በሕገ መንግስታዊ የፌደራል ስርዓት በምትመራ ሀገር፣ በስልጣን ላይ ያለው መንግስት በአራቱ የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች፤ ህወሓት፥ ብአዴን፥ ኦህዴድ እና ደኢህዴን ጥምረት የሚመራ ሆኖ ሳለ፣ በሀገሪቱ ለሚስተዋሉ ፖለቲካዊ ችግሮች ህወሓትን ብቻ ተጠያቂ ማድረግ አድሏዊነት ሊመስል ይችላል። ነገር ግን፣ ይሄ እውነታ እንጆ አድሏዊነት አይደለም። ሌሎች የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች፣ የፌደራል ስርዓቱና ተቋማት፣ እንዲሁም የክልል መንግስታትና ተቋማት የሚተዳደሩበት ሕግ፥ ስርዓትና መዋቅር በህወሓት የፖለቲካ መርህና አመለካከት ላይ የተመሰረተ ነው።
የፖለቲካ ጨዋታውን ሁሉም የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች ይጫወታሉ። የጨዋታውን ሕግ በማፅደቁ ሂደት ሁሉም ተሳታፊዎች ነበሩ። ነገር ግን፣ ሕጉ የተረቀቀበት ፅንሰ-ሃሳብ የህወሓት ነው። ይህ የጨዋታ ሕግ የኢፊዲሪ ሕገ መንግስት ሲሆን የሕገ መንግስቱ መሰረታዊ መርሆች ደግሞ በህወሓት የብሔር ፖለቲካ መርህና አመለካከት ላይ የተመሰረቱ ናቸው። በመሆኑም የፌደራሉ መንግስትና ተቋማት ይህን የፖለቲካ መርህና አመለካከት ተግባራዊ ለማድርግ የተቋቋሙ ናቸው።
የሕጎች ሁሉ የበላይ እንደመሆኑ፣ በሁሉም ደረጃ የሚወጡ አዋጆች፥ ደንቦችና መመሪያዎች ለሕገ መንግስቱ ተገዢ መሆን አለባቸው። ነገር ግን፣ የሕገ መንግስቱ ትርጉምና ፋይዳ በህወሓት የፖለቲካ መርህና አመለካከት ላይ የተመሰረተ እንደመሆኑ፣ ለሕገ መንግስቱና ለመንግስታዊ ስርዓቱ ተገዢ መሆን ለህወሓት ተገዢ ከመሆን ጋር አንድና ተመሳሳይ ነው።
በአጠቃላይ፣ በሀገሪቱ ለሚስተዋሉ ፖለቲካዊ ችግሮች ከተቀሩት የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች በተለየ ህወሓት ተጠያቂ የሚሆንባቸው ምክንያቶች፤ አንደኛ፡- መንግስታዊ ስርዓቱ በህወሓት የፖለቲካ መርህና መመሪያ የተመሰረተ ስለሆነ፣ ሁለተኛ፡- ይህ የፖለቲካ መርህና አመለካከት ፍፁም ስህተት ስለሆነ፣ ሦስተኛ፡- የሥልጣን የበላይነቱን ለማስቀጠል እጅግ አደገኛ የሆነ ሸርና አሻጥር እየፈፀመ ስለሆነ። እነዚህን ችግሮች አንድ ላይ አያይዤ በአጭሩ ለመዳሰስ እሞክራለሁ።
የዳግማዊ ወያነ ወይም የሕዝባዊ ወያነ ሃርነት ትግራይ (ህወሓት) የትጥቅ ትግል የጀመረው የትግራይ ህዝብን የለውጥ ፍላጎት የብሔርተኝነት ስሜት በመቆስቆስ እና በራስ የመወሰን መብትን ዓላማ በማድረግ ነው። የቀድሞ የህወሓት (TPLF) መስራችና አመራር አረጋዊ በርሄ (ዶ/ር) የድርጅቱን የትጥቅ ትግል አጀማመርና የንቅናቄ ስልት "…the prevalence of the TPLF at this stage of the struggle was attained by its rigorous mobilization of the people based on the urge of ethno-nationalist self-determination on the one" በማለት ገልፀውታል።
ነገር ግን፣ ከህወሃት ብሔርተኝነት በስተጀርባ ለራስ ብሔር ተወላጆች የተሻለ ክብርና ዋጋ መስጠት፣ ለሌሎች ብሔር ተወላጆች ደግሞ ያነሰ ክብርና ዋጋ በመስጠት ላይ የተመሰረተ ነው። የትጥቅ ትግሉን ለማስጀመር በትግራይ ህዝብና የፖለቲካ ልሂቃን ስነ-ልቦና ውስጥ እንዲሰርፅ የተደረገው የአክራሪ ብሔርተኝነት ስሜት ዛሬ ላይ ወደ የተበዳይነትና ወገንተኝነት ስሜት ፈጥሯል። ከደርግ ጋር በተካሄደው ጦርነት የተፈጠረው ጥላቻና የጠላትነት ስሜት ዛሬ ላይ ወደ ፍርሃትና ጥርጣሬ ተቀይሯል።
