Ku vulavula i xintshuxo xo tiva n’wana wa wena

Hi ku ya hi Childline South Africa, ku nga nhla ngano lowu nga riki wa mfumo lowu sirhelelaka vana eka tinxaka hinkwa to ta madzolonga ni ku tumbuluxa ntolovelo wo xixima timfanelo ta vana eAfrika-Dzonga, vatswari va fanele ku vulavula na vana va vona hi ndlela leyi amukelekaka.
U nga va kariheli; vulavula na vona hi ndlela yo xixima; va nyiki xivandlanene xa ku nhlawula; a va ve na xiave loko ku tekiwa swiboho; va dyondzisi leswi swinene na leswo biha: naswona va hlohloteri ku vulavula hi matitwelo ya vona.
U nga endla hinkwaswo leswi hi ku khoma tihlenge letano ta nkarhi na nkarhi laha un’wana na un’wana a nyikiwaka nkarhi wo vu lavulaka ni ku yingisela. Ku vulavula i ndlela yo antswa ya ku dyondzisa vana na swona u nga kondletela ma hanyelo lamanene hi ku va hlamusela xiyimo xa swilo.
Childline yi tsundzuxa va tswari ku yingisela hi vu rhon’wana ni ku lehisa ti mbilu, hikuva swa humele la leswaku vana va nga tivi hilaha va nga vulaka leswi va swi ehleketaka kumbe matitwele ya vona.
Vana va fanele ku tiva timhaka leti amukeleka ka na leti ti nga amuke lekiki Tiyisisa leswaku vana va tiva leswaku hikokwalaho ka yini milawu yi laveka naswona ku ta va ni switandzhaku swo karhi loko milawu leyi yi tshoviwa. Yima hi rito rin’we hi mikarhi hinkwayo u tiyisisa ku humelerisa switandzhaku leswi. Loko vana va ri karhi vakula, va hlohloteli ku bula hi milawu leyi u tlhela u va pfu na ku lemuka switandzhaku swa yona.
Ndhundhuzela vana eka mahanyelo lamanene  Loko u va hlamusela hilaha u rhandzaka swilo leswinene leswi va swi endlaka, maha nyelo ya vona lawa yo biha ya nga nyamalala. Ku khensa eka leswinene swi tlula nxupulo.
Hambileswi vatswari lava vo tala va tirhisaka tithoyi na swiwitsi tanihi tinyiko, tinyiko to antswa i ku vukarha vana, n’wayitelo na ku va komba leswaku wa va tsakela.
Ku aka vutitshembhiI swa nkoka ku pfuna n’wana wa wena a aka vutitshembhi.
U nga pfuna n’wana wa wena hi ku n’wi ndhundhuzela loko a ringeta ku pfuna ni ku tirhisa mianakanyo ya yena, vutlharhi ni ku titlangela; u va hlohlotela ku vulavula ta le timbilwini ta vona; u va endla leswaku va titwa va ri vanhu va nkoka, ni ku va byela leswaku i vanhu va nkoka; ni ku tshembheka, leswaku va ta ku tekela enhlokweni.
Mahanyelo yo vavisa lawa ya nga amukelekikiA swi amukeleki ku vavisa vana. Mahanyelo yo vavisa vana ya katsa ku va karihela, ku rhuketela, ku va chavisa ni ku va yisa ehansi. Ku rhukete la emahlweni ka vana swi nga endla leswaku va titwa va nga sirhelelekangi na ku chava.
Vana lava nga ni ku karhateka kumbe lava vo ‘hlawuleka’ va nga va na xiphiqo xo karhi, ku fana na Vuvabyi byo Tsandze ka ku Yingisela Nkarhi wo Leha, kumbe Vuvabyi byo Tsandzeka ku Yingisela na Vuvabyi byo Tsakela Etlhelo leswi swi nga lavaka leswaku va landzelela swakudya swo hlawuleka ni ku lava ku pfu niwa hi vutshunguri.
Loko mutswari kumbe mu hlayisi a nga lava ku tiva hilaha a nga lawulaka hakona mahanyelo ya n’wana wa yena kumbe swilaveko swo hlawuleka, a va tihlanganisa na Childline eka: 0800 055 555 ku vulavula na mutsundzuxi hi xikongomelo xo kuma swi tsundzuxo.