ዮዲት ስታንተን፡ ኣብ ኢንደስትሪ ቴክኖሎጂ ናይ 4 ሚልዮን ዶላር ምወላ ዝረኸበት ትውልደ ኢትዮጵያዊት
ትውልደ ኢትዮጵያዊት ዮዲት ስታንተን ኮምፕዩተር ፕሮግራሚንግ ክትጅምር እንከላ ጓል 14 ዓመት ነይራ።
ኣብ ብሪጣኒያ ተወሊዳ ዝዓበየት ዮዲት "ቅድሚ ኩሉ ቴክኖሎጂስት እየ። ኣብ ህይወተይ ኣብ ዙርያ ቴክኖሎጂ ብዙሕ ስራሕ እኳ እንተሰራሕኩ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት መብዛሕቲኡ ግዜ ናይ ኮምፒዩተር ፕሮግራም ብምድላው እየ ክናበር ጸኒሐ" ትብል።
ኣቦኣ ምስ መስመር ንግዳዊ መራኽብ ኢትዮጵያ ይሰርሕ ብምንባሩ ከኣ ዮዲት ምስ ስድራኣ ካብ ሓንቲ ሃገር ናብ ካልእ እናቀያየረት እያ ዓብያ።
'ብፍላይ ኣብ መርከብ ጊዜ ኣይከይድን እዩ፤ ግዜ ንምሕላፍ ከኣ ብዙሕ ናይ ሓንጎል ስራሕ ይሓትት ነይሩ፤ ስለዚ ዝበዝሐ ግዜ ኣብ ውሽጢ ርእሰይ እየ ዝነብር' ትብል።
ናብ ኮምፒዩተር ፕሮግራም ኣብ ዝተጸምበረትሉ ዕድመ ቀልቢ መሳቱኣ ናብ ጸወታ ዘዘንበለ'ኳ እንተነበረ፡ ዮዲት ግና መምህራ ናይ ፈለማ ላፕቶፕ ኮምፕዩተር ብህያብ ካብ ዝህባ ጀሚራ ካብ ቴክኖሎጂ ወጻኢ ካልእ ዓለም ኣይነበራን።
ናይ መምህራ ለጋሲ መንፈስ ኣብዚ ሎሚ እትርከበሉ ደረጃ ክትበጽሕ ከም ዘኽኣላ እትዛረብ ዮዲት ነታ መዓልቲ ብፍሉይ ስምዒት ትዝክራ።
ዮዲት ኣብ ሚሺገን ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ንትምህርቲ ኣብ ዝኸደትሉ እዋን ኮች ካርል ኢላ እትጽውዖ ናይ ካልኣይ ደረጃ መምህራ ንኮምፒዩተር ዝነበራ ፍቕሪ ብምርኣይ ሓንቲ ላፕቶፕ ዓዲጉ ብነጻ ሂቡዋ።
ዮዲት ነባርነታ ኣብ ብሪጣንያ እኳ እንተኾነ ዝበዝሕ ግዚኣ ኣብ ባሕርን ውቅያኖስን፡ ናብ ደረቕ መሬት ኣብ ዝበጽሑሉ ድማ ኣብ ኢትዮጵያን ካልእ ሃገራትን እያ ኣሕሊፋቶ።
ሕጂ ኪንዮ ፕሮግራሚንግ፡ ኣደ ኮይና ምህላዋ እትገልጽ ዮዲት መስራቲት ኦፕን ሴንሰርስ ዝተባህለ ትካል እያ።
"ክልተ ጽቡቓትን ንፉዓትን ኣዋልድ ኣለዋኒ። ብፍላይ ኣብ እዋን ኮቪድ ስርሐይ ኮነ ንዕአነ ኣብ ገዛ ኰንካ ምእላይ ሓሲበዮ ዘይፈልጥ ተመኩሮ እዩ ኮይኑኒ" ትብል።
