Vấn đề nhân khẩu học ngày càng nhức nhối, Trung Quốc nới lỏng 'xiềng xích' từ hộ khẩu

Hệ thống đăng ký hộ khẩu bị cho là đã phân chia dân số thành hai nhóm xã hội - cư dân thành thị và nông thôn - và hạn chế khả năng di chuyển của người dân.

Sự thay đổi mới
Khi Liao Haoke tốt nghiệp Đại học Công nghệ Nam Trung Quốc ở Quảng Châu vào năm ngoái, anh đã không suy nghĩ nhiều về việc mình nên đăng ký cư trú ở đâu.
Thay vào đó, anh dành phần lớn thời gian cho việc lập kế hoạch sự nghiệp. Vào tháng 7, anh ấy nhận việc làm giám đốc nhân sự tại một công ty nhà nước ở Quảng Châu, công ty này đã trả cho anh ấy một mức lương và bảo hiểm xã hội khá ổn.
Liao nói: "Các bạn cùng lớp của tôi không nghĩ nhiều về vấn đề hộ khẩu khi họ đang tìm việc làm, vì rất dễ dàng để ổn định cuộc sống ở bất cứ đâu ngoại trừ ở Bắc Kinh và chúng tôi chủ yếu chỉ quan tâm triển vọng nghề nghiệp và thú vui cá nhân."
Hệ thống hộ khẩu, vốn được sử dụng để giới hạn mọi người về nơi họ có thể sống và làm việc, đã trở nên ít cứng nhắc hơn trong những năm gần đây khi các thành phố cạnh tranh để tìm kiếm tài năng mới.
Theo cuộc điều tra dân số mới nhất, dân số Trung Quốc đã tăng lên 1,412 tỷ người vào năm 2020, tăng từ 1,4 tỷ người một năm trước đó, nhưng số sinh giảm 18% trong giai đoạn này. Các số liệu thống kê cũng xác nhận rằng lực lượng lao động của Trung Quốc sẽ giảm trong thập kỷ tới và vấn đề dân số già sẽ tăng nhanh.
Ảnh: Getty Images
Những thách thức về nhân khẩu học đã thúc đẩy các tỉnh và thành phố nới lỏng hệ thống đăng ký hộ khẩu, vốn được đưa ra vào những năm 1950 để hạn chế sự di chuyển của cư dân nông thôn vào thành phố.
Ví dụ, bất kỳ sinh viên tốt nghiệp đại học hoặc cao đẳng nào cũng có thể xin cư trú thành thị ở Quảng Châu miễn là họ có thể đóng bảo hiểm xã hội.
Hôm 10/5, chính quyền ở Trịnh Châu, tỉnh Hà Nam đã công bố một bộ hướng dẫn mới về hạn chế cư trú.
"Các bước mới này được đưa ra rõ ràng là để tăng tốc độ thu hút nhân tài mới để hỗ trợ mục tiêu phát triển các doanh nghiệp sản xuất cao cấp và hiện đại của Hà Nam", Yang Jianguo, một nhà kinh tế, nói trên đài truyền hình Hà Nam, Trung Quốc.
Hệ thống đăng ký hộ khẩu bị cho là đã phân chia dân số thành hai nhóm xã hội - cư dân thành thị và nông thôn - và hạn chế khả năng di chuyển của người dân.
Trong khi cư dân thành phố được hưởng các dịch vụ công như chăm sóc sức khỏe và giáo dục miễn phí, thì cư dân nông thôn thường bị từ chối các an sinh và phúc lợi cơ bản. Vấn đề đã lên đến mức gần như khủng hoảng vào những năm 1980 khi hàng chục triệu nông dân bị lôi kéo đến các thành phố để làm việc trong các nhà máy của đất nước.
Vấn đề nhân khẩu học
Cai Fang, Phó Giám đốc Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, cho biết dân số lao động nhập cư đạt đỉnh vào năm 2017, với 172 triệu người, nhưng tốc độ tăng đã giảm kể từ đó.
"Họ không có hộ khẩu hay cư trú ở đô thị và không được hưởng các dịch vụ công cộng cơ bản dành cho các công dân đô thị", ông nói.
"Vì vậy, họ phải đối mặt với nhiều vấn đề như thiếu lương hưu, hưu trí, bảo hiểm xã hội, chăm sóc y tế và trợ cấp thất nghiệp. Quan trọng hơn, giáo dục cho con cái của họ cũng là một vấn đề lớn, không thể giải quyết dễ dàng và kết quả là người lao động di cư trở thành một lực lượng lao động không ổn định. '
"Hệ thống đăng ký hộ khẩu đã trở thành một hạn chế đối với quá trình đô thị hóa của Trung Quốc."
"Mất đôi mắt hoặc mất mạng": Bệnh nấm xâm nhập não ở Ấn Độ bùng phát như cơn ác mộng ngoài đời thực
Chính phủ cho biết trong kế hoạch 5 năm mới vào đầu năm nay rằng ngoại trừ các thành phố lớn như Bắc Kinh và Thượng Hải, chính quyền nên thực hiện các bước để loại bỏ các hạn chế đối với những người muốn sống đúng khu vực và đảm bảo đối xử công bằng cho người dân nông thôn.
Các thành phố có dân số từ 3 triệu đến 5 triệu người nên xem xét việc bãi bỏ hoàn toàn hệ thống này. Yi Fuxian, một nhà khoa học tại Đại học Wisconsin-Madison, cho biết việc chia sẻ doanh thu tài chính giữa các cấp chính quyền là một yếu tố đáng lưu ý đằng sau cuộc cải cách.
"Các chính quyền địa phương muốn dân số đông hơn. Hệ thống tài khóa của Trung Quốc khiến nhiều chính quyền địa phương phụ thuộc nhiều vào nguồn thu tài chính được chuyển từ các cấp chính quyền cao hơn và dân số ngày càng tăng đồng nghĩa với việc chuyển nguồn thu nhiều hơn, nhiều tiền hơn cho giáo dục và chăm sóc sức khỏe, nhiều tiền hơn cho xóa đói giảm nghèo, và có nhiều đòn bẩy hơn trong việc xin phê duyệt xây dựng cơ sở hạ tầng như các dự án đường sắt và đường cao tốc," ông nói.
Ông nói: "Một số chính quyền địa phương muốn giữ dân số ở một mức nhất định để biện minh cho bộ máy quan liêu cồng kềnh của họ".
Mặc dù hệ thống đăng ký hộ khẩu có thể không còn hạn chế như trước nữa, nhưng nó vẫn có thể có ảnh hưởng đáng kể đối với các gia đình cá nhân, đặc biệt là những người muốn trở thành chủ sở hữu nhà.
Grace Gu, một giáo viên 33 tuổi ở Tây An, thủ phủ của tỉnh Thiểm Tây, cho biết nhiều sinh viên của cô quan tâm đến tình trạng cư trú của họ vì nó sẽ ảnh hưởng đến việc họ có thể mua nhà ở đâu.
"Ở nhiều thành phố, việc mua nhà dựa vào hộ khẩu, và việc đi học của con cái cũng liên quan trực tiếp đến hộ khẩu của cha mẹ. Hộ khẩu cũng liên quan mật thiết đến cơ hội việc làm tốt, nên sinh viên của chúng tôi vẫn quan tâm đến hộ khẩu. Tất nhiên, giờ đây việc định cư ở thành phố dễ dàng hơn nhiều so với trước đây," cô nói.