(VIDEO)
Peu-ingat 7 Thôn Meuninggai Alm Tgk Hasan Muhammad Tiro
Assalamulaikum Warahmatullahi Wabarakatuh
Bandum pudjoë dan sjukô milék Po Teuh Allah, seulaweuët dan saleuëm geutanjoë peutrôk ukeuë Pangulèë geutanjoë Nabi Muhammad S.A.W.
Dilikôt nibaknjan, hana tuwo tjit saleuëm seudjahtra dan dôa seulamat keu bandum bansa Atjèh njang geutanjoë gaséh pat mantong ateuëh rhuëng dônja.
Hadhirin hadhirat njang ulôn tuan peumulia,
Uroënjoë, deungon izin Po Teuh Allah, geutanjoë meusadja tatjok watèë tameuduëk disinoë siat, tadjak peu-ingat geunab 7 thôn geunaséh geutanjoë, gurèë geutanjoë, pahlawan geutanjoë Tengku Thjik di Tiro Muhammad Hasan, njang ka neuwoë ubak Ilahi Rabbi tudjôh thôn njang ka ulikôt, njakni uroë 3 Djuni 2010.
Pakon tapeu-ingat uroë njoë: njang phôn that, supaja bèk tuwo teuh keu djasa-djasa droëneuhnjan bak neupeugisa keulai seudjarah Atjèh, bak neuduëk njang butoi, njakni seudjarah Atjèh njang ka meureutôh thôn meurdéhka dan meudèëlat; njang keudua, kalheuëh neupeubleut mata seuhingga geutanjoë uroënjoë ka tatusoë droë-teuh, ka ta tukri buët endatu geutanjoë djameun; ka tateupeuë peuë hak droë ateuëh seudjarah, ateuëh nanggroë dan ateuëh hareuta pusaka droëteuh;
Dan, keulhèë, hana kureuëng peunténg tjit, droëneuhnjan kalheuëh neupeulumah keulai djalan/tjara pakriban tatjok pulang hak-hak pusaka njang éndatu keubahnjan, njang djinoë ka meumasalah, ka rhet dalam djaroë gob.
Djasa Droëneuh bak peugisa keulai marwah dan kemuliaan bansa – han ék soë bôh jum. Droëneuhnjan ka rela neutiëk bandum kesenangan dan ubéna keukajaan neuh. Seuhingga watèë Droëneuh newoë ubak Po 7 thôn ulikôt, hana neutinggai sapeuë keu keuluarga-neuh, seulaén nibak kitab2 seudjarah Atjèh dan tuléhsan2 teuntang peurdjuangan keumeurdéhkaan bansa.
Buët, pikéran dan langkah-langkah njang droëneuh piléh, njoë bandum ka djeuët keu meunumat, kadjeuët keu sunnah–keu role-model–keu geutanjoë bansa Atjèh uroënjoë dan generasi ukeuë njang akan sambông peurdjuangan sutji njoë.
Keu Atjèh dan bansa Atjèh, Teungku Thjik Hasan Muhammad di Tiro kon sikada sidroë peumimpin rajek Atjeh dalam abad njoë, teutapi droëneuhnjan kadjeuët keu saboh ICON, kadjeuët keu saboh simbol peurdjuangan kemerdekaan bansa, saboh simbol peurlawanan terhadap ketidakadilan atawa peundjadjahan.
Uroënjoë, untôk ta sambông peurdjuangan njoë, geutanjoë tapeureulèë Tgk Thik di Tiro Hasan Muhammad leubèh nibak watèë Droëneuhnjan mantong hudép — kon dalam beutôk fisik, teutapi dalam beuntôk idéologi njang ka neutuang dalam tuléhsan dan tindakan Droëneuh. Uléh sabab njan, pengorbanan dan djasa-djasa Droëneuhnjan beuna sabé dalam ingatan aneuk bansa; peurdjuangan Droëneuhnjan teutap tasambông, rot-uëh njang ka Droëneuhnjan puka, njan keuh djalan keu geutanjoë; Iëleumèë njang Droëneuh tinggai, njankeuh seundjata njang geutanjoë ngui uroënjoë.
Keuridja ASNLF
Njoë keuh peudoman atawa kompas njang djinoë geungui uléh peudjuang2 Atjèh Meurdéhka di luwa njang teugabông dalam wadah ASNLF–Acheh-Sumatra National Liberation Front–bak geupeudjak buët2 diplomasi di luwa nanggroë.
