Vadyondzi kusuka eka swikolo swa le matikoxikaya va kuma ku pfuneka

Ndzawulo yi tshemba  leswaku leswi swi ta ngheni sa xandla eku antswiseni ka xiyimo xa ku dyondza na ku dyondzisa eka tindhawu ta kusuka ematikoxikaya.
Nongonoko lowu eka  nkarhi wa sweswi wu le ku ringetiweni eka tidisitiriki timbirhi eka swifundzakulu swinharhu swa le matikoxi kaya leswi swi nga tirhiki kahle. Leti tikatsa Tidisitiri ki ta le Ribuweni ra Vuxa bya  Alfred Nzo na OR Tambo eKa -pa-Vuxa, Tidisitiriki ta ILe mbe na UMzinyathi eKwa Zulu-Natal, na Tidisitiriki ta Sekhukhune na Mopani eLimpopo.
Mulawurinkulu wa Vua ntswisi na Nsimeko wa Kha rikhulamu eka Ndzawulo ya Dyondzo ya le Hansi Seliki Tlhabane, u vurile leswaku ndzawulo yi thorile vantshwa  va kwalomu ka 750 lava nga na metiriki leswaku va va Vapfuneti eka Dyondzo ya le swikolweni swa le Matiko xikaya.
“Va kume vuleteri lebyi nga ta va pfuna ku tirha mitirho leyi va averiweke yona. Va ta rhumeriwa eka mitlawa ya le hansi na leyi nga exikarhi nyana leyi katsaka tigireyidi ta 1 ku ya fika eka 4,” u hla muserile.
Vapfuneti va Dyondzo ya le Matikoxikaya va languteriwa ku pfuna hi migingiriko ya tidyondzo yo hambanaha mbana, ngopfungopfu ku antswisa tinhlayo, vuswikoti byo tsala na ku hlaya. “Leyi i ndlela yin’wana yo nyika vantshwa matimba kusuka eka tindhawu leti ikhonomi yi nga ehansi hi nhluvukiso wa vuswikoti na ntokoto wa ntirho,” ku vule Tlhabanea.
U vurile leswaku Vapfuni va Dyondzo ya le Matikoxikaya va languteriwa ku hunguta ndzhwalo lowu vadyondzi si va swikolo va le matiko xikaya va nga na wona hi ku va pfuna eka migingiriko yo engetela ya tidyondzo ku fana na ku langutisisa titlila bu ta mitirhokaya, titlilabu ta tinhlayo, titlilabu ta ku hlaya, titlilabu ta vutshila bya vu tumbuluxi na tiphurojeke ta vurimi.
Nhloko ya Xikolo Ntombi kayise Mkhize wa Xikolo xa le Hansi xa Ozwathini endha wini ya le Nodwengu eka disitiriki ya Ilembe u tshe mba leswaku nongonoko lowu wu ta pfuna vadyondzi vo hlaya va yena lava va ti keriwa ku hlaya na tinhlayo.
Xikolo xa yena xi na kwalo mu ka vadyondzi va 387 kusuka eka Gireyidi R ku fika eka 7 lava va tsariseke lembe leri. “Vadyondzi va hina vo tala va huma eka mindyangu leyi yi rhangeri waka hi vana kasi van’wana va le hansi ka vuhlayisi bya vakokwa wa vona. A va na vanhu lava nga va pfunaka hi mitirhokaya kumbe ku va hlohlotela ku hlaya, naswona leswi swi swi endla leswaku va tsandzeka ku tirha kahle etlilasini,” u hlamuserile.
“Xiphiqo xin’wana hi leswa ku vadyondzi va hina lava va nga le ka ntlawa wa le hansi va dyondzisiwa tidyondzo hinkwato hi Xizulu kutani loko se va ya emahlweni eka ntlawa wa le xikarhinyana va fanele va cinca ku ya endla tidyondzo to tala hi Xinghezi, leswi swi endla leswaku va va na ku tikeriwa, hi ndle la yaleyo swi va ntlhontlho lowukulu ku va va tolovela.”Hi nkarhi wa ndzingeto, hi ta pimanyisa nkhumbo na ku humelela ka wona hi ku landzelerisa na ku pima nko ka wa nongonoko wa REAP .
Hi tlhele hi tsarisa vukorho keri bya tsevu wa swichudeni leswi thwaseke tidyondzo ta swona tanihi hi Vafambisi va Phurojeke. Va ta va va ri eka disitiriki yin’wana na yin’wa na leyi ngheneleke Vafambisi va projeke va ta tlhela va hi pfuna ku landzelerisa na ku pima nkoka wa nongonoko.
Malembe mambiri lama nga hundza, hi vile na Nhlenge letano ya Dyondzo ya le Ma tikoxikaya yo sungulasungu la eka ntlawa wa dyondzo ya masungulo. Eka nhlengele tano leyi, tidyondzo to tala tikombisile nkoka wa leswa ku.
Eka mitlhontlho leyi nga kona leyi swikolo swa le ma tikoxikaya swo tala swi hla nganaka na yona i ku ka yivela ka vadyondzisi ngo pfungopfu va Metse na Saye nse.