Bộ GTVT đề nghị Quảng Trị xin mua lại BOT: Lý do...

Theo GS.TS Đặng Đình Đào, gợi ý của Bộ GTVT làm dấy lên hoài nghi Bộ đứng ở đâu trong các dự án BOT?

Bộ GTVT vừa có văn bản trả lời một số kiến nghị của tỉnh Quảng Trị, trong đó đề nghị tỉnh này nghiên cứu cơ chế, chính sách để mua lại quyền thu phí và khai thác trạm thu phí BOT Trường Thịnh đặt tại Km 763+800 Quốc lộ 1 đoạn qua địa bàn xã Triệu Giang (huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị).
Đề nghị của Bộ GTVT được đưa ra sau khi Quảng Trị phản ánh những bất cập xung quanh trạm BOT Trường Thịnh.
Theo lãnh đạo tỉnh Quảng Trị, trạm BOT Trường Thịnh đặt chính giữa tỉnh, nơi kết nối trung tâm đô thị, một bên là TP. Đông Hà và bên còn lại là huyện Triệu Phong, thị xã Quảng Trị, Hải Lăng. Chưa kể, khi Khu kinh tế Đông Nam tỉnh Quảng Trị hoạt động, trạm BOT Trường Thịnh sẽ là lực cản rất lớn đến sự phát triển của Quảng Trị.
Đáng lưu ý, thời gian qua, đặc biệt là năm 2016-2018, mỗi ngày có hàng trăm cho đến cả ngàn ô tô chạy vào đường làng qua xã Triệu Giang để né trạm thu phí BOT Trường Thịnh. Tình hình trên khiến an ninh trật tự, an toàn giao thông bị ảnh hưởng xấu, người dân bức xúc.
Trao đổi với Đất Việt, GS.TS Đặng Đình Đào, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho biết, đề nghị này của Bộ GTVT không khác đề xuất của Bộ về việc dùng ngân sách nhà nước để hỗ trợ hoặc mua lại 8 dự án BOT gặp nhiều khó khăn, vướng mắc do bất cập về vị trí đặt trạm, không được sự đồng thuận của người dân, khó có thể xử lý dứt điểm.
Trạm thu phí BOT Trường Thịnh đặt tại tỉnh Quảng Trị. Ảnh: Dân Việt
Đề xuất dùng ngân sách mua lại các trạm BOT của Bộ GTVT khi ấy đã vấp phải sự phản đối của Ủy ban Kinh tế của Quốc hội.
Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, việc mua lại các trạm BOT là không hợp lý, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ thiếu minh bạch, dẫn đến hiệu ứng lan rộng tại các dự án khác, khiếu kiện, làm mất an ninh trật tự, đồng thời gây áp lực cho ngân sách nhà nước trong điều kiện khó khăn hiện nay và đi ngược với chủ trương của Đảng, Nhà nước trong việc huy động nguồn vốn xã hội hóa cho đầu tư phát triển hạ tầng.
Đối với BOT Trường Thịnh ở Quảng Trị cũng như những dự án BOT trước đó, GS.TS Đặng Đình Đào nhận xét, gợi ý của Bộ GTVT không rõ ràng làm dấy lên hoài nghi mà Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đã nêu rõ.
"Sự hoài nghi ấy không phải không có cơ sở", GS Đào nói. Theo vị chuyên gia, chủ đầu tư BOT Trường Thịnh làm 2 đoạn đường dài 28,8km, ngoài Quốc lộ 1 còn có đường Hồ Chí Minh, song lượng phương tiện đi trên đường Hồ Chí Minh không nhiều, lượng xe dồn vào Quốc lộ 1 rất lớn.
Cho nên, nếu làm kỹ, kiểm soát chặt thì khả năng thu hồi vốn để hoàn trả dự án có thể là rất nhanh so với các BOT khác, thậm chí có thể rút ngắn thời gian thu phí. Còn như bây giờ, nếu cứ kéo dài hay không rõ ràng, các xe vận tải hàng hóa sẽ vẫn cứ né trạm là vì họ đã phải gánh quá nhiều chi phí, nên giảm được đồng nào hay đồng ấy.
"Đáng ra vấn đề này Bộ GTVT nên cùng địa phương và chủ dự án BOT ngồi lại với nhau xem xét toàn diện các khía cạnh, đánh giá tình hình hiện nay đến đâu, khả năng hoàn vốn ra sao với lưu lượng xe mỗi ngày như thế, còn bao nhiêu thời gian thu phí nữa... để giải trình cho người dân biết, không phải là đi gợi ý theo kiểu ấy.
Còn bây giờ bảo địa phương bỏ ngân sách ra mua lại trạm BOT thì không ổn, đó là tiền thuế của người dân, chưa kể bỏ tiền ra mua lại để tiếp tục thu tiền hay sẽ xóa trạm BOT đó? Nếu bỏ tiền ngân sách ra mua lại trạm này, những trạm khác cũng đòi mua lại thì thế nào? Nó sẽ tạo nên tiền lệ xấu", GS Đào chỉ rõ.
Ông cũng nhắc đến trạm BOT Quán Hàu đi vào TP Đồng Hới (Quảng Bình) của Công ty CP Tập đoàn Trường Thịnh. Người dân mỗi lần đi qua đây lại thắc mắc về thời gian thu phí của trạm, tại sao mãi chưa trả lại mặt bằng...
"Đối với các trạm BOT, những vấn đề về lưu lượng xe qua trạm mỗi ngày, thời gian thu phí kéo dài bao lâu, còn bao nhiêu thời gian nữa... cần phải được rà soát lại để công khai cho người dân biết", vị chuyên gia nhấn mạnh.
Khẳng định chủ trương về đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông BOT là đúng vì đây là thu hút nguồn vốn bên ngoài ngân sách Nhà nước, GS.TS Đặng Đình Đào cũng lưu ý, đã là bên ngoài ngân sách thì các nhà đầu tư phải chịu trách nhiệm trước các khoản đầu tư của mình, lời ăn lỗ chịu theo nguyên tắc của thị trường.
Thời gian qua, nhất là trong giai đoạn 2011-2015, hàng loạt dự án BOT giao thông được xây dựng nhưng nảy sinh nhiều vấn đề, thậm chí vừa qua còn có chủ đầu tư BOT rơi vào vòng lao lý.
"Dự án BOT chỗ nào sinh lời lớn là nhà đầu tư nhảy vào. Nhưng tiếng là huy động vốn xã hội hóa nhưng thực chất chủ đầu tư lại vay vốn ngân hàng tới 85-90%, mà vay ngân hàng lại có bảo lãnh của Nhà nước.
Các chủ đầu tư BOT phải chịu trách nhiệm, không thể bắt Nhà nước chịu thay được", nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển kết luận.