Nkarhi wun'wana wa ku kuma matiriki ya wena 

Mufambisi wa nongonoko, Dkd Sandy Malapile, u vula leswaku nthwaso wa ka matiriki i xilaveko hakunene hikuva loko wu nga ri kona, tinyangwa to tala ti tshama ta ha pfalekile. “Vulawuri bya Sekitara ya Dyondzo na Ndzetelo (tiSETA), byi nyikiwile ntirho wo dyondzisa rixaka swikili swo engetela hi ku tirhisa minongonoko ya swikili na mitirhodyondzo, na ku tlhela byi lava leswaku muka-mberiwa a va na matiriki,” ku vula Dkd Malapile.Nongonoko wa Nkarhi wa Vumbirhi lowu simekiweke hi Sunguti 2016, wu seketela munhu un'wana na un'wana – wa vukhale byihi kumbe byihi – loyi a lavaka ku fikelela kumbe ku antswisa nthwaso wa ka matiriki, dyondzo hi dyondzo na le ka xiphemu xa nkarhi. A ku na tihakelo leti lavekaka.
Xana i mani a fikelelaka? 
• Vanhu lava va lavaka ku antswisa mivuyelo ya vona ya ka matiriki, ha-mbi va nga va va tsarile matiriki ya vona kungari khale kumbe malembexikhume lama nga hundza.
 Dkd Malapile u hlamusela leswaku munhu loyi a lavaka ku fikelela nthwaso wa vuinjhiniyara, tanihi xikombiso, u ta dinga ku antswisa maraka ya metse ku fikelela khoso leyi.
• Vanhu lava va nga feyila matiriki naswona va lava nkarhi wa vumbirhi wa ku pasa.• Vanhu lava va nga tshika xikolo endzhaku ka ku pasa Giredi ya 9 (leyi khale a yi ri Ntangha 7), va nga na 21 kumbe kutlula, naswona va navelaka ku kuma matiriki ya vona.MasunguleloTsarisa eka yin'we ya tihofi si ta dyondzo ta xifundza-tsongo ta 75 etikweni hi-nkwaro kumbe eka inthanete eka webusayiti leyi: www.eservices.gov.za.
Ntsariso wu sungurile hi siku ra 1 Nhlangula naswona wu ta pfala hi Nyenyenyani 2021. Vadyondzi va nga ha dyondza va ri voxe kumbe eka yin'we ya 133 ya tise-nthara ta Nkarhi wa Vumbi-rhi laha ku dyondzisiwaka ku langutaniwile endzhaku ka nkarhi wa ntirho wa ntolovelo na hi mahele ya vhiki.Dkd Malapile u vula leswaku ko va ntsena vadyo-ndzisi lava va tirhaka kahle swinene eka xifundzatsongo xin'wana na xin'wana va thoriwaka eka tisenthara leti. Tisenthara a ti kumeki eka doroba na muganga wun'wana na wun'wana, kambe ti le ka tindhawu leti ti nga na nhlayo ya le henhla ya vanhu lava tsariseke leswi swi vulaka leswaku ndhawu ya vona yi nga cinca lembe rin'wana na rin'wana.Havambirhi va vadyondzi va ku dyondzisiwa ku langutaniwile na vadyondzi lava va dyondzelaka ekaya va na mfikelelo wa vukorhokeri byo hetiseka bya nseke-telo wa dyondzo, kusuka eka tidyondzotsongo leti haxiwaka eka rhadiyo na thelevhixini hi mikarhi yo karhi; kufika eka matheriyali wa le ka inthanete lowu dawunilodekaka; naswona, eka lava va nga kotiki ku fikelela tikhomphyuta, tipirintara na inthanete, matheriyali wo dyondza lowu pirintiweke eka inthanete wu rhumeriwa eka vona hi DBE. Vanhu lava va nga na tikhomphyuta kambe va nga ri na inthanete kumbe data, va nga kombela CD leyi nga na matheriyali wo dyondza hinkwawo, lowu va nga ta poseriwa wona.“Vadyondzi lavakulu vo tala va nga ha va va nga ri na nkarhi wo tala ku tinyiketela eka tidyondzo ta vona. Nkateko wa kona, va nga ha hlawula leswaku i tidyondzo tingani leti va lavaka ku ti endla hi lembe hikuva a va boheki ku heta matiriki ya vona hi nkarhi lowu pimiweke.”Loko u tsarisile, DBE yi ta pfuna mudyondzi lonkulu un'wana na un'wana ku hlawula tidyondzo leti a lavaka ku ti endla na kuhlamusela leswaku hi tihi leti bohaka. Eka ku fikelela, vanhu lava va nga tshika xikolo endzhaku ka 2008 va ta kuma Xitifikheti xa le Henhla xa Rixaka naswona lava va nga tshika xikolo ku nga si fika nkarhi lowu, va ta kuma Xitifikheti xa le Henhla lexi Cinciweke. Hambiswiritano, Dkd Malapile u vula leswaku havumbirhi bya mithwa so byi na ntikelo wo ringana naswona, kuya hi tidyondzo leti tekiweke na timaraka leti kumiweke, yi nga tirhisiwa ku endla xikombelo etiyunivhesiti na le tikholichi.Ku nyika nkarhi wa vumbirhiDBE yi khoma mapfhumba yo dyondzisa miganga ku hlohlotela vanhu ku tsarisela nongonoko wa Nkarhi wa Vumbirhi. Mihlangano ya Dyondzo ya le Henhla na tiSETA va rhambiwa ku ya nyika vuxokoxoko byo tala hilaha va kotaka hakona eka vanhu lava nga na ku tsakela.Eka yo tala ya mapfhumba lamo dyondzisa miganga, Holobye Angie Motshekga u komberiwile hi vantshwa ku sungula minongonoko leyi nga pfunaka vantshwa ku va va tholeka swinene, ku vula Dkd Malapile. Hi ku angula, DBE yi le ku simekeni ka nongonoko wo hluvukisa swikili lembe leri lowu wu nga ta kongoma 3.4 wa timiliyoni ta vantshwa lava va nga tirhiki, va nga riki ku dyondzeni kumbe va nga riki eka ndzetelo. Tikhoso ti ta nava kusuka eka swikili hi swa vutomi – ti angarhela tinhlokomhaka to fana na matsalelo ya CV na leswi u faneleke ku swi endla eka nkambelovutivi wa ntirho; kufika eka tikhoso ta swikili swa masungulo, to fana na ku lunghisa tintangu, ICT ya masungulo na litiresi.
 vXana a wu switiva?
•	Swingakhathaleki	leswaku	u	tshike	xikolo	hi	va60	kumbe	kungari	khale,	u	fanele	ku	dyondza	kharikhu-	 lamu	ya	sweswi.
•	Sisiteme	ya	dyondzo	ya	Afrika-Dzonga	yi	tlhela	yi	katsa	na	vanhu	lava	va	nga	tshika	va	nga	si	fika	eka	Giredi	ya	Kaye,	hi	ku	tirhisa	nongonoko	wa	dyondzo	na	ndzetelo	swa	masungulo	wa	lavakulu	wa	Ndzawulo	ya	Dyondzo	ya	le	He-nhla	na	Ndzetelo.	