በኢትዮጵያ በልዩ ልዩ የስፖርት ዘርፎች የተዋቀሩ ከ20 በላይ ብሔራዊ ፌዴሬሽኖች ይገኛሉ፡፡
ሰላም! ሰላም! አንዳንዱ የራሱን መጠንሰስ ሲያቅተው፣ ሌላው በሚጠነስሰው ወሬ ውሎና አዳሩን ሲሳለቅበት ታገኙታላችሁ። እና አንድ ወዳጄን፣ ‹‹እንቅስቃሴው እንዴት ነው?›› ብለው፣ ‹‹ፈንጂ የረገጠ ሰው ምኑን ይንቀሳቀሳል?›› አለኝ። እኔ ደግሞ ተፍ ተፉን ብቻ እያየሁ የተናገረኝ ሊገባኝ አልቻለም። 'መሄዱን ይሄዳል እግሬ መች ይደክማል…' ሲባል እንዳልሰማ ሁሉ። ለካ ዘንድሮ በዚህ ከአፈር ተጠፍጥፎ የተሠራው ሥጋችን ወዲያ ወዲህ ሲንገላታ በማየት ብቻ፣ የመንፈስን ነገር ረስተነዋል ለካ እናንተ? ታዲያ ከቁም ሞት ይሰውርህ ሲሉን አበው፣ በምኞት ደመና ሐሳብ ባክኖ ሲቀር የመንፈስ መሰበርን መናገረቸውም አይደል። እንግዲያ ይኼ ካልሆነ እንኳን ፈንጂ ዓይነ ምድር መርገጥ እኮ ዕድሜ ለልማታችን ታሪክ ሆኗል። ድንቄም ታሪክ ትሉ ይሆናል እኮ በሆዳችሁ። በበኩሌ እንኳን በሆዳችሁ በአፋችሁም አያገባኝም።
አንዱ በቀደም ለታ፣ ‹‹የእኛ ዝምታ ነው? ወይስ እውነት የዴሞክራሲ መስፈን ነው መንግሥታችንን ፀሐይ ያስባለው?›› ብሎ ቢጠይቅ የባሻዬ ልጅ ከጎኔ ነበርና፣ ‹‹ስማ እንጂ!›› አለው። ‹‹እኛ እኮ በጽሑፍ ቢረቅም ባይረቅም ለሦስት ሺሕ ዘመን የኖርነው በዴሞክራሲ ነው። በቅኔ፣ በግጥም፣ በሽሙጥና በአግቦ የአንጀታችንን ስንናገር የኖርን ኩሩዎች ነን። ያውም እንኳን ሥጋ ለባሹን እግዜሩን ሳንፈራ፣ 'ብቻውን ለመኖር እግዜር ቢያስፈራው፣ ካለመኖር እንቅልፍ ይህን ዓለም ሠራው' እስከ ማለት እንደ ባለቅኔው ነፃነት የነበረን ነበርን፤›› አለው። ኋላ ብቻችንን ስንሆን፣ ‹‹እሱ ፊት ያልነገርኩህን ልጨምርልህ…›› ካለኝ በኋላ፣ አንድ ንጉሥ ነበር፡፡ በግዛቱ ደግሞ ክፉኛ ያስቸገረው ተረበኛ አዝማሪ ነበር አሉ። እና በየግብሩ፣ በየመኳንንቱ ስብሰባ ማሲንቆውን እየገዘገዘ በቅኔያዊ ግጥም ያሻውን እየለደፈ ሲያስቸግር ንጉሡ ምላሱን አስቆረጡት። ኋላ እንደ ልማዱ ንጉሡና መኳንቶቻቸው በተሰበሰቡበት 'እንግዲህ በምንህ ትሰድበን?' ተብሎ ቢጠየቅ አዝማሪው ያቺኑ የተቆረጠች ምላሱን ንጉሡ ላይ አወጣበት ይባላል፤›› አለኝ። ‹‹ሰፍተሽው ሞተሻል አፌን እንደ ኪሮሽ፣ እየጮኸ ሆዴ የማይጠግብ መስሎሽ፤›› አለ ያገሬ ሰው!
