Nuk ka mundur Hosni Mubaraku ta paramendojë se lëvizja kundër tij do të jetë kaq e fuqishme. Gjatë javës së shkuar as huliganët pro-qeveritarë, për të cilët spekulohet se janë mobilizuar nga industrialistët egjiptas të cilëve kriza e vendit po i kushton me humbje të afarizmit, nuk arriten të dëbojnë protestuesit nga sheshi Tahrir (që në arabisht do të thotë "liria") i Kairos. Në kolumnën e javës së kaluar kam përmendur disa nga veçoritë socio-ekonomike që karakterizojnë shoqërinë egjiptase. Ato vlen të përkujtohen edhe një herë, por edhe të plotësohet me disa të tjera: një popullatë, gjysma e së cilës është nën moshën 25 vjeçare, një shkallë e papunësisë që tek rinia arrin deri në 25%, e ku 20% e popullatës është e varfër. Ndonëse pjesëmarrja në protesta përfshin të gjitha moshat dhe profilet socio-ekonomike, këto fakte tregojnë se armata e masave popullore e gatshme për të qëndruar në rrugë deri në fund është më se e mjaftueshme. Por fakti demografik nuk është i vetëm dhe as i mjaftueshëm: vetë çlirimi kognitiv dhe vetëbesimi i ndjerë nga thyerja e aparateve represive të regjimit nga masat popullore në luftimet nëpër rrugët e Kairos, Aleksandrisë, Suezit dhe qyteteve tjera të Egjiptit, dhe tejkalimi i frikës së ndjellur me dekada nga policia sekrete e Mubarakut, tashmë kërkon të realizohet në një realitet të ri shoqëror e politik për Egjiptin.
Kjo do të paraqesë problem për Mubarakun, i cili me kokëfortësi refuzon të përmbush kërkesat e protestuesve për të ikur menjëherë nga pushteti. Situata e tij politike po përkeqësohet meqë edhe Washingtoni ka ndryshuar qëndrimin e matur dhe tani presidenti Obama insiston në një tranzicion sa më të shpejtë (që nënkupton dorëheqjen e Mubarakut dhe formimin e një qeverie të tranzicionit). Aq më tepër që duket se ka defektorë edhe nga qeveria e re e formuar nga Mubaraku, disa nga të cilët thuhet se kanë shprehur simpati ndaj protestuesve. Çelësi kyç, sikur në Tunizi, do të jetë qëndrimi i armatës. Në Tunizi, humbja e mbështetjes nga armata rezultoi në detyrimin e presidentit Ben Ali të marrë rrugën e arratisë. Në Egjipt qëndrimi i armatës deri më tani ka qenë më neutral. Armata, ndonëse i ka pushtuar rrugët e Kairos, as nuk ka zbatuar dhunë kundër protestuesve, por as kreu i lartë nuk ka dhënë shenja konkete se e tërheq përkrahjen nga Mubaraku. Urdhërimi i armatës që të shuaj kryengritjen popullore me dhunë është hap i rrezikshëm gjithashtu për shkak se vetë armata përbëhet nga rekrutë të thjeshtë që mund të kenë simpati ndaj kërkesave të protestuesve, për të mos thënë se një veprim i tillë mund të shënojë fillimin e një lufte shkatërruese civile. Prandaj edhe arma e preferuar e Mubarakut dhe mbështetsve të tij ka qenë perndjekja me dhunë e protestuesve përmes mobilizimit të huliganëve civilë lojalë apo të paguar nga regjimi.
Vendosmëria e protestuesve është e qartë edhe nga fakti se ata nuk heqin dorë nga kërkesat përkundër faktit se Mubaraku ka shpenzuar të gjitha mjetet politike të një autokrati i cili gjendet buzë humbjes së pushtetit. Të tillët, menjëherë premtojnë reforma, duke bërë veprime të paparamenduara më parë. Në fillim Mubaraku shpartalloi qeverinë dhe emëroi një kryeministër të ri. Pastaj, ish-shefin e policisë sekrete të tij e emëroi zëvendes-president, ndonëse Mubaraku asnjëherë gjatë 30 vjetëve të qëndrimit të tij në pushtet nuk ka patur zëvendës-president (Mubaraku vetë ka qenë zëvendës-president në kohën e atentatit të kryer kundër presidentit Anuar Sadat më 1981). Në fillim të kësaj jave premtoi se nuk do të garojë në zgjedhjet presidenciale të shtatorit, të cilat Mubaraku i ka fituar çdo vit zgjedhor në masën mbi 80%, kuptohet çdo herë me manipulime dhe shantazhe. Një premtim që nuk duket aq impresiv duke marrë parasysh moshën 82 vjeçare të autokratit plak, dhe mandatet gjashtë-vjeçare presidenciale (megjithëse, gjatë zgjedhjeve të fundit të radhës, Mubaraku me krenari pat deklaruar se nuk do të largohet nga pushteti deri sa të vdes). Kartat e Mubarakut tashmë duken të shpenzuara kurse vendosmëria e protestuesve revolucionarë e palëkundur, përkundër dhunës.