Peurdjuangan keumeurdéhkan njang ka geusambông uléh rakan2 di luwa uroënjoë hana meulèsèt nibak garéh2 njang ka Almarhôm peuteuntèë dilèë. Dan djalan atawa strategi peurdjuangan njang geupiléh uléh aktivist2 Atjèh Meurdéhka uroë njoë peureuséh lagèë njang kalheuëh geurôk uléh Njang mulia Wali.
Pat mantong na forum internasional njang meuguna keu peurdjuangan, teumasôk forum2 PBB, ASNLF akan sabé ôsaha untôk hadé. Teuma njang peureulee tapham disinoë bahwa hana bandum forum internasional djeuët tamarit peukara meurdéhka deungon langsông2. Sabab, peuë njang djeuët tamarit dalam saboh2 forum internasional nakeuh meunrôt agenda njang ka djipeuteuntèë dalam atjara njan.
Saboh peukara treuk njang peureulèë pham beu beutôi. Deungon meubeudoh ASNLF di luwa nanggroë, Indonesia tjukôp meukarat djih: hana that bibeuëh lé bak djimeusulét bak dônja lagèë njang ka ka, sabab ho njang djidjak ka meupakhôk ngon ureuëng Atjèh Meurdéhka. Seuhingga awaknjan ka padum2 go djiprotèh bak PBB dan UNPO, pakon na ureuëng Atjèh djeuët marit dalam kantô PBB ateuëh nan Acheh-Sumatra National Liberation Front. Dan sipeuë treuk: ASNLF tok saboh organisasi bansa Atjèh di luwa nanggroë njang tudjuan djih untôk suët droë dari neugara peurampok neo-madjapahit Indonesia. Njoë handjeuëthan beuna peuratéan bandum bansa di dalam dan luwa nanggroë.
Peukara HAM
Dan hana kureuëng peunténg tjit, ASNLF tok saboh organisasi bansa Atjèh di luwa nanggroë njang kampanje dalam forum2 internasional, untôk ungkét peukara peulanggaran HAM brat di Atjèh, uléh militè RI, di masa njang ka ulikôt. Dan ASNLF geutuntôt tjit supaja djeundral2 njang teulibat poh bansa Atjèh beurhet bak medja hidjô, bak peungadélan internasional.
Peukara HAM njan peunténg lagèëna. Meunjo njan hana tapeugot, tapeutuwo droë-teuh, meumakna geutanjoë ka takhianat keu meuplôh ribèë sjuhada Atjèh njang ka djipôh maté uléh sidadu Indonesia seulama 40 thôn njoë. Dan djinoë siat, tjit ASNLF njang djeuët marit dan tém peugot atra njan; seudangkan LSM2 njang na di nanngroë bandum ka seungap: adakala ka lalè deungon pèng grik dum atawa teumakôt-geuh bak gepubuët buëtnjan.
Peukara peseulusoë peukara HAM dari dalam nanggroë uroënjoë, ka rab hana mungkén keumah peugot, bahpih kalheuëh teubentôk saboh Komisi Kebenaran dan Rekonsiliasi (KKR), hasé nibak perdjandjian MoU. Pakon tapeugah "ka rab hana mungkén", sabab, algodjo, gladiator dan tokkang poh bansa Atjèh masa konflik dilèë ka djigisa u Atjèh lom lheuëh na peurdjandjian damè, dan ka keumah djisusup dan aktif dalam partai2 politék lokal di Atjèh: nan njang djeuët keu peunasihat, na njang djeuët keu pelindông (dalam basa Quran makna djih aulia) dan na njang djeuët keu donatur – peubiaja-i parté lokal. Njan barô di tingkat lokal di nanggroë. Di tingkat pusat di Djakarta pih lagèënjan tjit: Djeundral2 njang djikirém u Atjèh dilèë masa DOM, djinoë ka djipeu-aktif lom – malah na njang kadjeuët keu meuntri peurtahanan dll. Djadi, militer njang kontrol Atjèh dan Indonesia uroë njoë nakeuh pihak2 njang teurlibat dalam peulanggaran HAM brat di Atjèh di masa konflik.
Dan KKR njan han keumah peudjak, meunjo hana restu atawa pajông hukôm dari pusat. Meunjo lagèënjan neuduëk peukara djih, ka teuntèë lipéh that2 harapan akan keumah peudjak. Uléh sababnjan, untôk peuseuleusoë peukara peulangggaran HAM brat masa konflik, musti tapeudjak di luwa nanggroë. Dan njoë meurupakan salah saboh PR atawa tugaih peunténg ASNLF, disampéng le peukara2 laén njang pajah pubuët untôk mita sokongan internasional dalam peukara peumeurdéhka nanggroë.
