ኃይለ ገብርኤል (ከአራት ኪሎ)የጥቁር ህዝቦች ሁሉ መመኪያ እና መኩሪያ የሆነውና በትውልድ ለትውልድ ቅብብሎሽ በደማቅ አሻራነቱ ዛሬም የሚወሳው ታላቁ ታሪካችን ሀገራችን ባህር ተሻግሮና ድንበር ጥሶ በመጣው የጣልያን ጦር ላይ ያስመዘገበችው ድል ነው። በወቅቱ ለጣሊያኖች ሽንፈት ለኢትዮጵያውያን ደግሞ የጀግንነት ኩራት ከነበሩት የጦር መሪዎች መካከል ግንባር ቀደም ተጠቃሹ አሉላ አባ ነጋ ናቸው። አንድ ጣልያናዊ ዜጋ በአጠቃላይ በኢትዮጵያውያን ጀግኖች የደረሰባቸውን ሽንፈት በተለይ ደግሞ የጦር መሪው የአሉላ አባ ነጋን አንፀባራቂ ገድል ከመጻሕፍት ካነበበ በኋላ አንዳች የሀፍረት ስሜት ይወረዋል። ይህንን ስሜት ለማስወገድም በውስጡ የበቀል ስሜት ይፈጠርበታል። ከዚያም ቁጭቱን ለመወጣት የሚያስችሉትን አማራጮች ሲያወጣ እና ሲያወርድ ከቆየ በኋላ ዓላማዬን ያሳካልኛል ያለውን አማራጭ መረጠ። ከዚያም በቤቱ የሚያሳድገውን ውሻ "አሉላ" ብሎ ስም ያወጣለታል።
ይህንን ውሻ ባለቤቱ ከስራ ሲመጣ ሁል ጊዜ ያጫውተዋል ስሙንም ለሰሚ እስኪሰለች ድረስ በየአጋጠሚው ሁሉ ሲጠራው ያመሻል። ለውሻው ያወጣለትን ስም በሰፈሩም በመስሪያ ቤቱም ያለው ሰው ሁሉ እንዲያውቅለት እና "እሰይ አበጀህ የኛ ልጅ" እንዲባል ለሁሉም ይናገራል። አሉላ እንዲህ እና እንዲያ አደረገ፣ አሉላ ዘለለ፣ አሉላ ተገለበጠ . . .ሰውየው የሚታወቅባቸው የዘወትር ዜማዎቹ ናቸው።
አንድ ቀን የውሻው ባለቤት ከስራ ሲመለስ ጠዋት በሰላም ትቶት የሄደውን ውሻ ሞቶ ያገኘዋል። በሁኔታው በጣም ይበሳጭና ውሻውን ለሚያውቀው ሁሉ "አሉላ" ሞተ እያለ አያረዳ በሁኔታውም በጣም ማዘኑን ይገልፅ ሰለ አሟሟቱም ምንም የሚያውቀው ነገር እንደሌለ ያብራራላቸው ያዘ። የሰሙትም እንደዚህ ሆኖ ይሆናል እንደዚያ አጋጥሞት ይሆናል እያሉ የየራሳቸውን መላምት ማስቀመጥ ቀጠሉ። በመስሪያ ቤቱ ውስጥ አብራው የምትሰራ እና የውሻውን ስም ከሰማችበት ሰዓት ጀምሮ ቆሽቷ ሲያር የነበረች አንዲት ኢትዮጵያዊት ውሻውን ለሞት ሊያበቁት ከሚችሉት ምክንያቶች መካከል አስተያየቷን እንድትናገር ዕድሉ ይሰጣትና ምን ትናገር ይሆን ብለው ሲጠብቋት በውሻው ሞት አንጀቷ ቅቤ የጠጣው እህቴም እንደሌሎቹ ምክንያቱን ለመናገር ምንም ጣራ ጣራ ማየት፣ ምንም ፀጉር ማሻሸት ሳያስፈልጋት በፍጥነት እና ባጭር ቋንቋ ውሻው የሞተው ስሙ ከብዶት ነው አለቻቸው።
ስም ህይወት ያለቸውንና የሌላቸውንም ፍጥረታት አንዱን ካንዱ ለመለየት የምንጠቀምበት የመግባብያ መሳሪያ ነው። የሌሎቹን ፍጥረታት ትተን የሰው ልጅን ብቻ እንኳን ብንመለከት የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴውን ለማከናወን የተለያዩ ስሞችን ያወጣል ይሰይማል። የአንዳንድ ሰዎችን መጠሪያ ስም ብናይ ሦስት እና ከዚያም በላይ ሰሞች ያሏቸው ሊያጋጥሙን ይችላሉ። አንድ ሰው የቤት ስም፣ የት/ቤት ስም እና የክርስትና ስም ሊኖረው ይችላል። አንዳንድ ጊዜም የሰውዬውን ተክለ ሰውነት በመመልከት ለምሳሌ ወፍራሙን ሰው "ቀጮ"፣ አጭሩን "አስራት" እንዲሁም የግለሰቡን አመለካከትና አስተሳሰብም ከግምት ውስጥ በማስገባት ልዩ ልዩ ስሞች ሊወጡለት ይችላሉ። ከዚህ በተጨማሪም ግለሰቡ እንደተሰማራበት የሙያ ዓይነት የብቃት መለኪያ የሆኑ የተለያዩ የማዕረግ ስሞችም ሊሰጡት ይችላሉ። እነዚህ የማዕረግ ስሞች እና የግለሰቦቹ ምግባር ሲሰማሙም ላይስማሙም ይችላሉ። ማዕረጋቱ በግብር የተገለጡ እንደሆነ ያሰደስታል ይህ ሳይሆን ሲቀር ግን ያሳፍራል ያዋርዳልም።
በመግቢያችን ላይ የተመለከትነው ጣልያናዊ ለውሻው ያወጣለት ስም የውሻውን ታማኝነትና ጀግንነት ለመናገር ፈልጎ አልነበረም፤ እሱና መላው የሃገሩ ዜጎች በታሪካቸው መቼም በማይረሱትና መላው ዓለም በሚያውቀው በኢትዮጵያውያን አይበገሬነት የደረሰባቸውን መራራ ሽንፈት ለማቃለል አስቦ እንጂ። በአሁኑ ወቅትም ያልተገባንን እና ያልተፈቀደልንን ስም የያዝን እና ጭብጥ ለማትሞላ ምግባራችን የሰማይ ስባሪ የሚያክል ስም ተሸክመን ያለ እፍረት ባደባባይ ስንታይ የምንውል እጅግ ብዙ ሰዎች እኮ አለን። ስማችን እኛን ሳይገልፀን እኛም ስማችንን ሳንመስለው በሰውም በፈጣሪም ዘንድ የተጠላ እና የተናቀ ስራን እየሰራን እንደ ውሻው ስማችን በቁማችን የገደለን።
በአለማዊውም በመንፈሳዊውም ህይወታችን በተለያዩ መስፈርቶች አማካኝነት እንደየብቃታችን እና ቅድስናችን በአንድ ቃል፣ በሁለት ቃላት አንዳንድ ጊዜ ደግሞ በዓረፍተነገር የሚገለፁ የማዕረግ ስሞች ይሰጡናል። በየትምህርት ቤቱ ከጀማሪ መምህር እስከ መሪ መምህር፣ በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ከረዳት ምሩቅ እስከ ሙሉ ፕሮፌሰር፣ በፖሊስና በመከላለያ ሰራዊት ከምክትል አስር አለቃ እስከ ጀነራል፣ በቤተ ክህነትም ከዲያቆን እስከ ፓትርያርክ ያሉት ማዕረጋት ለዚህ አስረጅ ናቸው።
ከዚህም በተጨማሪ ብዙ የማዕረግ ሰንሰለት ያልወጣላቸው ወይም የሌላቸው የስራ አይነቶችም አሉ እንደ ጋዜጠኛ (የትናንቱም የዛሬውም ያው ጋዜጠኛ እንጂ አስር አለቃ ጋዜጠኛ፣ ሃምሳ አለቃ ጋዜጠኛ አይባልም)፣ ደራሲ፣ አርቲስት፣ ሰዓሊ፣አትሌት፣ ፀሐፊ ወዘተ.። ይህም ማለት ምንም እንኳን አብዛኞቹ የማዕረግ ስሞች ህግ እና ስርዓት ተቀረፆላቸውና መስፈርት ወጥቶላቸው የተቀመጠ ቢሆንም አንዳንዶች ግን ጀማሪውን ከአንጋፋው የማይለዩ የአምናውንም የዘንድሮውንም ሁሉንም በደምሳሳው በአንድ የሚጠሩም አሉን ማለት ነው።
የማዕረግ ስሙ በባሌም ይገኝ በቦሌ ዋናው ነገር የትኞቹ ወይም እነማን ናቸው ስራቸውን አክብረውና ደከመኝ ሰለቸኝ ሳይሉ ህግና ስርኣትን አክብረው ሌት ተቀን የሚያከናውኑትን መልካም ስራ ስማቸው የገለጠላቸው? ወይም ስማቸውና ግብራቸው ሰምና ወረቅ የሆነላቸው? እነማንስ ናቸው ድካምና ስልቹነት፣የስነ-ምግባር ብልሹነትና ራስ ወዳድነት ጎጆ ሰርቶባቸው በሰማይም በምድርም የተሰጣቸውን ኃላፊነት ወደ ጎን በመተው ህግ እና ስርዓት እየጣሱ ለሚሰሩት በሰውም በፈጣሪም ዘንድ ለተጠላ ተግባራቸው ስማቸው መሸፈኛ ካባ የሆናቸው እና እንደዚያ ገበሬ እህሉን ገና ሳይወቃ በክምር ላይ እያለ በብድር የጨረሰውና ክምሩንም ተመልክቶ "አንቺ ክምር ያለሽ መስሎሻል ተበልተሽ አልቀሻል" እንዳለው ያሉ የሚመስላቸው ነገር ግን ባዶ የሆኑና ስማቸው ከብዷቸው በቁማቸው የሞቱ?
በተለይ ዛሬ ዛሬ በመንፈሳዊው ዓለም የምንመለከተውና የምንታዘበው ነገር በቃላት ስብስብ በተሰራ ዓረፍተ ነገር ተገልፆ በአራት ነጥብ የሚዘጋ አይደለም። የሐዋርያትን ፈለግ ተከትላ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ለሐዋርያዊ አገልግሎት ያመች ዘንድ እንደ ብቃታቸው መንፈሳዊ ሰዎችን በተለያዩ ማዕረጋት ትሾማለች። አስራ ሁለቱም ደቀ መዛሙርት ሁሉን ጠርተው እንዲህ አሏቸው የእግዚአብሔርን ቃል ትተን ማዕድን እናገለግል ዘንድ የሚገባ ነገር አይደለም። ወንድሞች ሆይ በመልካም የተመሰከረላቸውን መንፈስ ቅዱስና ጥበብ የሞላባቸውን ሰባት ሰዎች ከእናንተ ምረጡ ለዚህም ጉዳይ እንሾማቸዋለን፤ እኛ ግን ለፀሎትና ህዝቡን ለማገልገል እንተጋለን። ይህም ቃል ሕዝቡን ሁሉ ደስ አሰኛቸው(የሐ. ስራ 6፡2-6)።
በዚህም መሰረት ከመንፈሳውያን መካከል በመልካም የተመሰከረላቸውን፣ መንፈስ ቅዱስና ጥበብ የሞላባቸውን እና ለአገልግሎት ፈቃደኛ የሆኑትን መንፈሳውያን ለእያንዳንዱ ማዕረግ ተስማሚውን መንፈሳዊ መስፈርት አዘጋጅታ ከዲያቆን እስከ ፓትርያርክ ድረስ ትሾማለች። የዲያቆናትን መሾሚያ እንኳን ከሆኑት መካከል የተወሰኑትን ብናይ ንጹሐን የሆኑ፣ ሕዋሳታቸውን የሰበሰቡ፣ ላንዱ አንድ ላንዱ አንድ ጧት እንድ ማታ አንድ እያሉ ነገር የማይለዋውጡ፣ መጠጥ የማያበዙ፣ ኃላፊውን ገንዘብ የማይወዱ፣ ከክህደት ከኑፋቄ ንጹህ በሆነ ልቡና የሃይማኖታቸውን ትምህርት አጽንተው የያዙ መሆን እንዳለባቸው ቃለ ዓዋዲው ያስቀምጣል።
እንግዲህ ዲያቆን ከሚለው የማዕረግ ስም ጀረባ ከላይ የጠቀስናቸውና ሌሎችም ተጨማሪ መንፈሳዊ ኃላፊነቶች መኖራቸው ግልጽ ነው። ስለዚህ ዲያቆን እገሌ ተብለው የሚጠሩና በአገልግሎታቸው ስፋትና መጠን የተመሰገኑ፣ ትኅትናን ከቅንነት በማስተባበራቸው ለሌሎች አርአያ የሚሆኑ፣ ስለለበሱት ስጋ ሳይሆን ስለ መንፈሳዊ ኃላፊነታቸው የሚገዳቸው ባጠቃላይ ሃይማኖትን ከምግባር በማስተባበር ትክክለኛውን መንፈሳዊ ሕይወት የሚኖሩ ወንድሞች ስማቸው ከግብራቸው ድርና ማግ የሆነላቸው ናቸው። እንደነዚህ ያሉትን ወንድሞች በቀላሉ ማግኘት ዛሬ ዛሬ አስቸጋሪ እየሆነ መጥቷል። በተቃራኒው ደግሞ ሲጀመር ገና እራሳቸው መንፈሳውያን ሳይሆኑ መንፈሳዊ ህይወት ውስጥ የገቡ፣ አገባባቸውም መንፈሳዊውን ህይወት ለስጋዊ ህይወት ማሳለጫነት ለመጠቀም እንጂ መንፈሳዊ ዋጋ ለማግኘት ያልሆነ፣ በዕለት ተዕለት እንቅስቃሴአቸው የስነ-ምግባር ብልሹነት የሚሰተዋልባቸው አሉ። እንደነዚህ ያሉት ወንድሞች ከራሳቸውም አልፈው ዲቁናን ያስነቅፋሉ። ስሙን ይጠሩበት እንጂ ስሙ በፍፁም እነርሱን አይገልጻቸውም። ዲቁናን እንደ ጭምብል ይጠቀሙበታል፣ ዲቁናን ይገለገሉበታል እንጂ ዲቁናን አያገለግሉበትም። ለእንደእነዚህ ያሉ ወንድሞች ጊዜው የአገልግሎት ሳይሆን የአገልጋዮች ነው። በመሆኑም እንደእነዚህ ያሉቱ ዲያቆን የሚለው ስማቸው ከብዷቸው በቁማቸው የሞቱ ናቸው።
ቀደም ባሉት ጊዜያት መንፈሳዊ ዝማሬን የሚያሰሙን ዘማርያን እኅቶችና ወንድሞች ቁጥራቸው አናሳ ይሁን እንጂ መዝሙራቱ ልዩ ነበሩ። መዝሙራቱ ነገረ ሃይማኖትን፣ የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክን፣ የቅዱሳንን ተጋድሎና ክብርን፣ ትውፊትን፣ የክርስትና ስነ-ምግባርን በረቀቁ እና ስሜትን በሚነኩ ምርጥ ቃላት አማካኝነት በቀላሉ በሰማዕያን ልቡና ታትሞ እንዲቀመጥ የማድረግ መንፈሳዊ ኃይል ያላቸው ናቸው። የመዝሙራቱ ግጥም እና ዜማም አገልግሎቱ ለቤተክርስቲያን ነውና የቤተ ክርስቲያንን ድንበር ያላፈረሰ እና ከሌሎችም ልዩነቱን የጠበቀ ነው። ዛሬ ዛሬ ግን ዘማርያኑ በዙ መዝሙራቱም እንዲሁ።
የዘማርያኑም ሆነ የመዝሙራቱ መብዛት በራሱ ችግር የለውም። የዘማርያኑ መብዛት ግን በዝማሬው አማካኝነት ወደ እግዚአብሔር የሚመጡትን ነፍሳት በመጨመር ፋንታ ስጋዊ እና ደማዊ የሆነ ውድድር እና ፉክክር በመካከላቸው እንዲፈጠር አደረገ። በዚህ ውድድር ሳቢያም መዝሙራቱ ህግ መር ከመሆን ወደ ገበያ መርነት ተሸጋገሩ። የመዝሙራቱ ልጓም ህገ ቤተክርስቲያን መሆኑ ቀረና ገንዘብ ሆነ። ከዚህ ጋር ተያይዞ መዝሙሩ በሚዘመርበት ወቅት የአለባበስና የእያንዳንዱ የሰውነታችን ክፍል እንቅስቃሴ የራሱ ስርዓት አለው። ይሁን እንጂ በአንዳንድ "ዘማሪያን" ዘንድ የሚዘወተረው እና የምንመለከተው ግን በዕውቀትም ይሁን ያለዕውቀት ከስርዓት የወጣ ነው።
መዝሙር ሰው ለልዑል እግዚአብሔር ስላደረገለት ነገር ምስጋና የሚሰዋበት፣ ስለተቸገረበት ጉዳይ ልመና የሚያቀርብበት፣ ስለ በደሉ ደግሞ ይቅርታንና ምሕረትን የሚጠይቅበት የአገልግሎት አይነት ነው። በመሆኑም ለሰው ልጅ ሁሉ ከልዑል እግዚአብሔር የተሰጠ ስጦታ ነው። እዚህ ላይ ሁሉም ሰው መዘመር ይችላል ወይ? የሚል ጥያቄ ሊነሳ ይችላል። በማያሻማ መልኩ መልሱ አዎ ነው። ነገር ግን መዝሙር በመንፈስ ከፈጣሪያችን ጋር የምንገናኝበት በመሆኑ ዘማሪው በመጀመሪያ ደረጃ መንፈሳዊ መሆን ይጠበቅበታል። የዘማሪው መንፈሳዊነት ምን ዓይነት መዝሙር መዘመር ኦንደሚገባው፣ መዝሙሩን ለማዘጋጀት የሚያሰፈልጉት ጥንቃቄዎች የትኞቹ እነደሆኑ፣ መዝሙሩን በሚዘምርበት ወቅት ትኩረት የሚያሻቸው ጉዳዮች የትኞቹ እነደሆኑ እንዲለይ ያስችለዋል። ነገር ግን መዝሙርን አንድ ሰው እራሱን(ለግሉ) ከፈጣሪው ጋር ለማገናኘት መዘመር እና በመዝሙር አማካኝነት ሌሎች ሰዎችን ከእግዚአብሔር ጋር እንዲገናኙ ማድረግ በእጅጉ ይለያያሉ። ሁለተኛው ዓይነት የመዝሙር አጠቃቀም በመዝሙር የማገልገል ፀጋን ይፈልጋል፤ ያለዚህ የፀጋ ስጦታ ማገልገል ከጥቅሙ ጉዳቱ ያመዝናል።
አንድ ሰው ድምፁ ስለቀጠነ ወይም ስለተስረቀረቀ ብቻ አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ካሴት፣ ሲዲ እንዲሁም ቪሲዲ ለማዘጋጀት የሚያስችል ገንዘብ ስላገኘ ብቻ ዘማሪ ይሆናል ማለት አይደለም። መዝሙር እግዚአብሔርን የምናገለግልበት መንፈሳዊ አገልግሎት እንጂ ስጋችንን ለማስደሰት ትርፍ የምናገኝበት ቢዝነስ አይደለም። በመዝሙር ለማገልገል ደግሞ መቅደም ያለበትን የቅድስት ቤተ ክርስቲያንን ህግና ስርዓት ጠንቅቆ ማወቅን ይፈልጋል። ለማወቅ ደግሞ ቁጭ ብሎ ከአባቶች እግር ስር መማርን ይጠይቃል። ይህንን ሳያደርጉ እንደው ብድግ ብሎ ግጥሙን እገሌ ፃፈው ዜማውን ደግሞ አኔ ደረስኩተ ካሉ በኋላ "የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንን ህግና ስርዓት ጠብቆ የወጣ መዝሙር" የሚል ጽሑፍ ለጥፎ ለገበያ የሚያቀርብ "ዘማሪ" የዘማሪነትን ክብር ያጎደፈ እና ፀጋ እግዚአብሔርን በምስር ወጥ የለወጠ በመሆኑ "ዘማሪ" የሚለው ስም ከብዶት በቁሙ የሞተ ነው።
ቸር ያሰማን።