b'\n_START_ARTICLE_\nSerangan Moro di Malaysia\n_START_SECTION_\nBudaya Moro\n_START_PARAGRAPH_\nIa telah menjadi sebahagian daripada budaya Kesultanan Sulu melibatkan diri dalam kegiatan lanun. Ketika ekspedisi oleh British HMS Dido pada tahun 1846, Kapten Henry Keppel juga menyatakan;_NEWLINE_Lanun paling terdesak dan aktif seluruh Kepulauan India ialah suku kaum daripada kumpulan Sooloo kepulauan berbaring berhampiran dengan pantai utara Borneo._NEWLINE_\xe2\x80\x94Kapten Henry Keppel._NEWLINE_Kepulauan Sulu dikenali dengan "pasar hamba hebatnya" dengan orang pulau mereka kerap menyerang pulau Borneo untuk mencari hamba. Pada tahun 1910, Hindia Timur Belanda jiran di Kepulauan Celebes telah diserang oleh tujuh lanun Moro yang telah menyeberang dari selatan Filipina, dua pedagang Belanda telah terbunuh ketika kejadian itu. Laporan seterusnya daripada kerajaan British di Borneo Utara melaporkan bahawa Moro Joloano mengganas penduduk Borneo Utara, menjarah bandar-bandar kecil dan membunuh orang. Walaupun pihak British buat banyak perkara untuk memerangi lanun, sebuah pejabat syarikat British kemudian telah diserbu oleh dua belas lanun Moro di Kalabakan pada bulan Julai 1958. Satu lagi serbuan serius awal telah dilakukan di bandar berhampiran Semporna pada 29 Mac 1954. Pada tahun terakhir pemerintahan British di Borneo Utara, kedua-dua pelaut dan penempatan pantai mengalami nombor yang tinggi daripada serangan lanun yang dipercayai terutamanya berpangkalan di Tawi-Tawi. Antara tahun 1959 dan 1962, sudah 232 serangan lanun telah direkodkan oleh pihak berkuasa British di Borneo Utara, namun ini dianggap lebih banyak kerana banyak serangan tidak dilaporkan. Gabenor British North Borneo pada masa itu, Roland Turnbull pernah berikrar kepada pangkalan British di United Kingdom untuk menyediakan beliau dengan keselamatan daripada Tentera Laut Diraja British dan Tentera Udara Diraja British tetapi tiada bantuan dihantar sehinggalah media British, Daily Telegraph menghiasi laporan itu dengan berat sebelah anti-Indonesia apabila sudah dekat dengan era konfrontasi;_NEWLINE_ _NEWLINE_Borneo British telah selama bertahun-tahun telah tertakluk kepada serangan daripada lanun dari Filipina dan Indonesia, the media claimed.\n_START_SECTION_\nAbad ke-20\n_START_PARAGRAPH_\nPada tahun 1962, tujuh Moro Filipina bersenjata dengan golok menyerangi bandar Kunak dan merompak ahli perniagaan di sana. Tujuh orang Moro Filipina itu sekali lagi menyerang pada tahun 1963, kali ini menyerangi bandar Semporna dan membunuh sebilangan orang penduduk. Pada bulan Oktober 1979, bot penumpang dalam perjalanan ke Semporna dari Lahad Datu dengan 48 penumpang telah diserang dan terpaksa berpatah balik ke Pulau Adal. Tiga penumpang ditembak mati, seorang wanita telah dirogol dan yang lain telah dibawa ke Filipina tetapi tidak lama lagi kembali oleh pasukan keselamatan Filipina. Pada tahun 1980, satu kumpulan yang terdiri daripada 6-8 orang Moro menyerang sebuah pulau berhampiran Semporna dengan M-16, membunuh penduduk kampung ketika mereka tidur. Pada akhirnya, tujuh penduduk kampung terbunuh manakala 11 yang lain tercedera. Pada tahun 1982, satu kumpulan orang-orang Moro sekali lagi menyerang hendap sebuah kampung di Timba-Timba, mereka mula menembak, merompak dan membunuh penduduk kampung. Motif yang tidak lama lagi didapati menjadi sebuah dendam. Walaupun kejadian itu pada tahun 1985 dianggap sebagai salah satu kejadian yang paling menakutkan apabila 21 orang terbunuh dan 11 lagi cedera. Sebagai tindakan balas, lima daripada