Bansa Atjèh njang ulôntuan peumulia,
Bak uroë peu-ingat peuët thôn meuninggai Almarhôm 2014 njang ka ulikôt, kalheuëh tapeutrang deungon detail bahwa Indonesia njan, sibagoë saboh neugara keusatuan njang djipaksa ateuëh bansa2 Melaju Nusantara, hana mungkén keumah peutheun lé dalam abad njoë. Disintegrasi pasti akan teudjadi, tinggai watèë sagai. Njoë bandum kalheuëh gob kadji seutjara ilmiah: gotpih dari kadjian ileumèë seudjarah, agama, kultur-budaja atawa ileumèë bansa2. Sabab, keurusakan2 politék, ekonomi dan pelanggaran hak2 asasi manusia (HAM) njang ka djipeulaku seulama nanggroënjan teudong dumnan parah, seuhingga ka hana mungkén keumah peubutôi lé.
Dalam hai njoë, kamoë lakèë bak bandum bansa Atjèh supaja neusimak keulai tausiah/tjeuramah geutanjoë atra thôn 2014, njang ka na bak youtube. Dan subatji bandéng siat asoë pidato njan deungon keuadaan2 njang teungoh meukeumang di Indonesia uroë njoë. Disinan akan deuh trang takalon bahwa Indonesia njan makén si uroë makén toë ladju deungon keuhantjôran.
Kondisi NKRI dan peumimpin2 djih djinoë ka lagèë glang lam uroë tarék: hana meuho arah lé, hana djiteupeuë peulaku lé bak djihadapi unsur2 disintegrasi njang teungoh teudjadi ladju, gotpih di Djakarta keudroë atawa di luwa pulau Djawa, lagèë di Papua, Atjeh dan Ambon.
Konflik2 SARA (Suku, Agama, Ras, dan Antar-golongan), minoritas versus mayoritas, golongan elit versus rakjat biasa, ureuëng na versus ureuëng gasiën, njoë kadjeuët keu identitas atawa tjiri2 khas bahwa neugara neo-madjapahit njan akan meu-akhé sigra. Gohlom tameutjeukot keu peukara KKN, njan tjit kadjeuët keu darah gapah NKRI, kadjeuët keu Bhinneka Tunggal Eka awaknjan: walaupun bercerai-berai tetap bersatu padu – dalam korupsi, kolusi dan nepotisme. Seudangkan demokrasi njang djpeurajek-peurajek di luwa nanggroë, njan keuh njang meuhubông deungon lhèë P: pilkada, pileg dan pilpres – alias demokrasi ala sontoloyo.
Ka kajém tapeugah tjit bahwa Indonesia nakeuh ibarat saboh tongkang njang ka tiréh, njang dinakhodai uléh para mafia deungon aneuk kapai djih para koruptor. Awaknjan bèk treuk djikeuneuk urôih pulo2 luwa njang luwaih panté laôtdjih leubèh nibak 25 ribèë km, meu pulo Djawa keudroë han keumah djikontrol lé.
Njankeuh sabab pakon dalam sithôn-dua njoë, presiden NKRI dan mentri2 awaknjan siat-at u Atjèh, leubèh2 watèë Djakarta teungoh katjo. Awak njan kalheuëh djimeurunoë bahwa hudép maté NKRI meugantung that bak sikap ureuëng Atjèh uroënjoë–pakriban bansa Atjèh geukalon droë-geuh dan pakriban geukalon u Djawakarta? Awaknjan hana tuwo djih keu seudjarah lagèë ka djipeurunoë uléh Soekarno dilèë–JASMERAH–Jangan Sekali-kali Melupakan Sejarah.
Salah sidroë tokoh intelektual Indonesia, Dr Amin Rais, na pernah geukheun watèë mahasiswa Atjèh teungoh teuga that tuntut referendum bak thôn 99.
"Kalau boleh berterus terang, Aceh ini sebagai salah satu daerah pemegang saham terbesar di Republik Indonesia. Maka sebagai pemegang saham terbesar, jika Aceh menarik sahamnya, tentu RI akan guncang seguncang-guncangnya. Apalagi kalau pemegang saham yang kecil-kecil pun ikut menjadi makmum, tentu kita akan mengucapkan: Innalillahi wa inna ilaihi rajiun buat Republik Indonesia."
Meukeusud Dr Amin Rais, meunjo Atjèh dong keudroë, indonesia akan gojang keubit2. Peuë lom meunjo na wilajah2 laén lom njang ikôt Atjèh, maka NKRI njan ka pasti tamat riwajat djih. Djadi hana hireuën teuh, pakon peutinggi2 dari Djakarta siat-at teuka u Atjèh lawét njoë, leubèh2 lom watèë na masaalah dan huru hara di sidéh.
