Ảnh minh họa.
• Xuất khẩu trái cây Việt Nam phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc. Yếu tố này kéo lùi kim ngạch những tháng đầu năm dù các thị trường khác tăng trưởng tốt
• EVFTA bắt đầu có hiệu lực, cơ hội mới mở ra để từng bước "cân" lại cơ cấu thị trường, nhưng nhiều tiêu chuẩn phải đáp ứng được
Liên minh châu Âu (EU) đang là thị trường xuất khẩu rau quả lớn thứ 2 sau Trung Quốc. Từ 1/8/2020, Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam với EU (EVFTA) có hiệu lực, kỳ vọng xuất khẩu rau quả sẽ tăng trưởng tốt và giảm phụ thuộc vào một thị trường.
Đầu năm 2020, ngành rau quả hướng đến mục tiêu xuất khẩu 4,2 tỷ USD. Tuy nhiên ngay những tháng đầu năm, do ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, kim ngạch xuất khẩu rau quả đã sụt giảm khá mạnh.
Thị trường Trung Quốc kéo lùi…
Theo thống kê sơ bộ của Tổng cục Hải quan, ước kim ngạch xuất khẩu rau quả tháng 6/2020 đạt 286 triệu USD, so với tháng 5/2020 tăng 3,6%, so với tháng 6/2019 tăng 1,7%. Nhưng cộng dồn 6 tháng đầu năm 2020 ước đạt 1,784 tỷ USD, so với cùng kỳ năm 2019 giảm 12,5%.
Trong 5 tháng đầu năm 5 thị trường đạt giá trị lớn lần lượt là Trung Quốc, Hàn Quốc, Mỹ, EU và Nhật Bản.
Năm 2019, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 3,74 tỷ USD, trong đó, 65% là xuất sang Trung Quốc. Tuy nhiên, do tác động của dịch Covid-19 ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng nên xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc trong 5 tháng đầu năm nay chỉ đạt 906,147 triệu USD, giảm tới 29,14% về giá trị so với 5 tháng đầu năm 2019 (đạt 1,279 tỷ USD).
Đó là nhân tố chính kéo lùi kim ngạch nửa đầu năm nay, trong bối cảnh các thị trường khác vẫn tăng trưởng tốt.
Cụ thể, thị trường lớn thứ 2 của xuất khẩu rau quả Việt Nam là Hàn Quốc, 5 tháng đạt giá trị 77,365 triệu USD, tăng 21,81% so với cùng kỳ năm 2020 (năm 2019 đạt kim ngạch 55,293 triệu USD).
Thứ 3 là thị trường Hoa Kỳ với 62,016 triệu USD, tăng 6,08% so với cùng kỳ năm 2019 (58,46 triệu USD).
Mặc dù khu vực EU bị ảnh hưởng nặng nề bởi Covid-19 nhưng kim ngạch xuất khẩu rau quả sang thị trường này trong 5 tháng đầu năm 2020 vẫn đạt 62 triệu USD, tăng 1,63% so với cùng kỳ 2019 (đạt 61 triệu USD).
Thị trường Nhật Bản chiếm vị trí thứ 5 với 57,71 triệu USD, tăng 15,51% so với cùng kỳ năm 2019 (đạt kim ngạch 49,956 triệu USD).
Như trên, trong 5 thị trường chính chỉ có thị trường Trung Quốc là bị sụt giảm kim ngạch, 4 thị trường còn lại đều tăng, song do thị trường Trung Quốc chiếm đến 65% tổng giá trị xuất khẩu cảu cả nước nên khi kim ngạch xuất khẩu vào thị trường này giảm mạnh đã khiến kim xuất khẩu rau của cả nước giảm sâu.
Trong bối cảnh đó, Hiệp hội Rau quả Việt Nam đã đề nghị các doanh nghiệp xuất khẩu cần phải đa dạng hóa thị trường, đồng thời tập trung nhiều hơn cho thị trường nội địa để ngành rau quả giảm tải áp lực phụ thuộc vào một thị trường.
EVFTA mở ra cơ hội mới
Mặc dù đứng thứ 2 trong số 5 thị trường chính nhưng giá trị xuất khẩu rau quả vào EU như hiện nay vẫn chưa xứng với tiềm năng của thị trường 500 triệu dân, và chiếm đến 45% trị giá thương mại hàng rau quả toàn cầu.
