Sơn La

Vào thời nhà Lý, thế kỷ 11-12, vùng trung tâm tỉnh Sơn La ngày nay (gồm thành phố Sơn La, các huyện Mường La, Thuận Châu (Mường Muổi), Mai Sơn,...) là khu vực lãnh thổ định cư của một tiểu vương quốc bộ lạc được ghi nhận trong Đại Việt sủ ký toàn thư tên là Ngưu HốngQuam to muong.
300px|phải|nhỏ|Bản đồ Sơn La năm 1891
Ngày 24 tháng 5 năm 1886, thành lập châu Sơn La (thuộc phủ Gia Hưng, tỉnh Hưng Hoá), tách từ tỉnh Hưng Hóa thành cấp tương đương với tỉnh. Thiếu tá De Chateaurochet làm Phó công sứ Sơn La. Kế nhiệm là Moulié (11/1886)

Ngày 9 tháng 9 năm 1891, thuộc Đạo Quan binh 4.

Ngày 27 tháng 2 năm 1892, thành lập tiểu quân khu Vạn Bú gồm 2 phủ và 8 châu, do thiếu tá Pennequin làm chỉ huy trưởng. Kế nhiệm ông là Đại uý Diguet (1893 - 1895) và thiếu tá Norminot (1895).

Ngày 10 tháng 10 năm 1895, thành lập tỉnh Vạn Bú, tỉnh lỵ ở Vạn Bú (tức Tạ Bú). Lúc này M.Caillat lên thay thiếu tá Norminot làm Công sứ Pháp ở tỉnh Vạn Bú.

Ngày 23 tháng 8 năm 1904, đổi tên thành tỉnh Sơn La, tỉnh lỵ chuyển về nơi ngày nay là thành phố Sơn La. Công sứ Pháp đầu tiên là Jean G. Monpeyrat, lên cầm quyền thay công sứ Sévénier từ năm 1902 đến năm 1909. Kế nhiệm ông là các công sứ Pháp như Hernandez (1909 - 1911), Fillion, Bonnermain, Louis Rene, Pierre Grossin, Nempont, Romanetti, Saint Poulof (1928 - 1933), Cousseau, Gabon, RobertTổ chức xã hội cổ truyền và bộ máy quản lí nhà nước tại tỉnh Sơn La dưới các chế độ cũ. Nghiên cứu Lịch sư, 24/06/2016.. Năm 1907, công sứ Monpeyrat cho xây dựng nhà tù Sơn La. Năm 1917, công sứ Pháp Laumet mở trường dạy chữ quốc ngữ và chữ Pháp. Năm 1933, công sứ Gabriel M. de Saint-Poulof (cầm quyền thay Romanetti từ năm 1928) bị đầu độc chết trong cuộc chiến đấu đòi vượt ngục của tù nhân ở Sơn La. Năm 1939, công sứ Cousseau lên thay. Năm 1944, Robert thay ông ta làm công sứ Sơn La và cai trị đến tận năm 1945.

Sau năm 1946, tỉnh Sơn La cùng với hai tỉnh Lai Châu và Phong Thổ (do Pháp lập ra) lập thành "Xứ Thái tự trị"nằm dưới sự chỉ đạo của Pháp. Bạc Cầm Quý làm tỉnh trưởng Sơn La.

Từ nằm 1948 đến 1953, thuộc Liên khu Việt Bắc. Lúc này tỉnh Sơn La có 6 huyện: Mường La, Thuận Châu, Phù Yên, Mai Sơn, Yên Châu, Mộc Châu.

Từ năn 1953 đến 1955, Sơn La thuộc Khu Tây Bắc

Từ năm 1955 đến 1962, bỏ cấp tỉnh, thuộc Khu tự trị Thái Mèo.

Từ năm 1962 đến 1975, tái lập tỉnh, thuộc Khu tự trị Tây Bắc (đổi tên từ Khu tự trị Thái Mèo), có 7 huyện: thêm huyện Quỳnh Nhai và Sông Mã, còn huyện Phù Yên chuyển sang tỉnh Nghĩa Lộ mới thành lập.

Đến cuối năm 1975, tỉnh Sơn La có tỉnh lị là thị xã Sơn La và 7 huyện: Mai Sơn, Mộc Châu, Mường La, Quỳnh Nhai, Sông Mã, Thuận Châu, Yên Châu.

Sau khi giải thể Khu tự trị Tây Bắc, tỉnh Sơn La nhập thêm 2 huyện của tỉnh Nghĩa Lộ vừa giải thể là Phù Yên và Bắc Yên. Từ đó, tỉnh Sơn La có tỉnh lị là thị xã Sơn La và 9 huyện: Bắc Yên, Mai Sơn, Mộc Châu, Mường La, Phù Yên, Quỳnh Nhai, Sông Mã, Thuận Châu, Yên Châu.

Ngày 2 tháng 12 năm 2003, chia huyện Sông Mã thành 2 huyện: Sông Mã và Sốp Cộp.Nghị định 148/2003/NĐ-CP về việc thành lập huyện Sốp Cộp và điều chỉnh địa giới hành chính các huyện Thuận Châu, Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La


Sơn La

Sơn La là tỉnh miền núi nằm ở vùng Tây Bắc Bộ, Việt Nam.Quyết định số 124/2004/QĐ-TTg của Chính phủ ngày 08/07/2004 ban hành Danh mục và mã số các đơn vị hành chính Việt Nam có đến 30/6/2004. Thuky Luat Online, 2016. Truy cập 11/04/2019.Tập bản đồ hành chính Việt Nam. Nhà xuất bản Tài nguyên – Môi trường và Bản đồ Việt Nam. Hà Nội, 2013.Thông tư 45/2013/TT-BTNMT ngày 26/12/2013 của Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành Danh mục địa danh dân cư... phục vụ lập bản đồ tỉnh Sơn La. Thuky Luat Online, 2016. Truy cập 11/05/2019.

Năm 2018, Sơn La là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 31 về số dân, xếp thứ 40 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 49 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ 63 về tốc độ tăng trưởng GRDP. Với 1.242.700 người dân, GRDP đạt 47.223 tỉ Đồng (tương ứng với 2,0509 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 38 triệu đồng (tương ứng với 1.650 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 5,59%.

Vào thời nhà Lý, thế kỷ 11-12, vùng trung tâm tỉnh Sơn La ngày nay (gồm thành phố Sơn La, các huyện Mường La, Thuận Châu (Mường Muổi), Mai Sơn,...) là khu vực lãnh thổ định cư của một tiểu vương quốc bộ lạc được ghi nhận trong Đại Việt sủ ký toàn thư tên là Ngưu HốngQuam to muong.
300px|phải|nhỏ|Bản đồ Sơn La năm 1891
Ngày 24 tháng 5 năm 1886, thành lập châu Sơn La (thuộc phủ Gia Hưng, tỉnh Hưng Hoá), tách từ tỉnh Hưng Hóa thành cấp tương đương với tỉnh. Thiếu tá De Chateaurochet làm Phó công sứ Sơn La. Kế nhiệm là Moulié (11/1886)

Ngày 9 tháng 9 năm 1891, thuộc Đạo Quan binh 4.

Ngày 27 tháng 2 năm 1892, thành lập tiểu quân khu Vạn Bú gồm 2 phủ và 8 châu, do thiếu tá Pennequin làm chỉ huy trưởng. Kế nhiệm ông là Đại uý Diguet (1893 - 1895) và thiếu tá Norminot (1895).

Ngày 10 tháng 10 năm 1895, thành lập tỉnh Vạn Bú, tỉnh lỵ ở Vạn Bú (tức Tạ Bú). Lúc này M.Caillat lên thay thiếu tá Norminot làm Công sứ Pháp ở tỉnh Vạn Bú.

Ngày 23 tháng 8 năm 1904, đổi tên thành tỉnh Sơn La, tỉnh lỵ chuyển về nơi ngày nay là thành phố Sơn La. Công sứ Pháp đầu tiên là Jean G. Monpeyrat, lên cầm quyền thay công sứ Sévénier từ năm 1902 đến năm 1909. Kế nhiệm ông là các công sứ Pháp như Hernandez (1909 - 1911), Fillion, Bonnermain, Louis Rene, Pierre Grossin, Nempont, Romanetti, Saint Poulof (1928 - 1933), Cousseau, Gabon, RobertTổ chức xã hội cổ truyền và bộ máy quản lí nhà nước tại tỉnh Sơn La dưới các chế độ cũ. Nghiên cứu Lịch sư, 24/06/2016.. Năm 1907, công sứ Monpeyrat cho xây dựng nhà tù Sơn La. Năm 1917, công sứ Pháp Laumet mở trường dạy chữ quốc ngữ và chữ Pháp. Năm 1933, công sứ Gabriel M. de Saint-Poulof (cầm quyền thay Romanetti từ năm 1928) bị đầu độc chết trong cuộc chiến đấu đòi vượt ngục của tù nhân ở Sơn La. Năm 1939, công sứ Cousseau lên thay. Năm 1944, Robert thay ông ta làm công sứ Sơn La và cai trị đến tận năm 1945.

Sau năm 1946, tỉnh Sơn La cùng với hai tỉnh Lai Châu và Phong Thổ (do Pháp lập ra) lập thành "Xứ Thái tự trị"nằm dưới sự chỉ đạo của Pháp. Bạc Cầm Quý làm tỉnh trưởng Sơn La.

Từ nằm 1948 đến 1953, thuộc Liên khu Việt Bắc. Lúc này tỉnh Sơn La có 6 huyện: Mường La, Thuận Châu, Phù Yên, Mai Sơn, Yên Châu, Mộc Châu.

Từ năn 1953 đến 1955, Sơn La thuộc Khu Tây Bắc

Từ năm 1955 đến 1962, bỏ cấp tỉnh, thuộc Khu tự trị Thái Mèo.

Từ năm 1962 đến 1975, tái lập tỉnh, thuộc Khu tự trị Tây Bắc (đổi tên từ Khu tự trị Thái Mèo), có 7 huyện: thêm huyện Quỳnh Nhai và Sông Mã, còn huyện Phù Yên chuyển sang tỉnh Nghĩa Lộ mới thành lập.

Đến cuối năm 1975, tỉnh Sơn La có tỉnh lị là thị xã Sơn La và 7 huyện: Mai Sơn, Mộc Châu, Mường La, Quỳnh Nhai, Sông Mã, Thuận Châu, Yên Châu.

Sau khi giải thể Khu tự trị Tây Bắc, tỉnh Sơn La nhập thêm 2 huyện của tỉnh Nghĩa Lộ vừa giải thể là Phù Yên và Bắc Yên. Từ đó, tỉnh Sơn La có tỉnh lị là thị xã Sơn La và 9 huyện: Bắc Yên, Mai Sơn, Mộc Châu, Mường La, Phù Yên, Quỳnh Nhai, Sông Mã, Thuận Châu, Yên Châu.

Ngày 2 tháng 12 năm 2003, chia huyện Sông Mã thành 2 huyện: Sông Mã và Sốp Cộp.Nghị định 148/2003/NĐ-CP về việc thành lập huyện Sốp Cộp và điều chỉnh địa giới hành chính các huyện Thuận Châu, Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La

Ngày 3 tháng 9 năm 2008, chuyển thị xã Sơn La thành thành phố Sơn La.Nghị định 98/2008/NĐ-CP về việc thành lập thành phố Sơn La thuộc tỉnh Sơn La

Ngày 10 tháng 6 năm 2013, chia huyện Mộc Châu thành 2 huyện: Mộc Châu và Vân Hồ.

TP. HCM, ngày 20/07/2022
Thư Xin Lỗi Vì Đang Bị Tấn Công DDoS
THƯ VIỆN PHÁP LUẬT chân thành xin lỗi Quý khách vì website không vào được hoặc vào rất chậm trong hơn 1 ngày qua.
Khoảng 8 giờ sáng ngày 19/7/2022, trang www.ThuVienPhapLuat.vn có biểu hiện bị tấn công DDoS dẫn đến quá tải. Người dùng truy cập vào web không được, hoặc vào được thì rất chậm.
THƯ VIỆN PHÁP LUẬT đã báo cáo và nhờ sự hỗ trợ của Trung Tâm Giám sát An toàn Không gian mạng Quốc gia (NCSC), nhờ đó đã phần nào hạn chế hậu quả của cuộc tấn công.
Đến chiều ngày 20/07 việc tấn công DDoS vẫn đang tiếp diễn, nhưng người dùng đã có thể sử dụng, dù hơi chậm, nhờ các giải pháp mà NCSC đưa ra.
DDoS là hình thức hacker gửi lượng lớn truy cập giả vào hệ thống, nhằm gây tắc nghẽn hệ thống, khiến người dùng không thể truy cập và sử dụng dịch vụ bình thường trên trang www.ThuVienPhapLuat.vn .
Tấn công DDoS không làm ảnh hưởng đến dữ liệu, không đánh mất thông tin người dùng. Nó chỉ làm tắc nghẽn đường dẫn, làm khách hàng khó hoặc không thể truy cập vào dịch vụ.
Ngay khi bị tấn công DDoS, THƯ VIỆN PHÁP LUẬT đã họp xem thời gian qua mình có làm sai hay gây thù chuốc oán với cá nhân tổ chức nào không.
Và nhận thấy mình không gây thù với bạn nào, nên chưa hiểu được mục đích của lần DDoS này là gì.
Sứ mệnh của THƯ VIỆN PHÁP LUẬT là:
-
sử dụng công nghệ cao để tổ chức lại hệ thống pháp luật
-
và kết nối cộng đồng dân luật Việt Nam,
-
nhằm giúp công chúng loại rủi ro pháp lý, nắm cơ hội làm giàu,
-
và cùng công chúng xây dựng, thụ hưởng nhà nước pháp quyền.
Luật sư Nguyễn Thụy Hân, Phòng Cộng Đồng Ngành Luật cho rằng: “Mỗi ngày chúng tôi hỗ trợ pháp lý cho hàng ngàn trường hợp, phổ cập kiến thức pháp luật đến hàng triệu người, thiết nghĩ các hacker chân chính không ai lại đi phá làm gì”.
Dù thế nào, để xảy ra bất tiện này cũng là lỗi của chúng tôi, một lần nữa THƯ VIỆN PHÁP LUẬT xin gửi lời xin lỗi đến cộng đồng, khách hàng.


