Vuxokoxoko bya ADHD na ADD 

Loko n’wana loyi a xanisiwaka hi vuvabyi bya nkankon gomisamiehleketo (ADHD) kumbe vuvabyi bya nkayivelo wa nkongomisamiehleketo (ADD) a nga tshunguriwi, swiyimo leswi swi nga va na ntshikelelo wo homboloka wa nkarhi wo leha eka rihanyo ra yena.
Lawa i mavonelo ya Dkd Khati ja Jhazbhay, loyi a rhangelaka Yuniti ya Vuvabyi bya Miehleketo ya Vantshwa na Vana eXibedhlele xa Townhill ePietermaritzburg, KwaZulu-Natal.U vule leswaku tanihi vatswatsi, vana lava va ta va na nxunge to lowu tlakukaka wa vuvabyi byin’wana bya miehleketo, ku fana na nchavo na ntshikelelamiehleketo, na ku tlhela va tirhisa swidzidziharisi hi ndlela yo biha. ADHD na ADD ti khumba matirhelo ya vana etidyondzweni naswona mahanyelo ya vona ya nga hlundzukisa van’wana. Vana lava va nga ha vengiwa hi van’wana, va nghena ekhombyeni na ku weriwa hi tinghozi. “Swiyimo swa n’wana un’wana na un’wana swi fana swi ri swoxe na ku ya swi ndlandlamuka, kutani swi na nkoka ku endla mihlahluvo ya xitlilinikali yo angarhela ku kuma swiphemu swin’wana leswi nga vaka swi hlohlotela ku kula ka vona, xikan’we na matimba lama nga ndlandlamukisiwaka ku va pfuna ku fikelela vuswikoti bya vona hi vutalo,” ku vula Dkd Jhazbhay.U vule leswaku ADHD na ADD i mavabyi ya ku kula ka longobyongo lama vangaka ku tikeriwa ka mahanyelo, ku fana na ku pfumaleka ka nkongomisamiehleketo. Vuvabyi lebyi byi teka xivumbeko xa:
• Ku endla swihoxo hi ndlela ya futa•  Ku tsandzeka ku hetisa mitirho yo karhi• Ku lahla swilo• Ku hambukisiwa hi ku olova eka nkongomiso wa miehleketo na ku rivala ngopfu Swikombiso swa munhu wa nkankongomisamiehleketo kumbe loyi a endleka swilo handle ka ku rhanga hi ku swi ehleketisisa swi katsa:
• ku swoswaswoswa tintiho kumbe mikondzo• ku huhisa swandla na mikondzo• Ku tsandzeka ku tshamiseka exitulwini• ku nyika tinhlamulo handle ko ehleketa na ku yima hi milenge laha u languteriweke ku tshama ehansi.
“Swikombeto swi endleka etin dhawini timbirhi kumbe kutlula – emakaya, eswikolweni, eka vanghana kumbe maxaka kumbe hi nkarhi wa migingiriko yin’wana – naswona swa nghenelela na le ka matirhelo ya le vanhwini, emitirhweni na le eswikolweni. Swikombeto swa matimba swi endleka ku nga si fika malembe ya 12 naswona swi fanele ku va kona ku ringana hi mpimohansi wa tin’hweti ta tsevu. Vadyondzisi va kota ku vona ku tikeriwa ka mahanyelo naswona va nga rhumela n’wana loyi ku ya kuma nhlahluvo wa xitlilinikali. Ku na swihlawuriwa swo hambanahambana swa vutshunguri leswi nga langutisisiwaka.  




