phố Đà Nẵng) và bà Lê Thị Xoan (công tác tại Trường Trung cấp Y tế Huế, đã nghỉ hưu và hiện đang sống tại Huế).

Ông Lê Thảng và ông Lê Quang Túy có thêm nghề thầy thuốc nên cuộc sống gia đình ông đỡ vất vả hơn người dân trong làng, vốn rất nghèo. Tuy vậy, ông bà Lê Quang Túy gia đình đông con nên phải vừa làm ruộng, vừa chữa bệnh, vừa đi làm thuê để kiếm sống.

Lê Văn Giác thông minh nên được ưu tiên ăn học. Lên 5 tuổi, cậu được học chữ Nho tại nhà. Từ 6 tuổi đến 10 tuổi, Lê Văn Giác học chữ Quốc ngữ ở làng Dưỡng Mong và Trường An Lương Đông, huyện Phú Lộc. Sau một trận dịch bệnh đậu mùa, Lê Văn Giác bị hỏng mắt trái, chân yếu không thể đi lại. Cậu phải tập luyện một năm mới trở lại bình thường. Vào năm đầu tiên đi học, cha mẹ Lê Văn Giác đổi tên cho cậu thành Lê Đức Anh theo lời khuyên của thầy giáo để cậu được ngồi bàn đầu tiên để nhìn cho rõ vì mắt kém.

Vào năm 11 tuổi, ông được cho ra học tiểu học ở thành Vinh, Nghệ An dưới sự nuôi dạy của chị gái Lê Thị Hiệp (tức Nở) và anh rể Trần Quát, người cùng làng, làm nghề dạy học ở thành Vinh. Ông học chương trình tiểu học bằng tiếng Pháp. Sau khi xong tiểu học, cậu trở về Phú Vang, Huế làm nông giúp cha mẹ.

Năm 15 tuổi, ông làm gia sư dạy chữ Quốc ngữ cho một số trẻ em làng Dưỡng Mong, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế.


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q470920--Qua đời và quốc tang-7--vi-0015-890

Lê Đức Anh

Đại tướng Lê Đức Anh đã qua đời vào hồi 20 giờ 10 phút, ngày 22 tháng 4 năm 2019 ở tuổi 99, hưởng thọ 100 tuổi tại nhà công vụ số 5A phố Hoàng Diệu, thành phố Hà Nội - nơi ông và phu nhân gắn bó với nhau từ cuối năm 1986.

Lễ viếng từ 7h đến 11h ngày 3 tháng 5 năm 2019 tại Nhà tang lễ Quốc gia, Hà Nội (nơi đặt linh cữu của ông), Hội trường Thống Nhất và trụ sở Ủy ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế (quê hương ông) theo nghi thức quốc tang. Lễ truy điệu từ 10h45 ngày 3 tháng 5 năm 2019, 11h15 cùng ngày linh cữu được đưa ra sân bay Nội Bài để đưa về TP.HCM theo nguyện vọng của gia đình.

Đến 15h30 ngày 3 tháng 5 năm 2019, tro cốt của Lê Đức Anh đã về tới TP.HCM đặt an vị ở vị trí gia đình sắp xếp tại khu K1, nghĩa trang Thành phố Hồ Chí Minh. Lễ an táng đã được tổ chức tại đây vào 16h30 cùng ngày. Trong lễ tang, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nâng linh cữu, nhóm lực lượng ở TP.HCM mang di ảnh của ông. Ông  Lê Mạnh Hà - trưởng nam thay mặt gia đình lo liệu hậu sự. Đến đưa tiễn Lê Đức Anh lần cuối còn có Đặng Thị Ngọc Thịnh, Nguyễn Tấn Dũng và các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo đảng, nhà nước ở Hà Nội và TP.HCM. Sau đó thể theo di nguyện của ông và nguyện vọng của gia đình, phần mộ của ông đã được đặt cạnh nơi an nghỉ của những người bạn tri kỷ quá cố, nơi để người dân có thể thường xuyên đến thăm viếng và chăm sóc

Đến đưa tiễn Lê Đức Anh lần cuối còn có Đặng Thị Ngọc Thịnh, Nguyễn Tấn Dũng và các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo đảng, nhà nước ở Hà Nội và TP.HCM. Sau đó thể theo di nguyện của ông và nguyện vọng của gia đình, phần mộ của ông đã được đặt cạnh nơi an nghỉ của những người bạn tri kỷ quá cố, nơi để người dân có thể thường xuyên đến thăm viếng và chăm sóc.