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q332154--Tác dụng của hóa chất-1--vi-0004-371

Lão hóa

nhỏ|200px|phải|Cụ già Ann Pouder (8 tháng 4 năm 1807 - 10 tháng 7 năm 1917) là một trong những người sống thọ nhất thế giới. Ảnh được chụp trong ngày sinh nhật lần thứ 110 của cụ. Những nếp nhăn của tuổi tác hằn rõ trên mặt là một trong những dấu hiệu của quá trình lão hóa.
Trong sinh học, lão hóa (tiếng Anh: senescence, xuất phát từ senex trong tiếng Latin có nghĩa là "người già", "tuổi già") là trạng thái hay quá trình tạo nên tuổi tác, già nua. Lão hóa tế bào là một hiện tượng khi các tế bào phân lập trở nên hạn chế khả năng phân chia trong môi trường nuôi cấy. Lão hóa cơ thể đề cập đến quá trình trưởng thành và già nua của sinh vật. Những quá trình này không liên quan đến cơ chế apoptosis (chết tế bào theo chương trình). Tuổi già của sinh vật thường kèm theo biểu hiện giảm khả năng chống chọi với stress, mất dần cân bằng nội môi và tăng nguy cơ mắc bệnh tật. Do đó, cái chết là một kết cục cuối cùng của lão hóa.

Một số nhà khoa học trong lĩnh vực sinh vật học cho rằng tuổi già bản thân nó là một loại bệnh và có thể cứu chữa được, mặc dù đây là một vấn đề đang tranh cãi. Người ta đã xác định một số yếu tố di truyền và môi trường tác động đến quá trình lão hóa ở các sinh vật mô hình, điều này đem lại hy vọng có thế làm chậm, giữ hoặc phục hồi lại sự lão hóa ở con người. Ví dụ, chế độ ăn kiêng (khoảng 30% nhu cầu thường nhật) đã kéo dài tuổi thọ của nấm men, sâu, ruồi, chuột và khỉ. Một vài gene cần thiết cho quá trình này đã được xác định và việc sửa đổi các gene này cũng đem lại tác dụng như ăn kiêng. Chất Resveratrol, một loại polyphenol có trong rượu vang đỏ cũng cho thấy khả năng kéo dài tuổi thọ của nấm men, sâu và ruồi. Khói thuốc lá là một yếu tố thúc đẩy sự lão hóa, những người hút thuốc thường già nhanh hơn những người không hút.

Lão hóa có thể được gây ra do các tổn thương hóa học. Các đại phân tử sinh học như protein cấu trúc hay DNA có thể bị tổn thương do các tác nhân hóa học như oxy (còn gọi là oxy hóa), đường và căng thẳng gây ra sự lão hóa. Các tổn thương có thể có là phá vỡ mạch đa phân, tạo liên kết chéo giữa các polymer sinh học, hay gắn các gốc hóa học lạ vào phân tử sinh học. Được nói đến nhiều nhất là tác hại của các gốc tự do.
Tham khảo

 Đoàn Yên (1998), Lão hóa, Nhà xuất bản Y học Hà Nội, tr. 350-517
 Nguyễn Hữu Chấn (2000), Những vấn đề hóa sinh hiện đại, Nhà xuất bản Khoa học và kỹ thuật, tr. 220-240
 Braunwald Isselbacher, Martin Wilson, Kasper Fauci (2004), Các nguyên lý y học nội khoa, tập 1, Nhà xuất bản Y Học, tr.820-832
 http://www.medinet.hochiminhcity.gov.vn/data/news/2003/12/1822/xxdinhduonghoplyonguoicaotuoi.htm
 http://www.vnexpress.net/Vietnam/Suc-khoe/2003/11/3B9CD38C/
 http://vnexpress.net/Vietnam/Suc-khoe/2004/03/3B9D01D6/
 http://www.vnexpress.net/Vietnam/Suc-khoe/2005/02/3B9DBC4A/
Liên kết ngoà

Những hiểu biết mới về bệnh Alzheimer
Alzheimer là bệnh thoái hóa cả não bộ không hồi phục, gây nên chứng sa sút trí tuệ ở người cao tuổi. Tổn thương tế bào thần kinh ở vỏ não và những cấu trúc xung quanh làm sa sút trí nhớ, giảm phối hợp vận động, giảm cảm giác, nhận cảm sai..., cuối cùng là mất trí nhớ và chức năng tâm thần.
Những ai dễ bị Alzheimer?
Đây là bệnh gây tử vong ở người cao tuổi đứng hàng thứ 4 hiện nay, có khoảng 4 triệu người Mỹ và hơn 8 triệu người trên thế giới mắc bệnh. Những yếu tố sau đây góp phần tăng khả năng mắc bệnh Alzheimer:
Tuổi: là yếu tố nguy cơ lớn nhất, bắt đầu từ tuổi 65 thì mỗi 5 năm có gấp đôi số ca bị Alzheimer. Vào tuổi 85 thì có phân nửa số người bị bệnh Alzheimer.
Giới tính: phụ nữ dễ bị bệnh hơn nam giới.
Dân tộc: các dân tộc có tần suất mắc bệnh Alzheimer khác nhau. Người da trắng ít mắc bệnh hơn người Mỹ gốc Phi hoặc Tây Ban Nha. Người châu Á cũng ít mắc bệnh hơn nơi khác. Người ta còn cho rằng bệnh chịu ảnh hưởng của yếu tố môi trường, thí dụ người Nhật sống tại Mỹ có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn hẳn so với người Nhật sống tại Nhật.
Cao huyết áp và tăng cholesterol máu: nhiều nghiên cứu cho thấy người có huyết áp tâm thu cao hoặc tăng cholesterol máu sẽ có nguy cơ cao bị Alzheimer.
Hội chứng Down: người bị chứng này sẽ bị Alzheimer khi sống đến 40 tuổi và những bà mẹ sinh con bị Down sẽ có nguy cơ cao bị Alzheimer.
Nguyên nhân dẫn đến Alzeimer?
Yếu tố sinh học của não
Nhờ tiến bộ trong lĩnh vực hình ảnh học, người ta đã phát hiện người bị Alzheimer có sự mất tế bào thần kinh và giảm thể tích những vùng não chi phối trí nhớ, vùng đảm nhận tâm thần kinh. Dưới kính hiển vi điện tử, khi xem xét mô não về tế bào học thấy có tổn thương về mặt sinh học, đó là sự thoái hóa của các sợi dây thần kinh, hoặc bị tổn thương chỉ còn là những ống nhỏ ngăn cản vận chuyển chất dinh dưỡng nuôi tế bào thần kinh. Vấn đề này liên quan đến một protein tên là TAU. Kế đến là sự xuất hiện của một protein gọi là beta Amyloid, chúng không hòa tan nên tích tụ thành những mảng keo. Ở bệnh nhân Alzheimer, những chất này nằm xung quanh các tế bào thần kinh chết, một loại protein có tên Amyloid precursor (APP) cũng tồn tại ở đây giúp cho hoạt động hủy hoại tế bào thần kinh của beta Amyloid. Sự có mặt quá nhiều của beta Amyloid sẽ làm giảm chất trung gian dẫn truyền thần kinh acetylcholine cần thiết cho trí nhớ. Beta Amyloid cũng ngăn chặn sự vận chuyển ion kali, natri, calcium qua màng tế bào (giúp cho quá trình truyền tín hiệu thần kinh). Ngoài ra còn có vai trò của một số chất protein khác như ERAB (endoplasmic-reticulum associated binding protein), mảng AMY (giống beta Amyloid), Par-4 (prostate apoptosis response - 4).
Sự oxy hóa và đáp ứng viêm
Nhiều nghiên cứu đã cố gắng đi sâu tìm hiểu tại sao beta Amyloid lại gây tổn thương não trong bệnh Alzheimer và đã phát hiện ra sự xuất hiện của các gốc oxy tự do. Sự xuất hiện nhiều chất này sẽ làm tổn thương tế bào thần kinh. Thật ra sự xuất hiện các chất oxy hóa là sản phẩm của hầu hết những phản ứng hóa học trong cơ thể con người nhưng với một lượng dư thừa sẽ gây hại (chất oxy hóa cũng đóng vai trò quan trọng trong bệnh sinh của bệnh mạch vành và ung thư). Ngoài ra chất oxy hóa cũng liên quan với đáp ứng miễn dịch, đó là phản ứng viêm (men cyclooxygenase và prostaglandin làm tổn thương tế bào thần kinh).
Yếu tố gene
Các gien đóng vai trò gây khởi phát muộn Alzheimer là ApoE2, ApoE3, ApoE4. Còn những đột biến gene PS1, PS2 hoặc gene kiểm soát APP sẽ làm cho bệnh Alzheimer khởi phát sớm hơn.
Giảm hormone sinh dục nữ: Sự giảm estrogen sau mãn kinh có liên quan rõ rệt đến giảm trí nhớ và sa sút tâm thần.
Yếu tố môi trường: Nhiễm trùng, nhiễm kim loại (người ta phát hiện kẽm, đồng tích tụ trong mô não người bị Alzheimer), môi trường điện từ trường, nhiễm độc...
Một số yếu tố khác đã được xác định có liên quan Alzheimer là homocystein, sự thiếu hụt vitamin nhóm B, trầm cảm, chấn thương đầu, nhóm người có điều kiện kinh tế kém và học vấn thấp...
Biểu hiện của bệnh Alzeimer
Đó là sự mất trí nhớ, đây là triệu chứng sớm nhất của Alzheimer ở người cao tuổi với một số triệu chứng cần quan tâm:
- Mất trí nhớ hoàn toàn.
- Mất tập trung tư tưởng.
- Sụt cân không giải thích được.
- Khó khăn trong việc đi đứng.
Những triệu chứng này cũng có thể gặp ở người khỏe mạnh bị lão hóa, tuy nhiên bác sĩ chuyên khoa có thể phân biệt được triệu chứng này trên người bình thường và bệnh Alzheimer. Chẳng hạn người cao tuổi bình thường không bị giảm kỹ năng ngôn ngữ, người bị Alzheimer lại bị (khó khăn trong việc hoàn thành câu hoặc tìm một từ đúng, không có khả năng hiểu nghĩa của từ, giao tiếp không hoạt bát), người cao tuổi bình thường không bị giảm khứu giác nhưng người Alzheimer bị giảm nên thường bị sụt cân nhiều, đặc biệt là ở phụ nữ...
Ngoài khám bệnh, bác sĩ sẽ chẩn đoán bệnh Alzheimer dựa trên điện não đồ, hình ảnh học (CT Scan, MRI, SPECT, PET...), xét nghiệm máu, dịch não tủy, test thử khứu giác...
Bệnh Alzheimer có phòng ngừa được không?
Dù nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới đã cố tìm những biện pháp nhằm giảm nguy cơ của bệnh, nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả vì nguyên nhân chính yếu gây bệnh chưa được biết đến. Do đó việc phòng ngừa cũng chỉ là hạn chế các yếu tố nguy cơ:
- Liệu pháp hoóc môn thay thế cả ở nam và nữ: Nhiều nghiên cứu trên thế giới cùng ghi nhận kết quả ở phụ nữ dùng liệu pháp thay thế hoóc môn đều giảm được triệu chứng sa sút trí tuệ. DHEA (dehydroepiandrosterone) dùng chống lão hóa ở nữ cũng làm giảm nguy cơ Alzheimer. Ở nam giới thì liệu pháp thay thế bằng testosteron có hiệu quả giống nữ giới.
- Thuốc kháng viêm không steroid: Nhiều nghiên cứu cho thấy dùng các thuốc kháng viêm loại này sẽ chống lại sự tích tụ beta Amyloid trong não.
- Statin: đây là thuốc làm giảm cholesterol máu. Một vài nghiên cứu cho thấy những người dùng statin giảm được 70% nguy cơ bị sa sút trí tuệ.
- Chế độ ăn uống:
Dầu mỡ: Một nghiên cứu ở Hà Lan cho thấy có mối liên hệ giữa sa sút trí tuệ và chế độ ăn nhiều mỡ toàn phần, chất béo bão hòa và cholesterol. Tuy nhiên mỡ dạng omega-3 có tác dụng chống lão hóa cho tế bào não. Người ta khuyến cáo năng lượng từ chất béo chỉ nên ở mức dưới dưới 30% tổng nhu cầu hàng ngày.
Rau quả sậm màu: Có tác dụng bảo vệ não chống lại sự lão hóa.
Đậu nành: Có chứa một thành phần giống estrogen; Trên động vật thí nghiệm cho thấy có tác dụng bảo vệ chống lại bệnh Alzheimer. Đậu nành đặc biệt tốt cho phụ nữ sau mãn kinh.
Rượu: Nếu dùng lượng vừa phải (một đến hai ly mỗi ngày) thì có tác dụng tốt bảo vệ não do kích thích phóng thích acetylchotine (chất dẫn truyền thần kinh bị khiếm khuyết trong bệnh Alzheimer). Tuy nhiên nếu dùng quá nhiều sẽ gây hại, đặc biệt phụ nữ uống rượu sẽ tăng nguy cơ bị ung thư vú và không được dùng khi có thai.
Folate và vitamin B12: sẽ làm giảm hemocysteine (chất làm tăng nguy cơ Alzheimer và bệnh tim mạch).
Vitamin chống oxy hóa: chủ yếu là vitamin E và C, chống sự giải phóng gốc tự do làm tổn thương tế bào.
Tập thể dục: Cho thấy giúp giảm nguy cơ bị bệnh Alzheimer khi nghiên cứu trên số lượng lớn người cao tuổi và trong thời gian dài.
Văcxin: Người ta dùng văcxin kích thích cơ thể tạo ra kháng thể đặc hiệu tiêu hủy các phân tử beta Amyloid. Đây là một cách phòng ngừa tốt nhất nếu nghiên cứu thành công.
Theo Sức khỏe và Đời sống
- Xuất hiện virus lạ từ khỉ (26/02)
- SARS 'qua mặt' hệ miễn dịch như thế nào? (26/02)
- Dinh dưỡng cho lứa tuổi dậy thì (26/02)
- Huyết khối tĩnh mạch gây nguy hiểm cho thai kỳ (26/02)
- Rượu thuốc và thuốc rượu (26/02)
- SARS không còn đáng sợ (25/02)
- Thày thuốc sẽ được đãi ngộ tương đương thày giáo (25/02)
- Thế giới khát nước sạch (25/02)
- Ngũ gia bì vừa làm cảnh, vừa làm thuốc (25/02)
- Phát hiện thêm 1 ca nhiễm H5N1 (25/02)
- Phát hiện mới về cách thâm nhập của virus HIV (25/02)
- Cầu thủ dễ bị thoái hóa tế bào thần kinh (25/02)
- Thuốc điều trị rối loạn cương sản xuất tại Việt Nam (25/02)
- Cần sa ngừa bệnh Alzheimer (24/02)
- Coi chừng chó cắn bé trong nôi (24/02)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q332154--Tác dụng của hóa chất-1--vi-0004-372

