ኣድማሳዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት
ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝጸደቐ
ታሕሳስ 10፡ 1948
ምልላይ ባህሪያዊ ክብረት ናይቶም ማዕረን ዘይግሃሱን መሰላት ናይ ኩሎም ኣባላት ስድራ ቤት ደቂሰብ መሰረት ናይ ሓርነትን: ፍትሕን ሰላምን ስለ ዝዀነ፤
ንሰብኣዊ መሰላት ዘይምግዳስን ምንዓቕን ነቲ ንሕልና ደቂሰባት ዘቘጥዐ ኣረሜናዊ ተግባራት ስለ ዘስዓበን፣ ደቂሰባት ናይ ምዝራብን እምነትን ሓርነት ዝረኽቡላ: ካብ ፍርሕን ስእነትን ሓራ ዝዀኑላ ዓለም ምምጻእ ዝለዓለ ድልየት ሓፋሽ ህዝቢ ምዃኑ ተኣዊጁ ብምህላዉ፤
ወድሰብ ኣንጻር ጭካነን ጭኮናን ከም ናይ መጠረስታ ምርጫ መንገዲ ጎነጻዊ ምልዕዓል ንኺወስድ ከይግደድ እንተ ድኣ ኮይኑ: ሰብኣዊ መሰላት ብ ግዝኣተ-ሕጊ ምሕላዎም ኣገዳሲ ስለ ዝዀነ፤
ኣብ መንጎ ሃገራት ምዕባለ ምሕዝነታዊ ዝምድናታት ምድጋፍ ኣዚዩ ኣድላዪ ብምዃኑ፤
ህዝቢታት ሕቡራት ሃገራት ኣብቲ ቻርተር ኣብ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት: ኣብ ክብረትን ዋጋን ሰብኣዊ ኣካል: ኣብ ማዕረ መሰላት ሰብኡትን ኣንስትን እምነቶም ኣረጋጊጾም: ማሕበራዊ ምዕባለን ዝሓሸ ደረጃ ህይወትን ናብ ዝዓበየ ሓርነት ንምብጽሑ ክድግፉ ወሲኖም ብምህላዎም፤
ኣባላት ሃገራት: ባዕላተን ምስ ሕቡራት ሃገራት ብምትሕግጋዝ: ንድጋፍ ኣድማሳዊ ክብርን: ምኽታል ሰብኣዊ መሰላትን መሰረታዊ ሓርነታትን ንኸዐውታ መብጽዓ ኣቲየን ብምህላወን፤
ንምሉእ ትግባረ ናይዚ መብጽዓ: ናይዞም መሰላትን ሓርነታትን ናይ ሓባር መረዳእታ ኪህሉ ኣገዳስነቱ ዝለዓለ ስለ ዝዀነ፤
ስለዚ ሕጂ: ንኹሎም ህዝብታትን ኩለን ሃገራትን ከም ናይ ሓባር ዕላማ ንነፍስወከፍ ውልቀሰብን ነፍስወከፍ ኣካል ሕብረተሰብን ብዘመልክት: ነዚ ኣዋጅ`ዚ ብቐጻሊ ብምዝካር፣ ብጐስጓስን ብትምህርትን: ብገስጋሲ መዐቀኒታት ሃገራውን ኣህጉራውን፣ ክልቲኡ: ኣብ መንጎቶም ህዝብታት ናይተን ኣባላት ሃገራት ባዕላቶምን: ኣብ መንጎቶም ኣብ ትሕቲ ሕጋዊ ስልጣኖም ዝኾነ መሬታት ዝርከቡ ህዝብታትን: ክብሪ ናይዞም መሰላትን ሓርነታትን ንምድጋፍ ኪጽዕሩ፣ ኣድማሳውን ውጽኢታውን ምልላዮምን ኣብ ግብሪ ምውዓሎምን ንምርግጋጽ: ሓፈሻዊ ባይቶ ነዚ ኣድማሳዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ይእውጅ።
ዓንቀጽ 1
