የዳኝነት አስተዳደር ረቂቅ አዋጅ
ኢትዮጵያ ከጣሊያን ወረራ ከተላቀቀች በኋላ የኢትዮጵያ የዳኝነት ሥርዓት አካሄድን ለመምራት የሚያስችል አዋጅ ቁጥር 2/1934 ዓ.ም. ስለዳኝነት ሥራ አካሄድ የሚል ርዕስ የያዘ አዋጅ በንጉሰ ነገሥቱ ሲታወጅ የመጀመሪያዉ የኢትዮጵያ የዳኝነት ስራን የሚደነግግ ህግ ሆኖ ነበር፡፡ይህ አዋጅ በአንቀጽ 2 ላይ የፍርድ ቤቶችን ተዋረድ በኢትዮጵያ ለሚኖሩ ሰዎች ሁሉ ፍርድ እንዲሰጡ የተቋቋሙት ፍርድ ቤቶች የጠቅላይ ፍ/ቤት፣ የከፍተኛ ፍርድ ቤት፣ የወረዳ ፍርድ ቤት እና የቀበሌ ፍርድ ቤቶች መሆናቸውን እና ለሁሉም በኢትዮጵያ ግዛት ለሚኖሩ ሰዎች ዜግነትን ልዩነት ሳያደርግ በእኩልነት እንዲያገለግሉ የሚያደርግ ነበር።በ1948 ዓም ተሻሽሎ የወጣው ህገ መንግስት "ዳኞች የዳኝነት ሥራቸውን በሙሉ ነጻነት ያከናውናሉ፣ ከህግ በስተቀርም በሌላ ሁኔታ አይመሩም" ሲል ይደነግግ እና ዳኞችም በንጉሰ ነገሥቱ የሚሾሙ መሆኑን፤ ምልመላቸውን፣ ሹመታቸውን፣ ዕድገታቸውን፣ስንብታቸውን፣ ዝውውራቸውን እና ጡረታቸውን የሚወስን ሕግ እንደሚወጣም ያስገነዝባል። በመቀጠልም በ1966 ዓ.ም አብዮት ምክንያት በንጉሰ ነገስቱ ትዕዛዝ በተቋቋመው የህገ መንግስት አርቃቂ ኮሚሽን የተረቀቀው ህገ መንግስት ዳኞች የሚመረጡት፣ የሚተዳደሩት በዳኞች አስተዳደር ጉባዔ መሆኑን አስፍሯል፡፡የንጉሰ ነገስቱ የአገዛዝ ዘመን በጊዚያዊ ወታደራዊ አስተዳደራዊ ደርግ ሲተካ ይኸው የዳኞች አስተዳደራዊ ጉባኤ በ1968 ዓ.ም. በአዋጅ ቁጥር 53/68 እንደገና ተዋቀረ።የኢትዮጵያ ህዝባዊ ድሞክራሲያዊ ሪፐብሊክን (ኢህድሪ) የአገዛዝ ዘመንን የተካው የሽግግሩ ዘመን የሽግግር ወቅት ቻርተር አንቀጽ 9(መ) ዳኝነት ከመንግስት ተጽዕኖ ነፃ በሆነ መንገድ ይሰጣል ይላል። የፍትህ አስተዳደሩን ከማንኛውም አይነት ተጽእኖ ነጻ ለማድረግ የሚል ርእስ ይዞ አዋጅ ቁጥር 23/84 የዳኞች አስተዳደራዊ ጉባኤን እንደገና ለማደራጀት ከወጣ ቡሃላ የጉባኤውን አባላት ቁጥር ስምንት አደረገ። የአባላቱንም ስብጥር የጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዜዳንት፣ የፍትህ ሚኒስትር፣ ጠቅላይ ዓቃቢ ህግ፣ የተወካዮች ምክር ቤት ተወካይ፣ የመንግሥት ሰራተኞች ማስተዳደርያ መስሪያ ቤት ኮሚሽነር፣ የጠበቆች ማህበር ተወካይ፣ የሰራተኞች ማህበር ተወካይ፣ የኢትዮጵያ ንግድ ምክር ቤት እንዲሆን ደነገገ።