Lão hóa

Lão hóa có thể được gây ra do các tổn thương hóa học. Các đại phân tử sinh học như protein cấu trúc hay DNA có thể bị tổn thương do các tác nhân hóa học như oxy (còn gọi là oxy hóa), đường và căng thẳng gây ra sự lão hóa.


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q332154--Tác dụng của hóa chất-1--vi-0004-373

Lão hóa


Thái Nguyên

Thái Nguyên là một tỉnh trung du thuộc vùng Đông Bắc Bộ, tỉnh lỵ là thành phố Thái Nguyên, cách trung tâm thủ đô Hà Nội 75 km, và là tỉnh nằm trong Vùng thủ đô Hà Nội.

Năm 2021, Thái Nguyên là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 25 về số dân, xếp thứ 14 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP). GRDP đạt 134.956 tỉ Đồng (tương ứng với 5,9 tỉ USD) đứng đầu vùng Trung du và miền núi phía Bắc, đứng thứ 5 vùng thủ đô sau Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương và Vĩnh Phúc. GRDP bình quân đầu người đạt 95,1 triệu đồng (tương ứng với 4.161 USD) đứng đầu vùng trung du và miền núi phía bắc, nằm trong top 12 tỉnh thành có GRDP đầu người cao nhất cả nước. Tốc độ tăng trưởng GRDP năm 2021 đạt 6,56 %.

Thái Nguyên cũng là tỉnh duy nhất của khu vực trung du miền núi phía Bắc nằm trong Top 10 tỉnh thành phố có mức thu nhập bình quân đầu người GNI cao nhất cả nước năm 2020 (với 12.960 USD).

Tính sơ bộ đến năm 2020, dân số tỉnh Thái Nguyên là 1.307.871 người, là tỉnh đông dân thứ 25 toàn quốc và đứng thứ 3 các tỉnh trong vùng Trung du miền núi phía Bắc. Sau 10 năm dân số tỉnh Thái Nguyên tăng 163.635 người, tỷ lệ tăng dân số bình quân là 1,36%/năm. Tính từ thời điểm tổng điều tra dân số và nhà ở 01/04/2019 thì hết năm 2020 dân số tỉnh Thái Nguyên tăng thêm 21.120 người.

Tỉnh có 434.111 người người cư trú ở khu vực thành thị, chiếm 32% tổng dân số; 876.484 người cư trú ở khu vực nông thôn, chiếm 68%, tổng dân số của tỉnh. Năm 2019, tỷ lệ dân số sống ở thành thị của tỉnh đứng thứ 18 so với cả nước và đứng đầu trong số các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc, đứng thứ hai trong vùng Thủ đô (chỉ sau Thành phố Hà Nội). Theo kết quả của tổng điều tra dân số nhà ở năm 2019 của Tổng cục Thống kê, Thái Nguyên là địa phương đứng thứ 3 cả nước về tỷ lệ sở hữu ô tô cá nhân trên hộ dân với tỷ lệ 10,3%, chỉ xếp sau Hà Nội và Đà Nẵng và đây cũng là tỉnh có tỉ lệ số hộ gia đình sử dụng điện thoại đứng thứ 3 cả nước, chỉ xếp sau Thành phố Hồ Chí Minh và Cà Mau.

Theo kết quả Chỉ số cải cách hành chính (PCI) năm 2019 của các tỉnh, thành phố, Thái Nguyên xếp vị trí thứ 12/63 với tổng số 67,71 điểm, tăng 6 bậc so với năm 2018. Đứng đầu vùng Trung du miền núi phía Bắc.

Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (Chỉ số PAPI) năm 2020, tỉnh Thái Nguyên đạt tổng điểm 46.471, thuộc nhóm 16 tỉnh đạt điểm cao nhất (đứng thứ 3 cả nước), sau tỉnh Quảng Ninh (48.811 điểm) và tỉnh Đồng Tháp (46.961 điểm). 6/8 chỉ số nội dung PAPI của tỉnh nằm trong nhóm đạt điểm cao nhất. Cụ thể: Chỉ số Thủ tục hành chính công đạt 7.656 điểm; Chỉ số kiểm soát tham nhũng trong khu vực công đạt 7.278 điểm; Chỉ số công khai, minh bạch trong việc ra quyết định đạt 6.322 điểm; Chỉ số tham gia của người dân cấp cơ sở đạt 6.216 điểm; Chỉ số trách nhiệm giải trình với người dân đạt 5.335 và Chỉ số quản trị điện tử đạt 3.463 điểm. Thái Nguyên cũng là tỉnh duy nhất có tới 6 chỉ số nội dung tăng điểm phần trăm so với năm 2019.

Thái Nguyên cùng với Bình Dương, Bắc Ninh, Đồng Nai và Bắc Giang nằm trong nhóm 5 tỉnh thành được các doanh nghiệp đánh giá có cơ sở hạ tầng tốt nhất năm 2019 vừa qua, cũng là những trung tâm công nghiệp lớn của cả nước.

Thái Nguyên là trung tâm kinh tế, chính trị - xã hội của khu vực đông bắc hay cả vùng Trung du và miền núi phía bắc. Tỉnh Thái Nguyên được tái lập ngày 1/1/1997 với việc tách tỉnh Bắc Thái thành hai tỉnh Bắc Kạn và Thái Nguyên. Thái Nguyên nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc thủ đô Hà Nội, một trung tâm kinh tế đang phát triển ở miền Bắc. Thái Nguyên được coi là một trung tâm đào tạo nguồn nhân lực lớn của cả nước với quy mô tổng cộng hàng chục trường Đại học, Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp, các Viện Nghiên cứu.

Thái Nguyên cũng là một địa bàn chiến lược về quốc phòng, là nơi đóng trụ sở Bộ tư lệnh, cùng nhiều cơ quan khác của Quân khu 1.

Ngày 1 tháng 7 năm 1956, Thái Nguyên là một trong sáu tỉnh thuộc Khu tự trị Việt Bắc mới thành lập, thị xã Thái Nguyên là thủ phủ Khu tự trị Việt Bắc. Riêng huyện Phổ Yên lúc này được sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Phúc và huyện Phú Bình được sáp nhập vào tỉnh Bắc Giang, tuy nhiên một năm sau hai huyện này lại được chuyển trở lại tỉnh Thái Nguyên thuộc Khu tự trị Việt Bắc. Khu tự trị Việt Bắc tồn tại đến cuối năm 1975 thì bị giải thể.

Ngày 19 tháng 10 năm 1962, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 114-CP về việc thành lập thành phố Thái Nguyên.

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH, hợp nhất hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn thành tỉnh Bắc Thái.

 Thái Nguyên sau khi tái lập tỉnh (1997–nay)
Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành nghị quyết về việc chia và điều chỉnh địa giới một số tỉnh. Theo đó, chia tỉnh Bắc Thái thành hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn.

Sau khi tái lập, tỉnh Thái Nguyên có 9 đơn vị hành chính gồm thành phố Thái Nguyên (tỉnh lỵ), thị xã Sông Công và 7 huyện: Đại Từ, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phổ Yên, Phú Bình, Phú Lương, Võ Nhai.

Ngày 15 tháng 5 năm 2015, thành lập thành phố Sông Công trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Sông Công, thành lập thị xã Phổ Yên trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Phổ Yên.

Ngày 10 tháng 4 năm 2022, thành lập thành phố Phổ Yên trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Phổ Yên.

Tỉnh Thái Nguyên có 3 thành phố và 6 huyện như hiện nay


Thái Nguyên


Thái Nguyên

Ngày 1 tháng 7 năm 1956, Thái Nguyên là một trong sáu tỉnh thuộc Khu tự trị Việt Bắc mới thành lập, thị xã Thái Nguyên là thủ phủ Khu tự trị Việt Bắc. Riêng huyện Phổ Yên lúc này được sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Phúc và huyện Phú Bình được sáp nhập vào tỉnh Bắc Giang, tuy nhiên một năm sau hai huyện này lại được chuyển trở lại tỉnh Thái Nguyên thuộc Khu tự trị Việt Bắc. Khu tự trị Việt Bắc tồn tại đến cuối năm 1975 thì bị giải thể.

Ngày 19 tháng 10 năm 1962, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 114-CP về việc thành lập thành phố Thái Nguyên.


Thái Nguyên

Ngày 1 tháng 7 năm 1956, Thái Nguyên là một trong sáu tỉnh thuộc Khu tự trị Việt Bắc mới thành lập, thị xã Thái Nguyên là thủ phủ Khu tự trị Việt Bắc. Riêng huyện Phổ Yên lúc này được sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Phúc và huyện Phú Bình được sáp nhập vào tỉnh Bắc Giang, tuy nhiên một năm sau hai huyện này lại được chuyển trở lại tỉnh Thái Nguyên thuộc Khu tự trị Việt Bắc. Khu tự trị Việt Bắc tồn tại đến cuối năm 1975 thì bị giải thể.

Ngày 19 tháng 10 năm 1962, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 114-CP về việc thành lập thành phố Thái Nguyên.

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH, hợp nhất hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn thành tỉnh Bắc Thái.

 Thái Nguyên sau khi tái lập tỉnh (1997–nay)
Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành nghị quyết về việc chia và điều chỉnh địa giới một số tỉnh. Theo đó, chia tỉnh Bắc Thái thành hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn.

Sau khi tái lập, tỉnh Thái Nguyên có 9 đơn vị hành chính gồm thành phố Thái Nguyên (tỉnh lỵ), thị xã Sông Công và 7 huyện: Đại Từ, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phổ Yên, Phú Bình, Phú Lương, Võ Nhai.


Thái Nguyên

Ngày 1 tháng 7 năm 1956, Thái Nguyên là một trong sáu tỉnh thuộc Khu tự trị Việt Bắc mới thành lập, thị xã Thái Nguyên là thủ phủ Khu tự trị Việt Bắc. Riêng huyện Phổ Yên lúc này được sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Phúc và huyện Phú Bình được sáp nhập vào tỉnh Bắc Giang, tuy nhiên một năm sau hai huyện này lại được chuyển trở lại tỉnh Thái Nguyên thuộc Khu tự trị Việt Bắc. Khu tự trị Việt Bắc tồn tại đến cuối năm 1975 thì bị giải thể.

Ngày 19 tháng 10 năm 1962, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 114-CP về việc thành lập thành phố Thái Nguyên.

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH, hợp nhất hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn thành tỉnh Bắc Thái.

 Thái Nguyên sau khi tái lập tỉnh (1997–nay)
Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành nghị quyết về việc chia và điều chỉnh địa giới một số tỉnh. Theo đó, chia tỉnh Bắc Thái thành hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn.

Sau khi tái lập, tỉnh Thái Nguyên có 9 đơn vị hành chính gồm thành phố Thái Nguyên (tỉnh lỵ), thị xã Sông Công và 7 huyện: Đại Từ, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phổ Yên, Phú Bình, Phú Lương, Võ Nhai.

Ngày 15 tháng 5 năm 2015, thành lập thành phố Sông Công trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Sông Công, thành lập thị xã Phổ Yên trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Phổ Yên.


