Монгол Улс

Монгол Улс (1992 оноос хойш)legalinfo.mn: Монгол Улсын үндсэн хуулийн нэгдүгээр бүлэг, нэгдүгээр зүйл — дорнод болон төв Азид оршдог бүрэн эрхт улс.

Хойд талаараа Орос, бусад талаараа Хятад улстай хиллэдэг далайд гарцгүй улс. Нийслэл — Улаанбаатар хот.

Алтайн нуруунаас Хянганы нуруу, Соёны нуруунаас Говь хүрсэн 1 сая 566 мянган км2 уудам нутагтай, дэлхийд нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээр 19-рт жагсдаг. 2015 оны эхэнд Монгол Улсын хүн ам 3 сая хүрсэн (135-р олон). Үндсэндээ монгол үндэстэн (95 хувь), мөн хасаг, тува хүн байна. 16-р зуунаас хойш буддын шашин, 20-р зуунаас шашингүй байдал дэлгэрсэн ба албан хэрэгт монгол хэлээр харилцана.

Монголд НТӨ 209 онд Хүннү улс нэгдсэнээс монгол, түрэг угсаатан халалцсаар 1206 онд Чингис хаан Их Монгол Улсыг байгуулан Евразийг эзэлсэн гүрэн үүсгэжээ. 17-р зуунд манж Чин улсын мэдэлд орсон ч 1911 онд тусгаар тогтносон бөгөөд 1924 онд байгуулагдсан Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс 1961 онд НҮБ-ын гишүүн болсон. 20-р зуунд Зөвлөлт Холбоот Улстай дотно байж, нийгэм, эдийн засгийн бат суурь тавигдан 1990 онд ардчилсан дэглэм, зах зээлийн эдийн засагт шилжин орсон. Одоо парламентын Бүгд Найрамдах засагтай, хорин нэгэн аймаг, нэг нийслэлд хуваагддаг нэгдмэл улс юм.

Хөгжиж буй орон. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний хэмжээгээр (26.8 тэрбум ам.доллар) дэлхийд 111-т жагсаж, нэг хүнд ноогдох хэмжээ 11,882 $ байна. Хөдөө аж ахуй, нүүдлийн мал аж ахуйн уламжлалтай. Зэс, нүүрс экспортлодог. Мөнгөний нэгж  — төгрөг.

Дэлхийн 184 улстай дипломат харилцаа тогтоосон. НҮБ, ДХБ, ОУВС, Европын аюулгүй байдал хамтын ажиллагааны байгууллагын гишүүн.

Аймаг, нийслэл

Нэр бүхий хорин нэгэн аймаг, нэг нийслэл (Улаанбаатар)-ийн товч хүснэгт:
Д/д Нутгийн нэр Хүн ам(2018 он) 1 20px Архангай    96,7202  20px Баян-Өлгий    105,0903  18px Баянхонгор    88,3564  20px Булган    62,2145  20px Говь-Алтай    58,4176   15px Говьсүмбэр    17,7967  20px Дархан-Уул    105,9238  20px Дорноговь    69,3049  20px Дорнод    80,98410  20px Дундговь    46,62811  20px Завхан    72,779Д/д Нутгийн нэр Хүн ам(2018 он)12 20px Орхон    105,98713  20px Өвөрхангай    117,11214  20px Өмнөговь    66,72215  20px Сүхбаатар    62,32216  20px Сэлэнгэ    111,40317  20px Төв    95,66218  20px Увс    84,30919  20px Улаанбаатар    1,491,37520  20px Ховд    88,33021  20px Хөвсгөл    133,96422  20px Хэнтий    77,02

Аймаг, нийслэл Нэр бүхий хорин нэгэн аймаг, нэг нийслэл (Улаанбаатар)-ийн товч хүснэгт: Д/д

|1
||Тодорхойлолт
||
|
Монгол Улсын хүн ам гэж МУ-ын нутаг дэвсгэрт байнга (183 хоног буюу 6 сараас дээш хугацаагаар) оршин суугаа МУ-ын харьяат иргэд болон гадаадад амьдарч байгаа МУ-ын харьяат иргэдийг хэлнэ.
|2
||Аргачлал, арга зүйн нэр
||
|
Хүн амын статистикийн үндсэн үзүүлэлтүүдийг тооцох аргачлал ( ҮСХ-ны даргын 2013 оны 12 сарын 25-ны өдрийн 01/149 тоот тушаал )
|3
||Тооцох аргачлал
||
|
Монгол Улсын хүн ам гэж МУ-ын нутаг дэвсгэрт байнга (183 хоног буюу 6 сараас дээш хугацаагаар) оршин суугаа МУ-ын харьяат иргэд болон гадаадад амьдарч байгаа МУ-ын харьяат иргэдийн нийлбэр дүн.
|4
||Үзүүлэлтийг тооцох давтамж
||
|
Жил
|5
||Хэмжих нэгж
||
|
хүн
|6
||Мэдээлэл шинэчилсэн хугацаа
||2022-03-15
|
|7
||Эх сурвалж
||
|
Үндэсний Статистикийн Хороо, Хүн амын жилийн эцсийн мэдээ, ХА-3


Монгол Улс

Аймаг, нийслэл


Улаанбаатар

thumb|right|300px|Улаанбаатар хотыг Зайсан толгой дээрээс харах

Улаанбаатар ( улаганбагатур, улаан-баа-тар) нь Монгол улсын нийслэл бөгөөд Монгол улс доторх цорын ганц саятан хот юм. 1992 оны шинэ нутаг дэвсгэрийн хуваариар үндсэн 6, дагуул 3, бүгд 9 дүүрэгтэй, 4,704.4 км2 газартай. 2021 оны сүүлээр хотод 1,639,172 хүн оршин сууж байна.

Улаанбаатар хот Монгол улсын төв хэсэгт хуучнаар Алтан тэвшийн хөндий, өнөөгийнхөөр Туул-Сэлбийн гол бэлчир хөндийд, далайн түвшнээс дээш 1300-1350 метр өндөрт Богд хан, Сонгино хайрхан, Чингэлтэй уул, Баянзүрх дөрвөн уулаар хүрээлэгдэн оршдог.

1639 онд Ширээт цагаан нуурт Өндөр гэгээнийг залж орд өргөө боссоноор Улаанбаатар хотын өмнөх суурин байгуулагджээ. 1778 он хүртэл олон газар нүүдэллэж байгаад одоогийн байрлалдаа
тогтсон. Өмнө нь шашин, худалдааны төв байсан бол 1911 оноос улсын нийслэл болж, XX зуунд барилгажиж, аж үйлдвэржиж, XXI зуунд их хотын төрх бүрдэж байна. Улаанбаатар Монгол улсын улс төр, эдийн засаг, соёл, технологийн төв юм.

Нүүр хуудас
Ажлын хүснэгт
Танилцуулга & Судалгаа
Статистик үзүүлэлт
Маягт, аргачлал, заавар
Ил тод байдал
04. Улаанбаатар хотын суурин хүн ам, дүүргээр, оны эцэст, мянган хүн
Буцах
Тайлбар:
УБ - Улаанбаатар
БН - Багануур
БХ - Багахангай
БГ - Баянгол
БЗ - Баянзүрх
НА - Налайх
СХ - Сонгинохайрхан
СБ - Сүхбаатар
ХУ - Хан-Уул
ЧД - Чингэлтэй
Шүүлт хийх
Хэл:
Монгол
English
7 хоногийн үнэ
Бүтээгдэхүүний төрөл
:
Гурил гурилан бүтээгдэхүүн
Мах, махан бүтээгдэхүүн
Түлш шатахуун
Хүнсний бүтээгдэхүүн
Хүнсний ногоо
Алейка гурил, дээд:
3,318
₮ (Кг)
Алтан тариа задгай, 1-р зэрэг:
1,614
₮ (Кг)
Алтан тариа задгай, 2-р зэрэг:
00
₮ (Кг)
Алтан тариа задгай, дээд:
1,948
₮ (Кг)
Алтан тариа савласан, 1-р зэрэг:
1,694
₮ (Кг)
Алтан тариа савласан, 2-р зэрэг:
1,338
₮ (Кг)
Алтан тариа савласан, дээд:
2,002
₮ (Кг)
Алтан тариа савласан, дээдийн дээд:
2,724
₮ (Кг)
Дэлгэрэнгүй
Нийслэлийн Статистикийн Газар
Үндэсний статистикийн хороо
Нийслэлийн Статистикийн Газар
Шинэ мэдээ
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
7 хоногийн үнийн танилцуулга (202 ...
Статистикийн хэлтсүүдийн вэб
Архангай
Баян-Өлгий
Баянхонгор
Булган
Говь-Алтай
Дорноговь
Дорнод
Дундговь
Завхан
Өвөрхангай
Өмнөговь
Сүхбаатар
Сэлэнгэ
Төв
Увс
Ховд
Хөвсгөл
Хэнтий
Дархан-Уул
Орхон
Говь-Сүмбэр
Үндэсний статистикийн хороо
www.1212.mn
-Статистикийн хэлтсүүдийн вэб-
Дэлгэрэнгүй цэс
Hүүр хуудас
Мэдээ мэдээлэл
Танилцуулга
Статистик үзүүлэлт
Сарын үнэ
7 хоногийн үнэ
Бидний тухай
Маягт, аргачлал, заавар
Холбоо барих
Заавар
Статистикийн тайлбар толь
Нэвтрэх
Ажил мэргэжлийн код
Хороо багийн код
Сүм хийдийн тооллого
Хороодын статистик
Шинэ танилцуулга
Инфографик (Багш-ЕБС-2021)
"Хан-Уул дүүргийн багш нар-2021 ...
Инфографик (Багш-СӨБ-2021)
Инфографик (Багш-ЕБС-2021)
Инфографик (Дүүргийн ахмадууд)
"Хан-Уул дүүргийн ахмадууд-2021 о...
Сарын танилцуулга (Баянгол 2022/V...
Сарын танилцуулга (Сонгинохайрхан...
Инфографик (Дүүргийн ахмадууд-202...
Хэрэгцээт линк
Ulaanbaatar.mn
Авлигатай тэмцэх газар
Манай хороо
Монгол Улсын Засгийн газар
Статистикийн мэдээллийн сан
Үндэсний Статистикийн хороо
Холбоо барих
Хаяг:
Mонгол улc, Улаанбаатар хот, Чингэлтэй дүүрэг, Бага тойруу 15160, Жигжиджавын гудамж-9, Нийслэлийн засаг захиргааны II байр, Хангарди ордон 10 давхарт
Нийслэлийн Статистикийн газрын даргын иргэдийг хүлээн авч уулзах цагийн хуваарь:
Даваа, Лхагва, Баасан гарагт 15:00 - 16:00 Мягмар, Пүрэв гарагт 09:30 - 10:30
Утас:
11-328787, 11-322783, 11-327946
И-мэйл:
ulaanbaatar@nso.mn
Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан © 2011 Нийслэлийн Статистикийн Газар
Гүйцэтгэсэн
BBESoft


Улаанбаатар


Орхон аймаг

Нэрлэх Эрдэнэт  Харьяалах  Эрдэнэтийн   Өгөх орших  Эрдэнэтэд   Заах   Эрдэнэтийг   Гарах  Эрдэнэтээс   Үйлдэх  Эрдэнэтээр   Хамтрах  Эрдэнэттэй   Чиглэх   Эрдэнэт уруу

Эрдэнэт,  — Орхон аймгийн төв, Монгол Улсын гуравдугаар их хот, улсынхаа аж үйлдвэрийн томоохон төв. Улаанбаатар хотоос ойролцоогоор 380км зайд орших бөгөөд засмал болон төмөр замаар нийслэл хоттой холбогдсон байдаг.

+ Сумын нэр(хоттойг тод)БагийнтооХүн амын тооцооТалбай(км²)Нягт.(2012) 2004 2008 2012Хүн ам, орон сууцны 2010 оны улсын тооллого. Нэгдсэн дүн Баян-Өндөр  19 80,858 86,866 87,273208.0 419.58 Жаргалант  3 2,733 3,009 3,094635.6 4.87 Аймгийн дүн   126 83,591  89,875  99,367  844  107.07
thumb|center|250px|Газрын зура

Сумд + Сумын нэр(хоттойг тод)БагийнтооХүн амын тооцооТалбай(км²)Нягт.(2012) 2004 2008 2012Хүн ам, орон сууцны 2010 оны улсын тооллого. Нэгдсэн дүн Баян-Өндөр 19 80,858 86,866 87,273208.0 419.58 Жаргалант 3 2,733 3,009 3,094635.6 4.87 Аймгийн дүн 126 83,591 89,875 99,367 844 107.07 Газрын зураг

Улс орнууд хүн амаа 10 жил тутам тоолж байх тухай НҮБ-ын зөвлөмж бий. 2010 онд дэлхийн 43, үүний дотор Азийн 12 улс орон тооллого зохион байгуулсны нэг нь Монгол Улс байв. Ээлжит тооллогоо “Хүмүүнд төр эрхэм,төрд хүмүүн эрдэнэ” уриан дор 2010 оны 11 дүгээр сарын 11-нээс 17-ны өдрүүдэд амжилттай зохион байгуулж явуулав. Энэ тооллого нь Монгол Улсын түүхэн дэх 10 дахь удаагийн, XXI зууны анхных байлаа. Энэ удаагийн тооллого өмнөх тооллогуудаас нэлээд онцлогтой болсон. ”Хүн ам, орон сууцны улсын тооллогын тухай” Монгол Улсын хуулийг Улсын Их Хурлаас 2008 оны 1 дүгээр сарын 3-ны өдөр баталсан. Энэ хуулиар тооллого явуулах байнгын бүтэц, эдийн засгийн баталгаа, хамрах хүрээ, мэдээлэл цуглуулах, боловсруулах асуудал зэргийг баталгаажуулсан юм.
Харилцаа холбооны технологи өндөр хөгжсөн өнөө үед Монгол Улс гадаадад 6, түүнээс дээш сарын хугацаагаар оршин суугаа Монгол Улсын иргэдээ анх удаа интернэтээр тооллоо. Гадаадын олон орны туршлагад тулгуурлан орон зайн газарзүйн мэдээллийг тооллогын үр дүнтэй холбож, хамгийн ойлгомжтой хэлбэрээр хэрэглэгчдэд хүргэх орчин үеийн газарзүйн мэдээллийн системийг ашигласан анхны тооллого болов.
Хүн ам, орон сууцны тооллого нь хүн амын тоо, нас хүйсийн бүтэц, угсаатны бүрэлдэхүүн, байршил, боловсрол, эдийн засгийн идэвх, орон сууцны төрөл, нөхцөл зэрэг нийгэм, эдийн засгийн маш дэлгэрэнгүй тоо баримтыг агуулдаг, энэхүү үр дүнг засаг захиргааны анхан шатны нэгж, үүнээс ч бага төвшинд гаргах боломжтой цорын ганц мэдээллийн эх үүсвэр билээ. Хүн ам, орон сууцны 2010 оны тооллогын үр дүнд үндэслэн өөрийн орны нөхцөл байдалд нийцсэн, амьдрах чадвар бүхий хөгжлийн зохистой загвар, үзэл баримтлалыг тодорхойлох сайхан боломж нээгдэж байна. Ялангуяа, шинээр барьж байгуулах нийгэм, соёлын газрууд, сургууль, эмнэлгийг хаана ямар багтаамжтай, хүчин чадалтай байгуулах, орон сууцны нөхцөл, хангамжийг зөв төлөвлөж, хэрэгжүүлэхэд тооллогын үр дүн үндэслэл болох учиртай. Түүнчлэн, хүн ам зүйн олон үзүүлэлтүүд үүний дотор хүн амын суурьшил, байршлыг зөв оновчтой зохицуулах, төвлөрлийг сааруулах талаарх төр засгийн бодлого, хөтөлбөрийг боловсруулахад тооллогын үр дүн чухал ач холбогдолтой юм.
Тооллогын үр дүнг төр засаг, аж ахуйн нэгж, байгууллага, ард иргэдэд өргөн хүртээмжтэй тархаах нь Үндэсний статистикийн байгууллагын эрхэм үүрэг. Тооллогын дүнг улс аймаг, нийслэлээр төрөлжүүлэн мэдээлэхээс гадна тодорхой сэдвээр гүнзгийрүүлсэн судалгаануудыг хийж, хэвлэн тараах болно.
Энэхүү ном нь 12 бүлэг, тооллогын нэгдсэн үр дүнгийн гол гол үзүүлэлтээс бүрдсэн хавсралтаас бүрдэнэ. “Хүн ам, орон сууцны 2010 оны улсын тооллогыг зохион байгуулж явуулсан тухай“ 1 дүгээр бүлэгт тооллогын эрх зүйн үндэс түүний зохицуулалт болон тооллогын төлөвлөлт, онцлог, ухуулга сурталчилгаа зэрэг зохион байгуулалттай холбогдолтой арга хэмжээнүүдийг цогц байдлаар тусгасан. Хүн амын тоо, өсөлт, улсын харьяалал, үндэс угсаа, нягтрал, суурьшил зэрэг хүн ам зүйн гол үзүүлэлтийг 2-4 дүгээр бүлэгт, хүн амын дотоод шилжих хөдөлгөөн, хотжилт, өрх, гэр бүлийн байдал, эдийн засгийн идэвх, орон сууцны нөхцөл зэргийг тус бүрд нь бүлэг болгосны гадна тооллогод шинээр тусгасан хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, интернэт, гар утас хэрэглэгчдийн тоо, бүтэц, гадаадад оршин суугаа Монгол Улсын иргэдийн талаар тус бүрд нь бүлэг болгож оруулав. Номын 2 дугаар бүлэгт гадаадад 6, түүнээс дээш сарын хугацаагар оршин сууж байгаа Монгол Улсын харьяат иргэдийн тоо орсон, харин бусад бүлгийг Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт тоологдсон хүн амын тоонд тулгуурлан бичсэнийг хэрэглэгчид анхаарах нь зүйтэй.
Хүн ам, орон сууцны 2010 оны тооллогын үндсэн үр дүнг татаж авах бол энд дарна уу.