Pyetja në mendjen e shumë njerëzve, kuptohet, është se çka do të bëhet me Egjiptin nëse ecuritë çojnë në largimin e Mubarakut. Fakti është se opozita më e organizuar në Egjipt është Vëllazëria Muslimane, organizatë me orientim islamist. Kjo lëvizje është zyrtarisht e ndaluar në Egjipt, por ajo vazhdon të veprojë (pjesërisht për qëllime të regjimit; Mubaraku vazhdon ta shantazhojë Perëndimin se nëse ai largohet, Egjipti do të shndërrohet në shtet islamist). Por kjo çështje nuk varet tashmë nga Mubaraku, por edhe nga aftësia organizative e segmenteve tjera të opozitës. Duke marrë parasysh se në krye të protestave kanë qenë sindikatat dhe organizata tjera, ndërsa Vëllazëria ka qëndruar anash për shumë kohë, nuk duket se ajo do të jetë në pozitë që të diktojë kushte në rast të një tranzicioni. Dhe vlerësimet e njohësve të rrethanave në Egjipt thonë se Vëllazëria nuk ka përkrahje në më shumë se 20% të popullatës. Frika te Washingtoni dhe të tjerët është natyrisht qëndrimi që do të kishte një qeveri e kontrolluar ose e dominuar nga Vëllazëria ndaj paktit të paqes midis Egjiptit dhe Izraelit, por edhe përkrahjes që ajo do të jepte për Hamasin palestinez, që mban lidhje të forta me Vëllazërinë.
Rikonstruktimi politik i Egjiptit në rast të ikjes eventuale të Mubarakut do të jetë proces i vështirë. Rrëzimi i regjimit nuk do të përkthehet në zbutje të papunësisë e as ulje të korrupsionit, që është i pranishëm gjithandej shoqërisë. Situata do të jetë më e vështirë nëse Mubaraku vazhdon të polarizojë situatën dhe dhuna vazhdon, duke provokuar shumë natyrishëm një valë të revanshizmit më vonë. Kam frikë se filozofi Alain Badiou ka vetëm pjesërisht të drejtë në vlerësimin e tij për ngjarjet në Egjipt: lëvizja në Egjipt po dëshmon se epoka e revolucioneve popullore nuk ka perënduar, siç trumpëtojnë liberalët dhe konservatorët (përfshirë dhe analistët qeveritarë të Kosovës), ndërsa ardhjen e demokracisë në botën arabe e shihnin të penguar nga gjoja specifikat e veçanta kulturore arabe dhe të fesë islame (një argument në të cilin gjejnë pajtim të plotë me Mubarakun, i cili këto ditë tha se sundimi i tij është i nevojshëm pikërisht për shkak të këtyre veçorive kulturore). Por nuk është e qartë që revolucioni në Egjipt do të prodhojë një situatë cilësisht të re të përmasave historike-botërore. Shpesh zhvillimet në Tunizi dhe Egjipt janë krahasuar me rënien e regjimeve komuniste në Evropën lindore në fund të viteve 1980. Mirëpo, ekziston një dallim i theksuar. Përderisa lëvizjet popullore në Evropën lindore fituan liritë politike me çmimin e humbjes së shumë të drejtave sociale, drejtësia sociale qëndron në zemër të kërkesave të lëvizjes në Egjipt. Të shpresojmë se revolucionarët egjiptas nuk do të bëjnë gabimin e evropianëve lindorë, që në mungesë të një ideologjie revolucionare, me entuziazëm përvetësuan konceptin neoliberal të organizimit shoqëror dhe politik, për ta kuptuar çmimin e tij vetëm më vonë. Nëse zhvillimet çojnë në nxjerrjen e një forme të re kushtetuese dhe politike në Egjipt, të shpresojmë se karshi të drejtave politike, forcat progresive të Egjiptit do të arrijnë që të drejtat sociale t'i bëjnë pjesë konstituive të këtij modeli, dhe të ndërtojnë forma organizative për ruajtjen dhe zhvillimin e solidariteteve dhe shoqërore dhe aleancave klasore të formuara gjatë momentit revolucionar. Vetëm atëherë mund të themi se Egjipi nuk është vazhdimësi e vizionit neoliberal dhe neokonservator për "fundin e historisë" dhe universalitetin e modelit politik dhe ekonomik liberal, por një moment i ri historik-botëror që çel kahje të reja për historinë botërore.
Sido që të vazhdojë rrjedha e ngjarjeve, në një formë, revolucioni në Egjipt është fakt i kryer. Emancipimi kolektiv që ka shkaktuar shndërrimi i mllefit dhe cinizmit individual në forcë revolucionare garanton se kthim mbrapa nuk ka. Të shpresojmë se autokrati plak do ta kuptojë këtë sa më parë dhe nuk do ta çojë vendin e tij drejt gjakderdhjes së mëtejmë.
Botuar te Koha Ditore, 6 shkurt 2011