'ነገረ ማርያም' ዝብል ግእዛዊ ቃል ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ታሪኽ ሕይወት ኣስፊሑ ዝገልጽን፡ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ብዛዕባ ኣደ ኣምላኽ እትምህሮ ትምህርተ ሃይማኖት ዘጠቓልል ዓሚቝ ትምህርቲ እዩ። ከምኡ ውን ቅድመ ዓለም ኣብ ሕሊና ኣምላኽ ካብ ትሕሰብ ጀሚሩ፡ ኣብ ዘመነ ብሉይ ብዛዕባኣ ዝተመሰለ ምሳሌን ዝተነግረ ትንቢትን፡ ኣብ ሓዲስ ኪዳን ዘለዎ ኣማናዊ ትርጕም እናገለጸን እናተርጐመን ዝምህር፡ ካብ ፅንሰታ ክሳዕ ትንሣኤኣን ዕርገታን ዘረድእ ትምህርቲ "ነገረ ማርያም" ተባሂሉ ይፍለጥ።
ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ኣብዚ ካብ መስከረም ፳፮(26) ክሳዕ ኅዳር ፮(6) ዘሎ 40 መዓልትታት ዘመነ ጽጌ እትዝክሮ ስደት ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ምስ ፍቁር ወዳ እዩ። ቅዱስ ወንጌል ከም ዝነግረና፦ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ብዘመነ ንጉሥ ሄሮድስ ኣብ ቤተ ልሔም ምስ ተወልደ፡ ካብ ሃገር ምብራቕ ዝተላዕሉ ሰብ ጥበብ 'እቲ ዝተወልደ ንጉሥ ኣይሁድ ኣበይ ኣሎ፧' እናበሉ ኣብ ኢየሩሳሌም በጽሑ። ንጉሥ ሄሮድስ ነዚ ሰሚዑ ኣዝዩ ሰምበደ፣ ናይ ንጉሥ ሞትን ናይ ፀሓይ ዕርበትን ንዅሉ ስለዝኾነ ኵላ ኢየሩሳሌም'ውን ምስኡ ተሸበረት።
ጥምቀተ ክርስትና
ጥምቀት ማለት 'አጥመቀ' ካብ ዝብል ግሢ ዝወፀ ኾይኑ፦ 'ኣብ ዝተባረኸን ዝተቐደሰን ማየ ገቦ ጠሊቕካን ተኣሊኽካን፡ ተሓጺብካን ምውፃእ' ማለት እዩ። "ወተቀበርነ ምስሌሁ ውስተ ጥምቀት በሞቱ/ ብሞቱ ጥምቀት መቓብርነት ከም ዝተቐበርና ፍለጡ" ከምዝብል። (ሮሜ 6፡4)። እዚ ድማ ብሞቱ ጥምቀት መቓብርነት ከም ዝኸበርናን ከም ዝተቐደሰናን ፍለጡ ማለት እዩ። ስለዚ ግቡእ ሥርዓተ ጸሎተ ጥምቀት ተፈጺሙ፡ እቲ ካህን '፩ዱ አብ ቅዱስ፡ ፩ዱ ወልድ ቅዱስ፡ ፩ዱ ውእቱ መንፈስ ቅዱስ' ኢሉ ብመስቀሉ ምስ ባረኾ፣ ብኃይሊ እግዚአብሔርን ብሥልጣን ናይቲ ካህንን እቲ ተራ ማይ ናብ ማየ ገቦ ይልወጥ።
ጥንተ አብሶን ጥምቀተ ክርስትናን (ቀዳማይ ክፋል)
* ጥንተ አብሶ እንታይ ማለት እዩ፧
