Ndhurho lowu tlakuka waku hanya wu koxa angulo lowu nga na vun’we

Se swi durha swinene hi ndlela leyi tlakukeke ku xava swakudya na switirhisiwa swin’wana swa nkoka, ku hakelela vukorhokeri bya masungulo na ku tirhisa vutleketli bya mani na mani kumbe lebyi nga riki bya mfumo. Loko midurho leyi tlakukaka ya ha khumba un’wana na un’wana, miti leyi kumaka mali ya le hansi hi yona yi swi twaka swinene.
Xikombo xa Mixavo ya Vatirhisi xo hetelela xa Dzivamisoko 2022 lexi humesiweke hi Stats SA xi komba leswaku ku vile na ku wisa kutsongo eka ku tikeriwa ka MaAfrika-Dzonga. Inifulexini ya swakudya yi kandziyisiwile eka 6.2 wa tiphesente. Swakudya swa masungulo swo tala swi durha kutlula leswi a swi ri xiswona lembe leri nga hundza, loko swakudya swa masiku hinkwawo swo fana na oyili yo sweka swi kandziyisile mitlakuko ya le henhla swinene.
Nxavo wa mafurha, lowu khumbaka nxavo wa xilo xin’wana na xin’wana xo karhi, wu tlakukile hi xanharhu eka khumembirhi wa tin'hweti kufika eka Nyenyakulu 2022.
Afrika-Dzonga a yi yoxe eka leswi. Nhlawulo lowu nga va kona sweswinyana wa Foramu ya Ikhomomi ya Misava wu komba leswaku kwalomu ka kotara ya vanhu va misava hinkwayo, ku katsa na lava nga eka tiikhonomi leta ha kulaka, va le ku tikeriweni hi timali hikwalaho ka ntlakuko wa mixavo.
Mitlakuko leyi, ngopfungopfu nxavo wa mafurha, i switandzhaku swa swiendleko leswi hi nga ni vulawuri byitsongo eka swona. Ntlimbo lowu yaka emahlweni exikarhi ka Russia na Ukraine wu vile na nkhumbo wo tivikana eka nxavo wa mafurha na swakudya. Matiko hamambirhi i varhumelinkulu va tinhundzu na vukorhokeri ematikweni mambe eka timakete ta matiko ya misava ta manyoro, swakudya swo tanihi tinyawa na tinyungu ta oyili leti lavekaka eka switirhisiwa swo hamhanahambana swo fana na oyili yo sweka.
Xiphemu xin’wana i vuhumelerisi bya le hansi bya vurimi hikwalaho ka swiendleko swa maxelo yo hisa kutlula mpimo leswi vangiwaka hi ku cinca ka maxelo, swo tanihi mikhukhulo na dyandza.
Loko swo tala swa swiendleko leswi hi nga riki na vulawuri ehenhla ka swona, mfumo wu le ku endleni hilaha wu nga kotaka hi kona ku sirhelela MaAfrika- Dzonga eka mitlakuko ya mixavo ya nkarhi wa sweswi na lowu taka.
Xin’wana xa swiyimonene swa hina leswikulumba swinene tanihi tiko i Bangikulu leyi tiyimelaka, yo tiya leyi koteke ku endla inifulexini yi tshama yi ri endzeni ka vunavi bya mpakaniso wo lala, ehansi swinene ka leswi matiko man’wana yo tala ya nga eku hlanganeni na swona.
Sweswinyana hi tivisile leswaku xibalo xa mafurha xi ta yimisiwanyana ku ringana tin’hweti timbirhi tin’wana kufika Mhawuri, leswi nga ta tisa mphalalo emitini.
Ku yimisiwanyana ka xibalo lexi swi nyikile mphalalo wa nkoka eka MaAfrika-Dzonga kusukela emasunguleni ya Dzivamisoko.
Tanihileswi ku yimisiwanyana ka xibalo swi taka na ndhurho wo tivikana eka timali ta mfumo, leswi swi khumbaka minongoloko yin’wana ya mfumo, swi ta tika ku yisa leswi emahlweni nkarhi wo leha.
Hambiswiritano, ku na swin’wana hi nga ta swi endla.
Ku antswisa nsirhelelo wa swakudya wa rixaka ra ka hina i swa nkoka ku kota ku kondzelela leswi na swihlamariso swa nkarhi lowu taka. Hi na sekitara ya vurimi yo tiya leyi yi yaka emahlweni na ku kula na ku tumbuluxa mitirho.
Ku engetela ku yisa mahlweni vuhumelerisi bya vurimi na ku tiyisa vutilawuri bya hina bya swakudya, hi le ku vekiseni swinene eka ku kurisa vuswikoti bya kwala tikweni, hi seketela van’wamapurasi va xibindzu na va mpimo lowutsongo hi ndlela yo fana na ku pfuna vanhu vo tala ku kurisa swakudya swa vona vini.