penceroboh kemudian telah dibunuh oleh polis marin Malaysia manakala yang lain berjaya melarikan diri. Pada akhir tragedi itu, salah seorang mangsa berkata;_NEWLINE_ Saya tidak boleh membantu tertanya-tanya mengenai kerajaan kami, yang tidak boleh seolah-olah untuk membela kami terhadap penjarah ini._NEWLINE_Pada tahun 1987, dua pengurus berbangsa Jepun telah terbunuh manakala yang lain tercedera selepas dua belas gunmens menyerang sebuah kilang di pulau Boheydulang, memaksa syarikat itu untuk ditutup dan memindahkan kilang mereka ke Indonesia. Pada tahun 1996, dua kumpulan bersenjata berasingan dari Selatan Filipina menyerang pekan Semporna, kumpulan pertama menyerang balai polis dengan melemparkan satu bom ikan manakala kumpulan kedua berjaya mencuri barang kemas bernilai kira-kira RM100,000 di sebuah kedai emas. Semasa kejadian tembak-menembak, dua orang daripada ahli kumpulan telah ditangkap oleh polis dengan 200 peluru pulih daripada mereka. Walau bagaimanapun, yang lain berjaya melarikan diri. Pada bulan Mac 1996, serangan lain oleh 10-20 orang Moro berlaku kepada bandar Semporna apabila tiga kumpulan bersenjata berasingan menyerang tempat-tempat yang berbeza pada masa yang sama. Kumpulan pertama menyerang ibu pejabat polis manakala kumpulan kedua menyerang balai polis. Ia diakui pertama dan motif kumpulan kedua adalah untuk melewatkan masa sementara membiarkan kejayaan kumpulan ketiga dalam merompak sebuah kedai emas. Tiada sebarang tangkapan dibuat dan semua penceroboh berjaya melarikan diri dengan RM200,000. Sekali lagi pada bulan Julai 1996, empat lelaki bersenjata menyerang sebuah kedai emas di Tawau dan berjaya mencuri barang kemas bernilai kira-kira RM150,000. Walau bagaimanapun, salah satu lelaki bersenjata kemudian membuat kesilapan apabila beliau berundur ke sebuah kampung pelarian di Tawau di mana beliau telah ditembak mati oleh polis. Selepas sejam penyiasatan, 5 lelaki bersenjata yang lain dari kumpulan lain telah dibunuh oleh pihak polis.\n_START_SECTION_\nAbad ke-21\n_START_PARAGRAPH_\nPada tahun 2000, kumpulan Abu Sayyaf menculik sejumlah besar tebusan. 10 daripada pelancong dari Eropah dan Timur Tengah manakala 11 ialah pekerja resort Malaysia. Semua tebusan kemudiannya diselamatkan oleh pasukan keselamatan Filipina di Jolo, Sulu. Pada tahun 2003, enam orang asing telah diculik oleh 10 lanun Moro. Pada tahun 2004, dua orang Sarawak dan satu orang Indonesia telah diculik oleh kumpulan berpangkalan Abu Sayyaf. Pada tahun 2005, lima orang Filipina menculik tiga anak kapal Indonesia syarikat perdagangan berpangkalan Sandakan berhampiran Pulau Mataking luar Semporna. Pada tahun 2010, seorang anak kapal nelayan telah ditangkap oleh lelaki bersenjata Filipina apabila bot mereka tersesat ke dalam perairan Filipina berhampiran Pulau Boan. Semua kru kemudiannya dibebaskan tanpa sebarang wang tebusan dibayar. Juga pada tahun yang sama, pengurus dan penyelia rumpai laut telah diculik oleh empat orang Filipina bersenjata di Pulau Sebangkat. Kedua-dua mangsa telah dibebaskan 11 bulan kemudian. Pada tahun 2011, sepuluh orang Filipina bersenjata telah menculik seorang ahli perniagaan Malaysia. Pada 11 Februari 2013, sekumpulan kira-kira 100\xe2\x80\x93200 individu, beberapa daripada mereka bersenjata, tiba dengan bot di Lahad Datu, Sabah dari pulau Simunul, Tawi-Tawi di selatan Filipina. Mereka telah dihantar oleh Jamalul Kiram III, salah seorang daripada pihak yang menuntut untuk takhta Kesultanan Sulu. Matlamat mereka adalah untuk menegaskan tuntutan wilayah yang tidak dapat