ጥንተ አብሶ ማለት ካብ " 'ወጠነ፣ 'አበሰ' " ዝብል ግሢ ዝወፀ ኾይኑ ትርጕሙ ኸኣ 'ጥንታዊ ወይ ቀዳማዊ ኃጢኣት' ማለት እዩ። ጥንተ አብሶ ካብ ዲያብሎስ ዝተረኽበ ደኣ እምበር ካብ ባህርይ ኣዳም ዝተኸፍለን ዝተረኽበን ኣይኮነን። እንታይ ደኣ ኣንጻር ቅድስና ሕይወት ዝጐዓዝ ንሱ ኣብ ኣርዌ ምድር ኃዲሩ ንሔዋን 'ካብዚ ኣብ ገነት ዘሎ ዕፀዋት ኣይትብልዑ'ዶ ኢልኩም እዩ፧' ኢሉ ምስ ሓተታ፣ ንሳ ድማ 'ይቤለነ ኢትብልዑ እምኔሁ ወኢትልክፍዎ ከመ ኢትሙቱ/ ምእንቲ ኸይትሞቱ ካብዚ ኦም በለስ ከይትበልዑ፡ ከይትትንከፍዎ ድማ በለና' በለቶ። (ዘፍ. 3፡3፣ ኩፋ. 4፡24)።
ብቓል ኪዳንን ቡራኬን፡ ብጸሎተ ተክሊልን ሥጋኡን ደሙን ክልተ ዝነበሩ ዓቅመ ኣዳም ዝበጽሐ ወዲ ተባዕታይን ዓቅመ ሔዋን ዝበጽሐት ጓል ኣንስተይትን ሓደ ዝኾንሉ ምሥጢር፡ ምሥጢረ ተክሊል ይበሃል። "እዚ ምሥጢር'ዚ ዓቢይ እዩ" (ኤፌ. 5፡32) ከምዝብል ብጸሎተ ተክሊልን ጸሎተ ቅዳሴን ዝፍጸም፣ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ዘውህብ፡ ብምስክርነት ቤተ ክርስቲያን ዝፍጸም ክርስቲያናዊ መርዓ እዩ። ንጸሎተ ተክሊል ተኸቲሉ ጸሎተ ቅዳሴ ምስ ተሠርዐ መርዓውቲ ሥጋኡን ደሙን ይቕበሉ። (ፍት. መን. 24፣ ቍ. 899)
ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ካብ እትግልገለሎም ሾብዓተ ምሥጢራት፡ እቲ ሓደ ምሥጢረ ቀንዲል እዩ። እዚ ምሥጢር'ዚ ነቲ ካብ ጽሩይ ተኽሊ ኣውሊዕ ዝተረኽበ ዘይቲ ተቐዲሱን ከቢሩን ኣብ ሕሙማን ብምቕባእ ዝፍጸም ምሥጢር እዩ። ቀንዲል፦ ድኅነተ ሥጋን ድኅነተ ነፍስን፡ ፈውሰ ሥጋን ፈውሰ ነፍስን ዘውህብ ቅዱስ ቅብኢ እዩ። እዚ ኸኣ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዝመሥረቶ ቅዱሳን ሓዋርያት ዝመሃርዎን ዝሠርሕሉን መጽሓፍ ቅዱሳዊ እዩ።
ምሥጢረ ክህነት
ምሥጢረ ክህነት ዓቢይ ምሥጢር'ዩ። ናይ ምእሳርን ምፍታሕን ሥልጣን ዘለዎ፣ ነቶም ካልኦት ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን ዘኽብር . . . እግዚአብሔር ዝመሥረቶ እዩ።
'ካህን'፦ ማለት ኣገልጋሊ እግዚአብሔር ፣ ናይ ሕዝቢ መንፈሳዊ መራሒ፣ መምህር፣ ኣቦ እዩ። 'ክህነት' ዝብል ከኣ ካህን ምዃን፣ መንፈሳዊ ሢመት ምቕባል፡ ምግልጋል የመልክት። ሥልጣነ ክህነት፦ ንኵሉ ብክርስቶስ ኣሚኑ ንዝተጠምቀ ክርስቲያን ዝዕደል መንፈሳዊ ሢመት ዘይኮነስ ብፍቃደ እግዚአብሔር ብኣንብሮተ እድ ብፁዓን ጳጳሳትን ጥራይ ዝወሃብ መንፈሳዊ ሥልጣን እዩ።
