Madlayelo ya  xinawu ya vukati

Ndlhayavukati hi loko vukati byi herisiwa ximfumo ekhoto ya nawu. Ku na mixaka yimbirhi ya ndlhayavukati: ku ri hava nkaneto – laha mavandla hamambirhi ya twananaka leswaku ndlhayavukati wu fanele ku va kona; na loko ku ri na nkaneto – laha mavandla ya nga twananiki hi ndlhayavukati kumbe swipimelo swa wona.Josephine Peta, Muofosirinkulu wa Mafambiseloxinawu eka Hofisi ya Gqwetakulu ra swa Mindyangu ya Ndzawulo ya Vululami na Nhluvukiso wa Vumbiwa, u hlamusela leswa-ku endlelo ra ndlhayavukati ri sungula loko samanisi ya rhumeriwa.“Munhu loyi a lavaka leswaku vukati bya yena byi n’okisiwa a nga kuma samanisi ra ndlhayavukati ekhoto ya le henhla kumbe ya xifundza, kumbe a tihlanganisa na muyimeri wa swa nawu ku n’wi pfuna hi endlelo leri. Muringani loyi a sungulaka mafambiselo ya ndlhayavukati u vuriwa mumangari, kasi muringani lon’wana i mumangaleriwa,” ku vula Peta.Peta u hlamusele leswaku samanisi ro ndlhayavukati ri fanele ku:
• boxa leswaku ku hava nkoteko wo tivikana wa ku vuyisela vuxaka ematshwan’weni,• endla ndzulamiselo wa avanyiso wa nhundzu ya wena ya nhlanganelo kumbe swipimelo  leswi twananiwaka eka ntwanano ku nga si tekaniwa emasungulweni ya vukati, na• lulamisa leswaku i milulamiselo yihi yi nga ta endliwa ya vana va varingani, yo tanihi ku i mani loyi n’wana a nga ta tshama na yena. “Samanisi ri fanele ku tlhela ri boxa leswaku mumangaleriwa u na 10 ra masiku – eka xiyimo laha a tshamaka endhawini yin’we tanihi mumangari, kumbe 20 wa masiku – loko mavandla ya tshama eka swifundzakulu swo hambana, ku hlamula samanisi leri,” Peta a engetela. Xikan’wekan’we loko nandzu wu pfuriwile, tidokhumente ti vuyiseriwa eka mumangari, loyi a faneleke ku fikisa swikatsa swimbirhi swa tidokhumente leti eka xerifi ya le ndhawini leyi laha mumangaleriwa a tirhaka kumbe a tshamaka kona. “Endzhaku ka swona xerifi yi ta fikisa tidokhumente hi yoxe eka mumangaleriwa kutani yi nyika ntiyisiso wo tsariwa wa mfikiso, lowu humesaka vumbhoni bya leswaku tidokhumente ti fikisiwile. Laha ku nga na vana va khumbekaka, Hofisi ya Gqwetakulu ra swa Mindyangu yi fanele ku tivisiwa,” Peta a kombisa. Endzhaku ka nkarhi wa 10 kumbe 20 wa masiku, mumangari a nga ha tsarisa ndlhayavukati eka nxaxamelo wa khoto. Eka midlayavukati leyi nga na nkwetlembetano, mumangaleriwa u fanele ku hlamula samanisi hi xitiviso xa kungu ra ku kaneta mhaka leyi. “Xikan’wekan’we loko swoleswo swi endliwile, yena u fanele ku nghenisa xikombelo ku nga si hundza nkarhi wo karhi. Xikombelo i xitatimente lexi eka xona mumangaleriwa a hlamuselaka swihehlo leswi nga eka samanisi leri. Endzhaku ka loko xikombelo xi nghenisiwile, mumangari a nga tlhela a hlamula xikombelo kumbe a nghenisa xitiviso xa ku nghenisiwa eka khalendara ya khoto.Endzhaku ka swona mhaka leyi yi ta tsarisiwa ku va yi tengiwa,” Peta a gimeta.
 vNdlhayavukatiwankanhlamulo?Khoto yi ta nyika  ndlhayavukati hikwalaho ka mpfumaleko wa nkaneto loko samanisi ri fikisi wile eka muringani kutani yena a nga hlamuli ku nga si hundza nkarhi lowu averiweke. Hambiswiritano, wa tsundzuxiwa ku tihlanganisa na muringani wa wena kusungula hikuva endzhakunyana a nga ha ringeta ku bakanya hi xivangelo xa leswaku aku ri na nxangu yo twala ya ku hupa siku rohetelela.
Phephahunga raVuk’uzenzele  ri ta va ri humesa ntlhandlamano wa tiatikili leti fambelanaka nandlhayavukati. Ti langutele eka nkandziyiso lowu landzelaka.