Sibutôi djih peuë njang Amin Rais marit njan, ka rab bandum peutinggi di pulo Djawa lagèë njan djiseumiké. Awaknjan djiteupeuë keubit pakriban peunténg neuduëk Atjèh, got pih bak peudong NKRI dilèë atawa bak peuseulamat njan djinoë.
Teuma ureuëng Atjéh keudroë njang hana meuphôm lé keu peukara njan: Bagah that tuwo; hana keumah djaga marwah droë; dan mudah that djipeulamiët lé gob.
Djadi njang peureulèë ta peugah bak Amin Rais dan kudoë2 djih njan nakeuh bahwa:
Tuthjik2 geutanjoë dilèë ka le go geubantu Indonesia watèë awak njan sôsah that – gasiën dan meutèngpaneng lom. Bak thôn2 40-an dilèë abuthjik2 geutanjoë geumeusaboh bantu peumeurdéhka Indon-sialan-njan, bahthatpih éndatu awaknjan djibantu Beulanda djak prang geutanjoë Atjèh. Ulama2 geutanjoë tren dalam gampông djak peusapat pèng. Trôk bak ureueng2 inong balèë geusuët gleuëng bak djaroë dan geuploh pawôn bak takuë-geuh untôk bloë kapai keu Soekarno dan peusapat pèng keu kantô2 peurwakilan Indon di luwa nanggroë. Pokokdjih, seudjak NKRI lahé, ka leubèh 70 thôn, geutanjoë Atjèh njang peupangkai awaknjan.
Tapi peuë beunalaih awaknjan keu Atjèh teuma lheuëhnjan?
Seulama peuët plôh thôn, leubèh nibak 90% keukajaan alam nanggroë dari minjeuk dan gaih alam ka djipupluëng u Djakarta untôk djipeukaja droë awaknjan. Djinoë mon2 minjeuk di Atjèh ka thô dan hana sapeuë na lé. Seulama 40 thôn njoë tjit, hasé uteuën, teumasôk kajèë dalam uteuën tinggai 30% treuk. Njang laén ka habéh djikoh, djipubloë u Djeupang dan Tjina dll – hasé djih bandum djipuwoë u Djawakarta. Djadi glé dan uteuën Atjèh ka habéh lapang djinoë.
Peuë njang na djikeubah di Atjèh teuma keu aneuk geutanjoë uroënjoë?
DOM, Bukét Tangkurak, Operasi Jareng Merah, Operasi Wibawa, Darurat militer, Djanda DOM dan meuribèë-ribèë aneuk Jatim, Kuburan2 Massal di Beutong Ateuëh, Simpang KKA, Arakundoë, Rumoh Geudông dll. Njankeuh njan njang awaknjan tinggai keu geunerasi muda Atjèh uroë njoë.
Mulai masa Beulanda kon sampé 'an uroënjoë, ka leubèh nibak séb bukti keu geutanjoë bahwa njang peunan droë bansa Indon njan handjeuët tameusjèëdara atawa meuseutia. Meunjo soë-soë na teuka u Kuta Radja, neudjak saweuë siat djeurat2 Beulanda disinan. Dudoë djeuët neutanjong bak droë maséng2, pakon ateuëh kuburan2 njan le that nan2 lagèë Soetjipto, Harjono, Soekmono dan laén2 lom, meugandéng-gandéng bahô deungon bangké2 sidadu Beulanda njang maté di Atjèh? Peuë ék mungkén geutanjoë Atjèh tuwo-teuh peukara2 lagèë njoë?
Sikap geutanjoë
Seulandjôtdjih, peuë sikap dan langkah njang akan geutanjoë tjok bak tasambôt keumeurdéhkaan Atjèh njang akan teuka dalam watèë toë njoë:
Njang phôn that, beutajakin dan peutjaja bahwa geutanjoë Atjèh hana masa ukeuë dalam NKRI. Dan nanggroënjan djipeudong deungon tjara djipoh maté meurutôh-rutôh ribèë éndatu bansa2 asli Melaju, mulai dari Sabang sampé u Maruke, dan ka keumah djipeutheun selama njoë kareuna djirhô darah geutanjoë. Meunantjit ukeuë buë sumupohnjan akan meu-ulang lom meunjo geutanjoë mantong dalam NKRI.
Keudua, pintô keumeurdéhkaan njang ka reunggang njan bèk sagai neutôp-tôp lé! Meukeusud djih, rakan2 njang teungoh beurdjuang keu arahnjan bèk neuhalang, bèk neupeukabèh; bèk na lé ôsaha2 untôk peukong NKRI njan; dan djaga seureuta peumadju keupeunténgan nasional bansa Atjèh.