ኩሎም ደቂሰባት ሓራ ኢዮም ዝውለዱ፣ ኣብ ክብረትን መሰላትን ከኣ ማዕረ ኢዮም። ርትዕን ሕልናን ዝተዓደሉ ኢዮም፣ ኣብ ንሓድሕዶም ከኣ ብመንፈስ ሕውነት ኪሰርሑ ይግብኦም።
ዓንቀጽ 2
ኣብዚ ኣዋጅ`ዚ ዝወጹ ኩሎም መሰላትን ሓርነታትን: ብዘይ ናይ ዝኾነ ይኹን ዓይነት ኣፈላላይ: ከም ዓሌት: ሕብሪ: ጾታ: ቋንቋ: ሃይማኖት: ፖለቲካዊ ወይ ካልእ ርእይቶ: ሃገራዊ ወይ ማሕበራዊ መበቈል: ንብረት: ትውልዲ ወይ ካልእ ደረጃ: ኩሉ ሰብ መሰል ኣሎዎ። ብተወሳኺ: ብመሰረት ፖለቲካዊ: ሕጋዊ ወይ ኣህጉራዊ ኩነታት ናይታ ንሓደ ሰብ እትብጽሖ ሃገር ወይ መሬት፣ ናጻ ትኹን ኣብ ትሕቲ ሞግዚትነት: ዘይርእሰ-ምምሕዳራዊት ወይ ኣብ ትሕቲ ካልእ ድሩት ልኡላውነት: ዝኾነ ኣፈላላይ ኣይግበርን።
ዓንቀጽ 3
ኩሉ ሰብ ንህይወት: ንሓርነትን ድሕነት ሰብነትን መሰል ኣሎዎ።
ዓንቀጽ 4
ማንም ሰብ ብባርነት ወይ ብጊልያነት ኪተሓዝ ኣይፍቀድን፤ ባርነትን ናይ ባርነት ንግድን ብኹሉ መልክዓቶም ውጉዳት ኢዮም።
ዓንቀጽ 5
ማንም ሰብ ንኣሳቓዪ ምስርጣይ (ቶርቸር): ኢሰብኣዊ ወይ ኣዋራዲ ኣተሓሕዛ ወይ መቕጻዕቲ ግዳይ ኪኸውን ኣይፍቀድን።
ዓንቀጽ 6
ኩሉ ሰብ ኣብ ኩሉ ቦታ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ከም ሰብ ክረአ መሰል ኣሎዎ።
ዓንቀጽ 7
ኩሎም ሰባት ኣብ ቅድሚ ሕጊ ማዕረ ኢዮም፣ ብዘይ ዝዀነ ኣፈላላይ ከኣ ማዕረ መሰል ዑቝባ ሕጊ ኣሎዎም። ኩሎም ሰባት ኣንጻር ብኣፈላላይ ነዚ ኣዋጅ`ዚ ዝጥሕስን ኣንጻር ከምኡ ንዝኣመሰለ ኣፈላላይ ዘለዓዕልን: ማዕረ ናይ ዑቝባ መሰል ኣሎዎም።
ዓንቀጽ 8
ኩሉ ኣብ ልዕሊ`ቶም ብቕዋም ወይ ብሕጊ ዝተዋህቡዎ መሰረታውያን መሰላት ዝፍጸሙ ናይ ምጥሓስ ተግባራት: በቶም ብቕዓት ዘሎዎም ሃገራዊ ኣብያተ ፍርዲ ዘዕግብ ፍታሕ ናይ ምርካብ መሰል ኣሎዎ።
ዓንቀጽ 9
ማንም ሰብ ናይ ዘይሕጋዊ ቐይዲ: ማእሰርቲ ወይ ማሕዩር ግዳይ ኪኸውን ኣይፍቀድን።
ዓንቀጽ 10
ነፍስ-ወከፍ: ኣብ ምውሳን መሰላቱን ግቡኣቱን: ኣብ ዝዀነ ኣንጻሩ ንዝቐርብ ገበናዊ ክስን: ኣብ ናጻን ሻርነት ዘይብሉን ቤት ፍርዲ: ብምሉእ ማዕርነት ኣብ ቕሉዕ መጋባኣያ ብብቕዓት ንኺስማዕ መሰል ኣሎዎ።
ዓንቀጽ 11
- ነፍስ-ወከፍ ብገበናዊ ሕጊ ዝኽሰስ: በቲ ብሕጊ መሰረት ንመከላኸሊኡ ዘድልዩ ውሕስነታት ዝረኽበሉ ቕሉዕ ቤት ፍርዲ ገበነኛ ተባሂሉ ክሳብ ዝረጋገጽ ከም ንጹህ ኪረአ መሰል ኣሎዎ።
