Operation Vulindlela yi le ku pfuleni ka ndlela yo ya eku kuleni

Swiphiqo leswi nga na xivumbeko eka tindhawu leti i khale swi ri karhi swi kombisiwa ku va swin’wana swa swikamanyetokulu eka ku kula ka ikhonomi ya Afrika-Dzonga. Ku nga tirhi hi ku hetiseka na nxavo wa le henhla wa vukorhokeri bya tinetiweke i xikanganyisi xa ku endla bindzu laha tikweni.
Ku lulamisa na ku hlula mitlhontlho leyi, hi sungule Operation Vulindlela  hi Nhlangula 2020 tanihi pfhumba ra Hofisi ya Phure sidente na Vutamelankwama bya Rixaka ro hatlisisa mipfuxeto leyi na xivumbeko eka indasitiri leta netiweke.
Loko tindzawulo ta mfumo leti nga na vutihlamuleri na mavandla swi fambisa mipfuxeto leyi, Operation Vulindlela yi veka tihlo na ku kuma mitlhontlho na swivangelo swo hluleka. Laha swi lavekaka, yi humelerisa nseketelo wa xithekiniki eka tindzawulo.
Xiviko xa kotara na kotara lexa ha ku humaka xi andlala ku humelela loku endliweke hi Operation Vulindlela  na tindzawulo leti nga na vutihlamuleri bya mipfuxeto leyi.
Eka mfumo hinkwawo, nkongomo wa hina wu le ka mipfuxeto leyi yi nga ya nkoka na ku hundzuluxa; leyi yi vumbaka hi vuntshwa ndlela leyi ikhonomi ya hina yi tirhaka hayona.
Leswi swi katsa fandisi ya swihondzo leswi laviwaka hi mpimo wa le henhla eka vuhlanganisi bya tiqingho ta tiselifoni, leswi nga hlwerisiwa kutlula malembe ya 10 leswi se swi nga fikisiwa emakumu hi Nyenyankulu.
Ku humesiwa ka swihondzo swintshwa swi ta antswisa ku hlanganisa na ku hunguta mixavo ya mahangalaselo.
Ku tumbuluxiwa ka Vulawuri bya Mihlaluko bya Rixaka tanihi xiyengentsongo xo hambana xa Transnet lembe leri nga hela swi hlwerisiwile kutlula malembe ya 15. Leswi swi ve goza ro sungula leri a ri laveka ro kotisa vutekaxiave bya sekitara leyi nga riki ya mfumo na ku engetela ku tirha hi ku hetiseka ka switichi swa ka hina swa le mihlalukweni.
Hi tlhele hi vuyisa sisiteme ya Thonsi ra Wasi, Thonsi ra Rihlaza na ku Pfumaleka ka Thonsi ro sungula kusukela  hi 2014 ku tiyisisa leswaku ku va na vulanguteri byo antswa bya mati na risima ra mbhasiso wa mati ya thyaka.
Hi hangalase Nxaxamelo wa Swikili swa Nkoka lowu pfuxetiweke, naswona i rosungula kusukela hi 2014.
Leswi swo va swin’wana swa swikombiso leswi hi ku kongomisa matshalatshala na ku langutisisa eka nhlayo leyitsongo ya mipfuxeto leyi rhangisiweke emahlweni, mafambiselo lama ya kotile ku susumeta ku humelela.
Hi ku tirhisa Operation Vulindlela, hi tlhele hi kota ku teka endlelo leri nga na nkongomo na ku katsa hinkwaswo eka mipfuxeto, ku tiyisisa vuhlanganisi byo antswa laha ku khumbekaka tindzawulo na mavandla yo hlaya.
Xikombiso xa kahle swinene xa leswi i sekitara ya eneji, laha ku nga na mipfuxeto leyi khomaneke, ya nkoka yo hlayanyana leyi yi yaka emahlweni ku cinca ndlela leyi hi tumbuluxaka na ku tirhisa gezi hayona.
Tindzimakulu ti  katsa ku tlakusa masungulo yo nyika  layisense ya tiphurojeke letintshwa to tumbuluxa gezi kuya eka 100MW, leswi pfu melelaka tiphurojeke leti ku hlanganisa na giridi kutani ti xavisela vatirhisi gezi. Hi pfuxetile Nongonoko wa Makumelo ya Vatumbuluxi va Gezi hi Eneji leyi Pfuxetekaka lava Tiyimeleke hi ku pfula mikarhi yo bida yintshwa.
