የአማራ ብሔራዊ ንቅናቄ (አብን) በአማራ ከተመሠረቱ የፖለቲካ ፓርቲዎች በአመዛኙ የተሻለ ሕዝባዊ ድጋፍ ያገኘ፣ ከሦስት ዓመታት በፊት በአገር አቀፍ ደረጃ በተካሄደው ስድስተኛው አገራዊ ምርጫ ተወዳዳሪ የነበረ፣ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አምስት መቀመጫዎችንና በክልሉ ምክር ቤትም የተወሰኑ መቀመጫዎችን ማግኘቱ ይታወሳል፡፡ ይሁን እንጂ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በፓርቲው በርካታ ጥያቄዎች እየተነሱ ሲሆን፣ የህልውናው ጉዳይ አጠያያቂ ስለመሆኑ ብዙዎች ሲናገሩ ይደመጣል፡፡ ከዚህና ከወቅታዊ ፖለቲካዊ ጉዳዮች ጋር በተገናኘ ሲሳይ ሳህሉ ከፓርቲው አባልና ከሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል አቶ አበባው ደሳለው ጋር ያደረገው ቆይታ እንደሚከተለው ተጠናቅሯል፡፡
ሪፖርተር፡- ወደ ፖለቲካው እንዴት እንደገቡ ቢነግሩን?
አቶ አበባው፡- እንግዲህ ከፖለቲካ ሕይወት ሁላችንም ነፃ አይደለንም ብዬ አስባለሁ፡፡ የድጋፍም ይሁን የተቃውሞ ሐሳባችንን በማኅበራዊ ሚዲያ እናጋራለን፡፡ እኔ በስብሰባ መድረኮችም ከሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጀምሮ ለፖለቲካ ቅርብ ነበርኩ፣ ፍላጎቱ ነበረኝ፡፡ ሚዲያም እከታተል ነበር፡፡ የጀርመን ድምፅ፣ የአሜሪካ ሬዲዮ፣ በተለይ የኤርትራን ሬዲዮን በኢትዮ ኤርትራ ጦርነት ወቅት በጣም አዳምጥ ነበር፡፡ ነገር ግን ወደ ፖለቲካ ሕይወት በመደበኛነት የገባሁት የአማራ ብሔራዊ ንቅናቄ (አብን) ሲመሠረት ነው፡፡ ለዚህ ትልቁ ምክንያቴ ደግሞ የአማራ ሕዝብ በየቦታው መፈናቀል፣ መሞትና መሰል በደሎች ሲደርስበት በማየቴ ነው፡፡ በተጨማሪም ሁሉም ብሔሮች የእኔ የሚሏቸው የፖለቲካ ፓርቲዎች ነበሯቸው፡፡ አማራ ግን የራሱ ፓርቲ አልነበረውም፡፡ አገራዊ ፓርቲ ነን የሚሉትም ጥቅሙን አላስከበሩበትም ብዬ አምን ስለነበር በዚህ የተነሳ አብን ሲቋቋም ፓርቲውን ለመቀላቀል ወደኋላ አላልኩም፡፡ እኔ የተቀላቀልኩት ፓርቲው በተቋቋመበት ወቅት በ2010 ዓ.ም. የዩኒቨርሲቲ መምህርና አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ደግሞ የዶክትሬት ዲግሪ ትምህርቴን እየተከታተልኩ ነበር፡፡
ሪፖርተር፡- የፖለቲካ ሕይወት ከውጭ እንደ ተመልካች ሲታይና ወደ መጫወቻ ሜዳው ሲገባ ያለው ገጽታ እንዴት ይገለጻል?
አቶ አበባው፡- ምክር ቤት ከመግባታችን በፊትና ከገባን በኋላ ያለው ሁኔታ ብዙ ነገር ይለያያል፡፡ እንደ ምክር ቤት አባል አስደንጋጭ የነበረው ክስተት፣ ተመርጠን ምክር ቤት ከመግባታችን በፊት ተወስኖ የነበረ ውሳኔ ነበር፡፡ ይህ ውሳኔ የምክር ቤት አባላት በተመረጡበት አካባቢ ሆነው እየተመላለሱ ለስብሰባ ብቻ ይመጣሉ የሚል አሠራር ተቀርፆ የነበረ በመሆኑ፣ የምክር ቤት አባላት መኖሪያ ቤት ማግኘት ባለመቻላቸው አካሄዱ በጣም ከፍተኛ ተቃውሞ አስነስቶ ነበር፡፡ ምክንያቱ ደግሞ የኢትዮጵያን ሁኔታ ያላገናዘበ ውሳኔ በመሆኑ ነው፡፡ በእርግጥ ይህ ዓይነቱ አሠራር በሌሎች አገሮችም አለ፡፡ ለምሳሌ በጀርመን ያለውን አሠራር በተሞክሮ ደረጃ ሄደን ዓይተናል፡፡ እነሱ ጋር ያለው አሠራር ‹‹Session Week and Non Session Week›› በሚል ሁለት ሳምንት ይሰበሰባሉ፣ ሁለት ሳምንት ደግሞ አይሰበሰቡም፡፡ የዓመቱ ግማሽ የስብሰባ ጊዜ ነው፣ ግማሹ ደግሞ ከመራጭ ጋር የሚያደርጉት ቆይታ ነው፡፡ ለዚህም እንዲረዳቸው ስብሰባ በሚሆንበት ጊዜ በርሊን ከተማ እየተመላለሱ የሚያድሩባቸው ቤቶች አሉ፡፡ ነገር ግን ይህ የሚሆነው ዘመናዊና ፈጣን የትራንስፖርት አገልግሎት ባለባቸው እንደ ጀርመን ባሉ አገሮች ነው፡፡
እዚህ እኛ አገር ሁሉም ነገር ችግር ነው፡፡ የትራንስፖርት ሁኔታው የተመቸ ነው ቢባል እንኳ የሰላምና የፀጥታው ችግር አይደለም ሩቅ በቅርብ ርቀት ላይ ለሚገኙ ከተሞች እንኳ በጣም ከባድ ነው፡፡ በዚህ የተነሳ የነበረው ውሳኔ አስደንጋጭና የማያስኬድ ስለነበረ የመኖሪያ ቤት እንድናገኝ ተደርገናል፡፡ ይህ ከመሆኑ በፊት ግን ፓርላማው ከሆቴል ሆቴል እያዘዋወረ ያሳድረን ነበር፡፡ ከዚያ ውጪ ምክር ቤትን ስናስብ የደመወዝ ሁኔታና ሌሎች ጥቅማ ጥቅሞች እንደሚባለው አይደለም፡፡ ምክር ቤቱ በጀት የሚያፀድቅላቸው ተጠሪ መሥሪያ ቤቶች ደመወዝና ጥቅማ ጥቅም ከእኛ ጋር ስታወዳድረው የእኛ በጣም አነስተኛ ነው፡፡ መኖሪያ ቤት ከማግኘታችን ውጪ በታክሲ ነው የምንጋፋው፣ የትራንስፖርት አገልግሎት የለንም፣ ደመወዛችንም አነስተኛ ከሚባሉት ውስጥ ነው፡፡ ነገር ግን የኢትዮጵያ ችግር በመሆኑ የግል ጉዳያችንን ብዙም ትኩረት አንሰጠውም፡፡
ሪፖርተር፡- በምክር ቤቱ ምን ዓይነት ጉዳዮች በብዛት ይነሳሉ? አገራዊ ወይስ አካባቢያዊ ይበዙበታል?