Thái Nguyên

nhỏ|phải|Chè Thái Nguyên
Là địa bàn có nhiều dân tộc cùng sinh sống, cư dân trong tỉnh lại có nguồn gốc đa dạng nên ẩm thực tại tỉnh Thái Nguyên cũng khá phong phú. Một số dân tộc thiểu số trong tỉnh thường làm "xôi thập cẩm" có nhiều màu sắc trong các dịp lễ tết, các màu sắc đều được nhuộm từ các loại lá cây tự nhiên bằng một số công thức khác nhau có thể lấy ví dụ như xôi màu tím sẽ được ngâm vào chậu nước lá cây gạo cẩm trộn với nước gio, xôi màu vàng được ngâm vào chậu nước nghệ. Trên địa bàn huyện Định Hóa ở phía tây bắc tỉnh có đặc sản là cơm lam, được làm bằng cách cho gạo nếp đã ngâm vào ống nứa, cho thêm nước rồi nút lại bằng lá chuối non sau đó đem hơ trên ngọn lửa. Cơm nếp lam có thể để được cả tuần mà không bị thiu hay vữa. Cũng trên địa bàn huyện miền núi Định Hóa, một loại gạo đặc sản mang tên "Gạo Bao Thai Định Hoá" đã được bảo vệ nhãn hiệu tập thể từ năm 2007. Làng bánh chưng Bờ Đậu nằm ven quốc lộ 3 và quốc lộ 37 thuộc địa bàn xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương không chỉ nổi tiếng ở tỉnh Thái Nguyên mà còn được nhiều nơi khác biết đến vào mỗi dịp tết đến xuân về. Những năm gần đây, bánh chưng Bờ Đậu còn vượt ra ngoài lãnh thổ Việt Nam. Bánh chưng Bờ Đậu được làm từ gạo nếp thuần chủng và lá dong nếp lấy từ trên rừng huyện Định Hóa, nước để làm bánh là nguồn tự nhiên ở địa phương được lấy từ những giếng khơi trên núi.Làng bánh chưng Bờ Đậu bắt đầu đỏ lửa, Báo Điện tử Chính phủ]

Điểm nhấn từ trước đến nay khi nhắc đến Thái Nguyên, sản phẩm nổi lên hàng đầu đó la chè Thái Nguyên với hàng loạt thương hiệu nổi tiếng nức danh trong và ngoài nước như: Chè Tân Cương (TP. Thái Nguyên); Chè La Bằng (Đại Từ); Chè hữu cơ Sông Cầu; Trại Cài (Đồng Hỷ); Làng nghề chè Vô Tranh - Tức Tranh (Phú Lương),…Chè (Trà) Thái Nguyên nổi tiếng trên khắp Việt Nam và được tôn vinh là một trong hai loại trà ngon nhất nước và cũng được mệnh danh là "Thủ đô Chè Việt Nam". Trong đó, trà tại vùng Tân Cương, một xã phía tây thành phố Thái Nguyên được đánh giá cao nhất. Giống chè tại Thái Nguyên được ông Đội Năm, tên thật là Võ Văn Thiệt di thực về vùng này khoảng năm 1920-1922 và vườn chè cổ nay đã 87 tuổi.Chè Tân Cương, Báo Tuổi tr

Thứ 5, ngày 15 tháng 9 năm 2022
Chè Tân Cương
“Chè Thái - Gái Tuyên” vốn là câu cửa miệng lưu truyền từ lâu trong cộng đồng “những người thích lang thang”.
|Phóng to|
“Gái Tuyên” thì đành một lẽ. Có không ít hoa hậu, người mẫu, tiếp viên hàng không v.v… vào đời từ thành phố bên sông Lô. Không chỉ sông Lô đẹp mà “Gái Tuyên” cũng phải thế nào thì ông Văn Cao mới viết được “Trường ca sông Lô” hay đến như vậy.
“…Ai qua bến nắng vàng lặng nhìn màu nước sông Lô trôi…”.
“Ai” trong lời ca phải chăng là một kiều nữ xứ Tuyên, hậu duệ nhiều đời của các cung tần mỹ nữ nhà Mạc, mà rất có thể Văn Cao đã thoáng gặp trên bến nắng vàng một chiều kháng chiến? Xin nhớ rằng, năm ấy, chàng nhạc sĩ tài danh cũng chỉ mới ngoài đôi mươi, và theo một số nhà nghiên cứu địa phương thì khá nhiều cung tần mỹ nữ theo chân nhà Mạc lưu vong đến đất này (?).
“Gái Tuyên” còn là câu chuyện dài, hẹn vào dịp khác.
Lần này, chúng ta lên thăm Thái Nguyên, thăm một vùng trà nổi tiếng làm nên tiếng tăm “Chè Thái”.
“Chè” và “Trà” là hai thứ khác nhau. Một chỉ nguyên liệu, một chỉ thành phẩm.
Cây chè (Camellia Sinensis) vốn là một giống cây hoang dại trong những cánh rừng phía Nam lục địa châu Á, trải từ Ấn Độ, Sri Lanka sang Việt Nam, Trung Quốc v.v… Những cây chè cổ ở Suối Giàng (Lào Cai) hay Cao Bồ (Hà Giang) v.v… thuộc giống chè shan tuyết cao khoảng 15-20m, thường mọc ở những độ cao trên 1.200m, khi hái phải bắc thang. Năm 1935, các lái buôn người Anh còn bắt gặp những cây chè như thế ở vùng Assam, Đông - Bắc Ấn Độ cao đến hơn 30m. Trung Quốc, có lẽ là nước uống trà vào loại hàng đầu thế giới, vậy mà đặc biệt, người ta không tìm thấy cây trà hoang nào ở nước này.
Nhân loại thuần dưỡng giống cây quý này đã hàng ngàn ngàn năm. Trong các thức uống được ưa chuộng, “trà” (Tea/Thé) là một thế giới.
|Phóng to|
|Đường trong làng -hoa dại với mùi rơm||Đổ bóng|
|Phóng to|
|Một đóa trà||Bọ trà|
|Phóng to|
|Nụ trà||Gốc trà cổ|
|Phóng to|
|Núi trà||Sàng trà|
Không như rượu và cà phê, trà không chỉ là một thức uống mà còn được xem là một dược thảo. Người Nhật gắn trà với thiền cùng nhiều nghi lễ giúp cân bằng tiết tấu cuộc sống nội tâm. Người Trung Hoa coi trà là một trong những lạc thú thanh cao dành cho tao nhân mặc khách. Có lẽ vì vậy mà họ đã chế tác ra rất nhiều loại trà danh tiếng truyền thụ từ nhiều đời. Tác phẩm thành văn bàn về trà, cổ nhất có lẽ là Trà kinh của Lục Vũ đời Đường, người được tôn vinh là “trà thần”, cũng như “trà ca” của Lô Đồng, người được đời sau xưng tụng là “Trà thánh”.
Ở Việt Nam, người đầu tiên, và đến nay có lẽ là duy nhất, luận về trà một cách công phu chưa thấy ai ngoài Vũ Thế Ngọc trong cuốn Trà kinh của mình (East Institute Press. California 1987 & NXB Văn Nghệ - 2006).
Chè là một loại cây cực kỳ khó tính. Gọi là chè Thái Nguyên nhưng chất lượng chè không phải vùng nào cũng giống nhau. Đã từ lâu, giới thưởng trà truyền tụng về một địa danh thường cung cấp một loại trà nổi tiếng, trà Tân Cương. Nương theo tiếng tăm ấy, chúng tôi đã lần đến tận nơi để mắt ngắm tay sờ cho bằng được.
Người hướng dẫn chúng tôi là một nhà báo nữ đang làm luận án thạc sĩ về cây chè. Gia đình chúng tôi ghé thăm là gia đình vợ chồng Thắng - Hường, xóm Hồng Thái, còn trẻ nhưng đã khá nổi tiếng.
|Phóng to|
|Tuyển trà|
Thương hiệu
Cây chè Thái Nguyên, đặc biệt vùng Tân Cương (một xã ở ngoại thành Thái Nguyên) được ông Đội Năm, tên thật là Võ Văn Thiệt di thực về vùng này khoảng năm 1920-1922. Vườn chè cổ vẫn còn, nay đã 87 tuổi.
Chè là một giống cây rất nhạy cảm. Ngay cả một cây xoan (sầu đông - sầu đâu) mọc ở trong vườn, hương vị của những cây chè dưới gốc đã khác. Người Tân Cương bón chè bằng phân vi sinh, thuốc đuổi sâu chế biến từ cây khổ sâm. Chè phải được hái từ tinh sương đến giữa Ngọ. Dụng cụ đựng chè phải bằng sọt tre, hái khoảng nửa giờ phải mang chè vào lán. Chè đựng bằng bao ni lông và phơi nắng lâu rất dễ bị ôi chè, phẩm cấp giảm. Khi sao chè, kỵ nhất là mùi nước hoa, đặc biệt mùi dầu cù là. Ngày xưa, người Tân Cương chỉ sao chè bằng tay, sao giỏi chỉ được 5kg/ngày, một lò sao lăn được 2kg/giờ.
Bà Sang, mẹ anh Nguyễn Văn Thắng, ông chủ trẻ đang tiếp chúng tôi cho biết, tên bà cụ đã là một nhãn hiệu rồi. Dân Tân Cương chỉ sản xuất chè búp khô, không nhãn hiệu. Hỏi sao không chọn thương hiệu, quảng bá để bán ra thị trường? Ông chủ trẻ cười cười: “Không đủ hàng để bán, quảng cáo mà làm gì!”.
Người Tân Cương bằng lòng với cái mình đang có. Có cải tiến thì cũng chỉ đến đặt Trung Quốc cung cấp cho một loại lò sao cỡ nhỏ, mà cả thôn thì được bao nhiêu lò? Cả tỉnh Thái Nguyên hàng năm sản xuất được chừng 90.000 tấn chè khô. Riêng Tân Cương đã 1.000 tấn. Giá chè tươi bình quân trong tỉnh là 3.500 đồng/kg, riêng chè Tân Cương 10.000 đồng/kg. Cả xã Tân Cương có khoảng 400ha chè. Riêng gia đình anh Thắng có khoảng 0,8ha, thu nhập bình quân chừng trên dưới 100 triệu đồng/năm.
Anh Thắng cho biết chè ngon trong năm là chè thu hoạch vụ Xuân, mùi hương cốm chè Tân Cương không nơi nào học được. Đến đây thì chúng tôi hiểu rằng có được một ký chè Tân Cương thứ thiệt để uống không phải dễ. Người viết bài này cũng đã thử qua trà shan tuyết Suối Giàng, shan tuyết Cao Bồ, Hà Giang, thậm chí mò sang Hàng Châu thử trà Long Tỉnh, trà Ninh Ba, Ô Long - Đài Loan, phải nhận rằng, trà Tân Cương quả thực danh bất hư truyền.
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luậnXem thêm bình luận
TTO LIÊN TỤC CẬP NHẬT - Trưa nay 15-9, những trường đại học đầu tiên đã công bố điểm chuẩn phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2022.
TTO - Tối 14-9, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã gửi thư khen ê kíp phẫu thuật và các y bác sĩ Bệnh viện Răng hàm mặt trung ương, ngay sau ca phẫu thuật kéo dài 5 giờ cắt khối u quái dị trên mặt nữ bệnh nhân.
TTO - Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng nêu rõ một số cơ quan, địa phương thu hồi sổ hộ khẩu chưa đúng, chưa phù hợp với Luật cư trú, dẫn đến có ý kiến băn khoăn trong dư luận cho rằng việc này gây khó khăn cho người dân.
TTO - Thủ tướng Thụy Điển Magdalena Andersson thừa nhận thất bại của đảng cầm quyền và tuyên bố sẽ từ chức, trong bối cảnh phe đối lập giành chiến thắng sít sao trong cuộc bầu cử Quốc hội.
TTO - Xung quanh giấy tờ tùy thân ghi "nơi sinh" hay "nguyên quán", nhiều bạn đọc đã đưa ra tranh luận trái chiều. Vậy ghi như thế nào cho hợp lý?
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luậnXem thêm bình luận


Thái Nguyên

nhỏ|phải|Chè Thái Nguyên
Là địa bàn có nhiều dân tộc cùng sinh sống, cư dân trong tỉnh lại có nguồn gốc đa dạng nên ẩm thực tại tỉnh Thái Nguyên cũng khá phong phú. Một số dân tộc thiểu số trong tỉnh thường làm "xôi thập cẩm" có nhiều màu sắc trong các dịp lễ tết, các màu sắc đều được nhuộm từ các loại lá cây tự nhiên bằng một số công thức khác nhau có thể lấy ví dụ như xôi màu tím sẽ được ngâm vào chậu nước lá cây gạo cẩm trộn với nước gio, xôi màu vàng được ngâm vào chậu nước nghệ. Trên địa bàn huyện Định Hóa ở phía tây bắc tỉnh có đặc sản là cơm lam, được làm bằng cách cho gạo nếp đã ngâm vào ống nứa, cho thêm nước rồi nút lại bằng lá chuối non sau đó đem hơ trên ngọn lửa.


Thái Nguyên

nhỏ|phải|Chè Thái Nguyên
Là địa bàn có nhiều dân tộc cùng sinh sống, cư dân trong tỉnh lại có nguồn gốc đa dạng nên ẩm thực tại tỉnh Thái Nguyên cũng khá phong phú. Một số dân tộc thiểu số trong tỉnh thường làm "xôi thập cẩm" có nhiều màu sắc trong các dịp lễ tết, các màu sắc đều được nhuộm từ các loại lá cây tự nhiên bằng một số công thức khác nhau có thể lấy ví dụ như xôi màu tím sẽ được ngâm vào chậu nước lá cây gạo cẩm trộn với nước gio, xôi màu vàng được ngâm vào chậu nước nghệ. Trên địa bàn huyện Định Hóa ở phía tây bắc tỉnh có đặc sản là cơm lam, được làm bằng cách cho gạo nếp đã ngâm vào ống nứa, cho thêm nước rồi nút lại bằng lá chuối non sau đó đem hơ trên ngọn lửa. Cơm nếp lam có thể để được cả tuần mà không bị thiu hay vữa. Cũng trên địa bàn huyện miền núi Định Hóa, một loại gạo đặc sản mang tên "Gạo Bao Thai Định Hoá" đã được bảo vệ nhãn hiệu tập thể từ năm 2007. Làng bánh chưng Bờ Đậu nằm ven quốc lộ 3 và quốc lộ 37 thuộc địa bàn xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương không chỉ nổi tiếng ở tỉnh Thái Nguyên mà còn được nhiều nơi khác biết đến vào mỗi dịp tết đến xuân về. Những năm gần đây, bánh chưng Bờ Đậu còn vượt ra ngoài lãnh thổ Việt Nam. Bánh chưng Bờ Đậu được làm từ gạo nếp thuần chủng và lá dong nếp lấy từ trên rừng huyện Định Hóa, nước để làm bánh là nguồn tự nhiên ở địa phương được lấy từ những giếng khơi trên núi.Làng bánh chưng Bờ Đậu bắt đầu đỏ lửa, Báo Điện tử Chính phủ]

Điểm nhấn từ trước đến nay khi nhắc đến Thái Nguyên, sản phẩm nổi lên hàng đầu đó la chè Thái Nguyên với hàng loạt thương hiệu nổi tiếng nức danh trong và ngoài nước như: Chè Tân Cương (TP. Thái Nguyên); Chè La Bằng (Đại Từ);


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-535

Người Thổ (Việt Nam)

Người Thổ hay còn gọi là người Cuối là một nhóm dân tộc Việt-Mường có vùng cư trú chính ở phần phia tây tỉnh Nghệ An, Việt Nam; được công nhận là một trong số 54 dân tộc tại Việt Nam.Dân tộc Thổ. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ Việt Nam, 2016. Truy cập 01/04/2017. Trước 1945, người Thổ được coi là người Mường và không có định danh dân tộc riêng.