ዮዲት መስራቲትን ኣካያዲትን ዓለም ለኻዊ ትካል ቴክኖሎጂ ምዃና ዝድነቕ እኳ እንተኾነ ፍልይ ዘብላ ግን ኣብቲ ዝተዋፈረትሉ ዓውዲ ስራሕ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ብዘይምህላወን ብፍላይ ካብ ኣፍሪቃ ዝመጽኣን ጸለምትን ሞያውያን እቲ ዓውዲ ዘይምህላወን እዩ ትብል።
ሒደት ደቂ ኣንስትዮ ዝተዋፈራሉ ኢንዱስትሪ
"እቲ ጉድለት ኣብዚ ዓውዲ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ዘይምህላወን ዘይኮነ ኣብቲ ዓውዲ ልዕል ኣብ ዝበለ ሓላፍነት ዝበጽሓ ደቂ ኣንስትዮ ዘይምህላወን እዩ" ትብል።
ስለምንታይ ከምኡ ኮይኑ ንዝብል ሕቶና ዝሃበቶ ምላሽ "ዝበዝሐ እዋን ነቲ ስራሕ ስለ ዘይክኣላ ወይ ስለ ዘየለዋ ዘይኮነ፤ ናይ ዕብየት ዕድል ስለ ዘይክፈተለንን ስለ ዘይረኣያን" ምዃኑ ገሊጻ።
ወሲኻ'ውን "ኣብ ዘበን ህይወተይ ጓል ስለ ዝኾንኩ ኣይኽእሎን ዝብል ስምዒት ተሰሚዑኒ ኣይፈልጥን። ዕድለኛ ኮይነ ድማ ዝነበርኩሉ ቤት ትምህርቲ 'ትኽእሉ ኢኹም' ብዝብል ስምዒት ዘበራትዕ እምበር ዝዕንቅፍ ኣይነበረን" ብምባል ናይ 4 ሚልዮን ዶላር ገንዘብ ድጋፍ ተቐባሊት እንኮ ጸላም ኣፍሪቃዊት ጓል ኣንስተይቲ ንምዃን ከም ዘብቅዓ ትገልጽ።
ወሲኻ'ውን "ከም'ቲ ካልእ ናይ ስራሕ ዓውድታት 'እቲ ስርዓት' ሽግር ስለ ዘለዎ ብዘይክኡ'ውን ነቲ እንሰርሖ ስራሕ ንምክያድ ገንዘብ የድልይ፤ እቲ ገንዘብ ድማ ነቲ ኢንዱስትሪ ካብ ዝተመደበ ናይ ድጋፍ ገንዘብ እዩ ነቲ ትካል ብምወላ/ድጋፍ መልክዕ ዝወሃብ። ስለዚ ዝበዝሐ ግዜ ካብቲ ዝተመደበ ገንዘብ 0.02% ጥራሕ እዩ ብጸለምቲ ደቂ ኣንስትዮ ንዝተመስረቱ ትካላት ቴክኖሎጂ ዝኸይድ" ትብል።
''ክጅምር ከለኹ ብናይ ወዲ ስምን ስእልን እየ ኣብ ዝተፈላለዩ ናይ ፕሮግራሚንግ መጋባእያታት ዝሳተፍ ዝነበርኩ፤ በዚ ድማ ንነዊሕ እዋን ወዲ ይመስሎም ነይረ። ንመንነተይ ከይፈልጡ እየ ከምኡ ዝገበርኩ ማለት ብመንጽር ድሕነት" እትብል ዮዲት ኣብቲ ዓውዲ ብዙሕ ሰብ 'ሰዶኒም' ማለት ናይ ሓሶት ስም ከም ዝጥቀም ተረድእ።