የዘውግ ብሔርተኝነት እና በራስ የመወሰን መብት ሕዝባዊ ንቅናቄን ለመፍጠር (mobilization) ተጠቅሞ ወደ ስልጣን የፖለቲካ ቡድን የተበዳይነትና ጠላትነት አመለካከት ያለው፣ ማንኛውንም ዓይነት ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ በፍርሃትና ስጋት የሚመለከት ይሆናል። በሕወሃት መሪነት የተዘረጋው መንግስታዊ ስርዓት ከላይ የተጠቀሱት አሉታዊ ተፅዕኖዎች ያረፉበት ነው።
በመጀመሪያ ደረጃ ሕወሃት ከሀገሪቱ ሕዝብ ውስጥ አነስተኛ ቁጥር ያለውን የሕብረተሰብ ክፍል የሚወክልና በጦርነት ወቅት በተፈጠረ ከፍተኛ የተበዳይነት፥ ጠላትነትና ፍርሃት አመለካከት የሚመራ ድርጅት እንደመሆኑ በድርጅቱ መሪነትና የፖለቲካ መርህ ላይ ተመስርቶ የተዘረጋው ሕገ መንግስታዊ ስርዓት የሕወሃትን የስልጣን የበላይነት የማስቀጠል ዓላማ ያለው ነው።
ሁለተኛ እንደ ሕወሃት ያለ የፖለቲካ ቡድን ሌሎች አብላጫ ድምፅ ያላቸው ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች ተመሳሳይ የፖለቲካ ንቅናቄ እንዳይጀምሩ ማድረግ አለበት። ምክንያቱም አብላጫ ድምፅ ያላቸው ማህብረሰቦች ተመሳሳይ የፖለቲካ ንቅናቄ ማድረግ ከቻሉ የአነስተኛ ብሔር የስልጣን የበላይነትንና ተጠቃሚነትን በቀላሉ ያስወግዱታል። ስለዚህ አብላጭ ድምፅ ያላቸውን ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች በጎሳ፥ ብሔርና ቋንቋ በመከፋፈል የጋራ የፖለቲካ አጀንዳ እና የተቀናጀ ንቅናቄ እንዳይኖራቸው ማድረግ አለበት።
እንዲህ ያለ የፖለቲካ ቡድን የቆመለትን የአንድ ወገን የስልጣን የበላይነትን ሊያሳጣው የሚችል ማንኛውም ዓይነት የፖለቲካ እንቅስቃሴ፣ ለውጥና መሻሻል፣ ሃሳብና አስተያየት ተቀብሎ ለማስተነገድ ዝግጁ አይደለም። በተለይ ደግሞ በመንግስታዊ ስርዓቱ ላይ ምንም ዓይነት የማሻሻያ ሃሳብና ድርድር ለማድረግ ፍቃደኛ አይደለም። በዚህ ምክንያት፣ ላለፉት 25 ዓመታት ሕወሃት/ኢህአዴግ ከብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል የሚነሳውን የመብትና ነፃነት ጥያቄ በኃይልና በጉልበት ለማፈን ጥረት አድርጓል።
በመሰረቱ ሕወሃት የስልጣን የበላይነቱ በሕገ መንግስቱና በፌደራል ስርዓቱ ላይ የተመሰረተ ስለሆነ በዚያ ረገድ ምንም ዓይነት ለውጥና መሻሻል ለማድረግ ዝግጁ አይደለም። በመሆኑም እያንዳንዱን ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ በፍርሃትና ጥርጣሬ ይመለከታል። የሕዝቡን የመብትና ነፃነት ጥያቄ በኃይልና በጉልበት በማዳፈን ብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል እና የፖለቲካ ልሂቃን መንግስትን እንዲፈሩ፣ በዚህም የስርዓቱን ሕልውና ለማስቀጠል ጥረት ያደርጋል።