አቶ አበባው፡- አገራዊ ጉዳይ ላይ ትኩረት ይደረጋል፡፡ ነገር ግን የምርጫ ክልል ጥያቄ ግን በብዛት ሲነሳ ይደመጣል፡፡ አገራዊ ጉዳዮች ሲነሱ ግን ችግሩ ከገዥው ፓርቲ የሚመጣውን የመደገፍ እንጂ፣ አገርና ሕዝብን እንዳይጎዳ ብሎ አቋም የመያዝ ጉዳይ የለም፡፡ አባላት ጠንክረው ሲከራከሩ የሚታዩት የአካባቢያቸው ጉዳይ ሲሆን ነው፡፡ አብዛኞቹ ተመራጮች ሐሳብ የሚሰጡት ከዚያ አንፃር እንጂ፣ አንድ ብሔር ወይም የኢትዮጵያ ሕዝብ ተጎዳ ብሎ ጥያቄ የማንሳት ልምድ የለም፡፡
ሪፖርተር፡- በምክር ቤት አባላት ጥያቄ አቀራረብ ላይ የሚነሱ የቅሬታ ድምፆች አልፎ አልፎ ይደመጣሉ፡፡ በተለይ አባላቱ ቀድመው ለጠቅላይ ሚኒስትሩ እንዲያቀርቡ የሚደረግበት አሠራርን በመጥቀስ ፊት ለፊት ቀጥታ ጥያቄ ለማቅረብ አልቻልንም ሲሉ ይሰማል፡፡ በዚህ ረገድ የሥነ ሥርዓት ደንቡ ምን ይላል? ምን መደረግ አለበት ይላሉ?
አቶ አበባው፡- እዚህ ላይ ብዙ ክርክሮች አሉ፡፡ በተለይም በሥነ ምግባርና አሠራር ደንቡ አንቀጽ 93 መሠረት ማንኛውም የቃል መልስ የሚፈልግ ጥያቄ ከአሥር ቀናት በፊት መቅረብ አለበት ይላል፡፡ ይህ እንግዲህ ደንቡ ላይ ያለ ነገር ነው፡፡ ነገር ግን እኔ የደንብ አሻሻይ ኮሚቴ ውስጥ ስላለሁበት በዚህ ጉዳይ ላይ ተከራክሬያለሁ፡፡ ለምሳሌ በጀርመን እንዳየነው ጥያቄ ቀድሞ አይገባም፡፡ ቻንስለሩ/ሯ በምክር ቤት በሚቀርቡበት ወቅት እዚያው ባሉበት በቀጥታ ነው አባላቱ ጥያቄ የሚያቀርቡት፡፡ በሌሎች በርካታ አገሮች ጥያቄ ቀድሞ አይገባም፡፡ አፈ ጉባዔውም ሆኑ የመንግሥት ተጠሪው የሥነ ሥርዓትና የሥነ ምግባር ደንቡ በዴሞክራሲ ሥርዓት ከበለፀጉ አገሮች የተቀዳ ስለመሆኑ ይናገራሉ፡፡ ነገር ግን ከእነሱ እንደተቀዳ ሲናገሩ አሠራሩንም በዚያው ልክ መሆን የለበትም ወይ ሲባል፣ ደንቡ ውስጥ ያለው ይህንን ስለሚል በዚያ አማካይነት መፈጸም አለበት የሚል መልስ ነው የሚሰጠው፡፡ አሁን ደንቡ እየተሻሻለ ነው፡፡ በዚህ ሒደት የሚለወጡ ነገሮች ይኖራሉ ተብሎ ይታሰባል፡፡
ሪፖርተር፡- ምክር ቤቱ ለተፎካካሪ ፓርቲዎች ምን ዓይነት ቦታ ይሰጣል?
