Lwanani ni vugevenga  ku nga ri vahlampfa

Hi tlhele hi humela makumu eka maendlelo ma hina ma khale. Lama a ku r i maendlelo ma khale mo kunguhata matshamelo ma vanhu ku ya hi rixaka lama tikombeke hi ku lawula ku rhurhisiwa ka vanhu, ku hlayisiwa ka mitirho, ku tshamisisiwa ka vanhu eka tindhawu ku ya hi mitlawa ni nchavo wa nawu wa madomupasi.
Loko vakokwana wa hina va mpfapfarhute Tsalwa ra Ntshuxeko hi 1955, laha milawu ya kona yi nga katsiwa eka Vumbiwa ra hina, ni ku hlambanya leswaku Afrika-Dzonga i ra vanhu hinkwavo lava tshamaka eka rona, a va lava rixaka ro ntshuxeka kusuka eka milawu  yo  rhangisa rixaka emahlweni ka tin’wana, ku hlawula rixaka, ku hlawulambala ni rimbewu  Hikokwalaho swi vilerisaka swinene ndlela leyi migingiriko leya ha ku humelelaka ya matitwelo ya ku lwisana ni vahlampfa eka swiphemu swa tiko yi vuyisaka leswi hundzeke swa nkarhi wa hina wa xihlawuhlawu.  Hi vone vanhu va ri karhi va yimisiwa emapatwini hi vaakatiko lava ku nga riki ntirho wa vona kutani va boheleriwa ku humesa matsalwa yo titivisa ku tiyisisa xiyimo xa vuhlampfa bya vona. Hi vone van’wana va varhangeri va swa tipolitiki va vulavula swilo swo ka swinga tiyisisiwanga mayelana ni vahlampfa ku tirhisa swivilelo swa vanhu hi ndlela yo biha leswaku va ta vuyeriwa eka swa tipolitiki.
Hi vone ku macha ko hambanahambana loku a ku kongomisiwe emakaya ya vanhu ni misecho ya lomu va tshamaka kona ku lavana ni vumbhoni bya migingiriko ya vugevenga. Hi vone vanhu va hlaseriwa, va vavisiwa ni ku dlayiwa hikokwalaho ka malangutekelo ya vona kumbe hikokwalaho ka mavulavulelo ya vona.  Leyi a ku ri ndlela leyi vatshikeleri va nkarhi wa xihlawuhlawu a va tirha hayona.
Va boxe leswaku vanhu van’wana a va fanele va tshama eka tindhawu to karhi, va fambisa mabindzu yo karhi kumbe ku teka mitirho yo karhi. Ehansi ka xihlawuhlawu, vanhu vantima a va tekiwa va ri va ehleketeleriwa hikwalaho ka vuntima bya vona kutani a va yimisiwa hi maphorisa loko va kumeka eka tindhawu leti a ti vuriwa leswaku i ta valungu. Vanhu vantima a va boheleriwa ku humesa madomupasi kutani loko va nga swi endli, a va ta pfaleriwa ejele.
Hi nga ka hi nga pfumeleli ku pfumaleka ka vululami byo tano ku tlhela ku humelela.
Migingiriko leya ha ku endlekaka exidoropanini xa Diepsloot eGauteng ku vile khombo. Hi nkarhi wa ku hela ka vhiki kun’we, vanhu va nkombo va dlayiwile, leswi nga tlhontlha ku kombisa ku vilela. Ku lahlekeriwa ko tano ka vutomi a ku amukeleki, tanihi ku dlayiwa ka MuAfrika kulorhi wo huma eZimbabwe leswi ku hehliwaka leswaku swi endliwile hi vanhu vo teka nawu va wu veka emavokweni ya vona.
Vugevenga i xiphiqo lexikulu laha tikweni. Byi khumba miganga hinkwayo kutani swa twisiseka ku va vanhu  va karhele ku hanya hi ku chava swigevenga.
Ku hambana ni leswi lumbetiwaka hi yin’wana ya mitlawa ni vanhu lava lwisanaka ni vuhlampfa, vahlohloteri va vugevenga i vantima ni valungu, vaxinuna ni vaxisati, muhlampfa ni muakatiko wa laha kaya.
Vugevenga, ku nga ri vahlampfa, hi byona nala wa hina hinkwerhu loyi hi faneleke ku tirha kun’we ku n’wi hlua.
