Jodi-la nou ka kozé tibwen èvè Jason. I sòti Sent Lisi é i ka twavay touléjou pou voyé Kwéyòl-la douvan an péyi-lasa.
Bonjou, ki non ou?
Jason C. Joseph
Ki laj ou?
42
Ki koté ou sòti?
Mwen sòti hòd nò péyi Sent Lisi, an Gwozile ( Gros Islet).
Dèpi kitan ou ka palé Kwéyòl?
Mwen lévé ka tann pawan mwen, fanmi yo, èk kanmawad yo ka palé an chay Kwéyòl toulé jou. Mé nou, sé ti manmay-la, pa té ni labitid ka wéponn yo an Kwéyòl. Padan mwen té ka kopwann Kwéyol-la, pou pwès tout lavi mwen sé déotwa pawòl tousèl mwen té ka di. Mwen pa té abitwé ka ni pyès gwo konmézasyon an Kwéyòl – sé an ti pawòl pa isi, an ti blag pa la. I ni owon dé lanné pasé lè mwen désidé pou pwan Kwéyòl-la sèwiyé èk fè an éfò pou apwann li pli mèyè.
Ki mannyè ou apwann palé'y? / Ki moun ki apwann vou palé Kwéyòl?
Pwimyè bagay-la mwen sèvi pou apwann langaj-la sé diksyonnè-a. Mwen té ja sav ki mannyè pou palé'y – sé lwa-a; sèl bagay mwen té ka mantjé sé vokab-la. Lòt bagay-la mwen fè, sé koumansé an blog asou internet-la: Kwéyòl Sent Lisi (ekwikweyol.wordpress.com). Wézon-an sé té pou mwen ni an lokazyon pou pwatiké Kwéyòl-la. Mwen pa ni djè moun oliwon mwen ki ka palé Kwéyòl souvan, èk sèl mannyè-a pou apwann an langaj sé pou ou palé'y souvan. Blog-la endé an chay. I fòsé mwen pou apwann plizyè mo nèf. Mwen ajouté Twitter èk Facebook osi.
Es ou té ni dwa palé Kwéyòl lè ou té timanmay?
Pawan nou pa té ka anpéché nou palé'y. Mé nou té toujou ni lidé-a ki, Kwéyòl sé té pou gwan moun pou palé, èk pa pou ti manmay.
Ka pawan ou té ka di lè yo té ka tann vou palé'y?
Yo pa té ka di anyen, èksèpté si nou di an mo sal. Nou pa té ka palé'y djè kanmenm.
Èvè ki moun ou té ka palé'y pi souvan?
Sèl moun-an mwen chonjé mwen té ka palé Kwéyòl épi, sé gwan papa mwen. I té an Matinitjen èk i pa té sa palé Anglé pyès. Alò, mwen pa té ni an chwa, mé pou palé Kwéyòl épi'y sèlman.
Péti ou ba mwen lopinyon ou asou situasyon a Kwéyòl adan péyi ou?
An lopinyon mwen, an pil moun sa kopwann Kwéyòl-la, èk yo sa di déotwa pawòl. La ni sèten plas an Sent Lisi koté sé pèp-la ka palé Kwéyòl souvan, jik sé ti manmay-la. I ka dépan asou ki plas an Sent Lisi ou alé. Mé jennéwalman, nou pa abitwé ka palé asé Kwéyòl. Pou an chay moun, Kwéyòl sé pou bay an ti blag, pou babyé… an chay moun pa sa ni an bon konmézasyon an Kwéyòl. Sé lè mwen menm koumansé éséyé ni konmézasyon épi divès moun, mwen wéyalizé ki mannyè vokab mwen té chis. Jis tan ou kozé épi moun pou an ti moman, ou ka kwè ki ou sa palé Kwéyòl. Alò, an chay moun ka wéyalizé sa kon nou ka fè an éfò sé jou sa la pou pousé Kwéyòl-la douvan. Kon yo sav yo pa ni konfyans-la, yo pa vlé paléý djè. Mwen ja òbsòvé osi ki, sé gwan moun-an ki toujou ka palé Kwéyòl – sa ki sipozé konnèt li, yo ka sèvi an chay Anglé an pami Kwéyòl yo, èk yo ka mantjé an chay vokab osi.
Mé mwen kwè pli an pli moun ka moutwé an lentéwé adan Kwéyòl-la. Piskè an chay Sent Lisyen lévé ka tann Kwéyòl tout oliwon yo, i pa kay pwan yo djè tan pou apwann palé'y byen. Mé yo ni pou antéwésé avan.
Es ou pé wakonté mwen on titim? Tala ou pwéféwé.
An titim? Es sa sé an listwa?
Wi on titim sé an listwa, an jédimo. Ès ou sa ban mwen on ti kont (tales), oben on divinèt ki ou enmé ?
M'a sa katjilé pyès kont mwen sa di'w atjòlman. Si anyen vini an lidé mwen, ng'ay di'w.
Si ou té ni ansèl bagay pou di tout moun Kwéyòl ki ké li démokozé-tala ka ou té vlé di ?
Annou anbwasé èk apwésyé Kwéyòl nou. I pa enpòtan si moun kwè i sé an langaj ofisyèl o pa. Sé kon sa nou fèt, sé kon sa nou yé. Nou sé manmay Kwéyòl. Ek tout moun sav Kwéyòl-la dou, piskè lè yo voyajé alé lòt péyi pou viv, ében pou étidyé, sa sé lè yo toujou vlé palé'y. Annou fè an éfò pou tjenn Kwéyòl-la vivan; pou endiké kò nou pli konsèné éwitaj kilti nou, pou nou sa moutwé sé pli jenn ti manmay-la ki ka vini apwé nou.