አቶ አበባው፡- የተፎካካሪ ፓርቲዎች አባላት መጀመሪያ ምክር ቤት እንደገባን አካባቢ በቋሚ ኮሚቴ ውስጥ ያልተመደበ አባል ነበር፡፡ ለምሳሌ ከኢዜማ አንድ፣ ከአብን አንድ፣ ከጌዴኦ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ድርጅት (ጌሕዴድ) አንድ ነበር የተወሰደው፡፡ ነገር ግን ባደረግነው ክርክር ከስድስት ወራት በኋላ ሁላችንም የቋሚ ኮሚቴ አባል እንድንሆን ተደርገናል፡፡ እኛ ግን አሁንም በቂ አይደለም ብለን ነው የምናስበው፡፡ ለምንድነው ይህንን የምልህ፣ እኛ በሌሎች አገሮች በልምድ ልውውጥ ባየናቸው አሠራሮች የአንድ ቋሚ ኮሚቴ ዋና ሰብሳቢ ከገዥው ፓርቲ ከሆነ ምክትሉ ከሌሎች ተፎካካሪ ፓርቲዎች ነው መሆን ያለበት፡፡ አፈ ጉባዔው ጭምር ከገዥው ፓርቲ ከሆኑ ምክትሉ ከተፎካካሪ ፓርቲዎች ነው መሆን ያለበት፡፡ እኛም ስንከራከር ቆይተናል፡፡ ነገር ግን ተቀባይነት አላገኘንም፡፡ ይህ በአሠራርና ሥነ ሥርዓት ደንቡ መደንገግ አለበት፡፡ ሌላው ጉዳይ ደግሞ የአፈ ጉባዔው ሥልጣን በጣም የተለጠጠና ያልተገደበ መሆኑን ታያለህ፡፡ ለምሳሌ አፈ ጉባዔው ብቻቸውን የሚወስኗቸው ውሳኔዎች አሉ፡፡ አማካሪ ጉባዔውን ወይም ሌሎች አባላት ሳያማክሩ የሚያስተላልፏቸው ውሳኔዎች ለቁጥጥር የማይመቹ ናቸው፡፡ ለምሳሌ በአሠራር ሥነ ምግባር ደንቡ አንቀጽ 90 ላይ ያጠፉ የምክር ቤት አባላት ካሉ በእነሱ ላይ አፈ ጉባዔው ብቻቸውን የሚወስኑበት ሁኔታ አለ፡፡ ነገር ግን ያጠፋ አባል ላይ ከመወሰንህ በፊት የዲሲፕሊን ኮሚቴ፣ አማካሪ ኮሚቴንና አባላትን አማክረህ ነው መወሰን ያለብህ፡፡ ነገር ግን በዚህ አንቀጽ ብቻቸውን ውሳኔ እንዲሰጡ ሥልጣን ሰጥቷቸዋል፡፡
ሌላው በዚሁ ደንብ አንቀጽ 33 ላይ አከራካሪ ነገር የተፈጠረበትን ሁኔታ አስታውሳለሁ፡፡ በዚህ አንቀጽ በዕለታዊ አጀንዳ ያልተቀረፀ ጉዳይ ሲኖር ከአሥር ሰዓታት በፊት መቅረብ አለበት ይላል፡፡ በአሥር ሰዓታትም ቀርቦ አፈ ጉባዔው ማመንና መቀበል አለባቸው፡፡ ነገር ግን አልቀበልም ቢሉ ለምን እንዳልተቀበሉ ጥያቄ አይቀርብላቸውም ይላል፡፡ ከዚህ ጋር የተገናኘው ጉዳይ በኦሮሚያ ክልል ምዕራብ ወለጋ ቶሌ ቀበሌ ጭፍጨፋ መካሄዱን ተከትሎ አባላችን የሆኑት ደሳለኝ ጫኔ (ዶ/ር) ጥያቄ ለማቅረብ ሞክረው አፈ ጉባዔው ለመቀበል ያልቻሉበት ጊዜ ነበር፡፡ በተመሳሳይ በአንቀጽ 102 ላይ እንደተደነገገው የፓርላማ ቡድን ማቋቋም የሚል አለ፡፡ ይህ የፓርላማ ቡድን የሚመሠረተው በአንድ ፕሮግራም የተወዳደሩና እርስ በእሳቸው ያልተወዳደሩ የፓርቲ አባላት መሆን አለባቸው ይላል፡፡ ይህንን ማቋቋም የሚችሉትና የሚመሠርቱትም ከ10 ያላነሱ አባላት ይላል፡፡ ነገር ግን አሁን በምክር ቤቱ ያለነው አጠቃላይ የተፎካካሪ ፓርቲዎች ቁጥር 12 ነን፡፡ ለዚህም የሥነ ምግባና የሥነ ሥርዓት ደንቡ ገዳቢ ነው፡፡ የፓርላማ አባላት ቡድን ማቋቋም በርካታ ጠቀሜታዎች አሉት፡፡ ለምሳሌ ጥያቄዎችን ለመጠየቅ፣ ቢሮ ለማግኘትና መኪና የመሳሰሉ ነገሮችን ለማግኘት ያስችላል፡፡ ለትግሉም አመቺ ነው፡፡ ለዚህም ይረዳ ዘንድ ደንቡ እንዲሻሻል ጠይቀን ነበር፡፡ በአጠቃላይ የአሠራርና ሥነ ሥርዓት ደንቡ ገዳቢ ነው፡፡
ሪፖርተር፡- በምክር ቤቱ ውስጥ ያላችሁት የተፎካካሪ ፓርቲዎች ቁመናና ተፅዕኖ የመፍጠር ጉዳይ ምን ይመስላል?
አቶ አበባው፡- ደካማ ነው፡፡ በነገርህ ላይ ምክር ቤቱ የምርምር ኮንፈረንስ በየጊዜው ያደርጋል፡፡ እዚያ ላይ የሚመጡ ጥናት አቅራቢዎችም የሚያነሱት ጉዳይ የኢትዮጵያ አጠቃላይ አሠራርና የምክር ቤቱ አሠራር እንዲስተካከል የተለያዩ ሐሳብ ያላቸው ተፎካካሪ ፓርቲዎች መካተት አለባቸው ይላል፡፡ ያ እንዲሆን ደግሞ ነፃና ገለልተኛ ምርጫ መካሄድ አለበት፡፡ ነገር ግን እኔ የማምነው የዚያ ዓይነት ምርጫ እየተካሄደ አይደለም፡፡ በቅርቡ የተካሄደው ምርጫ ብዙ ችግሮች ነበሩበት፡፡ እስካሁን ክርክር ላይ ያሉ የምርጫ ጉዳዮች አሉ፡፡ እኛ እዚህ ውስጥ ያለነው የተፎካካሪ ፓርቲዎች ሐሳብ ልናቀርብ እንችላለን፣ መናገር እንችላለን፣ ጥቂት ተፅዕኖ ልናሳድር እንችላለን፡፡ ነገር ግን ነገሩ በእጅ ብልጫ ስለሚወሰን ሚናችን የተደበቀ ነው፣ ውጤትም አያምጣም፡፡
ሪፖርተር፡- የአብን ተመራጭ የምክር ቤት አባላት ደሳለኝ ጫኔ (ዶ/ር) እና አቶ ክርስቲያን ታደለ ከአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ጋር በተያያዘ በእስር ላይ ይገኛሉ፡፡ ስለታሰሩት አባላት በምክር ቤት ምን ዓይነት ጥያቄ ይቀርባል?