diselesaikan kepada Borneo Utara. Ketika krisis pencerobohan itu, 68 daripada pengikutnya telah dibunuh termasuk 2 orang awam dan 10 angkatan Malaysia. Pada bulan November 2013, militan Abu Sayyaf yang disyaki telah membunuh seorang killed seorang rakyat Taiwan di Pulau Pom Pom dan membebaskan isterinya sebulan kemudian di selatan Filipina._NEWLINE_Pada bulan Januari 2014, satu percubaan pencerobohan lanjut oleh unsur-unsur asing di Sabah telah pun disekat oleh pasukan keselamatan Malaysia. Pada 2 April 2014, seorang pelancong rakyat China dan Filipina telah diculik luar Singamata Adventures Reef and Resort, Semporna. Dua bulan kemudian, mereka telah diselamatkan oleh pasukan keselamatan Malaysia dan Filipina. Pada 6 Mei 2014, penculikan lain yang melibatkan seorang rakyat China berlaku di Silam, berdekatan kawasan Lahad Datu di Sabah. Dia kemudian dibebaskan pada 10 Julai. Pada 16 Jun, seorang pembiak baka ikan dan seorang pekerja Filipina diculik luar Kunak. Pengurus ladang ikan itu dibebaskan pada 13 Disember dengan bantuan dua perunding Filipina, dengan salah seorang daripada mereka ialah seorang pemimpin Barisan Pembebasan Kebangsaan Moro. Pada 12 Julai, seorang anggota polis telah ditembak mati dan seorang lagi anggota polis marin telah diculik di Mabul Water Bungalows Resort, pulau Mabul. Pada bulan Oktober 2014, dua nelayan Vietnam yang bekerja untuk majikan Melayu, telah ditembak oleh lanun Filipina. Kesemua mereka kemudiannya telah diselamatkan oleh pasukan keselamatan Malaysia dan dihantar ke Hospital Queen Elizabeth di Kota Kinabalu, Sabah.\n_START_SECTION_\nTaktik serangan\n_START_PARAGRAPH_\nTaktik ini berbeza berdasarkan motif mereka bagi setiap kumpulan, pada dasarnya Moro akan menyerang dan melarikan diri ke kawasan Filipina atau mana-mana pulau kepulauan berdekatan apabila aktiviti mereka telah dikesan oleh pasukan keselamatan. Pada hari moden ini, mereka biasanya akan mencuri enjin bot, makanan dan perkara-perkara lain yang berguna seperti televisyen dan juga sebuah penyahkod Astro. Dalam beberapa kes, orang Moro juga menyerang bandar, membunuh orang awam yang tidak bersalah dan menculik seperti mana yang dibuktikan pada serangan Lahad Datu dan Semporna. Pendatang tanpa izin Filipina memainkan peranan penting dalam membantu mereka untuk memberikan apa-apa maklumat mengenai sasaran mereka seterusnya.\n_START_SECTION_\nKeselamatan geografi\n_START_PARAGRAPH_\nSejak zaman British lagi, pihak British telah mengalami beberapa serangan yang tinggi, ini membawa kepada pengerahan tentera Henry Keppel dan James Brooke pada tahun 1846 untuk mencari sebarang sarang lanun di Borneo Utara. Selepas satu perjalanan yang panjang berjuang dengan lanun, sarang lanun terakhir di Tunku, Lahad Datu telah dimusnahkan oleh British._NEWLINE_Pencerobohan terbaru pada tahun 2013 membuat kerajaan Malaysia menubuhkan Kawasan Keselamatan Khas Pantai Timur Sabah (ESSCOM), Zon Keselamatan Pantai Timur Sabah (ESSZONE) dan mengerahkan aset besar untuk Sabah. Selain daripada Lanun Moro yang tidak dapat dihalang dan serangan Abu Sayyaf, kerajaan Malaysia telah membuat keputusan untuk mengenakan perintah berkurung di perairan timur Sabah dan mula menggunakan radar untuk mengesan sebarang aktiviti mencurigakan di setiap penempatan kecil di sepanjang pantai timur._NEWLINE_Terdapat satu panggilan daripada bekas Ketua Menteri Sabah, Harris Salleh kepada kerajaan persekutuan untuk menimbang semula cadangan untuk memindahkan pangkalan Tentera Udara Diraja Malaysia (RMAF) dari Butterworth ke Labuan. Beliau mencadangkan