በእርግጥ ፍርሃት (fear) የሕወሃት መርህና መመሪያ ነው። ሆኖም ግን፣ በየትኛውም ግዜ፥ ቦታና ፖለቲካዊ ስርዓት ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች ፖለቲካዊ ጥያቄ እኩልነት (equality) ነው። የሁሉም መብትና ነፃነት እስካልተከበረ ድርስ ዜጎች የእኩልነት ጥያቄን ከማንሳት ወደኋላ አይሉም። እንደ ሕወሃት ያሉ ጨቋኞችም የመብትና ነፃነት ጥየቄ ባነሳው የሕብረተሰብ ክፍል ላይ የኃይል እርምጃ በመውሰድ ጥያቄው ዳግም እንዳይነሳ ለማድረግ ጥረት ያደርጋሉ። ይሁን እንጂ፣ ሕወሃት ከሚፈጥረው ሽብርና ፍርሃት ይልቅ እድሜ ልክ በተገዢነትና ጭቆና መኖር ይበልጥ ያስፈራል።
ዛሬ የሕወሃትን የሰልጣን የበላይነት የሚቃወም፣ በጭቆና ተገዢነት መኖር የሚጠየፍ ትውልድ ተፈጥሯል። ስለዚህ፣ ወይ የሕወሃት የበላይነት በለውጥና ተሃድሶ ያበቃል፣ አሊያም ሕገ መንግስታዊ ስርዓቱ በሕዝባዊ አመፅና አምቢተኝነት ይፈርሳል። በመሆኑም የሕወሃት የበላይነት በውዴታ አሊያም በግዴታ ያበቃል። ሰሞኑን በተለያዩ የኦሮሚያ አከባቢዎች የሚታየውን ሕዝባዊ ንቅናቄ በሸርና አሻጥር ወደ ሁከትና ብጥብጥ በመውሰድ የለውጡን እንቅስቃሴ ለማዳፈን የሚደረገው ጥረት ሁለተኛውን የለውጥ ጉዞ ከማፋጠን የዘለለ ትርጉምና ፋይዳ የለውም።
"በኦሮሚያ ክልል የተለያዩ አከባቢዎች እየተካሄደ ያለውን የተቃውሞ ሰልፍ ማን ነው የሚያስተባብረው?" የሚለው ጥያቄ ትልቅ መነጋገሪያ ርዕስ ሆኗል። ዳኒኤል ብርሃኔ "የተቃውሞ ሰልፉ እየተመራ ያለው ከተጠበቀው በላይ ትልቅ በሆነ የህቡዕ ድርጅት" መሆኑን ገልፀጿል። እኔን የሚያሳስበኝ የዚህ ህቡዕ ድርጅት መፈጠሩና የተቃውሞ እንቅስቃሴውን መምራቱ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ መዋቅሩ በግልፅ ያልተለየ "ትልቅ የህቡዕ ድርጅት ተፈጥሯል" በሚል ሰበብ በኦሮሞ ሕዝብ ላይ ሊፈፀም የሚችለው ግፍና በደል ነው።
ቀጥሎ ያለው ምስል የሁለት ፎቶዎች ቅንብር ነው። የመጀመሪያው ፎቶ ህዳር 25/2008 ዓ.ም ዕለተ ሐሙስ ከጠዋቱ 2፡00 ሰዓት ላይ በአምቦ ዩኒቨርሲቲ የወሊሶ ካምፓስ ተማሪዎች በካምፓሱ ቅጥር ግቢ ውስጥ የተቃውሞ ሰልፍ ሲጀምሩ፣ ከዋናው መግቢያ በር ላይ ደግሞ የኦሮሚያ ልዩ ፖሊስ አድማ በታኞች ፖሊሶች ናቸው። ከታች ያለው ምስል ደግሞ ጥቅምት 03/2010 ዓ.ም ዕለተ ሐሙስ ከጠዋቱ 2፡00 ላይ በአምቦ ዩኒቨርሲቲ የወሊሶ ካምፓስ ተማሪዎች የተቃውሞ ሰልፍ ለማድረግ ካምፓሱ ቅጥር ግቢ እየወጡ ያሳያል።
በዚህ ፎቶ ላይ የኦሮሚያ ልዩ ፖሊሶች ወይም የከተማ ፖሊሶች ከካምፓሱ በር ላይ አይታዩም። ነገር ግን፣ በከተማው ዋና ዋና መንገዶች ላይ በብዛት ይታዩ ነበር። ከታች ባለው ፎቶ ላይ በግልፅ እንደሚታየው ባለፈው ሳምንት በተካሄደው ሰላማዊ ሰልፍ ላይ የከተማውና የኦሮሚያ ልዩ ፖሊሶች ስራቸውን በአግባቡ እየሰሩ እንደነበር ያሳያል። ከሁለት አመት በፊት የፖሊሶቹ ጥረት ተማሪዎቹና የአከባቢው ማህብረሰብ የተቃውሞ ሰልፍ እንዳያደርጉ በኃይል ለማስቆም ነበር። ባለፈው ሳምንት ሲያደርጉት የነበረው ደግሞ ተቃውሞ ሰልፉ ሁከትና ብጥብጥ እንዳይነሳ፣ በዚህም የሰዎች ህይወትና ንብረት እንዳይጠፋ መጠበቅ ነው።
ከሁለት አመት በፊት ፖሊሶች የተቃውሞ ሰልፉን በኃይል ለመበተን ያደረጉት ጥረት ከሳምንት በኋላ ፈፅሞ ታይቶ በማይታወቅ መልኩ ከ50ሺህ በላይ የወሊሶ ከተማ ነዋሪዎች ለአመፅና ተቃውሞ አደባባይ ወጡ። በዚህ ምክንያት፣ በዜጎች ሕይወትና ንብረት ላይ ከፍተኛ ጉዳት ደረሰ። ከከተማዋ አልፎ በመላው ኦሮሚያ የፀጥታና አለመረጋጋት ችግር ተፈጠረ። በመጨረሻም በአስቸኳይ ግዜ አዋጅ አማካኝነት ህዝቡና ሀገሪቱ በወታደራዊ ቁጥጥር ስር ወደቁ።
