Makhwiri lama taleke ya ringana na timaraka to antswa

mfumo swa Afrika-Dzonga va kota ku fikelela mitirho ya vona ya xikolo a ku khe- nsiwe phurogireme ya mfu- mo leyi tiyisisaka leswaku makhwiri ya vona ya tshama ya tarile hi swakudya swo fuwa.
Ndzawulo ya Dyondzo ya
Masungulo (DBE), hi ku ti- rhisa Phurogireme ya Rixaka ya Mphamelo wa Swakudya swa Swikolo (NSNP), yi hundzisile xikongomelo xa yona xo phamela swakudya eka 75 phesente ya vana etikweni hinkwaro.
Mulawuri wa NSNP eka
ndzawulo, Neo Rakwena, u vurile leswaku 20 619 wa swikolo swi lulamisa ni ku phamela swakudya swa xikolo eka kwalomuya ka 9 032 622 wa vadyondzi eti- kweni hinkwaro siku rin’wa- na ni rin’wana.
U vule leswaku swikolo
leswi swo ka swi nga katsi- wanga eka phurogireme leyi swi nga tihlanganisa na ti- hofisi ta xifundza loko swi lava ku katsiwa eka phuro- gireme leyi.
Hi lembeximali ra 2015/16, kwalomuya ka R5 703 bili- yoni a yi averiwile phuro- gireme leyi.
Rakwena u vule leswa- ku mali leyi tirhisiweke eka phurogireme leyi yi engeteriwa lembe na lembe leswaku yi kota ku fikele- la nxavo wa swixavisiwa naswona mpimanyeto wa 2017/18 wu kwalomuya ka R6.4 biliyoni.
Phurogireme leyi yi ndlala
ya xinkarhani ni ku tisa xiave eka vutomi bya vadyondzi. “Vana vo tala va huma emindyangwini leyi nga swela leyi tikeriwaka ku fikelela swakudya swa siku na siku, naswona eka vadyo- ndzi van’wana, swakudya swa xikolo i swakudya swa vona swa siku. Swakudya swa xikolo swi na xiave eka madyondzelo, ku yingisela vadyondzisi na ku hoxa xa- ndla hi nkarhi wa dyondzo,” a vula.
Nhlayo ya vadyondzi na
manghenelo ya xikolo na- swona swa karhi swa antswa hikokwalaho ka phuro- gireme ya mphamelo wa swakudya.
Ku nga ri khale, Khabinete yi pasisile nkandziyiso wa Xiviko xa Vuhleri bya NSNP
lexi tsariweke hi Ndzawulo yo Kambisisa Matirhelo no Hlela (DPME). Xiviko lexi xi andlala ku humelela na ma- goza lawa ya nga tekiwaka ku antswisa phurogireme leyi.
Mulawuri wo Kambisi- sa Matirhelo eDPME, Jabu Mathe, u vule leswaku xikongomelonkulu xo ka- mbisisa matirhelo i ku hle- la loko NSNP yi ri ku hu- melerisiweni hi ndlela leyi nga ta vuyerisa rihanyo ni dyondzo leswi nga ni nkoka eka vadyondzi.
U tlhele a vula leswaku
xikongomelo xo angarhela xa phurogireme leyi i ku antswisa xiyimo xa rihanyo lerinene xa vadyondzi lava sweleke eAfrika-Dzonga. Phurogireme leyi yi ko- ngomisiwile eka vadyo- ndzi hinkwavo va swikolo swa khwathayila ya 1 ku fika eka 3 eswikolweni swa mfumo, leswi ringanaka na 60 phesente wa swikolo le- swi nga evuswetini lebyiku- lu swinene eAfrika-Dzonga. Phurogireme leyi yi tlhela yi pfuna ku hunguta xiyimo xa vusweti emigangeni hi ku tumbuluxa mitirho.
“Vukambisisi bya matirhe-
lo byi kumile leswaku NSNP
yi nyika tindhawu ta mitirho ku tlula 50 000 wa vatirhi va swakudya vo tinyiketa lembe na lembe ku swekela vadyondzi, naswona va hola muholo wa nkarhinyana wa R960 hi nhweti,” ku vula Mathe.
“Leswi swi yisa eka R576
miliyoni hi lembe ya miholo leyi vuyerisaka swirho swa miganga.”
Phurogireme leyi yi tlhe- la yi nyanyula migingiriko ya ikhonomi tanihilaha mabindzu lamantsongo na ya le xikarhi na tikhopho- rethivhi ta vuyeriwa tanihi vaphameri va vukorhokeri eswifundzeninkulu les- wi matirhelo ya swona ya vukorhokeri ya nga etin- dhawini to hambanaham- bana (KwaZulu-Natal, Gauteng, Mpumalanga na Kapa-Vupeladyambu).
“Tindhawu ta laha kaya ta
matsavu ti na vuswikoti byo vuyerisa swikolo na miga- nga ni ku tlhela ti nyanyula vurimi bya laha kaya.
Xiviko xi tlhela xi boxa leswaku swifundzankulu swa Kapa-Vupeladyambu, Mpumalanga, Gauteng, Kapa-Vuxa, Kapa-N’walungu na N’walugu-Vupeladyambu swi kotile ku humelerisa
phurogireme leyi hi ndle- la ya xiyimo xa le henhla emalembeni lama hundze- ke. 