ስለእነ አምታታው በከተማ አጫውቻችሁ አላውቅም አደል? በቃ ዛሬ ስሙኝ። እነ አምታታው በከተማ ያው ከተማውን በማምታታት የዕለት ጉርሳቸውን ከጥበብ ዛፋቸው ጭምር በመሸፈን ሕይወትን በጨበጣ የሚገፉ የመንደሬ ወጣቶች ናቸው። ከዕለታት አንድ ቀን ወጣቶች ሳሉ ቆመው በመቅረታቸው በዚያው ዕድሜያቸው የቆመ መስሎን እንጂ ዛሬ አናታቸው ላይ ሽበት ተዘርቷል። ሰባተኛ ክፍል ስለ 'ሪላቲቪቲ' የተማርኩት ጽንሰ ሐሳብ የገባኝ በእነሱ ጊዜና ዕድሜ ነው። ማለት እኔ ውር ውር በማለት ጠዋት ወጥቼ ማታ ስለምገባ እነሱን ሳይ የስልክ ምሰሶ እንደማየት ነው። ለእነሱ ደግሞ ሌላ ነው። አንድ ቀጠሮ ይዤ የጎረስኩትን ሳልውጥ ማንጠግቦሽ ከኋላ ከኋላዬ እየተከተለች፣ ‹‹ይችን አፈር ስሆን…›› ስትለኝ እነ አምታታው በከተማ ጠሮባቸው ድንጋይ ላይ ተቀምጠው ካዩኝ፣ ‹‹ጉረስላት እንጂ ጋሽ አንበርብር? ደግሞ ለዚህች አፈር ለሆነች ዓለም ምን በወጣት እሷ አፈር የምትሆን?›› ብለው ያቃጥራሉ። ይኼን ስትሰማ ተላላዋ ሚስቴ ቀበል አድርጋ፣ ‹‹ኑ በሉ ቤት ያፈራውን ቀማምሱ…›› ብላ ትጎትታቸዋል። መግደርደራቸው ሳይገባደድ ቤቴ ገብተው ያለውን ያደባዩታል። ማምታታት አንድ በሉት።
ባሻዬ በእነዚህ ወጣቶች የሥራ ፈት ኑሮ በጣም ስለሚናደዱ አንዳንዴ በሚቀመጡባቸው ድንጋዮችና በእነ አምታታው በከተማ መሀል ያለው ልዩነትን ሲገልጹ፣ ‹‹ድንጋዮቹ ከሥር እነሱ ከላይ መሆናቸው ብቻ ነው፤›› ይላሉ። ልጃቸው በዚህ አይስማማም። ‹‹የእኛም እጅ አለበት፤›› ይላቸዋል። ‹‹እኛ መንግሥት ነን?›› ይላሉ ባሻዬ ተናደው፡፡ ‹‹መንግሥት እኮ ሕዝብ ነው፤›› ይላል ምሁሩ ወዳጄ። ይህንን ብሎ ኪሱ ገብቶ አፋቸውን እየጠራረጉ ላቤን ጠብ አድርጌ የሞላሁትን ሌማት አራቁተው ሲወጡ ‹‹ፍዘዙበት!›› ብሎ መቶ ብር ያሽራቸዋል። ወዲያው የጥበብ ዛፋቸውን ሸምተው አምባቸው ላይ ጉብ ሲሉ፣ ሠራተኛው የመንደሩ ነዋሪ ኑሮ እያስጨነቀው ሲራወጥ መዋሉን ይቀጥላል። ‹‹…እሾህ ላጣሪው›› ነዋ!
እንግዲህ ይህን ጨዋታ ያመጣሁት በቀደም እነ አምታታው በከተማ የለመዷትን ሥልት ተጠቅመው ቤቴ በልተውና ጠጥተው ሲወጡ፣ ‹‹መፍዘዣችንን ዛሬ ቻለን፤›› በማለት አፋጠጡኝ። ‹‹ዛሬ ለምን?›› ስላቸው፣ ‹‹ዛሬ እኮ በዓል ነው። የዓመቱ ትዝታ ነው። ትዝታ ደግሞ በባዶ አይዘፈንም። የሚታወስ ያስፈልጋልና ልናስታውስህ ወደናል፤›› አሉኝ። ተስፋ የቆረጠ ሰው ነጋችሁን እንደሚያበላሽ ሰይጣንም ቢሆን ስለሚያበላሸው ሠግቼ፣ ቀመራቸው የተስማማኝ መስዬ እምታታላቸዋለሁ። ስምታታላቸው ለካ አራት ፎቅ ሕንፃ የሚገዛ ደንበኛዬ መኪናውን አቁሞ ያየኝ ኑሯል። ቤቴ መጥቶ ተያይዘን ወደሚሸጠው ሕንፃ ልጓዝ ቀጠሮ ነበረን። ሰላም ተባብለን ስናበቃ፣ ‹‹ምንድናቸው እነዚያ ልጆች?›› አለኝ። የነገርኳችሁን ነገርኩት። ‹‹ለምን ሥራ አይፈጥሩም?›› አለኝ። ‹‹ለመፍጠር እኮ መፈጠር ይጠይቃል። ሥራ ፈጠራን በተመለከተ መንግሥት አላገናዝበው እያለ የተቸገርነው ዋነኛ ነገር እኮ ተፈጥሮን ነው። ከዚያ ነው አስተዳደግና ትምህርት ወሳኝ ድርሻ ያለው፤›› አልኩት። ይህንን እያልኩ ያ አሥር ቢሊዮን ብር የሥራ ፈጠራ ፈንድ ትዝ ሲለኝ ብዙ ከመናገር ተቆጠብኩ፡፡ አጉል መቀባጠር ሰልችቶኛላ!