ደቂኣንስትዮ ኣይኽእላን እየን ምባል "ከም ሓጥያት ክቑጸር ኣለዎ" እትብል ዮዲት ነቲ ንሳ ኣብ ስርሓ ዝሓለፈቶ መድረኻት ዕብየት ክትዝክር ከላ፡ ዝደለየቶ ክትከውንን ክትፍጽምን ከም እትኽእል ካብ ንእስነታ ስለ ዝተነገራ ከም ዝሓገዛ ተረድእ።
"ኣይትኽእልን ክበሃል ከሎ ዝኾነ ሰብ ናይ ዘይምኽኣል ስምዒት እዩ ዝሓድሮ። እዚ ድማ ኣእምሮኣዊ ሰላምን ጥዕናን'ውን ዝኸልእ እዩ። ስለዚ ንሰባት ትኽእሉ ኢኹም ብምባል ምብርታዕ ኣገዳሲ እዩ" ትብል።
ዮዲት ኣብ ናይ ስራሕ ዓለም ምስ ዝተፈላለዩ ትካላት ክትሰርሕ እንከላ፡ ናይ ገዛእ ርእሳ ትካል ክትከፍት ዝደፋፍኣ "ኣደ ምዃነይ እዩ" ትብል።
ነቲ 'ኦፕን ሴንሰርስ ዝተባህለ ትካል ኣብ 2013 እያ ጀሚራቶ።
ንኻልኦት ናይ ቴክኖሎጂ ትካላት ብምምኻር ትሰርሕ ኣብ ዝነበረትሉ እዋን ከም መሕለፊ ግዜ ትጥቀመሉ ከም ዝነበረትን ሎሚ ቀንዲ መናበሪኣ ኮይኑ ምህላውን ገሊጻ።
ጓላ ብንእስነታ ሓያል ኣዝማ ሓሚማ ንምትንፋስ ኣዝያ ትጽገም ኣብ ዝነበረትሉ እዋን ነቲ ምኽንያት ንምፍላጥ ክትፍትኖ ኢላ እያ ጀሚራቶ።
ነቲ ኩነታት ኣየር ዝዕቅን ሶፍትዌር ብምድላው ኣብቲ ትነብረሉ ከባቢ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ገጢማቶ።
ብድሕሪ'ዚ እቲ ንጓላ ዘጸግማ ኣዝማ ዝመጸሉ እዋንን ኣብቲ እዋን ንዘሎ ኩነታት ኣየር ብምጽናዕ እቲ ጠንቂ እንታይ ምዃኑ ክንጽረላ ክኢሉ።
ዮዲት ነቲ መጽናዕቲ ኣብ ትርፊ ግዚኣ እያ ተካይዶ ነይራ፤ ነቲ ትረኽቦ ዝነበረት ውጽኢት ግና ኣብ ኢንተርነት ብምዝርግሓ ካብ ዝተፈላለዩ ክፋላት ዓለም ሰባት ክሳተፉ ከም ዝጀመሩ ትዛረብ።
ካብ መንጎኦም፡ ካብ ጃፓን ካብ ኣመሪካን ካልኦት ሃገራትን ሓበሬታ ኩነታት ኣየር ብምእካብ መጽናዕትታቶም የካይዱ ኣብ ዝነበሩሉ እዋን ሓደ ሃብታም፡ ንኩነታት ኣየር ቤት ጽሕፈቱ ከመሓይሽ ከም ዝደልይ ንዮዲት ነጊርዋ።
ዓማዊል ኦፕን ሴንሰር፡ ካብ ሓደ ናብ ክልተ፣ ካብኡ'ውን ሰለስተ ኣርባዕተ እናበሉ ኣብ 2016 ናብ ህዝቢ ዕላዊ ድሕሪ ምዃኑ ምሉእ ጊዜኣ ኣብ ምክያድ እቲ ትካል ተጸሚዳ ትርከብ።
እሞ ዮዲት ከመይ ኣቢላ'ያ 4 ሚልዮን ዶላር ድጋፍ ዝረኸበት?