17h chiều 3/5, lễ an táng đại tướng Lê Đức Anh, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, diễn ra tại Nghĩa trang TP.HCM.
Dân quân ôm di ảnh, chờ đón linh cữu đại tướng Lê Đức Anh
14h40, trong cơn mưa nặng hạt, nhiều dân quân đứng ôm di ảnh đại tướng Lê Đức Anh trước nhà riêng trên đường Pasteur, quận 3, TP.HCM. Ảnh: Quang Huy.
Nơi tổ chức lễ an táng đã sẵn sàng
14h55, tại Nghĩa trang TP.HCM (quận Thủ Đức), nơi diễn ra lễ an táng đại tướng Lê Đức Anh, công tác chuẩn bị đã hoàn tất. Lễ an táng sẽ được cử hành trọng thể tại khu K1 trong Nghĩa trang TP.HCM. Ảnh: Liêu Lãm.
Từ Tiền Giang lên Sài Gòn viếng đại tướng
15h, khu vực Nghĩa trang TP.HCM trời nắng trở lại sau cơn mưa nhỏ. Nhiều người dân đã đến nghĩa trang chờ đón linh cữu đại tướng Lê Đức Anh. Bà Nguyễn Thị Xem (80 tuổi) từ tỉnh Tiền Giang cùng con gái lên TP.HCM dự lễ tang đại tướng. Bà Xem đi xe đò từ 8h sáng nhưng đến 14h chiều xe mới tới nghĩa trang. Bà Xem cho biết bà đến lễ tang đại tướng Lê Đức Anh vì lòng ngưỡng mộ của một người lính, người dân trước những công lao mà vị đại tướng đã cống hiến cho đất nước. Ảnh: Sỹ Đông.
Linh cữu đại tướng đang được đưa vào TP.HCM
Linh cữu nguyên Chủ tịch nước, đại tướng Lê Đức Anh đã đến Nội Bài và được đưa lên máy bay vào khoảng 13h20, hiện trên đường bay vào TP.HCM. Ảnh: Dương Giang/TTXVN.
Linh cữu đại tướng đến TP.HCM
15h, máy bay đưa lĩnh cữu đại tướng Lê Đức Anh hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất, khoảng 30 phút sau, linh xa tiếp tục đưa thi hài đại tướng rời sân bay, đi về hướng Quân khu 7. Ảnh: Quỳnh Trang.
Hàng trăm học sinh đứng chào trước nhà đại tướng
Hàng trăm học sinh trung học đứng đợi chào cố Chủ tịch nước lần cuối tại khu vực đi qua cổng ngôi nhà của đại tướng trên đường Pasteur. Ảnh: Quang Huy.
Trong ảnh là các em học sinh dến từ trường THCS Lê Quý Đôn và THCS Hai Bà Trưng đứng chào trước cửa nhà Đại tướng. Các cửa hàng kinh doanh quanh khu vực này tạm thời đóng cửa. Ảnh: Quỳnh Trang.
Linh cữu đại tướng dừng trước Quân khu 7
Linh cữu đại tướng đang được di chuyển qua Quân khu 7. Linh xa dừng lại nơi đây 1 phút trước khi rời đi. Ảnh: Lê Trai.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đến Nghĩa trang TP.HCM
Lúc 15h47, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đến Nghĩa trang TP.HCM kiểm tra lần cuối công tác chuẩn bị lễ an táng đại tướng Lê Đức Anh. Một số lãnh đạo UBND TP.HCM cũng đã có mặt tại nghĩa trang như Phó chủ tịch UBND Lê Thanh Liêm, nguyên Chủ tịch UBND Lê Hoàng Quân.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã thắp nhang trước ngôi mộ các vị tướng lĩnh, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước như ông Võ Chí Công, ông Mai Chí Thọ, ông Nguyễn Minh Châu, ông Trần Văn Trà.
Ảnh: Liêu Lãm.
Linh cữu đại tướng đi qua nhà riêng ở đường Pasteur
15h45, linh xa vào đường Pasteur, dừng lại trước nhà riêng cố chủ tịch một phút trước khi tiếp tục di chuyển. Ảnh: Quang Huy - Quỳnh Trang.
Người thân đại tướng chờ đón linh cữu
Lúc này, đội tiêu binh đã có mặt tại Nghĩa trang TP.HCM. Người thân đại tướng Lê Đức Anh đứng chờ linh cữu được đưa về. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân cũng đã có mặt tại đây. Ảnh: Liêu Lãm.
Linh xa dừng tại nhà riêng cố đại tướng Lê Đức Anh ở TP.HCM. Đoàn xe tang chở linh cữu cố đại tướng Lê Đức Anh dừng lại trước số nhà 240 Pasteur, sau đó di chuyển về nghĩa trang TP.HCM.
Linh cữu đại tướng di chuyển qua cầu Sài Gòn
16h10, đoàn xe đưa linh cữu đại tướng Lê Đức Anh đi qua cầu Sài Gòn, thẳng tiến về Nghĩa trang TP.HCM. Ảnh: Quang Anh.
Đông đảo phóng viên có mặt tại Nghĩa trang TP.HCM để đưa tin. Ảnh: Liêu Lãm.
Linh cữu đại tướng Lê Đức Anh đến Nghĩa trang TP.HCM
Lúc 16h30, linh xa đưa cố Chủ tịch nước Lê Đức Anh tiến vào Nghĩa trang TP.HCM. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân và Phó chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh cùng các lãnh đạo ra đón trong tiếng nhạc Hồn tử sĩ. Ảnh: Liêu Lãm - Sỹ Đông.
Cử hành lễ an táng đại tướng Lê Đức Anh
Đúng 16h40, lễ an táng đại tướng Lê Đức Anh bắt đầu cử hành. Phó thủ tướng Trương Hòa Bình, Trưởng ban Tổ chức lễ tang, tuyên bố lễ an táng bắt đầu, Nghĩa trang TP.HCM là nơi an nghỉ cuối cùng của đại tướng Lê Đức Anh.
Có mặt tại lễ an táng còn có nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Phạm Minh Chính, Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Thiện Nhân cùng nhiều lãnh đạo trung ương và TP.HCM.
Ông Lê Mạnh Hà, con trai đại tướng Lê Đức Anh cùng các thành viên trong gia đình thả nhưng bông cúc đầu tiên xuống mộ phần đại tướng. Tiếp đến là Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân, nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và lãnh đạo các bộ ngành Trung ương.
Ông Trương Hòa Bình, Trưởng ban Tổ chức lễ tang thay mặt gia đình đại tướng gửi lời cảm ơn đến các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đoàn thể Trung ương và địa phương, các vị nguyên là lãnh đạo. Ngay sau đó, các thành viên trong gia đình đã thắp hương trước anh linh đại tướng và đi một vòng quanh linh cữu đại tướng.
Trong làn khói nhang nghi ngút, dòng người cúi đầu trước linh cữu đại tướng rồi thắp nén nhang. Ông Lê Mạnh Hà, con trai đại tướng đại diện gia đình cảm ơn những người đến tiễn đưa cha mình về an nghỉ với đồng đội tại Nghĩa trang TP.HCM.
Ảnh: Liêu Lãm.
Giây phút linh cữu đại tướng Lê Đức Anh được đặt vào lòng đất mẹ Trong làn khói nhang nghi ngút, dòng người cúi đầu trước linh cữu đại tướng rồi thắp nén nhang, tiễn đưa nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh về nơi an nghỉ cuối cùng
Giây phút linh cữu đại tướng Lê Đức Anh được đặt vào lòng đất mẹ. Trong làn khói nhang nghi ngút, dòng người cúi đầu trước linh cữu đại tướng rồi thắp nén nhang, tiễn đưa nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh về nơi an nghỉ cuối cùng.