ባለፈው ሳምንት የተካሄደው የተቃውሞ ሰልፍ ግን ፍፁም ሰላማዊ ነበር። ከጠዋቱ 2፡00 ሰዓት ላይ የተጀመረው የተቃውሞ ሰልፍ ከ15ሺህ በላይ ሰዎችን ተሳትፈውበታል። ነገር ግን፣ ከቀኑ 7፡00 ሰዓት ላይ ግን ሁሉም ነገር ተጠናቅቆ ሰዎች በሰላም ወደ መደበኛ ሥራቸው ተመልሰዋል። በሕይወትና ንብረት ላይ የደረሰ ጉዳት የለም። ከሁለት ዓመት በፊት የተካሄደውን የተቃውሞ ሰልፍ ፖሊሶች በኃይል ለመበተን ባይሞክሩ ኖሮ ዛሬ ከደረስንበት ደረጃ አንደርስም ነበር። በወቅቱ "ወሊሶ፡ ከሰላም ወደ ሱናሚ" በሚል ርዕስ ባወጣሁት ፁኁፍ ላይ የተቃውሞ ሰልፉን ወደ አመፅና ብጥብጥ እንዲቀየር ያደረገውን ምክንያት እንዲህ ስል ገልጬ ነበር፡-
"ከዛሬ 50 አመት በፊት እንደነበረው ሁሉ፣ የተማሪዎችን እንቅስቃሴ በኃይል ለመበተን የሚደረግ ጥረት ሁኔታውን ይበልጥ ከማባባስ የዘለለ ሚና የለውም። ተመሳሳይ እንቅስቃሴ በተካሄደ ቁጥር ፖሊስ የተለመደ የኃይል እርምጃ በመውሰድ ነገሩን ከማባባስ ይልቅ ዋና ተግባሩ በሆነው የሰውና የንብረትን ደህንነት በማስከበር ላይ ትኩረት አድርጎ ቢሰራ የተሻለ ነው። የመንግስት ኃላፊዎችም በበኩላቸው የተነሳውን ተቃውሞ፣ ሃሳብን በነፃነት የመግለፅ መብትን በሚጥስ መልኩ የኃይል እርምጃ በመውሰድ አቋራጭ መፍትሄ ከመፈለግ ይልቅ የተነሳውን ጥያቄ በአግባቡ ተቀብለው ምላሽ ለመስጠት ጥረት ማድረግ አለባቸው።"
ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ እንዲሁም ባለፈው ሳምንት በወሊሶ ከተማ ከታየው ሰላማዊ ሰልፍ አንፃር፣ የተቃውሞ ሰልፉን ወደ ሁከትና ብጥብጥ የሚቀይሩት ሰልፈኞች፥ ፖሊሶች ወይም ማንነታቸው ያልታወቁ ፀረ-ሰላም ኃይሎች አይደሉም። ከዚያ ይልቅ፣ ሁከትና ብጥብጥ የሚነሳው በፖለቲካ መሪዎች የተሳሳተ ግምትና ውሳኔ ምክንያት ነው።
ከሁለት አመት በኦሮሚያ አመፅና ተቃውሞ ሲቀሰቀስ የኢትዮጲያ መንግስት ኦነግና ግብፅን ተጠያቂ ማድረጉ ይታወሳል። ሰሞኑን ደግሞ በኦሮሚያ ክልል የተለያዩ አከባቢዎች እየተካሄደ ያለውን የተቃውሞ ሰልፍ እየተመራ ያለው በጣም ትልቅ በሆነ የህቡዕ ድርጅት ከሚል የለየለት ቅዠት ውስጥ ገብቷል።
ለሁለት አስርት አመታት "ኦነግ ሞቷል" እያለ ሲፎክር የነበረው የፖለቲካ ቡድን ከሁለት አመት በፊት ኦነግን ከቀበረበት መቃብር፣ ግብፅን ከገባችበት ችግር አውጥቶ "በኦሮሚያ አመፅና ተቃውሞ እየቀሰቀሱ ነው" በማለት የብዙሃን መሳቂያና መሳለቂያ የሆነ ምክንያት ሲያቀርብ ነበር። አሁን ደግሞ "ትልቅ የህቡዕ ድርጅት ተቋቁሟል" ከሚል ቅዠት ውስጥ ገብቷል። ይህ የፖለቲካ ቡድን ፈፅሞ መገንዘብ የተሳነው ነገር ቢኖር፣ የኦሮሞ ሕዝብ የተቃውሞ ሰልፍ እየወጣ ያለው በምንም ምክንያት፣ በማንም አሰስተባባሪነት ሳይሆን ያነሳቸው የነፃነት፥ እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች ምላሽ ስላላገኙ ነው።
ይህን እውነታ ተቀብሎ ተገቢ ምላሽ መስጠት የተሳነው ቡድን አንዴ "ኦነግና ግብፅ" ሌላ ግዜ "ህቡዕ ድርጅት" እያለ ሲቃዥ ይውላል እንጂ የሕዝቡን የነፃነት፥ እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ ማስቆም አይችልም። "የማሪያምን ብቅል የበላ ሲለፈልፍ ያድራል" እንደሚባለው ሁሉ የኦሮሞን ሕዝብ መብትና ነፃነት የበላ መንግስት ኦነግ፥ ግብፅ፥ ህቡዕ፥…እያለ ሲለፈልፍ ያድራል!
