ኤድስ በቁጥር በኦሮሚያ
ወቅታዊ ዜናዎች
በአፍሪካ ከሰሃራ በታች የሉ አገራት በኤች አይ ቪ ምክንያት በሴቶች እና ልጃገራዶች ለይ የሚደርሰው ጫና እጅግ ከፍተኛ ነው
በፆታ እኩልነት ማጣት መድሎ መገለል ምክንያት የሴቶች እና ልጃጋረዶች ከመሰራታዊ ሰባአዊ መብት አካያ ሲታዩ በትምህርት፡ በጤናቸው እና በኢከኖሚያቸው በከፍተኛ ደረጃ ዕድሎችን የተነፈጉ ናቸው፡፡
በውጤቱም የሴቶች እና ልጃጋረዶችን ፍለጎት ከሟሟላት አካያ ሲታይ የሴት ልጅን ብቃት እና አድገት የማያበበረታታ እንደሁም የሴት ልጆችን ስነፆታዊ ፍላጎት የማይከብር በውሳኔ ስጪነታቸው ክብራቸውን ዝቅ ያደርገ እና እንክብከቤ የጎደለው ነው፡፡
የምስራቅ ሸዋ ማረሚያ ቤት ማነቃቂያ ፕሮግራም
የአዳማ አች አይ ቪ አድስ መ/ማዕከል ከምስራቅ ሸዋ እና ከአዳማ ጤና ጽ/ቤት ጋር በመሆን ——የምስራቅ/ሸዋ የህግ ታራሚዎችን በ 05/07/2014 – 08/07/2014 የኢች አይ ቪ አድስ ማነቀቂያ ፕሮግራም ያድረገ ሲሆን በዕለቱም እስከ 300 የሚደርሱት የህግ ታራሚዎች ታድመዋል፡፡
በዚሁ ለት በታራሚዎቹ አስፈለጊ የሆነ ትምህርት እና የማነቃቂያ ጽሁፎች ያታደሉ ሲሆን እንዴት ለኤች አይ ቪ ተጠቂ እንዳሚሆኑ እና የበለየ በሂህ ሰስፍራ ለይ ሲቆዩ አደጋው የከፋ ስለሆነ እንዴት በሚጋባ ከኤች አይ ቪ እራሣቸው መጠበቅ እንዳለባቸው ገለፃ ተደርጎላቸዎል፡፡
እንደሁም በዕለቱ ለተወሰኑት እና ፍቀዳኛ ለሆኑት የህግ ታራሚዎች በኤች አይ ቪ ዳም ምርመራና የምክር አጋልግሎት በመሰስጠት የዕለቱ ፕሮግራም ተጠናቁል፡፡
የጋዳ ሚቺሌ ት/ቤትኤድስ ክለብ ተማሪዎች
የጋዳ ሚቺሌ ት/ቤት ኤች አይ ቪ/ኤድስ ክለብ ተማሪዎች እና አስተባባሪዎች 20/07/2014 በአዳማ ኤእ አይ ቪ አድስ መ/ማዕከል ተገኝተዎ የ ጎበኙ ሲሆን ማዕከሉም ለተማሪዎቹ አስፈሊጊውን የ ጤና መረጃ በመስጠት እና ተማሪዎቹ በተከታታይ በማዕከሉ ተገኝተው በመደበኛ ትምህርታቸው ውጤታማ እንዲሆኑ የተለያዩ ትምህርታዊ መረጃዎችን ከማእከሉ ላይብራሪ ክምችት እና በኢንተርኔት በመታገዝ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ሁልግዜ እንዲገኙ እና ተጠቃሚ እንዲሆኑ በመምከር ተቀብሎ አስተናግዶ ሸኝታል፡፡.
አላማዎች
01.
ስለ ኤች አይቪ ቫይረስ እና ኤድስ በሸታ ለማህበረሰቡ መራጃን የሚያሰራጭ ሲሆን በተጨማሪም በግብረስጋ አማካይንት ስለሚተላለፉ የአባላዘር እና በሽታዎች ሌሎች ተላላፊ በሽታዎች እንዲሁም የሳምባ በሽታ(ተቢ) በተመለከተ መረጃን ከተላያዩ ምንጮች በማቀናበር እና በማቀናጀት ለማህበረሰቡ ተደራሽ እንዲሆን ያደርጋል፡፡
02.