Орхон аймаг


Монголчууд

Монголчууд — Монгол Улсын үндсэн хүн ам болсон монгол угсаат ард түмэн, 10 сая хүнтэй үндэстэн. Монгол улсаас гадна Хятад, Орос, Киргиз, Өмнөд Солонгос, Америк болон Европын орнуудад тархан суурьшиж байна.

Хянганаас Или, Тарвагатайн нуруу, Цагаан хэрэмнээс Байгал нуур хүрсэн өргөн уудам газар нутагладаг. Мөн дорно Европын Ижил мөрний эрэг, Тэнгэр уулын Төмөрт нуурын эрэгт суужээ.

НТӨ 209 онд монголчуудын анхны улс Хүннү байгуулагдаж улмаар МЭ 156 онд онд Сяньби, 330 онд Нирун, 386 онд Тоба Вэй, 907 онд Хятан улсууд байгуулагджээ. Чингис хаан 1206 онд Их Монгол Улсыг байгуулсан нь орчин үеийн монгол үндэстэн бүрэлдэхэд нөлөөлсөн сүүлчийн томоохон үйл явдал юм. 17-18-р зуунд монголчууд манж, оросын харьяанд орсоноос зарим хэсэг нь хэлээ мартаж орос, хятад хэлээр ярих болсон байна. 1911 онд Монгол улс сэргэн мандаж, 1961 онд НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болсон.

Нүүдлийн мал аж ахуй бол монголчуудын уламжлалт аж ахуйн хэлбэр юм. Бөө мөргөлтэй байсан монголчууд 16-р зуунаас буддын шашинтан болжэээ. Коммунист засаглалын үед (1924-1990) атеизм буюу шашингүй үзлийг ихэд сурталчилж байв.

 Он  Хүн ам  Тэмдэглэл 1 он  2,000,000?2011 оны "Хүннү" 5 ангит баримтат кинонд 2 сая хүннүчүүд байсан гэжээ  1000   750,000 киданчууд 1200  2,000,000?  2,000,000 монголчуудUrgunge Onon The Secret History of the Mongols: The Life and Times of Chinggis Khan 2005 ...That is why just two million Mongols, with 129,000 cavalrymen. Ө.Онон киданчуудын тоог оруулсан эсэх талаараа тодорхой дурьдаагүй.Urgunge Onon The Secret History of the Mongols: The Life and Times of Chinggis Khan Лев Гумилёв 12-р зууны монголын овог аймгууд 700,000 хүнтэй байсан гэж үзсэн байдаг ба үүндээ киданчуудын тоог оруулаагүй. 1650  2,760,000С.Чулуун “Монголчууд: XYII-XX зууны эхэн үе” 50,000-60,000 буриад (77,000)[tt_news=42&cHash=effe903f9ae6737362277ed761d6c2ca Традиционная материальная культура бурятского этноса Предбайкалья. Этногенез и расселение. Средовая культура бурятП.Б. Абзаев. Буряты на рубеже XX-XXI вв. Численность, состав, занятия; 860,000 халх (Түшээт ханы 3 хошуу 280,000, Сэцэн хан аймаг 240,000, Засагт ханы 4 хошуу 340,000)
(Ш.Нацагдоржийн "Халх товчоон" зэрэг социализмийн үеийн бүтээлүүдэд Халхын ханлиг 600,000 хүн амтай байсан гэж үзжээ); өмнөд монголчууд 1,100,000; 850,000? ойрад: 250,000 халимаг; 100,000 дээд монголчууд;hamagmongol.narod.ru/oyirad/oh31_r.htm Х.Санжи Обзор ойратской истории-Период трех государств-Зюнгарское ханство 500,000 зүүнгарчууд1700  600,000 зүүнгарчууд (1755), 200–250,000? халимаг (1771), 200,000 дээд монголчууд (1720 он)БУЦАЖ ИРЭЭГҮЙ МОНГОЛ АЙМГУУД 1800  600,000 халх; 440,000? ойрад: 120,000 зүүнгарчууд, 120,000? дээд монголчууд 19002,300,000?283,383Б.З. Нанзатов,ПЛЕМЕННОЙ СОСТАВ БУРЯТ В XIX ВЕКЕ буриад (1897); 500,000? халх (1911); 380,000 ойрад: 70,000? Монголын ойрад (1911), 190,648 халимаг (1897), 50,000 дээд монголчууд, 70,000? бусад ойрад; 1,500,000 өмнөд монголчууд (1911)Түмэдхүү, ӨМӨЗО-НЫ ХҮН АМЫН ХУВИРАЛТЫН ЗУРГИЙГ ҮЗЭЭД (Southern) Mongolian Liberal Union PartyӨвөр Монголын хүн ам 1927 2,100,000? 600,000 Монголын иргэнИРГЭНИЙ БҮРТГЭЛИЙН ТҮҮХЭН ТОЙМ — 230,000? буриад: 15,800 Монголын буриад,С.Баттогтох - Нууц хуйвалдаанаас нугалаа завхралд; 214,957 буриад Орост (1926); 500,000? халх (1927); 330,000? ойрад: 70,000 Монголын ойрад, 128,809 халимаг (1926)19562,500,000?228,647 буриад: 24,625 Монголын буриад (1956), 135,798 (ЗСБНАБУын буриад; 1959), 23,374 Агийн буриад (1959), 44,850 Усть-Ордын буриад (1959); 639,141 халх (1956); 240,000? ойрад, 77,996 Монголын ойрад (1956), 100,603 халимаг (1959),  1,462,956 монгол Хятадад (1953)19804,300,000?317,966? буриад 29,802 Монголын буриад (1979), 206,860 Буриад улсын буриад (1979), 45,436 Усть-Ордын буриад (1979), 35,868 агийн буриад (1979); 1,271,086 халх; 398,339 ойрад: 127,328 Монголын буриад (1979), 140,103 халимаг (1979), 2,153,000 өмнөд монголчууд (1981) 1990 4,700,000?376,629 буриад: 35,444 Монголын буриад (1989), 249,525 Буриад улсын буриад (1989), 49,298 Усть-Ордын буриад (1989), 42,362 Агийн буриад (1989); 1,654,221 халх; 470,000? Oirats: 161,803 Монголын ойрад (1989), 165,103 халимаг (1989), 33,000 дээд монголчууд (1987);ethnologue.com information 2010 он  5–9,200,000?768,000 гэр бүл Монголд (2013) 500,000? буриад (45–75,000 Монголын буриад, 10,000 Хөлөнбуйрын буриад); 2,300,000 халх (дарьганга, дархад, элжигин, сартуулыг оролцуулан); 638,372 ойрад: 183,372 халимаг, 205,000 Монголын ойрад, 90–100, 000 дээд монголчууд, 2010 — 140,000 Шинжааны ойрад; 2013 — 190,000? Шиньжяны ойрад: 100,000? торгууд, 40–50,000? өөлд, 40,000? бусад ойрад: голчлон хошууд); 5,500,000? өмнөд монголчууд (албан ёсны мэдээгээр 5 сая гаруй өвөрмонголчууд байгаа гэх боловч нилээд хувь нь хятаджсан эсвэл монгол нэрээр бүртгүүлсэн хятадууд байгаа тул бодит тоо нь 1-2 сая байж болзошгүй)

2010 оны тооллогоор дэлхий даяар 9.3 сая монгол үндэстэн байсан бөгөөд 2015 оныхоор тооцоход 9.7 сая байна


Монголчууд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-692

Монгол улсын төрийн сүлд

Монгол Улсын Төрийн сүлд нь 1992 онд үндсэн хууль хүчин төгөлдөр болсон цагаас хойш хэрэглэгдэж эхэлсэн.

Үндсэн хуулийн арван хоёрдугаар зүйлд:
 хэмээн заасан байдаг.https://www.legalinfo.mn/law/details/367
Сүлдний эх загварыг урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, зураач, яруу найрагч Цэвээндоржийн Ойдов зохиожээ.

Шашин төрийг хослон баригч Богд хаан Монгол Улсын сүлд ямар байвал зохих тухайд хан, ван, бээс, гүн, засаг, хамба, шанзудба, да лам нарын санал бодлыг сонсож Анхдугаар Богдын зохиосон соёмбын титэм үсгэнд эзэн Чингисийн үеэс шүтэж ирсэн нар, сар, галын дүрсийг зохируулан Олноо Өргөгдсөн Богд хаант Монгол Улсын сүлд бүтээх санал дэвшүүлээд түүнийг хэдэнтээ чуулан сайтар хэлэлцсэн ажээ. Энэ бүхний эцэст Богд хаант Монгол Улсын төрийн хуулиар улсын тамга, туг далбаанд хэрэглэх сүлд тэмдгийг тогтооход соёмбо үсэг нь сүлд болсон бөгөөд энэ тухай “Зарлигаар тогтоосон Монгол Улсын хууль зүйн бичиг”-т “Тамгын төвийн үсэг соёмбын Э-бам, зүүн баруун этгээдэд монгол үсэг сийлэх, төрийн далбааны дундад мөн үсгийг хийх тухай” заасан байна. Ийнхүү соёмбо, Э-бам үсэг нь улсын сүлд болсон түүхтэй бөгөөд арга билгийг хослон төр улс, үндэс язгуурын шашнаа ариунаар мандуулах үзэл санааны бэлгэдэл болжээ. Түүнчлэн эл соёмбо, Э-бам үсгийг туг далбаанд болон шүтээн болгон хэрэглэхдээ хүрээ гуу, бадамтай үйлдэх болсон байна.http://www.parliament.mn/n/efey#gallery-2http://www.touristinfocenter.mn/cate14_more.aspx?ItemID=107 center|150px Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн сүлд 1924-1940
1924 онд батлагдсан үндсэн хуулинд улсын сүлдний талаар доорх байдлаар тусгажээ:
"Зургаадугаар бүлэг. Улсын тамга ба, сүлд тэмдэг, туг далбаа гурвын тухай
Дөчин долдугаар зүйл: Улсын их хурлаас дараалан засгийн газар, олон явдлын яам, албаны газруудын тамгыг цөм дөрвөлжин бөгөөд нүүрийн дунд дор соёмбо хэмээх эрхэм үсэг, түүний хоёр этгээдэд уул газрын нэр сэлтийг үйлдүүлэн гүйцэтгэвээс зохимой.
Дөчин наймдугаар зүйл: Улсын сүлд тэмдэгт, дээр дурдсан соёмбо үсэг, түүний доорд этгээдэд бадамлянхуа цэцгийн зураг бүхий сүлдэн тэмдэг хэрэглэн явуулваас
Дөчин есдүгээр зүйл: Улсын туг далбааг улаан өнгөтэй бөгөөд, дунд нь улсын сүлд тэмдгийг оруулан үйлдүүлж гүйцэтгүүлэвээс зохимой."http://www.parliament.mn/n/sfmy center|150px Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн сүлд 1940-1949
1940 онд батлагдсан үндсэн хуулинд:
"Зуун тавдугаар зүйл: БНМАУ-ын сүлд тэмдэг бол дугуй хэлбэртэй, дунд нь Монгол улсын хангай тал, говь нутаг дээр нарын зүг уурга барин давхиж яваа морьтой ард байх ба дугуйн хөвөөгөөр өвс ногооны дээр хонь, үхэр, тэмээ, ямааны толгойг хоёр талд нь зурж, дугуйн дээд талыг дан алхан хээгээр хүрээлж, дунд нь таван хошуу тэмдэг байна. Өвс ногооны доод уулзварт улаан лент дээр /Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс/ гэсэн бичиг байна." гэж заажээ.http://www.parliament.mn/n/efey#gallery-4 center|150px Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн сүлд 1949-1960
1940 онд батлагдсан үндсэн хуулинд БНМАУ-ын 9-р их хурлын 1949 оны 09-р сарын 12-ны өдрийн тогтоолоор өөрчлөлт, нэмэлт оруулан шинэчлэн найруулж сүлд дээрх улсын нэрийн бичээсийг кирилл үсгээр сольсон байна.https://www.slideshare.net/batchuluunsamdan/1940-45105347 center|150px Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн сүлд 1960-1992
1960 онд батлагдсан үндсэн хуулинд:
"Ердүгээр зүйл: БНМАУ-ын төрийн сүлд бол төрийн мөн чанар, улс түмний найрамдлын үзлийг илэрхийлэн, тус орны үндэсний болон эдийн засгийн онцлогийг үзүүлсэн байна. БНМАУ-ын төрийн сүлд нь тарианы түрүүгээр хөвөөлсөн дугуй хэлбэртэй, тарианы ишийг хүрд араагаар холбож, эдгээрийг "БНМАУ" гэсэн үсэг бүхий улаан, цэнхэр өнгийн туузаар ороож зангидсан байна. Сүлдийн төвд БНМАУ-ын хангай, говь, тал хосолсон нутгаар мандах коммунизмын наран өөд хурдалж яваа морь унасан хөдөлмөрчин хүн зурсан байна. Сүлдийн магнайд тариан түрүүний хоёр үзүүрийн хооронд дундаа алтан соёмбо үсэг бүхий таван хошуу байна." гэж заажээ.http://www.parliament.mn/n/efey#gallery-

Өвс ногооны доод уулзварт улаан лент дээр /Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс/ гэсэн бичиг байна." гэж заажээ. 150px Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн сүлд 1949-1960 1940 онд батлагдсан үндсэн хуулинд БНМАУ-ын 9-р их хурлын 1949 оны 09-р сарын 12-ны өдрийн тогтоолоор өөрчлөлт, нэмэлт оруулан шинэчлэн найруулж сүлд дээрх улсын нэрийн бичээсийг кирилл үсгээр сольсон байна. 150px Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн сүлд 1960-1992 1960 онд батлагдсан үндсэн хуулинд: "Ердүгээр зүйл: БНМАУ-ын төрийн сүлд бол төрийн мөн чанар, улс түмний найрамдлын үзлийг илэрхийлэн, тус орны үндэсний болон эдийн засгийн онцлогийг үзүүлсэн байна.