የሽግግር ወቅት ቻርተሩን የተካው የኢፌዴሪ ህገ መንግስት አንቀጽ 78 (1) ነጻ የዳኝነት አካል ስለመቋቋሙ ይደነግጋል። እንዲሁም ህገ መንግስቱ አንቀጽ 79 ንኡስ አንቀጽ 3 "ዳኞች የዳኝነት ተግባራቸውን በሙሉ ነጻነት ያከናውናሉ፤ ከህግ በስተቀርም በሌላ ሁኔታ አይመሩም" ሲል ደንግጓል። በተጨማሪም ሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 79 ንኡስ አንቀጽ4(ሀ) የዳኞች አስተዳደር ጉባኤ እንዲኖር በመደንገጉ የዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ለመጀመርያ ጊዜ ህገ መንግስታዊ ተቋም ሆነ። ይህንኑ ህገ መንግሥታዊ ተቋም ወደ ሥራ ለማምጣት አዋጅ ቁጥር 24/84 ተደነገገ። በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 79 ንኡስ አንቀጽ 4(ሀ) የዳኞች አስተዳደር ጉባኤ እንዲኖር የሚያዘውን ለማስፈጸም አስቀድሞ የወጣውን አዋጅ ቁጥር 24/88 ማሻሻል ይገባል ተብሎ አሁን በሥራ ላይ ያለው አዋጅ ቁጥር 684/2002 ተሻሽሎ ታወጀ። በዚህ ህግ መሰረት የዳኞች አስተዳደር ጉባኤ እንደገና ተቋቋመ። የጉባኤውም ሥልጣን እና ተግባሩ እንዲሁም የአባላቱ ብዛት እና ስብጥር በአዋጁ በግልጽ ተደንግጓል። የዳኝነት አስተዳደር ህግ ታሪካዊ ዳራ ከላይ የተገለጸዉ ሲሆን ህዳር 28 ቀን 2011 ዓ.ም የተቋቋመዉ የዳኝነት ስርዓት አማካሪ ጉባኤ 15 ከፍተኛ የህግ ባለሙያዎችን በመያዝ ሲቋቋም በዋናነት ትኩረት አድርጎ ሲሰራ የነበረዉ የዳኝነት አስተዳደርን እና የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅን ማሻሻል ነዉ። ለዚህም ንኡስ ኮሚቴ ተቋቁሞ ጥናት በማካሄድ የዳኞች አስተዳደር አዋጅ 684/2002 ያሉበትን ክፍተቶች አጥንቶ ረቂቅ አዋጅ አዘጋጀ። በተዘጋጀዉ ረቂቅ አዋጅ ላይ ባለድርሻ አካላት በተለይ ጠበቆች፣ አቃቤ ህጎች እና ዳኞች የተሳተፉባቸዉ በርካታ መድረኮች ተዘጋጅተዉ ግብዓት ተሰባስቦ የመጨረሻ የዳኝነት አስተዳደር ረቂቅ አዋጅ ተዘጋጅቶ ለፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት አመራር ተሰጥቷል። የፍርድ ቤቱ አመራር በየደረጃዉ ካሉ ዳኞች እና የፍርድ ቤት አስተዳደሮች ጋር ዉይይት በማካሄድ ረቂቅ አዋጁን በጥሩ ሁኔታ ያዳበረ ሲሆን አሁን ለፓርላማ የተላከዉ ረቂቅ የዳኝነት ነጻነትን እና ተጠያቂነትን ለማስከበር አይነተኛ ሚና እንደሚኖረዉ እሙን ነዉ።
Copyright 2020 - All rights reserved. House of Peoples' Representatives