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q470920--Qua đời và quốc tang-7--vi-0015-892

Lê Đức Anh

Đại tướng Lê Đức Anh đã qua đời vào hồi 20 giờ 10 phút, ngày 22 tháng 4 năm 2019 ở tuổi 99, hưởng thọ 100 tuổi tại nhà công vụ số 5A phố Hoàng Diệu, thành phố Hà Nội - nơi ông và phu nhân gắn bó với nhau từ cuối năm 1986.


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0015.jsonl--Q470920--Qua đời và quốc tang-7--vi-0015-893

Lê Đức Anh

Đại tướng Lê Đức Anh đã qua đời vào hồi 20 giờ 10 phút, ngày 22 tháng 4 năm 2019 ở tuổi 99, hưởng thọ 100 tuổi tại nhà công vụ số 5A phố Hoàng Diệu, thành phố Hà Nội - nơi ông và phu nhân gắn bó với nhau từ cuối năm 1986.

Lễ viếng từ 7h đến 11h ngày 3 tháng 5 năm 2019 tại Nhà tang lễ Quốc gia, Hà Nội (nơi đặt linh cữu của ông), Hội trường Thống Nhất và trụ sở Ủy ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế (quê hương ông) theo nghi thức quốc tang. Lễ truy điệu từ 10h45 ngày 3 tháng 5 năm 2019, 11h15 cùng ngày linh cữu được đưa ra sân bay Nội Bài để đưa về TP.HCM theo nguyện vọng của gia đình.

Đến 15h30 ngày 3 tháng 5 năm 2019, tro cốt của Lê Đức Anh đã về tới TP.HCM đặt an vị ở vị trí gia đình sắp xếp tại khu K1, nghĩa trang Thành phố Hồ Chí Minh. Lễ an táng đã được tổ chức tại đây vào 16h30 cùng ngày. Trong lễ tang, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nâng linh cữu, nhóm lực lượng ở TP.HCM mang di ảnh của ông. Ông  Lê Mạnh Hà - trưởng nam thay mặt gia đình lo liệu hậu sự.