Mpaluxo wa SA I xiseketeri xa nkoka xa xidimokirasi xa hina 

Kambe matiko ya ku va na swiphemu swo tiva, tisisiteme ta nawu leti langutelaka na mpaluxo wa matimba ma kotile ku sivela ku tekeriwa ehansi ka timfanelo ta vanhu na matimba ya ku va mfumu wu tirhisiwa.
 I tin’hweti ta ntsevu ku tivisiwile xiyimo xa mhangu xa tiko. Handle ka muxaka wa mavabyi lowu nga si tshama ka wu va kona na xiphiqo lexikulu xa ku pfaleriwa ka tiko ra vanhu va 58 wa timiliyoni, hi tirhile kahle. Hi kotile ku lawula ku hangalaka ka mavabyi hikwalaho ka ntirhisano na vukheta bya vaakatiko hinkwavo.
Lexi a hi xiphemu xintsongo ku ya hi ntirho wa kahle swonghasi wa mpaluxo wa hina.
Hi kolota ku titsongahata eka vateki va mahungu vo tirha hi matimba na ku ti nyiketela va Afrika-Dzonga.
Va endle leswaku vanhu va ka hina va tshama va ri na vutivi hi ku hangalasa marungula ya nkoka ya swa rihanyu ya ku siya mpfhu kanyana exikarhi ka vanhu na rihanyu lerinene.
Va endlile tano eka swiyimo swo tika swinene, nkarhi wun’wana na switirhisiwa swintsongo.
Va hlamuserile switori swa ku khumbhiwa hi ku pfaleri wa eka vutomi bya vanhu na mabindzu ya vona. Va humile vaya emigangeni, madoroba na madorobakulu, va tisa switori eka vanhu ntsena na ku kuma ku langutiwa hi tiko eka swiphiqo leswi ku hlanganiwaka na swona eswibedhlele na le titliliniki, ku tlakusa ntirho wa mfumo.
Mpaluxo wa hina wu tlhele wu vangamisa kufikelela loku kumbexana a ku tava ku nga humelanga erivaleni.
Va fikelerile ntirho wa vona wa vulanguteri hi ku humesa mitirho ya vukungundzwana na vufambisi byo ka byi nga ri kahle, lebyi nga vanga njhe kanjhekisano wa tiko na ku kongomisa eka mindzavisiso ya xiyimo xa le henhla.
Hi mavikelo lama va kumile ntshembo eka vanhu.
Vuhumelerisi bya mahala a hi makumu hi byoxe. I ndlela ya makumelo na mahlayi selo ya xidimokirasi. Hi nkarhi lowu wa ntungukulu, mpaluxo wa hina a wu tirhanga ntirho wa wona wa vulanguteri ntsena, kambe wu tirhile ntirho wa wona wa ku hanyisa ku seketela matimba yo lawula khoro navhayirasi.
Ku ya hi nkoka wa mpaluxo eka rihanyo ra xidimokirasi xa hina, I xivileriso lexikulu leswaku tanihi swiphemu swin’wana hinkwaswo swa ikhonomi, mhangu ya khoro navhayirasi yi khumbhile swinene tindlu ta mpaluxo ta hina. Vuhumelerisi byin’wana swi lahlekeriwile hi kwalomu ka 60 wa tiphesente ta mali nghena emasungulweni ya ku pfaleriwa. Tikha mphani to hlaya ti boheke ku hunguta miholo, ti hunguta nhlayo ya vatirhi kumbe ku hunguta tiawara leti tirhi -waka. Hikwalaho, vuhume lrisi byin’wana byi boheke ku pfala, eka byin’wana bya byona byin’wana I mavito ya timagazini leti humeleleke to tiveka swinene ta AfrikaDzonga.
Ku lahleka ka mitirho loku ku nga vangiwa hi ku pfaleri wa swi tikisile khombo eka tikhamphani ta Mpaluxo leti tinga langutana na swiphiqo swo fana na ku lahlekeriwa hi mali ya vunavetisi, ku waka ku hangalasa na mali ya makete yi tekiwile hi va ma hungu ya inthanete na tithe kinoloji tin’wana. Ku tike riwa loku ka swa timali swi hlangane na votala, kusuka eka swiyimo swa xiinthanete ku ya eka vahumelerisi va mapephahungu va kuya eka vuhumelrisi bya tiko.