አቶ አበባው፡- እኔ ራሴ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በፀደቀበትና በድጋሚ በተራዘመበት ወቅት ለሰላም ሚኒስቴርና ለምክር ቤት፣ ከሕገ መንግሥቱ ጋር የሚጋጭና ያለ መከሰስ መብት ያላቸው መሆኑን በመጥቀስ ስጠይቅ ቆይቻለሁ፡፡ ነገር ግን ለእስር የተዳረጉት በሕገ መንግሥቱ የተሰጠውን የአባልነት መብት አዋጅ በመጣስ ነው፡፡
ሪፖርተር፡- ይህንን የእስር ጉዳይም ሆነ ሌሎች ጉዳዮችን በተመለከተ ከተፎካካሪ ፓርቲዎች በተጨማሪ የገዥው የፓርቲ አባላት፣ በተለይ አባል ከመሆናቸው በፊት በሚዲያ ጠንካራ ሐሳብ በማንሳት የሚታወቁ ግለሰቦች ምክር ቤት ከገቡ በኋላ ሐሳብና አስተያየት ሲሰጡ አይደመጡም፡፡ ችግሩ ምንድነው?
አቶ አበባየሁ፡- እውነት ነው፣ አንዳንድ አባላት አሉ፡፡ የብልፅግና አባል በመሆን የውስጥ ትግል እናደርጋለን ብለው ገብተው፣ ሐሳብ ማቅረብ ባለመቻላቸውና ሊፈቀድላቸው ባለመቻሉ የምክር ቤቱ ስብሰባ ላይ አይገኙም፡፡ ጠንከር ያለ ጥያቄ ያቀርባሉ ተብለው የሚጠበቁ አባላት የብልፅግና ቢሆንም ጥያቄያቸው ውድቅ ይደረጋል፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ነገር አስቸጋሪ ነው፡፡ የፓርቲ ዲሲፕሊን ሊኖር ይችላል፡፡ ነገር ግን አንድ ፓርቲ የሆነ ሐሳብ ሲያመጣ ‹‹የሕዝቡ ነፃብራቅ ነው ወይ?›› የሚለው ጥያቄ ሁለጊዜ ይነሳበታል፡፡ የሕዝብ ጥያቄ የሚንፀባረቅበት ቢሆን እኮ ገዥው ፓርቲ ቀርቶ ሌሎችም ፓርቲዎች ሊቀበሉት ይችላሉ፡፡ ነገር ግን ብዙ ጊዜ እንደዚያ አይደለም እየሆነ ያለው፡፡ ሕዝቡን ሳያወያዩ ከላይ የሚወሰን ጥያቄ ተቀበል በሚመስል መንገድ ነው የሚያመጡት፡፡ ይህ ደግሞ የሚያስኬድ አይደለም፡፡ በራሱ በገዥው ፓርቲ ውስጥ ጭምር የሚቃወሙ አባላት መፈጠር ነበረባቸው፡፡ ይህ ደግሞ ጠንካራ ትግል ለማካሄድ ይረዳ ነበር፡፡ ይሁን እንጂ ጥሩ ሐሳብ ያላቸውም አብረውን እየተጨፈለቁ ነው ያሉት፡፡
ሪፖርተር፡- የአብን የምክር ቤት አባላት ለእስር ሲዳረጉ ፓርቲው ዝምታን በመምረጡ ምክንያት በፓርቲው ውስጥ የተፈጠረው ጉዳይ ምንድነው እየተባለ እኮ ነው?
አቶ አበባው፡- እውነት ነው፣ ፓርቲው በታሰሩ አባላቱ ብቻ ሳይሆን የንፁኃን ግድያና መሰል በርካታ አገራዊ ጉዳዮች ሲፈጠሩ የአቋም መግለጫ ማውጣት ነበረበት፡፡ ነገር ግን ምንም ሲል አልተደመጠም፡፡ የእነ ክርስቲያን ታደለን መታሰር በተመለከተ በዋነኝነት መከራከር የነበረበት ፓርቲው ነበር፡፡ ነገር ግን አንድም ጊዜ ለመከራከር ወስኖ አያውቅም፡፡ ይህ ደግሞ የፓርቲ ሰዎች ከገዥው ፓርቲ ጋር አብረው እየሠሩ መሆኑን ማሳያ ነው፡፡ የፓርቲው አመራሮች የፌዴራልና የክልል የካቢኔ አባል በመሆናቸው እዚያ ካቢኔ ውስጥ ወስነው እዚህ በፓርቲ ደረጃ መቃወም ይከብዳቸዋል፡፡ ያለው ነገር የማይሆን ነው፡፡ ከገዥው ፓርቲ ምንም ተነጥለው የማታዩበት ደረጃ ላይ ደርሰዋል፡፡ በአመራሮቻችን የተነሳ የፓርቲያችን ህልውና ጥያቄ ውስጥ ገብቷል፡፡ በዚህም ፓርቲው አለ ለማለት ይከብዳል፡፡ አብዛኞቹ የፓርቲው አባላት ሌላ ፓርቲ የማቋቋም ሒደት ላይ ነው ያሉት፣ ሌሎችም ለቀው ወጥተዋል፡፡ ከፓርቲው የሥራ አስፈጻሚ አባላት ጥቂት የሚባሉት ከገዥው ፓርቲ ጋር በአስፈጻሚነት ተሹመው የሚሠሩ ናቸው፡፡ እኛም የምናደርገው ቸግሮን ነው ያለነው፡፡
ሪፖርተር፡- ስለዚህ የአብን የፓርቲነት ቁመናና የአባላቱ ጉዳይ ምን ላይ ነው ይላሉ? አቶ አበባው፡- ሌላ ፓርቲ ማቋቋም ይሻላል የሚለውን በማሰብ ሕጉ ምን ይላል? የሚለውን እያየን ነው፡፡ በተለይ በአብን ተወዳድረህ ገብተህ ሌላ ፓርቲ ማቋቋም ይቻላል አይቻልም የሚለው በሕገ መንግሥቱ ምንም አልተገለጸም፡፡ ነገር ግን የሕግ ሰዎችን ስናማክር ከልካይ ሁኔታ እንደሌለ ነው የተረዳነው፡፡ ስለዚህ ሌላ ፓርቲ የማቋቋም ሐሳብም አለን፡፡ ፓርቲውን እንደገና ለማቋቋም ተስፋ አለ ወይ ሲባል ደግሞ ያለው ሁኔታ በጣም አስቸጋሪ ነው፡፡ ምክንያቱም የፓርቲው ስምና ዝና ጠፍቷል፡፡ በወሳኝ ጊዜያት አልተገኘም፣ ለሕዝብ አልደረሰለትም፡፡ በአሁኑ ሰዓት ሕዝቡ ፓርቲው ለውጥ ይመጣል ብሎ አያስብም፡፡ በእርግጥ ሰላማዊ ትግል ያለ ፓርቲ ከባድ ነው፡፡ ስለዚህ ውይይት የሚፈልግ ጉዳይ ነው የሚመስለኝ፡፡ አሁን ካለው ሁኔታ አንፃር ስረዳው ይህ ፓርቲ ከስሞ አዳዲስ ፓርቲዎች ይፈጠራሉ የሚል ነገር ነው የሚሰማኝ፡፡
ሪፖርተር፡- የአብን ተመራጭ ሆናችሁ የተወካዮች ምክር ቤት ስትገቡ ለሕዝቡ ምን አተረፋችሁለት?
