Sputnik, Сырма Ашәԥҳа
— Саим, Ҭырқәтәыла иарбан қыҭаз уахьынхоз?
— Сара Гәыма ақыҭа сеиуоуп. Уа инхо аԥсуаа изларҳәо ала, амҳаџьырра аныҟала, Аԥснытәи Гәыма аҟынтә уахь инеиқәаз роуп. Ара Гәыма ҳәа ақыҭа ыҟоуп, Шрома ҳәа рҳәон уаанӡа. Ишгәыԥыз ишеицыз ицеит, иахьнеиз дара рқыҭа еиԥшыз қыҭак рыԥшааит, уигьы Гәыма ахьӡырҵеит. Шьха қыҭоуп, ҳаракыроуп, атәымуаа нхаӡом, иахьагьы инхо аԥсуаа рымацара роуп. Уантә ақалақь ахь ацара-аарақәа уадаҩын, ателехәаԥшра рбаӡомызт, ашкол ыҟаӡамызт. Ашьҭахь, ахәбатәи акласс аҟынӡа школк аадыртит. Аԥсуаа рхала уа қыҭак еиднакылон, убри азоуп рлеишәагьы, рқьабзгьы, раԥсуарагьы зеиқәхаз. Иахьа, хымԥада аҭырқәшәа здыруа ыҟоуп уа, аха ҭырқәшәала еицәажәаӡом Гәыма, еицәажәага бызшәас ирымоу аԥсшәа ауп. Ари дара рхала иҟарҵаз акәӡам, ари аԥсабара иҟанаҵаз акоуп. Даара иаԥсыуа қыҭоуп.
— Саим, Аԥсны аӡбахә шԥауаҳахьаз Ҭырқәтәыла, уҭаацәараҿы иалацәажәозма?
— Сара сан д-Ебжьноуԥҳауп. Лаб, Ебжьноу Ахмаҭ, Абжьаҟәантә иқәҵқәаз дреиуоуп. Сара фышықәса-бжьышықәса анысхыҵуаз, сашьеиҳаб Анкаратәи адернеқь аҿы аус иуан. Данаауаз акассетақәа ааигон аԥсышәала ашәақәа зныз. Аҩны магнитафон хәыҷык ҳаман ҳаргьы, хәлаанӡа убри ҳазыӡырҩуан. Нас, абри змааноузеи, иабантәааи, изҳәода?, ҳәа азҵаарақәа ҟасҵо салагеит. Абри Аԥснынтә иаҳзаарышьҭыз акассетоуп, Аԥсны инхо аԥсуаа ҳашьцәа роуп, ҳарҭгьы уахьынтә иааз ҳархылҵшьҭроуп, ҳәа аҭак сырҭо иалагеит. Саргьы маҷ-маҷ уи еилыскаауа салагеит, Аԥсадгьыл шҳамоу, ҳабдуцәа Аԥснынтә ишықәҵыз. Абарҭқәа зегьы ҭысҵаауа салагеит, аԥсуаа рхеидкылақәа рахь, реизарақәа рахь ацара аԥшьызгеит, акәашарагьы салан, хәыҷы-хәыҷла Аԥсадгьыл агәыбылра соуит, амилаҭ ахдырра соуит.
— Аԥсадгьыл агәыбылра ацуп, уи еиҳагьы иуныруеит атәымџьара, ус аума? Уи уара иԥыушәахьеит.
— Аԥсадгьыл ахь исымоу агәыбылроуп сыԥсадгьыл ахь саазгазгьы. Аибашьра аамҭазы арахь аара сынасыԥ иалазаарын. Санаауазгьы сан ишԥаласҳәари ҳәа сшазхәыцуаз, лара лхала исаԥшьылгеит арахь сааразы. Аҳәаа санахыҵуаз, шықәсы рацәала дгьыл харак џьара сыҟазшәа, сыԥсадгьыл гәхьааганы сыԥсадгьыл ахь сааизшәа убас ацәанырра соуит. Аибашьра аамҭазы арадио аҟны аус зуан. Уи аҩыза аԥышәа сара исымамызт, аха жәашықәса анысхыҵуаз ԥсышәала аҩышьа, аԥхьашьа сҵеит сара схала.