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-694

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-695

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-696

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-697

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-699

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-700

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-702

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-704

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-706

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-707

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-708

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-709

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-711

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-712

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-714

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-716

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-717

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-718

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-719

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-721

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-722

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-693

Монгол улсын төрийн сүлд

Шашин төрийг хослон баригч Богд хаан Монгол Улсын сүлд ямар байвал зохих тухайд хан, ван, бээс, гүн, засаг, хамба, шанзудба, да лам нарын санал бодлыг сонсож Анхдугаар Богдын зохиосон соёмбын титэм үсгэнд эзэн Чингисийн үеэс шүтэж ирсэн нар, сар, галын дүрсийг зохируулан Олноо Өргөгдсөн Богд хаант Монгол Улсын сүлд бүтээх санал дэвшүүлээд түүнийг хэдэнтээ чуулан сайтар хэлэлцсэн ажээ. Энэ бүхний эцэст Богд хаант Монгол Улсын төрийн хуулиар улсын тамга, туг далбаанд хэрэглэх сүлд тэмдгийг тогтооход соёмбо үсэг нь сүлд болсон бөгөөд энэ тухай “Зарлигаар тогтоосон Монгол Улсын хууль зүйн бичиг”-т “Тамгын төвийн үсэг соёмбын Э-бам, зүүн баруун этгээдэд монгол үсэг сийлэх, төрийн далбааны дундад мөн үсгийг хийх тухай” заасан байна. Ийнхүү соёмбо, Э-бам үсэг нь улсын сүлд болсон түүхтэй бөгөөд арга билгийг хослон төр улс, үндэс язгуурын шашнаа ариунаар мандуулах үзэл санааны бэлгэдэл болжээ. Түүнчлэн эл соёмбо, Э-бам үсгийг туг далбаанд болон шүтээн болгон хэрэглэхдээ хүрээ гуу, бадамтай үйлдэх болсон байна.http://www.parliament.mn/n/efey#gallery-2http://www.touristinfocenter.mn/cate14_more.aspx?ItemID=107 center|150px Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн сүлд 1924-1940
1924 онд батлагдсан үндсэн хуулинд улсын сүлдний талаар доорх байдлаар тусгажээ:
"Зургаадугаар бүлэг. Улсын тамга ба, сүлд тэмдэг, туг далбаа гурвын тухай
Дөчин долдугаар зүйл: Улсын их хурлаас дараалан засгийн газар, олон явдлын яам, албаны газруудын тамгыг цөм дөрвөлжин бөгөөд нүүрийн дунд дор соёмбо хэмээх эрхэм үсэг, түүний хоёр этгээдэд уул газрын нэр сэлтийг үйлдүүлэн гүйцэтгэвээс зохимой.
Дөчин наймдугаар зүйл: Улсын сүлд тэмдэгт, дээр дурдсан соёмбо үсэг, түүний доорд этгээдэд бадамлянхуа цэцгийн зураг бүхий сүлдэн тэмдэг хэрэглэн явуулваас
Дөчин есдүгээр зүйл: Улсын туг далбааг улаан өнгөтэй бөгөөд, дунд нь улсын сүлд тэмдгийг оруулан үйлдүүлж гүйцэтгүүлэвээс зохимой."http://www.parliament.mn/n/sfmy center|150px Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн сүлд 1940-1949
1940 онд батлагдсан үндсэн хуулинд:
"Зуун тавдугаар зүйл: БНМАУ-ын сүлд тэмдэг бол дугуй хэлбэртэй, дунд нь


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-703

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-705

Монгол улсын төрийн сүлд


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q193718--center|150px Богд хаант Монгол улсын сүлд 1911—1924-1--mn-0000-715

Монгол улсын төрийн сүлд


Буянт-Ухаа олон улсын нисэх буудал

thumb|right|250px
Чингис хаан олон улсын нисэх онгоцны буудал нь Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотоос баруун урд зүгт 14.7 километрын зайд  Хан-Уул дүүргийн нутаг дэвсгэр Буянт-Ухаад байрладаг нисэх онгоцны буудал юм. Баруунаас зүүн рүү бууж, зүүнээс баруун руу нисэх хатуу хучилттай нислэгийн нэг зурвастай. Тус буудал нь Монголын хамгийн том нисэх онгоцны буудал билээ. Монголын агаарын тээврийн компаниуд болох ХҮННҮ ЭЙР, МИАТ, Изинис Эйрвэйз, Аэро Монголиа нь "Чингис хаан" олон улсын нисэх онгоцны буудлыг голчлон ашигладаг.

Тус буудал нь Буянт Ухаа нисэх онгоцны буудал хэмээх нэртэй байсан бөгөөд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойг тохиолдуулан 2005 оны 12 сарын 21-нд Чингис хааны нэрээр нэрлэгдсэн.

– Өдрийн мэнд хүргэе? За өдрийн мэнд хүргэе. – Сүүлийн хоёр жил гаруй хугацаанд цар Дэлгэрэнгүй
Иргэний нисэхийн Үндэсний төвийн Хамтын ажиллагааны газраас эрхлэн гаргадаг “Flight” цахим сэтгүүлийн долоо дахь дугаарыг Дэлгэрэнгүй
Иргэний нисэхийн салбарын ажилтан, албан хаагчдын хүүхдүүдэд зориулан бүтээн байгуулсан цэцэрлэг өнөөдөр 2022-2023 оны хичээлийн Дэлгэрэнгүй
Үндэсний агаарын тээвэрлэгч “МИАТ” ТӨХК агаарын хөлгийн паркаа шинэчлэх, өргөжүүлэх, олон улсад өрсөлдөх чадвараа нэмэгдүүлэх Дэлгэрэнгүй
Иргэний нисэхийн Үндэсний төвийн Хамтын ажиллагааны газраас эрхлэн гаргадаг “Flight” цахим сэтгүүлийн дөрөв дэх дугаарыг Дэлгэрэнгүй
Монгол Улсын агаарын зайд ашиглагдах агаарын замуудыг шинэчлэн тогтоож, 2022 оны 10 дугаар сарын 6-ны Дэлгэрэнгүй
Олон улсын багш нарын 28 дахь өдөр, Монголын багш нарын 56 дахь өдрийг тохиолдуулан Иргэний Дэлгэрэнгүй
Мэдээлэл ороогүй байнаДэлгэрэнгүй


Буянт-Ухаа олон улсын нисэх буудал


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q991--"Албингууд" /орос- "Бессы" 1872/-7--mn-0000-1137

Фёдор Достоевский

Фёдор Михайлович Достоевский (1821 оны 11 сарын 11 [хуучнаар 10 сарын 30] Москва; † 1881 оны 2 сарын 9 [хуучнаар 1 сарын 28] Санкт-Петербург) нь Оросын зохиолч, сэтгэгч, философич, нийтлэлч, сэтгүүлч. 1887 оноос Петербургийн ШУА-ийн сурвалжлагч гишүүн.

Оросын реалист утга зохиолд томоохон шинэчлэл хийсэн нь амьд ахуйдаа тухайн цаг үеийнхнээсээ зохих үнэлгээг хүртээгүй. Харин таалал төгссөн хойноо Оросын утга зохиолын сонгодог хэмээн үнэлэгдсэн төдийгүй зохиол туурвил нь дэлхийн утга зохиолд, тэр дундаа Нобелийн шагналт олон зохиолчийн бүтээлд жинтэй нөлөөлсөн бөгөөд экзистенциализм, фрейдизмийг бүрэлдэн тогтоход ч зохих нөлөө үзүүлсэн гэж үздэг. Хамгийн гол бүтээлүүд болох “Гэм зэм” (1866), “Карамазовын хөвүүд” (1880), “Солиот” (1869), “Албингууд” (1872)-аас гадна таван роман, 20 гаруй тууж, өгүүллэг болон бусад олон бүтээл туурвижээ. Түүний бүтээлүүд дэлхийн 170 гаруй хэлнээ орчуулагдсан төдийгүй олон зохиолоор нь кино, жүжиг, бүжгийн жүжиг /балет/, дуурь тавигдсан.

Монгол хэлнээ түүний гол таван роман, мөн "Газар дороос бичсэн тэмдэглэл" зэрэг хэд хэдэн бүтээлийг Гадаад хэргийн сайд асан Цэрэнпилийн Гомбосүрэн орчуулсан.

Удам угсаа. Бага нас (1821—1837)
Достоевскийнхон
thumb|right|150px|Достоевскийнхны удмын сүлд
Достоевскийнхны дээд удам нь 1506 онд одоогийн Беларусийн Пинск хотын ойролцоо “Достоево” хэмээх эдлэнг шагналд авсан бояр Данила Иванович Иртищев (Ртищев, Ртищевич, Иртищевич, Артищевич) гэдэг Dominique Arban, Dostoïevski, Seuil, 1995, p. 5. Нутгийнхны ярьдгаар “Достоево” гэдэг нь хаан эзний шадар албат гэсэн утгатай польш хэлний  «dostoinik» гэдэг үгнээс үүссэн гэнэ . Беларусийн Брест мужид Достоево нэртэй тосгон одоо ч бий . Данила Иванович Иртищевийн дээд удам нь 1389 онд Алтан ордоос салаад, Москвагийн ван Дмитрий Донскойн захиргаанд очиж Үнэн алдартны шашинд орсон Аслан Челеби Мурза гэж судлаачид үздэг. Түүний хүүг Их амт буюу оросоор "Широкий рот" гэдэг байснаас Ртишевийнхэн үүссэн бөгөөд Ртишевийнхний удмын сүлдэнд хавирган сар, зургаан талтай од, зэвсэг агссан хоёр татар хүн байдаг нь орос бус угсаа гарлыг нь илтгэж буй хэрэг гэнэ .

"Албингууд" /орос- "Бессы" 1872/

thumb|left|"Албингууд" романы хар ноорог. 1870-71 он.
Достоевскийн романуудаас хамгийн “улс төржсөн” нь энэ роман бөгөөд Оросын ялангуяа сэхээтний хүрээнд газар авч байсан алан хядах, радикал үзэл санааны хандлага энэ романыг бичих шалтгаан болжээ. Чухамдаа бол хувьсгалч С.Нечаев алан хядах дугуйландаа өөрийн эрх мэдлийг бэхжүүлэхийн тулд оюутан И.Ивановын амийг хөнөөсөн дуулиант хэрэг Достоевскийг энэ романыг бичихэд хүргэсэн гэдэг. С.Нечаев шиг хүмүүсийн үйл ажиллагаа Оросын нийгэмд ямар хор уршигтай, ямар эмгэнэлтэйг баатруудынхаа бодол санаа, хэрэг явдал, хувь тавилангаар (зарим нь амь насаа алдана, зарим нь амиа хорлоно, зарим нь хилийн чанад руу зугтана, ганц нэг нь энэ эмгэнэлийг ухаарна) тодорхой  харуулсан байнаhttps://book.mn/product/show/20319. Социалист үзэл санаанд дулдуйдан ард олныг босгох зорилгын үүднээс алан хядах, галдан шатаах, хууран мэхлэх, үймээн самуун дэгдээхийг урьдал болгосон, чухамдаа учраа олоогүй “албингууд”-ын тухай бичсэнийх нь төлөө Достоевскийг харгис, хуучинсаг хэмээн цоллож  ч байвhttp://eagle.mn/r/19594 .

Өрийн дарамтнаас болж Достоевский эх орондоо байж суух аргагүй болсон тул хилийн чанадад очиж даруй дөрвөн жил суугаад 1871 оны долдугаар сард гэр бүлийн хамтаар Европоос Петербургт иржээ. Хөрөнгө мөнгөний гачаалаас гарч, гэр бүлийн амьдрал цэцэглэх үе нь ийн эхэлсэн бөгөөд хоёр дахь эхнэр Анна Григорьевна Сниткина нь айл гэрийнхээ санхүүг захиран зарцуулж, зохиолчийн амьдрал ахуйг өөд нь татав. 1871 онд Достоевский мөрийтэй тоглоомыг эгнэгт хаяжээ. 1872 оноос хоёул Новгород губернийн Старая Русса хотод зусах болов. Биеэ тордохын тулд Достоевский Германы Эмс сувиллын газарт ойр ойрхон очдог болжээ.

1870 онд Германы Дрезденд байхдаа бичиж эхэлсэн романаа 1872 оны 11 дүгээр сарын дундуур дуусгаж, гэрээ ёсоор “Русский вестник” сэтгүүлд хэвлүүлэвЖурнал «Русский вестник» (1871, № 1, 2, 4, 7, 9—11, 1872, № 11, 12) с подписью: Ф. М. Достоевский. Отдельным изданием роман вышел в Петербурге в 1873 году.. "Албингууд"-ыг туурвихын тулд Достоевский бусад аль ч зохиолоо бичсэнээс илүү их хөдөлмөр зарцуулсан гэдэг

Оросын нийгэмд ямар хор уршигтай, ямар эмгэнэлтэйг баатруудынхаа бодол санаа, хэрэг явдал, хувь тавилангаар (зарим нь амь насаа алдана, зарим нь амиа хорлоно, зарим нь хилийн чанад руу зугтана, ганц нэг нь энэ эмгэнэлийг ухаарна) тодорхой харуулсан байна Социалист үзэл санаанд дулдуйдан ард олныг босгох зорилгын үүднээс алан хядах, галдан шатаах, хууран мэхлэх, үймээн самуун дэгдээхийг урьдал болгосон, чухамдаа учраа олоогүй “албингууд”-ын тухай бичсэнийх нь төлөө

Албингууд
Эрхлэн гаргасан: Болор судар хэвлэлийн газар
- ISBN: 978-99978-5-031-7
- Хавтас: Хатуу
- Хэвлэгдсэн он: 2018
- Хуудас: 840
- Хэмжээ: 148*210мм
- Жин: 1062
- Үлдэгдэл: 28ш
- Үндсэн үнэ: 40,000 ₮
- Хямдарсан үнэ: 0 ₮
- Төлөх үнэ: 40,000 ₮
Достоевский “Албингууд” романаа 1869-1870 онд бичсэн. Энэ бол XIX зууны дунд үеэс Европт дэлгэрсэн социалист үзэл санааг Оросын Европыг шүтэгчид
тусган авч, улс орондоо нэвтрүүлэх гэж будилж байсан эхний үе. Европыг шүтэгчид гэдэг нь язгууртан дээдсийн боловсролтой нэг хэсэг, тэдний үр хүүхэд.
Тэдгээр европчирхох үзэлтнүүд Оросын хаант засаг хийгээд аж төрөх ёс жаягаа муулагчид, улс орныхоо хөгжил дэвшлийг голон чамлагчид. Социалист үзэл
санаанд дулдуйдан ард олныг босгох зорилгын үүднээс алан хядах, галдан шатаах, хууран мэхлэх, үймээн самуун дэгдээхийг урьдал болгосон, чухамдаа
учраа олоогүй “албингууд”. Достоевский тэдний үйл ажиллагаа Оросын нийгэмд ямар хор уршигтай, ямар эмгэнэлтэйг баатруудынхаа бодол санаа, хэрэг явдал, хувь тавилангаар (зарим нь амь насаа алдана, зарим нь амиа хорлоно, зарим нь хилийн чанад руу зугтана, ганц нэг нь энэ эмгэнэлийг ухаарна) тодорхой харуулна.


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q991--"Албингууд" /орос- "Бессы" 1872/-7--mn-0000-1138

Фёдор Достоевский

"Албингууд" /орос- "Бессы" 1872/


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q991--"Албингууд" /орос- "Бессы" 1872/-7--mn-0000-1139

Фёдор Достоевский

"Албингууд" /орос- "Бессы" 1872/


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0000.jsonl--Q991--"Албингууд" /орос- "Бессы" 1872/-7--mn-0000-1140

Фёдор Достоевский

"Албингууд" /орос- "Бессы" 1872/


Фёдор Достоевский

Достоевский Монголд

Достоевскийн зохиолуудаас “Ядуу хүмүүс” романыг анх 1956 онд Н.Наваан-Юндэн орчуулжээhttp://entertainment.mongolnews.mn/1fcz. Улмаар 1980-аад онд орчуулагч Г.Амар “Дорд үзэгдэгсэд” роман, “Цагаан шөнө” туужийг хөрвүүлэн гаргав https://tagtaa.mn/podcast/1 .

