Ticece ti le ka nxungeto wuku lu wa vuvabyi bya listeriosis



Ndzawulo ya Riha nyo yi vekile tihlo swinene eka ntungu wa vuvabyi bya Listeriosis, laha ku nga na 119 wa timhangu tintshwa ta vuvabyi lebyi leti vikiweke ku suka hi ti 5 N’wendzamhala. Nhlayo hinkwayo ya 727 wa timha ngu leti tiyisisiweke elabo ratari ti vikiwile hi 2017.  Senthara ya Nsivelo na Vu lawuri bya Vuvabyi yi hlamuse la vuvabyi bya Listeriosis tanihi vuvabyi byo tika kambe lebyi tshungulekaka na ku siveleka naswona lebyi vangaka hi xi tsongwatsongwani xa Listeria monocytogenes. Xi kumeka emisaveni, ematini na le swihlahleni. Swakudya swo huma eswiharhini – ku fana ni nyama na masi, swakudya swa le lwa-ndle na mitshovelo yintshwa yo fana na mihandzu na matsavu swi nga ha tluletiwa ku suka eka swihlovo leswi.  Hambileswi munhu un’wana ni un’wana a nga ha hlaseriwaka hi listeriosis, lava va nga eka nxu ngeto wukulu wo hlaseriwa hi vuvabyi lebyi va katsa vana lava va ha ku velekiwaka, vadyuhari, vavasati lava tikeke, na vanhu lava nga na miri leyi tsaneke ni ku hlaseriwa hi mavabyi yo fana na HIV , vuva byi bya chukele, mfukuzani, vuvabyi bya xivindzi bya nka-rhi wo leha kumbe vavabyi lava va nga na vuvabyi bya xivindzi.
Mitlawa leyi khumbhekaka ngopfu i ticece– volavo va nga na masiku ya 28 hi vukhale, na vanhu lava nga na malembe ya le xikarhi ka 15 na 49. Mitlawa leyimbirhi yi endla 70 phesente ya timhangu hinkwato.  Ndzawulo yi khutaza vavasati lava tikeke ku titsarisa eka MomConnect  ku kuma mahu ngu yantshwa ya Listeriosis hiku va vana lava nga hansi ka masiku ya 28 hi vukhale hi vona lava hlaseriwaka ngopfu.  “Loko hi languta tihlayohlayo ta vanhu lava hlase riwaka, hi lemuka leswaku eka hinkwayo mitlawa leyi nga na miri leyi hlaselekaka hi ku olova, ticece hi tona ti hlaseriweke ngopfu. Loko hi xopaxopa mhaka leyi hi vukhale bya mitlawa ku suka eku velekiweni ku fika eka 93 wa malembe, ticece ti ri toxe ti endla 40% ya timhangu hi nkwato,” ku vula Holobye wa Rihanyo Dok Aaron Motsoa ledi.
Holobye u tlhele a kombela vatirhi va rihanyo ku veka ti hlo hi ku hiteka loko va tirhana na vavasati lava tikeke.  “Xikombelo xo hlawule ka eka vatirhi va rihanyo na vanhu hinkwavo hi ku  angarhela i ku  nyika nyingiso wo hlawuleka eka vavasati hinkwavo lava tikeke. Va na na xikombo xa le henhla xa ku ehleketelela nka-rhi hinkwawo loko u tirhana na wasati loyi a tikeke kumbe ricece”, a vula.
vTindlela to titsarisa eka MomConnect :
•	 Tiyisisa	ku	tika	ka	wena	eka	xitirhisiwa	xa	rihanyo.
•	 Dayila	*134*550#	ku	suka	eka	riqingho	ra	le 	nyongeni	ku	titsarisa.
•	 Hlamula	swivutiso	swo	olova	swi	nga	ri	swingani 	mayelana	ni	ku	tika	ka	wena.
•	 Kutani	u	ta	tsarisiwa.•	 Ku	tika	ku	tsarisiwa	eka	nhlayisaswitiviwa	ya	rixaka.•	 Mutirhisi	u	kuma	mahungu	hi	SMS	vhiki	rin’wana 	ni	rin’wana	leyi	n’wi	tivisaka	hi	ku	tika	ka	yena	na 	xiyimo	xa	rihanyo	xa	n’wana	(ku	kondza	n’wana	a	va 	na	vukhale	bya	lembe). 	Ku kuma mahungu hi xitalo, vaakatiko va nga bela riqingho eka Senthara ya Matirhelo ya Xihatla ya Mavabyi yo Tlulela ya Nhlangano wa Rixaka (NICD) hi nkarhi wa ntirho eka: 011 386 2000.
Vatirhi va rihanyo va nga bela riqingho eka NICD hi nomboro yo kongoma ya Xihatla xa Xitliliniki endzhaku ka tiawara ta ntirho eka 082 883 9920.
Listeriosis Xitsongwatsongwani lexi vangaka chefu eswakudyeni.
Listeriosis  yi hlasela ngopfungopfu vavasati lava tikeke, ticece, vadyuhari na vatswatsi lava nga na miri leyi tsaneke leyi hlaselekaka hi ku olova.  •	 ku	hisa	ka	miri•	 ku	vava	ka	misiha 	•	 ku	hlamba	timbilu 	•	 ku	chuluka•	 ku	pandza	hi	nhloko 	•	 ku	vava	ka	nhamu 	•	 ku	hlangana	nhloko 	•	 ku	dedeleka	loko	u	famba	ni	ku	rhurhumela. 	Ku sivela Swikombiso1. Hlamba	mavoko loko u lava ku dya swakudya na loko u hetile2. Sweka,	titimeta	kumbe	u	veka	nyama	ya	homu	na	ya	huku, 	matandza,	tihlampfi	eswigwitsirisini	tiawara	timbirhi	u	nga	si 	swi tirhisa.
3. U	nga	dyi	swakudya	swimbisi	naswona	tivonele	nxungeto	wa 	chefu ya swakudya	ku	suka	eka	tihlampfi	timbisi	(ku	katsa	na 	suxi)	tihumba	leti	vuriwaka	titlilama	na	ti	oyisitara. 	4. Papalata	ku	nwa	masi	 “yambisi”	kumbe	lama	ya	nga 	phungahatiwangiki	na	chizi	yo	olova	ku	fana	na	chizi	yo	huma 	eka	masi	ya	nyimpfu,	chizi	ya	timbuti	na	chizi	yo	endliwa	hi 	masi ya homu. 5. Loko u kanakana, cukumeta – ku hisisa swakudya  leswi tluletiweke a swi nga endli leswaku swi hlayiseka! Listeriosis eAfrika-Dzonga Ku tlula 750 wa timhangu ti vekiwile naswona 67 wa vanhu va lahlekeriwile hi vutomi	bya	vona. 	Gauteng yi na timhangu ta le	henhla	ivi	yi	landzeriwa 	hi Kapa Vupeladyambu, KwaZulu-Natal na Kapa Vuhumadyambu.