Leyi I yin’wana ya timhaka leti nga boxiwa hi nkarhi wo burisana na Foramu ya Vu hleri ya Tiko ra Afrika-Dzonga a hi khale. Handle ko tiyisisa vukona bya vona, hambiswi ritano, indhasitiri ya mpaluxo yi tirha hi matimba ku pfuxeta tindlela ta bindzu, ku tlakusa ndlela yintshwa na ku vuyisa vatirhi hi ku hetiseka hilaha swi kotekaka. Hi nkarhi wun’we, mpaluxo I xiphemu xo hlawuleka eka ndhawu yin’wana na yin’wana hikuva vatirhi va wona va fikelela ntirho wa nkoka eka xidimokirasi xa hina. Va tirhela ku endla leswaku vanhu va tshama vari na vutivi na ku kambi sisa matimba.
 Hi dinga van’wamahungu vo tala, kungari vatsongo.
Hikokwalaho hambi kuri ku lahlekeriwa hi n’wamahungu un’we a hi ku lahlekeriwa ka indhasitiri ntsena kambe I ku lahlekeriwa ka tiko.
Hi dinga vatokoti va mpaluxo va ka hina, lava va taka na ntokoto na vutivi bya ntirho, naswona va kota ku nyika ku vika ka matimba na ku langutisisa ka kahle.
Hi nkarhi wun’we hi dinga van’wamahungu va va ntshwa vo tala lava va tivaka swa thekinoloji, lava va nga na vutivi bya tithirende letintshwa eka mahlayelo ya switori na kutshama va tihlanganisa na swivilelo swa rixaka ra vantshwa.
 Tanihi xichava hi kolota mapluxo nseketelo wa hina hinkwawo. Hambi kungava ku hlawula ku hakelela ma hungu, ku seketela mahungu ya ku halkeleriwa hi vanhu votala, ku hakela tihakelo ta layisense ya SABC kumbe ku xava phephahungu, hinkwe rhu hi nga tlanga xiphemu xa hina ku seketela indhasitiri leyi nga na swiphiqo. Tanihi mfumo, handle ka ku cinca ka ikhonomi hi ta ya emahlweni hi ndlandlamuxa mali ya vunavetisi eka vahumelerisi, ngopfunfopfu mpaluxo wa miganga.
Xiphemu xoka xingari xa mfumo na xona xi fanele ku ya emahlweni xi seketela indhasitiri hi ku navetisa na ku tirhisana na tindlu ta mpaluxo eka ku humelerisa mahungu mo antswa lama fambisanaka na tithirende ta mpaluxo ta misava. Mi hlangano ya laha tikweni ya ku nyikela ya vutsari yi fanele ku nghenelela yi seketela tindlela ta mahungu leti tsa keriwaka hi vanhu, tanihiloko swiritano eka swidimokirasi swotala.
Ku tlakuka ka mahungu yo pfumala ntiyiso hi nkarhi wa ntungukulu, ngopfu ngopfu eka swiphemu swa vanhu swa mpaluxo, swi engeterile eka kuva mahungu yo tala ya va na ntiyiso hi xihatla, ya kahle na ndzingano. Hi nkarhi lowu vanhu vaka hina va tshembhele eka tindlu ta mpaluxo leti humeleleke ku kuma vuxokoxoko, nakambe va tshikelela nkoka tanihi vaseketeri va xidimokirasi.
Tanihiloko hi karhi hi su ngula ntirho wukulu wo aka nakambe ikhonomi ya hina eka leswi swi nga endliwa hi ntungukulu, indhasitiri ya mpaluxo yi ta dinga nseketelo wa hina ku tlula khale. Mahungu ya mahala ya tshame ya hlamu seriwa tanihi ‘mulanguteri wo ka a nga etleli wa mfanelo yin’wana na yin’wana ya ku ntshuxa sagwadi ra vava nuna na vavasati’. Loko ha ha xixima ntirho wa vona eka ntungukulu lowu, a hi endle ni leswi hi nga swi kotaka ku tiyisisa leswaku mpaluxo lowu nga ntshuxeka no va wo hambana etikweni ra hina wu kota ku tshama wu ri kona no humelela.  