2002 онд “Гэм зэм” романыг Ц.Гомбосүрэн орчуулснаар Достоевскийн зохиолыг монголчлох ажил эрчимжсэн гэж болно. Улмаар 2007 онд “Карамазовын хөвүүд” мөн Ц.Гомбосүрэнгийн орчуулгаар хэвлэгдэв. 2015 онд “Солиот”, удаах жил нь “Хөвүүн заяа”, 2018 онд “Албингууд” мөн түүний орчуулгаар гарчээhttp://eagle.mn/r/19594. Ингэснээр Достоевскийн “Агуу таван зохиол” монгол хэлнээ бүрэн орчуулагдаж, “Болор судар” хэвлэлийн газрын эрхлэн гаргаснаар 2018 оны тавдугаар сард иж бүрэн хэвлэлийн нээлтээ хийсэн юмhttps://news.mn/r/776544/ .

Энэ завсар “Солиот” романыг “Маанаг”, “Гэм зэм”-ийг “Гэмт хэрэг ба ял шийтгэл” нэрээр Ч.Баатар орчуулсныг “Монсудар” хэвлэлийн газар (2015, 2018 он) эрхлэн гаргасан байна. Мөн хэвлэлийн газрын “Утга зохиол” цувралаар 2017 онд “Газар доороос бичсэн тэмдэглэл” Д.Цахилгааны орчуулгаар хэвлэгдэн гаравhttp://www.monsudar.mn/books/view/105/.

2019 онд Достоевскийн хоёр ч бүтээл монгол хэлээр гарсан нь “Ноён Прохарчин”, “Ползунков”, “Гуйлгачин” тэргүүт өгүүллэгийн түүвэр (Д.Баасанжаргалын орчуулга, “Маш нууц медиа” ХХК) https://book.mn/product/show/22326, “Мөрийчин” (Д.Жинбаярын орчуулга, “Анд паблишинг” хэвлэлийн газар) роман юмhttp://andpublishing.mn/2019/09/23/%d1%84-%d0%b4%d0%be%d1%81%d1%82%d0%be%d0%b5%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d0%bc%d3%a9%d1%80%d0%b8%d0%b9%d1%87%d0%b8%d0%bd/   .

2017 онд “Отгонтэнгэр” их сургуулийн багш Б.Галиндэвийн “Достоевский ба хүний асуудал” ном гарсан бөгөөд зохиогч энэ бүтээлээ тайлбарлахдаа “... Достоевский гэдэг хүнийг таньж мэдэж, бүтээлийг нь уншиж ойлгох хөтөч маягийн ном...” гэсэн байнаhttp://unuudur.mn/%D0%B1%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D0%B4-%D3%A9%D3%A9%D1%80%D1%81%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D0%B3%D3%A9%D3%A9-%D0%B1%D2%AF%D1%82%D1%8D%D1%8D%D1%85-%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D1%82%D1%8D%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B0%D1%81-%D1%8E%D0%BC-%D1%85%D2%AF%D0%BB%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%82%D0%B3%D2%AF%D0%B9/.

1980 онд Зөвлөлтийн найруулагч Александр Зархийн бүтээсэн "Достоевскийн амьдралын 26 өдөр" намтар-уран сайхны киног 2010 онд нийтлэлч Баабарын санал болгосноор, мөн түүний тайлбар, “Монгол кино” үйлдвэрийн орчуулга, дуу оруулалттайгаар “Боловсрол суваг” телевиз гаргасан юмhttp://ugadoljin.blogspot.com/2010/03/blog-post_4412.html .
ОХУ-ын найруулагч Владимир Хотиненкогийн “Достоевский” найман ангит цуврал киног МҮОНТВ орчуулж, дуу оруулан 2019 оны есдүгээр сард Монголын үзэгчдэд толилуулжээ.

Улаанбаатар дахь Оросын шинжлэх ухаан, соёлын төвийн дэргэдэх “Орфей” театрт “Гэм зэм” романаас сэдэвлэсэн жүжгийг 2021 оны 11 дүгээр сарын 25-нд тавихаар болов. Жүжгийн зохиолыг Я.Баяраа, найруулагч М.Батболд, гол дүрд Д.Лхагва http://eagle.mn/r/93466  тоголсон байна

Ф.М.Достоевскийн “Гэм зэм” роман Монголын тайзнаа "амилна"
Оросын нэрт зохиолч Фёдор Михайлович Достоевскийн бүтээл анх удаа Монголын театрын тайзнаа “амилахад” бэлэн болжээ. Улаанбаатар дахь Оросын шинжлэх ухаан, соёлын төв дэргэдээ Монголын уран бүтээлчидтэй хамтран “Орфей” нэртэй театр байгуулсан байна. Тус театрын нээлтийг алдарт зохиолч Ф.М.Достоевскийн “Гэм зэм” романаас сэдэвлэсэн ижил нэрт жүжгээр хийх аж. Жүжиг энэ сарын 25-нд хөшгөө нээнэ.
Ийнхүү Монголын тайз, дэлгэцийн гурван үеийн шилмэл уран бүтээлчид нэгэн тайзнаа “чуулж”, алдарт Ф.М.Достоевскийн зохиолоос сэдэвлэсэн бүтээл анх удаа монгол үзэгчдийн хүртээл болоход бэлэн болоод буй.
Романыг яруу найрагч, утга зохиол судлаач Я.Баяраа жүжгийн зохиолд хөрвүүлж, ОХУ-ын ГИТИС-ийг дүүргэсэн М.Батболд найруулж буй.
Найруулагч М.Батболд өмнө нь Германы суут зохиолч В.И.Гётегийн “Фауст” жүжгийн монголд анхлан хүргэж байсан нэгэн. Тэрбээр “Гэм зэм” жүжгийн талаар “Би сэтгэцийн эмч мэргэжлээр суралцаж байсан. Тиймээс “Гэм зэм” роман надаар дамжиж хүмүүст хүрэх нь илүү тохиромжтой байх гэж бодсон. Мөн Ф.М.Достоевскийн “Гэм зэм” романы үйл явдал, утга санаа өнөөдрийн цаг үетэй яг нийцэж байгаа юм. Түүнчлэн энэ жүжиг Пост-драм хэлбэрээр үзэгчдэд хүрнэ” гэлээ.
Жүжгийн гол дүр буюу Росколниковд соёлын тэргүүний ажилтан, жүжигчин Д.Лхагва тоглох юм.Тэрээр уг жүжгийн гол дүрийг бүтээх болсон талаараа “Монголд анх удаа тавигдах гэж байгаа жүжигт гол дүр бүтээж байгаа учир баяртай байна. Гэхдээ бага зэрэг айдастай санагдаж байгаа. Гэсэн ч өөрийн зүгээс мэдэх, чадах бүх зүйлээ дайчлан ажиллаж байна. Хожим түүхэнд “Гэм зэм” жүжгийн анхны гол дүрийн жүжигчин гэж бичигдэж тул маш их хичээж байгаа. “Гэм зэм” жүжигт тоглосноор уран бүтээлчийн хувьд илүү сайжирна байх. Яг л дахиад оюутан болчихсон юм шиг л мэдрэмж төрж, олон зүйлийг сурч, мэдэж байна. Би одоогоос 15, 16 жилийн өмнө С.Жаргалсайхан гуайн зохиол “Дурлал яг үлгэр шиг бас үхэл шиг” гэх жүжигт тоглож байсан. Тайзан дээр эргээд гарах мэдрэмж маш сайхан байна. Сэтгэл их хөдөлж байна” гэлээ.
Тус жүжигт тайз, дэлгэцийн гурван үеийн шилмэлүүд тоглож байгаа төдийгүй алтан тайзнаасаа багагүй хугацаанд хөндийрсөн цөөнгүй уран бүтээлч тайзнаа эргэн ирсэн. Тодруулбал, УДЭТ-аар “овоглож” явсан МУГЖ Д.Ганцэцэг драмын театраас гараад, дэлгэцийн уран бүтээл рүү хүч үзэх болсон. Тэгвэл тэрээр “Орфей” театрын тайзнаас дахин үзэгчидтэйгээ уулзахаар болсон юм. Тэрээр “Би 2013 онд Гамлет жүжгээс грампри авснаас хойш театрын тайзан дээр дүр бүтээж гараагүй. Маш их сандарч, догдолж байна. Түүнчлэн туйлын баяртай байна. Тайзны уран бүтээлч гэдэгтээ илүү итгэлтэй болж байна. Түүнчлэн Монголд анх удаа Ф.М.Достоевскийн романыг жүжиг болгож монголын тайзнаа “амилуулж” буй гэдгээрээ онцлог. Энэ удаагийн жүжигт өөрийгөө өөр өнцгөөр харуулахаар зорьж байна” гэлээ.
“Гэм зэм” романыг жүжгийн зохиолд хөрвүүлнэ гэдэг шаггүй ажил. Энэ хүндтэй хийгээд хүндхэн ажлыг “нугалж”, Монголын үзэгчдэд Ф.М.Достоевскийн “Гэм зэм” романыг тайзнаас харах боломж олгож буй эрхмүүдийн нэг бол яруу найрагч, утга зохиол судлаач Я.Баяраа юм. Тэрбээр жүжгийн зохиолын талаар “Гэм зэм жүжгийн ажил нэг жилийн турш өрнөөд одоо бариандаа орох гэж байна. Найруулагч М.Батболдын тавьсан саналд би их талархалтай хандсан. Учир нь дэлхийн утга зохиол, соёлын түүхэнд үлдсэн дээд хэмжээний цөөхөн зохиолчийн нэг нь Ф.М.Достоевский. Түүний зохиолыг жүжиг болгож хувиргах хүндэтгэл, шалгуур, хувь тавилан зохиолч болгонд ноогдохгүй. Энэ жүжгийн зохиолд Ф.М.Достоевскийн романы охь шим, философи үзэл санаа, өрнөл тайллыг бүрэн тусгахын эрмэлзсэн” гэв.


Фёдор Достоевский

Достоевский Монголд


Фёдор Достоевский

Достоевский Монголд

Достоевскийн зохиолуудаас “Ядуу хүмүүс” романыг анх 1956 онд Н.Наваан-Юндэн орчуулжээhttp://entertainment.mongolnews.mn/1fcz. Улмаар 1980-аад онд орчуулагч Г.Амар “Дорд үзэгдэгсэд” роман, “Цагаан шөнө” туужийг хөрвүүлэн гаргав https://tagtaa.mn/podcast/1 .

2002 онд “Гэм зэм” романыг Ц.Гомбосүрэн орчуулснаар


Фёдор Достоевский

Достоевский Монголд

Достоевскийн зохиолуудаас “Ядуу хүмүүс” романыг анх 1956 онд Н.Наваан-Юндэн орчуулжээhttp://entertainment.mongolnews.mn/1fcz. Улмаар 1980-аад онд орчуулагч Г.Амар “Дорд үзэгдэгсэд” роман, “Цагаан шөнө” туужийг хөрвүүлэн гаргав https://tagtaa.mn/podcast/1 .

2002 онд “Гэм зэм” романыг Ц.Гомбосүрэн орчуулснаар Достоевскийн зохиолыг монголчлох ажил эрчимжсэн гэж болно. Улмаар 2007 онд “Карамазовын хөвүүд” мөн Ц.Гомбосүрэнгийн орчуулгаар хэвлэгдэв. 2015 онд “Солиот”, удаах жил нь “Хөвүүн заяа”, 2018 онд “Албингууд” мөн түүний орчуулгаар гарчээhttp://eagle.mn/r/19594. Ингэснээр Достоевскийн “Агуу таван зохиол” монгол хэлнээ бүрэн орчуулагдаж, “Болор судар” хэвлэлийн газрын эрхлэн гаргаснаар 2018 оны тавдугаар сард иж бүрэн хэвлэлийн нээлтээ хийсэн юмhttps://news.mn/r/776544/ .


Фёдор Достоевский

Достоевский Монголд

Достоевскийн зохиолуудаас “Ядуу хүмүүс” романыг анх 1956 онд Н.Наваан-Юндэн орчуулжээhttp://entertainment.mongolnews.mn/1fcz. Улмаар 1980-аад онд орчуулагч Г.Амар “Дорд үзэгдэгсэд” роман, “Цагаан шөнө” туужийг хөрвүүлэн гаргав https://tagtaa.mn/podcast/1 .

2002 онд “Гэм зэм” романыг Ц.Гомбосүрэн орчуулснаар Достоевскийн зохиолыг монголчлох ажил эрчимжсэн гэж болно. Улмаар 2007 онд “Карамазовын хөвүүд” мөн Ц.Гомбосүрэнгийн орчуулгаар хэвлэгдэв. 2015 онд “Солиот”, удаах жил нь “Хөвүүн заяа”, 2018 онд “Албингууд” мөн түүний орчуулгаар гарчээhttp://eagle.mn/r/19594. Ингэснээр Достоевскийн “Агуу таван зохиол” монгол хэлнээ бүрэн орчуулагдаж, “Болор судар” хэвлэлийн газрын эрхлэн гаргаснаар 2018 оны тавдугаар сард иж бүрэн хэвлэлийн нээлтээ хийсэн юмhttps://news.mn/r/776544/ .

Энэ завсар “Солиот” романыг “Маанаг”, “Гэм зэм”-ийг “Гэмт хэрэг ба ял шийтгэл” нэрээр Ч.Баатар орчуулсныг “Монсудар” хэвлэлийн газар (2015, 2018 он) эрхлэн гаргасан байна. Мөн хэвлэлийн газрын “Утга зохиол” цувралаар 2017 онд “Газар доороос бичсэн тэмдэглэл” Д.Цахилгааны орчуулгаар хэвлэгдэн гаравhttp://www.monsudar.mn/books/view/105/.

2019 онд Достоевскийн хоёр ч бүтээл монгол хэлээр гарсан нь “Ноён Прохарчин”, “Ползунков”, “Гуйлгачин” тэргүүт өгүүллэгийн түүвэр (Д.Баасанжаргалын орчуулга, “Маш нууц медиа” ХХК) https://book.mn/product/show/22326, “Мөрийчин” (Д.Жинбаярын орчуулга, “Анд паблишинг” хэвлэлийн газар) роман юмhttp://andpublishing.mn/2019/09/23/%d1%84-%d0%b4%d0%be%d1%81%d1%82%d0%be%d0%b5%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d0%bc%d3%a9%d1%80%d0%b8%d0%b9%d1%87%d0%b8%d0%bd/   .

2017 онд “Отгонтэнгэр” их сургуулийн багш Б.Галиндэвийн “Достоевский ба хүний асуудал” ном гарсан бөгөөд зохиогч энэ бүтээлээ тайлбарлахдаа “... Достоевский гэдэг хүнийг таньж мэдэж, бүтээлийг нь уншиж ойлгох хөтөч маягийн ном...” гэсэн байнаhttp://unuudur.mn/%D0%B1%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D0%B4-%D3%A9%D3%A9%D1%80%D1%81%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D0%B3%D3%A9%D3%A9-%D0%B1%D2%AF%D1%82%D1%8D%D1%8D%D1%85-%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D1%82%D1%8D%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B0%D1%81-%D1%8E%D0%BC-%D1%85%D2%AF%D0%BB%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%82%D0%B3%D2%AF%D0%B9/.

1980 онд Зөвлөлтийн найруулагч Александр Зархийн бүтээсэн "Достоевскийн амьдралын 26 өдөр" намтар-уран сайхны киног 2010 онд нийтлэлч Баабарын санал болгосноор, мөн түүний тайлбар, “Монгол кино” үйлдвэрийн орчуулга, дуу оруулалттайгаар “Боловсрол суваг” телевиз гаргасан юмhttp://ugadoljin.blogspot.com/2010/03/blog-post_4412.html .
ОХУ-ын найруулагч Владимир Хотиненкогийн “Достоевский” найман ангит цуврал киног МҮОНТВ орчуулж, дуу оруулан 2019 оны есдүгээр сард Монголын үзэгчдэд толилуулжээ.


