Mfumo wu fikelerisa mpfuno eka mindyangu

Ku nga katsiwi ka xibalo ku kongomisi we eka ku  rhula ndzhwa lo eka mi ndyangu leyi hola ka mali leyitsongo leyi tirhisaka mpimampima wa le henhla wa miholo ya yona eka swi makiwa leswi tirhisiwa ka endyangwini.Swixavisiwa leswi nga katsiwangiki xibalo a swi na xona Xi balo xa Minxavo (VAT) xa tiphesente ta 15 lexi katsiweke eka swona. Swi kongomise ku pfuna MaAfri ka-Dzonga ku hlayisa mali.
Ku na 19 wa swakudya swa nkoka leswi ku nga katsiwa ngiki VAT eka swona. Leswi swi katsa: mavele, xitampa, rhayi si, xinkwa xa buraweni, mihandzu, matsavu,  nhlampfi na mandza.
Ku tatisela eka swona, swixavisiwa swo fana na dizele, petirolo na phara-fini xikan’we na vukorho keri byin’wana lebyi katsaka ndhawu ya vutshamo yo hakerisa rhente, vutleketli byo tirhisa xiporo na gondzo na vukorhokeri bya swa dyondzo naswona a swi katsiwi eka VAT.
Hi Nyenyanyana mfumo wu tivise leswaku wu ta tlakusa VAT ku suka eka tiphesente ta 14 ku ya eka tiphesente ta 15.
Mfumo wu tlhele wu tekela enhlokweni leswaku mindyangu leyi nga swela swinene yi ta va ehansi ka ntshikilelo wa swa timali swinene.
Ku antswisa ku tlakuka ka xiyimo xa mahanyelo, Holo bye wa swa Timali, Nhlanhla Nene u thorile phanele leyi nga ta nyika swibumabumelo hi mayelana na swixavisiwa swa le mindyangwini swo tatisela leswi naswona swi nga ta kala swi nga katsiwi xibalo.
Endzhaku ko endla ndzavisi so wo enta no tinhlanganisa na vaaki, phanele yi bumabume la leswaku swixavisiwa swo tatisela swi engeteriwa eka nongoloko. Leswi swi katsa; 
• Xinkwa xo basa• Mapa yo basa• Fulawuri• Tiphede•  Yunifomo ya xikolo•  MalerhiPhanele yi tlhele yi hlohlote la Vutameri bya Timali ta Tiko ku vona leswaku ku vuyerisa hinkwako ka ku nga katsiwi ka xibalo ku ya eka vaxavi ematshan’weni ya vamaki.
Phanele yi tlhele yi buma bumela tindlela tin’wana to tlhela ti pfuna mindyangu ya swisiwana hi ku tirhisa ku ti yisisiwa ka minongonoko ya mfumo yo fana na nseketelo wa swakudya, ku nyikiwa ka tiphede ta mahala na midende ya vaakitiko tanihi tindhawu leti mfumo wu tirhisaka mali ti nga tlakuka.
Holobye Nene eka Vho tivhoti ya yena ya mpimanye to u vule leswaku mfu mo wu fanele wu tirha ku vona leswaku swisiwana swa swisiwana a swi hlaseriwi swinene hi ku tlakuka ka mpimo wa VAT.