Bašomi ba bantši ba lahlegetšwe ke letseno ka ge diiri tša bona tša go šoma di ile tša swanelwa ke go fokotšwa mola ba bangwe ba bantši ba ile ba swanelwa ke go fokotšwa mešomong. Dikgwebo tše dingwe di lahlegetšwe kudu ka ge di ile tša swanelwa ke go fokotša tšweletšo goba mošomo. Tše dingwe di ile tša swanelwa ke go tswalela. Bašomi ba lekala leo e sego la semmušo le bona ba ile ba amega kudu.Se bohloko le go feta, leuba le le fetile ka maphelo a bontši bja bahlokomedi ba malapa, moo malapa a šalago a hloka, a tšhogetše bokamoso.Ke ka fao magato a a tseneletšego a kimollo a bilego bohlokwa le gona a ilego a swanelwa ke go tšewa ka potlako. Bjale ka ge go fetile nako ye e nyakilego go lekana ngwaga, re ka re magato a a laeditše go ba a katlego.Gare ga magato ao re a tsebešitšego a kimollo, mohlomongwe a mabedi ao a bilego le seabe se segolo-golo ke thušo ya go ikgetha ya COVID-19 le Sekema sa UIF sa Kimollo ya Nakwana ya Mošomi/Mongmošomo nakong ya COVID-19, seo re tlwaetšego go se bitša COVID TERS.Nkabe e se ka mananeokgo-rarara a go naba a tšhireletšo ya leago ao re šetšego re na le ona, re be re ka se kgone go thakgola magato a ka nako ye kopana ka tsela ye. Re ile ra kgona go arabela tlhokego ye ye kgolo ya bjako mo setšhabeng sa rena; malebo go mananeokgopa-rara a rena a go naba naga ka bophara le ditshepetšo tša Etšensi ya Afrika Borwa ya Tšhireletšo ya Leago (SASSA) le Sekhwama sa Inšorentshe ya Bao ba Lahlegetšwego ke Mešomo (UIF).Ka kgonthe mathatana a setegeniki le mapheko a mangwe  a bile gona ditshepetšong tše, eupša bontši bja ona a ile a rarollwa ka bjako. Dietšensi tše tša mmušo di dirile mošomo wa makgethe wa go ngwadiša baholegi ba bafsa ba dimilione le go netefatša gore ba a lefša.Thekgo go tšwa go UIF e thušitše bašomi le dikgwebo tšeo di bego di goga boima. E tlišitše phapano gare ga gore dikhamphane di tšwele pele go šoma le gore dikhamphane di gapeletšege go tswa-lela; gare ga mešomo yeo e bolokilwego le mešomo yeo e lobilwego.Se se hotše dikgwebo tša go swana le Sihle’s Brew, lebenkele la go jela ka Gauteng, leo bašomi ba lona ba 18 ba ilego ba tšwela pele go ba le mešomo ka lebaka la sekema sa TERS. Malebo go thekgo go tšwa go mmušo, Mamoshalagae Trading and Pro-jects, kgwebo ya mohlagase wa dikoloi ka Mokopane, e ile ya kgona go lefa bašomi ba yona gammogo le rente le ditirelo tša mmasepala ka nako ya kiletšo ya mosepelo.Bašomi bao ba bego ba le maemong a boima ba ile ba kgona go amogela karolo ya megolo ya bona.Lindiwe Ntuli, mothuši wa ramolao ka Centurion, o boletše ka moo dikholego tše di mo kgontšhitšego go šoma a le ka gae le go lefa rente.Go na le dikanegelo tše ntši mabapi le dikhamphane tšeo di kgonnego go phologa ngwaga wo o fetilego ka thekgo go tšwa go UIF. Go no ba bjalo le ka dikgwebopotlana tšeo di hweditšego thekgo le di-kadimo tša ditšhelete go tšwa dikgorong tša go fapafapana.Magato a a thušitše batho ba rena kudu nakong yeo ba bego ba hloka thušo.Ge re etšwa kimollong gomme re kokotlela, re swanetše go fetola ditsela tša go dira dilo.Le ge magato a a kimollo a beakantšwe go ba a nakwana, ekonomi e tla itemogela seabe sa leuba nako ye telele.Le ge dikiletšo tša mosepelo di fokoditšwe, go sa le boima go dikhamphani tše ntši go tšwa ditšhaleleong tšeo di hlotšwego ke go se šome dikgwedikgwedi le tahlegelo ya letseno.Ke lebaka leo, morago ga ditherišano tša go tsenelela le bašomimmogo ba rena ba tša leago Lekgotleng la Bosetšhaba la Mešomo le Tlhabollo ya Ekonomi (NED-LAC), dikholego tša COVID TERS di katošeditšwego go 15 Hlakola 2021, bakeng sa makala ao a sa kago a kgona go šoma ka botlalo.Thušo ya go ikgetha ya COVID e katošitšwe ka dikgwedi tše dingwe tše tharo.Maemo a e tla dula e le a nako ye kopana.Šedi ya rena bjale e swanetše go lebišwa tlholong ya tikologo ya go kgontšha dikgwe-bo go kokotlela, le go kgolo ya ekonomi ya go hlola mešomo le go goketša dipeeletšo.Go kokotlela go tla ba boima le gona go tla tšea nako, ku-dukudu ka gore re sa lebane le leuba.Le ge maemo a a kimollo a tloga a le bohlokwa, re ka se kgone go tšwela pele ka ona go ya go ile.Re hloka go netefatša gore maemo a a kimollo a fana ka motheo wo maatla go kgontšha go kokotlela go go nabilego, ntle le go tsenya naga dikolotong tša tlaleletšo. Ntle le gore re fokotše se-koloto sa rena sa bosetšhaba, gore se be maemong ao re kago se kgona, ekonomi ya rena e ka se kokotlele ka tsela ya go bonala.Šedi ya setšhaba sa rena bjale e swanetše go feta kgatong ya kimollo, e lebišwe kgatong ya kokotlelo, gomme ka moka re swanetše go ba karolo ya maitapišo a.Bjale ka mmušo re tla swa-nelwa ke go tšea diphetho tše boima ngwageng wo mabapi le tšhomišo ya tšhelete ya setšhaba, le go tsenya tirišong diphetho tšeo.Dikhamphani di tla swanelwa ke go ba mahlahla tao-long ya ditsela le ditshepetšo tša go netefatša gore di kgona go ikemela gape le gore di ba le letseno, moo tšhireletšo ya mešomo e lego nepo ya tšona ya pele.Re swanetše go bušetša ditšhelete tša rena ekono-ming ya rena ka go reka ditšweletšwa tša ka mo na-geng, go thekga dikgwebo le diintaseteri tša tikologo le go reka dithoto le ditirelo go tšwa go baabaditirelo ba tikologo.Molwetši yo a gobetšego yo a nago le dikgonagalo tše maatla tša go kokotlela o fiwa phekolo ya mmele ka mehla go mo thuša go maatlafala, go fihlela a kgona go ikemiša ka noši ntle le thušo.Go no ba bjalo le ka magato a a kimollo ya nakwana; a swanetše go tšewa bjalo ka tsela ya go thuša ekonomi ya rena gore e boele e ikemele. Nepo ya rena ke gore mafelelong re kgone go itshepetša gape.Bjalo ka setšhaba, a re šomeng mmogo. A re beng karolo ya tlhabollo le tšwelopele ya rena.A re šomišeng kimollo ye e katošitšwe gore re kokotlele ka maatla.
