Belarus chặn máy bay Ryanair: EU trừng phạt Nga vì…'bật đèn xanh'?

Điện Kremlin đáp trả cáo buộc Moscow liên quan đến vụ việc Belarus sử dụng MiG-29 chặn máy bay Ryanair để bắt giữ Protasevich là 'trò bài Nga'.

Vào ngày 23 tháng 5, một máy bay chở khách của hãng Ryanair trên đường bay từ Athens đến Vilnius đã phải hạ cánh khẩn cấp ở Minsk sau khi có tin báo với trạm mặt đất rằng máy bay đã bị đặt bom.
Một chiếc tiêm kích MiG-29 của Không quân Belarus được điều lên để hộ tống máy bay hạ cánh.
Ngay sau khi hạ cánh, lực lượng an ninh Belarus đã bắt giữ cựu tổng biên tập kênh Telegram NEXTA Roman Protasevich, người có mặt trên chuyến bay. Dữ liệu về các thiết bị nổ trên máy bay không được xác nhận.
Roman Protasevich bị chính quyền Belarus cáo buộc lập ra một tổ chức cực đoan và kêu gọi dân chúng bạo loạn sau cuộc bầu cử Tổng thống Belarus vào tháng 8/2020. Vụ án hình sự chống Roman Protasevich đã được khởi xướng với tội danh "tổ chức bạo loạn hàng loạt". Ông này có thể phải đối mặt với 15 năm tù.
Sự việc hạ cánh cưỡng bức máy bay xuất phát từ châu Âu không chỉ mới xảy ra lần đầu. Vào tháng 7 năm 2013, cơ quan tình báo Mỹ nghi ngờ máy bay của tổng thống Bolivia Evo Morales chở Edward Snowden từ Moscow nên đã đề nghị đồng minh châu Âu chặn bắt.
Mỹ và châu Âu trừng phạt Belarus với cáo buộc dùng tiêm kích MiG-29 ép máy bay Ryanair hạ cánh để bắt thủ lĩnh đối lập Roman Protasevich
Sau đó, Pháp và Bồ Đào Nha đã rút lại quyền sử dụng không phận với máy bay của ông Morales và yêu cầu nó phải hạ cánh ngay lập tức. Do đó, máy bay đã phải hạ cánh xuống sân bay Vienna-Áo. Sau khi khám xét kỹ lưỡng, hóa ra Snowden không có mặt trên máy bay với Tổng thống Bolivia.
Sau khi vụ việc Roman Protasevich xảy ra, giới chức Hoa Kỳ cáo buộc Belarus “vi phạm nghiêm trọng các giao thức vận tải hàng không của Châu Âu”. "Mỹ lên án mạnh mẽ việc buộc phải chuyển hướng tuyến bay giữa hai quốc gia thành viên EU và việc bắt giữ nhà báo Roman Protasevich sau đó" - ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken tuyên bố.
Theo ông, thông tin cho hay máy bay quân sự được sử dụng cho việc này là một vấn đề đáng quan tâm và ông yêu cầu một cuộc điều tra đầy đủ về sự kiện.
Tổng thống Mỹ đã kêu gọi trả tự do cho Protasevich và “các tù nhân chính trị khác bị chế độ Lukashenko giam giữ một cách bất công". Người đứng đầu Nhà Trắng cũng nói thêm rằng, ông đánh giá vụ việc là "hành động tấn công đáng hổ thẹn nhằm vào bất đồng chính kiến và tự do báo chí".
Bên cạnh đó, người đứng đầu Ủy ban châu Âu là bà Ursula von der Leyen, gọi hành vi của Belarus là "hành vi bất hợp pháp", "không thể chấp nhận được". Đồng thời, bà cũng đe dọa chính quyền Minsk về những hậu quả phải nhận và yêu cầu trả tự do ngay cho nhà báo Roman Protasevich.
Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg cũng nhấn mạnh rằng, đây là một sự cố nghiêm trọng và nguy hiểm, cần phải có một cuộc điều tra quốc tế.
Tổng thống Bolivia Evo Morales lên máy bay rời khỏi Áo ngày 3/7/2013
Trong hội nghị thượng đỉnh tại Brussels hôm 24/5, các nhà lãnh đạo châu Âu đã thảo luận về vụ việc và khuyến nghị các hãng hàng không châu Âu tránh bay qua Belarus và máy bay hãng "Belavia" (Belarus) sẽ bị cấm hạ cánh tại các sân bay châu Âu. Ngoài ra, châu Âu cũng có thể cấm tất cả quá cảnh, bao gồm cả đi lại trên bộ, giữa Belarus và Liên minh châu Âu.
Ngoài ra, Ngoại trưởng Anh Dominic Raab cho biết, chính quyền London sẽ xem xét đề xuất áp đặt các biện pháp hạn chế đối với Nga, cụ thể là với các tuyến đường ống dẫn khí “Dòng chảy phương Bắc-2” và “Yamal - Europe”, sau sự cố máy bay Belarus.
Ông Raab cho rằng, cần phải tham khảo ý kiến của các đối tác và bày tỏ nghi ngờ rằng, vụ việc không thể xảy ra mà không có "tối thiểu là sự đồng ý ngầm của Moscow".
Đáp trả lại tuyên bố này, Điện Kremlin gọi những cáo buộc nhằm vào Liên bang Nga liên quan đến vụ việc với chuyến bay Ryanair là không hợp lý. Thư ký báo chí của Tổng thống Liên bang Nga Dmitry Peskov nói rằng, cứ đà này thì rồi sẽ đến lúc người ta cáo buộc là “Nga vẫn đang tồn tại”.
Giới phân tích cho rằng, vì sự cố này, quan hệ giữa Joe Biden và Vladimir Putin cũng có thể xấu đi. Hãng tin Mỹ Bloomberg lưu ý rằng, hai tổng thống sẽ gặp nhau lần đầu tiên vào tháng 6, trong khi nhà lãnh đạo Belarus Lukashenko sẽ gặp người đồng cấp Nga Putin tại Sochi trong tuần này.