በተለያዩ የጤና ጉዳዮች ላይ ወቀታዊ እና አዳዲስ መረጃዎችን ከጥናቶች እና ግኝቶችን ከሚመለከታቸው አካለት እና ከስራው ጋር ግንኙነት ያላቸውን የጤና ባለሙያዎችን በማስተባበር ለህብረተሰቡ በቴክኖሎጂ የታገዘ በኢነተርኔት እና ዌብሳይት አማካይነት መረጃን በማቀበል ያግዛል፡፡
03.
ኤች አይቪ ኤድስ፡ የአባላዘር በሽታዎች እና ሌሎች ተላላፊ በሽታዎች እንዲሁም የሳመባ (ቲቢ)በሽታ ጉጋይ ላይ ከኦሮሚያ የኤች አይቪ ኤድስ መቆጣጠሪያ ዳሮክቶሬት ጋር በመሆን በተለያዩ ፐሮግራሞች እና ፐሮጀክቶች ላይ በመሳተፍ የተያዩ የጤና መረጃዎችን ለህብረተሰቡ ያቀርባል፡፡
04.
በክልሉ ያለውን ኤች አይቪ ኤድስ እና ሌሎች የጤና መረጃዎችን አስመልክቶ ማእከሉ አስፈላጊውን የመረጃ ቃት በመጠቀም በሀገር ደረጃ የጤና መረጃዎችን ከሚዲያ እና ከተለያዩ ህትምቶች በማሰባስብ በወቅቱ እና በሰአቱ መረጃን ያሰራጫል ያዳርሳል፡
ኤች አይ ቪ/ኤድስ በኢትዮዽያ
ስለ ኤች አይ ቪ በተደጋጋሚ የሚጠየቁ ጥያቄዎች
ኤች አይ ቪ ኤድስን የሚያመጣው ቫይረስ ነው። አብዛኛዎቹ ኤችአይቪ ያለባቸው ሰዎች ምንም ምልክት አይታይባቸውም ነገር ግን አሁንም ቫይረሱን ለሌሎች ሰዎች ሊሰጡ ይችላሉ። በአማካይ፣ ኤችአይቪ ያለበት ሰው ኤድስን እስኪያገኝ ድረስ አሥር ዓመት ሊወስድ ይችላል። ኤድስ የሰውነት በሽታን የመቋቋም አቅሙ በጣም የተዳከመበት ከባድ በሽታ ነው። አንድ ሰው ኤድስ ከያዘ በኋላ እንደ ጉንፋን እና ጉንፋን ያሉ መለስተኛ በሽታዎች ለሞት ሊዳርጉ ይችላሉ። ኤይድስ ያለበት ሰው እንደ ሳንባ ነቀርሳ ያሉ ሌሎች ብዙም ያልተለመዱ በሽታዎች የመያዝ ዕድሉ ከፍተኛ ሲሆን ይህም አብዛኞቹ ጤናማ ሰዎች በቀላሉ የማይያዙ ናቸው።
አይደለም ምክንያቱም ኤች አይ ቪ አየር ወለድ፣ ውሃ ወለድ ወይም ምግብ ወለድ ቫይረስ አይደለም። ኤች አይ ቪ ከአንድ ሰው ወደ ሌላው ሊተላለፍ የሚችለው ሰዎች ደም ወይም የወሲብ ፈሳሽ ሲለዋወጡ ብቻ ነው (እንደ የዘር ፈሳሽ ወይም የሴት ብልት ፈሳሽ)። ኤች አይ ቪ ከሰው አካል ውጭ ለረጅም ጊዜ ሊቆይ አይችልም. ስለዚህ በበሽታው ከተያዘ ሰው ጋር ተራ የሆነ ማህበራዊ ግንኙነት በማድረግ ኤች አይ ቪ መያዝ አይችሉም።
- አንድ ሰው በኤች አይ ቪ ሊይዝ የሚችልባቸው ዋና መንገዶች እነዚህ ናቸው፡-ኮንዶም ከሌለ በሴት ብልት ወይም በፊንጢጣ ወሲብ መፈጸም።
- ኤች አይ ቪ ካለበት ሰው ደም ጋር ግንኙነት ማድረግ. ይህ በኤች አይ ቪ ከተያዘ ሰው ደም መሰጠት ሊሆን ይችላል።
- ኤች አይ ቪ ካለባት እናት ወደ ልጇ፡- ኤች አይ ቪ በእርግዝና ወቅት፣ ልጅ በሚወልዱበት ወቅት ወይም ጡት ማጥባት ወደ ህጻኑ ሊተላለፍ ይችላል። በኤች አይ ቪ ከተያዙ እናቶች ከሚወለዱት ከሶስት ሕፃናት ውስጥ አንድ ያህሉ ብቻ ኤች አይ ቪ ይይዛሉ።
- ኤችአይቪ ያለበት ሰው ቀደም ሲል ጥቅም ላይ ከዋለ ያልተመረተ መርፌ መርፌ መቀበል።
