Thuật Ngữ
<h3 style="text-align: justify;" id="i-ndash-thuat-ngu-lagrave-gigrave">I – THUẬT NGỮ LÀ GÌ ?</h3> <p style="text-align: justify;"><strong>1. </strong>So sánh hai cách giải thích sau đây về nghĩa của từ <em>nước </em>và từ <em>muối</em>.</p> <p style="text-align: justify;">a) Cách thứ nhất: </p> <p style="text-align: justify;"><em>- <strong>Nước </strong>là chất lỏng không màu, không mùi, có trong sông, hồ, biển,...</em><em> </em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- <strong>Muối </strong>là tinh thể trắng, vị mặn, thường được tách từ nước biển, dùng để ăn. </em></p> <p style="text-align: justify;">b) Cách thứ hai: </p> <p style="text-align: justify;"><em>- <strong>Nước </strong>là hợp chất của các nguyên tố hi-đrô và ô xi, có Công thức là H<sub>2</sub>O.</em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- <strong>Muối </strong>là hợp chất mà phân tử gồm có một hay nhiều nguyên tử kim loại liên kết với một hay nhiều gốc a-xít.</em></p> <p style="text-align: justify;">Hãy cho biết cách giải thích nào không thể hiểu được nếu thiếu kiến thức về hoá học.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>2.</strong> Đọc những định nghĩa sau đây và trả lời câu hỏi.</p> <p style="text-align: justify;"><em>- <strong>Thạch nhũ</strong> là sản phẩm hình thành trong các hang động do sự nhỏ giọt của dung dịch đá vôi hoà tan trong nước có chứa a-xít các-bô-níc.</em></p><div class="google-auto-placed ap_container" style="width: 100%; height: auto; clear: both; text-align: center;"><ins data-ad-format="auto" class="adsbygoogle adsbygoogle-noablate" data-ad-client="ca-pub-8123786206223951" data-adsbygoogle-status="done" style="display: block; margin: auto; background-color: transparent; height: 280px;"><div id="aswift_3_host" style="border: none; height: 280px; width: 741px; margin: 0px; padding: 0px; position: relative; visibility: visible; background-color: transparent; display: inline-block;"></div></ins></div> <p style="text-align: justify;"><em>- <strong>Ba-dơ</strong> là hợp chất mà phân tử gồm có một nguyên tử kim loại liên kết với một hay nhiều nhóm hi-đrô-xít.</em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- <strong>Ẩn dụ</strong> là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó.</em></p><div class="google-auto-placed ap_container" style="width: 100%; height: auto; clear: both; text-align: center;"><ins data-ad-format="auto" class="adsbygoogle adsbygoogle-noablate" data-ad-client="ca-pub-8123786206223951" data-adsbygoogle-status="done" style="display: block; margin: auto; background-color: transparent; height: 280px;"><div id="aswift_4_host" style="border: none; height: 280px; width: 741px; margin: 0px; padding: 0px; position: relative; visibility: visible; background-color: transparent; display: inline-block;"></div></ins></div> <p style="text-align: justify;"><em>- <strong>Phân số thập phân</strong> là phân số mà mẫu là luỹ thừa của 10.</em></p><div class="google-auto-placed ap_container" style="width: 100%; height: auto; clear: both; text-align: center;"><ins data-ad-format="auto" class="adsbygoogle adsbygoogle-noablate" data-ad-client="ca-pub-8123786206223951" data-adsbygoogle-status="done" style="display: block; margin: auto; background-color: transparent; height: 280px;"><div id="aswift_5_host" style="border: none; height: 280px; width: 741px; margin: 0px; padding: 0px; position: relative; visibility: visible; background-color: transparent; display: inline-block;"></div></ins></div> <p style="text-align: justify;">a) Em đã học các định nghĩa này ở những bộ môn nào ?</p> <p style="text-align: justify;">b) Những từ ngữ được định nghĩa (in đậm) chủ yếu được dùng trong loại văn bản nào ?