Hi nga ka hi nga hluli vugevenga hi ku byi hlohlotela, madzolonga, ku chavisa ni ku veka nawu emavokweni ya hina leswi kongomisiweke eka vahlampfa, naswona ngopfungopfu lava humaka ematikweni man’wana ya Afrika.
Hi amukela leswaku miganga yotala yi hele matimba hi ku hluleka ka maphorisa ku tirhana ni swi -gevenga. Exikarhi ka magoza lama hi ma tekaka ku nyika maphorisa matimba i ku gangisa ko tlhandlekela ka 12 000 wa vaofisiri va maphorisa yo engetela.
Nakambe hi le ku tumbuluxeni ka tiforamu ta maphorisa ta miganga etikweni hinkwaro hi vuntshwa. Tiforamu leti ti hlanganisa miganga ni vuyimeri bya maphorisa ndhawu yin’we ku antswisa vuhlayiseki bya miganga ni ku endla leswaku maphorisa va va ni vutihlamuleri.
Hambiloko hi tiyisa ku lwisana ka hina ni vugevenga, a ku ni ku tiyimelela ka leswaku vanhu va teka nawu va wu veka emavokweni ya vona.  Hi nkarhi wu ri wun’we, hi tekela enhlokweni leswaku vuhlampfa byo ka byi nga ri enawini byi vanga nxungeto eka vusirheleri bya AfrikaDzonga, ntshamiseko ni ku humelela ka ikhonomi.
Vuhlampfa byo ka byi nga ri enawini byi khumba mphakelo wa vukorhokeri ni ku veka ntshikelelo wo tlhandlekela eka vukorhokeri bya nkoka tanihi nhlayiso wa swa rihanyu ni dyondzo.
Tanihi rixaka rihi ni rihi leri tiyimelaka, hi ni mfanelo yo tirhisa tipholisi ni magoza lama tiyisisaka  vutshembeki bya mindzilekano ya hina, ku sirhelela timfanelo ta MaAfrika-Dzonga ni ku lulamisela leswaku hinkwavo lava tshamaka emindzilekanini ya hina va ni mfanelo ya nawu ya leswaku va va laha.
Ku lawula swa ku rhurha i vutihlamuleri bya mfumo.
A ku na muakitiko loyi ku nga riki ntirho wa yena a faneleke ku tirha ntirho wa varhangeri va vuhlampfa kumbe wa vahlayisi va nawu hi ku koxa leswaku vahlampfa va humesa mapapila ya vutitivisi.
Ehansi ka xiyenge xa 41  xa Nawu wa Vuhlampfa, i xirho xa maphorisa ntsena kumbe muofisiri wa swa vuhlampfa loyi a nga kombelaka un’wana ku titivisa tanihi muaki, mutshami wa nkarhi hinkwawo kumbe muaki wa muhlampfa.
Loko vaofisiri lava va tshemba, loko va vona swi fanerile, leswaku munhu yoloye u le tikweni swi nga ri enawini, a nga pfaleriwa loko ka ha endliwa vulavisisi bya mayelana ni xiyimo xa yena. Loko va ri karhi va endla sweswo, varhangeri va vahlayisi va nawu va fanele ku xixima timfanelo ni xindzhuti xa munhu yoloye.
Ku tirhisa nawu wa vuhlampfa i xirhangana xa mfumo. Hi le ku tirheni ku tiyisisa leswaku mitlawa leyi hlohlotelaka vuxisi bya vahlampfa hi kutirhisana ni vatirhelamfumo lava nga ni vukungundzwana va tisiwa enawini. Tanihi mabindzu hinkwawo, mabindzu lama vinyi va wona ku nga vahlampfa ma fanele ku landzelela milawu leyi nga kona, ku katsa milawu ya swa rihanyu ni vuhlayiseki, va va ni mipfumelelo hinkwayo ni tilayisense, naswona va hakela swibalu leswi faneleke.
Hi xidemokirasi lexi simekiweke ehansi ka nawu.
Migingiriko yo tlula nawu leyi kongomisiwaka eka vaaki va vahlampfa, lava nga ni mapapila ya le nawini kumbe va nga ri na wona, yi nga ka yi nga tiyiseriwi.  Namuntlha, hi nga kongomisa ku hlundzuka ka hina eka vahlampfa va le Zimbabwe, Mozambique, Nigeria kumbe Pakistan.
Mundzuku, hi nga kongomisa ku hlundzuka ka hina hi xihina.
A hi languteni eka ku hlula vugevenga, swi nga ri na mhaka leswaku byi endliwe hi mani.