Le te fillojme me te gjitha veprat e A. Koles dhe teorite e tij.
Do filloj se cituari nga libri Αρβανιτες και η καταγωγη των Ελληνων, Θαμυρις, Αθηνα 1997 pra: Arvanitet dhe prejardhja e Grekeve (botimi i 9 i plotesuar). Botimi i pare ka ene me 1983.
Duke hedhur nje sy literatures (rreth 76 libra, nga te cilat kam lexuar 62) ve ne dukje disa gjera interesante. E para eshte se Kola nuk perdor fare literature shqipe. Librat e vetem qe jane nga autore shqiptare jane libri i S. Pollos-A. Putos, Historia e Shqiperise, qe kishte qarkulluar ne greqisht, <
Kjo eshte e gjithe literatura shqipe e Koles per librin e tij.
Njohurite e Koles per Historine dhe Gjeografine e Shqiperise (ne kete perjudhe) jane shume te pergjithshme dhe kjo duket nga literatura e tij qe perdor pasi ka vetem librin e Pollo-Puto si udhezues dhe librin e Ll. Malamas: Αλβανια, νυφη των αετων (Shqiperia: Nusja e Shqiponjave).
Kush ka qene Ll. Malama? Ka qene nje komunist i terbuar nga Janina qe donte ta shikonte Greqine ne bllokun lindor. Mjafton te hidhni nje sy librit te tij: Η Αλβανικη Λογοτεχνια (Letersia Shqiptare) me c'fare llafe flet per <
Duke vazhduar literaturen e tij te bie ne sy vepra e dy Arvaniteve te shquar te Greqise, K. Biris dhe M. Mihail-Dede te cilet Kola i kopjon ne mase ne librin e tij.
C'fare interesante kane keta shkrimtare?
K. Biri ne librin e tij Aρβανιτες, οι Δωριεις του Νεωτερου Ελληνισμου, Aθηνα, 1968 (Arvanitet, Dorianet e helenizmit Modern) argumenton dhe shprehet se arvanitet nuk jane gje tjeter vecse greke dhe shqiptaret e jugut (tosket) jane greke dhe ata. Librin e Birit mund ta gjeni dhe sot se qarkullon ne ribotim.
M Mihail-Dede qe eshte edhe kjo arvanite ka shkruar librat Αρβανιτικοι μυθοι και νεραιδοιστοριες (Mitet arvanite dhe historite me zanat) dhe librin Οι ελληνες Αρβανιτες (Arvanitet Greke). Edhe kjo si Biri thote se shqiptaret e jugut (tosket) nuk kane asnje lidhje me shqiptaret (albanet) e vertete qe jane vetem geget e veriut. Bile libriat e saj te fundit ia ka botuar Instituti i Kerkimeve Vorio-Epirote, nje nga institutet me nacionaliste te greqise me pozita antishqiptare.
Keto me te vertete do ishin per tu cuditur pasi Kola (mendoni ju) nuk do mbante nje pozite te tille. Po hajde qe nuk eshte keshtu. Edhe Kola pranon te njejten gje se edhe Tosket jane greke por sipas tij jo vetem keta por edhe Geget (qe i quan geke) te cilet bile jane grekerit me autentike.
Kjo eshte teoria e Koles. Se Shqiptaret dhe Greket jane nje dhe bejne pjese ne Kombin Grek dhe jane pasardhes te grekve te lashte, pra pasardhes te Pellazgeve.
Libri me te vertete do shume durim per ta lexuar. Gjuha (edhe pse Kola ka qene avokat) eshte shume e dobet. Ka shume gabime drjtshkrimi, qe i pranon dhe vete ne hyrjen e botimit te 9-te, gabime llogjike, sintakse, historike etj.
Per te gjitha ka nje teori te tijne dhe sipas saj (pa argumente) pranon ose kundershton teorite shkencore.
Nga studimet albanologjike dhe studiuesit albanologe nuk ka njohuri vetem se i permend keta (si Hahn-in, Meyer-in, etj) nga perkthime jo te plota sic pohon dhe vete ne fund te literatures (f. 520).
