 Komelelo ke nako ya go telefala ya dipula tša go se kgotsofatše tšeo di hlolago go hlokega ga meetse.
Go ya ka Ngaka Mathieu Roualt, Moporofesaramogo lwane wa ka Lefapheng la tša Lewatle ka Yunibesithing ya Motse Kapa, ditlholo tše di kgolo tša komelelo ke El Niño le go fetoga ga klaemete.
“El Niño  ke tiragalo yeo e bo ago mengwageng ye mengwe le ye mengwe ye meraro go ya go ye mehlano gomme e ka ba gona tekano ya mengwaga ye mebedi. E oketša dithe mpheretšhara ka lewatleng la Pacific le la India, e lego seo se ka hlolago komelelo,” a realo.Phetogo ya klaemete e hlalo šwa bjalo ka phetogo ya di bopego tša klaemete ya lefase le ya selete tšeo di thomilego gare ga ngwagakgolo wa bo20 go fihla mafelelong a wona, gomme e amanywa le go oketšega ga maemo a khapone taoksaete ka tirišo ya dibešeletši tša marapo a kgale.
“Mo ngwagakgolong wo o fetilego  dinaga tša borwa  bja Afrika di ile tša hlakišwa ke diphetogo tša ngwaga ka ngwaga tša klaemete, e lego seo se hlolago dikome lelo tše šoro le go tshwe nya diphedi tša meetseng le tša lefaseng. Diphetogo tše di ama intasteri ya tša temo, bolotameetse le boruahlapi gape le ikonomi ka bophara.
Di ama gape le kelelo ya meetse ka melatswaneng, le dimela le moela wa dijophepo go ya ka lewatleng,” Ngaka Roualt a hlaloša bjalo.
Ditiragalo tše di ama kudu Afrika Borwa ka gore naga ye ya borena e šetše e na le pula ya ngwaga ka ngwaga ya go se kgotsofatše, ya dimililitara (ml) tše 450 ge e bapetšwa le kelo ya pula lefaseng, 860ml.
Ditlamorago tša komelelo ke dife?Ka kgwedi ya Dibokwane, Kgoro ya Tirišano ya Makala a Mmušo le Merero ya Setšo (COGTA) e hlophile komelelo ka leswa go tloga go ba mase tlapelo a profense go ya go ba a bosetšhaba.
“Morago ga go lekola seemo le bošoro bja komelelo yeo e tšwelago pele e diragala diprofenseng tše tharo, taolo ya tša masetlapelo e hlophile komelelo leswa bjalo ka masetlapelo a bosetšhaba,” gwa realo hlogo ya Senthara ya Bosetšhaba ya Taolo ya tša Masetlapelo, Nga ka Mmaphaka Tau.
Le ge ditlamorago tša kome lelo go ameng ikonomi di le bothata go ka di meta, go bile le go amega kudu ga lekala la tša temo. Ka Kapa Bodikela, e lego profense ya maemo a bobedi ge go etla Palomokeng ya Boleng bja Ditšweletšwa tša Naga Mo Ngwageng (GDP) mo temong, mešomo yeo e ka bago 21 000 e ile ya lobja ka ko tareng ya boraro ya ngwago la. Tšweletšo ya korong e ile ya ya fase ka 47% ka 2017, gomme go ka ba gape le go hlokega ga dilitara tše dimi lione tše 90 tša beine yeo e ka rekišwago ka ntle le ka gare ga naga.
Go hlokega ga meetse gape go tla ba le ditlamorago tše mpe  go tša kelelatšhila, tša maphelo  le tša boeti.
Ke eng seo se dirwago go lwa le seemo se?Mebasepala yeo e amilwego ke komelelo e tlile ka melawa na ye bogale ya tšhomišo ya meetse go badudi le dikgwe bo.
Mafelo a go hlwekiša meetse, mananeo a go lokiša diphaephe, tšhomišoleswa ya meetse le go goga meetse go tšwa methopong ya tlhago go šupilwe bjalo ka ditharollo tša bothata bjo, gomme ebile tšona diprotšeke tše di šetše di le kgauswi le go fetšwa. 
