Hi nga swi kota naswona hi ta endla swo tala ku herisa ku timiwa ka gezi 

Xiteji xa 6 xo timiwa ka gezi xi vangiwile hi ku lahlekeriwa ko tlula kwalomu ka 18 000 wa megawati (MV) ta vuswikoti byo endla gezi hikwalaho ka ku onhaka ka yuniti na xitereke xo ka xi nga hlayisekangi hi vatirhi va Eskom.Endzhaku ka ku tlula malembe ya khume ya nkayivelo wa gezi, MaAfrika-Dzonga va fanerile ku vilela no kwata. Hi mikarhi yo fana na leyi, swi twala wonge a ku na ku tikomba ku swi ta fika emakumu.Kambe loko ku timiwa ka gezi ku languteka ku ya ku tika, ntiyiso hileswaku se hi tekile magoza ya nkoka yo hlaya ku lwisana na nkayivelo wa mphakelo wa gezi.Leswi hi swi rhangisaka emahlweni hi xihatla i ku lawula sisiteme ya gezi. Loko sisiteme yi tshamiseka na vuswikoti byo endla gezi byi vuyela evutshan’wini, Eskom yi ta kota ku hunguta ku timiwa ka gezi ku ya eka switeji swa le hansi.Ntwanano lowu nga fike-leriwa exikarhi ka Eskom na mihlangano yo yimela va vatirhi wu ta pfumelela ku lunghisa ka nkoka no vuye-lerisa ku tirha ka tiyuniti to engetela. Layini yo fambisa gezi ku suka eCahora Bassa eMozambique yi vuyele ematshan’wini, yi engetela 600 MW eka giridi, na Yuniti ya 6 ya le Medupi yi vuyelerile eku tirheni hi mugqivela, leswi nga enge-tela timegawati tin’wana ta 720. Tiyuniti to engetela ti languteriwa ku vuyelela eku tirheni, leswi nga ta ya emahlweni swi hunguta nkayivelo wa nkarhi wa sweswi.Hi nkarhi wu ri wun’we, swiyenge swa vahlayisi va nawu swi le ku tirheni hi matimba ku lwisa nkavanyeto, vukhamba na vuxisi eka Eskom ku lulamisa nxungeto lowu migingiriko ya vugevenga wu nga na yona eka sisiteme ya gezi.Ekuheteleni, xa nkoka hi leswaku hi lava ku engetela matirhelo ya giridi. Leswi swi ta nyika Eskom nkarhi wo endla ku lunghisa ka nkoka no tlakusa ku tshembela eka switirho swa yona. Swi ta tlhela swi va xisirhelelo leswaku na loko tiyuniti to tala ti onhaka hi  nkarhi wun’we, ku nga tirhisiwa tindhawu letin’wana.Rin’wana ra magoza yo sungula lawa ndzi nga ya teka hi 2018 a ku ri ku pfuxeta nongonoko wa makumelo ya eneji leyi pfuxetekaka. Ku engetela eka makumelo ya xivandla lexintshwa xa vuswikoti byo endla gezi hi ku tirhisa nongonoko lowu, ntlakuso wa xikalo xa layisense xa tiphurojeke letintshwa to endla gezi ku ya 100 MW swi vula leswaku vavekisi va le xihundleni a va lavi layisense ku aka switirhi-siwa swo endla gezi ku fika eka sayizi leyi. Ku cinca loku ko olova ku pfurile tindlela to tala ta ku koteka ka vuvekisi.Eskom yi endlile leswaku ku va na misava ekusuhi na switichi swa gezi leswi nga kona leyi nga ta tirhisiwa hi vuvekisi bya le xihundleni eka tiphurojeke ta eneji leyi pfuxetekaka. Ku cinciwa ka  swivumbeko swi herile ku endlela ku antswisa matirhelo ya tiyuniti ta 1, 2 na 3 ta le Medupi naswona swi ya mahlweni eka tiyuniti ta 5 na 6.Loko migingiriko leyi yi ri na nkoka naswona yi ta tswala mihandzu eka tin’hweti leti taka, swi le rivaleni leswaku a yi ringa-nelanga ku ololoxa xiphiqo lexi hi nga langutana na xona.Leswi mavhiki ma nga ri mangani lama nga hundza ya swi kombiseke hileswaku hi fanele ku endla swo tala no swi endla hi xihatla lexikulu.A ku na xivangelo xa leswaku hikokwalahokayini tiko ro fana na ra hina– ra vuswikoti, matimba na switirhisiwa leswi hi nga na swona – ri fanele ku tiyisela ku vava ka nkayivelo wa gezi.Eka mavhiki ma nga ri mangani, a hi ri ku tirheni na vaholobye lava faneleke na vaofisarankulu eka magoza yo hambana yo engetela ku hatlisisa matshalatshala hinkwawo ku tlakusa mphakelo wa hina wa gezi. Hungu ri le rivaleni: lowu a hi nkarhi wo tirha tanihi ntolovelo. Hi fanele ku teka goza hi ku titshemba ku endla ku  timiwa ka gezi ku va ka nkarhi lowu nga hundza.Loko magoza lama se hi nga ma teka ya ta tiyisa mphakelo wa gezi wo tshembeka no ka ri nga durhi ku ya eka nkarhi lowu taka, a hi ri eku languteni ka magoza yo engetela lama hi nga ma tekaka sweswi ku tshineta xikongomelo xexo ekusuhi.Ku nga ri khale hi ta heta ntirho hi vuenti na ku tihlanganisa lo ku lavekaka ku hetisisa magoza lama ku ya emahlweni. Hikwalaho, ku nga ri khale, hi ta kota ku tivisa migingiriko yo twisiseka ku fikelela ku humelela hi xihatla eka ku lwisana na ku timiwa ka gezi. A ku na switshuxo swo olova eka ku tikeriwa ka hina ka gezi. Kambe hi tibyerile no tiyimisela ku lavana na ndlela yin’wana na yin’wana no tirhisa xivandlanene xin’wana na xin’wana ku tiyisisa leswaku hi endla gezi ro ringanela ku fikelela swila-veko swa tiko.