አቶ አበባው፡- የሕዝቡን ስሜት ያለ ምንም ፍርኃትና ያለ ምንም መሸማቀቅ አንፀባርቀንለታል፡፡ ነገር ግን ሐሳባችን ተቀባይነት አግኝቷል አላገኘም የሚለው ጉዳይ ጥያቄ ውስጥ ሊገባ ይችላል፡፡ ሁሌም እኛ ፓርላማው ውስጥ የሕዝቡን ሐሳብ ከማንፀባረቅ ወደኋላ ብለን አናውቅም፡፡ መደገፍ ያለብንና ሕዝባችንን ይጠቅማል ያልነውን መደገፍና ይጎዳዋል ያልነውን እንቃወማለን፡፡ አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ድምፀ ተዓቅቦ የምናደርግበት ሁኔታ አለ፡፡ ይህን ስናደርግ ግን መግለጫ እናወጣለን፣ በሚዲያ የኅብረተሰቡን ችግር እናንፀባርቃለን፡፡ በዚህ ጉዳይ የሕዝቡን ችግር በማሰማት ድምፅ ሆነነዋል የሚል እምነት አለኝ፡፡ ድምፃችንን ሰምቶ የሚተገብር መንግሥት ያስፈልግ ነበር፣ ግን ተቀባይነት ሊያገኝ አልቻለም፡፡ ይህ አሁን የሚታየው ምስቅልቅል ከመከሰቱ በፊት የምናነሳቸው ነጥቦች ነበሩ፣ የአቋም መግለጫዎች ነበሩ፡፡ ተቀባይነት ስላላገኘን የሚታየውና የሚሰማው ተስፋ አስቆራጭ ነገር አለው፡፡
ሪፖርተር፡- ምርጫ አሸንፎ መንግሥት በመሠረተው የብልፅግና መንግሥት ውስጥ የተፎካካሪ ፓርቲዎች አመራሮች መካተት ምን አመጣ?
አቶ አበባው፡- አዳከማቸው፡፡ ይህ ተፎካካሪ ፓርቲዎችን ማዳከሙ የሚጎዳው ራሱ መንግሥትን፣ ሕዝብንና አገርን ነው፡፡ ምክንያቱም ሕዝቡ ተስፋ የሚያደርግባቸው ሰላማዊ ፓርቲዎች ቢኖሩ ወደ ትጥቅ ትግል አይገባም ነበር፡፡ ወደ ትጥቅ ትግል የተገባው ሰላማዊ በሮች በመዘጋታቸው ነው፡፡ በአብን በጣም ተስፋ እናደርግ ነበር፡፡ ታስታውስ እንደሆነ የትጥቅ ትግል አዝማሚዎች ቀደም ብለው ነበር መታየት የጀመሩት፡፡ ነገር ግን የአብን አመራሮች ሕዝቡን እየለመኑ ጉዳዩን እያለዘቡ ነበር የቆዩት፣ እየቆየ ፓርቲው የሕዝብን ስሜት ማንፀባረቅ ሲያቆም፣ የፓርቲው አመራሮች የግል ፍላጎታቸውን ብቻ ማንፀባረቅ ሲያተኩሩና ፓርቲው ሲዳከም ሙሉ በሙሉ ወደ ጦርነት ተገባ፡፡
መንግሥት ደግሞ ውሳኔዎችን ብቻውን ከመወሰኑ አስቀድሞ ሰላማዊ ፓርቲዎች የሚሉትን ቢቀበል ኖሮ፣ አገሪቱ እንዲህ ዓይነት ውጥንቅጥ ውስጥ አትገባም ነበር፡፡ ከዚህ ቀደም አንድ ውይይት ላይ የልዩ ኃይል መፍረስንና የፋኖ ትጥቅ መፍታትን በተመለከተ እኛ ተናግረን ነበር፡፡ በዚህ ወቅት ምንድነው ብዬ የነበረው፣ ፋኖ ማለት በሰሜኑ ጦርነት ወቅት መንግሥት አግዙኝ ባለበት ወቅት ፈጥኖ የደረሰ የክፉ ቀን ወዳጅ ነው የሚል ነበር፡፡ ሥርዓት ማስያዝ ይቻላል፣ ሁኔታው አስቸጋሪ ነገር አይደለም ብለን ነበር፡፡ ነገር ግን በፍጥነትና በግብታዊነት ትጥቅ ፍታ የሚባል ከሆነ የማያባራ ጦርነት ውስጥ እንገባለን በማለት አዳራሽ ውስጥ ሐሳብ አቅርቤያለሁ፡፡ እንደ ፓርቲም በጽሑፍም አቋማችንን አስታውቀን ነበር፡፡ እናም እንዲህ መሰል አጀንዳዎችን መንግሥት ቢሰማ ሥልጣኑን እያራዘመ፣ አገሪቱንም ሰላም ያደርግ ነበር፡፡
ሪፖርተር፡- ስለዚህ የተፎካካሪ ፓርቲ አባላት ከገዥው አስፈጻሚ አካላት ጋር መካተታቸው አዳክሟቸዋል ማለት ይቻላል?