- በኤች አይ ቪ መያዝ ምንም የተለየ ምልክት የለውም. በኤች አይ ቪ መያዙን ለማወቅ የሚቻለው የኤችአይቪ ፀረ እንግዳ አካላትን በደምዎ ውስጥ የሚፈልግ የኤችአይቪ ምርመራ በማድረግ ብቻ ነው። ፀረ እንግዳ አካላት ኢንፌክሽኑን ለመቋቋም እንዲሞክሩ በሰውነትዎ የተሰሩ ናቸው። ነገር ግን ብዙውን ጊዜ፣ ሰዎች የኤችአይቪ ፀረ እንግዳ አካላትን (antibodies) ለማዘጋጀት ከኤችአይቪ ኢንፌክሽን በኋላ ወደ 3 ወራት ያህል ይወስዳል።
- የ3 ወር ጊዜ ከማብቃቱ በፊት የኤችአይቪ ምርመራ ማድረግ ግልጽ ያልሆነ የምርመራ ውጤት ሊያስከትል ይችላል ምክንያቱም በቫይረሱ የተያዘ ሰው ገና ለኤች አይ ቪ ፀረ እንግዳ አካላት አልፈጠረም. ምርመራውን ከመውሰዳችሁ በፊት ለመጨረሻ ጊዜ ለኤችአይቪ ከተጋለጡ (ማለትም ያለኮንዶም የግብረ ሥጋ ግንኙነት ማድረግ ወይም በመርፌ መወጋት) ቢያንስ ለሦስት ወራት ያህል መጠበቅ የተሻለ ነው። ምንም እንኳን ምርመራዎ ከ3 ወራት በኋላ አሉታዊ ቢሆንም፣ አንዳንድ የፈተና ማዕከላት በ6 ወራት ውስጥ እንደገና እንዲሞክሩ ሊመክሩት ይችላሉ፣ ይህም የበለጠ እርግጠኛ ለመሆን ነው።
- በተጨማሪም ከተጋለጡ እና የኤችአይቪ ምርመራ ለማድረግ እየጠበቁ ከሆነ እራስዎን ለኤችአይቪ የበለጠ እንዳያጋልጡ ጥንቃቄዎችን ማድረግ አስፈላጊ ነው. የግብረ ሥጋ ግንኙነት ከፈጸሙ፣ የግብረ ሥጋ ግንኙነት በሚፈጽሙበት ጊዜ ሁሉ ኮንዶም መጠቀም አለብዎት፣ እና ከሌሎች ሰዎች ደም እና ሊበከሉ ከሚችሉ መርፌዎች ጋር እንዳይገናኙ መጠንቀቅ አለብዎት።
የኤችአይቪ ምርመራዎች ብዙ ጊዜ አይወስዱም. ምርመራው የኤችአይቪ ፀረ እንግዳ አካላት መኖራቸውን የሚተነተን ትንሽ የደም ናሙና መውሰድን ያካትታል. በሚሄዱበት ማእከል በሚጠቀሙት የፈተና አይነት ላይ በመመስረት የፈተናዎን ውጤት በጥቂት ደቂቃዎች ውስጥ ማግኘት ይችላሉ።ኤች አይቪ መያዝ እችል እንደሆነ ለማወቅ እፈልጋለሁ፣ ግን በመጀመሪያ፣ ስለ ኤችአይቪ እና ስለ ኤችአይቪ ምርመራ ባለሙያ ጥያቄዎችን መጠየቅ መቻል እፈልጋለሁ። ፈተናው አዎንታዊ ሊሆን ይችላል ብዬ እፈራለሁ፣ እና ምን ማለት እንደሆነ እንድረዳ ከሚረዳኝ ሰው ጋር በውጤቱ መነጋገር መቻል እፈልጋለሁ። ምን ማድረግ ነው የሚገባኝ?በፈቃደኝነት ላይ የተመሰረተ የምክር እና ፈተና (VCT) ግምት ውስጥ ማስገባት ይፈልጉ ይሆናል. ቪሲቲ ከኤችአይቪ ምርመራ በፊት እና በኋላ የምክር አገልግሎት የመቀበል ሂደት ሲሆን ይህም ለፈተና ለመዘጋጀት እና የፈተና ውጤቶቻችሁን ለመረዳት ይረዳዎታል። ስለ ኤችአይቪ እና ኤድስ የሚያውቅ የሰለጠነ አማካሪ እና በኤች አይ ቪ እንደተያዙ ባለማወቅ የሚሰማዎትን ጭንቀት የሚረዳ። አማካሪው የፈተናዎን ውጤት ለመረዳትም ይረዳዎታል። ምርመራዎ አሉታዊ ከሆነ አማካሪው ወደፊት በኤች አይ ቪ የመያዝ አደጋን ለመቀነስ መንገዶችን እንዲወስኑ ይረዳዎታል። ምርመራዎ አዎንታዊ ከሆነ አማካሪው ኤችአይቪ ፖዘቲቭ ማለት ምን ማለት እንደሆነ እንዲረዱዎት እና ለረጅም ጊዜ ጤናማ ሆነው ለመቆየት የሚረዱ መንገዶችን እንዲማሩ ያግዝዎታል። አማካሪው ሌሎች ሰዎችን በኤች አይ ቪ እንዳይያዙ እና ምንጮቹን ለማስወገድ መንገዶችን እንዲለዩ ሊረዳዎ ይችላል። ለእርስዎ ድጋፍ.
