Hlayisani timhelembe ta hina

Xiviko xi tlhela xi khumba kotara yo hetelela ya 2017, xi komba ku humelela eka nhlayo ya lava khomiweke, vulavisisi na ku gweviwa hi ku humelela ka vahloti va timhelembe hi ku yiva na vangungumerisi na ku hu nguteka katsongo eka nhlayo ya timhelembe leti hlotiweke hi ku yiva etikweni hinkwaro hi 2017 (1028) loko ku pima nisiwa na 2016 (1054).
Hi 2017, ku kumiwile nhungu wa timhondzo ta timhelembe eka Xitichini xa Swihahampfhuka xa Ma tiko ya Misava xa OR Tambo naswona 502 wa vahloti va ti mhelembe hi ku yiva lava ehle keriwaka naswona 16 wa va ngungumerisi lava ehleke teriwaka va khomiwile, le swi tisaka nhlayo eka 518, ku hunguteka ku suka eka 680 hi 2016.
“Leswi khomisaka tingaka hi leswaku 21 wa vaofisiri ku suka eka vatirhi va hina vini va khomiwile eka migi ngiriko leyi fambelanaka na ku hlotiwa ka timhelembe hi ku yiva hi 2017,” ku vula Holobye Molewa.Ku herisa ku hlotiwa ka timhelembe hi ku yivaMfumo na varingani va wona va te na magoza yo hambana hambana ku herisa ku hlotiwa ka timhelembe hi ku yiva, leswi katsaka minongonoko yo rindza hi ku fambafamba eka mitanga ya swiharhi ya rixa-ka na ku tirhisa thekinoloji leyi cincaka matshamelo ya swilo.
Exikarhi ka Sunguti na N’wendzamhala 2017, 504 wa timhelembe ti hlotiwile hi ku yiva eka Ntanga wa Swiharhi wa Kruger (KNP), leswi ku nga ku ya ehansi hi 24 wa tiphesente eka 662 hi 2016.
“Hikokwalaho ka qhi nga ra hina ro lwisana na ku hlotiwa ka timhelembe hi ku yiva eKNP , hi le ku voneni ku hunguteka ka nhlayo ya migingiriko ya vahloti va ti mhelembe hi ku yiva enta ngeni laha 2662 yi rhekodi weke hi 2017 loko ku pimani siwa na 2883 hi 2016. Leswi swi yimela ku hunguteka hi 7.6 wa tiphesente,” ku tiyisisa Holobye.
Hambiswiritano, nhlayo ya timhelembe leti hlotiweke hi ku yiva eKwaZu lu-Natal, Kapa-N’walungu, Mpumalanga, Free State na N’walungu-Vupeladyambu yi tlakukile.
Ku khumbeka ka ikhonomiKu hlotiwa ka timhelembe hi ku yiva na ku ngungume risiwa ka swiharhi swa nho va swi na ntshikelelo wo biha eka nhluvukiso wa ikhonomi ya tiko na ku tumbuluxiwa ka mitirho, leswi katsaka nhluvukiso wa ikhonomi ya vu tomi bya swimila na swiharhi swo hambanahambana swa tiko leswi katsaka sekithara ya swa vupfhumba.
“Ku lahlekeriwa hi mu xaka wun’we wa swiharhi swa nhova swa ndhuma swa Afrika-Dzonga ku fana na mhelembe leyi nga yin’wana ya “Swiharhi swa Ntlha nu leswikulu” swi nga va na nkhumbo wo biha eka nhlayo ya vapfhumba lava endzelaka eAfrika-Dzonga ku ta va ta vona Swiharhi swa Ntlhanu leswikulu, leswi ku nga mhelembe, nghala, nyarhi yingwe na ndlopfu,” ku vula Ndzawulo ya Timhaka ta swa Mbangu eka xitatimente.Ku hlotiwa ka timhelembe hi ku yiva swi tekeriwe enhlo kweni tanihi nxungeto wa nsirhelelo eka tiko lowu nga tshikelelaka nhlayo ya va pfhumba lava nga ri endze la, naswona mfumo wu swi hlambanye tanihi vugevenga bya xirhangana bya rixaka.
 Migingiriko leyi nga riki enawini leyi fambelanaka na ku hlotiwa ka timhelembe hi ku yiva na ku ngungumeri siwa ka timhondzo ta timhe lembe swi vuyerisa ntsena ntlawa lowutsongo swinene wa swigevenga.
“Tinetiweke leti ta vugeve nga ti tirhisa xiyimo xo pfu mala ntshamiseko xa ku tika ka muxaka lowu wa vugeve nga. Loko mitlawa ya vuge venga leyi tivumbeke kahle yi tshovela mivuyelo, vuswikoti bya mfumo byo tiyisisa nhluvukiso wa ikhonomi ya van hu bya kavanyetiwa hikuva mitlawa ya vugevenga leyi tivumbeke na migingiriko ya yona se yi kona exikarhi ka vaakindhawu etikweni hi nkwaro,” ku tiyisisa ndzawu lo.