- ማንም ሰብ: ኣብ ትሕቲ ሃገራዊ ወይ ኣህጉራዊ ሕጊ: ኣብ ዝተፈጸመሉ ግዜ ገበናዊ በደል ንዘይቝጸር ዝነበረ ተግባር ወይ ዘይተግባር: ከም ገበነኛ ብሓላፍነት ኣይሕተትን። ከምኡ`ውን: ካብቲ እቲ ገበናዊ በደል ዝተፈጸመሉ እዋን ተፈጻምነት ዝነበሮ ሕጊ ዝፈቕዶ ንላዕሊ ዝኸበደ መቕጻዕቲ ኪወሃብ ኣይፍቀድን።
ዓንቀጽ 12
ማንም ሰብ: ብዘይ ሕጋዊ ዕንቅፋት ኣብ ብሑትነቱ: ስድራ ቤቱ: ቤቱ ወይ ርክባቱ፣ ከምኡ`ውን ኣብ ልዕሊ ክብሩን ጽቡቕ ስሙን ናይ መጥቃዕቲ ግዳይ ኪኸውን ኣይፍቀድን። ኩሉ ሰብ ኣንጻር ናይ ከምዚ ዝኣመሰለ ምትእትታው ወይ መጥቃዕቲታት ናይ ሕጊ ዑቝባ መሰል ኣሎዎ።
ዓንቀጽ 13
- ኩሉ ሰብ ኣብ ውሽጢ ዶባት ናይ ነፍስወከፍ ሃገር ናይ ምንቅስቓስን ናይ ምንባርን ሓርነት መሰል ኣሎዎ።
- ኩሉ ሰብ ካብ ዝኾነ ሃገር: ካብ ናቱ`ውን: ኪወጽእን ናብ ሃገሩ ኪምለስን መሰል ኣሎዎ።
ዓንቀጽ 14
- ኩሉ ሰብ ኣብ ካልኦት ሃገራት ካብ ኣሳቓዪ ማህደንቲ (ፐርሰኪዩሽን) ዑቝባ ኪሓትትን ኪረክብን መሰል ኣሎዎ።
- ካብ ዘይፖለቲካዊ ገበናት ወይ ካብ ንዕላማታትን መትከላትን ሕቡራት ሃገራት ዝጻረሩ ተግባራት ኣብ ዝለ`ዓሉ ናይ ሓቂ ክስታት እዚ መሰል`ዚ ክትሓተሉ ኣይፍቀድን።
ዓንቀጽ 15
- ኩሉ ሰብ ናይ ዜግነት መሰል ኣሎዎ።
- ማንም ሰብ ብዘይ ሕጊ ዜግነቱ ኪሕደግ፣ወይ ዜግነቱ ናይ ምቕያር መሰል ኪንፈጎ ኣይፍቀድን።
ዓንቀጽ 16
- ሰብ ምሉእ ዕደመ ዝኾኑ (ዓቕመ ኣዳምን ሄዋንን ዝበጽሑ) ሰብኡትን ኣንስትን: ብዘይ ዝኾነ ምኽንያት ናይ ዓሌት: ዜግነት ወይ ሃይማኖት ምድራት: ክምርዓዉን ስድራ ቤት ክምስርቱን መሰል ኣሎዎም። ኣብ ግዜ መርዓን: ኣብ ሓዳሮምን ኣብ ፍትሕን ማዕረ መሰል ኪረኽቡ ግቡኦም`ዩ።
- መርዓ ብናጻን ብምሉእ ፍቓድን ናይቶም ሰብኣይን ሰበይትን ኪኾኑ ዝሕልኑ ጥራይ`ዩ ኪፍጸም ዝከኣል።
- ስድራቤት ባህሪያዊትን መሰረታዊትን ክፍሊ ኣሃዱ ሕብረትሰብ ኢያ፣ ሕብረተሰብን ሃገርን ኪከላኸሉላ ከኣ መሰላ ኢዩ።
ዓንቀጽ 17
- ኩሉ ሰብ: ንብሕቱ ከምኡ`ውን ምስ ካልኦት ብምትሕብባር: ንብረት ኪውንን መሰል ኣሎዎ።
- ማንም ሰብ ንብረቱ ብዘይ ሕጊ ኪሕደግ ኣይፍቀድን።
ዓንቀጽ 18
ኩሉ ሰብ ናይ ምሕሳብ: ናይ ሕልናን ናይ ሃይማኖትን ሓርነት መሰል ኣሎዎ፤ እዚ መሰል`ዚ: ሃይማኖት ወይ እምነት ናይ ምቕያር ሓርነት፣ ንብሕቲ ወይ ምስ ካልኦት ብምሕባር: ብጋህዲ ወይ ብስቱር: ሃይማኖቱ ወይ እምነቱ ኣብ ምስትምሃር: ምትግባር: ምምላኽን ምኽታልን ናይ ምዝውታር የጠቓልል።
ዓንቀጽ 19
