Vantshwa va Afrika-Dzonga hi vona xihlovo xa nhlohlotelo na ku tshembha 

 Swi nga ri na mhaka ku ri vatshama kwihi naswona va endla yini, hinkwavo va na ku hisekela lokukulu ku lava ku cinca misava.Loko hala tlhelo valava ku antswisa vutomi bya vona hikanene, vatlhela va lava ku ﬁ  kelela ku va vaaki va kahle na misava yo antswa. Va ti vona va ri vona varhumiwa va ku tisa ku cinca ko vonakala.Eka matimu hinkwawo, vantshwa hi vona va nga tisa ku cinca. Eka malembekhume lawa ya hundza, vantshwa vohlaya va lwile tinyimpi tohlaya ehenhla ka vululami, ku sukela hi 1968 hi pfukelano wa machudeni eParis, ku ya eka nhlangano wo lwisana na nyimpi eAmerica hi malembe ya va 1960, ku ya eka ku lwisana ka xikoloni eka matiko yo tala eAfrika na le matikweni ya Asia, na le ku lwisaneni ka xihlawuhlawu, na ku pfuke-lana ka Arab Spring.Eka nkarhinyana lowu hi nga ka wona, vantshwa hi vona va nga emahlweni ka mpfhumba ra #BlackLivesMatter leri nga kuma nseketelo wa misava endzhaku ka ku dlawa ka George Floyd eAmerika.Eka mavhikinyana lawa ya nga hundza, vagingiriki emisaveni hinkwayo a va ri ku koxeni ka ku susiwa ka swikombo swa ku kurisa tihanyi na madzolonga ya ku xavisiwa ka mahlonga na vu-koloni. Eka Yunivhesiti ya Oxford mukombisa ku vilela a khomile pulakhadi leyi a yi ri na marito ya ku ‘Rhodes Must Fall’, lexi a ku ri xirilo xa machudeni ya hina eka malembe ya ntlhanu lawa ya hundzeke.Vantshwa emisaveni hinkwa-yo vakumile leswi fanaka leswi va nga swi lwelaku. Va le ku wiseni ka swifaniso na swikombiso swa rivengo ra mbala, vakoxa ku herisiwa ka dyondzo leyi nga ni kharikhu-lamu ya xikoloni, na ku koxa mihlangano ku lulamisa timha-ka ta xihlawuhlawu na ku ka-hlanganelo wa vanhu.Kutani, loko ha ha xixima rixa-ka ra 1976 hi ti 16 Khotavuxika 2020, hi tlhela hi hlonipha vantshwa va ku hundza ka xi-hlawuhlawu eAfrika-Dzonga, vavuyeriwa lava nga ringanela eka ndzhaka leyo xiximeka.Kungu ra rixaka ra 1976 a ku ri ku ntlhatlha dyondzo ya bantu, lera vantshwa vasweswi i kuyisa emahlweni phurojeke ya rixaka ya ku rivalelana na ku cinca.Eka nkarhi lowutaka swi ta vuriwa ku ri eka lembe leri ra 2020, swi funghile ku sungula ka nguva leyintshwa eka ma-timu ya vanhu.Khoronavhayirasi a yi khu-mbhanga vutomi bya vanhu na tshamiseko wa vona ntsena, yi tlhele yi ninginisa mahanyelo ya ntolovelo emisaveni hi-nkwayo. Hi mikhuva lowu ntungu wu nga hangalaka hakona wu hi xitsundzuxa hilaha hi nga hlanganana hakona tanihi hi rixaka ra vanhu na ku pfuma-leka ka ku ringana exikarhi ka matiko na le ndzeni ka matiko.Ntungu lowu wu hi nyika xivandlanene xa ku tlhela hi “vuyelerisa” misava leyi nga taleriwa hi ku hanya hi swa hava, ku tihanyela wexe na ku tibuma, ku nga ri eka munhu ntsena kambe eka rixaka hi-nkwaro.Vanhu lavantshwa va hi byela leswaku swa nkoka hi ku xiximeka, ntwela vusiwana na vun’we swifanele ku va swirhangana eka rixaka leri-ntshwa leri nga ta va kona, naswona va tiyimiserile ku va varhangeri va mahanyelo lamantshwa.Eka minkanelo leyi ndzi nga va na yona na vanhu la-vantshwa ndzi vule leswaku hi nga tekeli ehansi matimba ya ku va na mianakanyo, hikuva yi nga cinca naswona yi