Pothuajse e gjithë popullata e botës po thith ajër të ndotur, duke shkurtuar më shumë se dy vjet nga jetëgjatësia mesatare globale. Sipas gjetjeve të fundit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), 99 për qind e njerëzve jetojnë në zona ku ndotja e ajrit i kalon nivelet e sigurta.
Kontaminimi shkurton një mesatare prej 2.2 vjetësh nga jetëgjatësia mesatare globale për çdo person – një kombinuar 17 miliardë vite jetë. Ky ndikim në jetëgjatësinë është i krahasueshëm me atë të pirjes së duhanit, më shumë se trefishi i përdorimit të alkoolit dhe ujit të pasigurt, gjashtë herë sa ai i HIV/AIDS dhe 89 herë sa ai i konfliktit dhe terrorizmit.
Ndotja është ende përgjegjëse për rreth 1 në çdo 6 vdekje në mbarë botën, thonë shkencëtarët. Humbja e jetës – e llogaritur këtë muaj nga studiuesit e Universitetit të Çikagos në raportin e tyre vjetor të Indeksit të Jetës së Cilësisë së Ajrit – duhet të trajtohet me të njëjtën urgjencë si një pushtim hapësinor, thotë studiuesi kryesor Michael Greenstone."Do të ishte një emergjencë globale nëse marsianët do të vinin në Tokë dhe do të spërkatnin një substancë që do të humbte më shumë se dy vjet jetëgjatësi," shpjegon ai.
"Kjo është e ngjashme me situatën që mbizotëron në shumë pjesë të botës, përveçse ne po spërkasim substancën, por jo disa pushtues nga hapësira e jashtme."
Çfarë është ndotja e ajrit – dhe çfarë i bën trupit tuaj?
Për shkak të ndotjës së padukshme të ajrit, mund të jetë e vështirë të shpëtosh. Në qytete burimi kryesor i një ndotjeje të tillë është transporti rrugor, i cili nxjerr jashtë ndotës si dioksidi i azotit dhe grimcat.Burime të tjera të ndotjes përfshijnë djegien e karburantit, emetimet nga prodhimi i energjisë dhe zjarret. Fabrikat industriale nxjerrin ndotje nga aerosolet, duke i vënë në rrezik më të madh njerëzit që jetojnë aty pranë.Fatkeqësisht, e gjithë kjo ka një ndikim dramatik në shëndetin e popullatës.
Ndotësit mikroskopikë të ajrit kalojnë para mbrojtjes së trupit tonë, duke arritur thellë në sistemin tonë të frymëmarrjes dhe qarkullimit të gjakut, duke dëmtuar mushkëritë, zemrën dhe trurin.
Një e treta e vdekjeve nga goditjet në tru, kanceri i mushkërive dhe sëmundjet e zemrës janë për shkak të ndotjes së ajrit.
Nuk është tepër vonë për të rregulluar ndotjen e ajrit
Megjithatë, nuk është gjithçka keq, këmbëngulin studiuesit.
"Për fat të mirë, historia na mëson se nuk ka nevojë të jetë kështu. Në shumë vende të planetit, si Shtetet e Bashkuara, politikat e forta, të mbështetura nga një gatishmëri po aq e fortë për ndryshim, kanë arritur të reduktojnë ndotjen e ajrit", thotë Dr Greenstone.
Në Kinë, nivelet e ndotjes janë përmirësuar ngadalë por në mënyrë të qëndrueshme që kur qeveria shpalli një 'luftë kundër ndotjes' në 2013. Në vitin 2020, ndotja ra me rreth 40 për qind. Megjithëse kjo mund t'i atribuohet pjesërisht mbylljes së COVID-19, ajo gjithashtu ra 9 për qind vitin e kaluar.
Nëse Kina do të përmbushte udhëzimet e OBSH-së për cilësinë e ajrit, banorët do të fitonin mesatarisht 2.6 vjet jetëgjatësi. Po kështu, në SHBA dhe Evropë, studiuesit vërejnë se "zbatimi i qëndrueshëm i politikave të forta të ndotjes së ajrit në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë ka reduktuar ndjeshëm ndotjen e grimcave".
Ka ende një rrugë të gjatë për të bërë – nëse nivelet globale të ndotjes do të përmbushin udhëzimin e ri të OBSH-së, 68 milionë vite jetë në Shtetet e Bashkuara dhe 527 milionë vite jetë në Evropë mund të shpëtohen.
Qeveritë mund të përmirësojnë nivelet e ndotjes së ajrit duke taksuar emetuesit e lartë dhe duke krijuar standarde më të rrepta të emetimeve. Investimi në burime jo ndotëse – si makinat elektrike – mund të ndihmojë gjithashtu./BB Green
Burimi: Euronews Foto: Bekim Qyqalla