Miganga ya vukhongeri i ya nkoka swonghasi eka ku lwisana na COVID-19

Swirho swa vupfume ri bya Vayuda swi tlangele Paseka, Vakriste va  tlangele Paseka, kasi Ma muzilamu ku nga ri khale va ta tlangela n’hweti yo kwetsima ya Ramadan.
Eka lembe ra vumbirhi, mikhuvu leyi yi funghiwile exikarhi ka ntungukulu wa misava hinkwayo wo onhe tela lowu wu koxeke vu tomi bya vanhu vo tlula 2.5 wa timiliyoni emisaveni hinkwayo.
Mihlangano ya rimitsu ra vupfumeri yi vile na nkoka eka mahlamulelo ya hina ya rixaka eka vuvabyi lebyi, ku nga ri ntsena ku hi nyika vuchaveleri bya ximoya na ndzetelo, kambe hi ku tlhela yi hlayisa lava nga sirhelele kangiki eka switandzhaku swa ntungukulu lowu, ku katsa ni hi ku nyikiwa ka swakudya, vutumbelo na byin’wana vukorhokeri bya vanhu.
Vukhongeri byi na xiave xa nkoka evuton’wini bya timi liyoni ta maAfrika-Dzonga, naswona vugandzeri bya nhlengeletano byi vumba xiphemu xa nkoka eka endle lo ra vona ra vukhongeri.
Ku va ku kotiwa ku hle ngeletana hikwalaho ka vukorhokeri bya vukhongeri swi tlhela swi va wisiso lowu amukeriwaka wa nkarhi lowo leha wa maxangu lamakulu ya vanhu hi un’weun’we, mindyangu na miganga.
Swa twisiseka leswaku endzhaku ko kayakaya kutlula lembe ehansi ka swi pimelo eka tinhlengeletano ta swa vukhongeri leswaku muganga wa vupfumeri wu hisekela ku tlhelela eka miehleketo ya ntolovelo.
Hi ku xixima nkoka wa vu gandzeri bya nhlengeletano evuton’wini bya vanhu va ka hina, mfumo a wu ri karhi wu burisana na muganga wa vupfumeri.
Varhangeri va muganga wa vupfumeri va twisisa na ku amukela khombo ra ntiyiso ra gandlati lerints hwa ra mitluletavuvabyi ya COVID-19 . Himpfhuka ku humelela ntungukulu lowu, mihlangano ya vukhongeri yi tekile magoza ya xirindza mhangu na ku va lamanene ku hunguta ku hangalaka ka vuvabyi lebyi exikarhi ka vagandzeri.
Mhaka yin’wana ya nkoka hileswaku hi nkarhi wa tilevhele ta vulemukisi to ha mbanahambana, mihlanga no ya vukhongeri yi byarhile milahlekelo ya swa timali yo tivikana leyi yi xungetaka vuyisekamahlweni bya yona. Tanihi mfumo, hi ya emahlweni hi tinyiketela ku tirhisana na miganga ya vupfumeri ni ku kuma swi tshunxo swo tirheka.
Hi nkarhi walowo, rihanyu na vuhlayiseki bya vaaki byi boheka ku va leswi tekeri waka enhlokweni hi ndlela ya nkoka kutlula hinkwaswo.
Miganga ya vukhongeri yi kombisile maendlelo la mantshwa na vutumbuluxi eka ku endla vugandzeri hi nkarhi lowu a ku ri na vuka nakani lebyikulu ehenhla ka ndlela ya ntungukulu lowu.
Vukorhokeri bya tinhlenge letano a byi khomiwa eka inthanete naswona vaga ndzeri a va hlohloteriwa ku khongela emakaya ya vona ematshan’wini yo ya nghena ekerekeni. Leswi swi pfunile swinene matshalatshala ya rixaka ku kamanyeta ku hangalaka ka vuvabyi lebyi.
Varhangeri va vukhongeri va tlangile xiphemu xa nkoka swonghasi hi ku hlohlotela vanhu hinkwavo ku landze lela ka vaaki ka magoza ya swa rihanyu hi mayelana na mitolovelo ya nkoka ku katsa na magandzelelo ya mfuwo kufana na malahlelo.
Hi mpimo lowu ringane laka, vanhu va ka hina va kombisile ku tinyiketela ka vona ku landzelela milawu ya swa rihanyu ya vaaki na ku siya mpfhuka exika rhi ka vanhu. Kutani va twisisa hi ndlela leyi nga lulama leswaku va boheka ku ya emahlweni va papalata tinhlengeletano letikulu.
Sweswi hi le ka nkarhi lowu ku sivela nkarhi wu nga si fika swi dingiwaka ehenhla ka hinkwaswo. Ntungukulu wa Khoronavhayirasi a wu se herisiwa, ku nga va eka tiko ra ka hina kumbe emisaveni hinkwayo. Nxungeto wa ga ndlati ra vunharhu i wa nti yiso naswona wu kona hi laha ku nga heriki.
Ntokoto wa matiko ya misava wu hi dyondzisile leswaku a hi fanelangi ku ringa vuhelo. Matiko yo tala ya olovisile swipimelo, ku va ntsena ku va na ku tumbulu ka hi vuntshwa, leswi endle ke swi fanela ku rhwexa hambi swipimelo swo tika swinene.  Tinhlengeletano letikulu, hambi ta vukhongeri kumbe swin’wana, ti na vuswikoti byo hangalasa xitsongwa tsongwana lexi, swi nga ri na mhaka ku tirhisiwa ka magoza hi mayelana na ku siyiwa ka mpfhuka exika rhi ka vanhu na ku hlamba swandla.
Timiliyoni ta maAfrikaDzonga  a ti ri karhi ti landze lela xikhorwiwa xa nkoka xa vupfumeri bya tona. Eka tiko leri ri sirhelelaka mfanelo ya ntshunxeko wa vukhongeri, matshalatshala hinkwawo ma boheka ku endliwa ku se ketela vanhu va ka hina eka ku tirhisiwa ka mfanelo leyi.
Naswona ku tirhisa mfanelo leyi, hi dinga ku tiyisisa le swaku a hi veki timfanelo leti kumbe vutomi bya van’wana enxungetweni.
Lowu i nawu lowu va rhangeri va vukhongeri lava ndzi hlanganeke na vona va wu seketelaka hi ku hetiseka na ku wu amukela. Va twi sisa vutihlamuleri bya vanhu hinkwavo va vupfumeri – ha kunene bya maAfrika-Dzo nga hinkwavo – ku landze lela magoza lama kotekaka lama nga vekiwa ku sirhelela rihanyu ra vanhu ni ku po nisa vutomi.  Eka kutlula lembe, hi tirhisanile tanihi rixaka ku kamanyeta ntungukulu lowu. Sweswi tanihiloko hi tirhisana  ku wu hlula, hi dinga ku tshikelela hi vu ntshwa vutiyimiseri bya hina lebyi avelaniwaka ku endla hi ndlela ya vutihlamuleri na hi vukheta.
Hi ku endla tano, hi ta va hi humelerisa hi ndlela yo tivi kana mahungu ya ntshembo, ku ponisiwa, ntshunxeko na nseketelano leswi ku nga ta vulavuriwa haswona eti kerekeni, emasinagogweni, tikerekeni ta masurumani na le makaya ya tiko ra ka hina eka masiku na mavhiki lama ha taka. 