አወንታዊ ውጤት ማለት፡–
- እርስዎ ኤችአይቪ ፖዘቲቭ ነዎት፣ ይህም ማለት በመጨረሻ ወደ ኤድስ የሚያመራው ቫይረስ በሰውነትዎ ውስጥ ተገኝቷል ማለት ነው።
- ኤችአይቪ ፖዘቲቭ መሆን ማለት ጥንቃቄ የጎደለው የግብረ ሥጋ ግንኙነት ከፈጸሙ ሌሎችን በኤች አይ ቪ ሊያዙ ይችላሉ ማለት ነው።
- ኤችአይቪ ፖዘቲቭ መሆንዎን ማወቅ አሰቃቂ ተሞክሮ ሊሆን ይችላል። ብዙ ሰዎች ቤተሰቦቻቸው፣ ጓደኞቻቸው እና ማህበረሰቡ ምን እንደሚያስቡ ይጨነቃሉ። ከአማካሪ ጋር መነጋገር ሊረዳ ይችላል።
- አወንታዊ ውጤት ማለት
- ኤድስ አለብህ ማለት አይደለም።v በቅርቡ ትሞታለህ ማለት አይደለም። የተመጣጠነ ምግብ በመመገብ፣ ንፅህናን በመጠበቅ እና ከታመሙ ሰዎች ጋር ንክኪን በማስወገድ ሰውነታቸውን በሚገባ የሚንከባከቡ ሰዎች ከኤችአይቪ ጋር ለብዙ አመታት ሊኖሩ ይችላሉ።
- አሉታዊ ውጤት ማለት:
- በዚህ ጊዜ በደምዎ ውስጥ ፀረ እንግዳ አካላት አልተገኙም ማለት ነው።v አሉታዊ ውጤት ማለት አይደለም፡-
- በኤች አይ ቪ አልተያዙም ማለት አይደለም (ባለፉት 3-6 ወራት ውስጥ በማንኛውም ጊዜ ለኤችአይቪ ሊጋለጡ ከቻሉ)v ከኤድስ ነፃ ነዎት ወይም በጭራሽ ኤድስ አይያዙም ማለት አይደለም።
- አዎ. ነፍሰ ጡር ሴት ነፍሰ ጡር እያለች ወይም ልጅ በምትወልድበት ጊዜ ኤችአይቪ/ኤድስን ለልጇ ማስተላለፍ ትችላለች። አንዲት እናት ጡት በማጥባት ኤችአይቪ/ኤድስን ለልጇ ማስተላለፍ ትችላለች። በኢትዮጵያ በኤች አይ ቪ ከተያዙ እናቶች ከሚወልዷቸው 3 ሕፃናት መካከል አንዱ የሚሆኑት ከእነዚህ መንገዶች በአንዱ ኤችአይቪ/ኤድስ ይያዛሉ።
- አንዲት ሴት ኤች አይቪ ፖዘቲቭ ከሆነች፣ የኤችአይቪ ኢንፌክሽንን ወደ ልጇ የማስተላለፍ እድሏን ለመቀነስ ብዙ መንገዶች አሉ። አንድ ዶክተር ኤችአይቪ/ኤድስ ላለባት ነፍሰ ጡር ሴት እንደ ዚዶቩዲን (AZT) እና ኔቪራፒን (የሚገኙ ከሆነ) የመሳሰሉ መድኃኒቶችን ሊሰጣት ስለሚችል ኢንፌክሽኑን ወደ ልጇ የማለፍ እድሏን ይቀንሳል። ጥሩ አመጋገብ እና የቅድመ ወሊድ እንክብካቤ ይህንን አደጋ ሊቀንስ ይችላል. በኤች አይ ቪ የተያዘች ሴት ልጇን ጡት በማጥባት ስላለው ጥቅምና ጉዳት ከአማካሪ ወይም ከሐኪም ጋር መነጋገር ትፈልግ ይሆናል።