አቶ አበባው፡- አዎ፣ ፓርቲዎችን አዳክሟል መንግሥትንም ጎድቷል፡፡ በአገር ውስጥ ሰላም እንዳይኖር አድርጓል፡፡ ምክንያቱም ሥልጣን ባይጋሩ ኖሮ ጠንካራ ተቃዋሚ ይሆኑ ነበር፡፡ ጠንካራ ተቃዋሚ ሲሆኑ ደግሞ መንግሥት ስሜታዊ እየሆነ ውሳኔዎችን አይወስንም፡፡ ሕዝቡም በሰላማዊ ትግል ተስፋ ያደርግ ነበር፡፡ የጦርነት አማራጮችን አይጠቀምም ነበር፡፡ በአጠቃላይ ብዙ ችግሮችን ነው ያስከተለው፡፡ በሌሎች አገሮችም እንደዚህ ዓይነት አሠራር የለም፡፡ የሚሆነው ተቀራራቢ ድምፅ ያላቸው ፓርቲዎች ጥምር መንግሥት የማቋቋም ዓይነት ሁኔታዎች ይታያሉ እንጂ፣ እንዲህ 96 በመቶ ያሸነፈ ፓርቲ እያለ ለተቃዋሚዎች ቦታ የመስጠት ዕድሉ የለም፡፡ ምክንያቱም መሆን የሚችሉትና የሚጠበቀው ራሳቸውን ችለው የቆሙ ጠንካራና ተገዳዳሪ መሆን መቻል ነው፡፡ ስለዚህ እዚህም በአመራርነት ባይቀላቀሉ የተሻለ ነገር ይኖረን ነበር ብዬ አስባለሁ፡፡
ሪፖርተር፡- ከመንግሥት ለውጥ በኋላ በአገር ውስጥ እየታየ ያለው አጠቃላይ ነባራዊ ሁኔታ ምን ይመስላል?
አቶ አበባው፡- እንግዲህ ሁሉም እንደሚያውቀው በኢትዮጵያ ለውጥ መጣ ከተባለ ወዲህ አገሪቱ ውስጥ ያለው ነገር ግልጽ ነው፡፡ የዜጎች ጭፍጨፋ በተለይ የአማራ ተወላጆች በማንነታቸው በቤንሻንጉል ጉሙዝና በኦሮሚያ ክልሎች ዘር ተኮር ጭፍጨፋ ተካሂዶባቸዋል፡፡ የኑሮ ውድነቱ እያሻቀበ ነው፡፡ የሰላምና የፀጥታው ሁኔታ ዜጎች ወጥተው የማይገቡበት እንዲህ ዓይነት ጊዜ ተከስቶ አያውቅም፡፡ ዜጎች በቅርብ ርቀት ሄደው ሲመለሱ ታፍነው በሚሊዮኖች ገንዘብ እየተጠየቀባቸው ነው፡፡ የሰሜኑ ጦርነት የተከሰተው ለውጥ ከመጣ በኋላ ነው፡፡ አሁን በአማራና በኦሮሚያ ክልሎች ያለው ጦርነት ይታይህ፣ እንግዲህ በዚህ አምስት ዓመታት ውስጥ ኢትዮጵያ ውጥንቅጥ ውስጥና አለመረጋጋት ውስጥ የገባችበት ሁኔታ ነው የሚታየው፡፡
ሪፖርተር፡- መንግሥት ጦርነትን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት የያዘውን አቋም እንዴት ያዩታል?
አቶ አበባው፡- አዎ የመንግሥት አካላት ከማንኛውም ታጣቂ ቡድን ጋር በሰላምና በድርድር ለመፍታት እናስባለን ይላሉ፡፡ ነገር ግን በተግባር እንዲህ ዓይነት አካሄድ አለመኖሩን ለምሳሌ ከፋኖ አመራሮች ቃለ መጠይቅ ሰምተናል፡፡ መንግሥት መደበኛ የሆነ የድርድር ጥያቄ እንዳላቀረበላቸው፣ ነገር ግን ጥያቄው ቢቀርብም እንደማያምኑት ይናገራሉ፡፡ ከዚህ በፊት በነበረው ልምድ ገዥው ፓርቲ ታማኝ አይደለም የሚል ሐሳብ ያቀርባሉ፡፡ ይሁንና ጦርነት የሚጠናቀቀው በድርድር ነው፡፡ በኢትዮጵያ ታሪክ የተከሰቱ የውስጥ ጦርነቶችን ማሸነፍና መሸነፍ ከባድ ነው፣ በድርድር የመጠናቀቅ ዕድላቸው ሰፊ ነው፡፡ ለዚህም ይመስላል መንግሥት የመደራደር አቅሙን ለመጨመር ድርድሩን አልመረጠም ጦርነቱን መርጧል፡፡ የበላይነት እንዳይወሰድበት የፈራ ይመስላል፡፡
ሪፖርተር፡- ከኦነግ ሸኔ ጋር የነበረውን ድርድር እንዴት ይገመግሙታል?