pangkalan udara perlu dipindahkan ke Tawau demi kepentingan keselamatan di Sabah timur. Menteri Pengangkutan, Liow Tiong Lai juga telah mencadangkan untuk melanjutkan kawasan ESSCOM dan ESSZONE ke seluruh Sabah seperti mana yang juga telah dicadangkan oleh Yong Teck Lee._NEWLINE_Pada 23 Januari 2015, Tentera Udara Diraja Brunei memberikan jiran Malaysia empat S-70A Black Hawk sebagai sebuah hadiah. Malaysia berkata ia akan menggunakannya dalam penambahan aset yang ada untuk mempertahankan Sabah daripada serangan lanjut berkemungkinan oleh orang bangsa Moro.\n_START_SECTION_\nKeselamatan sosial\n_START_PARAGRAPH_\nBekas Perdana Menteri Malaysia, Mahathir Mohamad mencadangkan kerajaan Sabah untuk merobohkan semua kampung air di timur Sabah dan menempatkan semula hanya orang-orang tempatan di sana sebagai era kampung air telah berlalu dan gaya hidup penduduk di sana yang hidup di dalam laut tidak sesuai untuk cara yang moden hidup di Malaysia sebagai sebuah negara yang bertujuan untuk Wawasan 2020. Ahli parlimen Sabah, Rosnah Rashid Shirlin telah dipanggil untuk penutupan kem pelarian Filipina di Kinarut, berkata ia merupakan satu ancaman kepada keselamatan di Papar. Beliau memetik;_NEWLINE_Kem pelarian telah mewujudkan banyak masalah kepada penduduk di daerah ini. Kem ini telah menjadi satu dadah den dan sumber banyak kegiatan jenayah lain. Selama bertahun-tahun, banyak rompakan telah berlaku di kampung-kampung berhampiran dan penyebab yang kebanyakannya dari kem ini. Kononnya, keadaan bertambah baik di Filipina hari ini yang telah dibawa masuk ke dalam soalan sama ada rakyat Filipina masih boleh dianggap sebagai pelarian. Kem itu ditubuhkan pada plot 40 ekar tanah berhampiran Kampung Laut pada awal tahun 1980-an oleh Suruhanjaya Tinggi Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Pelarian (UNHCR). Tetapi UNHCR sudah lama berhenti menyediakan dana untuk kem dan hasilnya, ramai warga asing ini telah bekerja di luar perkemahan. Pelarian telah pun berani memperluaskan kawasan perkemahan, menceroboh ke atas tanah kampung berhampiran dan hari ini, kem itu telah menjadi pengedaran densyabu yang terbesar di Papar._NEWLINE_\xe2\x80\x94Rosnah Shirlin, Sabah Papar\'s MP._NEWLINE_Pemimpin Parti Bersatu Rakyat Sabah (PBRS), Joseph Kurup berkongsi pandangan yang sama mengenai perkara ini, sambil menambah pelarian Moro dan pendatang perlu mengambil peluang untuk kembali dan membangunkan tanah air mereka di Mindanao, Filipina seperti mana keamanan telah dipulihkan di sana. Satu lagi bekas Ketua Menteri Sabah, Yong Teck Lee telah mencadangkan untuk menggantung perkhidmatan feri di Sandakan untuk melawan tahap tinggi penghijrahan orang Moro dari Selatan Filipina yang kini telah menjadi masalah utama kepada Sabah apabila mereka tinggal melebihi tempoh di negeri ini dan menjadi pendatang tanpa izin. Pada bulan Oktober 2014, Menteri Dalam Negeri, Ahmad Zahid Hamidi mengumumkan yang kanak-kanak tidak bernegara di Sabah akan diberi sijil lahir bagi tujuan persekolahan. Cadangan itu tidak lama lagi ditentang oleh sebilangan daripada kedua-dua ahli politik Sabah dari pembangkang dan kerajaan bersekutu pihak seperti Joseph Pairin Kitingan, Darell Leiking dan Yong Teck Lee, memetik perbuatan itu akan membawa masalah besar kepada Sabah pada masa akan datang. Manakala seorang lagi pemimpin parti pembangkang yang berpangkalan Sabah, Jeffrey Kitingan telah memanggil untuk satu sijil kelahiran yang berbeza dikeluarkan kepada warga asing. Ahli Dwan Undangan Negeri Sabah bagi Kamunting di Sandakan, Charles O Pang