Unë që po ju shkruaj jam lindur e rritur në Përmet deri në moshën 18 vjeçare. Prej 17 vjetësh së bashku me familjen time kam emigruar në Amerikë. Po ulem të shkruaj pasi jam indinjuar jashtëmase me atë që po ngjet në qytetin tim të lindjes dhe është një ngjarje që nuk duhet të shqetësojë vetëm përmetarët, por gjithë shqiptarët paqedashës e liridashës, pa dallim besimi fetar. Një grup "policësh privatë" kanë dhunuar një godinë që shërbente prej 16 vjetësh si Kishë, kanë dhunuar fizikisht klerin që shërbente në atë Kishë, kanë dhunuar të gjitha objektet e shenjta në kishë, që nga Ungjilli, ikonat e deri tek enët e shënjta që kleri përdor gjatë Liturgjisë Hyjnorë. Janë dhunuar edhe njerëzit e mediave të vendit, që erdhën në vendin e ngjarjes për të marrë informacion mbi atë që po ndodhte nga njerëzit e "policisë private". Këta "policë privatë" pretendojnë se po vinin në vend një vendim gjykate që godina e Kishës ti kthehej në pronësi Bashkisë Përmet, edhe pse ky vendim ishtë marrë mbi 10 vjet më parë. Dita që zgjodhën për të kryer një dhunim të tillë, ishta dita që Kisha dhe gjithë besimtarët orthodhoksë në botë festonin Festën e Fjetjes dhe Lartësimit së Virgjëreshës Mari, në nder të së Cilës është ngritur edhe Kisha në Përmet.
E vërteta historike mbi Kishën e Shën Marisë së Pazarit
Duke qenë së unë i përkas brezit të lindur pas "revolucionit kulturor" të 1967 në Shqipërinë komuniste, unë nuk kam mundur që të shikoj me sytë e mi Kishën e Shën Marisë, apo të mësoj mbi bësimin fetar. Në kohën që unë linda, ishte e ndaluar të përdorje fjalën "Zot" e nuk kish "kisha" apo "xhami" apo "teqe" në Përmet. Por ajo që unë di mbi këtë Kishë, është ajo që kam mësuar nga goja e familjes sime, brezit të gjyshit tim, lindur në fillim të shekullit të XX, brezit të babait e nënës sime, lindur pas çlirimit të Shqipërisë në 1944, të cilët e dëshmuan me sytë e tyre jo vëtëm praninë e Kishës në mes të qytetit, por edhe aktet transformuese që ndodhën me të më pas, me urdhër të rregjimit komunist të kohës në vitin 1967. Në kohën që unë kam lindur e jetuar në Përmet, godina njihej si "shtëpia e kulturës". Burimi tjetër historik që hedh dritë mbi historikun e kësaj kishe, janë dëshmitë e përmetarëvë të tjerë të vjetër që përkonin plotësisht me dëshmitë e familjes sime dhe librat e shumtë që janë botuar mbi historinë e Përmetit e përmetarëvë në këto 20 vitet e fundit. Këto libra, për herë të parë hidhnin dritë mbi historinë e vërtetë të Përmëtit e përmetarëvë, të çliruar nga diktati dhë frika e rregjimit komunist të kohës, që revizionoi jo vetëm historinë e Përmetit, por revizionoi siç i vinte për mbarë gjithë historinë e popullit shqiptar që nga gjeneza e historisë. Dhe burimi i fundit që hedh dritë janë dëshmitë e vetë Kishës Orthodhokse në Shqipëri që ka mbledhur dhe i ka servirur publikut në këto 20 vjet.
Çfarë ishte "shtëpia e kulturës" në Përmet?
Kur një diplomat amerikan vizitoi Përmetin në një mision fakt-mbledhës mbi problemin e Kishës së Shën Marisë, kur arriti para Kishës në Përmët, përkthyesi i tij shqiptar i thotë: "Kjo ka qenë shtëpia e kulturës në Përmet dhe tani e ka marrë Kisha". Diplomati ngriti vetullat dhe iu drejtua përkthyesit të tij shqiptar: "Shtëpi kulture?" Ishte mënyra e tij për të thënë që nuk e kuptoj se çdo të thuash. Përkthyesi i shpjegoi që në komunizëm ajo kish shërbyer si "shtëpi kulture". Diplomati nuk insistoi më tëj, por e shënoi togëfjalëshin "shtëpi kulture" në bllokun e tij dhe e mbylli atë dilemë me fjalët: "Nuk e dija që kultura kishte një shtëpi, tani e mësova!" Kur u kthye në Tiranë, merr në telefon një intelektual të nderuar dhe e fton për një kafe e bisedë. Misioni i diplomatit: Të zhbirrojë kuptimin e "shtëpisë së kulturës" në Përmët.