አቶ አበባው፡- እንደ አንድ ሰላማዊ ፓርቲ አባል በድርድር አምናለሁ፡፡ ማንኛውም ችግር በድርድር በጠረጴዛ ዙሪያ ሰላማዊ በሆነ መንገድ መፈታት መቻል አለበት ብዬ አምናለሁ፡፡ ምክንያቱም እነዚህ ፓርቲዎች የሕዝብ ድጋፍ አላቸው፣ የሕዝብን አጀንዳ ነው የያዙት፡፡ የግል አጀንዳ ቢሆን የያዙት እስካሁን ድረስ የመቆየት ዕድል አይኖራቸውም፡፡ የሕዝቡ ድጋፍ በመሣሪያም በሥነ ልቦናም በመሆኑ፣ ከእነዚህ ፓርቲዎች ጋር መስማማት ማለት ከሕዝብ ጋር መስማማት ማለት ነው፡፡ ለዚህ ይረዳ ዘንድ ለውጥ እንዲመጣ መነጋገርና መደራደር ወሳኝ ነው፡፡ ድርድሩም ተጠናክሮ መቀጠል አለበት፡፡ ለውጥ የሚመጣውም በዚህ መንገድ ነው፡፡ ከዚህ ጋር ተያይዞ የሥርዓት ለውጥ የሚል ሐሳብ የሚያነሱ አሉ፡፡ ለምሳሌ ፋኖ አካባቢ የገዥው ፓርቲ አመራሮች ካልተቀየሩ ለውጥ አይመጣም ብለው እንደሚያምኑና ብዙ ዓይነት አማራጮችን ሲያቀርቡ ይደመጣል፡፡ የክልሉ መንግሥት ፈርሶና የሽግግር መንግሥት ተቋቁሞ ሌላ ምርጫ መካሄድ አለበት ብለው የሚናገሩ አሉ፡፡ በፌዴራል ደረጃም ፓርላማው ተበትኖ ምርጫ እስኪደርስ ድረስ የሽግግር መንግሥት ይቋቋም የሚሉና በርካታ አማራጮች አሉ፡፡ ነገር ግን የትኛው ይሻላል የሚለው በንግግርና በድርድር የሚመጣ ነው፡፡
ሪፖርተር፡- ሕዝቡ በፌዴራል መንግሥት ያለው እምነት እንዴት ይታያል?
አቶ አበባው፡- ገዥው ፓርቲ ሕዝቡን መስማት አለበት፡፡ ድርድር ሲካሄድ ለይስሙላ ሳይሆን በሀቀኝነት ሊሆን የሚችል ድርድር መደረግ አለበት፡፡ ለምሳሌ በሰሜን ኢትዮጵያ የነበረው ጦርነት የተፈታበት ድርድር እንዲሁ ድርድር አደረግኩ ብሎ ወደ ትግበራ ሊገባ ሲል ችግሮች መታየት ጀመሩ፡፡ ይህ ሊሆን የቻለው ሀቀኝነት የተሞላበትና ሊተገበር የሚችል ድርድር ባለመካሄዱ ነው፡፡ አሁንም ከዚህ በኋላ መሬት ላይ ካለው ነባራዊ ሁኔታ ጋር ሊሄድ የሚችል ሀቀኛ ድርድር መካሄድ አለበት፡፡ ነገር ግን ያን ማካሄድ ካልቻለ ከሕዝቡ ተዓማኒነትን ያጣል ማለት ነው፡፡
ሪፖርተር፡- በፓርላማ አባላትና በጠቅላይ ሚኒስትሩ መካከል ያለው የጥያቄ አቀራረብና ምላሽ አሠራር ምን ይመስላል?
አቶ አበባው፡- በኢትዮጵያ ባለው አሠራር የገዥው ፓርቲ ሊቀመንበር ከፍተኛ ሥልጣን አለው፡፡ በሕገ መንግሥቱ እንደተቀመጠው ደግሞ ከፍተኛው የሥልጣን አካል የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ነው፡፡ ይህንን ስትመለከት የሚጣረስ ነገር አለ፡፡ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጠቅላይ ሚኒስትሩንም ሆነ ማንኛውንም ሚኒስትር ማብራሪያ የሚፈልግበት ጉዳይ ሲኖር ጠርቶ የማነጋገር ሥልጣን አለው፡፡ አሠራሩ ግን እንደዚያ አይደለም፡፡ እየሆነ ያለው ሥልጣን ያለው የገዥው ፓርቲ በመሆኑ ምክር ቤቱ የተለማማጭነትና እባክዎ እንደዚህ አድርጉልን በሚል እንጂ፣ ይህን አድርጉ ይህንን አታድርጉ የሚል ሳይሆን የመለማማጥ ሥራ ነው የሚሠራው፡፡
ሪፖርተር፡- የአማራ ፖለቲከኞች የአማራ ክልል ለተለያዩ ብሔር ብሔረሰቦች ዕውቅና መስጠቱን በመጥቀስ፣ በተለያዩ የኢትዮጵያ ክልሎች የሚገኙ የአማራ ተወላጆች ይህንን ዕድል እንዲያገኙ ሲያሳስቡ ይደመጣል፡፡ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በአብን ተወካዮች ወይም በምክር ቤት አባላት ይህ ጉዳይ ይነሳል ወይ?