2008 оны Улсын Их Хурлын сонгууль

2008-аас 2012 оны Улсын Их Хурал нь 76 гишүүнээс бүрдэнэ. 63 гишүүн 2008 оны 8 сарын 28-нд анхдугаар чуулганы үеэр тангараг өргөсөн бөгөөд анхдугаар чуулганаар эсэргүүцэн тангараг өргөөгүй АН-ын дарга асан Цахиагийн Элбэгдорж 9 сарын 11-нд, маргаантай гэгдсэн Дорнод аймгийн 7-р тойрогт сонгогдсон гишүүд 9 сарын 16-нд, Баянгол дүүргийн 25-р тойргоос сонгогдсон 3 гишүүн 2009 оны 1 сарын 15-нд тус тус тангараг өргөсөн. 2009 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар Ц.Элбэгдорж Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдож, 6-р сарын 18-нд албан тушаалдаа орж тангаргаа өргөсөн бөгөөд ингэснээр түүний сонгогдсон Чингэлтэй дүүргийн 24-р тойрогт нэг суудал хоосон болсон. Маргаантай гэгдсэн 25-р тойргоос сонгогдсон С.Эрдэнэ 2009 оны 10 сарын 9-ний өдөр тангаргаа өргөсөн. Чингэлтэй дүүргийн 24-р тойргийн нөхөн сонгуулиар сонгогдсон Даш.Зоригт 2009 оны 10 сарын 22-ны өдөр тангараг өргөснөөр тус Улсын Их Хурал бүрэн бүрэлдэхүүнтэй болсон. 2012 оны 7 сарын 9-нд дараагийн сонгуулиар сонгогдсон гишүүд тангаргаа өргөж, тэдний бүрэн эрх дуусгавар болжээ.

УИХ-ын гишүүд

НэрНэр дэвшсэн нам, эвсэлИх Хурал дахь алба, байнгын хорооНэр дэвших үед хийж байсан ажилМэргэжилБоловсролТөрсөн онТөрсөн газарДэвшсэн тойрогАлтай З. Бие даагч  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  Монголын телевизүүдийн холбооны тэргүүн  Сэтгүүлч  Москвагийн Улсын Их Сургууль  1958    22Алтангэрэл П. АН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо  Дорнод аймгийн АН-ын дарга  Түүхч, Боловсролын удирдлага, Багш  МУИС, МУБИС  1963  Өвөрхангай, Богд сум 7Алтанхуяг Н. АН  Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  АН-ын бодлогын зөвлөлийн дарга  Физикч, Биофизикч  МУИС, Москвагийн Улсын Их Сургууль, Хумбольдт Их Сургууль  1958  Увс, Улаангом  26Амаржаргал Р. АН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Эдийн засагч  Плехановын нэрэмжит Улс Ард Аж Ахуйн Дээд сургууль Брэдфордын их сургууль   1961  Улаанбаатар  16Арвин Д. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Түүхч, түүхийн багш  МУИС  1959  Улаанбаатар  18Бадамсүрэн Х. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  МАХН-ын Бага хурлын гишүүн  Уул уурхайн инженер  маркшейдер  Эрхүү хотын Политехникийн дээд сургууль, Москва хотын Уул уурхайн их сургууль  1955  Хүрмэн сум  11Баделхан Х. МАХН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  "Жол" ХК-ийн ерөнхий захирал  Автоинженер, Удирдлагын менежер  Политехникийн дээд сургууль, ОХУ-ын удирдлагын академи  1954  Баян-Өлгий, Бугат сум  2Балдан-Очир Д. МАХН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  "Мандал групп" ХХК-ийн ерөнхий захирал  Төлөвлөгч-эдийн засагч, нийгэм судлаач  ОХУ-н Эрхүү хотын УААА-н дээд сургууль, ОХУ-н ШУА-н Олон улсын эдийн засаг, улс төр судлалын академи 1963  Завхан, Завханмандал сум  9Бат-Эрдэнэ Б. МАХН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Хуульч  Цэргийн дээд сургууль  1964  Хэнтий, Өндөрхаан  18Бат-Үүл Э. АН  Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Физикч, Физикийн багш  МУИС  1957  Улаанбаатар  13Батбаяр Б. АН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Уул уурхайн цахилгааны инжинер  Уул уурхайн дээд сургууль, Дэлхийн худалдааны институт  1953  Өвөрхангай, Хархорин сум  3Батбаяр Д. АН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо  "Кёкүшю групп"-ын ерөнхийлөгч  Сүмоч, Багш дасгалжуулагч   1973  Улаанбаатар  26Батбаяр Н. АН  Төсвийн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Эдийн засагч, статистикч  Москва хотын Эдийн засаг-статистикийн дээд сургууль, Москва хотын Улсын Их Сургууль  1960  Улаанбаатар  1Батбаяр Ц. МАХН  Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  МАХН-ын Бага хурлын гишүүн  Улс төр судлаач, эдийн засагч  Цэргийн Дээд сургууль, Улс Төрийн Дээд сургууль, Удирдлагын Академи  1963  Улаанбаатар  22Батболд Су. МАХН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Инжинер  Хөдөө Аж Ахуйн Дээд Сургууль, Төрийн Захиргааны Удирдлагын Хөгжлийн Институт  1968  Төв, Зуунмод  14Батболд Сү. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Эдийн засагч  Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургууль, Лондон хотын Бизнесийн удирдлагын их сургууль, Москва хотын Дипломатын академи  1963  Улаанбаатар  23Батсуурь Ж. МАХН  Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  Дорноговь аймгийн Засаг дарга  Инжинер   1960    6Батсуурь Я. АН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо  "Дорноговь сан"-гийн тэргүүн  Олон улсын харилцаа   1963   6Баттулга Х. АН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Уран зураач  Дүрслэх урлагийн дунд сургууль  1963  Улаанбаатар  3Батхүү Г. АН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Инжинер, эдийн засагч  ЗХУ-ын Харьков хотын Инженер, Эдийн засгийн дээд сургууль  1960  Өвөрхангай, Хужирт сум  10Баяр С. МАХН  Хууль зүйн байнгын хороо  Монгол Улсын Ерөнхий Сайд, МАХН-ын дарга  Хуульч  Москвагийн Улсын Их Сургууль  1956  Улаанбаатар  23Баярсайхан Г. АН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хороо  "Мон-Экологи" зөвлөлийн тэргүүн  Их Эмч, Экологич   1971   24Баярсайхан Ц. АН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Инженер эдийн засагч, статистикч эдийн засагч   Москва хотын Эдийн засгийн дээд сургууль, МУИС  1962  Улаанбаатар  11Баярцогт С. АН  Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Улс төр, эдийн засгийн ухааны багш, эдийн засагч, эрх зүйч  Москвагийн Улсын Их Сургууль, ХБНГУ-ын Баден-Вюртенбергийн Гадаад худалдааны академи, МУИС, Колумбын Их сургууль  1967  Сэлэнгэ, Сүхбаатар  13Болд Л. АН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  АН-ын ҮЗХ-ны гишүүн  Эдийн засагч, статистикч  хуучнаар БНАГУ-ын Бернаугийн Үйлдвэрчний эвлэлийн хөдөлмөрийн дээд сургууль  1962  Улаанбаатар  21Буд Р. МАХН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Гүүрийн инженер, Тээврийн инженерчлэл төлөвлөлт  Унгар улсын Тээвэр холбооны дээд сургууль, Лийдсийн Их Сургууль  1956  Сүхбаатар, Сүхбаатар сум  12Бямбацогт С. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  "Нью прогресс" группын ерөнхийлөгч  Бизнес судлаач, эдийн засагч  Санхүү эдийн засгийн дээд сургууль, Голландын Маaстрихтын их сургууль  1974  Ховд, Ховд  16Ганбямба Н. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо  Хүнс, хөдөө аж ахуйн дэд сайд  Түүхч, эдийн засагч  МУИС, Москвагийн Нийгэм, эдийн засгийн дээд сургууль  1959  Хэнтий  18Гансүх Л. АН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Барилгын инженер, Бизнесийн удирдлага Техникийн их сургууль  1963  Дундговь, Сайнцагаан сум  19Гантөмөр Л. АН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Цахилгаан холбооны инженер, Электроникийн инженер  Японы Сэндай коллежи, Японы Нагаока технологийн их сургууль 1973  Увс, Улаангом  23Ганхуяг Д. АН  Төсвийн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Хими технологийн инженер, эдийн засагч  МУБИС, Токио хотын Гадаад хэлний дээд сургууль, Киото хотын Политехникийн дээд сургууль 1963  Архангай, Цахир сум  22Гончигдорж Р. АН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Математикч  МУИС  1953  Архангай, Цахир сум  1Гүндалай Л. АН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Хүний их эмч  ХБНГУ-ын Мартин-Лютерын нэрэмжит Халле-Виттенбергийн Их Сургууль  1963  Хөвсгөл, Хатгал сум  17Даваасүрэн Ц. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  МАХН-ын Бага хурлын гишүүн   Автоматик цахилгааны инженер, эдийн засагч   1964   17Дамба-Очир Д. МАХН  Төсвийн байнгын хороо  "Очир төв" ХХК-ийн захирал  Инженер  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо  1963   20Дашдорж Ц. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  Барилга хот байгуулалтын дэд сайд  Өрөмдлөгийн технологич, инженер  Политехникийн дээд сургууль, ХБНГУ-д Уул уурхайн институт  1967  Улаанбаатар  5Дондог Д. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Математик, физикийн багш  МУБИС, Намын дээд сургууль  1956  Төв, Баян сум 14Дэмбэрэл Д. МАХН  Төсвийн байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо, Их Хурлын дарга  УИХ-ын гишүүн, Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн сайд  Худалдааны эдийн засагч, Удирдахуйн ухаан  Эдийн засгийн дээд сургууль, Москва хотын Нийгмийн Ухааны Академи  1941  Ховд, Манхан сум  16Жекей Х. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  Хил хамгаалах ерөнхий газрын дэд дарга  Артиллер ашиглалтын инженер  Ховд аймгийн Хөдөө аж ахуйн техникум, Цэргийн нэгдсэн дээд сургууль, ОХУ-ын Хилийн албаны академи, Батлан Хамгаалахын Их сургууль  1959  Баян-Өлгий, Алтанцөгц сум  2Загджав Д. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хороо  Хан-Уул дүүргийн засаг дарга  Хуульч, Бизнесийн удирдлагын менежер  Цэргийн дээд сургууль, Төрийн захиргаа удирдлагын хөгжлийн институт, Төрийн удирдлагын академи, ОХУ-ын эдийн засгийн удирдлагын академи  1964  Ховд, Ховд  21Занданшатар Г. МАХН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Санхүү эдийн засагч  Плехановын нэрэмжит Улс Ард Аж Ахуйн Дээд сургууль, Голландын Маастрихтын их сургууль  1970  Баянхонгор, Баацагаан сум  3Зоригт Даш. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо  Эрдэс Баялаг, Эрчим Хүчний Сайд  Улс төр судлаач, хятад судлаач  Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Дээд Сургууль, Австралийн Их Сургууль, Кюүшүгийн Их Сургууль  1971  Улаанбаатар  24Зоригт Д. АН  Төсвийн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  "Монгол Шуудан" банкны ТУЗ-ийн дарга  Инженер-эдийн засагч  хуучнаар ЗХУ, Ростовын Улсын Их Сургууль  1959  Өвөрхангай, Өлзийт сум  10Ламбаа С. АН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Инженер, эдийн засагч  МУИС  1950 Архангай, Өндөр-Улаан сум  1Лүндээжанцан Д. МАХНБүлгийн дарга   Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн, УИХ-ын дарга  Хуульч  МУИС  1957  Улаанбаатар  10Мөнх-Оргил Ц. МАХН    УИХ-ын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд  Эрхзүйч  Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургууль, Харвардын их сургууль  1964  Сүхбаатар, Баруун-Урт  25Мөнх-Очир Э. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  МАХН-ын Бага хурлын гишүүн, Улаанбаатар хотын ерөнхий менежер  "Санко" менежментийн коллеж, Зах зээл судлалын хүрээлэн  Эдийн засагч, гадаад худалдааны менежер  1970   4Наранхүү Х. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо  Үйлдвэр худалдааны сайд  Олон улсын эдийн засагч  хуучнаар ЗХУ-ын Киевийн их сургууль, АНУ-ын Мерилиний их сургууль  1955  Улаанбаатар  8Нямдорж Ц. МАХН  Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Хуульч  Санкт-Петербург хотын Улсын их сургууль 1956  Увс, Малчин сум  15Одбаяр Д. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Эрх зүйч, дипломатч, хуульч  Москва хотын залуучуудын дээд сургууль, МУИС, Энэтхэгийн эрхзүйн их сургууль, Голландын Олон улсын харилцааны сургууль  1956  Дорнод, Чойбалсан сум  7Одхүү Д. АН  Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Уулын инженер, геофизикч  Тюмень хотын Аж үйлдвэрийн дээд сургууль  1961  Улаанбаатар  20Очирбат Д. МАХН  Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  Чингэлтэй дүүргийн засаг дарга  Хүний их эмч  Анагаах ухааны их сургууль, Удирдлагын Академи  1968   24Оюун С.  ИЗН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн, Гадаад хэргийн сайд, ИЗН-ын дарга  Геохимич  Чехословак улсын Карлын Их сургууль, Кембрижийн Их сургууль  1964  Улаанбаатар  26Оюунхорол Д. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  "Отгонтэнгэр" их сургуулийн ерөнхийлөгч  Математикийн багш, эрх зүйч  МУБИС  1963  Завхан  9Раш Р. МАХН  Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн, Зам тээвэр, аялал жуулчлалын сайд  Төмөр замын инженер, Улс төр судлаач  Ленинградын Төмөр замын дээд сургууль, ОХУ-ын Нийгмийн ухааны академи  1953  Дундговь, Эрдэнэдалай сум  8Сайханбилэг Ч. АНБүлгийн дарга   Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  АН-ын ҮЗХ-ны гишүүн  Түүхийн багш, эрх зүйч   1969  Улаанбаатар  22Сайхансамбуу Ш. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  "Нарантуул" ХХК-ийн ерөнхий захирал  Сантехникийн инженер  Политехникийн дээд сургууль  1959  Завхан, Баянтэс сум  9Сэдваанчиг Ц. АН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  "Бридж" ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга  Инженер   1964   17Сүхбаатар Ж. МАХН  Төрийн байгуулалтын байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  "Монгол тэмүүлэл-21" ТББ-ын тэргүүн  Эрхзүйч   1975   19Тлейхан А. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  Түлш эрчим хүчний яамны Эрчим хүчний судалгаа, хөгжлийн төвийн орлогч дарга  Эрчим хүчний инженер, эдийн засагч  МУИС, ШУТИС  1953  Баян-Өлгий, Цэнгэл сум  2Тэмүүжин Х. АН    АН-ын нарийн бичгийн дарга  Хуульч  МУИС  1971   25Тэрбишдагва Д. МАХН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Хүнсний инженер технологич  Германы Хумбольдт Их Сургууль  1955  Архангай, Эрдэнэмандал сум  26Улаан Ч. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн, Сангийн сайд  Инженер эдийн засагч  хуучнаар ЗХУ-ын Эрхүү хотын улс ардын аж ахуйн дээд сургууль, ОХУ-ын Москва хотын Удирдлагын академи  1954  Сүхбаатар, Баруун-Урт  12Хаянхярваа Д. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  Дархан-Уул аймгийн Засаг дарга  Барилгын инженер, эдийн засагч  Политехникийн дээд сургууль, Москва хотын удирдлагын дээд сургууль  1960  Завхан, Их-Уул сум  19Хүрэлбаатар Ч. МАХН  Төсвийн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  Түлш эрчим хүчний сайд  Төлөвлөгч, эдийн засагч  ОХУ-ын Ленинградын Санхүү, эдийн засгийн дээд сургууль, Австрали Улсын Сиднейн Их сургууль  1968  Увс, Улаангом  15Цэнгэл Ц. МАХН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Эрчим хүчний болон турбины тохируулгын инженер  хуучнаар ЗХУ-ын Уралын Политехникийн дээд сургууль, Удирдлагын хөгжлийн академи  1957  Булган, Могод сум  4Чойжилсүрэн Б. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  МАХН-ын Бага хурлын гишүүн  Автоматикч, телемеханикч  ОХУ-ын Екатеринбург хотод Уралын Политехникийн дээд сургууль  1970  Увс, Тэс сум  15Чулуунбат О. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Төсвийн байнгын хороо  МАХН-ын Бага хурлын гишүүн  Санхүү эдийн засагч   1958   13Шинэбаяр Ц. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо  Дорнод аймгийн ИТХ-ын дарга  Уул уурхайн инженер   1960  7Энхбат Д. Иргэний эвсэл   МНН-ын дарга  Системийн техникийн инженер  Уралын политехникийн дээд сургууль  1959  Улаанбаатар  25Энхбаяр Ж. МАХН  Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  МАХН-ын Бага хурлын гишүүн  Эрх зүйч, бизнесийн удирдлага  МУИС, Голландын Маастрихтийн Менежментийн Их Сургууль  1973  Говь-Алтай  5Энхболд З. АН  Хууль зүйн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Автоматик, телемеханикийн инженер, эрхзүйч, бизнесийн удирдлага  ОХУ-ын Уралын Политехникийн дээд сургууль, МУИС, Денверийн Их Сургууль  1966  Улаанбаатар  10Энхболд М. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн, Шадар сайд  Төлөвлөгч эдийн засагч  МУИС  1964  Улаанбаатар  14Энхболд Н. МАХН  Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн, Засгийн газрын ХЭГ-ын дарга  Инженер, эдийн засагч, улс төр судлаач  Москва хотын Хэвлэлийн дээд сургууль, Москвагийн Коммунист намын дээд сургууль, Австрали Улсын Сиднейн их сургууль  1957  Завхан, Улиастай  14Энхтүвшин Ө. МАХН  Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо  УИХ-ын гишүүн  Түүхч, түүхийн багш  Монгол Улсын Их Сургууль, хуучнаар ЗХУ-ын КНТХ-ны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академи  1958  Хөвсгөл, Цагаан-Уул сум  17Эрдэнэ С. АН   Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо   АН-ын ҮЗХ-ны гишүүн, нийслэлийн АН-ын дарга  Хуульч, ерөнхий цэргийн команд  Цэргийн Нэгдсэн сургууль, Отгонтэнгэр их сургууль, Удирдлагын акедеми  1963   2