Người Thổ có nhiều nhóm khác nhau, có các tên gọi khác như Kẹo, Mọn, Cuối, Họ, Đan Lai, Ly Hà, Tày Pọng, Con Kha, Xá Lá Vàng v.v.

Người Thổ nói tiếng Thổ, tiếng Cuối... ngôn ngữ thuộc Ngữ chi Việt, nhưng có nhiều phương ngữ khác nhau.

+ Những người Thổ Việt Nam có danh tiếngTên  Sinh thời  Hoạt động Trương Thị Vân  1964-...  Nữ đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 11 (2001-2006), tỉnh Nghệ An  Trương Đình Thọ  1384-1442  Vị tướng người dân tộc Thổ từng theo Vua Lê Lợi đánh quân Minh, Vua Lê Thái Tổ phong ông là Nghĩa Lục Hầu. Ông được thờ ở đền làng Lụi, xã Nghĩa Mỹ, thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An.Đền làng Lụi - Một kiến trúc vừa lạ vừa que

Những người Thổ có danh tiếng + Những người Thổ Việt Nam có danh tiếngTên Sinh thời Hoạt động Trương Thị Vân 1964-... Nữ đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 11 (2001-2006), tỉnh Nghệ An Trương Đình Thọ 1384-1442 Vị tướng người dân tộc Thổ từng theo Vua Lê Lợi đánh quân Minh, Vua Lê Thái Tổ phong ông là Nghĩa Lục Hầu.

Đền làng Lụi - Một kiến trúc vừa lạ vừa quen
Đền làng Lụi là một ngôi đền cổ, tương truyền được khởi dựng vào đầu thế kỷ XIV, gắn với quá trình di cư của một bộ phận dân cư của họ Trương, họ Lê có nguồn gốc ở Cao Bằng vốn từng theo Lê Lợi chinh chiến ở vùng đất miền núi Nghệ An và đã ở lại đây sinh sống, lập làng. Đến năm 1892 đền được tôn tạo lại và tồn tại từ đó cho đến nay.
Căn cứ bài trí thờ tự và sắc phong lưu giữ tại đền cho thấy vị thần được thờ chính ở đây là Cao Sơn – Cao Các là một vị thần được thờ khá nhiều ở mảnh đất xứ Nghệ. Bên cạnh đó, đền còn phối thờ Nghĩa Lục Hầu Trương Đình Thọ, Hổ Tướng tôn thần Lê Văn Mại - 2 vị tướng người dân tộc Thổ từng theo Vua Lê Lợi đánh quân Minh.
Về vị trí địa lý, cảnh quan: Đền làng Lụi về hướng Tây - Bắc, 4 phía đền hiện nay là khu dân cư sinh sống. Theo “đồ cảo” làng Lụi của dòng họ Trương Văn, một dòng họ đến vùng đất này khai cơ lập ấp vào năm 1431cho biết: Khi dựng làng, xây đền, tổ tiên, cha ông đã dựa trên thuyết phong thủy để tạo sự thịnh vượng lâu dài cho con cháu: “Đây là khu đất dương cơ, long hồi thủy tụ, “Đền thuộc hướng Càn nhìn về phía Tây- Bắc, lấy núi Bẳn (hình tròn) tượng trưng đống thóc cao xối ngọn. Xa xa là núi con Voi đang quỳ chầu, núi Đuống nối dài đẹp như cối đuống đâm lúa, thế là không bị đói kém. Lưng làng dựa vào núi Dông (hay gọi là hậu chẩm). Có núi đồi chạy dài, đó là bức tường thành vững chắc không sa ngã, có con khe ngăn cách, khi có gì xảy ra thì theo dòng nước đưa đi nơi khác, dẫn ra sông, thế là an toàn”.
Về kiến trúc di tích: Đền làng Lụi có kiến trúc kiểu nhà sàn, một tũa theo kiểu chữ Nhất, gồm 3 gian, 4 vỡ, hai chái, mái lợp ngói âm dương. Kết cấu kiến trúc đền làng Lụi được cấu tạo bởi các bộ phận sau:
Phần bao che quan trọng nhất của kiến trúc đền là hệ mái gồm 4 mái, 2 mặt mái chính rộng bao phủ toàn bộ công trình, 2 mái bên nhỏ hơn che kín 2 hồi. Giữa bờ nóc đắp nổi hình tượng “mặt hổ phự”, 2 đầu kìm và 4 đầu đao ở góc mái trang trí hình 4 đầu rồng cách điệu, đắp bằng vữa tam hợp trộn các loại phẩm màu truyền thống. Phía dưới lớp ngói vảy là hệ thống hoành, rui. Hoành có kích thước 0,08m x 0,07m, dài 3,8m, gác qua các bộ vì theo chiều dọc nhà tạo thành mặt phẳng của mái, rui bản kích thước 0,07m x 0,02m, nằm vuông góc trên các đường hoành chạy theo chiều dốc của mái.
Dưới lớp mái đền làng Lụi, còn có thêm một lớp ván gỗ, rộng 0,2m, dày 0,02m, độ dài của các tấm ván khác nhau để lắp ghép cho phù hợp với từng cấu kiện của nhà. Ván gỗ được liên kết với nhau qua các xà, cột tạo thành hệ thống trần nhà, có tác dụng giảm bớt nhiệt độ mỗi khi thời tiết nắng nóng và tăng tính thẩm mỹ cho di tích. Việc trang trí ván trần ở đền làng Lụi tạo cho di tích trở nên độc đáo và tương đối lạ so với các di tích khác trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay.
Đền làng Lụi được cấu tạo bởi 4 bộ vì (2 vì chính và 2 vì hồi). Hai bộ vỡ giữa kết cấu giống nhau theo kiểu “giao nguyên”, liên kết bởi hệ thống cột chắc chắn. Trên đỉnh vì nóc là thượng lương kích thước 0,18m x 0,05m, dài 6,0m, tỳ lực lên thanh kẻ suốt có kích thước 0,2m x 0,15m chạy dọc theo chiều dốc của mái được liên kết bởi hệ thống câu đầu (0,2m x 0,12m, dài 1,6m), quá giang (0,3m x 0,15m, dài 3,8m) và trụ trốn cao 1,0m, ăn mộng vào thân cột cái tạo thành một bộ vì chắc chắn. Hệ thống vì kèo ở hai hồi được làm theo kiểu thức tương tự như vì kèo giữa, song trên vì nóc gắn thêm ván mê với tấm gỗ nguyên khối, được kê trên câu đầu, có tác dụng che chắn mưa, gió cho di tích.
Nâng đỡ toàn bộ hệ mái nhà của tũa đền là hệ thống cột gỗ lim gồm 28 cột (8 cột cái, 8 cột quân, 12 cột hiên) chia thành 6 hàng cột. Bên cạnh đó, 4 góc nhà còn có 4 trụ hiên xây bằng gạch chỉ theo kiểu bệ vuông thót đáy đảm nhận chức năng đỡ các đầu đao của mái. Kích thước thứ tự từ ngoài vào trong như sau: Ngoài cùng là cột hiên đường kính 0,4m, cao 2,93m, tiếp theo là hàng cột quân đường kính 0,3m, cao 3,7m, phía trong cột quân là hàng cột cái đường kính 0,3m, cao 4,7m. Trong số các cột cái, có 4 cột được các nghệ nhân sử dụng kỹ thuật “trốn cột” để tăng không gian cho nhà. Toàn bộ cột được đặt trên các chân tảng vuông bằng đá xanh, kích thước 0,47m x 0,47m cao so với nền nhà 0,1m.
Di tích đền làng Lụi là một công trình kiến trúc khá độc đáo còn lại trên mảnh đất xứ Nghệ, thể hiện qua lối kiến trúc theo kiểu thức nhà sàn, một kiến trúc gần gũi và tiêu biểu của dân tộc Việt Nam thường áp dụng cho loại hình kiến trúc đình làng thế kỷ 18 ở phía Bắc như đình Tây Đằng, đình Chu Quyến (Hà Nội) và các ngôi nhà sàn xưa của người Việt, nhưng kết cấu lại khá đơn giản. Qua tìm hiểu các cụ cao niên tại địa phương và thực tế tại di tích cho thấy: Nguyên xưa, toàn bộ đền có kiến trúc phỏng theo mô hình nhà sàn, do thời gian, chiến tranh, thiên tai, đền làng Lụi chỉ còn lại một gian, có kết cấu mặt sàn còn khá nguyên vẹn. Đây cũng là dấu vết khá quan trọng để chúng ta có thể hình dung ra được kết cấu kiến trúc đặc biệt của ngôi đền này. Mặt bằng sàn đền làng Lụi hiện tại có diện tích 27,26m2, chiều cao so với mặt nền của đền 1,0m. Sàn được nâng đỡ bởi hệ thống các thanh gỗ xẻ 0,2m x 0,15m, ăn mộng vào hệ thống cột cái và cột quân, cột hiên, kết hợp với các thanh xà bắc ngang tạo thành một bộ khung chắc chắn. Phía trên các thanh gỗ là hệ thống ván sàn có chiều dài 3,8m, rộng 0,5m, dày 0,05m, sắp xếp thứ tự theo chiều dọc của gian nhà tạo thành mặt phẳng. Xung quanh là các bức vách đố lụa có chức năng ngăn chia không gian kiến trúc làm 2 phần và có tác dụng bao che cho di tích.
Đền làng Lụi là một kiểu kiến trúc mang một nét riêng biệt và hiếm gặp ở vùng đất Nghệ An. Thông qua kết cấu kiến trúc cho chúng ta thấy một phong cách vừa lạ nhưng cũng rất quen thuộc, “lạ” vì đây là ngôi đền có kiểu kiến trúc nhà sàn có quy mô tương đối lớn duy nhất còn nguyên vẹn ở tỉnh Nghệ An, “quen” vì qua kiểu kiến trúc nhà sàn gợi nhớ đến nguồn gốc xa xưa của dân tộc.
Hiện nay, di tích đang là địa chỉ văn hóa quen thuộc của nhân dân địa phương, là một trong những di tích đang phát huy tốt giá trị văn hóa trên địa bàn. Bên cạnh đó di tích còn là nơi giao lưu gặp gỡ, tăng thêm sự cố kết cộng đồng, nơi bảo lưu những nét đẹp truyền thống của nhân dân như lễ hội làng, lễ tế, lễ rước, các trò chơi dân gian,…Thông qua các hoạt động văn hóa đã khơi dậy lòng yêu quê hương đất nước, tinh thần tự hào tự tôn dân tộc của thế thệ trẻ.
Hồ Mạnh Hà


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-536

Người Thổ (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-537

Người Thổ (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-538

Người Thổ (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-539

Người Thổ (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-540

Người Thổ (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-541

Người Thổ (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-542

Người Thổ (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-543

Người Thổ (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-544

Người Thổ (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2518037--Những người Thổ có danh tiếng-3--vi-0004-545

Người Thổ (Việt Nam)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-615

Người Chơ Ro

Người Chơ Ro còn gọi là Chrau Jro, người Đơ-Ro, Châu Ro, là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Việt Nam Các dân tộc Việt Nam . Trang thông tin điện tử Ban Dân tộc tỉnh Hậu Giang, 2012. Truy cập 01/04/2017..

Người Chơ Ro có dân số 29.520 người năm 2019 . Người Chơ Ro cư trú đông ở tỉnh Đồng Nai, một số ít ở tỉnh Bình Thuận, Bình Dương và Bình Phước.

Tiếng Chơ Ro là ngôn ngữ thuộc ngữ tộc Môn-Khmer trong ngữ hệ Nam Á.