percaya sistem pendidikan akan menjadi beban jika kemungkinan kanak-kanak tanpa kerakyatan diberi sijil kelahiran. Beliau memetik;_NEWLINE_Menurut kaji selidik Sabah ketiadaan kewarganegaraan, adalah dianggarkan bahawa kira-kira 36,000 kanak-kanak tanpa kerakyatan yang berasal dari Indonesia tinggal di negeri ini dan kebanyakan pekerja difahami mereka bekerja di ladang kelapa sawit. Walaupun kanak-kanak tanpa kerakyatan dari Filipina dianggarkan lebih tinggi. Beliau tidak menafikan bahawa kebanyakan orang yang datang ke Sabah untuk mencari kehidupan yang lebih baik tetapi masalah yang ditimbulkan oleh gelombang manusia yang tanpa izin hanya akan membawa kepada masalah. Jelas sekali, senario ini mewujudkan keadaan yang tidak adil bagi rakyat Malaysia dalam erti kata bahawa kita pembayar cukai, dan siapa yang harus membayar kos yang tinggi daripada kanak-kanak bukan warganegara bukan sahaja di sekolah masing-masing, tetapi juga dalam segi penyelenggaraan kehidupan mereka?_NEWLINE_\xe2\x80\x94Charles O Pang, Sabah State Legislative Assembly Members for Kamunting in Sandakan._NEWLINE_Jumlah yang besar telah dibelanjakan untuk penyelenggaraan kehidupan pendatang tanpa izin Filipina ini dan jumlah yang masih belum dibayar sehingga hari ini walaupun percubaan untuk mendapatkan kembali wang. Jabatan Kesihatan Negeri Sabah berkata, penyakit berjangkit dalam kalangan pendatang tanpa izin meningkat menyebabkan kepada lebih perbelanjaan, dan juga peruntukan untuk lebih banyak dana untuk menampung logistik seperti pegawai perubatan dan lain-lain. Ahli Dewan Undangan Kiulu Sabah, Joniston Bangkuai menunjukkan pandangan yang sama mengenai isu itu tanpa negara. Beliau berkata;_NEWLINE_Ia digunakan untuk menjadi bahawa mereka (pendatang tanpa izin Filipina) datang ke sini untuk mencari rezeki. Mereka datang untuk mencari pekerjaan, tetapi sekarang mereka berganda, dengan beberapa wanita mereka melahirkan seramai 10 kanak-kanak, tetapi mereka tidak dijaga._NEWLINE_\xe2\x80\x94Joniston Bangkuai, Ahli Dewan Undagan Kiulu Sabah._NEWLINE_Pengarah Sabah National Registration Department (NRD), Ismail Ahmad telah menjelaskan bahawa pengeluaran sijil kelahiran tidak membuat kanak-kanak tanpa kerakyatan sebagai rakyat Malaysia atau rakyat Sabah sebagai sijil akan hanya digunakan bagi tujuan rekod dan pemantauan menunjukkan bahawa kanak-kanak yang dilahirkan di Sabah. Selain itu, ujian DNA kini antara kaedah yang digunakan untuk memastikan hanya rakyat tulen dikeluarkan dengan sijil kelahiran Malaysia apabila mereka memohon untuk pendaftaran lewat kelahiran. Selepas beberapa perincangan, Kabinet Malaysia kemudian memutuskan untuk memberikan hanya dokumen kelahiran khas bukan sijil kelahiran sebagai telah diumumkan oleh Perdana Menteri Malaysia, Najib Razak._NEWLINE_Pertubuhan Pasokmomogun Kadazandusun Murut Bersatu (UPKO) akan membentangkan penyelesaian yang dicadangkan mereka dalam masalah selepas mereka telah memperoleh laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja yang penuh, antara cadangan utama adalah untuk memanggil semula dan mengeluarkan semula semua kad pengenalan rakyat Sabah. Lain-lain ahli politik bekas telah meminta kerajaan persekutuan untuk menyiasat tindakan beberapa individu mengakui bahawa mereka darah diraja Kesultanan Sulu dan telah berbincang banyak gelaran Datuk kepada orang Sabah tempatan dan kepada mereka dari semenanjung hingga kini, sambil menambah tindakan itu tidak sepatutnya berlaku di sini sebagai tebusan 2013 yang berlaku apabila pasangan dari Filipina telah datang ke