Ашьхарыуа цәазәашьа
Зыԥҳәыс лыгәра зымгаз. 

1. «Уԥҳәыс лыгәра умган» - ҳәа, ззырҳәо абри иауаны ак’ басҳәот сара. Рыцҳак дыҟан. ГIвыцәк иман. У’еиҳа аҽы имаӡамыз. Хыҩык ахәычқәе иман. Акартош илеиҵеит. Нас аҵыхра иезааигәо иналага изҭыиԥсарыз адгьыл ижын. Ижаз зеиԥшраз уи он: хәа-ҳаракын иаман, абрауа ижан. Иаакыижьын даҟәыҵт. Шьҭа ажра ибжа-жны, ԥхызны ус ибыоон: абри ажрагьы уаҟәыҵны, абас удықәланы угIвыцәкгьы иҭии. Уигьы быгIвныфаны иаашьҭых! Нас мыӡкы уныҟәашьҭа - иеиҳәеит - умӡ ехьыҵызыр аҽны шьубжьан аан хъаҳәкы уақәсәушт, џьыузым ахъаҳә иақәзушеит. Ауи аџьыузым аахәаны ифа! - иҳәеит. Ус ԥхыз ибоон. 

2. Нас аԥгыз ибаз ишыйбаз еԥш даныҟәеит. Ахъаҳәди дақәсәеит. Аџьузым аахәан, ифеит. АбыгIвыныфагьы инҵәеит. Уожәа ахъа игIвымпыкла иныйклан дыхъвыцт. Ихъвыца уи оп: Уожәа изыуеи, сыцәқәа иаарҭнысхыз (аҧара, ахча) салгеит, инҵәеит. Сыгьежьыри, агIвны сызцом, абыгIвныфа сымаӡам. Снеирықәын сыԥҳәыс иласҳәози «ацәқәа йабау?» лҳәари, иласҳәози. «Исҭит» - сҳәарын иаарҭнысхыз аԥара сымаӡам, инҵәеит. Нас « Анцәе иҳәо ҟалап - иҳәан – абри агород аҟны слеип» - иҳәан – агород ак’ ааигәаны иҟан – агород дцеит. Амла дакын, ауаҟа ауаа кр’ахьырфоз асҭалаво аҟны днеит. Ауаа беиақәа акрызфоз асҭалаво аҟны дырԥша дгылан. Акрырфан, ингIвагыла нас айшәе иаақәхаз йаайзкны, акрыфара далагеит. Ахазен, асҭалаво зтыз «Уоро узуҩыда?» - ҳәа, дыйзҵааит. – «Сара сызакәу уасҳәари, адара акыр инаӡыоот». 

3. Нас ахазен ус йейҳәеит: «Узықәсәаз саҳә!» - иҳәеит. Нас арии аҭҳамада иаацәырыйган дашыҟалақәаз, ԥхызны ибаз йейҳәеит. «Ах’а быгIвныфагьы сымам, сыҧарақәагьы нҵәеит». Ус ‘нейҳәа, Ани ахазаин дычычеит – «уара « пхыз збеит» - ҳәа, уцәқәагьы иҭиины, ҽыхъырҵәҵәаны абранӡа узаай? - иҳәеит. – Сара шыкәсык аахъыс ҧхызн избойт: Абри еԥш қыҭак абас ахәак амоуп. Ахәы йамоу, абра уцаны ижы, хьны гIвыуолырк абра иҵагылоуп - ҳәа». Ақыҭ ахьыӡгьы излашьҭо абри ауп - ҳәа, йааейҳәейт. Агәарԥ зту абри акәып-ҳәа, дааейҳәейт. Ақыҭагьы уи аҭҳамада ақыҭын, агәарԥгьы йаре игәагԥоуп. Ахьы изҭагыло ахәа аҭаҳмада ижны икыижьыз-оуп. Нас дгьежьын мыӡкы дыныҟәан, даайхт игIвны. Иԥҳәыс – «Уабаҟаз?» - лҳәан, дыйҵаайт. – «Сныҟәайт абрахь». «Уцәқәа ебаҟо?» - лҳәейт. – «Сыцәқәа ирыламшахт иказжьт» - иҳәейт. Нас иԥҳәысгьы дыҵәыуойт. 

4. ГIвымшк аҟара ԥсыйшьеит. Нас «адгьыл зжыроуп» - иҳәейт. Аԥыхь ехьыйжыз абраа далаган, ажра ижыйт. Уолырқәа гIвыба рызна ахьы ҟаны ибейт. Ицәырыймгон. Дыхъвыцт, «ицәырызгари, исымырхп» - иҳәаны, дшәейт. Иԥҳәыс инлейҳәушан, «аӡәи йаҳәар (!)» - иҳәан. Дшәоот, изымҳәейт. Ус иаайхъвыцт: акәтуҵараҿы длейн кәтаҕьк аайхәет. Акәтаӷь ейқә’ иҭыйҵан, даайн, дтәейт аҩныҟа, иҧҳәыс лҟны. «Узаай, уус кажьны, акры змууцт уожәгьы» - лҳәейт. Аҭҳамада ус иҳәейт: «Сыҩныҵаҟа сыхьейт» - иҳәейт. Нас йейқәа инапы лҭыйшьын, кәҭаӷьк ааҭыйхт. «Бара акәтаӷь сҵейт ббо!» - иҳәан, акәҭаҕь йейқәа ааҭыйхын илыйрбейт. «Аӡә-иабымҳәан! - иҳәеит - акәтаӷь зҵо уоҩ дҟамлаӡацт - иҳәейт – арии аӡәы йанйабҳәа сыршьеит». – «Ибзиоп, сҳәом. Уаргьы умҳәан!» - лҳәейт. Нас илзымычҳайт, лыгәла-ԥҳәыс илалҳәейт, лыгәла-ԥҳәысгьы даҽаӡәи илалҳәейт. Ус мацара аҳәынҭқар идырт, йаҳайт. Дыйԥхьан, дыйгейт аҭаҳмада. Аҳәынҭқар дыйҵаайт: «Уара абри еҧш иҟамлаӡацт зангьы, ак’ ази иуҳәейт, исаҳә!» - иҳәейт. Аҭҳамада йаацәырыйган, ишыҟалаз йейҳәейт. Ахьы ‘нйоу иҧҳәыс лыгәра ишыймга, «абри акәтаӷь сейқәа иҭасҵап-шьҭа «исҵейт» - ҳәа, иласҳәап. Абри илзыҵәахазари, абри аԥарагьы илҵәахейт, иҳазынхойт-ҳәа абри аҳайсабла иласҳәейт. Илзымҵәахт, уору уҿи йааӡейт. Иззызуз сыҧҳәыс лыгәра-мгара акәып. Уара сыусасуп, иуҭах’у сызыу, унапы сануп» - иҳәейт. 
Абри оуп аԥҳәыс лыгәрагара зыцәқьо. 
1947 ҫыкәҫаҙы,Ԥсҳәы ақыҭан, Қь. Ломҭаҭиӡе ианылҵеит.
Азәабжьҳәаҩы диит Х’әыжәду ақыҭан, ихьӡи ижәлеи арбаӡам, 66 ҫ. их’ыҵуан.