Ìtàn Mánigbàgbé: Ọ̀rẹ́ àjèjì ló kóbá Afọnja, tí Ilọrin fi bọ́ lọ́wọ́ Yorùbá
Laarin ọdun 1700, paapa ọdun 1750, ọkunrin akọni kan lalẹ hu ni ilu Ọyọ ti orukọ rẹ n jẹ Afọnja, to si kẹrẹkẹrẹ di Aarẹ Ọna Kakanfo fun ilẹ Yoruba eyi to safihan bo ti jẹ akikanju to.
Afọnja gba ilu Ilọrin labẹ akoso ilu Ọyọ, to si kede pe ilu naa ti di ilu olominira Lara awọn orukọ ọmọ ilẹ Kaarọ Oojiire ti a ko si lee gbagbe ni Afọnja wa, ta ba si se n ranti Afọnja, naa la ma ranti ilu Ilọrin nibi ti Afọnja tẹdo si dọjọ alẹ. O tun seese ki iran Yoruba ma lee gbagbe Afọnja nitori ipa to ko nilu Ilọrin ati awọn isẹlẹ to sẹlẹ nibẹ eyi to si n ja rainrain nilẹ titi di asiko ta wa yii. Àwọn iròyin tì ẹ leè ní ìfẹ̀ síí: Gẹgẹ bi itan atẹnudẹnu ti jẹ ko ye wa, to fi mọ oju opo Wikipedia ati Facebook , a ko lee pe ori aja, ka ma peri ikoko ta fi se e, ni ọrọ Afọnja, ilu Ilọrin ati Ọyọ ile jẹ, nitori pe wọn tan mọ ara wọn. N jẹ bawo ni itan igbe aye Afọnja se lọ, ipa wo lo ko si idagbasoke iran Yoruba, ki si ni awọn isẹ to gbe ile aye se ta fi n ranti rẹ di oni yii. Itan igbesi aye Afọnja: Ni kete ti Afọnja pada de lati Apomu lo gba aafin Ọyọ lọ, to si ni ki Alaafin Aolẹ funra ara rẹ fi ori apere silẹ Ki lo sokunfa aawọ nla laarin Afọnja ati Alaafin Aolẹ? Abdulsalam lo ede rẹ lati fi gba awọn ọmọ ogun Afọnja, ti wọn si gba ẹmi Afọnja lọdun 1817 Ibẹrẹ iṣubu Afọnja nilu Ilọrin: Ọpọ ẹkọ lo wa lara itan Afọnja yii, eyi to yẹ ka mu lo lode oni nitori ẹni to jin si koto, yẹ ko kọ awọn ara yoku lọgbọn, itakun kansoso ko si yẹ ko da wa lepo nu lẹẹkeji. Ọgbọn ti itan Afọnja kọ wa: