ኡጋንዳ እሮብ ላይ አወጀ በሱዳን ኢቦላቫይረስ የተከሰተው የኢቦላ በሽታ መገባደጃ፣ በሴፕቴምበር 20፣ 2022 በሀገሪቱ ማዕከላዊ ሙቤንዴ ወረዳ የመጀመሪያው ጉዳይ ከተረጋገጠ አራት ወራት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ።
"ኡጋንዳ የኢቦላ ወረርሽኝን እንደ የክትትል፣ የመከታተያ እና የኢንፌክሽን፣ መከላከል እና ቁጥጥርን የመሳሰሉ ቁልፍ የቁጥጥር እርምጃዎችን በማሳደግ ፈጣን አቆመች። በተጎዱት ዘጠኙ ወረዳዎች ላይ ጠንከር ያለ ምላሽ ለመስጠት ጥረታችንን እያሰፋን ቢሆንም፣ አስማታዊው ጥይት ወረርሽኙን ለማስቆም አስፈላጊውን ማድረግ አስፈላጊ መሆኑን የተረዱ ማህበረሰቦቻችን ናቸው እና እርምጃ ወስደዋል ብለዋል ። ዶክተር ጄን ሩት Aceng Aceroየኡጋንዳ የጤና ጥበቃ ሚኒስትር
በሀገሪቱ በሱዳን ኢቦላቫይረስ በአስር አመታት ውስጥ የመጀመሪያው ሲሆን በአጠቃላይ አምስተኛው ለዚህ አይነት ኢቦላ ነው። በአጠቃላይ 164 ጉዳዮች (142 የተረጋገጠ እና 22 ሊሆን ይችላል) ፣ 55 የተረጋገጠ ሞት እና 87 ታማሚዎች አገግመዋል ። ቫይረሱ በምርመራ የተገኘባቸው ከ4000 በላይ ሰዎች ክትትል ተደርጎላቸው ለ21 ቀናት የጤና ክትትል ተደርጓል። በአጠቃላይ የጉዳይ-ሞት ጥምርታ 47 በመቶ ነበር። የመጨረሻው ታካሚ እ.ኤ.አ. በኖቬምበር 30 ከበሽታው የተለቀቀው የ42 ቀን ቆጠራ እስከ ወረርሽኙ መጨረሻ ድረስ ነው።
የጤና ባለስልጣናት ጠንካራ የፖለቲካ ቁርጠኝነት አሳይተዋል እና የተፋጠነ የህዝብ ጤና እርምጃዎችን ተግባራዊ አድርገዋል። በሙበንዴ እና በካሳንዳ ማህበረሰብ ውስጥ ያሉ ሰዎች የተገደበ እንቅስቃሴ አጋጥሟቸዋል።
"ኡጋንዳ ዛሬ በኢቦላ ላይ ድል ላስመዘገበችው ጠንካራ እና ሁሉን አቀፍ ምላሽ እንኳን ደስ አለህ።" ብለዋል ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም ገብረእየሱስ፣ የዓለም ጤና ድርጅት ዋና ዳይሬክተር "ኡጋንዳ ኢቦላን ማሸነፍ የሚቻለው አጠቃላይ ስርዓቱ በጋራ ሲሰራ፣ የማስጠንቀቂያ ስርአት ከመዘርጋት ጀምሮ፣ የተጎዱ ሰዎችን እና እውቂያዎቻቸውን ለማግኘት እና ለመንከባከብ፣ በምላሹ የተጎዱ ማህበረሰቦችን ሙሉ ተሳትፎ እስከማግኘት ድረስ መሆኑን አሳይታለች። ለዚህ ወረርሽኝ የተማሩት ትምህርቶች እና የተቀመጡት ስርዓቶች ኡጋንዳውያንን እና ሌሎችን በሚቀጥሉት አመታት ይጠብቃሉ።
ይህ የኢቦላ ወረርሽኝ የተከሰተው ከስድስት የኢቦላ ቫይረስ ዝርያዎች መካከል አንዱ በሆነው በሱዳን ኢቦላ ቫይረስ አማካኝነት ምንም ዓይነት ሕክምና እና ክትባቶች ተቀባይነት ካላገኘ ነው። ሆኖም ዩጋንዳ ለወረርሽኝ በሽታዎች ምላሽ የሰጠችው የረዥም ጊዜ ልምድ ሀገሪቱ የምላሽ ወሳኝ ቦታዎችን በፍጥነት እንድታጠናክር እና እነዚህን ቁልፍ መሳሪያዎች እጥረት እንድታልፍ አስችሏታል።