Hi ku tirhisa Xihlohloteri xa Mitirho xa Phuresidente, tivhawuchara ta manyoro ti nyikiwile kutlula 65,000 wa van’wamapurasi va mpimo lowutsongo, naswona ntirho wu le ku endliweni ku fikelela 250,000 wa van’wamapurasi valava. Mfumo wu tlhela wu nyika van’wamapurasi lava tifuyelaka swifuwo na ku byala matsavu va nga xavisi manyoro na switirhisiwa ku humelerisa swakudya, na ku pfuna mitlawa kumbe vanhu ku sungula swirhapa swa swakudya swa vona vini. Eka swifundzakulu swo fana na N’walungu-Vupeladyambu, van’wapurasi va mpimo lowutsongo va seketeriwa hi switirhisiwa swa vurimi swa ku byala swimilani na ku fuya tihuku, hi ku tirhisana na tikholichi ta vurimi ta ndhawu yaleyo.
Hi ku tirhisa Qhinga ro Kuma Misava ra Mavonelamahlweni na ku humesiwa ka misava leyi nga ehansi ka vun’wini bya mfumo ku endla vurimi, hi le ku seketeleni ka van’wamapurasi va mpimo lowutsongo vo tala ku ndlandlamuxa mabindzu ya vona na ku ma endla leswaku ya nghenisa mali hi ndlela leyi humelelaka. Hi tlhela hi va hi ri eku languteni ka ku tumbuluxa swinakulobye leswi nga exikarhi ka mfumo na lava nga riki mfumo swo tala ku seketela ndlandlamukiso wa vurimi bya xibindzu bya vantima hi ku endla matshalatshala yo fana na Vatirhisani eka Switshunxo swa Misava ya Vurimi na Ejensi ya Nhluvukiso wa Vurimi.
Ku kurisa vusirheleri ehenhla swihanyi na tikhemikali ta swihanyi na ku sirhelela rihanyo ra swiharhi ehenhla ka mavabyi yo fana swindomundomu, hi le ku tiyiseni magoza ya hina ya vulawuri bya mfambafambo wa swiharhi na vuswikoti bya vuhumelerisi bya swisawutisi.
Hi ku engetela ku tiyisa vuhumelerisi bya swakudya bya laha tikweni, maendlelo ya hina ya timalimpfuneto ta vaaki yo angarhela na mpimo wa xibalo wa ziro wa swakudya swa masungulo swi pfuna ku sirhelela lava nga swela eka midurho leyi tlakuka.
Hi vukorhokeri bya masungulo bya mahala byo fana na mati na gezi eka miti leyi nga swela, hi nga tiyisisa leswaku a ku na ndyangu lowu nga pfumalaka vukorhokeri bya masungulo.
Ku hlula xiyimo lexo tika, miganga hinkwayo yi fanele ku tikatsa.
Eka xiphemu xa hina, mfumo wu ta ya emahlweni wu languta xiyimo lexi swinene naswona wu ta endla xin’wana na xin’wana hi matimba ya wona ku sirhelela MaAfika-Dzonga eka mitlakuko leyi nga yisekiki emahlweni eka ndhurho wa ku hanya.
Tikhaphanikulu ta Afrika- Dzonga ti fanele ku tiyisisa leswaku vatirhisi a va hakeli ngopfu eka swakudya kutlula leswi va faneleke ku hakerisa xiswona. Hi amukela swikoweto kusuka eka vaendli va swakudya na vaxavisi leswaku va le ku endleni ka matshalatshala ku pfuna vatirhisi ku kuma swo tala hi mali ya vona.
Hi Nyenyakulu lembe leri Khomixini ya Mphikizano yi humesile vonelo ra mani na mani ra swipimelo swa vulavisisi bya makete eka makete wa swirin'wa swo tsakama. Yi vonile leswaku ndhurho wa swirin’wa swo tsakama wu le ku gonyeni hi tilevhele leti nga henhla ka inifulexini, naswona leswi nga va na xitandzhaku lexi nga ringanelangiki eka vanhu lava nga swela.
Vulavisisi byi ta kambela loko ku ri na vuxisi byihi kumbe byihi eka mafambiselo leswi endlaka leswaku swakudya swi durha swinene.
Hi ta tirhisa pholisi ya hina ya mphikizano ku sirhelela vatirhisi ehenhla ka ku tlakuka ka mixavo loku nga seketelekiki na maendlelo lama lwisanaka na mphikizano hi mabindzu, tanihiloko hi endlile hi nkarhi wa ntungukulu wa COVID-19.
Endlelo leri yaka emahlweni ro cinca xivumbeko xa ikhonomi ya hina ri ta seketela matshalatshala lama. Ku cinca eka tisekitara ta eneji, vutleketli na sekitara ya vuhlanganisi bya tiqingho ku kongomisa eka ku hunguta ku durha ka gezi, vufambisi bya nhundzu na data eka nkarhi wo leha hi mphikizano wa le henhla na matirhelo lama nga tlangisiki swipfuno. Hi fanele hi nkarhi hi hakelela ehansi, ku nga ri swo tala, eka vukorhokeri eka nkarhi lowu taka.
Hambileswi mixavo ya oyili na maxelo yo hisa ku nga swiendleko leswi hi nga na vulawuri byitsongo ehenhla ka swona, ku na swo tala leswi hi nga swi endlaka, tanihi mfumo, mabindzu, vatirhi na miganga ku pfuna vanhu va Afrika-Dzonga eka nkarhi lowo tika.  