ደንበኛዬ ተመስጦ ቆየና ለቅጠላ ቅጠላቸው የሠፈሩ ሰው በሙሉ የውዴታ ግዴታ እንዳለበት የነገርኩት ላይ አስምሮ፣ ዮሐንስ አድማሱ የተባለ የታወቀ የአገራችን ገጣሚ ለወሎዋ ሴት የጻፋትን ግጥም ሐሳብ አብራራልኝ። እሱ እንዳለኝ የተገጠመላት በአካባቢው ያደገች፣ የኖረች እንስት ከመጋላው ውላ ሐሳቧንና ጭንቀቷን የሕይወት ውጣ ውረድ ለሚባለው ደንታ ሳትሰጠው፣ ዕቃዋን ሸክፋ ስትመለስ ልጇን ከጀርባ እንዳዘለች፣ ሽክፏን በአናቷ እንደተሸከመች በብብቷ ሃባ ጫቷን ገዝታ ይዛ ትገባለች። ‹‹የሕይወትን ገደ ቢስነትና ትርጉም የለሽነት በደንታ ቢስነቷና በጫቷ ኃይል ትቋቋመዋለች ይላል፤›› ሲለኝ፣ ሀቅ ለሁለት ተሰንጥቃ ሰነጠቀችኝ። የሪላቲቪቲ ትምህርቴ ከንቱ እንዳልነበረ ሲገባኝ ከሥፍራና ከጊዜ አንፃር እንጂ ጭቅጭቅና ወጋችን ሁሉ ቆሎ የማይደፋ መሆኑ ታየኝ። ለካ ከተማውን እያምታታ ያስቸገረው ያለቦታው የተገጠመ ብሎን ነው እናንተ! ወይ ከተማና ከተሜነት!
‹‹አሸዋ ከሩቅ ሲያዩት ውኃ ይመስላል፤›› ያሉኝ ባሻዬ ናቸው፡፡ አምስት ሺሕ ብር እንዳበድራቸው ጠይቀውኝ ለቃቅሜ ከሰጠኋቸው በኋላ ቡና እያስፈላን እንጫወታለን። ያ ሕንፃ ውሎ ሳያድር ጉዳዩ ስላለቀ ዘና ብያለሁ። ምን አባቱ! ታዳጊዋ አገራችን ከዋለችልን ውለታ አንዱ ጠዋት ሠርቶ ከሰዓት በኋላ መተኛት ነው። ይኼ ዕድሌ ደግሞ እንደምታውቁት ከዚህ ወዲያ ብዙ የሚዘልቅ አይመስልም። ዕድሜ ለኢኮኖሚ ዕድገታችን ብሎም ፀንተን መዋለዳችን፣ እንኳን ተተኝቶ ተባትሎም ኑሮ አልሰምር ብሏል። እኛ ሠፈር ግን ለሽ ነው። ይኼው እኔና ባሻዬ ቁጭ ብለን እንቀዳለን። ባሻዬ የአያታቸው በነበረ ርስት ወንድማቸው ይገባኛል ብሎ ከሷቸው ፍዳቸውን እያዩ ነው። ፍርድ ከሰማይ ነው ቢሉም የምድሩን አልተውትም።
እና የርቀትን አደናጋሪነት በምሳሌ ሲገልጹ፣ ‹‹ምን ላይ ደረሱ?›› ብዬ ጠየቅኳቸው። ‹‹አታየኝም ምን ላይ እንደደረስኩ?›› ብለው መሀል አናታቸውን ፊቴ ላይ ደቀኑት። ‹‹ሳስቶ አታየውም ፀጉሬ? ፀጉር የሚጨርስ በሽታ ካንሰርን ነበር የሰማሁት። ነገር እንደሚመልጥ መቼ አውቄ?›› እያሉ ተብሰለሰሉ። ኋላ ቆይተው ቆይተው ድንገት ብድግ አሉ፡፡ ‹‹የኖርኩትን ያህል ላልኖር እንዳለ ሰጥቼው የማልገላገል እኔስ ምን ሆኜ ነው?