ны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академи 1958 Хөвсгөл, Цагаан-Уул сум 17Эрдэнэ С. АН Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, Хууль зүйн байнгын хороо АН-ын ҮЗХ-ны гишүүн, нийслэлийн АН-ын дарга Хуульч, ерөнхий цэргийн команд Цэргийн Нэгдсэн сургууль, Отгонтэнгэр их сургууль, Удирдлагын акедеми 1963 25


2008 оны Улсын Их Хурлын сонгууль

УИХ-ын гишүүд


Монголын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг нь Монгол улс, мөн Монголын Хөлбөмбөгийн Холбоонд харьяалагддаг, 1959 онд байгуулагдсан, гэвч 1960-1998 он хүртэл ямар нэгэн тоглолт хийсэнгүй. Монголын цэнгэлдэх хүрээлэн нь «МХХ Хөлбөмбөгийн төв» ба ерөнхий дасгалжуулагч нь Масэ Шүүичи хэмээх эрхэм юм.

Дасгалжуулагч

Овог нэр  Улс  Он, сар  Тоглолт  Хожил  Тэнцээ  Хожигдол  ХувьПавел Севастянов    1958 – 1960  ?  ?  ?  ?% 1961–1992, 1994–1997 онд шигшээ баг тарсанЛхамсүрэнгийн Доржсүрэн    1993, 1998Asian Coaches Year : Mongolia - AFC.com  ?  ?  ?  ?  ?%Лувсандоржийн Сандагдорж   1999.02 – 2000.01  ?  ?  ?  ?  ?%Ишдоржийн Отгонбаяр    2000.01 – 2011.01  31  7  4  21  17%Сандагдоржийн Эрдэнэбат    2011.01 – 2014.07  4  2  0  2  50%Вожислав Бразулик    2014.07 – 2015.01  3  1  0  2  33.4%Санжмятавын Пүрэвсүх    2015.01 – 2016  5 1 1 3 20% Зоригтын Баттулга  2016 оны 5 сар 3 1 1 1 33% Имаи Тошиаки  2016 оны 10 сар – 2017 оны 1 сар 3 1 0 2 33.3% Михаэл Вайсс  2017 оны 3 сар – 2020 оны 1 сарын 24 12 5 3 11 26.3% Войслав Бралушич (түр)   2020 оны 1 сарын 27–2020 оны 9 сарын 18 0 0 0 0 0.0% Растислав Божик  2020 оны 9 сарын 18–2021 оны 4 сарын 8 0 0 0 2 0.0% Масэ Шүүичи  2021 оны 4 сарын 8– 0 0 0 0 0.0

Дасгалжуулагч Овог нэр Улс Он, сар Тоглолт Хожил Тэнцээ Хожигдол ХувьПавел Севастянов 1958 – 1960 ? ?


Дасгалжуулагч


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0002.jsonl--Q747802--Мормон хэмээх нэрний үүсэл ба утга-2--mn-0002-278

Мормоны шашин

thumb|Мормоны урсгалыг үндэслэгч Иосеф Смит
thumb|АНУ-ын Юта мужын Солт Лейк хотод байдаг Мормоны Ариун сүм

Мормоны шашин () нь Христ Итгэлийн нэгэн урсгал боловч шашны хүрээнд очсон итгэл юм.

Мормоны шашны албан ёсны нэр нь Есүс Христийн Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүдийн Сүм (ЕХХҮГС) бөгөөд учир нь Христ тэднийг өөрөө дахин сэргээсэн гэдэгт итгэдэг байна. Англи хэлнээ The Church of Jesus Christ of Latter-day Saintshttps://en.wikipedia.org/wiki/The_Church_of_Jesus_Christ_of_Latter-day_Saints гэгддэг. Мормоны шашны итгэгчид нь Мормоны ном гэх сударт итгэдэг ба үүнээс гадна Ариун Библи, Агуу үнэт сувд, Сургаал ба Гэрээ гэх өөр 3 сударт мөн итгэдэг. Мормоны сүм(ЕХХҮГС) нь Есүс Христ өөрөө үндэслэсэн сүмийг   Иосеф Смит (Joseph Smith) дахин сэргээсэн гэж үздэг. Мормоны сүм нь гэр бүлийг болон боловсролыг нэн чухалд тавьж үздэг. Гэр бүлийг Бурханаас томилсон гэдэгт итгэдэг. Мөн мормоны сүмийн гишүүд нь ариун явдлын хууль (The Law of Chastity) болон мэргэн ухааны үгийг (The Word of Wisdom) дагадаг аж.
 Түүх
1820 онд 14 настай жаал хүү Иосеф Смит нэгэн гайхамшигт үзэгдлийг харсан бөгөөд ингэснээр Мормонизмыг эхлүүлэх суурь нь тавигдсан. Тэр үзэгдэлд Бурхан болон Есүс Христ өөрсдийн биеэр түүн дээр ирж түүгээр дамжуулан Бурханы үнэн сүмийг дахин сэргээж, хүмүүсийг авар хэмээн айлдсан гэж Иосеф Смитын түүх номонд бичигдсэн байдаг. Үүний дараагаар Моронай гэх тэнгэр элч түүнд Алтан ялтас, Гуулин ялтас гэх, эртний Америк тивд амьдарч байсан Индианчуудын бичиглэсэн түүхийн баримтыг авчирч өгсөн бөгөөд түүнийг Иосеф Смит өөрөө Ариун Сүнсний хүчээр орчуулан Мормоны ном буюу Есүс Христийн бас нэгэн гэрээ хэмээн хожим хэвлүүлсэн байна. Мормоны ном гэж нэрлэгдэх болсон шалтгаан нь үүнийг нэгтгэсэн хамгийн сүүлчийн бошиглогч буюу эш үзүүлэгч Мормон гэх хүнээс болсон юм. Үүнээс гадна Сургаал ба Гэрээ, Агуу Үнэт Сувд гэх 2 сударт итгэдэг. 1830 оны 4 сарын 6-нд анхны цуглаанаа 6 хүнтэйгээр эхлүүлж, албан ёсоор байгуулагдсан.https://www.churchofjesuschrist.org/study/ensign/1980/06/i-have-a-question/who-were-the-six-who-organized-the-church-on-6-april-1830?lang=eng
thumb|Мормоны ном

Мормон хэмээх нэрний үүсэл ба утга

Есүс Христийн Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүдийн Сүм нь ихэнхдээ Мормоны сүм, уг сүмийн гишүүд нь мормончууд гэдэг хоч нэршлээрээ дэлхий дахинд танигдсан байдаг. Мормончууд (Mormons), Мормоныхон (Mormonites), Мормоны сүм (Mormon Church) гэх нэршлийг анх 1830 оноос эхлэн энэхүү сүм байгуулагдсан Америк дахь New York мужид оршин суудаг хүмүүс гишүүдийг нь бусдаас ялгахын тулд гаргаж иржээ. Мормон хэмээх үг нь Библи судартай хамт хэрэглэдэг Мормоны ном хэмээх сүмийн албан ёсны судрын нэртэй холбоотой байдаг.

"Мормоны ном" бол МЭӨ 2200 - МЭ 421 он хүртэлх хугацаанд Америк тив дээр оршиж байсан 2 өөр соёл иргэншлийн түүх, бошиглогчдийн сургаал, Есүс Христийн сайн мэдээг агуулдаг судар бөгөөд сүмийг үндэслэгч Иосеф Смит нь  Бурханы хүч, бэлэг, тусламжтайгаар энэхүү судрыг олж, англи хэлрүү хөрвүүлсэн юм. Иосеф Смит мормон/mormon хэмээх үгийн утгыг "more good" буюу "илүү сайн" гэсэн утгатай хэмээн хэлж байжээ. Мормон хэмээх үг бол энэ  Мормоны ном хэмээх сударт гарах нифайчууд хэмээх үндэстний хэлний үг болно.

ХҮНИЙ НЭР: Мормон гэдэг үг бол хүний нэр бөгөөд тэртээ МЭ 320 оны үед амьдарч байсан бошиглогч Мормон өөрийнхөө цаг үеэс урагш 2500 жилийн турш бичигдсэн олон арван судраас (ялтсуудаас) хураангуйлал хийн түүнийгээ нэгэн алтан ялтас дээр сийлэн газарт нуужээ.

Мормон 8:1https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/morm/8?lang=mon дэх шүлэгт "Болгоогтун Моронай, би, өөрийн эцэг Мормоны цэдгийг дуусгая. Болгоогтун, би эцгээрээ зарлиг болгуулсан, бичих зөвхөн хэдхэн зүйлс надад буй" (Ойролцоогоор МЭ 400-421 он).

ГАЗРЫН НЭР: Дээр дурдагдсан бошиглогч Мормон төрөхөөс хэдэн зуун жилийн өмнө мормон хэмээх үг эртний ялтсуудад тэмдэглэгдэн үлдсэн байсан.

Мозая 18:30https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/mosiah/18?lang=mon дахь  шүлэгт "Мөн эдүгээ улиран тохиох дор энэ бүгд Мормон нутагт хийгдэв, тийм ээ, Мормоны Усны ойролцоо, Мормоны Усны дэргэдэх төгөлд бөлгөө; тийм ээ, Мормоны нутаг, Мормоны Ус, Мормоны төгөл ..."  (МЭӨ 147-145 он).

Алма 8:7https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/alma/8?lang=mon дахь шүлэгт "Эдүгээ өөрсдийн нутаг, мөн өөрсдийн хотууд, мөн өөрсдийн тосгод, тийм ээ, бүх жижиг тосгодоо ч анх тэдгээрийг эзэмшиж асан түүний нэрээр нэрлэх нь Нифайн хүмүүсийн заншил байв" (МЭӨ 82 он)  гэсэн нь мормон гэдэг  хүний нэр нифайчуудад эртнээс байжээ гэж таамаглаж болохоор байна.

НОМЫН НЭР: Бошиглогч Мормон нь урт удаан хугацаанд төмөрлөг ялтсууд бичигдсэн эртний олон судар, цэдгүүдээс хураангуйлал хийгээд үүнийгээ Мормоны ном хэмээн нэрлэж, МЭ 421 онд газарт нуусан. Тэрхүү хураангуйлсан алтан ялтсыг хожим 1827 онд Иосеф Смит авч эртний хэлнээс нь орчуулсан билээ.

Мормон 1:1https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/morm/1?lang=mon дэх шүлэгт "Мөн эдүгээ би, Мормон, өөрийн үзэж бас сонссон зүйлүүдийн цэдгийг бүтээе, мөн үүнийг Мормоны Ном хэмээн нэрлэе" гэжээ (Ойролцоогоор МЭ 321-326 он).

Мормоны Үгс 1:1 https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/w-of-m/1?lang=monдэх шүлэгт мөн  "Мөн эдүгээ би, Мормон, хийсэн цэдгээ Моронай хүүгийнхээ гарт дамжуулан өгөх гэж байна" (МЭ 385 он).

БҮЛЭГ ХҮМҮҮСИЙН НЭР: Хүмүүс уг сүмийн гишүүдийг  мормончууд, сүмийг Мормоны сүм хэмээн нэрлэх нь хэвшмэл үзэгдэл бөгөөд сүмийн удирдлагууд болон гишүүд сүмийн бүтэн нэр болох Есүс Христийн Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүдийн Сүм хэмээх албан ёсны нэрийг хэрэглэдэг бөгөөд бусад хүмүүсийг ч гэсэн энэ нэрийг ашиглахыг урьдаг

Мормоны Үгс 1:1 дэх шүлэгт мөн "Мөн эдүгээ би, Мормон, хийсэн цэдгээ Моронай хүүгийнхээ гарт дамжуулан өгөх гэж байна" (МЭ 385 он).

