Vaakatiko va tlangela ntwanano wa misava wa R21 wa timiliyoni

Vaakatiko va ha ku kuma matsalwa ya xinawu yo kombi sa vun’winyi bya misava leyi va nga tlheriseriwa yona hi ku ya hi nongonoko wo tlhela ku hangalasiwa misava.
Hi ku ya hi Holobyenkulu wa Kapa-Vuxa Phumulo Masualle, R21 wa timiliyoni ti kunguhatiwe ku tirhisiwa eka mintwanano ya misava, naswona yi ta tlheri seriwa hi swiyenge.
“Leri i goza ra nkoka swinene hi ku ya hi vuhlayisi na ku cinca. Ndhawu leyi yi ta hluvu kisiwa leswaku yi ta phikizana kahle na mitanga yo hlayisa swiharhi yin’wana, naswona mfumo wu seketela vaakatiko hi swa timali, ku nyikeriwa ka swiharhi na vuleteri,” ku vula Masualle.
Vaakatiko lava va lawulaka swin’we ntanga wo hlayisa swiharhi na Ejensi ya Mitanga na Vupfhumba ya Kapa-Vuxa (ECPTA) ehansi ka vito ra Nhla ngano wa Tinhundzu ta Vaaka tiko wa Likhayalethu (LCPA) wu amukele R6 wa timiliyoni ku suka eka Ndzawulo ya Mbangu ku kurisa ku ringeta ka swa ikho nomi ya swiharhi eka purasi ra swiharhi ra 1 400 wa tihekitara leri va nga xaveriwa rona hi Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Tindhawu ta le Makaya na Mpfu xeto wa Misava.
Mutshamaxitulu wa LCPA, Mxolisi Ngesi u vule leswaku vaakatiko va endle xikoxo xa vona hi 1998. Hi 2012 swirho swa vaakatiko swi nyikiwile  23 500 wa tihekitara leti ku sukela kwalaho ti nga tatisiwa hi 1 400 wa tihekitara ta ntanga wo hla yisa swiharhi.
“Hi tsake ngopfu swinene hikuva emakumu hi kume hinkwaswo leswi a hi swi lava. Mfumo wu hi nyikile mali yo pfuneta ya switirhisiwankulu. Hi na swiharhi leswi katsaka 10 ra timangwa ta le tintshaveni, 15 wa mizaza na 10 wa timhofu,” ku vula Ngesi, a tatisela leswaku tinyarhi na timhala ti ta kumeka ku nga ri khale.
U tatisele leswaku vaakatiko a va ri ku kumeni ka vuleteri byo fambisa ntanga wo hlayisa swiharhi ku suka eka ECPTA.
“Kungu i ku aka tindlu to rhurhela vaendzi timbirhi, na swona eka nkarhi wa sweswi hi le ku akeni ka tindhawu to rhurhela vahlayisi va ntanga wa swiharhi na xivala xo ehlisela swiharhi eka xona,” ku vula Ngesi.
“Hi ku bihiwa ka darata ya 10 wa tikhilomitara no aka gede yo nghena, 61 wa swivandlanene swa mitirho swi tumbuluxiwele vaakatiko,” ku vula Holobye wa Mbangu hi nkarhi wo nyikiwa ximfumo.