Pfuna ku sivela ku tisunga

Leswi swi boxiwile hi tinhlayonhlayo leta ha ku humaka ta Nhlangano wa Rihanyo wa Misava, leti ti kombaka leswaku kuhundza 700 000 wa vanhu va lova hi ku tisunga lembe na lembe – leswi swi vula les waku i munhu un’we eka 100 ra mafu man’wana na man’wana na kwalomu ka munhu un’we eka 40 wa tise kondi tin’wana na tin’wana.
“A hi nge swi koti – naswona a hi fanelangi – ku nga swi tekeli enhlokweni ku tisunga,” ku vula Dkd Tedros Adhanom Ghebrey esus, Mulawuri-Jenerali wa WHO.
“Un’wana na un’wana i khombo. Ku tekela enhlokweni ku sivela ku tisunga ku ni nkoka lowu kulu sweswi, endzhaku ka tin’hweti to tala hi hanya ni ntungukulu wa Vuvabyi bya Khoronavhayirasi, na swivangelo swo tala swo tisunga – ku heleriwa hi ntirho, mabibi ya swa timali na ku hambanisiwa na  vanhu van’wana swa ha ri kona swinene,” a engetela.
Siku ra Nsivelo wa ku Tisunga ra Misava Siku ra Nsivelo wa ku Tisunga ra Misava ri sime kiwile hi 10 Ndzati  2003 hi Nhlangano wa Matiko ya Misava wa Nsivelo wa ku Tisunga (IASP).
Ri kongomisiwile eka ku sivela ku tisunga na mahanyelo ya ku tisunga, ku hunguta switandzhaku swa kona na ku nyika foramu eka swidyondzeki, tiphurofexinali ta rihanyo ra le miehleketweni, vatirhi va swa mikitsikitsi, vatinyi-keri ni lava nga pona eku tisungeni.
Hi ku ya hi Ntlawa wa Ntshikelelamiehleketo na Nchavo wa Afrika-Dzonga (SADAG), ku na vanhu va 23 lava tisungaka na 230 lava ringeteke ku tisunga hi ku ya hi tirhekodo ta siku ni siku eAfrika-Dzonga. “Ku tisunga ka ha ri nhlokomhaka yo yila erixakeni ra ka hina – ku hava loyi a lavaka ku vulavula hi ma yelana na swona; ku hava loyi a tivaka hilaha ku vulavuriwaka hakona hi mayelana na swona naswona vatswari a va lavi ku vulavula na vana va vona hi mayelana na swona hikwalaho ko chava leswaku swi nga ha “byala miana kanyo”. Ha mbiswiritano, i mhaka leyi nga kona, leswi hi swi vona hi tiqingho leti engetelaka leti hi ti kumaka masiku hinkwawo, ku vula Cassey Chambers, Mulawuri wa Mitirho wa SADAG.
“Loko vanhu vo tala va tiva hi mayelana na ku tisunga na ku tiva hilaha u nga kumelaka hakona munhu un’wana ku pfuniwa ku nga se hela nkarhi, hi nga pfuna ku hunguta nhlayo ya lava tisungaka”, a vula.Swikombeto swo tsundzuxa swi katsa:l Ku vulavula hi mayelana na ku teka vutomi bya vona, ku fa kumbe ku tisunga.l Ku navela ka matimba ka ku fa kumbe ku ehleketa ntsena hi rifu na ku fa.l Ku nyika vanhu nchumu wa nkoka swinene.l Swikombo swa ntshikelelamiehleketo, ku fana swa swipfukela, ku kala ntshembo, ku tihambanisa, ku tikeriwa hi navelo wa swakudya na vurhongo, ku nga naveli migingiriko ya ntolovelo.
l Ku tirhisa xihoko na  swidzidziharisi loku  engeteleke.
l Ku gegagega les waku u  nge vi kona enkarhini lowu taka kumbe ku lela.
l Ku cinca lokukulu ka mahanyelo.
l Ku lulamisela ku yisa emahlweni ntirho lowu a wu nga hetisekangi.

Loko wena kumbe munhu loyi u n’wi tivaka mi lava ku pfuniwa, tihlanganisa hi riqingho ra nkitsikitsi wa ku tisunga ra tiawara ta 24 ra SADAG eka 0800 567 567.
 