በእነ አንቶኔ ቤት በስርዓቱ ላይ አደጋ የሆነ ለውጥ በመጣ ቁጥር የመጀመሪያ ስራቸው ማጣጣል እና ስም ማጥፋት ነው። ከኢህአዴግ አባል ድርጅቶች ውስጥ ብአዴን ወይም ኢህዴድ እነሱ የማይፈልጉትን አቋም ካንፀባረቁ የፓርቲውን አቋም ማጣጣል፣ የድርጅቱን ከፍተኛ አመራሮች ስም ማጥፋት ይጀመራል።
ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ በብአዴን እና በአቶ ገዱ አንዳርጋቸው ላይ የተከፈተው የሰም ማጣፋት ዘመቻ ልብ ይሉዋል። ለምሳሌ ከሰሞኑ የጠ/ሚ "ፕሮቶኮል ኃላፊ አሜሪካ ሄደው ከዱ" ሲባል ግለሰቡን አንዴ" አትክልተኛ፥ ሻይ አፍይ፥ …ወዘተ" የስም ማጥፋት (character assassination) ዘመቻ ተከፈተባቸው። ኤርሚያስ ለገሰ ጥሏቸው ወደ አሜሪካ ሲኮበልል እነ ዘፅዓት አናኒያ "ድሮም እኮ የብአዴን ተላላኪ ነው" እያሉ ማሽሟጠጥ ጀመሩ። ከፍተኛ ባለስልጣናትን ቀርቶ ተራ የፌስቡክ ተጠቃሚዎችን ስም የሚያጠፉ ተራ ተሳዳቢዎችን በፌስቡክ እንዳሰማሩ ይታወቃል።
ሰሞኑን አባዱላ ገመዳ ከአፈ-ጉባዔነት በመውረዱ ምን እንዳሉ አልሰማሁም። ዛሬ በወሊሶ ከተማ በተካሄደው ሰልፍ ላይ ግን ሰልፈኞች ለአባዱላ ገመዳ እና ለአዲሱ የኦህዴድ አመራሮች አድናቆትና ድጋፋቸውን ገልፀዋል። ከዚህ በተጨማሪ፣ ሰልፈኞቹ ከዚህ ቀደም ያልተለመዱ መፈክሮች አሰምተዋል። ከእነዚህ ውስጥ አንዱ የህወሓት/ኢህአዴግ ከፍተኛ አመራሮችን በስም እየጠሩ "የስኳር ሌባ!" ሲሉ ሰምቻለሁ። ከዚህ በተጨማሪ፣ "የኦሮሞ ሕዝብ ጠላት "ወያኔ" እንጂ አማራ አይደለም!" የሚል ሰምቼያለሁ።
Editከሰዓት በኋላ ደግሞ እነአንቶኔ እንደተለመደው የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስትን ወሳኔዎች እና የተቃውሞ ሰልፉን በማጣጣል ላይ ተሰማርተዋል። በእርግጥ ገና ከጅምሩ ሲያጣጥሉት የነበረው ሕዝባዊ ንቅናቄ እንሆ ዛሬ ላይ እነሱን ሊጥላቸው ደርሷል። ነገር ግን፣ለምን ለውጥን እንደሚያጥላሉ እና የሰዎችን ስም እንደሚያጠፉ ፈፅሞ ሊገባኝ አልቻለም ነበር።
ከፍተኛ መጠን ያለው ስኳር ያለ አግባብ ወደ ዉጪ መላኩ ያልገረማቸው ሰዎች "የስኳር ሌባ" እያለ የደረሱበት የሞራል ኪሳራ በይፋ ሲነገራቸው ከማፈር ይልቅ እውነቱን በማጣጣል የህዝቡን ሞራል ለመስለብ የሚያደርጉት ጥረት በጣም ይገርማል። በሕዝቡ ዘንድ ያላቸው ተሰሚነት ተሟጥጦ ቢያልቅም የሌሎችን ስም ለማጥፋት እረፍት ማጣታቸው ግራ ያጋባል። "ኧረ እንደው ይሄ ነገር ስም ይኖረው ይሆን?" ጎግል ላይ "Moral Corruption and character assassination" የሚሉትን ቃላት ፅፌ ስፈልግ "The social Unconscious in Persons, Groups and Societies" በሚል ርዕስ የቀረበ አንድ ጥናታዊ ፅሁፍ መጀመሪያ ላይ ወጣ። የሚከተለው አንቀፅ ከፅሁፉ ውስጥ የተወሰደ ነው፡-
"Moral Corruption and character assassination occurred frequently in a political and social groups in the totalitarian state… This process is created and reinforced fear of authority and the system, which is destructive to individual integrity and human dignity and forced the people into helplessness and compliance with the regime." The social Unconscious in Persons, Groups and Societies, Vol. 2.