Kultura komuniste, njollë e zezë në kulturën shqiptare
Një tjetër aspekt që më irriton jashtëmase është kur lexoj nga përmetarë të ndryshëm, kryesisht nostalgjikë të së shkuarës komuniste, që përpiqen të barazojnë kulturën komuniste me kulturën e traditën shekullore të Përmetit e përmetarëvë. Zotërinj! Nuk ka ngelur kultura përmetare që të barazohet me kulturën komuniste! Përmeti është parajsa shqiptare! Për shekuj përmetarët e besimeve të ndryshme jetojnë në paqe me njeri-tjetrin. Nëse do të mësosh për bashkëjetesën e harmoninë fetare të shqiptarëvë, shkoni e vizitoni Përmetin, qytetin e kishave orthodhokse, xhamive muslimane, teqeve bektashije, bashkësive ungjillore. Revolucioni kulturor komunist i vitit 1967 ishte oguri më i zi në historinë e atij populli që nga gjeneza e tij! Më i rëndë se vetë pushtimi osman, pasi as osmanët nuk iu mohuan shqiptarëve lirinë për të besuar në këtë mënyre! Akte të tilla të dhunshme që ndodhin sot në Përmet nuk kanë se si të mos risjellin në mendjen e përmetarëvë e gjithë shqiptarëvë atë që ngjau me ta në vitin e mbrapshtë 1967. Me këto akte ju nuk po përdhosni një Kishë, ju po përdhosni kulturën përmetare, po shkatërroni bashkëjetesën e harmoninë fetare të qytetit e mbarë Shqipërisë.
Për veshët e kujt bie kambana e Shën Marisë së Përmetit?
Bie për veshët e besimtarëvë të thjeshtë orthodhoksë në mbarë Shqipërinë dhë në botë. Eshtë detyra jonë si besimtarë që të lutemi për Kishën, lutje drejtuar Zotit tonë Krisht e Nënës sonë të Tërëshënjtë, Virgjërëshës Mari. Duhet t'Iu lutemi jo vëtëm që të mbrojnë Kishën tonë nga i ligu, t'iu japi forcë e besim klerit orthodhoks, por duhet të lutemi edhe që të ndriçojë ërrësirën shpirtërorë të atyre njërëzve që bëjnë akte të tilla. Siç na mëson Zoti ynë Krisht, kush vë dorë mbi Kishën, kush vë dorë mbi shërbëtorët që Perëndia ka thirrur për të shërbyer në atë Kishë, kush vë dorë mbi besimtarët që mblidhen të adhurojnë Zotin në atë Kishë, ka bërë mëkatin që nuk falet e nuk njeh mëshirën e Zotit. Mëkatin ndaj Frymës së Shenjtë që gjen strehë në atë Kishë dhe që e shenjtëron e mbron atë Kishë, atë qytet, atë popull. Një mëkat që do të rëndojë mbi shpirtrat e tyre, mbi shpirtrat e familjarëvë të tyre, mbi shpirtrat e fëmijëve të fëmijëvë të tyre në përjetësi. Kjo është arsyeja pse besimtarët orthodhoksë hyjnë në Kishë me frikë dhe besim Perëndie. Nuk duhet të dëshpërohemi për këto që ndodhin pasi Perëndia është gjithmonë me ne! Asnjëhërë nuk ka braktisur dhë asnjëherë nuk do të na braktisi. Ky është dhe një test për besimin tonë, një test që Vetë Perëndia lejon të ndodhi, për të parë nëse ne do të jemi gati të dëshmojmë atë që besojmë jo vëtëm në kohë paqeje, por edhe kur e gjejmë veten nën sulmet e dhunshme të demonëvë me fytyrë njeriu.