Từ ngày 1/8/2020, EVFTA chính thức có hiệu lực sẽ giúp mở ra những cơ hội lớn để mở rộng thị trường cho xuất khẩu nông sản nói chung, trong đó có xuất khẩu rau quả.
Theo Bộ trưởng Công Thương Trần Tuấn Anh, EU là một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Việt Nam. Khi EVFTA được thực thi, gần 100% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU sẽ được xóa bỏ thuế nhập khẩu ngay sau khi hiệp định có hiệu lực hoặc sau một lộ trình ngắn, đây là cơ hội để doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu nông sản vào thị trường trên 500 triệu dân này.
Đặc biệt, EU là một thị trường có nhu cầu ổn định về rau, quả tươi (chiếm 45% trị giá thương mại hàng rau quả toàn cầu). Người dân EU có nhu cầu ngày càng tăng đối với các loại quả mọng, bơ, dưa hấu, khoai lang. Đây là cơ hội cho các sản phẩm như bơ, dưa hấu, khoai lang của Việt Nam thâm nhập vào thị trường rộng lớn này.
Thương vụ Việt Nam tại Hà Lan khuyến cáo, với quy mô thị trường rộng lớn và nhu cầu theo mùa, EU chính là thị trường hấp dẫn cho các nhà cung cấp ở các nước đang phát triển. Song, các nhà nhập khẩu thường tìm kiếm các nhà cung cấp đáng tin cậy trong các khu vực chiến lược, để có thể cung cấp trái cây và rau quả cho người tiêu dùng bất kỳ lúc nào trong năm. Những loại trái cây nhiệt đới, mới lạ sẽ thu hút người tiêu dùng EU. Điều này sẽ là một thế mạnh cho các nhà xuất khẩu từ các quốc gia có khí hậu phù hợp, trong đó có Việt Nam.
Mặc dù cơ hội là rất lớn, nhưng để các sản phẩm rau quả của Việt Nam được nhập khẩu vào thị trường châu Âu là việc không hề đơn giản, bởi đây là thị trường có yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm.
Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị các doanh nghiệp rau quả Việt cần chú trọng cải tiến sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm; áp dụng công nghệ cao trong sản xuất, chế biến, bảo quản, đóng gói, vận chuyển, tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường xuất khẩu cũng như cạnh tranh trên thị trường nội địa.
Theo Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), EU đã quy định mức giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRLs) được sử dụng trong và trên các sản phẩm thực phẩm. Đối với các sản phẩm rau quả tươi, doanh nghiệp phải tuân thủ chặt chẽ theo các quy định về MRLs và ngăn ngừa tình trạng nhiễm vi khuẩn là những điều kiện tiên quyết khi muốn thâm nhập thị trường EU. Các sản phẩm có chứa các loại thuốc bảo vệ thực vật bị cấm hoặc có hàm lượng cao hơn mức cho phép sẽ bị từ chối nhập khẩu vào thị trường này.
Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO & Hội nhập (VCCI) cho biết, EVFTA sẽ khiến các quy định về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc của các nước nhập khẩu ngày càng chặt chẽ và cao hơn khi giảm thuế. Doanh nghiệp Việt Nam phải tuân thủ các quy định của các nước nhập khẩu, không chỉ vấn đề an toàn thực phẩm mà còn các tiêu chuẩn về sở hữu trí tuệ, trách nhiệm xã hội, vấn đề lao động, bình đẳng giới…, cùng với đó là những thách thức trong kiểm soát gian lận thương mại.
Do đó, để khai thác được tối đa lợi ích mà Hiệp định EVFTA cũng như các FTA mà Việt Nam đã ký kết, theo Bộ trưởng Công Thương Trần Tuấn Anh, các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, cần chủ động nghiên cứu thông tin để có sự chuẩn bị tích cực.
Ngoài ra, để phát triển bền vững trong hội nhập, doanh nghiệp cần phải nâng cao năng lực phòng vệ trước sự thâm nhập hàng hóa, sự cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài thông qua đẩy mạnh liên kết sản xuất, xây dựng thành công chuỗi giá trị cho sản phẩm nông sản.
QUANG TRÍ