- ነፍሰ ጡር እናቶችን በኤች አይ ቪ መመርመር በኢትዮጵያ የተለመደ ነገር አይደለም።ነገር ግን አንዲት ሴት ኤችአይቪ ፖዘቲቭ መሆኗን ካወቀች፣ ነፍሰጡር ከሆነች ወይም ለማርገዝ ካቀደች የልጇን ጤንነት ለመጠበቅ ጥንቃቄ የተሞላበት ውሳኔ ማድረግ ትችላለች።
በተመዘገበው ታሪክ ውስጥ፣ ትንኞች እና ሌሎች አርቲሮፖዶች ለብዙ ወረርሽኞች መስፋፋት ተጠያቂ ናቸው። ወረርሽኙ በቁንጫ፣ ታይፈስ በቅማል፣ በወባ ትንኝ ተሰራጭቷል። ለወባ እና ቢጫ ወባ በየራሳቸው ጥገኛ ተህዋሲያን (ፕሮቶዞአን እና ቫይረስ) በወባ ትንኝ ውስጥ ይባዛሉ እና ከዚያም በምራቅ እጢ ውስጥ ያተኩራሉ። ትንኝዋ የሚቀጥለውን የደም ምግቧን ስትወስድ፣ ጥገኛ ተሕዋስያን ምራቁን ይዘው በተጠቂው ደም ውስጥ ያልፋሉ። ለኤድስ እንደዚህ ያለ ሞዴል የለም. በተጨማሪም ትንኞች ደም እንደሚጠቡ ልብ ሊባል ይገባል; ከአንዱ ወደ ሌላው ደም አይወጉም። በኤች አይ ቪ ስርጭት ውስጥ ምንም አይነት የእንስሳት መሃከለኛ እንዳልተሳተፈ ተጨማሪ ማስረጃዎች ከአፍሪካ የመጡ ናቸው. አፍሪካውያን ህጻናት ትንኞች በተጠቁ አካባቢዎች ከቤት ውጭ እንደሚጫወቱ ይታወቃል። ልጆች ትልቅ መቶኛ ይሆናሉበሽታው በወባ ትንኝ የሚተላለፍ ከሆነ የአፍሪካ ኤድስ ጉዳዮች. አኃዛዊ መረጃዎች እንደሚያሳዩት ግን ሕፃናት በአንጻራዊ ሁኔታ ሲታይ አነስተኛ በመቶኛ ከሚሆኑት አፍሪካውያን በኤድስ የተጠቁ ናቸው። ብዙ የአፍሪካ ልጆች በወባ ይሠቃያሉ፣ በአንፃሩ ግን ጥቂቶች በኤድስ ይሰቃያሉ። ሳይንቲስቶች እንዳመለከቱት ኤች አይ ቪ በደም ውስጥ ከፍተኛ መጠን ያለው የቫይረሱ መጠን ከተመገቡ በኋላ ለብዙ ሰዓታት በወባ ትንኞች ውስጥ ንቁ ሆነው ሊቆዩ ይችላሉ. ይህ ምልከታ ግን ትንኞች በተፈጥሮ ውስጥ ኤችአይቪን ያስተላልፋሉ የሚለውን ሀሳብ አይደግፍም ምክንያቱም ቫይረሱ በወባ ትንኝ ውስጥ አይባዛም ወይም ትንኝዋን በምትወጣበት ቦታ ላይ ትኩረት ያደርጋል።
ስለአዳማ ኤች አይ ቪ /ኤድስ መ/ማዕከል
የአዳማ ኤች አይ ቪ/ኤድስ መረጃ ማዕከል በአዳማ ከተማ ቀበሌ 05/ደጋጋ ያሚገኝ ሲሆን ማዕከሉ የተቋቋመበት አላማ የተለያዩ የባህሪ ለውጥ ለማምጣት የሚያስችሉ የመረጃ ስብሰቦችን በሰነ ተዋልዶ፣ በኤች አይ ቪ ኤድስ፣ በአባላዘር በሽተዎች እና እንዲሁም በቲቢ በሽታ ለማ/ሰቡ ተደራሽ ያደርጋል ፡፡