Мормоны Үгс
Мормон Нифайн том ялтсуудыг хураангуйлав—Тэрээр бага ялтсуудыг бусад ялтсуудтай хамт тавив—Хаан Бенжамин уг нутагт энх амгаланг тогтоов. Ойролцоогоор мэ 385 он.
1Мөн эдүгээ би, Мормон, хийсэн цэдгээ Моронай хүүгийнхээ гарт дамжуулан өгөх гэж байна, болгоогтун би өөрийн хүмүүс, нифайчуудын бараг л бүх устгалыг гэрчилсэн бөлгөө.
2Мөн энэ нь Христийн ирэлтээс олон зуун жилийн дараа би эдгээр цэдгүүдийг хүүгийнхээ гарт дамжуулна; мөн тэрээр миний хүмүүсийн бүх устгалыг үзэх болно хэмээн надад санагдана. Гэвч тэрээр тэдгээрийн талаар зарим зүйлийг, мөн Христийн талаар зарим зүйлийг бичиж болно, хэзээ нэгэн өдөр энэ нь тэдний тусын төлөө байж болохын тулд Бурхан тэднийг гэтэлгэн амьд үлдэхийг зөвшөөрдөг ч болоосой.
3Мөн эдүгээ, би бичиглэснийхээ талаар зарим зүйлийг ярья; учир нь би Нифайн ялтсуудаас Амаликайн ярьсан хаан Бенжамины хаанчлалыг хүртэлх хураангуйллыг хийснийхээ дараа, гарт минь дамжуулагдсан уг цэдгүүдийн дунд би хайж, мөн Иаков энэхүү хаан Бенжамины хаанчлалыг хүртэлх бошиглогчдын бага цэдгийг мөн түүнчлэн Нифайн олон үгсийг агуулсан эдгээр ялтсуудыг олсон бөлгөө.
4Мөн эдгээр ялтсууд дээрх зүйлүүд нь Христийн ирэлтийн тухай бошиглолууд учир намайг баясгана; мөн миний эцэг өвгөд тэр болгон нь биелэгдсэнийг мэддэг бөлгөө; тийм ээ, энэ өдрийг хүртэлхийг тухайлан бидний талаар бошиглогдсон зүйлүүд болгон нь биелэгдсэнийг би түүнчлэн мэднэ, мөн энэ өдрөөс цааших нь гарцаагүй улиран тохиох ёстой—
5Иймийн тул, би дээр нь өөрийн цэдгийг дуусгахаар эдгээр зүйлийг, Нифайн ялтсуудаас авах тэр үлдсэн хэсгийг сонгосон бөлгөө; мөн би өөрийн хүмүүсийн тухай зүйлүүдээс зууны нэг хэсгийг нь ч бичиж чадахгүй болой.
6Гэвч болгоогтун, би эдгээр бошиглолууд мөн илчлэлтүүдийг агуулсан, эдгээр ялтсуудыг авах болно, мөн өөрийн цэдгийн үлдэгдэлтэй хамт тэдгээрийг хийнэ, учир нь тэдгээр нь надад сонгомол болой; мөн тэдгээр нь ах дүүсийн минь хувьд ч сонгомол байх болно гэдгийг би мэднэ.
7Мөн би үүнийг мэргэн зорилгын учир хийх бөлгөө; өөрөөр хэлбэл энэ нь, надад байх Их Эзэний Сүнсний нөлөөний дагуу надад ийн шивнэнэ. Мөн эдүгээ, би бүх зүйлийг мэдэхгүй; гэвч Их Эзэн ирэх бүх зүйлийг мэднэ; иймийн тул, тэрээр тааллынхаа дагуу надад оршин ажиллах буюу.
8Мөн Бурханд хандсан залбирал минь миний ах дүүсийн талаар, тэд дахин нэгэнтээ Бурханы, тийм ээ, Христийн гэтэлгэлийн мэдлэгт орж болохын тулд буюу; тэд дахин нэгэнтээ бахдам сайхан хүмүүс байж болохын тулд буюу.
9Мөн эдүгээ би, Мормон, Нифайн ялтсуудаас өөрийн авах тэрхүү цэдгийг дуусгахаар зорьё; мөн би үүнийг Бурхан надад өгсөн тэр мэдлэг хийгээд ойлголтын дагуу хийх болно.
10Иймийн тул, улиран тохиох дор Амаликай эдгээр ялтсуудыг хаан Бенжамины гарт дамжуулан өгсний дараа, тэрээр тэдгээрийг авч мөн үеэс үед хаан Бенжамины өдрүүдийг хүртэл хаадаар дамжуулагдан ирсэн тэрхүү цэдгүүдийг агуулсан бусад ялтсуудтай хамт тавилаа.
11Мөн хаан Бенжаминаас доош үеэс үед тэдгээр нь миний гарт ортлоо гардуулагдсан бөлгөө. Мөн би, Мормон, тэдгээр нь энэ цагаас хойшид ч хадгалагдан үлдэж болохын төлөө Бурханд залбирдаг. Мөн тэдгээр нь хамгаалагдах болно гэдгийг би мэднэ; учир нь тэдгээрийн дээр чухам түүнээс миний хүмүүс мөн тэдний ах дүүс агуу хийгээд эцсийн өдөр, бичигдсэн буй Бурханы үгийн дагуу шүүгдэх агуу зүйлүүд бичиглэгдсэн буй.
12Мөн эдүгээ, энэ хаан Бенжамины талаар—түүний хүмүүсийн дунд зарим зөрчлүүд байв.
13Мөнхүү улиран тохиох дор леменчүүдийн их цэрэг түүнчлэн түүний хүмүүсийн эсрэг байлдахаар Нифайн нутгаас уруудан ирэв. Гэвч болгоогтун, хаан Бенжамин их цэргээ нэгтгэн цуглуулж, мөн тэрээр тэдний эсрэг зогсов; бас тэрээр гарынхаа хүчээр, Лебений илдээр тулалдсан бөлгөө.
14Мөн Их Эзэний хүчээр тэд дайснуудынхаа эсрэг, леменчүүдээс олон мянгыг устгах хүртэл тэмцэлдсэн билээ. Мөнхүү улиран тохиох дор тэд леменчүүдийн эсрэг тэднийг өвлөсөн бүх нутгаасаа хөөн гаргатлаа тэмцэлдсэн болой.
15Мөнхүү улиран тохиох дор хуурамч Христүүд байв, мөн тэдний ам хамхигдаж, мөн тэд гэмт хэргүүдийнхээ дагуу шийтгэгдсэний дараа;
16Мөн хуурамч бошиглогчид, мөн хуурамч номлогчид, бас багш нар хүмүүсийн дунд байв, мөн тэд бүгд гэмт хэргүүдийнхээ дагуу шийтгэгдсэний дараа; мөн олон маргаан болж мөн олон нь леменчүүдэд урваж одсоны дараа, болгоогтун, улиран тохиох дор хаан Бенжамин, түүний хүмүүсийн дунд байсан ариун бошиглогчдын тусламжтайгаар—
17Учир нь болгоогтун, хаан Бенжамин ариун хүн байв, мөн тэрээр өөрийн хүмүүсийн дээр зөв шударгаар засаглаж байв; мөн уг нутагт ариун хүмүүс олон байлаа, мөн тэд Бурханы үгийг хүчтэйгээр мөн эрх мэдэлтэйгээр ярьдаг байв; мөн хүмүүсийн зөрүүдийн учир тэд ихэд хурцыг хэрэглэж байв—
18Иймийн тул, тэдний тусламжтайгаар, хаан Бэнжамин мөн түүнчлэн бошиглогчид маханбодийнхоо бүх хүч чадлаар мөн оюуныхаа бүх чадвараар хөдөлмөрлөснөөр, уг нутагт энх амгаланг дахин нэгэнтээ тогтоожээ.


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0002.jsonl--Q747802--Мормон хэмээх нэрний үүсэл ба утга-2--mn-0002-279

Мормоны шашин

Мормон хэмээх нэрний үүсэл ба утга


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0002.jsonl--Q747802--Мормон хэмээх нэрний үүсэл ба утга-2--mn-0002-280

Мормоны шашин

Мормон хэмээх нэрний үүсэл ба утга


final-lid-gt-disam-match/mega-cliqa-0002.jsonl--Q747802--Мормон хэмээх нэрний үүсэл ба утга-2--mn-0002-281

Мормоны шашин

Мормон хэмээх нэрний үүсэл ба утга


МОНЦАМЭ агентлаг

МОНЦАМЭ агентлаг нь Монгол улсын үндэсний мэдээллийн төв байгууллага юмhttp://www.info.mn/news/. Албан ёсны түүх бичлэгээр бол 1921 онд байгуулагдсан бөгөөд Ази тивийн ууган агентлагуудын нэг://baabar.mn/article/5754. Мөн Монгол улсын хамгийн анхны төрийн байгууллагуудын нэг. XX зуунд Монгол улсын талаарх мэдээ мэдээллийг олон улсад түгээх, тус улсыг гадаад ертөнцөд сурталчлахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн нь өнөө ч хэвээр бөгөөд өдгөө гадаадын дөрвөн хэлээр сонин сэтгүүл эрхлэн гаргаж дэлхийн улс орнуудад мэдээлэл түгээхийн зэрэгцээ найман хэлээр гадаадаас мэдээлэл хүлээн авч дотоодод дамжуулж байна. Ази-Номхон далайн мэдээллийн агентлагуудын байгууллагын (OANA) гишүүнээр 1981 онд элссэнhttps://www.montsame.mn/mn/read/51531. 2019 оны байдлаар 35 орны 44 мэдээллийн агентлагт Монгол улсын талаар мэдээ мэдээлэл дамжуулан өгч байна://news.mn/r/741949/. Орон даяар өөрийн сурвалжлагч нарыг ажиллуулан тогтмол мэдээ хүлээн авдаг Монголын цорын ганц мэдээллийн байгууллага юм. Улсын төсвөөс санхүүждэг боловч Засгийн газар болон бусад аливаа төрийн институцид одоогоор албан ёсоор харьяалагддаггүй. 1998 онд баталсан Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хуульд “Төрийн байгууллага өөрийн мэдэлд хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлтэй байхыг хориглоно” хэмээн заасантай холбоотойгоор агентлагийн статус 2005 оноос хараахан тодорхойгүй явж ирсэн бөгөөд эрхзүйн орчныг нь тусгай хууль гарган зохицуулах хүчин чармайлт одоогоор үр дүнд хүрээгүй байнаhttps://montsame.mn/mn/read/180987. МОНЦАМЭ гэдэг нь Монголын цахилгаан мэдээ гэсэн үгийн товчлол болноhttps://news.mn/r/510465/.

Анхны мэдээ
"МОНТА" мэдээлэв" гэсэн эх сурвалжтай  анхны мэдээ 1921 оны гуравдугаар сарын 18-ны өдөр тухайн үеийн Алс Дорнодын Бүгд найрамдах Улсын ДАЛЬТА агентлаг руу цацагджээ. http://www.infomongol.mn/a/70892. ДАЛЬТА (Дальневосточное телеграфное агентство) нь Байгалын чанад, Алс Дорнодод цагаантны хөдөлгөөн дарагдсаны дараа большевик эрх баригчдын байгуулсан, АДБНУ-ын албан ёсны мэдээний агентлаг юм. “Монголын анхны цахилгаан мэдээний агентлаг МОНТА-г ДАЛЬТА-гийн дэмжлэг хүч хөрөнгөөр үүсгэн байгуулсан” гэж Оросын судлаач Л.А.Молчанов бичсэн бийhttp://evartist.narod.ru/text9/. Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг сумын нутгаас МОНТА-гийн илгээсэн анхны мэдээ Монгол ардын журамт цэрэг Хиагтыг гамин цэргээс чөлөөлсөн тухай байсан бөгөөд ДАЛЬТА-гаас Зөвлөлт Орос Улсын мэдээний төв агентлаг РОСТА уламжилснаар "Правда" сонинд нийтлэгдэжhttp://www.infomongol.mn/a/70892, харийн түрэмгийлэгчдийн эсрэг Монголын хувьсгалчдын байгуулсан анхны томоохон ялалтыг дэлхий дахины сонорт тунхагласан байнаhttp://www.infomongol.mn/a/70892. "Монголчуудын бослого" гэсэн гарчигтай энэ мэдээг бичиж дамжуулсан хүн нь Оросын иргэн И.Г.Демко байв. Тэрбээр Ардын армийн Улс төрийн газрын зөвлөх-сургагч (Зарим эх сурвалжид, Ардын цэргийн сурган боловсруулах газрын анхны 16 зөвлөх сургагчийн нэгhttp://www.sonin.mn/news/politics-fb-bot/99356http://baabar.mn/article/5901) бөгөөд Монголын цахилгаан мэдээний агентлаг буюу МОНТА-гийн анхны эрхлэгчээр ажиллаж байжээhttp://xn----8sbenbrquebb4afq7e.xn--p1ai/news/Redaktor---pochetnyy-partizan-. Хожим БНМАУ-ын Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн болсон. Агентлаг байгуулах, анхны мэдээ илгээх ажлыг Д.Сүхбаатарын даалгавраар гүйцэтгэсэн хэмээн тэрбээр нэг бус удаа дурссан байдаг.

2010 онд МОНЦАМЭ агентлаг санаачлан Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг суманд, Монгол ардын хувьсгалт цэргийн жанжин штаб анх байрлаж байсан байрны хананд “Монголчуудын бослого” мэдээнд зориулсан дурсгалын самбарыг байрлуулсан байна

Хиагтыг гамин цэргээс чөлөөлсөн тухай байсан бөгөөд ДАЛЬТА-гаас Зөвлөлт Орос Улсын мэдээний төв агентлаг РОСТА уламжилснаар "Правда" сонинд нийтлэгдэж, харийн түрэмгийлэгчдийн эсрэг Монголын хувьсгалчдын байгуулсан анхны томоохон ялалтыг дэлхий дахины сонорт тунхагласан байна "Монголчуудын бослого" гэсэн гарчигтай энэ мэдээг бичиж дамжуулсан хүн нь


МОНЦАМЭ агентлаг


МОНЦАМЭ агентлаг

Анхны мэдээ
"МОНТА" мэдээлэв" гэсэн эх сурвалжтай  анхны мэдээ 1921 оны гуравдугаар сарын 18-ны өдөр тухайн үеийн Алс Дорнодын Бүгд найрамдах Улсын ДАЛЬТА агентлаг руу цацагджээ. http://www.infomongol.mn/a/70892. ДАЛЬТА (Дальневосточное телеграфное агентство) нь Байгалын чанад, Алс Дорнодод цагаантны хөдөлгөөн дарагдсаны дараа большевик эрх баригчдын байгуулсан, АДБНУ-ын албан ёсны мэдээний агентлаг юм. “Монголын анхны цахилгаан мэдээний агентлаг МОНТА-г ДАЛЬТА-гийн дэмжлэг хүч хөрөнгөөр үүсгэн байгуулсан” гэж Оросын судлаач Л.А.Молчанов бичсэн бийhttp://evartist.narod.ru/text9/. Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг сумын нутгаас МОНТА-гийн илгээсэн анхны мэдээ Монгол ардын журамт цэрэг Хиагтыг гамин цэргээс чөлөөлсөн тухай байсан бөгөөд ДАЛЬТА-гаас Зөвлөлт Орос Улсын мэдээний төв агентлаг РОСТА уламжилснаар "Правда" сонинд нийтлэгдэжhttp://www.infomongol.mn/a/70892, харийн түрэмгийлэгчдийн эсрэг Монголын хувьсгалчдын байгуулсан анхны томоохон ялалтыг дэлхий дахины сонорт тунхагласан байнаhttp://www.infomongol.mn/a/70892. "Монголчуудын бослого" гэсэн гарчигтай энэ мэдээг бичиж дамжуулсан хүн нь Оросын иргэн И.Г.Демко байв. Тэрбээр Ардын армийн Улс төрийн газрын зөвлөх-сургагч (Зарим эх сурвалжид, Ардын цэргийн сурган боловсруулах газрын анхны 16 зөвлөх сургагчийн нэгhttp://www.sonin.mn/news/politics-fb-bot/99356http://baabar.mn/article/5901) бөгөөд Монголын цахилгаан мэдээний агентлаг буюу МОНТА-гийн анхны эрхлэгчээр ажиллаж байжээhttp://xn----8sbenbrquebb4afq7e.xn--p1ai/news/Redaktor---pochetnyy-partizan-.


МОНЦАМЭ агентлаг

“Нийслэлийн шинэ сонин”

1923 оны зургадугаар сард хуралдсан МАН-ын II их хурлын тогтоолоор “Бюллетень МОНТА”, “Хураангуй сэтгүүл” сонины үйл ажиллагааг зогсоовhttps://camerazev.blogspot.com/2012/05/blog-post_5601.html. Улмаар “Уриа” сониныг МОНТА-д хавсруулан “Хураангуй сэтгүүл”-ийн суурин дээр “Нийслэлийн шинэ сонин”-ыг гаргахаар шийдвэрлэсэн байнаhttps://camerazev.blogspot.com/2012/05/blog-post_5601.html. 1923 оны долдугаар сараас эхлэн гарсан энэ сониныг Монгол Ардын Намын Төв хороо, Цэргийн яамны хэвлэл болгон, эрхлэгчээр нь Б.Намсрай ажиллаж байжээhttps://uyangasetguulzui.blogspot.com/. Сониныг долоо хоногт нэг удаа 38х60 см хэмжээтэй, 2-4 нүүртэйгээр 300-500 хувь хэвлэн, олон нийтэд үнэ төлбөргүй тарааж байвhttps://uyangasetguulzui.blogspot.com/. 1924 оны хоёрдугаар сар хүртэл 22 дугаар гарчээhttps://camerazev.blogspot.com/2012/05/blog-post_5601.html. Үүний дараа “Ардын эрх”, улмаар “Үнэн” сонин болж зохион байгуулагдсанhttps://uyangasetguulzui.blogspot.com/

1923 оны долдугаар сараас эхлэн гарсан энэ сониныг Монгол Ардын Намын Төв хороо, Цэргийн яамны хэвлэл болгон, эрхлэгчээр нь Б.Намсрай ажиллаж байжээ Сониныг долоо хоногт нэг удаа 38х60 см хэмжээтэй, 2-4 нүүртэйгээр 300-500 хувь хэвлэн, олон нийтэд үнэ төлбөргүй тарааж байв 1924 оны хоёрдугаар сар хүртэл 22 дугаар гарчээ Үүний дараа “Ардын эрх”, улмаар “Үнэн” сонин болж зохион байгуулагдсан


МОНЦАМЭ агентлаг

“Нийслэлийн шинэ сонин”


МОНЦАМЭ агентлаг

БНМАУ-ын СнЗ-ийн 1959 оны тавдугаар сарын зургааны өдрийн 177 дугаар тогтоолоор МОНЦАМЭ агентлаг, Улсын радио хороо, “Орчин үеийн Монгол улс” сэтгүүлийг нэгтгэн, Сайд нарын Зөвлөлийн дэргэдэх Улсын мэдээлэл ба радиогийн хэрэг эрхлэх газрыг байгуулав.