Издыруаз саԥсшәа иабзоураны, ҭырқәшәала ажәабжьқәа еиҭазгон, ԥышәа дук сымазшәа арадио аҟны аусура салагеит. Сара схаҭагьы иџьасшьоит аиаша шәасҳәап. Иахьа уалага ҳәа сарҳәар, исзеиҿымкаар ҟалап, аха усҟан еиҿыскаауан. Амшын нырцә иҟаз ҳашьцәа сыбжьы раҳауан ҭырқәшәала. Ес-ҩаша, ес-хәаша аефирахь ахь сцәырҵуан, хә-минуҭк рҟынӡа аамҭа сыман, убри аамҭа иалагӡан акәын ажәабжьқәа сышрыԥхьоз. Амшын нырцә инхоз аԥсуааи Аԥсадгьыли аигәныҩра бзиа рыбжьан, ацхыраара ӷәӷәа ҟарҵон аибашьра аамҭазы, аидгылара бзиа ыҟан.
Аԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара дахьааиз уадаҩрақәак иԥгыланы шьҭахьҟа дхынҳәызар, уи сизыразым. Уабацои, уабагьежьуеи, атәым дгьыл ахь уцома? Уԥсадгьыл уацәгәаар ҟалома? Ара уара иутәуп, даҽаӡәы итәӡам. Аӡәи аӡәи иҳагу еибаҳҳәароуп, ҳаизыраззароуп. Иахьа ҳаибаргәаазаргьы, уаҵәы ҳаинаалароуп. Ауаҩы иԥсадгьыл аҿы дынхозар, анхара иаҵанакуа зегьы рыла иҽеиқәиршәароуп.
— Аԥсуара ушԥазыҟоу, иарбан ԥҟарақәоу еиҳа иалукаауа?
— Аԥсуа кыҭақәа рҟны иҟаз аҭагылазаашьа ауп еиқәзырхаз аԥсуара. Аиҳаби аиҵби реизыӡырҩра ыҟоуп, уи аҩыза аихаҵгылара аныҟала, иҟаҵатәуп ҳәа иаҳҳәақәо зегьы ҟалоит. Аԥсуа ичеиџьыка еснагь иҭбаауп, пату ақәуп, иԥшӡоуп. Аишәаҿы ишыԥшӡо еиԥш, аԥсҭазаараҿгьы убас иԥшӡазароуп, аԥсҭазаара иагәылалароуп. Аҳаҭыреиқәҵара бзиа аныҟала, иахьа уиаҟара азакәанқәа аҭахымхар ҟалоит. Азакәан ыҟоуп аус ауӡом, аус замуа ҳлеишәа маҷк иаҳцәыӡит азоуп ҳәа агәаанагара сымоуп. Аҳәаанырцә аус зуа зыхьӡ нагоу ауаа, аинралцәа уҳәа, Сириа, Ҭырқәтәыла даара ирацәаҩуп, пату рықәуп. Избанзар, аԥсуара ныҟәызгоз, алеишәа змаз аԥсуа ҭаацәарақәа ирылҵит. Ҳхы амаҵ бзианы иаҳуроуп.
— Ахатәы бызшәа аҭагылазаашьа шԥаудукылои, Саим?
— Аԥсуа бызшәа аиқәырхара ҳҳәоит, иаҳцәыхароушәа иҟалоит, англыз бызшәа аиқәырхара акәушәа исзааиуеит. Ҳбызшәа аиқәырхара ҳаԥсадгьыл аҿы алацәажәара ԥхашьароушәа збоит. Абызшәа аиқәырхара здыруа сара сакәӡам, сара сеиҳа здыруа ауаа ыҟоуп. Ацәажәарала ауп ишыҟало, аҩнеиҩныҵҟа, адәны. Иахьа, аԥсуа бызшәа аветрина иҭакызшәа иҟалеит. Ақыҭаҿы ҳнеир ԥсышәала ҳаицәажәоит, избанзар иааҳбо зегьы уа ԥсышәала ицәажәоит. Ақалақь аҿы ҳанааилак, адәыҵәҟьа иаҳбо даҽа бызшәак ала ицәажәоит, иара аҭӡамцгьы еиҳарак даҽа бызшәак алоуп ишцәажәо. Аԥсуа бызшәа ԥсыс ирхазароуп зегьы. Ҳарҭ аԥеиԥш бзиа змоу жәларуп. Аӡәк иеиԥш, ҭаҷкәымк иеиԥш ҳҟаланы ҳаидгыларц, амра каххаа иҳазкаԥхарц сҭахуп.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 3 – Sputnik, Ренат Ԥачлиа. Абжьаратә школқәа роушьҭымҭацәа амедалқәа ранашьара мҩаԥысит Аԥсны Акультура аминистрраҿы ахәаша, ԥхынгәы 3 рзы.
Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Медеиа Ченгьелиаԥҳа илҳәеит сынтәатәи ашықәс уаанӡатәиқәа ишреиԥшым, аепидемиологиатә ҭагылазаашьа иахырҟьаны аҵаратә процесс шыԥсаххаз. Ус шакәугьы, аминистрра официалла аҵарашықәс хнаркәшеит.
"2020 шықәса рзы Аԥснытәи ашколқәа ирылгеит 1791-ҩык аҵаҩцәа. Урҭ рҟынтәи 11-ҩык амедалқәа рыманы иалгеит, 64-ҩык "ибзиаӡоуп" ҳәа иалгеит. Иаҳҳәар ҳалшоит, медалла ашкол иалгаз аҵаҩцәа ԥхьаҟазы ҳҿар рыхьтәы фонд иалахәхо роуп ҳәа. Абас иҟоу аҿар роуп уаҵәтәи ҳԥеиԥшгьы знапаҿы иҟало", - ҳәа лҳәеит Ченгьелиаԥҳа.
Аԥсны арккареи абызшәатә политикеи рзы аминистр Инал Габлиа аушьҭымҭацәа ирыдиныҳәалеит, иазгәеиҭеит раԥхьаҟа имариам амҩа шышьҭоу аха аҿар ирус хаданы иҟоу аҳәынҭқарра аҿиара рлагала алаҵара шакәу.
"Шәаԥхьаҟатәи шәыԥсҭазаараҿ зегь раԥхьа иргыланы ишәхашәмыршҭыроуп иреиҳаӡоу аҟазшьақәа: ауаҩреи аламыси» ҳәа иҳәеит Габлиа.
Ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба Аԥснытәи арҵаҩцәа ҭабуп ҳәа реиҳәеит 11 шықәса дуӡӡа аҵаҩцәа аԥсҭазаара ду амҩахь иахьнаргоз азы, иуадаҩыз рџьазы. Иара агәрагара ааирԥшуеит рџьабаа баша ишмыӡуазы.
Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа ихьӡала ихаҭыԥуаҩ аҵаҩцәа рыхьӡала иааишьҭыз адныҳәаларатә шәҟәы даԥхьеит.
Араӡны медал занашьоу Данил Кәыҵниа Sputnik акорреспондент даниҿцәажәоз иҳәеит Москватәи аҵараиурҭақәа руак аҭалара игәы ишҭоу. Амедицина азанааҭ шалихуа. Аҵара ашьҭахь иара Урыстәыла аԥышәа иманы Аԥсныҟа ахынҳәра игәы иҭоуп.
Нестор Лакоба ихьӡ зху Пицундатәи абжьаратә школ №1 хьтәы медалла иалгаз аҵаҩы Дамеи Ҳагба иазгәеиҭеит Урыстәылатәи аҵараиурҭа дҭаларц дшыҟоу, Аԥсны анџьныр-аргылаҩ ҳәа афакультет ахьыҟам азы. Иара иҳәеит иаԥхьаҟазы иԥсҭазаара Аԥсны мацара ишадиҳәало.
Аԥсны арккареи абызшәатә политикеи рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Медеиа Ченгьелиаԥҳа далацәажәеит ахьтәы ма араӡны медал аиушьа атәы.
Лара лажәақәа рыла, "Ахьтәи араӡни медалқәа рзы" аԥҟара инақәыршәаны ахьтәы медал аиуразы 10-11 аклассқәа рҿы "хәба" ҳәа аҵара ҵатәуп, араӡны медал аиуразы ҩ-ԥшьбак умазар ҟалоит.
"Аҵаҩцәа агәаҭара цҵатә усурақәа мҩаԥыргоит. Актәи аетап азеиԥшҵаратә школқәа рҟны имҩасуеит. Убри аан аԥышәарақәа хԥа – ахатәы бызшәа, алгебра, нас ашкол иалнахуа рҭиироуп "хәба" ҳәа. Аҩбатәи аетап Аԥсны араионқәеи ақалақьқәеи рҿы имҩаԥысуеит", – ҳәа лҳәеит Ченгьелиаԥҳа.
Ахыркәшаратә етап мҩаԥыргоит Аҵара аминистрраҿы. Арҭ ах-етапк ирхысыз амедалқәа ранашьаразы иқәдыргылоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ажьиԥҳа еиҭалҳәеит Гагра араион азы аҵарашықәс зеиԥшраз, уи ахарҭәаашьа шылбо