ከላይ የተጠቀሰውን ፅኁፍ እንዳነበብኩ "ለዚህ ነው ላከ!" አልኩ። በሙስና እና አድሏዊ አሰራር ውስጥ የተዘፈቀ ጨቋኝና አምባገነን የሆነ የፖለቲካ ቡድን እና ደጋፊዎች የሌሎችን እንቅስቃሴ በማጣጣል፥ በማጓጠጥ፥ በመሳደብ፥ በማስፈራራት እና የሰዎችን ስም በማጥፋት ላይ የተሰማሩት ለካስ ተፈጥሯዊ ባህሪያቸው ሆኖ ነው። ለካስ ዘወትር ጠዋት ማታ፣ ነገሮችን ሲያጥላሉና የሰው ስም ሲያጠፉ የሚውሉት የፓርቲው አባላትና ደጋፊዎች ከድርጅቱ እንዳይወጡ ለማስፈራራት፣ ሕዝቡም የለውጥ እንቅስቃሴውን ተስፋ ቆርጦ እንዲተው ኖሯል።
እነዚህ ወገኖች የለውጥ እንቅስቃሴን የሚያጣጥሉት እና የግለሰቦችን ስም የሚያጠፉት ሕዝቡውን ተስፋ በማስቆረጥና በማስፈራራት ለጨቋኙ ስርዓት ተገዢ እንዲሆን ነው። ብደልና ጭቆናን ተቀብሎ እንዲኖር ነው። በሌላ በኩል ደግሞ መንግስታዊ ስርዓቱ ጨቋኝና አምባገነን ስለመሆኑ ማረጋገጫ እየሰጡ ነው። ስለዚህ አዲስ ነገር በመጣ ቁጥር ለማጣጣልና ለማንኳሰስ ሲጣደፉ ለምን እንደሚያደርጉት አውቆና ንቆ መተው ተገቢ ነው።
ችግሩ በአብዛኛው የሚስተዋል በህወሓት/ኢህአዴግ አባላትና ደጋፊዎች ላይ ነው። "ታዲያ ይህ አካሄድ ህወሓትን ያዋጣል ወይስ አያዋጣውም?" ለሚለው ጥያቄ መልሱ እንደ ችግሩን እንደ መፈለግድ ከባድ አይደለም። አንድ የፖለቲካ ቡድን የለውጥና መሻሻል ጥያቄን በማጣጣልና በስም ማጥፋት ለመግታት መሞከር ከጀመረ ራሱን ጠልፎ እየጣለ ነው። ምክንያቱም፣ የለውጥ ጥያቄ ተፈጥሯዊና አይቀሬ ነው። እንዲህ ያለ ፀረ-ለውጥ አቋም ይዞ በስልጣን መቆየት የተፈጥሮ ሕግን እንደ መቀየር ነው። የተፈጥሮ ሕግን ይቀበሉታል እንጂ አይቀይሩትም። በተመሳሳይ የለውጥ ጥያቄ ይቀበሉታል እንጂ አያስቆሙትም። በአጠቃላይ፣ የለውጥ ጥያቄን በማጣጣልና ስም በማጥፋት ማስቆም አይቻልም።
በትላንትናው ዕለት በአንዳንድ የኦሮሚያ አከባቢዎች ሕዝባዊ ተቃውሞ ሲካሄድ እንደነበር ይታወሳል። ሰላማዊ ሰልፉ በተለይ በአምቦ ከተማ በሰላም ሲጠናቀቅ፣ በሻሸመኔ ደግሞ የስምንት ሰዎች ሕይወት ጠፍቷል። በተቃውሞ ሰልፉ ላይ "Down Down Woyane" የሚል መፈክር ሲሰማ እንደነበር በማህበራዊ ሚዲያዎች ተገልጿል።
ነገር ግን፣ ትላንት ቀኑን ሙሉ በሌላ ጉዳይ ላይ እየፃፍኩ ነበር። ማታ ደግሞ እስከ እኩለ ሌሊት ድረስ በአንድ የድህረገፅ ውይይት ላይ ተጋባዥ እንግዳ ሆኜ ቀርቤ ነበር። በመጨረሻ ወደ መኝታ ስሄድ ከሌሊቱ 8፡00 ሆኗል። ስተኛ ግን "Down Down Woyane" የምትለዋን መፈክር እያሰብኩ ነበር። ምክንያቱም፣ መፈክሩ በራሱ የተቃውሞ እንቅስቃሴው ወደየት እየሄደ እንደሆነ በግልፅ ይጠቁማል።