ቅድሚ ለበዳ ኮቪድ-19 ብዙሕ ስራሕ ከም ዝሓተታ እትዛረብ ዮዲት፡ ንነዊሕ ዓመተት ዝነበርዋ ዓማዊል ብምክንኻንን ሓቢራቶም ብምስራሕን ዝበጽሐቶ ደረጃ ምዃኑ ትገልጽ።
ወሲኻ'ውን መብዛሕትኦም ዓማዊላ ስማቶም ፍሉጥ ብምዃኑን ክትህቦም ዝጸንሐት ኣገልግሎት ጽሬቱ ዝሓለወ ብምዃኑን ነቲ ዝረኸበቶ ናይ 4 ሚልዮን ዶላር ምወላ ከም ዘውሓሰላ ተረድእ።
ምወላ ንምርካብ "ዝበዝሐ እዋን እቲ ዓውዲ ብጸዓዱ ደቂ ተባዕትዮ ዝተባሕተ ብምዃኑን በንጻሩ ካብኣቶም ዝጥለብን ካብ ሓንቲ ጸላም ኢትዮጵያዊት ዝጥለብን መረዳእታ በበይኑ እዩ።
ስዘሊ ንሕና'ውን [ጸለምቲ ደቂ ኣንስትዮ] ካብቲ ድጋፍ 0.02% ጥራይ ናባና ክመጽእ ከም ዝኽእል እናፈለጥና ስራሕናን መረዳእታታትናን እቲ ትካል ካብ ዝተመስረተሉ እዋን ጀሚርና ክነሕይሎ ከም ዘሎና ንፈልጥ ኢና። ነዚ ድማ እየ ዝገብር" ኢላ።
ወሲኻ'ውን "ኣውፈርቲ ናባና ክመጽኡ ከም ዘለዎም ብስምዒት ወይ ብስም ዘይኮነ ሕቶ ብዘየልዕል ብኣሃዝን መረዳእታን ብዝተደገፈ ውጽኢት እዩ። ናይ ገንዘብ ድጋፍ ምርካብ ናይ ስራሕና ጽሬት ዘመስክር ብምዃኑ ዓቢይ ሓጎስ ካብ ምጉንጻፍ ሓሊፉ ካልኦት ዓማዊል እንረኽበሉን ስራሕና እነቐጽለሉን ስም ሓዲግና ኢና ንሓልፍ ዘሎና" ብምባል ተረድእ።
ስራሕና ኣብዚ እዋን ብፍላይ ብሰንኪ ለበዳ ኮቪድ-19 ኣብ ኣብያተ ጽሕፈት ዘሎ ኩነታት ኣየር ናይ ምቁጽጻርን ምጽናዕን ስራሕ ኣዝዩ ኣድላዪ ይኸውን ኣሎ።
ዋና ዕላማና ሰብ ኣብ ዝእከበሉ ኣብ ዝኾነ ስፍራ ዘሎ ኣየር ጽሩይ ምዃኑ ምርግጋጽ እዩ ትብል።
ዮዲት ነቲ ስርሓ ናብ ዝተፈላለየ ክፋላት ዓለም ንምስፋሕ ዕላማ ከም ዘለዋ'ውን ነጊራትና።
ብዝሒ ሰብ እናወሰኸ ብዝመጽአ መጠን፡ ብፍላይ ንእንከበሎም ኣከባቢታት ንእንትንፍሶ ኣየርን ዝያዳ ክንጥንቀቀት ኣሎና ኢላ።
ናይ 'ኦፕን ሴንሰርስ' ስራሓት ግና ኪንዮ ምቁጽጻር ኣየር ዝተፈላለዩ መረዳእታታት ናይ ምእካብ ዓቕሚ ስለ ዘለዎም ንዝተፈላለዩ መዓላተት ክውዕሉ ከም ዝኽእሉ ትገልጽ።
ንኣብነት ስፍሓት፣ እኹል መንበር ወይ ጣውላ፣ ራሕቂ፣ ብዝሒ ሰብ፣ እኹል ምንቅስቓስ ንፋስ ወይ ኣየር ምህላው ዝኣመሰሉ መረዳእታታት ናይ ምእካብ ዓቕሚ ኣለዎ ትብል።
ዮዲት ምስ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ኣብ ሃገራ ኢትዮጵያ ናይ ምጅማር ሕልሚ ከም ዘለዋ'ውን ነጊራትና።