Ku cinca dyondzo ya le henhla 

Loko tiko ri tsundzu ka N’hweti ya Vantshwa, Vuk’uzenzele  yi langutisisa hi vuenti hilaha vantshwa va tiko va nga ku nyikiweni mikateko ku va va humele la hi ku tirhisa Ndzawulo ya Dyondzo ya le Henhla na Vuleteri.
Endzhaku ka ku thoriwa tanihi Holobye wa Ndzawu lo ya Dyondzo ya le Henhla na Vuleteri hi Nyenyanyana, Naledi Pandor u rhwexiwe ndzhwalo wa ku lulami sa dyondzo ya mahala eka swichudeni leswi sweleke na leswi vitaniwaka “leswi nga fikeleriki tihakelo”.
Endzhaku ka ku kombisa ku vilela ka tiko hinkwaro loku tekeke nkarhi wo leha ehansi ka nhlokomhaka ya #FeesMustFall , ku vuye ku tivisiwa hi N’wendza mhala leswaku vantshwa  lava huma eka mindya ngu leyi yi holaka mali leyi nga le hansi ka  R350 000 hi lembe va ta kuma dyondzo ya le henhla na vuleteri ma hala. Kungu leri ri sunguriwile na swona ri ta  hangalasiwa  ku fikela eka ntlhanu wa malembe.Nkwama wa basariHolobye Pandor u tiyisisile leswaku kungu leri ra nkwama wa basari ri le ku yeni ema hlweni hi ku olova.
“Nkwama wa basari lowu ntshwa i ku nghenisa xandla ka nkoka ku suka eka mfumo wa Afrika-Dzonga, na le ka vanhu va Afrika-Dzonga, hi kuva i swibalo swa vona leswi hakelaka nkwama lowu.” u hlamuserile.
Nkwama wa basari wu nyi kiwa swichudeni swo sungula leswi fikelelaka ku ya eyuni vhesiti na le ka swichudeni swa tikholichi ta xithekiniki na vuleteri bya ntirhodyondzo , (TVET), eka malembe hi nkwawo ya ku dyondza.
Ku nyika mali eka nkwa ma wa basari, mfumo wu engetele R7.166 wa tibiliyo ni lowu wu nyikiweke hi 2018 laha ku vekiweke e tlhelo R4.581 wa tibiliyoni eka swichudeni swa tiyunivhesiti leswi nga lulamela na R2.585 wa tibiliyoni leyi yi kongomisi weke ka swichudeni swa  ti kholichi ta TVET.
Holobye Pandor u vurile leswaku tikholichi leti ti langutisisaka ntsena eka ti dyondzo tokarhi, ti nga ti kuma ti ri tindhawu leti ti nga kotaka ku humelerisa vuswikoti bya le henhla eka tidyondzo leti nga kona.
Xikombiso, Kholichi yin’we yi nga langutana ntsena na vunjhiniyere bya vukhanikhi naswona yin’wana eka vuhahi, u hlamuserile. “Ndzi tshemba leswaku ku langutisana na ti dyondzo to karhi i vumundzu ku bya tikholichi,” u engeterile.
 “Hi lava ku hambanahamba na. A hi lavi tikholichi ta hina hinkwato ti endla xilo xin’we lexi fanaka.”Loko swa ha ri tano Nhlu vukiso wa Van’wamabindzu ku suka eka nongonoko wa Dyondzo ya le Henhla wu simekiwile lembe leri nga hundza ku khutaza vantshwa ku sungula mabindzu ya vona vinyi.
Wu kongomisiwile eka ku hlanganisa nhluvukiso wa van’wamabindzu ku suka eka sekithara ya dyondzo ya yuni vhesiti eAfrika-Dzonga. Leswi swi katsa van’wamabindzu eka timhaka ta dyondzo, nhluvuki so wa swichudeni leswi lavaka ku va van’wamabindzu ku katsa na tiyunivhesiti leti ti la ngutanaka na van’wamabi ndzu.
Holobye  Pandor u vurile leswaku swo tala swi fanele ku endliwa, ku nga ri ntsena ku pfuna vantshwa  ku va va lu lamerile ku ya sungula mitirho, kambe na ku endla leswaku va va va tumbuluxi va mitirho ya kahle.
U vurile leswaku a nga tsakela ku vona mavandla ya dyondzo ya le henhla ya dyondzisa tikhoso hinkwato leti nga na swa mabindzu, goza leri nga ta vona vantshwa lava hetaka tidyondzo ta vona kutani va sungula mabindzu lawa ya nga ta lulamisa xivumbeko xa vumundzuku bya tiko.