›› ሲሉ ቀልድ መስሎኝ ነበር። እነሆ ይኼው ቀልድ ያልኩት የምር ሆኖ ባሻዬ በውርስ ከአያታቸው ያገኙትን ርስት ሳያፍር ሳያጥር ይገባኛል ብሎ ችሎት ላቆማቸው ወንድማቸው ማስተላለፋቸውን ሰማሁ። ላያቸው ቤታቸው ብመላለስ በፍርድ መጓተትና ውኃ በማይቋጥር ሙግት እንቅልፍ ያጡባቸውን ቀናት ለማካካስ ስለተኙ ላገኛቸው አልቻልኩም። በቃ በገዛ እጃችን በፎርፌ ካልተሸነፍን እንቅልፍ የለንም ማለት ነው? ነዋ እንግዲህ!
በሉ እንሰነባበት። ወደ ምናዘወትራት ግሮሰሪ ጎራ ብለን እኔና የባሻዬ ልጅ አንድ አንድ ይዘናል። ሰው ከፍላት ስክሪን ስልኩ፣ ወደ ፍላት ስክሪኑ ቴሌቪዥን ዓይኖቹን እያመላለሰ ወሬ ቀዝቅዟል። ሰው የናፈቀው አንድ ሰካራም፣ ‹‹ይኼ ኳስ አያልቅም እንዴ?›› ይላል። ‹‹ገና መቼ ተጀመረ?›› ይላል ከጎኑ የተቀመጠው። ‹‹አይሰለቻችሁም?›› ብሎ መልሶ ይጠይቃል። ‹‹የሚጫወቱልን ሳይሰለቻቸው እኛን ምን ብሎ ይሰለቸናል?›› ይላል ፊት ለፊቱ አረንጓዴ ካፖርት በቢጫ የአንገት ልብስ አጣጥሞ የለበሰ ጎልማሳ። ‹‹ኢትዮጵያ አለችበት እንዴ?›› ሲል፣ ‹‹አቦ ዝም በል ኳስ እንይበት፤›› ብሎ አንዱ ተቆጣው። ‹‹እሺ ኤርትራስ?›› ሲል አላስችል ያላቸው በሳቅ ፈረሱ። ፕሪሚየር ሊጉ አገር ያስተናግዳል እንዴ? ወይ ወዲህና ወዲያ?
‹‹አሁን ገና ስለኳስ አወራህ…›› ቢለው አንዱ ሞቅ ያለው ዋዘኛው በተሳሰረ አፉ፣ ‹‹የምሬን ነው! የራሳችንን ጨዋታ ሳንጨርስ የሰው ግጥሚያ ስናይ ይገርመኛል፤›› አለ፡፡ ያ ጎልማሳ፣ ‹‹ምን አባታችን እናድርግ ወዳጄ። የእኛ ንትርክና ግጭት የሰዓት ገደብ የለው፣ ዕረፍት የለው፣ ውጥረት የለው፣ ዳኛ የለው፣ ምን የለው፣ ምን የለው። ቢያንስ እነሱ ቢጣሉም ቢራገጡም ዘመንና ጊዜ ይለያሉ…›› ብሎ ቴሌቪዥኑን ሲጠቁመው፣ ‹‹አይዞህ ባልከው ቅደም ተከተል ሥርዓት አስከባሪ ባይኖረንም አራጋቢ ስላለን አይዞህ…›› ቢል አሁንም ግሮሰሪው ሳቅ በሳቅ ሆነ። የገባውም ያልገባውም ሳቀ። ሞኝ ሳይገባው ይስቃል ቢባልም እኛም ሲስቁ ዓይተን ሳቅን። እስኪ እናንተም ሳቁ። ከኩርፊያ ባሻገር ከሳቅ ወዲያ ማዶ አላማራችሁም? መልካም ሰንበት!