በእንቅልፍ ሰመመን ውስጥ ሆኜ "Down Down Woyane" የሚል ድምፅ ይሰማኛል። ትላንት ማታ በፌስቡክ ገፄ ላይ የተመለከትኩት ቪዲዮ ትዝ አለኝ። ለእኔ ለራሴ በሕልም ውስጥ ያለው መስሎኛል። አንዴ ተገላብጬ እንቅልፌን ልቀጥል ስል የመኪና ድምፅ ተሰማኝ። አንድ ዓይኔን አጮልቄ ሰዓት ስመለከት 2፡00 ሆኗል። ዘልዬ ተነሳሁና መጋረጃውን ገለጥ አድርጌ ስመለከት በአምቦ ዩኒቨርሲቲ የወሊሶ ካምፓስ ተማሪዎች "Down Down Woyane" እያሉ ከግቢው እየወጡ ናቸው።
የተመለከትኩትን ማመን አቃተኝ! በእንቅልፍ ልብ ሁለት ወደኋላ የተመለስኩ መሠለኝ፡፡ አዎ… ህዳር 25/2008 ዓ.ም ላይ ያረፍኩ መሠለኝ፡፡ ከታች የምትመለከቱት ፎቶ ህዳር 25/2008 ዓ.ም ልክ እንደዛሬ ከእንቅልፌ በርግጌ ተነስቼ በመስኮት ያነሳሁት ነው፡፡ የካምፓሱ ግቢ ውስጥ ተማሪዎች ተቃውሟቸውን እያሰሙ ነው፡፡ ከውጪ በር ላይ ደግሞ የኦሮሚያ አድማ በታኝ ፖሊሶች ወደ ግቢው ለመግባት ተሰልፈዋል፡፡ "በዚያን ዕለት ምን ሆን?" ለምትሉኝ ለመጀመሪያ ግዜ በድህረገፅ ላይ ከወጣሁት ፅሁፍ የተወሰነውን ቀንጭቤ እንዴት የወሊሶ ከተማ ከሰላም ወደ ሱናሚ እንደተቀየረች ላስነብባችሁ፦
ማታ እንዳይረብሸን ስልኬን ዘግቼ ነበር። ልክ ስከፍተው ታዲያ ጓደኞቼ እየደወሉ "ኧረ…ስዬ! እስካሁን ተኝተሃል!" ይሉኝ ጀመር። ብቻ አጠገቤ ያገኘሁትን ልብስ ልብሼ ከቤት እየሮጥኩ ወጣሁ። በአስፋልት ላይ ሰው ግራና ቀኝ እየተመመ ነው። መኪኖችና ባጃጆች በአስፋልቱ ላይ በሰላም ያልፋሉ። በመንገዱ ግራና ቀኝ ያለው ውጥረት የበዛበት ሁኔታ ባለ ባጃጆቹን ያስፈራቸው ይመስላል። ቆመው ሰው አይጭኑም። ስለዚህ በእግሬ ወደ መሃል ከተማ እየተጣደፍኩ ሄድኩ።
ልክ በወሊሶ ከተማ የሚገኘው ሉቃስ ሆስፒታል ጋር ስደርስ በግምት ከ3000 ሺህ በላይ የሚሆኑ ወጣቶች በሶስት ቡድን ተከፍለው "Down Down Woyane" እያሉ ወደፊት ይሄዳሉ። የደቡብ ምዕራብ ሸዋ ዞን አስተዳደር ቢሮ ጋር ስደርስ በአይን የማውቃቸው የአከባቢው የኦህዴድ አባላትና አመራሮች ከአስፋልቱ ዳር ቆመው የተቃውሞ ሰልፉን በፈገግታ ይመለከታሉ። ከእነሱ ውስጥ አንዱን "የጥምቀት በዓል ዛሬ ነው እንዴ?" አልኩት። ለካስ አለቆቹ በአከባቢው ነበሩ። "እ…እንዴት ነህ?" ብሎ የሃፍረት ፈገግታ አሳየኝ። በሰልፉ ውስጥ መሽሎክሎክ ቀጠልኩ።
በሰው መሃል እንደምንም እየተሸለኮለኩ ፊዲዮ ለመቅረፅና ፎቶ ለማንሳት ሞክርኩ። ድንገት አንዱ "አቁም!" ሲለኝ "እሺ" አልኩ። ወዳጄ በእንዲህ ያለ ቦታ የተባልከውን እሺ ማለት አለብህ። አለበለዚያ ተስካርህ ከወጣ በኋላ ነው ማንነትህን የሚያጣሩት። ስለዚህ "ጎመን በጤና" ብዬ ከመሃል ወጥቼ ወደፊት ሄድኩ። በመጨረሻ መሃል ከተማ አከባቢ ስደርስ ከሰላማዊ ሰልፉ ፊት ወጣሁ።