ኩሉ ሰብ ናይ ርእይቶን ሓሳብ ናይ ምግላጽን ሓርነት መሰል ኣሎዎ፤
እዚ መሰል`ዚ ብዘይ ዕንቅፋት ርእይቶ ናይ ምህላውን: ዶብ በዘየገድስ ብዝኾነ ማዕከን ሓበሬታ ናይ ምድላይን: ናይ ምቕባልን ናይ ምሃብን ሓርነት የጠቓልል።
ዓንቅጽ 20
- ኩሉ ሰብ ሰላማዊ ሰልፊ ናይ ምክያድን ማሕበር ናይ ምቛምን ሓርነት መሰል ኣሎዎ።
- ማንም ሰብ ኣባል ሓደ ማሕበር ኪኸውን ኣይግደድን።
ዓንቅጽ 21
- ኩሉ ሰብ ብቐጥታ ወይ ብናጻ ብዝተመርጹ ወከልቲ ኣብ መንግስቱ ናይ ምስታፍ መሰል ኣሎዎ።
- ኩሉ ሰብ ኣብ ሃገሩ ህዝባዊ ኣገልግሎት ናይ ምርካብ ማዕረ መሰል ኣሎዎ።
- ድልየት ህዝቢ መሰረት ስልጣን መንግስቲ ይኸውን፤ እዚ ብስቱር ድምጺ ወይ ብተመሳሳሊ ናጻዊ ምድማጽ መስርሓት ኣድማሳውን ማዕረን ብዝዀነ ሕርያ: ኣብ ናይ በብእዋኑን ቅኑዕን ምርጫታት ይግለጽ።
ዓንቅጽ22
ኩሉ ሰብ: ከም ኣባል ሕብረተሰብ: ናይ ማሕበራዊ ድሕነት (ሶሻል ሰኪዩሪቲ) መሰል ኣሎዎ፤ ብሃገራዊ ጻዕርን ኣህጉራዊ ምትሕግጋዝን፣ ብመሰረት ውድብን ባህሪያዊ ጸጋን ነፍስወከፍ ሃገር፣ ንኽብሩን ንናጻ ምዕባለ ሰብኣውነቱን ኣዚዩ ኣድላዪ ዝኾነ ቁጠባውን: ማሕበራውን: ባህላውን መሰላት ናይ ምርግጋጽ መሰል ኣሎዎ።
ዓንቅጽ 23
- ኩሉ ሰብ ናይ ምስራሕ: ናይ ናጻ ምርጫ ስራሕ: ናይ ፍትሓውን ምቹእን ኩነታት ስራሕን: ንድሕነት ኣንጻር ሽቕለት ኣልቦነትን መሰል ኣሎዎ።
- ኩሉ ሰብ: ብዘይ ዝኾነ ኣፈላላይ: ንማዕረ ክፍሊት ንሓደ ዓይነት ስራሕ መሰል ኣሎዎ።
- ኩሉ ዝሰርሕ ሰብ ንገዛእ ርእሱን ንስድራ ቤቱን ንሰብኣዊ ክብሪ ዝበቅዕ ህላዌ ዘረጋግጽ፣ ኣድላዪ ምስ ዝኸውን: ብኻልእ መንገድታት ስርዓት ማሕበራዊ ድሕነት መመላእታ ዝሽፈን: ፍትሓውን ምቹእን ክፍሊት ናይ ምርካብ መሰል ኣሎዎ።
- ኩሉ ሰብ ረብሓታቱ ንምሕላው ናይ ሞያ ማሕበራት ከቕውምን ኣብ ዝቖማ ክጽምበርን መሰል ኣሎዎ።
ዓንቅጽ 24
ኩሉ ሰብ ርትዓዊ ደረት ናይ ስራሕ ሰዓታት ምስ ዝኽፈሎም በዓላት ዘጠቓልል: በብእዋኑ ናይ ምዕራፍን ናይ ምዝናይን መሰል ኣሎዎ።
ዓንቅጽ 25
- ኩሉ ሰብ መግቢ: ክዳን: ገዛን ሕክምናዊ ክንክንን: ኣድለይቲ ማሕበራዊ ኣገልግሎታትን ዘጠቓለለ፣ ንጥዕናን ራህዋን ናቱን ናይ ስድራ ቤቱን ዝበቅዕ ደረጃ ህይወት ናይ ምርካብ መሰል ኣሎዎ። ሽቕለት ኣልቦነት: ሕማም: ስንክልና: ሞት በዓል ቤት: እርጋን ወይ ካብ ቍጽጽሩ ወጻኢ ብዝኾኑ ኩነታት ስእነት መነባብሮ ምስ ዘጋጥም ከኣ ናይ መድሕን መሰል ኣሎዎ።