+ Những người Chơ Ro Việt Nam có danh tiếngTên  Sinh thời  Hoạt động Điểu Cải  1948-1969  Biệt danh là "Kon Trô", xã đội trưởng du kích xã Túc Trưng huyện Định Quán tỉnh Đồng Nai, liệt sỹ QĐNDVN, năm 1978 được truy phong Anh hùng LLVTND VN Dân quân dân tộc Chơ Ro. Cổng TTĐT Bộ Quốc phòng, 2012. Truy cập 19/09/2016.Trần Vĩnh
(PrékiMalamak)1937Nhà thơ người Chơ Ro hiện sinh sống tại phường Hắc Dịch, Thị xã Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu. Ông được trao giải thưởng duy nhất của Hội nhà văn TP.HCM năm 2014
 Chú thích

Sáng 6-2, Hội Nhà văn TPHCM tổ chức lễ tổng kết hoạt động năm 2014, kết nạp hội viên mới và trao giải thưởng văn học. Người được trao giải thưởng chính thức lần này là một tên tuổi có vẻ xa lạ: PrékiMalamak, với tập thơ Hát đi em. Vậy thơ và người thơ PrékiMalamak thật sự thế nào?
Không ít người ngạc nhiên khi giải thưởng chính thức duy nhất của Hội Nhà văn TPHCM năm 2014 được trao cho tập thơ Hát đi em của một tác giả còn ít được biết tới là PrékiMalamak. Càng ngạc nhiên hơn khi nghe giải thưởng công bố, nhiều người gõ trên internet chẳng tìm thấy bài thơ nào của nhà thơ người dân tộc Châu Ro này. Tôi liên tục nhận được tin nhắn chất vấn: PrékiMalamak là ai? Thơ ông có gì đặc biệt?
Tập thơ Hát đi em của nhà thơ PrékiMalamak gồm 18 bài thơ và một số phụ bản, được nhà thơ Thanh Quế từ thành phố Đà Nẵng viết lời tựa, gói gọn chỉ trong gần 50 trang in do NXB Văn hóa Văn nghệ ấn hành quý 2-2014. Đây là một tập thơ khá mỏng so với mặt bằng những tập thơ ấn hành bình thường hiện nay. Mỏng về số bài số trang nhưng chất lượng thơ thì chẳng “mỏng” chút nào, nếu không nói là khá ấn tượng.
Không phải bài nào trong tập thơ cũng hay, nhưng dù viết về chính dân tộc Châu Ro của mình hay các dân tộc thiểu số anh em, dù viết về lý tưởng cộng sản, lãnh tụ Hồ Chí Minh, anh hùng Nguyễn Văn Trỗi hoặc thầm thì đối thoại với con cái thì nhà thơ PrékiMalamak đều tạo dựng ở đó một không gian thẩm mỹ mang đậm bản sắc Châu Ro, với vốn tri thức thâm hậu, trải nghiệm sống phong phú, xúc cảm chân thành mãnh liệt và cấu trúc thơ vững chãi. Một tiếng thơ mang âm hưởng núi rừng hoang vu, lạ lẫm, quyến rũ. Tôi đặc biệt yêu thích những bài thơ mà nhà thơ PrékiMalamak viết riêng về chính dân tộc thiểu số Châu Ro đầy bí ẩn với nỗi day dứt khôn nguôi:
“Mẹ sinh tôi trên đá bàn
Cha đẻ tôi trên đá tảng
Rau tôi chôn nơi hốc đá
Da tôi màu đất, tóc tôi màu đá.
Mẹ trỉa lúa trên đá cuội
Mẹ tra ngô trên đá hòn
Cha cõng nước từ hang đá
Cha dựng nhà nơi chân đá.
Cây táu, căm xe, bằng lăng, gõ đỏ...
Gỗ đứng trăm năm ngực lồng nắng gió
Ăn đất của đá, uống nước của đá” (Đá)
Có thể nói Hát đi em là tập thơ đặc sắc. Đặc sắc bởi PrékiMalamak, theo tôi biết, là nhà thơ hiện đại người dân tộc Châu Ro đầu tiên xuất bản tập thơ đầu tiên, được tuyển lọc kỹ sáng tác của mình trong nửa thế kỷ. Đặc sắc bởi tập thơ mang đậm tinh thần văn hóa Châu Ro, với những vỉa tầng ngôn ngữ, thi ảnh, hình tượng, suy tư, liên tưởng, dự cảm bất ngờ và khác biệt những gì mà thơ Việt từng có. Và một nét đặc sắc nữa là sức ám ảnh mà tập thơ mang lại về tình yêu, nỗi đau, số phận của cả một dân tộc chưa rõ từ đâu đến và không để lại nhiều dấu vết ký ức giữa bốn bề trập trùng đá và đá:
“Không để lại những lâu đài, cung điện
Những thành quách nguy nga
Những đình chùa, miếu mạo
Những tháp cổ kiêu sa
Những lăng tẩm, mộ phần, bia đá...
Ta là ai, Châu Ro?
Châu Ro, ta là ai?
Từ đâu đến?
Từ Cửu Long giang cổ quàng phù sa đỏ?
Từ biển biếc xa mờ sóng vờn lưng cát nhỏ?
Từ Langbian sương mù thác khóc mòn mi đá...?”
Và rồi bằng ý thức người con của Châu Ro, nhà thơ đã cố công kiếm tìm nhưng vô vọng:
“Lục trong mông lung hư không ta kiếm
Bới dưới tầng sâu cát bụi ta tìm
Thấy gì đâu! Thấy gì đâu! Ắng lặng!
Chỉ thấy dấu chân nghèo hằn trên thớ đá khô!”.
(Châu Ro, ta là ai?)
Châu Ro, ta là ai? Câu hỏi âm vọng lịch sử một dân tộc mà cũng là câu hỏi cho riêng một nhà thơ vừa được vinh danh giải thưởng: PrékiMalamak, ông là ai?
Có tên tiếng Việt là Trần Tấn Vĩnh hay gọi tắt là Trần Vĩnh, ông sinh ngày 20-12-1937 ở xã Hắc Dịch, huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. PrékiMalamak đi theo cách mạng từ thời kháng chiến chống Pháp, tập kết ra Bắc học tập, dạy học, sáng tác văn học. Ông từng là sinh viên tốt nghiệp và được nhà trường giữ lại giảng dạy ngữ văn tại Đại học Tổng hợp Hà Nội, rồi chuyển vào giảng dạy ở Đại học Sư phạm TPHCM sau ngày đất nước thống nhất năm 1975. Ông còn tham gia nghiên cứu, xuất bản nhiều công trình về ngôn ngữ, văn hóa dân gian dân tộc Châu Ro cùng với các nhà nghiên cứu Nguyễn Tấn Phát, Đinh Lê Thư, Bùi Mạnh Nhị, Võ Quang Nhơn, Điểu Thời…
Nhà thơ PrékiMalamak xuất hiện trên thi đàn từ đầu thập niên 1960 ở Hà Nội, nhưng là người thơ khó tính nên ông viết chậm và ít, hiếm khi đăng báo, lại càng hiếm có mặt trong những sinh hoạt thi ca. Trong lời tựa tập thơ Hát đi em, nhà thơ Thanh Quế cho biết về PrékiMalamak thời đại học: “Tôi học sử năm thứ nhất, anh học văn năm thứ ba. Hai nhà chúng tôi ở sát bên nhau. Ngày ấy lớp anh có nhiều người làm thơ, sau này là những cây bút tài năng như Diệp Minh Tuyền, Lữ Huy Nguyên, Xuân Tùng, Lệ Thu… Chúng tôi chơi thân với nhau. Préki làm thơ, viết nháp được đoạn nào đều đọc cho tôi nghe để góp ý. Anh thường viết đi viết lại, xé bỏ nhiều lần, vật vã như người mẹ sinh con…”.
Như vậy, tuy với thế hệ hôm nay PrékiMalamak còn xa lạ, nhưng đối với các nhà thơ thế hệ chống Mỹ thì ông là người quen. Còn xa lạ bởi ông biết mình là ai và từ đâu đến. Còn xa lạ bởi công việc lao động sáng tạo nghệ thuật với ông rất nghiêm túc và thầm lặng. Còn xa lạ bởi ông biết náu mình để cho thơ lên tiếng, chứ không chạy theo hư danh và phong trào đồng ca. Để khi tiếng thơ tiếng hát của tâm hồn ông, đại diện cho dân tộc Châu Ro của ông, thật sự cất lên bằng tập thơ đầu tay tinh lọc Hát đi em thì đời sống văn học trân trọng đón nhận một thi sĩ khiêm nhường và tài năng đích thực. Một đời thơ chỉ cần như thế cũng hạnh phúc, dù tôi tin thi sĩ PrékiMalamak vẫn chưa ngừng cuộn trào cảm hứng khi gần tuổi bát tuần như tiếng chim vling của núi rừng luôn cất cao tiếng hót:
“Krwach! Krwach! Krwach!
Mày kêu gì đó, ơ... chim Vling lông tuyền?
Có khách! Có khách! Buôn có khách!
Khách nào vậy, ơ… chim Vling đuôi rẽ quạt?
Người Thái, người Tày, người Mường, người Dao
… từ núi cao đến.
Ơ… các con! Mở cửa nhà Rông, mở cổng làng
Luộc gạo nanh chồn thơm ba ngọn núi
Nướng gà mái ấp mập như trái cam
Khiêng rượu ba năm mời bạn bè ăn, uống”
PHAN HOÀNG
Nhà thơ PrékiMalamak (Trần Vĩnh)
Có một người
Có người chết, một gia đình thương khóc
Có người mất, một dòng họ để tang
Có một người không còn, cả hành tinh rơi lệ
Hồ Chí Minh là người như thế.
Chhơ kte
Trong rừng già Mrơ (1)
Có Chhơ Kte (2)
Tuổi già như Châu Ro
Rễ cắm sâu vào đất
Lá mập cành sum suê
Ong về đu võng mật.
Ở rừng già Mrơ
Có Chhơ Kte
Bom cưa đầu trọc lóc
Rắn cuộn tròn rễ gốc
Vòi hút máu cây xanh
Gió quấn băng tang, khóc.
Tại rừng già Mrơ
Dưới nách Chhơ Kte khô
Đội đá cười với nắng
Một chồi tơ nõn nà.
--------
(1) Một chi thuộc cộng đồng người Châu Ro ở Bà Rịa.
(2) Cây gõ đỏ.
Đối thoại con
Viết cho Linh - Đông
- Ba,
Sao cây bằng lăng già quê mình
Trán găm đầy vết sẹo
Gò mối trăm năm lẻ
Ngực quánh bầm máu đen?
- Có gì đâu con
Trong trận chống càn
Tiểu đoàn lâm nạn
Cây bằng lăng già và gò mối trăm năm lẻ
Ưỡn ngực che đạn
Cho các bác
Và
Ba
Để mẹ nở hai đóa hoa nhân ái.
Tháng Ba Châu Ro
Tháng Ba Châu Ro
Hoa nở nghiêng rừng
Ong đi cõng mật
Cánh trắng mùa xuân.
Tháng Ba Châu Ro
Thách đổ cầu vồng
Các thiên thần
Nằm trần trên đá
Tóc xõa
Ngực xõa
Váy xõa.
Gió thổi.
Tháng Ba Châu Ro
Lưỡi lửa bập bùng
Tay múa nhạc núi
Mông xòe nhạc rừng.
Tháng Ba Châu Ro
Cha đi dựng cổng
Ông đi làm thang
Rước thần lúa về làng.
Tháng Ba Châu Ro
Rượu cần dựng đứng
Cần nứa vít cong
Người đông như mối
Tiếng chiêng leo núi
Tiếng còng lội sông.
Tháng Ba Châu Ro
Trời đất xoay vần.
Minh họa: K.T.
------------
Trước năm 1945, đồng bào Châu Ro không ăn Tết Nguyên đán. Theo tục lệ, hàng năm vào dịp tháng Ba Âm lịch (ngày không cố định), đồng bào tổ chức lễ hội cúng thần lúa (cuh yang va) và 3 năm/lần cúng thần rừng (cuh yang vri) rất linh đình.
Các tin, bài viết khác
Bảo tàng Phụ nữ Nam bộ sẽ là điểm đến hấp dẫn với du khách
Ra mắt phim điện ảnh “Hạnh phúc máu” quy tụ dàn diễn viên gạo cội
Cánh diều 2021: Hồi sinh nhưng cần đột phá
Hoang phế Di tích khảo cổ học cấp quốc gia Lò gốm Hưng Lợi
Bùi Quỳnh Hoa giành thêm giải phụ ở Siêu mẫu Quốc tế 2022
Lễ giỗ lần thứ 722 Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn
Vẫn là chuyện cởi mở
Thanh Hóa khai mạc trưng bày “Đông Kinh - Lam Kinh thời Lê”
Đề xuất thành lập Quỹ Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa
"Mười: Lời nguyền trở lại" được 14 thị trường quốc tế mua quyền phát hành


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-616

Người Chơ Ro


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-617

Người Chơ Ro


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-618

Người Chơ Ro


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-619

Người Chơ Ro


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-620

Người Chơ Ro


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-621

Người Chơ Ro


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-622

Người Chơ Ro


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-623

Người Chơ Ro


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-624

Người Chơ Ro


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q4468164--Người Chơ Ro có danh tiếng-2--vi-0004-625

Người Chơ Ro


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3938099--Những người Rơ Măm có danh tiếng-2--vi-0004-665

Người Rơ Măm

Người Rơ Măm là một dân tộc ít người ở Việt Nam. Tộc người này cư trú chính tại làng Le, xã Mô Rai, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum. Người Rơ Măm là một trong số 54 dân tộc tại Việt Nam Các dân tộc Việt Nam . Trang thông tin điện tử Ban Dân tộc tỉnh Hậu Giang, 2012. Truy cập 01/04/2017..

Những người Rơ Măm có danh tiếng + Những người Rơ Măm Việt Nam có danh tiếngTên Sinh thời Hoạt động Y Ly Trang 1975-... Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 11 (2001-2006), quê tỉnh Kon Tum .

Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa việt nam
Đại biểu quốc hội các khóa
Danh sách Đại biểu Quốc hội khóa XI - Tỉnh/thành phố
Chọn
An Giang
Bà Rịa - Vũng Tàu
Bắc Giang
Bắc Kạn
Bạc Liêu
Bắc Ninh
Bến Tre
Bình Định
Bình Dương
Bình Phước
Bình Thuận
Cà Mau
Cần Thơ
Cao Bằng
Đắc Lắk
Đắk Nông
Điện Biên
Đồng Nai
Đồng Tháp
Gia Lai
Hà Giang
Hà Nam
Hà Tây
Hà Tĩnh
Hải Dương
Hậu Giang
Hoà Bình
Hưng Yên
Khánh Hoà
Kiên Giang
Kon Tum
Lai Châu
Lâm Đồng
Lạng Sơn
Lào Cai
Long An
Nam Định
Nghệ An
Ninh Bình
Ninh Thuận
Phú Thọ
Phú Yên
Quảng Bình
Quảng Nam
Quảng Ngãi
Quảng Ninh
Quảng Trị
Sóc Trăng
Sơn La
Tây Ninh
Thái Bình
Thái Nguyên
Thanh Hoá
Thừa Thiên - Huế
Tiền Giang
TP Cần Thơ
TP Đà Nẵng
TP Hà Nội
TP Hải Phòng
TP Hồ Chí Minh
Trà Vinh
Tuyên Quang
Vĩnh Long
Vĩnh Phúc
Yên Bái
Số đại biểu tối đa trên 1 trang: 10


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3938099--Những người Rơ Măm có danh tiếng-2--vi-0004-666

Người Rơ Măm


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3938099--Những người Rơ Măm có danh tiếng-2--vi-0004-667

Người Rơ Măm


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3938099--Những người Rơ Măm có danh tiếng-2--vi-0004-668

Người Rơ Măm


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3938099--Những người Rơ Măm có danh tiếng-2--vi-0004-669

Người Rơ Măm


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3938099--Những người Rơ Măm có danh tiếng-2--vi-0004-670

Người Rơ Măm


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3938099--Những người Rơ Măm có danh tiếng-2--vi-0004-671

Người Rơ Măm


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3938099--Những người Rơ Măm có danh tiếng-2--vi-0004-672

Người Rơ Măm


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-679

Người Tà Ôi

Người Tà Ôi, gồm có 3 nhóm địa phương còn gọi là kan tua, Pa Cô, Ba Hi hay Pa Hi, là một dân tộc cư trú ở miền trung Việt Nam và nam Lào. Tại Việt Nam người Tà Ôi là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Việt Nam Các dân tộc Việt Nam. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ Việt Nam, 2016. Truy cập 01/04/2019.Dân tộc Tà Ôi. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ Việt Nam, 2016. Truy cập 01/04/2019.. Theo Điều tra dân số Việt Nam năm 2019 có 52.356 người , thuộc nhóm Tà Ôi Thượng (Upper Ta Oi) theo Joshua Project.Joshua Project. Country: Vietnam, Ethnic People Group: Upper Ta Oi, 2019. Truy cập 12/12/2020. Tại Lào theo Joshua Project năm 2019 có 48 ngàn người Tà Ôi Thượng (Upper Ta Oi), 22 ngàn người Tà Ôi Hạ (Lower Ta Oi). Người Tà Ôi nói tiếng Tà Ôi, một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Ka Tu trong ngữ tộc Môn-Khmer, ngữ hệ Nam Á.

+ Những người Tà Ôi Việt Nam có danh tiếngTên  Sinh thời  Hoạt động Hồ Đức Vai || 1940-... || Còn gọi là Hồ Vai, anh hùng LLVTND Việt Nam Anh hùng Hồ Đức Vai và 5 lần gặp Bác. Công lý Online, 19/5/2015. Truy cập 15/05/2018., đại biểu Quốc hội Việt Nam Hoạt động đại biểu Quốc hội. Hồ Đức Vai, 2015. Truy cập 15/05/2018.. Quê thôn Lê Lốc, xã Hồng Bắc, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế.
|-
| Hồ Kan Lịch || 1943-... || Người Pa Kô, nữ Anh hùng LLVTND Việt Nam người dân tộc đầu tiên, được ca ngợi trong bài hát "Cô gái Pa Kô" của nhạc sỹ Huy Thục. Tên nguyên của bà là Kăn Lịch, sinh tại bản A Lê Nôc, nay thuộc thị trấn A Lưới, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế Nữ anh hùng Kan Lịch của dân tộc Pa Kô. Phunutoday, 06/05/2012. Truy cập 15/10/2015.Nữ anh hùng của người Pa Kô. Báo Pháp luật Tp. Hồ Chí Minh, 10/4/2011. Truy cập 15/10/2015..
|-
| Mai Hoa Sen'''  1943-...  Người Pa Kô, nghệ nhân ưu tú được công nhận năm 2015. Ông hiện sống tại xã Tà Rụt, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị Nghệ nhân Mai Hoa Sen. VOV4, 2015. Truy cập 22/11/2017. Ông là người chế tác các loại nhạc cụ dân tộc Pa Kô Nghệ nhân già giữ điệu hồn dân tộc Pa Kô. Dân Việt Online, 17/11/2014. Truy cập 22/11/2017Người nghệ sỹ của đại ngàn. Công Lý Online, 07/11/2015. Truy cập 22/11/2017.

Người nữ anh hùng của người Pa Kô ấy có tên là Kăn Lịch, năm nay tròn trèm tuổi 68. Trong chiến tranh, mệ là tay súng thiện xạ, bắn đâu trúng đó.
Nữ anh hùng tuổi 25
Năm 1957, đúng 15 tuổi, mệ Kăn Lịch tham gia hàng ngũ cách mạng, bất chấp gian khổ vượt rừng núi để mua mực, kim chỉ cho bộ đội. Một năm sau, mệ bị địch bắt giam ở Huế. “Bọn nó hỏi: Mày mua hàng về cho cách mạng phải không? Mệ trả lời: Tui thấy mấy ông dùng nên mua về dùng chứ có biết gì cách mạng đâu. Thế là chúng nó đánh. Ba tháng sau thì mệ được thả về” - mệ Lịch nhớ lại.
Mệ Lịch lúc còn trẻ. (Ảnh tư liệu)
Địch càn giết người trong bản như rạ, hễ thấy làng bản nào hó hé là nó càn. Bởi thế mà mỗi lần bộ đội về làng tiếp lương thực cũng khó lắm. Khi có giặc vào làng, người Pa Kô bẻ cành cây, đặt đá làm ám hiệu. Bộ đội đến thấy là rút vào rừng sâu, khi nào không có ám hiệu lại quay về bám bản, bám làng.
Sau khi ra khỏi nhà giam, mệ được bộ đội cho đi học chữ ở thầy Cu Nô, người phiên dịch chữ của đồng bào dân tộc ra tiếng quốc ngữ và ngược lại. Năm 1961, sau khi lận lưng được vốn chữ quốc ngữ, mệ thoát ly gia đình vào rừng sâu chiến đấu tập trung. Ngày đó, mệ như đóa hoa rừng hăng hái chiến đấu làm kinh hồn kẻ địch. Năm 1964-1966, đoàn quân tóc dài của mệ đã đập tan đồn địch ở A Lưới. Người thiếu nữ Pa Kô chỉ huy ấy trở thành nỗi khiếp đảm với lũ giặc cắn càn. Cùng năm đó, địch buộc phải rút về đồn Asho (Đông Sơn) sau khi bị mệ Kăn Lịch cùng đồng đội liên tục phá đồn, giết lính.
Chiến tranh đi qua, nữ anh hùng năm xưa lại cùng đồng bào nghèo chiến đấu với “giặc đói”.
Những năm ấy, nữ anh hùng tóc dài Kăn Lịch chỉ huy tới 49 trận đánh. Mệ dùng súng và các vũ khí tự chế giết được 150 tên địch, bắt hai tù binh và bắn rơi một máy bay chở phó sư đô đốc Mỹ. Mỹ-ngụy càn quét A Lưới, ráo riết tìm bằng được mệ. Cái đầu của mệ được rao giá cao cho ai tố giác và chỉ điểm. Trước sự ráo riết lùng sục của giặc, mệ lại phải rút vào núi rừng chiến đấu.
Năm 1967, mệ được tuyên dương anh hùng và trở thành nữ anh hùng người dân tộc đầu tiên của đất nước. Một năm sau, mệ được Bác Hồ gửi thư mời ra gặp mặt và tuyên dương. “Khi ra đến Hà Nội, mệ được tướng Giáp đến đón về gặp Bác Hồ. Bác ôm mệ rồi nói anh hùng thì nhiều nhưng nữ anh hùng dân tộc thì chỉ mình cháu. Việc làm anh hùng thì dễ nhưng giữ anh hùng mới khó” - mệ dụi nước mắt kể.
Đám cưới không chú rể
Bảy năm sau ngày tham gia cách mạng, người thiếu nữ Pa Kô Kăn Lịch vào độ 23 tuổi. Lúc ấy, mệ như một bông hoa rừng làm xao lòng bao chiến sĩ và trai bản cùng nếm mật nằm gai chiến đấu. “Ngày đó mệ có nhiều người theo lắm. Mà ở rừng sâu thiếu thốn nên thường nảy sinh tình cảm với nhau. Ngày đó, người ta tỏ tình bằng cách viết vào lá cây rồi trao tay. Nhưng mệ chỉ yêu ông Chiến thôi” - mệ Kăn Lịch ngượng ngùng nhớ lại tuổi đôi mươi của mình.
Chàng trai chiếm trọn trái tim mệ chính là ông Hồ Văn Chiến, lớn lên cùng mệ từ tấm bé. Đó cũng là một chiến sĩ bộ đội người dân tộc kiên trung cùng mệ bao phen vào sinh ra tử. Hai người hẹn cưới nhau vào ngày đất nước thống nhất.
Năm 1964, đơn vị và cấp trên đã tác hợp cho mệ và ông Chiến thành vợ chồng khi ông đang ở chiến trường Lào. Đám cưới được tổ chức trong rừng già và vắng mặt chú rể. Mệ quyết định cưới là để thực hiện tâm nguyện của người yêu truớc khi ra chiến trường. “Ông ấy viết thư về bảo cưới đi, lỡ sau này ông chết còn có vợ. Thế là tui cưới nhưng không có ông ấy” - mệ nhớ lại.
Mệ Lịch cùng anh hùng Hồ Vai (ngoài cùng bên phải) và các đồng đội từng chiến đấu bên nhau. (Ảnh gia đình cung cấp)
Năm năm không một tin tức, nhiều người bảo ông Chiến đã hy sinh và khuyên mệ nên cưới người khác. Bao nhiêu người đàn ông khác đến tỏ tình, cưa tán nhưng mệ từ chối hết để giữ trọn lòng thủy chung với chồng. “Năm 1969 thì tui trở về, tưởng bà ấy đã cưới người khác. Vậy mà bà ấy vẫn chờ đợi tui” - ông Chiến nhớ lại ngày vợ chồng đoàn tụ.
Sau ngày đoàn tụ, vợ chồng mệ Kăn Lịch được ra Bắc ăn học. Đến năm 1972, họ trở về chiến trường Bình Trị Thiên. Nữ anh hùng Kăn Lịch đảm nhận rất nhiều nhiệm vụ quan trọng ở các cấp. Vợ chồng mệ cũng vinh dự được Đại tướng Võ Nguyên Giáp đặt tên cho các con.
Nuôi chín đứa cháu mồ côi
Sau ngày thống nhất, một số người thân của mệ mất đi để lại đàn cháu nheo nhóc. Vợ chồng nữ anh hùng Kăn Lịch đã bàn nhau nhận đàn cháu gồm chín đứa trẻ mồ côi mang về nuôi nấng trong ngôi nhà nhỏ. Hai ông bà đã phải còng lưng nuôi 12 đứa trẻ cả con lẫn cháu. “Bây giờ chúng đã lập gia đình cả rồi, nhưng nghĩ lại ngày tháng ấy khó ai mà khổ bằng. Một đàn con cháu nheo nhóc. Cuộc sống lo ăn từng ngày, cái đói cứ bám riết triền miên” - mệ Lịch nói.
Ngoài thời gian dành cho gia đình, nữ anh hùng năm xưa vẫn thường đến các trường tiểu học, trung học để nói chuyện về chiến tranh, về những lần gặp Bác Hồ cho trẻ em miền núi. Mệ trăn trở: “Phải giáo dục các cháu biết lịch sử của đất nước mình. Nếu lớp trẻ không biết cha ông chúng đã đổ xương máu như thế nào để có ngày hôm nay thì lịch sử nước nhà sẽ phai nhạt mất”.
Vợ chồng mệ Lịch ngồi kể chuyện chiến tranh. Ảnh: LÊ PHI
Mỗi khi rỗi, mệ Lịch cùng người chú ruột của mình là anh hùng Hồ Vai đi vào TP.HCM, ra thủ đô Hà Nội để nói chuyện đói nghèo. Mệ nói người đồng bào còn nghèo lắm, những căn nhà còn sập sệ, bữa cơm hằng ngày vẫn còn ăn sắn chấm muối, con cái đồng bào dân tộc cần học hành... Người Pa Kô, Tà Ôi, Cơ Tu, Vân Kiều còn muốn làm kinh tế lắm nhưng không có tiền. Cũng những lần đi nói chuyện ấy, mệ kêu gọi đóng góp về hơn 10 tỉ đồng cho bà con dân tộc miền núi huyện A Lưới. Nhờ mệ, những ngôi nhà tranh nứa được thay thế bằng những ngôi nhà khang trang, chắc chắn hơn.
Bây giờ, người nữ anh hùng năm xưa ấy đã già, đã không còn sức đi lại nữa. Vậy mà lòng mệ vẫn luôn canh cánh nỗi lo. Mệ lo con cháu dân tộc mình nghèo đói, sợ thế hệ trẻ quên đi lịch sử của đất nước mình.
LÊ PHI
(Nguyệt san Pháp Luật TP.HCM số 159)