</p> <table style="border-collapse: collapse; width: 100.071%;" border="1"> <tbody> <tr> <td style="width: 96.6866%;"> <p style="text-align: justify;"><strong><em>Ghi nhớ</em></strong></p> <p style="text-align: justify;"><em><strong>Thuật ngữ</strong> là những từ ngữ biểu thị khái niệm khoa học, công nghệ, thường được dùng trong các văn bản khoa học, công nghệ.</em></p> </td> </tr> </tbody> </table> <h3 style="text-align: justify;" id="ii-ndash-dac-diem-cua-thuat-ngu">II – ĐẶC ĐIỂM CỦA THUẬT NGỮ</h3> <p style="text-align: justify;"><strong>1.</strong> Thử tìm xem những thuật ngữ dẫn trong mục I.2 ở trên còn có nghĩa nào khác không.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>2.</strong> Cho biết trong hai ví dụ sau, ở ví dụ nào, từ <em>muối </em>có sắc thái biểu cảm.</p> <p style="text-align: justify;">a) <em><strong>Muối</strong> là một hợp chất có thể hoà tan trong nước.</em></p> <p style="text-align: justify;">b)&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;<em>Tay nâng chén muối đĩa gừng,</em><br>&nbsp;&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <em>Gừng cay <strong>muối </strong>mặn xin đừng quên nhau.</em></p> <p style="text-align: right;">(<em>Ca dao</em>)</p> <table style="border-collapse: collapse; width: 100.071%;" border="1"> <tbody> <tr> <td style="width: 96.6866%;"> <p style="text-align: justify;"><strong><em>Ghi nhớ</em></strong></p> <p style="text-align: justify;"><em>• Về nguyên tắc, trong một lĩnh vực khoa học, công nghệ nhất định, mỗi thuật ngữ chỉ biểu thị một khái niệm, và ngược lại, mỗi khái niệm chỉ được biểu thị bằng một thuật ngữ.</em></p> <p style="text-align: justify;"><em>• Thuật ngữ không có tính biểu cảm.</em></p> </td> </tr> </tbody> </table> <h3 style="text-align: justify;" id="iii-ndash-luyen-tap">III – LUYỆN TẬP</h3> <p style="text-align: justify;"><strong>1.</strong> Vận dụng kiến thức đã học ở các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Toán học, Vật lí, Hoá học, Sinh học để tìm thuật ngữ thích hợp với mỗi chỗ trống. Cho biết mỗi thuật ngữ vừa tìm được thuộc lĩnh vực khoa học nào.</p> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là tác dụng đẩy, kéo của vật này lên vật khác.</em></p><div class="google-auto-placed ap_container" style="width: 100%; height: auto; clear: both; text-align: center;"><ins data-ad-format="auto" class="adsbygoogle adsbygoogle-noablate" data-ad-client="ca-pub-8123786206223951" data-adsbygoogle-status="done" style="display: block; margin: auto; background-color: transparent; height: 280px;"><div id="aswift_6_host" style="border: none; height: 280px; width: 741px; margin: 0px; padding: 0px; position: relative; visibility: visible; background-color: transparent; display: inline-block;"></div></ins></div> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là hiện tượng làm huỷ hoại dần dần lớp đất đá phủ trên mặt đất do các tác nhân: gió, băng hà, nước chảy,...</em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là hiện tượng trong đó có sinh ra chất mới.</em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là tập hợp những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.</em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là nơi có dấu vết cư trú và sinh sống của người xưa.</em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là hiện tượng hạt phấn tiếp xúc với đầu nhuỵ.</em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là lượng nước chảy qua mặt cắt ngang lòng sông ở một điểm nào đó, trong một giây đồng hồ. Đơn vị đo: m/s.</em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là lực hút của Trái Đất. </em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là sức ép của khí quyển lên bề mặt Trái Đất.</em></p> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là những chất do một nguyên tố hoá học cấu tạo nên.