ሕዝቡ ብቻ ለተቃውሞ አደባባይ የወጣ መስሎኝ ነበር። ለካስ በጣም ብዙ የክልሉ ልዩ ፖሊስ እና የከተማ ፖሊሶች ከፊት ለፊት አሉ። ፖሊሶቹ ሁኔታው ወደ ብጥብጥና ሁከት እንዳይነሳ በአግባቡ ሥራቸው እየሰሩ እንደሆነ ተመለከትኩ። በእርግጥ የፖሊስ ሥራ በሕዝብ ሕይወትና ንብረት ላይ ጉዳት እንዳይደርስ መከላከል ነው። በዛሬው ዕለት በወሊሶ ከተማ የተመለከትኩት ይሄን ነው።
ከዚህ በፊት የሀገራችን ፖሊሶች ለተቃውሞ አደባባይ የወጣን ሕዝብ በሰላም ወጥቶ እንዲገባ በባለቤትነት ስሜት ሲረባረቡ፣ ሁከትና ብጥብጥ እንዳይነሳ ጥረት ሲያደርጉ ተመልክቼ የማውቅ አይመስለኝም። "ይሄን ነገርማ ለታሪክ በፎቶ ማስቀረት አለብኝ" ብዬ ከሰልፉ ፊት ለፊት ቆሜ ፎቶ ማንሳት ጀመርኩ። ከዛ አንዱ ፖሊስ በቁጣ "ና!" አለኝና ስልኬን ተቀበለኝ። "ከየት ነው የመጣህው?" ብሎ አፈጠጠብኝ። ሌላኛው ደግሞ በያዘው የፖሊስ ቆመጥ ሊጠርገኝ ሲቋምጥ በቆረጣ ተመለከትኩት። ወዲያውኑ አንድ የሚያውቀኝ ፖሊስ መጥቶ ስልኬ እንዲመለስልኝ አደረገ። በእርግጥ እኔም ትንሽ እንዳበዛሁት ታውቆኛል። ከዚያ በኋላ ከአንድ ጥግ ተቀምጬ ሁኔታውን መከታተል ጀመርኩ።
በተቃውሞ ሰልፉ ላይ አንድ ማንነቱ ያልታወቀ ግለሰብ ፖሊሶቹ ድንጋይ በመወርወር ሁከትና ብጥብጥ ለማስነሳት ሞክሮ ነበር። ፖሊሶቹም በምላሹ አስለቃሽ ጭስ ተኩሰዋል። ሆኖም ግን፣ ፖሊሶቹ ወጣቶቹ በፍፁም ድንጋይ መወርወር እንደሌለባቸው እና እነሱ በቦታው የተገኙት የሕዝቡን ደህንነት ለመጠበቅ እንደሆነ ተናገሩ። በምላሹ ሰልፈኞቹ "ፖሊስ የሕዝቡ ጋሻ እንጂ ጦር አይደለም! ድንጋይ የሚወረውር ሰው ሰላይ ነው!" በማለት አወገዙት።
ዛሬ በወሊሶ ከተማ የተካሄደው ሰላማዊ ሰልፍ ይህን ይመስል ነበር። የተቃውሞ ሰልፉ ፍፁም ሰላማዊ እንደነበር የሚያሳየው በሃገር ሽማግሌዎች ምርቃት (Video) መጠናቀቁ ነው። ልክ አሁን ወደ ወሊሶ ከተማ ብትመጡና "ጠዋት ላይ በግምት ከ15ሺህ በላይ ሕዝብ ለተቃውሞ ሰልፍ ወጥቶ ነበር" ብላችሁ በፍፁም አታምኑኝም። ጠዋት ላይ ምንም እንዳልተፈጠረ ሁሉ አሁን ላይ ከተማዋ ሙሉ በሙሉ ተረጋግታ ነዋሪዎቿ መደበኛ እንቅስቃሴያቸውን ጀምረዋል።
ከሁለት አመት በፊት የኦሮሚያ አድማ በታኝ ፖሊሶች የወሊሶ ካምፓስ ተማሪዎችን የተቃውሞ ሰልፍ በሃይል ለመበተን ያደረጉት ሙከራ "የሰላም ቀጠና" በመባል የምትታወቀዋን ወሊሶን በአንድ ሳምንት ውስጥ ወደ ሱናሚ ቀይሯት ነበር፡፡ የዛሬው ሰላማዊ ሰልፍ ግን በሰላም ተጠናቀቀ! ጠዋት ላይ ትልቅ ሱናሚ ተነስቶ ከሰዓት በኋላ ፍፁም ሰላም ሆነ፡፡ ከሁለት አመት በፊት በአንድ ሳምንት ከሰላም ወደ ሱናሚ የተቀየረችው ከተማ ዛሬ ደግሞ በአንድ ቀን ከሱናሚ ወደ ሰላም ተቀይራለች!