Watèë awaknjan teuka u Atjèh djidjak lagèë tulông lom, bèk sagai2 neutulông lé biëk hana seutia njan, bahthatpih djipeugah droë Islam dan djimarit ateuëh nan sjèëdara saban2 Islam. Keu awaknjan, Islam njan djingui keu topeng untôk peutheun NKRI sagai. Idiologi pantjasila dan UDD 45 njang djipeudjak di Indon uroënjoë hana seusuai (incompatible) dengon idiologi Islam njang bansa Atjèh geuhudép deungon njan.
Geutanjoë hana peureulèë Kiyai2 atawa habaib2 dari pulo Djawa djak peurunoë Islam keu ureuëng Atjèh. Seubalék djih, geutanjoë njang peu-islam awaknjan bandum, bahthatpih ban-ban njoë awaknjan djak tjuba peupalsu seudjarah bahwa Islam teuka phôn u Nusantara dari Barus, Tapanuli – kon lé dari Atjèh.
Saboh bukti seudjarah bahwa di Atjéh na tom teudong neugara Islam kosmopolitan, njang na hubôngan diplomasi deungon negara2 Barat lagèë Inggréh, Beulanda dan Peurantjéh. Njoë ka teudjadi meurutôh thôn jôh gohlom nan Indonesia lahé. Neugara Islam Atjèh han tom na konflik deungon njang kon Islam, keutjuali deungon kaphé Harbi lagèë Portugéh dan Beulanda njang djeulaih2 djidjak prang Atjèh.
Uléh sababnjan geutanjoë bèk lé keunong peugeut kali njoë deungon djingui embel2 Islam.
Dari peungalaman, geutanjoë Atjeh han tom talô dalam prang, tapi sabé talô kareuna keunong peugeut atawa na peungkhiatan– mulai thôn 45 sampé 'an uroënjoë – sabé2 keunong peungeut. Baroë kon tapeugah Abu Beureu-éh djipeungeut lé Soekarno; ban-ban njoë ka keunong peungeut lom buët Yudhoyono dan Yusuf Kala.
Dan njang leubèh unik lom, dalam seudjarah, seudjak djameun Beulanda kon sampé uroë njoë, hana meusidroë peumimpin2 tjhik Atjèh njang meujeurah bak musôh. Meunan bak masa Beulanda dilèë, meunan watèë DI-TII, dan meunantjit watèë GAM banban njoë.
Tjut Njak Dhien hana neumeunjeurah keu Beulanda, tapi djkhianat uléh ureuëng2 njang na sadjan, watèë droëneuhnjan han deuh neukalon sapeuë lé; Abu Beureuéh hana neumeunjeurah watèë Iqrar Lamteh djitèkèn thôn 1957, teutapi neutren u gampông limong thôn lheuëhnjan kareuna ka djikhianat uléh ureuëng2 njang droëneuh peutjajanjan; Wali Neugara, Njang Mulia Tengku Hasan Muhammad di Tiro, hana neuwoë u nanggroë lheuëh meutèkèn MoU Helsinki thôn 2005, tapi ka djikhianat uléh ureuëng2 sadjan droë-neuh dan ka keumah djipuwoë u nanggroë lhèë thôn siteungoh lheuëhnjan watèë Droëneuh dalam keuadaan sakét.
Njoë saboh fakta seudjarah njang hana keumah bantah: pajah tapeugah sabé supaja bèk meu-ulang lom ukeuë.
Njang paléng peunténg dalam hudép njoë nakeuh istiqamah – meudong bak kebenaran, bak prinsip. Meunje geutanjoë ta lawan kebenaran, kebenaran njan njang akan peutalô geutanjoë. Meunjo geutanjoë han tatém meudong bak peukara2 njang prinsipil, peukara2 njang peunténg lagèë peukara bila agama, bila bansa dan peutheun hareuta, kuenelheuëh geutanjoë hina, leumoh dan akan rubah teugageuëng deungon batjut meugantoh: Atawa lagèë kheun Malcolm ex: "If you don't stand for something you will fall for anything.
Tameulakèë ubak Po Teuh uroë-malam, mudah2an go njoë bèk na lé njang khianat keu peurdjuangan, dan bansa geutanjoë bèk keumah djipeungeut lé. Amin…Amin Ja Rabbal 'Alamin; Amin…amin… ja mudjibus saa-ilin.
Wabillahit Taufiq Walhidaajah wassalamu'alaikum wr.wb.