cincile misava. Mianakanyo yi fambisile ku humelela ka vanhu naswona hi yona yinga ta hi pfumelela ku famba ndlela leyintshwa endzhaku ka nkarhi wa khoronavhayirasi. Vanhu lavantshwa vacincile mianakanyo ya vona va endla swokarhi. A va pfumelelangi mpfumaleko wa switirhisiwa swi va xirhalanganyi. Va ti kumele swa ku swi endla eka tisekitara to hambana ta the-kinoloji ya xiyimo xa le henhla eka hlayiseko wa mbango.Hi nkarhi lowu, ndzi tlho-ntlha vantshwa ku luka na ku kunguhata phurogireme leyi nga kotisaka ku fikelela swikongomelo swa hina swa nhluvuko. Hi 1961, mpfhumba ra Cuba ro rhumela ntshungu wa va-ntshwa va vatinyikeri va ma-chudeni etitshaveni na le ma-tikoxikaya ku ya aka swikolo, ku dyondzisa litheresi na ku letela vadyondzisi. Switekiwa ku ri pfhumba ro humelela swinene eka mapfhumba ya matimu ya sweswi.Vantshwa va hina va fanele va hluvukisa maqhinga ya ku tlakusa vaaki na ku ya rhangela.Ku fana na loko varhangerile nyimpi ya ku lwela ndzingano eka tidyondzo ta le henhla, matimba ya vantshwa va hina ya fanele ya humelerisiwa ku lwisana na ku ﬁ  kelela ko ringa-na ka nhlayiseko wa rihanyo, ku cinca vun’wini bya misava, naswona swa nkoka, vululami bya rimbewu. Ku fana na Maafrika-Dzonga hinkwawo, ndzi karhatekile swinene hi ku tlakuka ka ku dlawa ka vaxisati emavokweni ya vavanuna. Leswi i swiendlo leswi hlamarisaka eka ku pfu-mala vumunhu leswi nga riki na ndhawu eka vaaki.Vurhangeri bya vantshwa eka timhaka ta ku gingirikela vaaki, ku kurisa ntivo na ku tsundzu-xana tanihi hi varingani i swa nkoka eka ku susa madzolonga ya ku ya hi rimbewu eka vaaki. Hi nkarhi lowu fanaka, hifanele hi tiyisisa vululami bya hina, hi tiyisisa leswaku vaendli va milandzu va ﬁ  kisi-wa ehubyeni, ku beyileriwa na ku humesiwa ekhotsweni nkarhi wu nga si hela swa tikisiwa naswona lava nga khotsiwa ku tshama ekho-ntsweni himpela vatshama ekhontsweni vutomi bya vona hinkwabyo.Loko leswi swilava vaaki hinkwavo, ndzi rhamba va-ntshwa vaxinuna hi ku kongo-ma ku sungula ku lwisana na madzolonga ya ku ya hi rimbe-wu. Loko ho ka hi nga sunguli ku lwa na nyimpi leyi hlase-laka vaxisati va Afrika-Dzonga, norho wa rixaka lerintshwa wu ta tshama wu ri norho.Van’wana vahina lava a va ri varhangeri va mihlangano ya machudeni hi nkarhi wa xihlawuhlawu hi mikarhi hi tala ku vutisiwa ku ri xana mavonelo ya hina ya vanhu lavantshwa sweswi hi wahi na-mutlha. Ku na ku ringeka ka ku tlhela hi vuyelela ka tolo a nga vuyi eka “masiku ya ntsako” ya tipolitiki ta machudeni na ku lwa ka vantshwa, a swi nga vuyeleri.Kambe ku fana na vantshwa va n’waxemu lava nga hla-musela xikongomelo xa vona, vantshwa va namutlhla va hlamuserile xa vona.Vantshwa va Afrika-Dzonga va 2020 va ringanerile ku tlurisa mpimo ku fikelela mpimo lowu vekiweke hi lava va nga va bulela ndlela. Va na ku tshembha, ku tiyisela na nhlohlotelo, na loko va langu-tane na swiyimo swo tika,Hivona va hi nyikaka nhlohlotelo na ku tshembha. Hi swiendlo swa vona, va le ku akeni ka misava leyi nga lulama, ringana, tshamiseka na ku rhula swinene.
Vantshwa emisaveni hinkwayo va kombela mihlangano ku herisa xihlawuhlawu na ku pfalela ehandle. 