</em></p><div class="google-auto-placed ap_container" style="width: 100%; height: auto; clear: both; text-align: center;"><ins data-ad-format="auto" class="adsbygoogle adsbygoogle-noablate" data-ad-client="ca-pub-8123786206223951" data-adsbygoogle-status="done" style="display: block; margin: auto; background-color: transparent; height: 280px;"><div id="aswift_7_host" style="border: none; height: 280px; width: 741px; margin: 0px; padding: 0px; position: relative; visibility: visible; background-color: transparent; display: inline-block;"></div></ins></div> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là thị tộc theo dòng họ người cha, trong đó nam có quyền hơn nữ.</em></p><div class="google-auto-placed ap_container" style="width: 100%; height: auto; clear: both; text-align: center;"><ins data-ad-format="auto" class="adsbygoogle adsbygoogle-noablate" data-ad-client="ca-pub-8123786206223951" data-adsbygoogle-status="done" style="display: block; margin: auto; background-color: transparent; height: 280px;"><div id="aswift_8_host" style="border: none; height: 280px; width: 741px; margin: 0px; padding: 0px; position: relative; visibility: visible; background-color: transparent; display: inline-block;"></div></ins></div> <p style="text-align: justify;"><em>- /.../ là đường thẳng vuông góc với một đoạn thắng tại điểm giữa của đoạn ấy.</em></p> <p style="text-align: justify;"><strong>2.</strong> Đọc đoạn trích sau đây :</p> <p style="text-align: left;">&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;<em> Nếu được làm hạt giống để mùa sau</em><br><em>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nếu lịch sử chọn ta làm điểm tựa</em><br><em>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vui gì hơn làm người lính đi đầu</em><br><em>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Trong đêm tối, tim ta làm ngọn lửa !</em></p> <p style="text-align: right;">(Tố Hữu, <em>Chào xuân 67</em>)</p> <p style="text-align: justify;">Trong đoạn trích này, <em>điểm tựa</em> có được dùng như một thuật ngữ vật lí hay không ? Ở đây, nó có ý nghĩa gì ?</p> <p style="text-align: justify;"><strong>3.</strong> Trong hoá học, thuật ngữ <em>hỗn hợp</em> được định nghĩa là "nhiều chất trộn lẫn vào nhau mà không hoá hợp thành một chất khác", còn từ hỗn hợp hiểu theo nghĩa thông thường là "gồm có nhiều thành phần trong đó mỗi thành phần vẫn không mất tính chất riêng của mình".</p> <p style="text-align: justify;">Cho biết trong hai câu sau đây, trường hợp nào <em>hỗn hợp</em> được dùng như một thuật ngữ, trường hợp nào hỗn hợp được dùng như một từ thông thường.</p> <p style="text-align: justify;">a) <em>Nước tự nhiên ở ao, hồ, sông, biển,... là một hỗn hợp.</em></p> <p style="text-align: justify;">b) <em>Đó là một chương trình biểu diễn hỗn hợp nhiều tiết mục.</em></p> <p style="text-align: justify;">Hãy đặt câu với từ <em>hỗn hợp</em> dùng theo nghĩa thông thường.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>4. </strong>Trong sinh học, cá voi, cá heo được xếp vào lớp thú, vì tuy những động vật này có xương sống, ở dưới nước, bơi bằng vậy nhưng không thở bằng mang mà thở bằng phổi.</p> <p style="text-align: justify;">Căn cứ vào cách xác định của sinh học, hãy định nghĩa thuật ngữ <em>cá</em>. Có gì khác nhau giữa nghĩa của thuật ngữ này với nghĩa của từ <em>cá </em>theo cách hiểu thông thường của người Việt (thể hiện qua cách gọi <em>cá voi, cá heo</em>) ?</p> <p style="text-align: justify;"><strong>5.</strong> Trong kinh tế học, thuật ngữ <em>thị trường</em> (<em>thị </em>: chợ - yếu tố Hán Việt) chỉ nơi thường xuyên tiêu thụ hàng hoá, còn trong quang học (phân ngành vật lí nghiên cứu về ánh sáng và tương tác của ánh sáng với vật chất), thuật ngữ <em>thị trường</em> (<em>thị </em>: thấy – yếu tố Hán Việt) chỉ phần không gian mà mắt có thể quan sát được.</p> <p style="text-align: justify;">Hiện tượng đồng âm này có vi phạm nguyên tắc một thuật ngữ – một khái niệm đã nêu ở phần <em>Ghi nhớ</em> không ? Vì sao ?</p>