1960 онд Мэдээллийн ба радиогийн хэрэг эрхлэх газрыг мөн СнЗ-ийн дэргэдэх Мэдээлэл, радиогийн улсын хороо болгожээ http://www.mnb.mn/s/59?type_slug=i.
1967 онд Мэдээлэл радиогийн улсын хороог Мэдээлэл, радио, зурагт радиогийн хороо гэж нэрлэх болжээ http://www.mnb.mn/s/6?type_slug=i. Шинэ хороо байгуулагдсанаас долоо хоногийн дараа Монгол телевиз албан ёсоор нээлтээ хийсэн юм.

1979 онд Мэдээлэл радио, зурагт радиогийн улсын хороог Мэдээлэл, радио телевизийн улсын хороо болгон өөрчлөв.

1990 оны есдүгээр сард шинэ тутам Улсын Бага Хурлын шийдвэрээр Засгийн газрын бүтэц дэх дөрвөн хороог татан буулгасны нэгэнд МРТУХ багтжээ http://polit.mn/69271 . Тухайн үед МРТУХ нь Монголын радио, МОНЦАМЭ агентлаг, Монгол телевиз, Телекино үйлдвэр, Улсын гэрэл зургийн газар гэсэн бүтэцтэй, томоохон аж ахуй, авто гарааштай, 1000 гаруй ажилтан, албан хаагчтай байв https://www.biznetwork.mn/content/24877. МРТУХ-г татан буулгаснаар МОНЦАМЭ нь бие даасан тусгай агентлаг болжээ

1990 оны есдүгээр сард шинэ тутам Улсын Бага Хурлын шийдвэрээр Засгийн газрын бүтэц дэх дөрвөн хороог татан буулгасны нэгэнд МРТУХ багтжээ . Тухайн үед МРТУХ нь Монголын радио, МОНЦАМЭ агентлаг, Монгол телевиз, Телекино үйлдвэр, Улсын гэрэл зургийн газар гэсэн бүтэцтэй, томоохон аж ахуй, авто гарааштай, 1000 гаруй ажилтан, албан хаагчтай байв


МОНЦАМЭ агентлаг

Эрхлэн гаргадаг хэвлэлүүд

“Хүмүүн бичиг” сонин

1992 онд, МОНЦАМЭ агентлагийн дэд даргаар ажиллаж байсан Т.Галдангийн санаачлагыг захирал Ч.Эрдэнэ дэмжсэнээрhttps://www.montsame.mn/mn/read/53810 монгол бичгээр сонин гаргах болж, “Үнэн” сонины дэргэдэх “Уриа” компанид эхийг бэлтгэн анхны дугаарыг 5000 хувь хэвлэжээhttps://ehhelbichig.wordpress.com/2010/06/12/%D1%82-%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BD-%D1%85%D1%8D%D0%B2%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%B3-%D0%BC%D0%BE%D0%BD/. Анхны дугаарыг МУИС-ийн багш Ш.Чоймаа хянан тохиолдуулсан бөгөөд сонины толгойг МОНЦАМЭ агентлагийн дарга Ч.Эрдэнэ зурсан түүхтэйhttps://www.montsame.mn/mn/read/53810. Сонины нэрийг яруу найрагч С.Дуламын ижил нэрт шүлгээр нэрлэсэнhttps://ehhelbichig.wordpress.com/2010/06/12/%D1%82-%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BD-%D1%85%D1%8D%D0%B2%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%B3-%D0%BC%D0%BE%D0%BD/. Анхны дугаар А3 хэмжээтэй, хар, цагаан өнгөтэй, дөрвөн нүүр бүхий, гурван төгрөгийн үнэтэйгээр мөн оны тавдугаар сарын 10-нд худалдаанд гарч байжээhttp://archive.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=55904. Анхны эрхлэгч нь Т.Галдан бөгөөд энэ албанд тасралтгүй 18 жил ажилласан байна. 1994 оны хоёрдугаар улиралд, өнөөг хүртэлх түүхэндээ хамгийн олон буюу 20 мянган захиалагчтай болж, улсын хэмжээнд эхний тавд багтаж байвhttps://www.montsame.mn/mn/read/53810. 1990-ээд оноос хойших Монголын хамгийн анхны бөгөөд цорын ганц монгол бичгээрх сонин юм. Сонинд ажиллаж байсан багш С.Цэцэгмаагийн санаачлагаар “Монголын сайхан бичигтэн” улсын уралдааныг 1996 онд явуулснаас хойш 20 гаруй жил тасралтгүй зохион байгуулж байнаhttps://www.inews.mn/a/5418. Уралдааны шагналыг Монгол Улсын Ерөнхий сайд МОНЦАМЭ агентлагт биеэр ирж гардуулдаг уламжлалтайhttp://www.olloo.mn/n/10123.html

Сонинд ажиллаж байсан багш С.Цэцэгмаагийн санаачлагаар “Монголын сайхан бичигтэн” улсын уралдааныг 1996 онд явуулснаас хойш 20 гаруй жил тасралтгүй зохион байгуулж байна Уралдааны шагналыг Монгол Улсын Ерөнхий сайд МОНЦАМЭ агентлагт биеэр ирж гардуулдаг уламжлалтай


МОНЦАМЭ агентлаг

Эрхлэн гаргадаг хэвлэлүүд


МОНЦАМЭ агентлаг

МОНЦАМЭ ба OANA

ЮНЕСКО-гийн санаачлагаар 1961 онд байгуулагдсан Ази, Номхон далайн бүс нутгийн мэдээллийн агентлагуудын нэгдсэн байгууллагад (OANA) МОНЦАМЭ 1981 онд гишүүнээр элсчээ. OANA-гийн олон улсын бага хурал 2001 онд Улаанбаатар хотод болсон болhttp://entertainment.mongolnews.mn/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/fwd 2010 онд МОНЦАМЭ тус байгууллагын Удирдах зөвлөлийн гишүүнээр сонгогдож, 2013 онд улиран сонгогдовhttp://baabar.mn/article/5754. Харин 2016 онд Техникийн зөвлөлийн гишүүнээр сонгогджээ. 2019 оны 11 дүгээр сард БНСУ-ын нийслэл Сөүл хотноо болсон Ерөнхий Ассамблейн хуралд ерөнхий захирал Б.Ганчимэг тэргүүтэй төлөөлөгчид оролцсон бөгөөд энэ удаа МОНЦАМЭ агентлаг тус байгууллагын Удирдах зөвлөлд дахин сонгогдсон байнаhttps://montsame.mn/mn/read/206395


МОНЦАМЭ агентлаг

МОНЦАМЭ ба OANA


МОНЦАМЭ агентлаг

МОНЦАМЭ ба OANA

ЮНЕСКО-гийн санаачлагаар 1961 онд байгуулагдсан Ази, Номхон далайн бүс нутгийн мэдээллийн агентлагуудын нэгдсэн байгууллагад (OANA) МОНЦАМЭ 1981 онд гишүүнээр элсчээ. OANA-гийн олон улсын бага хурал 2001 онд Улаанбаатар хотод болсон болhttp://entertainment.mongolnews.mn/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/fwd 2010 онд МОНЦАМЭ тус байгууллагын Удирдах зөвлөлийн гишүүнээр сонгогдож, 2013 онд улиран сонгогдовhttp://baabar.mn/article/5754.


С-125

thumb|С-125 Печора/Нева

С-125 нь хуучин ЗХУ-д үйлдвэрлэгдсэн агаарын довтолгооноос хамгаалах зенит пуужингийн цогцолбор юм. Анх 1955 онд боловсруулагдаж, 1961 оноос тус улсын зэвсэглэлд хүлээн авсан байдаг. Уг зэвсэг нь Вьетнамын дайн зэрэг дайнуудад ашиглагдаж байжээ.

С-125 "Печора2М"

1999 онд ОХУ-Белорусийн хоорондын гэрээ ёсоор дахин шинэчлэн сайжруулах төсөл явагдсан. 2003 оноос үйлдвэрлэж эхэлсэн.http://military-strategic.blogspot.com/2016/01/125-2.html
 Үзүүлэлт  Үр дүнhttp://military-strategic.blogspot.com/2016/01/125-2.html Өндрийн цар хүрээ   0,02-20 км 0,5 км-ийн өндөрт агаарын байг устгах хамгийн их алслалт  22 км 5-22 км-ийн өндөрт агаарын байг устгах хамгийн их алслалт  32 км Устгах байны хамгийн их хурд   1000 м/с Харвах төхөөрөмжийн тоо  8 ширхэг (16 пуужин) 1 пуужингаар байг устгах магадлал  25 км-ийн зайд 0,72-0,9925-28 км-ийн зайд 0,51-0,99  Бэлэн байдалд оруулах хугацаа  25 минут Үйлчлэх аслалт  24-32 км Үйлчлэх өндөр  0,2-20 к

С-125 "Печора2М" 1999 онд ОХУ-Белорусийн хоорондын гэрээ ёсоор дахин шинэчлэн сайжруулах төсөл явагдсан. 2003 оноос үйлдвэрлэж эхэлсэн. Үзүүлэлт Үр дүн Өндрийн цар хүрээ 0,02-20 км 0,5 км-ийн өндөрт агаарын байг устгах хамгийн их алслалт 22 км 5-22 км-ийн өндөрт агаарын байг устгах хамгийн их алслалт 32 км Устгах байны хамгийн их хурд 1000 м/с Харвах төхөөрөмжийн тоо 8 ширхэг (16 пуужин) 1 пуужингаар байг устгах магадлал 25 км-ийн зайд 0,72-0,9925-28 км-ийн зайд 0,51-0,99 Бэлэн байдалд оруулах хугацаа 25 минут Үйлчлэх аслалт 24-32 км Үйлчлэх өндөр 0,2-20 км

Өнөөдөр та бүхэндээ агаарын довтолгооноос хамгаалах С-125 "Печора-2М" ЗПЦ-ын тухай мэдээлэл хүргэе. Анх уг систем нь 2011 оны Монгол Үндэстний далбааны өдрийн цэргийн парадан дээр жагсаж байсан. Тухайн үед цэрэг, армийн зэвсэглэлийн тухай мэдээлэл одооных шиг өргөн хэмжээнд бас байгаагүй учраас яг ямар систем болох талаар нь ойлголтгүй байлаа.
Ингээд анх С-125-ыг 1955 онд ЗХУ-д боловсруулж эхэлсэн ба 1961 он зэвсэглэлд авч байсан. Тухайн үедээ түүний үзүүлэлт нь гайхамшигтай гэж хэлхээс өөр аргагүй байжээ. Туршилтын явцад С-125 нь 550 м/с хурдтай нисэж байгаа агаарын байг 2 пуужингаар 0,98 магадлалтайгаар устгаж байсан мэдээлэл бий.
Ингээд анх С-125-ыг 1955 онд ЗХУ-д боловсруулж эхэлсэн ба 1961 он зэвсэглэлд авч байсан. Тухайн үедээ түүний үзүүлэлт нь гайхамшигтай гэж хэлхээс өөр аргагүй байжээ. Туршилтын явцад С-125 нь 550 м/с хурдтай нисэж байгаа агаарын байг 2 пуужингаар 0,98 магадлалтайгаар устгаж байсан мэдээлэл бий.
Анх "дарийн утаа"-г Вьетнамын болон Ойрхи Дорнодын дайны үед "үнэрлэж", өөрийгөө маш өндөр үр ашигтай агаарын довтолгооноос хамгаалах хэрэгсэл болхоо харуулсан. Одоогийн байдлаар 35 орны зэвсэглэлд байгаа. С-125-ын "алтан үе" нь 1999 оны 3-р сарын 27-ны өдөр байлаа. Тухайн үед Югославын дайн дүрэлзэж байсан бөгөөд Сербийн Зэвсэгт Хүчний АДХ-ын 250-р пуужингийн бригадын бүрэлдэхүүн С-125М "Печора" ЗПЦ-оор дэлхийд анх удаа америкийн "стелс" технологийг ашиглан бүтээсэн F-117-г Белград хотоос 32 км-ийн зайд сөнөөсөн. Уг явдал болсны дараагаар "Уучлаарай, бид нар үл үзэгдэгч онгоц байсан гэдгийг нь мэдээгүй юмаа" гэсэн хошин яриа дэлгэрсэн.
Хариуд нь НАТО-ийн нисэх нисэх онгоцууд галзуурсан юм шиг сербийн С-125--ын дивизионуудыг бөмбөгдөж байсан билээ. Оросуудын хувьд С-125 систем нь ашиглалтын хугацаанаас үл хамааран сайжруулалтын маш том нөөц, боломж байгаа гэдгийг олж харсан. Тийм ч болхоор С-300-г зэвсэглэлдээ авсны дараагаар зэвсэглэлээс хасагдсан олон тооны С-125 системийг сайжруулан экспортонд гаргахаар шийдвэрлэсэн.
1999 онд орос-белорусын хамтарсан санхүү-аж үйлдвэрийн "Оборонительные Системы" консорциум нь Египетийн С-125 системийг сайжруулах гэрээг байгуулж үр дүнд нь С-125 "Печора-2М" ЗПЦ бий болсон түүхтэй.
Манай улсын хувьд Су.Батболд ЕС байхдаа Владимир Путинтэй уулзсан уулзалтын үеэр Монгол Улсад С-125 "Печора-2М" ЗПЦ нийлүүлэх тухай тохирч 2010 онд Монгол Улсын Зэвсэгт Хүчинд нийлүүлэгдэн 2012 онд шинээр байгуулсан АДХЦ (Агаарын Довтолгооноос Хамгаалах Цэрэг)-ийн 353-р ангийн зэвсэглэлд байгаа билээ.
Өмнө нь манай улсын зэвсэглэлд С-125 ЗПЦ байгаагүй юм. С-125 "Печора-2М" ЗПЦ нь радиолокаторын эсрэг пуужингаас хамгаалах КРТ3-2М радиотехникийн хамгаалалттай бөгөөд нь уг систем нь жинхэнэ радартай адилхан радио дохиог гаргасны дүнд пуужингийн өөрөө онилох систем жинхэнэ байгаа алддаг байна. Мөн оросын С-300ПМУ-1 ЗПЦ-т ашиглагддаг олон электрон төхөөрөмжийг ашигласан байдаг.
Цэргийн шинжээчидийн үзэж байгаагаар "Печора-2М" нь 6-8 ширхэг "Оса-АКМ" эсвэл "Тор-М1" цогцолборуудын хянаж чадах агаарын орон зайг дангаараа хамгаалах боломжтой. Нэг цогцолборын өртөг нь 4-5 сая доллар бөгөөд өртөг/байлдааны боломж гэсэн харьцааны хувьд дэлхийд хамгийн өндөр өрсөлдөх чадвартай систем. Манайх шиг эдийн засгийн чадавхи муутай орны хувьд бол энэ нь үнэхээр ашигтай. Дээр нь 21-р зууны 30-40 онууд хүртэл байлдааны чадвараа хадгална гэж үздэг юм байна.Одоогийн байдлаар Монгол, Азейрбайжан, Армен, Венесуэл, Вьетнам, Египет, Сири, Таджикистан, Киргизстан, Туркменистан, Узбекистан зэрэг улсуудын зэвсэглэлд байгаа. Дэлгэрэнгүйг дүрсэн-мэдээллээс хараарай.
Маш гоё сонирхолтой мэдээлэл оруулдагт тань баярлалаа. :)ReplyDelete
Сайхан мэдээ бн БаярлалааReplyDelete
энэ блог хөтлөгчтэй хэрхэн холбоо барих ууReplyDelete


С-125

С-125 "Печора2М"