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-681

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-684

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-686

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-688

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-691

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-695

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-699

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-702

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-706

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-710

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-713

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-717

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-721

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-682

Người Tà Ôi

+ Những người Tà Ôi Việt Nam có danh tiếngTên  Sinh thời  Hoạt động Hồ Đức Vai || 1940-... || Còn gọi là Hồ Vai, anh hùng LLVTND Việt Nam Anh hùng Hồ Đức Vai và 5 lần gặp Bác. Công lý Online, 19/5/2015. Truy cập 15/05/2018., đại biểu Quốc hội Việt Nam Hoạt động đại biểu Quốc hội. Hồ Đức Vai, 2015. Truy cập 15/05/2018.. Quê thôn Lê Lốc, xã Hồng Bắc, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế.
|-
| Hồ Kan Lịch || 1943-... ||


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-683

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-689

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-690

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-693

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-696

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-697

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-700

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-701

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-704

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-707

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-708

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-711

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-712

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-715

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-718

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-719

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-722

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-685

Người Tà Ôi

+ Những người Tà Ôi Việt Nam có danh tiếngTên  Sinh thời  Hoạt động Hồ Đức Vai || 1940-... || Còn gọi là Hồ Vai, anh hùng LLVTND Việt Nam Anh hùng Hồ Đức Vai và 5 lần gặp Bác. Công lý Online, 19/5/2015. Truy cập 15/05/2018., đại biểu Quốc hội Việt Nam Hoạt động đại biểu Quốc hội. Hồ Đức Vai, 2015. Truy cập 15/05/2018.. Quê thôn Lê Lốc, xã Hồng Bắc, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế.
|-
| Hồ Kan Lịch || 1943-... || Người Pa Kô, nữ Anh hùng LLVTND Việt Nam người dân tộc đầu tiên, được ca ngợi trong bài hát "Cô gái Pa Kô" của nhạc sỹ Huy Thục. Tên nguyên của bà là Kăn Lịch, sinh tại bản A Lê Nôc, nay thuộc thị trấn A Lưới, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế Nữ anh hùng Kan Lịch của dân tộc Pa Kô. Phunutoday, 06/05/2012. Truy cập 15/10/2015.Nữ anh hùng của người Pa Kô. Báo Pháp luật Tp. Hồ Chí Minh, 10/4/2011. Truy cập 15/10/2015..
|-
| Mai Hoa Sen'''  1943-...  Người Pa Kô, nghệ nhân ưu tú được công nhận năm 2015. Ông hiện sống tại xã Tà Rụt, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị Nghệ nhân Mai Hoa Sen. VOV4, 2015.


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-692

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-703

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1074996--Những người Tà Ôi có danh tiếng-3--vi-0004-714

Người Tà Ôi


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2253047--Người Xơ Đăng có danh tiếng-2--vi-0004-732

Người Xơ Đăng

nhỏ|250px|phải|Trang phục dân tộc Xơ Đăng (ảnh chụp tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam)
Người Xơ Đăng hay Xê Đăng, còn có tên gọi khác là Sedang, Xơ Đeng, Ca Dong, Cà Dong, Tơ-dra, Hđang, Mơ-nâm, Hà Lăng, Ka Râng, Bri La Teng, Con Lan, là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Việt Nam Các dân tộc Việt Nam . Trang thông tin điện tử Ban Dân tộc tỉnh Hậu Giang, 2012. Truy cập 01/04/2017..

Tiếng Xơ Đăng là ngôn ngữ thuộc Nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer của ngữ hệ Nam Á.

+ Những người Xơ Đăng Việt Nam có danh tiếngTên  Sinh thời  Hoạt động '''A Pớt  1963-...  Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 14 (2016-2021), Phó Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum, quê xã Sa Loong, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum

Người Xơ Đăng có danh tiếng + Những người Xơ Đăng Việt Nam có danh tiếngTên Sinh thời Hoạt động '''A Pớt 1963-...


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2253047--Người Xơ Đăng có danh tiếng-2--vi-0004-734

Người Xơ Đăng


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2253047--Người Xơ Đăng có danh tiếng-2--vi-0004-736

Người Xơ Đăng


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q2253047--Người Xơ Đăng có danh tiếng-2--vi-0004-738

Người Xơ Đăng


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3928451--Người Ra Glai có danh tiếng-2--vi-0004-775

Người Ra Glai

thumb|200px|Một trẻ em đang vác chuối.
Người Ra Glai, còn gọi là Raglai, Ra Glây, Raglay, Rang Chơk, Rang ngok để phân biệt với Rang La tức người Chăm, Glai, La Vang Dân tộc Ra Glai. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ Việt Nam, 2016. Truy cập 01/04/2017., là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Việt Nam Các dân tộc Việt Nam. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ Việt Nam, 2016. Truy cập 01/04/2017.Các dân tộc Việt Nam . Trang thông tin điện tử Ban Dân tộc tỉnh Hậu Giang, 2012. Truy cập 01/04/2017..

Người Ra Glai cư trú chủ yếu ở tỉnh Ninh Thuận và huyện Khánh Sơn, phía nam tỉnh Khánh Hòa cũng như tại Bình Thuận. Dân số người Ra Glai là 146.613 năm 2019  122.245 năm 2009 , và 96.931 năm 1999 Điều tra dân số 1999, bảng tính xls.

Người Raglai nói tiếng Raglai, một ngôn ngữ trong ngữ chi Malay-Polynesia thuộc ngữ hệ Nam Đảo.

+ Những người Ra Glai Việt Nam có danh tiếngTên  Sinh thời  Hoạt độngCao Xà Buôn1945Đại biểu Quốc hội Việt Nam đoàn Khánh Hòa, quê xã Thành Sơn, huyện Khánh Sơn, Khánh HoàBo Bo Thị Yến  1977-...  Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 12 (2006-2011) đoàn Khánh Hòa , quê xã Sơn Bình, huyện Khánh Sơn, Khánh Hoà '''Pinăng Tắc  1910-1977  Là một chiến sĩ cách mạng người Raglai có nhiều đống góp trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ tại tỉnh Ninh Thuận. Ông được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân vào tháng 5 năm 1965, quê xã Phước Thành, huyện Bác Ái, tỉnh Ninh ThuậnBo Bo TớiGiữa năm 1971, khi Bo Bo Tới là xã đội trưởng du kích Sơn Trung, quân địch ở căn cứ quân sự Cam Ranh đã dùng trực thăng đổ bộ một số đơn vị lính công binh, lính dù Mỹ, Nam Triều Tiên, ngụy Sài Gòn xuống đồi Tà Nỉa, với ý đồ xây dựng nơi đây thành một cứ điểm mạnh có thể khống chế toàn bộ khu vực Khánh Sơn và tiêu diệt căn cứ kháng chiến của ta...Chiến sĩ cách mạng trong cuộc kháng chiến chống pháp, Anh hùng LLVTND Việt Nam, Quê xã Sơn Trung, Khánh Sơn, Khánh HoàCao Văn Bé1944-27/1/1995Chiến sĩ cách mạng trong cuộc kháng chiến chống pháp, Anh hùng LLVTND Việt Nam
Thị trấn Khánh Vĩnh - Huyện Khánh Vĩnh - Khánh Ho

Người Ra Glai có danh tiếng + Những người Ra Glai Việt Nam có danh tiếngTên Sinh thời Hoạt độngCao Xà Buôn1945Đại biểu Quốc hội Việt Nam đoàn Khánh Hòa, quê xã Thành Sơn, huyện Khánh Sơn, Khánh HoàBo Bo Thị Yến 1977-...

Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa việt nam
Đại biểu quốc hội các khóa
Danh sách Đại biểu Quốc hội khóa XII - Tỉnh/thành phố
Chọn
An Giang
Bà Rịa - Vũng Tàu
Bắc Giang
Bắc Kạn
Bạc Liêu
Bắc Ninh
Bến Tre
Bình Định
Bình Dương
Bình Phước
Bình Thuận
Cà Mau
Cao Bằng
Đắc Lắk
Đắk Nông
Điện Biên
Đồng Nai
Đồng Tháp
Gia Lai
Hà Giang
Hà Nam
Hà Tây
Hà Tĩnh
Hải Dương
Hậu Giang
Hoà Bình
Hưng Yên
Khánh Hoà
Kiên Giang
Kon Tum
Lai Châu
Lâm Đồng
Lạng Sơn
Lào Cai
Long An
Nam Định
Nghệ An
Ninh Bình
Ninh Thuận
Phú Thọ
Phú Yên
Quảng Bình
Quảng Nam
Quảng Ngãi
Quảng Ninh
Quảng Trị
Sóc Trăng
Sơn La
Tây Ninh
Thái Bình
Thái Nguyên
Thanh Hoá
Thừa Thiên - Huế
Tiền Giang
TP Cần Thơ
TP Đà Nẵng
TP Hà Nội
TP Hải Phòng
TP Hồ Chí Minh
Trà Vinh
Tuyên Quang
Vĩnh Long
Vĩnh Phúc
Yên Bái
Số đại biểu tối đa trên 1 trang: 10


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3928451--Người Ra Glai có danh tiếng-2--vi-0004-776

Người Ra Glai


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3928451--Người Ra Glai có danh tiếng-2--vi-0004-777

Người Ra Glai


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3928451--Người Ra Glai có danh tiếng-2--vi-0004-778

Người Ra Glai


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3928451--Người Ra Glai có danh tiếng-2--vi-0004-779

Người Ra Glai


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3928451--Người Ra Glai có danh tiếng-2--vi-0004-780

Người Ra Glai


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3928451--Người Ra Glai có danh tiếng-2--vi-0004-781

Người Ra Glai


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q3928451--Người Ra Glai có danh tiếng-2--vi-0004-782

Người Ra Glai


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-845

Người Cống

Người Cống (tên gọi khác Xắm Khống, Mông Nhé, Xá Xeng) là dân tộc thiểu số cư trú ở vùng bắc Lào, tây bắc Việt Nam và bắc Thái Lan. Tên dân tộc theo tiếng Thái-Lào là Phu Noi. Tổng số dân cỡ 40.000 người.

Tại Việt Nam người Cống là một trong số 54 dân tộc được công nhận. Họ cư trú chủ yếu tại huyện Mường Tè và khu vực ven sông Đà tỉnh Lai Châu Các dân tộc Việt Nam - người Cống. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ Việt Nam, 2016. Truy cập 01/04/2017.Các dân tộc Việt Nam . Trang thông tin điện tử Ban Dân tộc tỉnh Hậu Giang, 2012. Truy cập 01/04/2017..

Tiếng Cống là ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Tạng-Miến trong ngữ hệ Hán-Tạng.

+ Những người Cống Việt Nam có danh tiếngTên  Sinh thời  Hoạt động Lò Thị Phương  1979-...  Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 12 , quê xã Nậm Khao, huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu Đại biểu quốc hội là người DTTS khóa 12. Lò Thị Phương. Ủy ban Dân tộc, 07/11/2015. Truy cập 19/09/2016.

Người Cống Việt Nam có danh tiếng + Những người Cống Việt Nam có danh tiếngTên Sinh thời Hoạt động Lò Thị Phương 1979-... Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 12 , quê xã Nậm Khao, huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu Đại biểu quốc hội là người DTTS khóa 12. Lò Thị Phương.

Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Y Vinh Tơr dự Hội nghị Tổng kết 20 năm triển khai Nghị định số 78 của Chính phủ tại Lai Châu
Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Hoàng Thị Hạnh gặp mặt Đoàn đại biểu Người có uy tín tỉnh Nghệ An
Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh tiếp Đoàn Cấp cao Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào xây dựng đất nước
Hội thảo góp ý hoàn thiện hồ sơ đề nghị xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 05/2011/NĐ-CP
Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh dự buổi làm việc với tỉnh Thái Nguyên về lĩnh vực giáo dục
Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh làm việc với Đại học Thái Nguyên
Hội nghị giao lưu trao đổi kinh nghiệm về công tác dân tộc của 8 tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc năm 2022
Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh chủ trì Hội nghị sơ kết công tác tháng 8, triển khai nhiệm vụ tháng 9 năm 2022
Ủy ban Dân tộc tưng bừng tổ chức “Đêm hội Trăng rằm” 2022
|Số/ký hiệu||Ngày ban hành||Trích yếu|
|426/VP-TH||05/09/2022||V/v mời họp Uỷ ban tháng 8/2022|
|1382/TB-UBDT||31/08/2022||Thông báo Kết luận của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc tại phiên họp của Ban Chỉ đạo Chuyển đổi số về xây dựng Đề án Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 và Kế hoạch triển khai năm 2022|
|1435/TB-UBDT||31/08/2022||Thông báo Kết luận của Bộ trưởng, chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc tại Hội ý Lãnh đạo Ủy ban tuần 35 năm 2022|
|1308/BC-UBDT||26/08/2022||Báo cáo tình hình công tác dân tộc tháng 8 nhiệm vụ trọng tâm tháng 9 năm 2022|
|1309/TB-UBDT||18/08/2022||Thông báo Kết luận của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc tại phiên họp nghe báo cáo các nội dung vướng mắc trong ban hành cơ chế, chính sách để triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030|
THÔNG TIN TƯ LIỆU
THỐNG KÊ TRUY CẬP
Tổng số truy cập:


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-847

Người Cống


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-848

Người Cống


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-850

Người Cống


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-851

Người Cống


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-853

Người Cống


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-854

Người Cống


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-856

Người Cống


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-846

Người Cống

+ Những người Cống Việt Nam có danh tiếngTên  Sinh thời  Hoạt động Lò Thị Phương  1979-...


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-849

Người Cống


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-852

Người Cống


final-lid-disam-match/mega-cliqa-0004.jsonl--Q1028324--Người Cống Việt Nam có danh tiếng-2--vi-0004-855

Người Cống