negeri ini untuk berjumpa semua orang Suluk di sini. Apabila mereka telah diminta untuk apa tujuan lawatan mereka, mereka hanya berkata di Sabah, terdapat kira-kira 1.5 juta Suluk dan mereka mahu berbincang dengan pihak berkuasa yang berkenaan untuk menjaga rakyat mereka. Tetapi selepas mereka kembali ke Filipina, tiba-tiba kejadian tahun 2013 itu berlaku. Mereka itulah orang-orang yang mengatakan Tanduo milik kepada Sultan Sulu. Bekas ahli politik juga menambah bahawa selepas kejadian itu, terdapat insiden yang kerap seperti penculikan dan pembunuhan seorang pegawai pelancongan dan polis._NEWLINE_Kebanyakan pemimpin Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO) Sabah telah menyambut baik langkah-langkah drastik yang diumumkan oleh Ketua Menteri Sabah kini Musa Aman untuk menangani masalah yang ditimbulkan oleh pendatang tanpa izin. Walau bagaimanapun, ahli parlimen persekutuan bekas parti parti UPKO, Wilfred Bumburing mengingatkan ahli Barisan Nasional (BN) tidak boleh mengambil kredit untuk penubuhan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) kerana ia hanya ditubuhkan selepas banyak tekanan daripada orang-orang Sabah. Manakala Parti Bersatu Sabah (PBS) berkata Kerajaan Filipina menjadi kesalahan bagi kesengsaraan warga di Sabah, ini sebagai tindak balas kepada ucapan oleh Duta Filipina ke Malaysia, J. Eduardo Malaya yang menegaskan bahawa pendatang kanak-kanak Filipina di Malaysia berhak pendidikan formal. Walaupun beliau menyokong cadangan itu, pihak Setiausaha Agung Johnny Mositun mengingatkan:_NEWLINE_Bilangan rakyat Filipina di Sabah, undang-undang atau menyalahi undang-undang, adalah besar tetapi apa yang Manila telah lakukan, atau sedang lakukan, untuk lihat pendidikan mereka? Ia merupakan keengganan Manila untuk menubuhkan sebuah Pejabat Konsular di Sabah yang telah membuat hidup sukar bagi beratus-ratus ribu rakyat Filipina di negeri ini dan Malaysia terpaksa menanggung kosnya. Hampir separuh daripada pesakit yang menggunakan hospital Sabah kebanyakannya rakyat Filipina. Bagi bahagian yang lebih baik daripada empat dekad, rakyat Filipina di Sabah \xe2\x80\x93 pelarian, pekerja asing dan pendatang tanpa izin \xe2\x80\x93 semuanya telah menafikan apa-apa perkhidmatan atau bantuan yang besar daripada kerajaan Filipina. Mereka bertahan hanya kerana Kerajaan Malaysia mematuhi dengan ketat kepada norma-norma dan piawaian undang-undang dan hak asasi manusia antarabangsa. Kami memberi mereka pekerjaan, mereka memanfaatkan segala kemudahan sivik kami, dan kini ia tersirat yang kita perlu mendidik anak-anak mereka, juga. Apa seterusnya?_NEWLINE_\xe2\x80\x94Johnny Mositun, United Sabah Party (PBS) Secretary General._NEWLINE_Pemimpin Sabah yang lain seperti Darell Leiking bersetuju dan mengingatkan kerajaan Filipina untuk mencontohi pelan Kerajaan Indonesia dengan menubuhkan konsulat di Sabah untuk menjaga rakyat mereka dan menubuhkan sekolah untuk anak-anak mereka. Pada satu kenyataan, beliau berkata:_NEWLINE_Kerajaan Filipina harus menerima hakikat bahawa Sabah merupakan sebuah negara yang berdaulat dan bahawa ia perlu menubuhkan konsulat di negeri ini demi kebaikan rakyatnya. Pendatang Filipina mesti mendaftar untuk membolehkan mereka mempunyai peluang yang lebih baik di Sabah, mempunyai kehidupan dan pekerjaan yang betul kerana ia adalah tidak adil untuk mengenakan masalah Filipina kepada Sabah atau kerajaan Malaysia semata-mata kerana kerajaan Filipina tidak mahu mengambil tanggungjawab untuk rakyat sendiri._NEWLINE_\xe2\x80\x94Darell Leiking, ahli pembangkang (PKR).'