Libri eshte nje sallate, duke permbajtur brenda elemente mitologjie, historie, biografie, vetebiografie, folklori, estetike, etnologjie, linguistike, feje etj.
Kritikon gjtihcka qe nuk i pelqen, nga muzika dhe kengetaret e nates, fene kristiane (qe i karakterizon te krishteret si hebreokrishtere), Bizantin (armik i betuar i Bizantit i cili sipas tij <
I gjithe botekuptimi i Koles mund te permblidhet nga kjo shprehje: Ο Σκεντερμπεης ελεγε και πιστευε, αυτο που και γω τωρα απο πολυ δυσσκολη θεση αγωνιζομαι ν' αποδειξω. Πως Αλβανοι και Ελληνες ειμαστε μια φυλη...
ne shqip: Skenderbeu thoshte dhe besonte ate qe une tani nga nje pozite e veshtire po mundohem te provoj. Se Shqiptare dhe Greke jemi nje rrace... (f. 223).
me poshte (f. 498): Οι Ελληνες και Αλβανοι δεν χρειαζονται προστατες και καθοδηγητες. Οι Ελληνες και οι Αλβανοι εχουν το δικο τους μακραιωνο ιδεολογικο τους πιστευω, που δεν ειναι ευκολο να το αντικαταστησει, μητε ο Χριστιανισμος, μητε ο Μουσουλμανισμος, μητε ο Κομουνισμος η ο Καπιταλισμος η οποιοσδηποτε αλλος <<-ισμος>>.
Greket dhe Shqiptaret nuk nevojiten mbrojtes dhe udheheqes. Greket dhe Shqiptaret kane kredon e tyre ideologjike shumeshekullore, qe nuk eshte e lehte ta zevendesoje, as Krishterimi, as Myslymanizmi, as Komunizmi, as Kapitalizmi as gje tjeter <<-izem>>.
me poshte: (f. 517)
Ειναι κατανοητο, Ελλαδα και Αλβανια, να ειναι δυο διαφορετικα κρατη, αλλα οχι και διαφορετικα εθνη!
Υπο το πρισμα αυτης της ιστορικης αληθειας, πρεπει να κατανοησουμε οι σημερινοι Ελληνες (Ελλαδιτες και Αλβανοι), οτι τα συνορα του Ελληνικου Εθνους αρχιζουν απο την Κατω Ιταλια και περνωντας απο την Βαλκανικη τελειωνουν στα παραλια της Μ. Ασιας, οπου μεχρι σημερα κατοικουν μερικα εκατομμυρια Αρβανιτες.
......
Οι Βορειοηπειροτικοι Συλλογοι νομισαν οτι παιζουν το δικο τους εθνικο παιχνιδι. Ας μελετησουν αυτο το βιβλιο σοβαρα και θα καταλαβουν, οτι επαιξαν παιγνιδι ξενων, που δεν ηθελαν μιαν Ελλαδα μεγαλη και δυνατη, αλλα κομματιασμενη, αλληλοσπαραγμενη και μικρη.
ne shqip:
Eshte e kuptueshme, Greqi dhe Shqiperi, te jene dy shtete me vete, por jo dy kombe me vete.
Nen kendveshtrimin e kesaj te vertete historike, duhet te kuptojme Greket e sotem (te Greqise dhe Shqiptaret), se kufijte e Kombit Grek fillojne nga Italia e Poshtme dhe duke kaluar nga Ballkani mbarojne ne Azine e Vogel, ku deri me sot banojne disa miliona arvanite.
......
Silloget Vorioepirote menduan se po luajne lojen e tyre kombetare. Le te studiojne kete liber seriozisht dhe do kuptojne, se luajten lojen e te huajve, qe nuk donin nje Greqi te madhe dhe te fuqishme, por te copetuar, qe haet me veten dhe te vogel.
Por thote dhe te tjera per Vorio Epirin:
(f. 436)