Leswi wa manana lava nga na HIV lava mamisaka vele va faneleke ku swi tiva

Hi ku ya hi ndzawulo, loko u ri manana loyi a mamis aka vele loyi a nga na HIV , swi na nkoka ku burisana na mutsundzuxi wa wena wa HIV hi swilanghwa swo nyika n’wana swakudya. Loko u hlawula ku mamisa vele, tiyisisa leswaku u mamisa vele ntsena eka tin’hweti ta tsevu leto su ngula.
Ndzavisiso wu kombile les waku n’wana u na nkoteko wa le hansi ngopfu wo khomiwa hi HIV eka masi ya vele loko manana a mamisa rona ntsena.
Eka tin’hweti leti u nga biha emirini, naswona u ri karhi u mamisa vele, vona leswaku u tirhisa khondomu hi nkarhi wo endla masangu ku sivela ntluletavuvabyi lowuntshwa.
Loko u ri na swiphiqo swihi kumbe swihi swo tanihi ku twa ku vava ka tinhlungu kumbe mavele yana etlili-niki hi xihatla ku ya kuma ku pfuneka.Ndzawulo yi bumabumela ngopfu ku mamisa vele ntsena hikuva swi pfuna n’wana ku tiyisa masocha ya miri na ku vumba vuxaka byo tiya exi-karhi ka manana na n’wana.
Ku mamisa vele swi tlhela swi hunguta nxungeto wa ku khomiwa hi mfukuzana ya vele eka manana.  Swikhorwiwahava na mitiyiso ya ku mamisa vele Ku na swikhorwiwahava swo talanyana leswi yelanisiwaka na ku mamisa vele, ndzawulo yi humesele erivaleni vunwa bya swikhorwiwahava leswi hi ku hlamula swivutiso leswi landzelaka leswi tshamelaka ku vutisiwa hi vamanana lava nga na HIV na lava nga riki na HIV .Xivutiso: Muakelana wa mina u vule leswaku ndzi fanele ku kuma murhi wun’wana wo hlantswa khwiri ra n’wana wa mina. Xana leswi swi na nkoka?Nhlamulo: Kholositiramu, masi yo sungula lama humesiwaka hi tinhlarimbya to humesa masi endzhaku ko veleka, ma basisa mahuma yo sungula ekhwirini ra n’wana.
A wu lavi murhi wo basisa ku ya emahlweni tanihileswi masi ya vele ma nga basa, naswona ma vumba nkuva wa khwiri, ku ri sirhelela eka tibakitheriya.Xivutiso: Eka masiku manga-rimangani lamo sungula, loko ndzi nga ri na masi yo ringanela, xana ndzi nga n’wi nwisa mati kumbe masi man’wana?Nhlamulo: N’wana u lava kholositiramu ntsena. U ta fanela ku tshamela ku mamisa n’wana leswaku u ta va na masi – u endla masi hi ndlela yoleyo. Kombela sungukati ku ku nyika n’wana wa wena hafu ya awara yo sungula endzhaku ko veleka, leswaku u ta veka n’wana eve leni. N’wana u ta dyondza ku mama hi xihatla naswona leswi swi ta ku pfuna ku endla masi yo tala.
Xivutiso: Ndzi mamisa n’wana vele, kambe n’wana a nga ene riseki. Xana ndzi fanele ku n’wi nyika na masi ya vana?Nhlamulo: E-e, u nga endla masi yo tala hi ku tshamela ku mamisa n’wana nkarhi hinkwawo. Pfumelela n’wana nkarhi wo mama kufikelaloko a enerisekile eka vele rin’we ku tiyisisa leswaku n’wana u kuma masi yo hetelela lama ma nga masi lama nga na mafurha, lawa i masi lama n’wana a ma kumaka ekuheteleleni ka ku mama. Loko n’wana a mama swinene, ku endleka masi yo tala.
Xivutiso: N’wana wa mina u tshama a ri karhi a lava ku mama nkarhi hinkwawo, kumbe a ndzi na masi yo rin-ganela ke?Nhlamulo: Kumbe n’wana u le ku kuleni hi xihatla, kutani u lava masi yo tala. Hi ku tshamela ku mamisa nkarhi hikwawo, u nga endla masi yo ringanela ku n’wi mamisa.
Masi ya nge heli. Pfumelela n’wana ku mama nkarhi wo leha – u nga susi n’wana eveleni. Loko n’wana a tsa kamisa malerhi yo tlula tsevu siku rin’wana na rin’wana, u tshama a ri karhi a mamisiwa (hi mpimohansi wa ka8-12 siku rin’wana na rin’wana), naswona n’wana a ri eku nyuheleni kufika kwalomu ka 500g n’hweti yin’wana na yin’wana, swi komba leswaku u endla masi lama ringaneleke.
Xivutiso: Loko n’wana wa mina a tshamela ku rila nkarhi hinkwawo, xana ndzi endla yini?Nhlamulo: Mbuwetela n’wana wa wena hi ku n’wi nyika vele nkarhi hinkwawo. Vana va lava ku va ekusuhi na vamanana va vona. Leswi swi ta hlohloteriwa hi ku va vamanana na vana va vona va va eka kamara yin’we. Loko n’wana wa wena a ri na ndlala, a twa torha kumbe a nga tsakangi, ku mama vele swi ta n’wi enerisa. A swi nge endleki leswaku u mamisa n’wana wa wena kuhundza mpimo loko u n’wi mamisa masi ya vele ntsena.
Xivutiso: Xana swi kahle ku nyika swo nwa swin’wana?Nhlamulo: E-e, ku engetela swo nwa swin’wana swi vula leswaku n’wana a nga ha tala ku khomiwa hi mavabyi yo fana na nchuluko na nyumo-niya. Nakambe, loko n’wana a va na swo nwa swin’wana, a nge he mami mikarhi hinkwayo naswona wena a wu nge he endli masi lama nga ringanela.
Xivutiso: Xana n’wana a nga lavi mati loko ku hisa?Nhlamulo: E-e, masi yo sungula ya na mati yo tala naswona ya timula torha ra n’wana. Wo tiyisisa ntsena leswaku u mamisa n’wana wa wena nkarhi hinkwawo eka maxelo yo hisa.
Xivutiso: Xana i rini ndzi faneleke ku engetela swakudya swin’wana?Nhlamulo: Endzhaku ka tin’h weti ta tsevu, yana emahlweni u mamisa vele tanihi le ku sunguleni, kambe u engetela na swakudya swin’wana. N’wana u lulamerile ku sungula ku dyondza ku dya endzhaku ka tin’hweti ta 6. vVuxokoxoko lebyi byi phakeriwile hi Ndzawulo ya Rihanyo ya KwaZulu-Natal.Ku kuma vuxokoko hi vutalo na ku pfuneka kusuka eka Gugu Dlamini Foundation, endzela www.gugud-laminifoundation.org. Ku kuma vuxokoxoko hi vutalo mayelana na PrEP, endzela ndhawu ya nhlayiso wa rihanyo ya le kusuhi na wena.