- ኣደነትን ቍልዕነትን ንፍሉይ ክንክንን ረዲኤትን መሰል ኣሎዎም። ኩሎም ቍልዑ: ብመርዓ ወይ ብወሰን ይወለዱ: ማዕረ ማሕበራዊ ሓለዋ ኪረኽቡ ይግብኦም።
ዓንቅጽ 26
- ኩሉ ሰብ ናይ ትምህርቲ መሰል ኣሎዎ። ትምህርቲ: ብውሑዱ ኣብ መባእታውን መሰረታዊ ደረጃን ናጻ ይኸውን። መባእታዊ ደረጃ ትምህርቲ ግድነታዊ ይኸውን። ኪነታውን ሞያውን ትምህርቲ ብሓፈሻ ክርከብ ከም ዝከኣል ይግበር፣ ዝለዓለ ደረጃ ትምህሪቲ ከኣ ብመሰረት ብቕዓት ንኹሉ ብማዕረ ክፉት ይኸውን።
- ትምህርቲ ናብ ምሉእ ምዕባለ ሰብኣዊ መንነትን ናብ ምሕያል ክብሪ ሰብኣዊ መሰላትን መሰረታዊ ሓርነታትን ክቐንዕ ኢዩ። ኣብ መንጎ ኩለን ሃገራት: ዓሌታዊ ወይ ሃማኖታዊ ጕጅለታት: ምርድዳእ: ምጽውዋርን ዕርክነትን ይድግፍ፤ ንንጥፈታት ምዕቃብ ሰላም ሕቡራት ሃገር ከኣ ይደፍኣሉ።
- ወለዲ ንደቆም ዝወሃብ ዓይነት ትምህርቲ ንኽመርጹ ናይ ቀዳምነት መሰል ኣሎዎም።
ዓንቅጽ 27
- ኩሉ ሰብ ኣብ ባህላዊ ህይወት ማሕበረሰብ ኪሳተፍ: ብኪነ-ጥበባት ኪድሰትን ኣብቲ ናይ ስነ-ፍልጣዊ ድንፋዐን ረብሓን ኪካፈል መሰል ኣሎዎ።
- ኩሉ ሰብ ካብ ናይ ዝደረሶም ስነ-ፍልጠታዊ: ስነ-ጽሑፋውን ስነ-ጥበባውን ማእቶት ዝምንጩ ሞራላውን ነገራውን ጥቕምታት ሓለዋ ናይ ምርካብ መሰል ኣሎዎ።
ዓንቅጽ 28
ኩሉ ሰብ ኣብዚ ኣዋጅ`ዚ ዝተገልጹ መሰላትን ሓርነታትን ብምሉእ ዝረጋገጹሉ ናይ ማሕበራውን ኣህጉራውን ርግኣት መሰል ኣሎዎ።
ዓንቅጽ 29
- ኩሉ ሰብ ኣብቲ ንበይኑ ነቲ ሓራን ምሉእ ምዕባለን ናይ ሰብኣዊ መንነቱ ዝከኣል ዝገብሮ ማሕበረሰብ ሓላፍነታት ኣሎዎ።
- ኩሉ ሰብ ኣብ ምትግባር መሰላቱን ሓርነታቱን: ብፍላይ ምእንቲ`ቲ ግቡእ ኣቓልቦን ምኽባርን መሰላትን ሓርነታትን ናይ ካልኦት: ምም`ምላእ ናይቶም ፍትሓዊ ኣድላይነታት ናይ ሞራልን ህዝባዊ ጸጥታን: ሓፈሻዊ ራህዋ ኣብ ደሞክራሲያዊ ሕብረተሰብን: በቲ ብሕጊ ዝተወሰነ ደራታት ጥራይ ይግዛእ።
- እዞም መሰላትን ሓርነታትን ብዝኾነ ይኹን ነገር ብኣንጻር ናይቲ ዕላማን መትከልን ሕቡራት ሃገራት ኪትግበሩ ኣይከኣልን።
ዓንቅጽ 30
ንዝኾነት ሃገር: ጕጅለ ወይ ሰብ: ንዋላ ሓደ ካብቶም ኣብዚ ኣዋጅ`ዚ ዝተገልጹ መሰላትን ሓርነታትን ንምዕናው ኣብ ዝዓለመ ምንቅስቓስ ኪሳተፍ ወይ ዝኾነ ተግባር ኪፍጽም መሰል ከም ዘለዎ ዝእምት ኰይኑ ኪትርጐም ኣይኽእልን።
***ተፈጸመ***
ትርጉም፡- ብዑቝባይ ገብረመድህን ( ከምብሪጅ፡ ማሳቹሰትስ፡ ሰ.ኣ.)
20 ሰነ(JUNE): 2009