Pulani ya vufuwahuku i vuhluri lebyikulu bya van’wamapurasi va laha tikweni

Loko Beverly Mhla bane a teke rendzo ro ya evhengeleni ku ya xava mandza, a nga swi tivangi leswaku loko a tlhelela ekaya swi nga  tswala miehleketo yo va na bindzu ra yena n’wini ro humelela.
“Siku rin’wana ndzi yile  evhengeleni ku ya xava mandza kutani ndzi kuma leswaku mandza ya durha swinene, kutani ndzi teka xi boho xo xava tihuku ta 10 to tshikela leswaku hi ta kuma mandza endlwini,” a vula.
Huku yi tshikela tandza 26 wa tiawara tin’wana na tin’wana, leswi a swi vula leswaku Mhlabane a ta kuma nhlayoxikarhi ya nhungu kumbe kaye wa mandza hi siku.
Endzhaku ka tin’hweti ti mbirhi, u sungule ku xavisela vaakelana mandza. Leswi swi endle leswaku a cinca garaji ya ndyangu wa yena yi va yindlu yo tshikelela eka yona mandza. Hi nkarhi wolowo u tlhele a va na xi rhapa xa matsavu endzhaku ka muti wa yenaMhlabane, khale ka mui njhiniyara, mikarhi hinkwa yo a ri na makungu ya ku tshika eka xivandlakulu xa tikhamphani leswaku a su ngula bindzu ra yena n’wini ra tiyindlu. Hi 2014, nkarhi nyana loko a kumile tihuku ta yena, u xave tihekitara timbirhi ta misava eBenoni, eGauteng, hi xikongomelo xo aka tikamara.
Hambiswiritano, a nga swi kotangi ku ya emahlweni na kungu ra yena hikuva misava a yi tsemeriwile leswaku yi tirhiseriwa swa vurimi. Ematshan’wini u tibohile ku kurisa bindzu ra yena leritsongo ra vupurasi.
Endlelo ro lehaMunhu loyi wa 49 wa ma lembe hi vukhale u tsundzu ka hilaha a tirhiseke hakona njhini yo secha ya Google ku endla ndzavisiso hi swa vupurasi.
Hambiswiritano, ku pfuma leka ka switirhisiwa kufana na darata, mathangi ya mati na gezi  a swi vula leswaku u sungule ntsena ku tirhisa misava hi 2016.
Magoza ya yena ya le masu ngulweni ya n’wi vuyerisile naswona namuntlha, i n’wini loyi a tinyungubyisaka wa Purasi ra Zapa, nghingiriko wa vurimi bya xibindzu lebyi humeleleke.
U hluvukile kusukela eka ku tirhisa tihekitara ta yena timbirhi ta misava ku tlakusa vuhumelerisi bya mandza ni ku byala swipinichi, khayili, pepere ra rihlaza na mata matisi, leswi a swi xavisa emugangeni, ekuheteleleni kufika eka ku nghenisa mi gerho yimbirhi ya matsavu, ku rima 1.5 wa tihekitara ni ku aka tindlu ta tileyara ta vukulu bya 5 000 na 2 000.
Purasi leri ri xavisela mune wa mavhengele ya swaku dya ya Wimpy, Pick n Pay, hodela ya Holiday Inn na mavhengelexiphaza ya le mugangeni, exikarhi ka swin’wana.
“Hambiswiritano, hi na nkayivelo tanihiloko leswi lavekaka swi tale kutlula vuswikoti bya hina naswona, hikwalaho ka sweswo, hi kuma mandza eka vahume lerisi van’wana va le muga ngeni. Hi na nhlahluvo wa nkhumbo wa swa mbangu lowu nga pfumeleriwa wa 120 000 wa tileyara naswona hikokwalaho hi dinga xu makulu xa ndlandlamukiso,” a vula.Pulanikulu ya VufuwahukuMhlabane u kume mpfuno ku va a vile n’wamapurasi loyi a nga humelela. Hi un’wana wa van’wamapurasi lava ha hluvukaka lava vuyeriwaka kusuka eka Pulanikulu ya Vufuwahuku, leyi yi nga tumbuluxiwa hi mfumo na vakhomaxiave va inda sitiri, ku katsa na vahu melerisi va vufuwahuku, van’wamapurasi, vaphurose si, lava rhumelaka tinhundzu eka matiko mambe,  vaxavi kusuka eka matiko mambe na vuyimeri bya vatirhi.
Yi sayiniwile hi 2019, pulani lexi yi na xikongomelo xa ku kurisa mitirho eka indasitiri leyi hi ku tirhisa magoza yo hlaya lama ma nga ta tivisiwa eka malembenyana lama taka.
Swi endliwile hikwalaho ka pulani leyi leswaku Nhlangano wa Vufuwahuku wa Afrika-Dzonga (SAPA) wu hakelela layisense yo tirhisa mati ya Mhlabane na ku n’wi nyika vuleteri bya vuhumelerisi bya mandza.
Nseketelo wa van’wamapurasiMufambisi wo Angarhela wa SAPA Izaak Breitenbach u vula leswaku indasitiri leyi yi vekisile timiliyoni eka ku seketela van’wamapurasi va vantima ni ku kurisa vuhumelerisi bya vufuwa huku hi 5%. Hi kwalomu ka 12 wa tin’hweti, 13 wa van’wamapurasi va vakurisi va tikontiraka  va vantima va tumbuluxiwile naswona 960 wa mitirho yi tumbu luxiwile.
“Indasitiri leyi yi vekisile R870 wa timiliyoni ku tu mbuluxa timakete ta 50 wa vakurisi va tikontiraka va vantima na ku humele risa ku rhumeriwa ka tinhu ndzu eka matiko mambe ku tumbuluxa mitirho ya le migangeni. Indasitiri leyi yi tlhele yi endla ni ku hakelela milavisiso ya mabindzu ya 19 wa van’wamapurasi lava nga eka nongoloko na Ndzawulo ya swa Vurimi, Antswiso wa Misava na Nhluvukiso wa Tindhawu ta le Matikoxikaya,” a vula.
Makumemune wa van’wa mapurasi va vantima vo ti yimela na tona va nyikiwa switsundzuxo na vuleteri leswi fambelanaka vufu wahuku.
“Indasitiri leyi yi tlhela yi va na databesi ya 670 wa van’wamapurasi va ma bindzu lamatsongo, ya le xikarhi na lamatsongotsongo (SMME) lava hi va pfunaka hi vuxokoxoko lebyi fambe lanaka,” a vula.
Hi ku tlhandlekela, SAPA yi endlile buku yi kumeka ya ku dyondzisa van’wamapurasi hi mayelana na vuhumelerisi bya vufuwahuku na ku hlu vukisa tipulani ta mabindzu ya vona vini.
Vahumelerisi va tihuku va tibohile R1.5 wa tibiliyo ni eka vuvekisi byintshwa eka miako ya vona vini ya vuhumelerisi ku nga si hela mune wa malembe lama taka, leswi swi faneleke tumbuluxa mitirho ya 4 000 yo engetela. Indasitiri leyi yi ta tlhela yi vekisa R1.7 wa ti biliyoni eka ku tumbuluxiwa ka 50 van’wamapurasi va tikontiraka va mpimo wa xibindzu. Vuvekisi lebyi byi ta seketeriwa hi indasitiri na tiejensi ta mfumo to hamba nahambana. 