"ምንም አይነት ክትባቶች እና ህክምናዎች ከሌለ, ይህ ባለፉት አምስት አመታት ውስጥ በጣም ፈታኝ ከሆኑት የኢቦላ ወረርሽኞች አንዱ ነበር, ነገር ግን ዩጋንዳ መንገዱን ቀጥላ እና ምላሹን ያለማቋረጥ አስተካክላለች. ከሁለት ወራት በፊት ኢቦላ እንደ ካምፓላ እና ጂንጃ ያሉ ዋና ዋና ከተሞች ደርሶ ስለነበር በ 2023 ኢቦላ በሀገሪቱ ላይ ጥቁር ጥላ የሚጥል መስሎ ነበር ነገርግን ይህ ድል በዓመቱ የጀመረው ለአፍሪካ ትልቅ ተስፋ በማሳየት ነው። የዓለም ጤና ድርጅት የአፍሪካ ቀጣና ዳይሬክተር ዶክተር ማሺዲሶ ሞኢቲ ተናግረዋል።
ኡጋንዳ የሱዳን ኢቦላቫይረስ ወረርሽኝ እንዳለ ካወጀ በኋላ ብዙም ሳይቆይ የዓለም ጤና ድርጅት የክትባት አዘጋጆችን፣ ተመራማሪዎችን፣ ለጋሾችን እና የኡጋንዳን የጤና ባለስልጣናትን ጨምሮ የእጩ ህክምናዎችን እና ክትባቶችን በሙከራዎች ውስጥ ለመካተት ከበርካታ አጋሮች ጋር ሰርቷል። ሶስት እጩ ክትባቶች ተለይተዋል ከነዚህም ውስጥ ከ5000 በላይ ዶዝዎች የመጀመሪያውን ክፍል በታህሳስ 8 እና የመጨረሻዎቹ ሁለቱ በታህሳስ 17 ወደ ሀገር ውስጥ ገብተዋል። የዚህ ትብብር ፍጥነት በፍጥነት እየተሻሻሉ ለሚመጡ ወረርሽኞች ምላሽ ለመስጠት እና ትልቅ እንዳይሆኑ ለመከላከል በአለምአቀፍ አቅም ውስጥ ትልቅ ምዕራፍ ነው.
"እነዚህ እጩ ክትባቶች በዚህ ወረርሽኝ ወቅት ጥቅም ላይ ያልዋሉ ቢሆንም፣ የኡጋንዳ እና አጋሮች ኢቦላን ለመዋጋት የሚያደርጉት አስተዋጽዖ ሆነው ይቆያሉ። የሱዳን ኢቦላቫይረስ በሚቀጥለው ጊዜ በአልሚዎች፣ በለጋሾች እና በጤና ባለስልጣናት መካከል ያለውን ጠንካራ ትብብር ማደስ እና የእጩ ክትባቶችን መላክ እንችላለን ሲሉ በኡጋንዳ የዓለም ጤና ድርጅት ተወካይ ዶክተር ዮናስ ተገኝ ወልደማርያም ተናግረዋል።
የዓለም ጤና ድርጅት እና አጋሮቹ ወረርሽኙ ከተጀመረበት ጊዜ ጀምሮ የኡጋንዳ የጤና ባለስልጣናትን ደግፈዋል፣ ባለሙያዎችን በማሰማራት፣ በግንኙነት ፍለጋ፣ በምርመራ እና በታካሚ እንክብካቤ ላይ ስልጠና በመስጠት፣ እንዲሁም ማግለል እና ማከሚያ ማዕከላትን በመገንባት እና የላብራቶሪ መመርመሪያ መሳሪያዎችን በማቅረብ ላይ ይገኛሉ። በጋራ ጥረቶች ምክንያት የኢቦላ ናሙናዎችን የማቀነባበሪያ ጊዜ ከጥቂት ቀናት ወደ ስድስት ሰዓታት ዝቅ ብሏል. የዓለም ጤና ድርጅት የማያቋርጥ የግል መከላከያ መሳሪያዎችን በማደራጀት የፊት መስመር የጤና ባለሙያዎችን ለመጠበቅ ረድቷል ። ድርጅቱ ለኡጋንዳ ምላሽ 6.5 ሚሊዮን ዶላር የሚጠጋ እና ለስድስት ጎረቤት ሀገራት ዝግጁነትን ለመደገፍ ተጨማሪ 3 ሚሊዮን ዶላር ሰጠ።
ምንም እንኳን በኡጋንዳ የተከሰተው ወረርሺኝ ማብቃቱ ቢታወቅም የጤና ባለስልጣናት ክትትላቸውን እየጠበቁ ናቸው እናም ለማንኛውም የእሳት ቃጠሎ ፈጣን ምላሽ ለመስጠት ዝግጁ ናቸው ። የተረፉትን ለመደገፍ የክትትል መርሃ ግብር ተዘጋጅቷል. ጎረቤት ሀገራት በተጠንቀቅ ላይ ናቸው እና ተላላፊ በሽታዎችን ለመለየት እና ምላሽ ለመስጠት አቅማቸውን አጠናክረው እንዲቀጥሉ ይበረታታሉ።