ምሥጢረ ንስሓ
"ጻድቅ ሾብዓተ ሳዕ ይወድቕ ሾብዓተ ሳዕ ከኣ ይትንሥእ" (ምሳ. 24፡16)
ንስሓ ማለት ብዝሠርሕዎ ኃጢኣት ምጥዓስ ናብ ገቢረ ኃጢኣት ዘይምምላስ እዩ። "ሰብ ኮይኑ ዘይእብስ ዕንጨይቲ ኾይኑ ዘይነክስ የልቦን" ከምዝተባህለ ቅዱስ ዮሓንስ ሓዋርያ ውን ኣብ መልእኽቱ "ኃጢኣት የብልናን እንተ በልና ንርእስና ንጥብር ኣሎና እታ ሓቂ'ውን ኣባና የለን" ከምዝበለ ክርስቲያን ብኃጢኣት እንተወደቐ ኃጢኣት ኣብ ልዕሊ ኃጢኣት፡ በደል ኣብ ልዕሊ በደል ክውስኽ ዘይኾነስ ቐልጢፉ ብንስሓ ኪትንሥእ ይግባእ። (1ይ ዮሓ. 1፡8) ነዚ እዩ ኸኣ "ጻድቕ ሾብዓተ ሳዕ ይወድቕ ሾብዓተ ሳዕ ይትንሥእ" ዝተባህለ።
'ሜሮን'፡ ድኅሪ ሥርዐተ ጥምቀት ዚፍጸም ጸጋ እግዚአብሔር ንምእመናን ዝወሃበሉ "ቅዱስ ቅብኣት" እዩ። ብዝርአ ኣገልግሎት ምቕባእ፡ ነቲ ዘይርአ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ስለዘውህብ ምሥጢረ ሜሮን ይበሃል። እዚ ምሥጢር'ዚ ድኅሪ ምሥጢረ ጥምቀት ዚፍጸምን ንእኡ ዘጽንዕን ብምዃኑ ዘይድገም ምሥጢር እዩ። ከምኡ'ውን ሓድሽ ጽላት፡ ሓድሽ ቤተ ክርስቲያን ሓደስቲ ንዋየ ቅድሳትን ኣሣእልን ምእንቲ ኪቕደሱ ቅብኣ ሜሮን ይቕብኡ እዮም።
ቅዱስ ቅብኢ ሜሮን ካብ ብዙኃት ናይ ዘይቲ ጠባይ ዘለዎም ኣትክልቲ ምስ ተዳለወ ብፍሉይ ጸሎት ቅዱስ ፓትርያርክን ሊቃነ ጳጳሳትን ተባሪኹ ይኸብር።
ጸሎተ ሐፁረ መስቀል ወመልዕልተ ኵሉ ነገር መስቀል ሐፁር ወጥቅም፡ መስቀል ለቤተ ክርስቲያን ፅንዕ፡ መስቀል ለፀር ነሣቲ፡ መስቀል ለነቢያት ስብከት፡ መስቀል ለሐዋርያት ምክሕ፡ መስቀል ለሰማዕታት አክሊል፡ መስቀል መያጤ አረሚ፡ መስቀል ለርኁባን ኅብስት፡ መስቀል ለጽሙአን አንቅዕት፡ መስቀል ለዕሩቃን ልብስ፡
መስቀል ለነገሥት ዕበይ፡ መስቀል ለአባስያን ንጽሕ፡ መስቀል ለሀብተ ክርስቲያን ልዕልና፡ መስቀል በትር ዘዘበጦ ለሰይጣን፡ መስቀል አብ ለዕጓለ ማውታ፡ ወዓቃቢሃ ለመዓስብ፡ መስቀል ሰዋቂ ለትንቱናን፡ ዘንተ ትእምርተ መስቀል በዘንነሥእ ወንፀውር ፍፅመነ ወከዋላነ ኮነነ ከመ ጥቅም ወከመ ወልታ ኃያል ውስተ ፀብዕ ለዓለመ ዓለም አሜን።