Më tingëlluan të tepruara, të shtirura, në kufi të histerisë, reagimet për "mbulimin" e statujës së Skënderbeut në Tiranë, gjatë një ceremonie fetare të komunitetit mysliman.
Nuk jam në gjendje të them nëse ka njerëz që vërtet/ende kujtojnë se myslimanët e Shqipërisë ia mbuluan statujën Skënderbeut (do të ketë, sepse u kanë besuar tabloidëve dhe Facebook-ut); pa çka se pranëvënia, ose "sinekdoka" mes atyre që kremtojnë një rit fetar mysliman dhe Gjergj Kastriotit gjithnjë fton për interpretim.
Problemi – nëse ka një problem vërtet përtej mendjeve të nxehta që kërkojnë sherr – do të lidhej me vetë sheshin "Skënderbej" dhe funksionet që duam t'i japim.
Me fjalë të tjera: a mund të përballojë ky shesh edhe statujën e Skënderbeut edhe një ceremoni fetare masive të komunitetit mysliman të Tiranës?
Madje më tej: a mund të përballojë ky shesh edhe koncerte rock-u, edhe manifestime politike, edhe operat e Puccini-t, edhe përvjetorin e emisionit të Fevziut, edhe koreografi zgjedhore, edhe evente korporatash, edhe festa fëmijësh?
A mund të shërbejë ai si kontenitor i gjithçkaje publike sot, në një Shqipëri që mbetet e përçarë sipas shumë vijave – çfarë edhe e konfirmuan polemikat e tanishme?
Ata që konceptuan, dizajnuan dhe pastaj kremtuan ristrukturimin e tij të tanishëm, ndoshta besojnë se sheshi mund ta përmbushë këtë funksion.
Pa çka se kjo i bën jehonë një filozofie të Tiranës "monocentrike" e cila nuk i përgjigjet më realiteteve urbane.
Por mënyra si u promovua anembanë ky shesh, si "qendër" dhe tribunë e Shqipërisë mbarë, ose model në miniaturë i Tiranës vetë, krijoi një perceptim për të si tribunë të aktualitetit. Aq sa gjithkush kërkon të shfaqet atje, ta përdorë dhe të përdoret prej tij, të shihet duke e konsumuar dhe të ofrohet për konsum të publikut.
Çdo gjë pritet tani të ndodhë në atë shesh, edhe procesioni edhe karnavali, edhe manifestimi i forcës edhe teatri i solidaritetit, me përjashtim të ballafaqimit, dialogut dhe debatit midis pjesëve të shtetit dhe ndoshta edhe të kombit, që një sheshi urban do t'i shkonin ndoshta më mirë.
Nga shesh akoma tradicional, i organizuar rreth një statuje, sheshi "Skënderbej" tani po kërkon të shndërrohet në kontenitor multivalent, ose si vitrinë për të ofruar protagonizmin absolut.
Por kjo nuk mund të ndodhë, sepse ai vend është i shenjuar kulturorisht; dhe simbolet ekzistuese, nga statuja e Gjergjit vetë te xhamia e Et'hem beut dhe Kulla e Sahatit, nga kompleksi i ministrive te Pallati i Kulturës, mezi e kanë krijuar një ekuilibër semiotik në rrjedhë të viteve; dhe vetë sheshit i është dashur të absorbojë më parë monumentin e Stalinit, dhe më pas atë të Skënderbeut (dy elemente prej kryeqyteti), pa e humbur natyrën e vet si hapësirë publike e qytetit të Tiranës dhe e komunitetit qytetar përkatës.
Ajo që refuzojmë të kuptojmë, është se simbolet në shesh nuk përfaqësojnë vetëm vetveten, por edhe komunikojnë mes tyre. Çdo protagonizëm i ri, qoftë edhe i përkohshëm, merr pjesë në këtë komunikim dashur pa dashur, e modifikon atë dhe e fut ekuilibrin në krizë; çdo element i ri që sillet në shesh, qoftë edhe një ekran masiv ose një spektakël laser-i, do të ri-interpretohet në marrëdhënie me skenografitë dhe sintaksat ekzistuese.
Prandaj sheshi "Skënderbej", i riu, nuk e mban dot këtë ngarkesë semiotike që po duam t'ia lëshojmë sipër: dhe provë e kësaj pamundësie dhe këtij dështimi është edhe katrahura që sapo ndodhi.
Aq më tepër në kontekstin kur trashëgimia politike, kulturore dhe thjesht historike e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut ka vite që është kthyer në një fushë betejash midis partikulariteteve brenda shqiptarisë, të cilat janë të interesuara kryesisht ta përvetësojnë, duke ia hequr ose të paktën shpërfillur polivalencën.
Kjo nuk i çliron nxitësit e sherrit nga përgjegjësitë, përkundrazi.
Një gabim që po bëhet rëndom, është se disa nga zërat që lëshuan alarmin në mediat po interpretohen si të komuniteteve përkatëse. Pa çka se askush nuk i ka zgjedhur dhe as i ka emëruar si zëdhënës të asgjëje; dhe komunitetet, fetare dhe të tjera, kanë mënyra të kolauduara dhe të mirënjohura, për të shprehur qëndrimet e tyre publike.
Këta që flasin tani, pavarësisht krekosjeve dhe retorikës të nxjerrë nga sepetet, përfaqësojnë thjesht veten e tyre; madje nuk është për t'u përjashtuar se e bëjnë jo se u dhimbset "Skënderbeu" (çfarë farse do të ishte kjo!); por për të promovuar imazhin e tyre, si shëlbues të heronjve.
Aq më tepër që pretendimi se Skënderbeu është flamuri i komuniteteve të krishtera në Shqipëri do ta zhvlerësonte kontratën sociale shqiptare, ashtu siç e njohim. Nëse ka kuptim të flitet për atentat ndaj themeleve të bashkëjetesës ndërfetare tek ne, atëherë ky i tanishmi do të ishte shembulli më didaktik.
(c) Peizazhe të fjalës.