Ku cinca ka swinawana hi mayelana na vuswikoti bya matumbuluxelo lamantshwa swi pfumelele timasipala ku kuma gezi ti tiyimele ti ri toxe rosungula. Naswona mipfuxeto ya milawu ekuheteleleni yi ta tisa makete wa gezi wo chipa wuntshwa, lowu seketeriwaka hi ku hangalasiwa ka Nawumbisi wo Cinca Malawulelo ya Gezi na ntirho lowu yaka emahlweni ku cinca Pholisi ya ku Veka Mixavo ya Gezi.
Endlelo ro tlhantlha swiphemu swa Eskom ri le ku humeleleni, laha vandla leri ri nga kota ku fikelela siku ro hetelela ra N’wendzamhala 2021 ra ku tumbuluxiwa ka Khamphani yo Hangalasa ya Rixaka. Hi N’wendzamhala lembe leri hi tshemba leswaku hi ta va hi hetile ku tlhantlhiwa ka swiphemu swa Eskom swo tumbuluxa na ku hangalasa.
Xiviko xa kotara na kotara xi komba nhlayo ya ku humelela  ka nkoka kun’wana, xikan’we na tindhawu leti ntirho wo kongomisa wu nga eku yeni emahlweni.
Eka sekitara ya mati, Operation Vulindlela , a yi ri eku nyikeni ka nseketelo wa xithekiniki eka Ndzawulo ya Mati na Nkululo ku tirhisa kungu ro tisa ku cinca eka ku nyikiwa ka tilayisense to  tirhisa mati, ku kongomisiwile eka ku tirhana na 80% ta swikombelo hinkwaswo hi nkarhi wa masiku ya 90.
Ntirho na wona wu le ku yeni emahlweni ku tumbuluxa Ejensi ya Switirhisiwakulu swa Swipfuno swa Mati ya Rixaka leyi nga ta tiyisisa vulawuri byo antswa bya swipfuno swa hina swa mati swa rixaka.
Eka sekitara ya vutleketli, ku nga tirhi hi ku hetiseka ka mihlaluko na swiporo swi onhile ngopfu vuswikoti bya hina byo rhumela tinhundzu eka matiko mambe. Ntirho wu le ku yeni emahlweni ku tumbuluxa swinakulobye na vatirhi va sekitara leyi nga riki ya mfumo ku va va vekisa eka switirhisiwakulu swa le mihlalukweni na ku antswisa malawulelo ya switichi swa tikhontheni emihlalukweni ya Durban na Ngqura.
Phepha ra Swibumabumelo swa Mfumo hi mayelana na  Pholisi ya Swiporo ya Rixaka, leri ri nga pasisiwa hi Khabinete hi Nyenyankulu, ri andlala makungu yo pfuxeta switirhisiwakulu swa swiporo na ku endla leswaku mavandla ya vunharhu va nghena eka netiweke yo fambisa nhundzu hi swiporo. Swiporo swo Fambisa Nhundzu swa ka Transnet se swi le ku endleni leswaku ku va na swivandla swa vatirhisi va swiporo lava nga riki va mfumo eka netiweke.
Sisiteme ya Vhisa ya Xielekitironiki leyi tirhaka hi ku hetiseka yi simekiwile ematikweni ya 14, ku katsa tin’wana ta timakete ta hina ta swa vupfhumba letikulu.
Nkambisiso wo katsakanya wa sisiteme ya vhisa ya ntirho na wona wu le ku yeni emahlweni ku endlela leswaku hi kota ku koka rinoko ra swikili leswi ikhonomi ya hina yi swi lavaka.
Mipfuxeto leyi yi endliwile yi koteka hikwalaho ka ku tirhisana ko antswa eka mfumo hinkwawo hi ku seketela ajenda ya mpfuxeto leyi avelaniwaka.
Hi rhamba mabindzu na vavekisi ku tirhisa nkateko wa ku cinca loku ku yaka emahlweni kutani va cinca ku tiboha na ku tiyimisela ka vona leswaku ku va vuvekisi byo tumbuluxa mitirho byo khomeka.