አቶ አበባው፡- አዎ፣ በእርግጥ ይህንን ዓይነት ጥያቄ ለማንሳት ቅንጦት ሆነብን፡፡ አሁን የአማራ ሕዝብ የመኖርና ያለመኖር ጥያቄ ውስጥ በመሆኑ በሰላም እንኑር የሚለው ጉዳይ ላይ ነው ትኩረቱ፡፡ የሆነው ሆኖ ግን መልሱና መፍትሔው የሚመጣው እሱ ላይ ነው፡፡ አማራ ክልል እንደ ሞዴል መታየት አለበት፡፡ ለምሳሌ አዊ፣ ዋግህምራና ኦሮሚያ ልዩ ዞኖች በሚል የተቋቋሙ ሦስት የብሔረሰብ አስተዳደሮች ያሉት የአማራ ክልል ብቻ ነው፡፡ በሌሎች ክልሎች የለም፡፡ በኦሮሚያ ክልል የአማራ ሕዝብ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ሕዝብ ነው፡፡ ነገር ግን ይህንን ዕድል አላገኘም፡፡ የአማራ ሕዝብ በዚህ ክልል ዕውቅና የለውም፡፡ ሌላው የቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ሲታይ ደግሞ የክልሉ ሕገ መንግሥት ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ለጉሙዝ፣ ለበርታ፣ ለሺናሻ፣ ወዘተ በሚል አምስት ብሔረሰቦችን ይጠቅሳል፡፡ በዚህ ሥሌት ክልሉ የእነዚህ ብሔረሰቦች ነው፡፡ ስለዚህ ሌሎች ብሔረሰቦች ሰፋሪዎች ናቸው፡፡ ይህ ማለት ሕገ መንግሥቱ ሰፋሪና ነባር ሕዝቦች ብሎ የሚከፋፍል ነው፡፡ ይህ በአማራ ክልል ወይም ለአማራ ሕዝብ ብቻ የሚሠራና የሚተገበር መሆን የለበትም፡፡ ኢትዮጵያ የሁሉም ብሔር ብሔረሰቦች መኖሪያ እንጂ የአንድ ብሔር ብቻ መሆን የለባትም፡፡ አንዱ ነባር አንዱ ሠፋሪ የሚል ነገር ሊቀር ይገባል፡፡ አንድ ክልል በተለየ ሁኔታ ለአንድ ሕዝብ መሰጠት የለበትም፡፡ በእርግጥ ይህ ብሔር ተኮር ፌዴራሊዝም በመከተላችን ከሕገ መንግሥቱ ጋር የሚሄድ ነው፡፡ ይህ ዘርን መሠረት አድርጎ የተሰመረ መስመር አላዋጣንም፡፡ አገራችንን ለእርስ በርስ ጦርነትና አለመረጋጋት የዳረገ አሠራር ነው፡፡ ብሔር ተኮር አሠፋፈር ይቀጥል ከተባለ ሁሉም ብሔር እኩል ውክልና የማግኘት፣ በቋንቋው የመማርና የመዳኘት፣ እንዲሁም የመንግሥት አገልግሎቶችን የማግኘት መብቱ ሊጠበቅለት ይገባል፡፡
ሪፖርተር፡- በአማራና በትግራይ ክልሎች መካከል ያለውን ግንኙነት እንዴት ይገልጹታል?
አቶ አበባው፡- በሁለቱ ሕዝቦች መካከል የተፈጠረው ችግር በአጉል እልኸኝነትና ጀብደኝነት የመጣ እንጂ፣ በሕዝቡ መካከል ያለውን ግንኙነት የምናውቀው ነው፡፡ የአማራና የትግራይ ሕዝቦች ለረዥም ጊዜ ተጋብተው አብረው የኖሩ በእምነት የተመሳሰሉ ናቸው፡፡ እናም የሁለቱ ሕዝቦች አንድነት ያለ ነገር ነው፡፡ ነገር ግን ከሁለቱም ወገን ባሉ ምሁራን ዕብሪተኝነትና ድክመት ምክንያት ሕዝቡ እንዲጣላ፣ እንዲገዳደል፣ እንዲቆሳሰል ተደርጓል፡፡ አሁንም ሁለቱን ሕዝቦች ማቀራረብ ይቻላል፡፡ ዋናው አርቆ ማሰብና አሸናፊ የሚያደርጉ ሐሳቦች ላይ ማተኮርና ግትርነትን አስወግዶ ሁለቱ ሕዝቦች ብቻ ሳይሆኑ በሁሉም የአገሪቱ ጫፍ ያሉ ሕዝቦች የሕዝብ ለሕዝብ ቁርኝት መጠናከር አለበት፡፡ ሕዝቡ የተዋለደና የተጋባ ነው፡፡ ይህንን የሕዝብ ስሜት በቀላሉ መመለስ ይቻላል፡፡ የተማረው ኃይል የሕዝብን ጥያቄ ካስቀደመ ሕዝቡ ችግር የለበትም፡፡
ሪፖርተር፡- በአጠቃላይ ከወቅታዊ ጉዳይ ጋር በተገናኘ ያለውን ሁኔታ እንዴት እየተከታተሉት ነው?
አቶ አበባው፡- በሺዎች የሚቆጠሩ ንፁኃን እየተጨፈጨፉ ነው፡፡ በቅርቡ በመርአዊ ከተማ የተፈጸመው ወንጀል ዓለም አቀፍ ማኅበረሰቡም እየገለጸ እንዳለው፣ በሌሎች አካባቢዎችም ጭምር የተገደሉ ንፁኃን ዜጎች ጉዳይ በገለልተኛ አካል እንዲጣራ መደረግ አለበት፡፡ በመቶዎች የሚቆጠሩ ሴቶች ተገዶ መደፈር፣ የትምህርት፣ የጤና ተቋማትና ሌሎች የሕዝብ ተቋማትም በጦርነት ወድመዋል፡፡ በአማራ ክልል እየተካሄደ ባለው ጦርነት የአማራ ሕዝብ ብቻ ሳይሆን ዳር ድንበር ያስጠብቃል ተብሎ የሚጠበቀው የአገር መከላከያ ሠራዊት፣ በኢትዮጵያ ሀብት የሠለጠነ ሠራዊት ከፍተኛ ጉዳት እየደረሰበት ነው፡፡ በርካታ የሠራዊቱ አባላት በጦርነቱ ሕይወታቸውን እያጡ ነው፡፡ ይህ ደግሞ የፖለቲካ ምሁራን ፖለቲካ መፍትሔ ማምጣት ባለመቻላቸው የአገር ሠራዊት ዋጋ እየከፈለ መሆኑን የሠራዊቱ ከፍተኛ ኃላፊዎች ጭምር እየገለጹ ነው፡፡ ሌላው በአገር አቀፍ ደረጃ የቀን ሥራ የሚሠሩ፣ ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ዜጎች ኑሯቸውን መምራት አቅቷቸው ተርበዋል፡፡ ዜጎች በረሃብ ምክንያት እየሞቱ ነው፡፡ ራሳቸው የዞንና የወረዳ አመራሮች ዜጎች በምግብ እጥረት እየሞቱ መሆኑን እየተናገሩ እያለ፣ በተቃራኒው ጠቅላይ ሚኒስትሩ ደግሞ በረሃብ የሞተ የለም እያሉ ሲናገሩ ተደምጠዋል፡፡ በተላላፊ በሽታዎች ዜጎች እየተሰቃዩ ነው፡፡ በምክር ቤት ማንኛውንም ተቋም ስንጠይቅ የሚነሳው የበጀት እጥረት፣ የሰላምና ፀጥታ ችግር መጀመሪያ ላይ የሚገኙ ምክንያቶች ናቸው፡፡ ስለዚህ ትልቅ ሕክምና ያስፈልገናል፡፡